Title: Haitian Studies Course Materials - HAI 1131
CITATION PDF VIEWER THUMBNAILS PAGE IMAGE ZOOMABLE
Full Citation
STANDARD VIEW MARC VIEW
Permanent Link: http://ufdc.ufl.edu/UF00100082/00001
 Material Information
Title: Haitian Studies Course Materials - HAI 1131
Physical Description: Archival
Language: English
Haitian Creole (Kréole; Kreyòl ayisyen)
Creator: Hebblethwaite, Benjamin
Publisher: Benjamin Hebblethwaite
Place of Publication: Gainesville, FL
Publication Date: 2008
Copyright Date: 2003
 Record Information
Bibliographic ID: UF00100082
Volume ID: VID00001
Source Institution: University of Florida
Holding Location: University of Florida
Rights Management: All rights reserved by the source institution and holding location.

Downloads

This item has the following downloads:

hcii03 ( PDF )


Full Text




Copyright 2003 Benjamin Hebblethwaite
University of Florida
2nd semester Haitian Creole







Ti Koze 6 ~ Vokabile


f6 konesans ak yon moun
yon ti apatman
p ap gen tan


_ fout!
_ kouri vit
meet


4. nou prese __ ti kay
5. k6t! __ yon ti moman

B.
6. jwenn __ rapido presto
7. taptap __ nan yon ti


8. tal6

Kesyon
1. Eske
2. Eske
3. Eske
4. Eske
5. Kisa


moman
twouve


:
*


ou rete nan yon kay oubyen yon apatman?
ou rete sel oubyen ak kamarad?
ou rete ak bon oubyen move kamarad?
ou konn batay ak kamarad la? Poukisa?
li f6 ou renmen/pa renmen?


A.
1.
2.
3.








Kreyl6 ayisyen: Week 1, day 1


Devwa yo:
Read the song Fok sa change for Thursday
Read Istwa Ayiti chapter 7, answer questions
APK p 124, activity C
APK p 121, activity C

[Ask students to describe some of the activities that they did over break. The point of this review is to
refresh the ss's memories regarding verb markers.]

Revizyon ~ Dekri vakans ou

1. Kisa ou (pa) te fe pandan vakans lan?
Egzanp...
Mwen te manje nan yon bon restoran
Mwen te bay anpil kado
Mwen pa te resevwa anpil kado. Poukisa?
Mwen te etidye kreyl pandan tout vakans lan

vizite / achte / li anpil live
gade televizyon / al nan sinema / jwe ak timoun yo...

2. Kisa ou a fe pandan semes sa a?
Egzanp...
M a made pou yon bous.
M a etidye plis [12; 6:27]

pran anpil kou / s6ti plis / ekri anpil powem
twouve yon dj6b / fe plis espo /
fimen mwens/plis

3. Kisa ou t ap f jodi a?

4. Kisa ou ap fe demen / Kisa ou pral fe demen?


[Review the months of the year: [matching]]









janvye Jou lanmou! Anpil bo!
fevriye Jou pou travaye yo
mas Jou Maten Lite King jinyo a
avril vakans prentan (yon senmenn)
me Anivese msye Benn (anpil kado!)
jen bel soley, epi lekol la fini

Ki mwa?
epi ki dat?

jiye gwo solky, fen ete a
dawou pyebwa yo change koule
sektanm fet endepandans Ozetazini
oktob anpil fet, lekol la fini
novanm anpil lougawou! mons!
desanm fet Gede ann Ayiti
[Ss supply the correct month for the following special dates.
Revizyon mwa ki nan ane a]

Egzanp, se nan mwa janvye a
...nou gen fet Maten Lite King nan.

Se nan mwa......nou gen fet Sen Valanten an
.....nou gen fet Endepandans Etazini
fet Endepandans Ayiti
.....nou gen fet Nwel la/fit Anaka/Ramadan
.....nou gen fet Lemb Ozetazini
fet Lemb ann Ayiti
.....nou ka santi fle k ap pouse nan jaden yo.
..... fy sou pyebwa yo tonbe ate.
.... premye semes lekol la konmanse
.... dezyem semes lekol la kaba. [10; 6:37]

[Review of complex sentences, page 117. Ask students what they believe/see/or know they can do
with the listed items. (a) below is to be completed with partners after exemplified.]









Aktivite B, paj 118 nan Ann pale kreyl6


Chwazi youn nan veb sa yo: konn, kwe, we
Fe yon fraz avek li.

a. Itilize veb kwe, konn, ak we pou f6me yon fraz ak mo sa yo:


Elev 1:
Elev 2:


Elev 1:
Elev 2:

Elev 1:
Elev 2:


Kisa yo fe ak yon chen?
Mwen kwe se pou jwe ak li / Mwen kwe chen an
pwoteje kay la.

Kisa yo fe ak yon machine?
M konn yo kondi li / M konn yo travay ak li.

Kisa yo fe ak yon sevyet?
M we 1 ap siye k6 ave li.


savon
yon rach
yon bwa fouye
yon peny

yon awozwa
yon plim
yon p6t
yon kivet


yon chifon
yon bouton
yon chapo
yon bokit

yon bous
yon sentiwon
gan yo
yon chez


[15; 7:02]


3. Complex sentences continued. Here students practice combining sentences. Present 3 examples by
scrolling down before asking students to combine sentences.

Egzanp yo,

1. Li gen bagay la. Ou vie li. >

Li gen bagay ou vie a
Li gen sa ou vie a









2. Kote pitimi a? Ou te keyi li.

Kote pitimi ou te keyi a?
Kote pitimi [ou te keyi] a?


relative clause modifying the object pitimi

[Ss combine sentences]








Konbinen de (2) fraz vo ansanm


Li gen bagay la. Ou vie li.

= Li gen bagay ou vie a.

1. Li pran chemiz la. Yo te lave chemiz la.
2. Yo achte medikaman an. Famasyen an vann medikaman an.
3. Nou entire mi an. Ou te siye mi an.
4. Ou we moun nan. Nou te rankontre moun nan.
5. Li v6Ol lajan an. Bank lan te kenbe lajan an.
6. Yo pote jipon yo. Yo te achte jipon an.
7. Li ba yo blag la. Li te ban m blag la. Ayayay!
Wololoy!
VLE ak KAPAB, se pa menm baiay, papa!


Egzanp, Yon chez (chita sou/boule)
~ Mwen kapab chita sou yon chez!


1. Yon manchet
2. Yon tab
3. Yon televizyon
4. Yon jilet
5. Yon mont
6. Yon penso
7. Yon wou
8. Yon k6d
9. Yon kaye
10. Yon reg
11. Yon kreyon
12. Yon sevybt


taye
ekri sou
wouze
fe bab
di ki 1e li ye
manje
sakle
rache
jete
mezire
danse ak
siye k6 ak


fimen
ekri anba
gade
raze
di ki jan ou ye
entire
bwe
mare
ekri nan
lave
ekri ak
savonnen k6 ak







Revizyon kb a

Ki kote mwen mete kblye a? = Ou mete 1 sou kou a
Ki kote mwen mete chapo a? = Ou mete 1 sou tet la

1. Ki kote mwen mete choset la?
2. Ki kote mwen mete pantanlon an?
3. Ki kote mwen mete sak la?
4. Ak kisa mwen kenbe w6m6t la?
5. Ki kote ti bebe a bwe let manman an?
6. Ki kote ti fi a mete boulgogo [hair-bobbles]?
7. Ak kisa m ap bay manman m yon akolad [hug]?
8. Ak kisa mwen lapriyb?
9. Sou kisa mwen chita?
10. Ak kisa mwen santi [smell] pafim nan?








[Introduce modal auxilliary verbs vie, kapab (page 122). 1) ask
how many verbs the examples provided have, 2) show the structural
diagram 3) ask ss to derive the sentences in the examples with the
verb markers]

Egzanp,

Mwen vie achte pen an
Li kapab achte pen an


Li kapab

Subject Modal Verb


achte
ft1


Main Verb Object


Di patne ou kisa ou VLE fe ak kisa ou KAPAB fe:

Mwen VLE achte yon gwo kay (ki bel)
Mwen KAPAB lwe yon ti apatman (ki led)

Kounye a pratike VLE / KAPAB ak make vebal yo:


Li_
Yo


kapab achte pen an
vie fe yon bon djbb


1. pa 3. pat 5. tap 7. ta
2. ap 4. pa tap 6. a

[Using the same basic sentences, insert the correct marker in front of the
modal verb based on the following temporal adverbs:]


1. Ye,...
2. Jodi a,...


3. Demen,...
4. Chakjou


[Ss practice 'vle' and 'kapab 'following APK]


pen an
ft1


[7]









[6]

[A large, colorful market scene Haitian painting from my (small) collection
is presented, i.e. realia]

Penti ayisyen

Koule: jon / vyolet / wouj / oranj / vet / ble / nwa / bren / tamaren

Bagay: panye / sak / fwi / mouchwa / chapo pay / w6b / manje /joumou /
mayi moulen / riban

Kisa yo fe?
Ki fe 1?
Ki kote yo ye?
Ki aksyon eske yo fe?
Ki diferans nou we ant k6mes Oztazini ak k6mes ann Ayiti?








[Song presentation; after song, discuss themes and vocabulary]

Claudette ak Ti Pierre

Kouzen se pa t sa ou te di m(wen)
Ou te di m konsa si ou plase ave m
ou a(va) marye ave mwen.

Nanpwen w6b, nanpwen jipon... ato

granmesi yon pye mango m te gen nan lakou m ki sove lavi m.

Si fe sa, se peche, pa fe sa...
Me si ou fe sa, kouzen, se peche, yayay, pa fe sa, ay, pa fe sa...














Ofaval s on [se yon] oganizasyon
fanm vanyan k ap travay Limonad

N ap travay ak fanm nan mon,
N ap travay ak fanm nan plenn
N ap travay ak fanm nan bouk, pou louvri je tout fanm


Nou menm fanm nan Ofaval
Nou pa gen dwajanm bliye
tout sa ki an konsekan
ki tonbe anba bal

























EXTRA
b. Communicative activity. Students use the months of the year to describe when they
do the following things on their farm in Indiana.

Kounye a, nan aktivite sa a,
ou se yon ti abitan nan Indyana.
Ou bezwen esplike pou zanmi ayisyen ou,









ki le ou fe tout bagay ki asosye ak kiltivasyon
jaden mayi ou. [find a picture of corn]

Mwa yo: mas-avril; me; jen; jiye; dawou;
sektanm; novanm

Sa ou fW:
achte grenn nan depo a
sakle
simen grenn
wouze jaden
flite [spray (i.e. pesticides)]
taye mayi a ["detassle"]
keyi
rek6lte


Egzanp, Nan mwa mas la,
mwen achte grenn nan depo a.


[10; 6:47]


(2) MOVED TO NEXT CLASS

1. Istwa Ayiti, Chapter 6. Select 5 students to read a paragraph each for the class. Display questions
[students have the questions as part of their homework assignment]. Present new vocabulary.

1. Ki kalite moun eske laren Anakawona te ye?

Se te laren yon kasika ki rele Zaragwa

2. Nikola Ovando soti nan ki peyi?

Lespay

3. Eske N.Ovando viv nan "Ispayola" depi anpil tan?


Non, li f1k part

4. Ki jan eske li vie rankontre laren Anakawona a?

Li vie vizite li lakay li.
5. Ki jan eske Endyen yo t ap akeyi moun Ovando yo?








Yo fe yon bMl fet ak bMl dans kU kontan.

6. Ki sa eske Pany6l yo t ap fe?

Yo 6ganize yon parad milite

7. Eske Endyen yo te apresye sa?

Wi yo bat bravo san gade dbye

8. Sanzatann, ki sa Espayl6 yo te fe?

Yo mare men ak pye laren nan.
Yo mete dife nan kay fet la.

9. Ki kote eske yo mennen laren nan?

Nan vil Santo Domingo a.

10. Ki jan eske Espay6l yo touye laren nan?

11. Ki sa ki rive Endyen yo?

Yo fe yo tounen esklav

12.Ki kalite travay eske esklav Endyen yo t ap fe?

Yo travay di nan gwo jaden tabak ak koton
Yo fouye min 16

13.Eske Endyen yo te kenbe pandan lontan nan esklavay la?

Non, yo mouri pa bann, pa paket. Yo t al bwachat. [20; 6:45]

Vokabilk 'Matching'

I. II.
kasika fe yon gwo twou
pann montre kU kontan
bat bravo kenbe ak yon k6d









netwaye laren
mare touye ak yon k6d
fouye pwbpte


Fbk sa change
Tropikana (Cape Haitien)

1.
Jodi a nou tout nou nan mize
Sa fe mal pou n we se konsa sa ye
Nou konnen se mas pep la ki plus nan ka
N ape made si sitiyasyon p ap j anm chanj e
2.
Nou konnen lemonn pa t kreye nan yon sel jou
Fok nou ka konprann peyi nou kap devlope
Si nou bay lamen piti piti sa va mache
Kondisyon t ava amelyore plu vit


[5; 6:50]


[plus = PauP; plis = target]




[lamen = men]
[plu = PauP; pi = target
[t ava = "would be able to," i.e.


Jodi a pitit nou nan mize conditional]
Sa fe n mal pou n we se konsa sa ye
Nou konnen se mas pep la ki plus nan ka [in a bind, "in a case"]
N ape made si sitiyasyon [situwasyon] p ap janm change


Nou konnen lemonn pa t kreye nan yon sel jou
Fok nou ka konprann peyi nou kab devlope
Si nou bay lamen piti piti sa va mache
Kondisyon t ava [kab] amelyore plu vit


Yel!


Bondye va voye je sou nou!
Bondye va voye je sou nou!
Bondye va voye je sou nou!
Bondye va voye je sou nou!
Bondye va voye je sou nou!
Bondye va voye je sou nou!
Bondye va voye je sou nou!
Bondye va voye je sou nou!
6.


Pou n fe volonte ou
Sitiyasyon va change
Pou n amelyore
Pou n alfabetize
Pou n fe volonte ou
Pou n t al konsyantize
Pou n amelyore
Pou timoun y al lekol


Ede nou pou n ka change sa ki pa two bon
Pou peyi nou a vanse jan nou tout espere!

Repete: Bondye va...

What kind of semantic force does pou have above? i.e. Pou nfe...
What kind of verb is ka in section 6?


[will]

[improve]
[conduct a literacy
campaign]
[make people conscious]


[7; 7:22]












Jodi a nou tout nou nan (1)
Sa fe mal pou n we se konsa sa ye
Nou konnen se mas pep la ki plus nan ka
N ape made si sitiyasyon p ap janm (2)
2.
Nou konnen lemonn pa t kreye nan yon sel jou
F6k nou ka konprann peyi nou kap (3)
Si nou bay lamen piti piti sa va mache
Kondisyon t (4) amelyore plu vit
3.
Jodi a pitit nou nan mize
Sa fe n mal pou n we se konsa sa ye
Nou konnen se mas (5) (6) ki plus nan
N ape made si sitiyasyon [situwasyon] p ap janm
4.
Nou konnen lemonn pa t kreye nan yon sel jou
F6k nou ka konprann peyi nou kab devlope
Si nou bay lamen (7) sa va mache
Kondisyon t ava [kab] amelyore plu vit Yel!


va voye je
va voye je
va voye je
va voye je
va voye je
va voye je
va voye je
va voye je


sou nou!
sou nou!
sou nou!
sou nou!
sou nou!
sou nou!
sou nou!
sou nou!


Pou n f (8) ou
Sitiyasyon va change
Pou n amelyore
Pou n (9)
Pou n fe volonte ou
Pou n t al konsyantize
Pou n amelyore
Pou timoun y al


(10)


6.
Ede nou pou n ka change sa ki pa two bon
Pou peyi nou a vanse jan nou tout espere!


ka
change


5.
Bondye
Bondye
Bondye
Bondye
Bondye
Bondye
Bondye
Bondye










Repete: Bondye va...


5. After presenting the above song, students work with partners to list the 3 most important messages
in the song. They must then explain what that message means in the context of Haiti.

~ Avek patne ou, dekri twa (3) lide ki nan chan an
~ Ki sa mesaj la ye? Esplike aplikasyon lide yo.
~ Poukisa djaz Tropikana ap voye lide a?

Egzanp,
KONSYANTIZE:
Sa vie di fe moun konnen
ak konprann sitiyasyon an.
Moun bezwen rekonnet sitiyasyon an grav.
Anpil moun grangou.
Konsyantize vie di pataje konesans.
Konsyantize se di verite a.
L? moun yo vin konsyan, yo ka aji. [8; 7:30]








Kreybl ayisyen, Week 1, day 2


Devwa yo
Read APK p 125-128
Kesyon paj 127: 1, 4, 5, 6, 8, 9, 12, 13
Kesyon paj 128: 4, 5, 6, 7
Read APK p 131 136,
Li dyalog chapit 17
Kwiz Madi sou vokabile k nan Ti Koze chapit 7

Revizyon ATIK DEFINI:
sengily:
pliriyel:

[insert the correct definite article]

1. Machin la nan lakou
2. Bebe bwe let manman
3. Piti piti zwezo f nich
4. Kabrit poupou grenn (3), li pa _
5. Chwal garyonnen, bourik travay. Pody
6. Mont kraze.
7. Ti chat manje gwo chen
8. Gade bel kay_
9. Ki kote gason ye?
10. Ban m lajan m non!
11. Fanm ayisyen te batay pou lendepandans
12. Pyebwa vet la bel anpil
13. Pyebwa ki wouj pral p'di fey li (a


famasyen pou sa!
yab bourik!


npil)


[create sentences with elements provided, add a creative ending]









Mwen
Ou
Li
Nou
Nou (you pl)
Yo


konn
+ kwe
kwe


bebe
timoun
chat
bourik
granmoun
lougawou


+ atik + ...


[review of definite article rules]

Reg:

chat Ends with a...?


manman

machine

fle

month


Ends with a...?

Ends with a...?

Ends with a...?

Ends with a...?


DEMONSTRATIF:
sengilye:
pliriyel:


1. Machin la nan lakou
2. Bebe bwe tete manman
3. Piti piti zwezo f nich
4. Kabrit poupou grenn (3), li pa famasyen pou sa!
5. Chwal garyonnen, bourik travay. Podyab bourik!
6. Mont kraze.
7. Ti chat manje gwo chen
8. Gade bel kay
9. Ki kote gason ye?








10. Ban m lajan m non!
11. Fanm ayisyen te batay pou lendepandans
12. Pyebwa vet la bil anpil
13. Pyebwa ki wouj pral pidi fey li (anpil)


PWONON POSESIF








Kreyol ayisyen, Week 2, Day 1


Devwa yo

Read APK dialogue 131-132
Review vocabulary 133-135
Do act. B & C page 136 in APK
Read Istwa Ayiti chapter 8

[review of body vocabulary]

1. Revizyon: KO KRETYENVIVAN AN

[The activity describes things we can do with our body parts and ss must
name the corresponding body part. Ss see a male and female body on the
overhead.]


[Review modal verbs. Students explain with a modal + main verb what they do with the following list
of nouns.]
[Ss describe what they 'can' or 'want' to do ii ith the thing% listed below, based on textbook]

Ki sa ou kapab fe avek bagay la?
Egzanp,
yon wou
Mwen kapab sakle jaden mwen avek yon wou.

yon awozwa
yon kwi
yon batwel
yon kivet
yon bokit

Kounye a, avek patne ou...
Ki sa ou vle fe avek bagay la?









dlo
Mwen vie bwe dlo a.
zorany
boutey gw6g
naykleb
liv


zanml


[10; 6:25]


]Quickly check students homework in class (page 124, C); move on to this review activity. Present the
analyzed example:]


Egzanp,
Se odinate a. Nou te achte 1.
Se odinate nou te achte a.

Se odinate [nou te achte] a.
D.O. relative clause modifying the Direct Object


kay la.
kabann nan.
bebe a.
granmoun nan
bitasyon an.
mont lan.
jwet la.


Nou t ap gade 1.
Yo ranje 1.
Li kenbe 1.
Nou te ranje 1.
Mwen te vie we 1.
Ou kraze 1.
Timoun yo jwe 1.


[15; 7:05]








Ti Koze sou Istwa Peyi Dayiti, chapit 7


Ne vo


rive nan Isnavola


neg = in historical Creole, a person of African
descent.
neg = in present day Creole, a 'guy.'

Asosye espresyon vo ak imai vo:


a) esklav d) k6d
b) tabak e) timoun nan
c) achte esklav f) esklav domestic


g) chenn nan pye
h) lapenn
i) gwo chapo


j) blan
k) pyebwa
1) travay di


III.


_I' |







Vre oubven Pa Vre


1. Anvan blan, powouj yo t ap viv an pb.
2. Moun po nwa chita lakay Lewop.
3. Moun po jon chita lakay Lafrik.
4. Moun po blan chita lakay Lazi.
5. Blan tonbe lage k6 yo nan Lamerik.
6. Moun po wouj pa mouri.
7. Moun po wouj travay di.
8. Esklav vwayaje nan gwo batiman yo .
9. Nan vwayaj la, esklav yo byen manje.
10. Blan maltrete esklav.


Reponn kesyon yo:


1. Ki kote esklav yo ye?
2. Ki kote esklav yo soti?
3. Ki moun mete esklav yo la?
4. Dekri vwayaj esklav la.


Kisa blan ap fe?
Kisa esklav domestic ap fe?
Ki rad moun yo mete?
Poukisa blan fe sa?


9. Kisa esklav yo ap fe?
10. Eske esklav resevwa lajan?
11. Ki rad esklav yo mete?
12. Eske timoun travay tou?


Vre
Vre
Vre
Vre
Vre
Vre
Vre
Vre
Vre
Vre


oubyen
oubyen
oubyen
oubyen
oubyen
oubyen
oubyen
oubyen
oubyen
oubyen


Pa
Pa
Pa
Pa
Pa
Pa
Pa
Pa
Pa
Pa


Vre
Vre
Vre
Vre
Vre
Vre
Vre
Vre
Vre
Vre








Aktivite matching:


Kolonn A Kolonn B
1. Powouj t ap viv an lakay yo blok
2. Blan yo pa t k6 jouk nan Ispayola __ an pe
3. Blan yo te chita nan Lewop __ vwayaje


Yo voye chache neg Lafrik pou powouj
Powouj yo ap
blan yo yo sou te Lamerik
Yo te yo nan bato yo.
Blan yo te esklav yo anpil.
Yo pa t byen manje, yo anpil move tretman


maltrete
sibi
__ travay di
__ vin ranplase
S anbake
__ tonbe lage ko


Kesyon:


1. Ki jan Powouj yo t ap viv anvan blan rive?

2. Ki kote eske moun po nwa, po wouj, po j6n
ak po blan te viv anvan epok kolonyal la?


3. Ki moun te voye chache neg Lafrik?

4. Poukisa?

5. Esklav yo vwayaje nan bato yo te rele:
6. Kijan eske esklav te soufri nan batiman yo?


7. Ki sa esklav yo te pedi?


an pe


Lafrik, Lamerik, Lazi
ak Lewdp

Nikola Ovando
Powouj yo te mouri
tankou much.
negriye
Yo pa t byen manje,
yo te sibi anpil move
tretman
Yo pedi manman ak
papa yo, yo pedi peyi
yo, yo pdi libete


















b. In the next activity, students close their books and use the pictures from Ti
Koze to reconstruct the story from the reading.
Dapre imaj yo, rakonte istwa nou
aprann nan chapit 7 la. Dekri tout
detay ak aktivite ou kapab we nan imaj yo. [8]


Vocabulary Quiz 1
Krey6l ayisyen


Non ou:


I. Match the bold expressions in column 1 with the words that would best replace them
in meaning in column 2 [1 point each]


Column 1


Column 2


1. Yo vwayaje sou lanme
2. Yo viv an pe
3. Yo viv nan bl6k sa a
4. Yo travay di
5. Yo anbake
6. Yo sibi move tretman


yo monte nan batiman
yo navige
yo pajanm albz, yo pa ka chita
z6n
pase
kal, albz, dous, bon


(write # here)


II. Short answer, i.e. 1 or 2 complete sentences [2 points each].

7. Poukisa blan yo te voye chache Afriken?









8. Kisa ki rive pandan Afriken te sou lanmb?


[Dictation based on the song to be presented]

Dikte

Jodi a nou tout nou nan mize
Sa fe mal pou n we se konsa sa ye
Nou konnen se mas pep la ki plis nan ka
N ape made si sitiyasyon p ap janm change

Nou konnen lemonn pa t kreye nan yon sel jou
F6k nou ka konprann peyi nou kap devlope
Si nou bay lamen piti piti sa va mache
Kondisyon t ava amelyore pi vit


[review of 'vle' and 'kapab']

Ki sa ou vie / kapab fe av&k bagay sa yo:


Yon ch&z
Yon tab
Yon televizyon
Yon lougawou
Yon mont
Yon kreyon


Yon manchet
Yon penso
Yon k6d
Yonjilkt
Yon reg
Yon sevyet


Egzanp,
Mwen kapab chita sou yon chbz!
Non! Mwen vie kanpe sou chbz la!


[10; 7:15]






























































































28









3. Istwa Ayiti, Chapter 6. Select 5 students to read a paragraph each for the class. Display
questions [students have the questions as part of their homework assignment]. Present new
vocabulary.

1. Ki kalite moun eske laren Anakawona te ye?

Se te laren yon kasika ki rele Zaragwa

2. Nikola Ovando soti nan ki peyi?

Lespay

3. Eske N.Ovando viv nan "Ispayola" depi anpil tan?

Non, lifekpar&t

4. Ki jan eske li vie rankontre laren Anakawona a?

Li vie vizite li lakay li.

5. Ki jan eske Endyen yo t ap
akeyi moun Ovando yo?
6. Ki sa eske Panyl6 yo t ap fe?
7. Eske Endyen yo te apresye sa?
8. Sanzatann, ki sa Espay6l yo te fe?
9. Ki kote eske yo mennen laren nan?
10. Kijan eske Espay6l yo touye laren nan?
11. Ki sa ki rive Endyen yo?
12. Ki kalite travay eske esklav
Endyen yo t ap fe?
13. Eske Endyen yo te kenbe pandan
lontan nan esklavay la?




4. Ki jan eske Endyen yo t ap akeyi moun Ovando yo?

Yo fe yon bMl frt ak bMl dans kb kontan.









5. Ki sa eske Pany6l yo t ap fe?

Yo 6ganize yon parad milite

6. Eske Endyen yo te apresye sa?

Wi yo bat bravo san gade d&ye

7. Sanzatann, ki sa Espay6l yo te fe?

Yo mare men ak pye laren nan.
Yo mete dife nan kay frt la.

8. Ki kote eske yo mennen laren nan?

Nan vil Santo Domingo a.

10. Ki jan eske Espay6l yo touye laren nan?

9. Ki sa ki rive Endyen yo?

Yo fe yo tounen esklav

10.Ki kalite travay eske esklav Endyen yo t ap fe?

Yo travay di nan gwo jaden tabak ak koton
Yo fouye min 16

11 .Eske Endyen yo te kenbe pandan lontan nan esklavay la?

Non, yo mouri pa bann, pa paket. Yo t al bwachat.





Vokabilk 'Matching'

I. II.









kasika
pann
bat bravo
netwaye
mare
fouye


fr yon gwo twou
montre ke kontan
kenbe ak yon k6d
laren
touye ak yon k6d
pw6pte


[5; 6:50]


Quickly check students homework in class (page 124, C); move on to this review activity. Present the
analyzed example:


Egzanp,
Se odinate a. Nou t ap achte 1.
Se odinate nou t ap achte a.

Se odinate [nou t ap achte] a.
D.O. relative clause modifying the Direct Object


Se kay la.
Se kabann nan.
Se bebe a.
Se granmoun nan
Se bitasyon an.
Se mont lan.
Se jwet la.


Nou t ap gade 1.
Yo ranje 1.
Li kenbe 1.
Nou te ranje 1.
Mwen te vle we 1.
Ou kraze 1.
Timoun yojwe 1.


[15; 7:05]


QUIZ ---------------------

4. Dictation based on the song to be presented


Jodi a nou tout nou nan mize [ mize VS mize]
Sa fe mal pou n we se konsa sa ye
Nou konnen se mas pep la ki plis nan ka
N ape made si sitiyasyon p ap j anm chanj e

Nou konnen lemonn pa t kreye nan yon sel jou
Fok nou ka konprann peyi nou kap devlope
Si nou bay lamen piti piti sa va mache
Kondisyon t ava amelyore pi vit


[7; 7:15]


5. After presenting the above song, students work with partners to list the 3 most important messages
in the song. They must then explain what that message means in the context of Haiti.








~ Avek patne ou, dekri twa (3) lide ki nan chan an
~ Ki sa mesaj la ye? Esplike aplikasyon lide yo.
~ Poukisa djaz Tropikana ap voye lide a?

Egzanp,
KONSYANTIZE:
Sa vie di fe moun konnen
ak konprann sitiyasyon an.
Moun bezwen rekonnet sitiyasyon an grav.
Anpil moun grangou.
Konsyantize vie di pataje konesans.
Konsyantize se di verite a.
Lb moun yo vin konsyan, yo ka aji
yon fason korbk. [8; 7:30]









Krey6l ayisyen, Quiz Name

A. Combine the two short sentences in column I and II in order to form 1 complex sentence:

Column 1 Column II
Egzanp,
Se kosaj la. Li boutonnen 1.
Se kosai li boutonnen an.

1. Se timoun nan. Nou t ap rankontre 1.


2. Se tab la. Yo vann ni.


3. Se mayo a. Li mete 1.


4. Se kay la Nou te vizite 1.


5. Se mont lan. Mwen te pran 1.



B. Matching. Match the definitions in column A with the related words in column B.

1. laren di bonjou, akeyi yon moun

2. netwaye ou pa ezite, ou pa gen pwoblem

3. bat bravo ou kontan, ou dako, ou selebre

4. swete labyenvini kasika

5. san gade deye mete lod, pwopte, siye pousye








Gevografi Ayiti:

1. Ayiti gen anpil nan sa:

2. Anba chak gwoup m6n gen sa:

3. Tan an Ayiti pa janm f

4. Ki kote ou a jwenn fredi?

5. Ekri 2 pi gwo chanjman ki fet nan ane a:

1._

2.

6. Ayiti gen plis moun nan zon sa a:

7. Ekri non de 16t vil ki nan teks la:

1.
2.

8. Gen vil ki b6 lanme ak vil ki peyi a.

9. Ki vil ki bo fwontye a?

10. Ki kote gen plis izin ann Ayiti?


[man]

[plenn]

[fr t]


[sou tet mon]


[sezon sek ak
sezon lapli]



[Zantiy]


[anndan]


[P toprens]








b. In the next module we look at grammar points in the listening text.

Analiz gramb

1. "Gen plizye ti zile ki se tb Ayiti tou:
sa ki pi gwo yo, se..."

Mo "yo" a ale avek ki 16t mo nan fraz la?

ti zile sa yo

[zile]... sa [ki pi gwo] yo
[gason]...sa [ki pi gwo] yo

2. Mo "yo" a ale avek ki 16t mo nan fraz la?

M6n nan n6 yo, m6n nan mitan yo,
m6n nan sid yo...

3. Ki kote adv&b "janm" nan bezwen chita?

a) li pa fe fret janm
b) li janm pa fe fret
c) li pa janm fe fret
d) li pa fe janm fret

= c) li pa janm fe fret
ADV + V

4. S6t nan (avril) rive nan (okt6b)

Ranplase mo ki nan "()." Di m kisa ou fe
pandan yon gwo pery6d tan.

5. Mo "ye" a ale avek ki 16t mo nan fraz sa a:

"se nan capital la li ye" [10; 6:40]








Krey6l ayisyen, Week 2, day 2


Devwa yo
Ti Koze chapit 8, fe kesyon yo (paj 17)
Madi = KWIZ sou vokabile chapit 8
Read 136- 141,
Do act A, B & C page 137-8 APK
A & B page 139 APK

Rivizvon make veb:


Make veb mete veb la nan konteks sa yo:

wi /non
pase /prezan /fiti
asp? (eske sa pran anpil tan oubyen eske sa fMt pl6p
pl6p)


Pase
te


pat


Prezan /fiti
pa a


t ap1
t ap2

pap


pa tap


Fiti / kondisyonnel (ipotetik)


Jodi a, mwen travay de 7e nan maten jiska 7 nan asw
Ye, mwen vie achte yon machine ki bel.
Demen, mwen kapab achte yon machine ki led.
Le mwen te yon timoun, mwen kapab achte yon kay.
Le m gen yon bon djob, mwen kapab achte yon
kay.
Le m granmoun, mwen renmen viv nan Florid.
Le ou te travay nan yon bank, ou kapab v6le lajan


e.


1








Pase
te


pat


t ap1
t ap2


Prezan /fiti
pa ap pap
Fiti / kondisyonnel (ipotetik)


Le mwen te yon timoun
Le mwen te yon tinedje
Le mwen te gen dizan
Kounye a
Le mwen granmoun


make
+ veb


vie achte...?
kapab gade...?
+ vle fe...?
renmen we....?
marye...?


Revize devwa yo
C paj 136

1. Introduce 12 of the vocabulary from Leson 17, page 133.

1. Present 1st group of words with pictures + words on the overhead
2. Practice pronunciation
3. Place pictures up without the animals, call on students to name
them
4. Put up the following descriptions to be matched with animals:

LEVE MEN!


pa tap







Bet yo:


1. Li renmen dlo:


2. Li poupou grenn:


3. Li poupou gwo gato:


4. Li di 'koukouyoukou!':


5. Li manje tout bagay:


6. Li bay l1t:


7. Li naje nan dlo:


8. Li mache lan:


9. Li mache vit:


oubyen


oubyen


oubyen


oubyen


oubyen


oubyen


oubyen


oubyen


oubyen







Legim:

1. Bon sou espageti a:

2. Bon nan esalad la:

3. Bon pouje:

4. Taye yon figi ak li:

5. Mete li nan yon bon s6s:

Fwi:

1. Manje ak manba:

2. Mete sel sou li:

3. Florida bay anpil:

4. Manje sa nan maten:

5. Sa dous!

6. Li gen let nan li:

Bweson:

1. Bon pou sante ou:

2. Pa bon pou sante ou:


oubyen

oubyen

oubyen

oubyen

oubyen



oubyen

oubyen

oubyen

oubyen

oubyen

oubyen



oubyen

oubyen







Vyann
1. Li gen kat pye, li kapab monte nan
mbn yo san pwoblem.
2. Li renmen benyen nan labou [mud], li entelijan
3. Li mawon, li p ap rete lakay ou.
4. Li fe ou leve lematen.
5. Li renmen naje tout lasentjounen
6. L ap ba ou let pou sereyal ou
7. Se bet volay ou manje pou jou Gwomesi a


kabrit
kochon
pentad
k6k
kanna
bef
kodenn


M ap manje vyann kabrit la a!
*M ap manje kabrit la a! (pa bon)


Bet lanme
1. Li ka pichkannen [pinch] ou!
2. Dayva plonje nan lanme pou jwenn li.
3. Se tankou yon koulev, men li viv nan dlo
4. Ou touye 1 nan dlo k ap bouyi
jis anvan ou manje 1
5. Li mache lant anpil
6. Se yon ti bet moun renmen manje anpil
7. Se yon gwo pwason

Ki bet ap pale konsa?!

han han han / hounk hounk
mou
koukouyoukou
kwen kwen kwen
glouglouglou / goulou goulou goulou


krab
lanbi
kong

woman
tati
chevret
sad snapper








Egzesis koute. Dyal'g diskt, paj 131-132


1. Ban nou we


2. Pla dijou a se

3. Osaa! Sekoupe_


4. Bon, n ap pase


nou.


5. Men wi! Nou gen ji,
ak


6. M janm goute ji papay,
m pran youn.

Konpare de bagav ki menm


konsonmen

dwet

k6mann


mango, papay,
chadek, kachiman,
kowosl6

poko
kite


Elev kreyl vie pale kreyl tankou ayisyen.
Ou fou tankou zanmi ou.
Ou bwe tankou yon pwason!
Tradiksyon mo "tankou" a? =

Konbine 2 fraz yo:

1. Li bel. + L6t la bel tou. = Li bel tankou 16t la.

2. Gason an entelijan + L6t gason an entelijan tou.
3. Msye a gwo + Yon towo gwo tou.
4. Fi a anraje + Yon zonbi anraje tou.
5. Li danjre + Yon tig danjre tou.
6. Dan li blan + Let blan tou.
7. Carimi jwe bon konpa. T-Vice jwe bon konpa tou.


meni an








Imajinen ou pral nan yon restoran ak patne ou:


Model:




Premye moun:

Dezyem moun:



Premye moun:




Dezyem moun:


Bonjou mesyedam.
M gen yon tab ki tre bon.
Ou pral chita alez. Eske nou konnen
sa n vie manje?
Poko monche, pote meni an non!
A! Wi! Eskize m! Men ni!
Ki sa ou konseye?
Bon, vyann kabrit la tre bon jodi a.
Nou sevi li ak bannann peze, li
koupe dwet net!
Mmmmm! Genli li bon anpil!
Ban m yon gwo pla, souple! Avek yon
ji kokoye.
Enhen, oke, pa gen pwoblem, epi pou
ou?
Mwen menm, m pral pito pran diri ak
sbs pwa kongo. Ban m yon ti kola tou.


Apre yo fin manje


Dezyem moun:


Manje a te bon? Nou kontan?
Pou di laverite, manje a pa t two bon.
S6s pwa a pa t ase cho epi diri a pa t
byen kwit.
O! o! Mwen pral pale avek kizinye a!
Petet m ka ba ou yon ti dese gratis?


[6:50; 10]








Nan von restoran II. Ou pral nan yon restoran ak patne ou:


meni
pikliz


krem
fenet


chita poul
pwoblem dese


Bonjou mesyedam.
Ki kote ou vie ?
B6 fenet la oubyen b6 saldeben an?
Pito bo la, mesi.
Pa gen pwoblem! Vwala an!
... 5 minit pi ta...
A16, kisa ou vie manje?
Ki sa ou konseye?
Bon, vyann la bon anpil jodi a.
Nou sevi li ak sos pwa epi ak bannann
m ap di ou, li koupe _
Aa! Genle li bon anpil!
Ban m yon gwo pla, souple! M ap bwe
ji Pa bliye pote pou mwen!
Enhen, oke, pa gen epi pou
ou?
Mwen menm, m ap pran diri ak
s6s pwa kongo. Ban kabrit la epi m ap bwe
yon ti kola choukoun.


Apre yo manje


Manje a te bon?
A, manje a te koupe dwet, papa!
Se bon! M kontan. Fok nou retounen
yon lt jou. Eske n ap pran ?
Wi, n ap pran


dwet
mango


peze
vyann


Ivon:



Mari:



Ivon:


Mari:


Mari:


Ivon:








KONPAREZON (+)

Kiles ki pi gwo: yon chen oswa yon elefan?

= Yon elefan pi gwo (pase yon chen)

Kiles ki pi gwo: yon pentad oswa yon kochon?

Kiles ki pi gwo: yon kanna oswa yon bef?

Kiles ki pi gwo: yon k6k oswa yon kabrit?

Kiles ki pi gwo: yon sad oswa yon chevret?
Pi gwo =

KONPAREZON (-)

Kiles ki pi piti: yon pwa oswa yon zoranj?

= Yon pwa pi piti

Kiles ki pi piti: yon kok oswa yon bef?

Kiles ki pi piti: yon machine oswa yon bis?

Kiles ki pi piti: yon berejenn oswa yon pwa?

Kiles ki pi piti: yon mandarin oswa yon zoranj?

Kiles ki pi piti: yon kay oswa yon building?








pi piti
KONPAREZON KONPLE
... pi (gwo) pase ...

Kiles ki pi gwo: yon chen oswa yon elefan?
Repons: Yon elefan pi gwo pase yon chen.

Kisa 'pi gwo pase' vie di?

Egzanp: ... pi (piti) pase ...
Kiles ki pi piti: yon pwa oswa yon zoranj?
Yon pwa pi piti pase yon zoranj.

Egzanp: ... mwen (entelijan) pase ...
Kiles ki mwen entelijan: yon pwofese oubyen yon elev?
Repons:
Egzanp: ... mwen (bon) pase ...
Kiles ki mwen bon: yon kola oubyen yon bye?
Repons:

Mezanmi! Konpare, iiie!
Prezidan Dj6dj Bouch ak ansyen Prezidan Bil Klintonn
Antrene Zouk ak antrene Spirye
Opra Winfri ak Madona
Nelsonn Mandela ak Fidel Kastwo
Djenife Lopez ak Kondaleza Rays
Kawol Mozle Brawoun ak Al Chapt6n
Ansyen vis Prezidan GO ak Vis Prezidan Tchene

Bon adiektif: bon / entelijan / gwo / fache / meg
dwl6 / danjre /janti / metdam (sly) / fou
womantik / chofe
rich / p6v / granmoun (grown-up, mature)

Egzanp: Kawol Mozle Brawoun pi entelijan pase Al Chapt6n






























































































46








Ti Koze sou Istwa Pevi Dayiti: Matchin


Ansanm...
Kreyol
1. Espay6l t ap masakre
2. chape anba lanmo
3. Li pote non
4. kom esklav
5. Li sove


Angle
S his name was
S as a slave
S massacre
S to flee
__ escape death


Ak patne...
Krey6l Angle
yon bann Endyen t
swa nou viv lib, swa nou mouri t
Nou semante e
Le li lage 1... | a
te gen bo twa mil Endyen t
Yo goumen ak yo t
Yo siyen yon kontra _


o sign a contract
o fight, struggle
:ither... or...
Band of Native Americans
o set free
o take an oath
around, approximately


Gade imai vo. Asosve mo ak bagav!
Pb Remi rach la chemizet


Lakwa a
balenn nan
batem nan


plim jako yo
tijip la
Valanzyela kouri


chemiz
bel sentiwon
zepon


cheve long
bebe a
legliz
gwo b6t







Vre oubyen Pa vre


1. Espay6l pa masakre endyen, yo ede yo.
2. Espay6l pran Anri k6m esklav.
3. Anri se pitit yon kasik.
4. Anri pratike Vodou.
5. Pe Remi aprann Anri li ak ekri.
6. Anri pa travay, li bwe anpil bye.
7. Valanzyela vie arete Anri.
8. Endyen yo semante.
9. Anri poze lapat sou Valanzyela.
10. Anri touye Valanzyela.
11. Anri siyen yon kontra ak Espay6l yo

Ti Koze sou Istwa Pevi Aviti: kesvon


Vre
Vre
Vre
Vre
Vre
Vre
Vre
Vre
Vre
Vre
Vre


oubyen Pa
oubyen Pa
oubyen Pa
oubyen Pa
oubyen Pa
oubyen Pa
oubyen Pa
oubyen Pa
oubyen Pa
oubyen Pa
oubyen Pa


1. Ki moun ki te yon esklav?
2. Ki sa Pe Remi te montre Anri?
3. Anri marye ak...
4. Valanzyela fe kisa ak madanm Anri
5. Anri kache k6 1 nan
6. Endyen semante...
7. Le Valanzyela atake Anri...
8. Anri te chef konben Endyen?
9. Anri ak 3,000 Endyen yo

10. Anri siyen yon


Repons:
Anri oubyen Valanzyela?
Li ak ekri oubyen jwe gita?
Endyen oubyen Panyol?
Bo li oubyen joure li?
jaden oubyen mon?
viv lib oubyen pa viv?
V. mouri oubyen V. arete
3,000 oubyen 2,000 moun
kraze oubyen pale ak
Espayol?
kontra oubyen papye div6s?


Vre
Vre
Vre
Vre
Vre
Vre
Vre
Vre
Vre
Vre
Vre









4. Le Anri vin gran, eske li marye ak yon moun Panybl?
Non, li marye akyon moun menm ras li (Mansya)
5. Ki bagay terib rive nan lavi Anri?
Li vin esklav Valanzyela
6. Ki bagay te fe Anri sove?
Valanzyelajoure madanm li
7. Ki bb Anri kache kb 1? Epi, avek ki 16t moun?
Nan mon. Avekyon bann lot Endyen.
8. Endyen semante ki bagay?
Swe nou viv lib, swa nou mouri.
9. Ki sa ki rive le Valanzyela atake Anri?
Anri poze lapat sou li. Men Anri pa touye Valanzyela,
li lage I.
10. Anri te chef konben Endyen?
Bo twa mil (3,000).
11. Eske Panyl6 yo te kontan ak Anri?
Non, yo p I.
12. Ki jan Panyl6 yo te rezoud pwoblem yo te gen ak Anri?
Yo f I siyen yon kontra pou pa fe lage anko.

[7:25; 15]








Kwiz 2, krey6l ayisyen C102/502 1/28/2003
Benn H.

1. Anri te pitit ki moun? (a) yon kasik
(b) yon Pb
(c) yon moun pany6l
(d) yon moun franse

2. Anri fr Valanzyela travay san pran souf. (a) vre (b) pa vre

3. Li pa t marye yon fi menm ras ak li. (a) vre (b) pa vre

4. Pb Remi te batize Anri? (a) wi (b) Non

5. Finish the sentence:
"Swa nou viv lib,

6. Anri poze lapat sou Valanzyela, kisa "poze lapat sou" vie di?
(a) kenbe
(b) lage
(c) mennen
(d) touye

7. Kisa Anri siyen ak Espay6l yo? Yon

8 10. Poukisa Anri enp6tan nan istwa Ayiti a? (2 sentences).









In this activity ss are 'walking dictionaries.' As such they must define the
bolded words for their partners. They are encouraged to use synonyms and
use words associated with the phenomenon.

Ou se yon diksyonne anbilan,
defini mo an gra yo
Itilize sinonim ak deskripsyon yo.
Itilize mo ki asosye ak mo a.

Egzanp,
chape =
Sa vie di, kouri, retire k6 li,
sove, al mawon, pran bwa,
kraze rak, elatriye...

Yo masakre yo
Li batize yo
M fe elev mwen yo travay san pran souf
Li joure yo
Li sove
Nou semante
Ou met ale
Anri ak patizan 1 yo








Week 3, day 2


Devwa yo
Ti Koze 9, fe kesyon yo kwiz madi
Koute vwadlamerik
www.voanews.com/creole/
State time & day you tuned in, write
about 3 topic mentioned (2 sentences
per topic)
APK, page 144, D
Read APK, 147 149


1. Review vocabulary from previous class

1. Put up numbered pictures of animals introduced
in previous class
2. Provide animal names in a separate list. Students match the two lists.
3. Repeat for each list
4. Ask students to provide singular definite articles for the list.







Non + Atik defini an + veb/adjektif (predikatif)

Model = towo a gwo


Siji
tower
kanna
lanbi
kabrit
woma
bef_
chevret
k6k_
krab
pentad
t6ti
kodenn
sad_
kochon
kong
kochon


Vb / Adiektif
mache dousman
di mou mou mou
gwe
che
kaka grenn
naje vit
bel
pichkannen
vole
fe glouglouglou
gwo
long
danjre
di kwen kwen kwen
di hounk hounk hounk
se pou neg mawon


Devinet bet
1. Le Alowin, ou taye yon figi nan li se joumou
2. Li gen koule oranj se kawbt
3. Li fe yon bon s6s se tomat
4. Ou kwit li ak diri se pwa
5. Ou met li avek leti; li gen fe se kreson
6. Ou mete anpil fby plant sa a nan salad la se leti
7. Li gen koule blan se chou








Non + Atik defini an + veb/adiektif


joumou _

kawot _

tomato

pwa__
kreson

leti_

chou

pwatann __

militon

berejenn __


bon nan (soup premye janvye)

bon nan espageti

bon nan s6s

bon pouje

gou

bon nan esalad

rann dlo

bon nan konsonmen

[10; 6:32]


1. Present 2nd group of words with pictures + words on the overhead
2. Practice pronunciation
3. Place pictures up without the fruits, call on students to name
them








1. Ou ka fe bon ji ave 1.

2. Ou ka mete li sou pen ak sel.
3. Li gen yon let blan anndan 1.
4. Se tankou yon ti zoranj
5. Makak renmen li anpil anpil
6. Lannwit, li pa gen ve


[zoranj, grenadin,
kowosol, chadek]
[zaboka = zabelbok]
[kokoye]
[mandarin]
[fig]
[mango]


[6:42]


Next students answer the personal questions about food with their partners, D page 136.
Pick 3-4 questions for volunteers to answer for the class.
[6:50]









Pi gwo pase / Pi piti pase


Ki sa ki pi gwo? P6t la oubyen televizyon an?
= P6t la pi gwo pase televizyon an

Ki sa ki pi piti? P6t la oubyen televizyon an?
= Televizyon an pi piti pase p6t la.

Ki moun ki pi bel? Lora Bouch oubyen Ilri Klintonn?
= Ilri Klintonn pi bel pase Lora Bouch!!!

Konpare moun, bet, ak bagay sa yo:


Bil Klintonn
Kalif6ni
Lafrans
Madona
Zouk
Kondaliza Rays
Ti chat
Zonbi
UF
Kris W6k
Fidel Kastwo


ak
ak
ak
ak
ak
ak
ak
ak
ak
ak
ak


Dj6dj Bouch
Florid
Etazini
Djanet Djaks6n
Spiriye
Kaw6l Mozle Brawoun
Tig
Tch~lsi Klintonn
FSU
Edi Mefi
Sadam Isen


Adjektif
entblijan
bel
radikal
seksi
bon
janti
mechan
danjre
led
komik
fou






























































































57








I. Mo negasvon ki chita devan veb la:
1. pa janm + veb


* Kisa ou pa janm genyen?
* Ki kote ou pa janm vie ale?
* Ki moun ou pa janm vie we?


M pa janm genyen k6b.


2. poko + veb


* Kisa ou poko ft nan lavi a?
* Ki kote ou poko ale?
* Ak ki moun ou poko pale?


M poko kondi yon avyon


II. Mo negasyon ki chita apre vib la:
3. pa + vb + anyen

Li pa fe anyen
M pa gen anyen

* Eske ou gen yon kado pou mwen? Non, mwen ...
* Eske ou gen manje pou mwen?
* Ou gen yon bon dj6b pou mwen?

4. pa + veb/adjektif + (direct object) + ditou

Li pa travay ditou
Lougawou a pa bel ditou.
Nou pa vie we li ditou.
M pa vie sa ditou


* Ou gen anpil lajan?
* Ou gen anpil timoun?
* Ou kwe late a plat?
* Eske ou manje krapo?


Non, mwen...
Non, mwen...








II. Mo negasvon ki chita devan veb la:

Nou deja we: pa janm, poko, anyen, pa... ditou


5. pa + v6b + pesonn
pesonn pa veb

Li pa we pesonn
Pisonn pa we li


[negation + anybody]
[nobody]


Tradiksyon yo?


Ki moun ou te we la? Mwen pa...
Ki moun vini nan fet la?
Ki moun eske ou vie we aswe a?

6. pa + veb + okenn + non

Li pa gen okenn bagay


a. Ou pa t ban m

b. M pa ka kw _


kado!


isit, non.


Eske ou resevwa anpil kado jodi a? Non, m...
Eske ou vole lajan? Non, m...
Eske ou vie achte jwet la? Non, m...

7. pa + vb + pyes + non

Yo pa we pyes moun

Eske ou te ache yon kado pou mwen?
Eske ou twouve lajan?
Eske ou fe anpil bwi?








8. pa + veb + menm


Nou pa vie bagay sa a menm

a. Li pa ta fe sa
b. M pa fimen

Eske ou gen anpil timoun? Non, m...
Eske ou renmen chante? Non, m...
Eske ou renmen danse nan klas la? Non, m...


Aktivite mo negasvon vo:


Chwa yo:


ditou
poko


menm
pajanm


okenn
pesonn


pyes


Kesyon
1. M pa ekri
2. M pa we moun.
3. Telef6n nan pa sonnen
4. bagay mache jodi a!
5. M we yon zonbi.

6. pa ban m lajan.
7. Li pa ka f __, li pa entelijan.
8. Li pa vini, li gaspiye tan mwen
9. M pa gen nouvel pou m ba ou.


Repons
[ditou, menm]

[pyes, okenn]
[menm, ditou]
[okenn]

[poko]
[pesonn]
[anyen]

[janm]
[okenn, pyes]








Konparezon adjektif >>> vbb

A) AK ADJEKTIF YO:
Li pi rich pase ou
ADJ
Li mwen rich pase ou
ADJ


[paj, A 139]


B) AK VIB YO:
Li travay plis pase ou
VEB
Li travay mwens pase ou
VEB

Ki diferans estriktirel eske ou we nan fraz yo?

Fe aktivite B, paj 139 ansanm

Konpare ou menm ak patne' ou:

Mwen travay mwens pase patne m nan.


Veb yo:
travay
d6mi
jwe
kwit
mache
gade televizyon
ekri
s6ti
wote


li
manje
wonfle [snore]
etidye
kondi machine
goumen
etidye
we fim
vin fache [become angry]








Ti Koze sou Istwa Peyi d Ayiti, chapit 9. Flibistye yo.


Vokabile:
1. Espay6l rete nan Ispayola
2. Bato ki soti 16t bo nan peyi Lew6p
3. Bato yo pote manje, farin...
4. Yon paket maren chache atake
5. Yo rele yo flibistve
6. Yo gen batiman a vwal
7. Flibistye yo fonse sou bato yo


live
from abroad
soap
sailors
boaters
steamboats
pounce


stop
the other side
flour
divers
pirates
sail boats
veer


Idantifye:


vwal 2. k6d
batiman ak machandiz
yo goumen 9. lanme a


3. fizi
6. ti bato a vwal
10. tire kanon


4. maa
7. yo fonse


Kesyon
1. Espay6l yo nan Ispayola fe konmes ki
2. Kisa flibistye yo chache fe?
3. Kijan yo te atake batiman espay6l yo?
4. Anpil fwa, ki moun konn genyen?
5. Nan ki zile flibistye yo te rete?


peyi?


Repons
Lespay
atake...
kwok ak k6d
flibistye
Lat6ti












Imajinen ou menm, ou se yon pwofese ISTWA, ou se yon
moun ki konnen epi enteprete istwa.

Yon elev vini nan biwo ou pou made kek keksyon:

Ou bezwen esplike enpotans ak reyalite ki deye mo sa yo.

Elev: Ki enpatans eske...
1. manje, farin ak machandiz
genyen nan istwa Ayiti?

Pwofese: ...

2.16
3. maren peyi Lafrans ak peyi Langlete
4. flibistye
5. ti batiman a vwal (ki avantaj yo genyen?)
6. kod ak kw6k
7. goumen
8. zile Latoti ak lakot Ayiti

Kwiz: chwazi senk fraz, dekri yo oubyen defini yo an de fraz

flibistye / machandiz / konmes /
batiman a vwal / zile Latoti / kod ak kwok / 16

3. Emphatic expressions. Introduce emphatic constructions.






























































































64







Bay anfaz!


* Yo nan kay la.
* Li se famasyen.


Kisa?
Kisa?


Se nan kay la yo ye!
Se famasven li ye!


Se ... li ye mache ak pwepozisyon ak non


Se nan.... liye


oubyen


Se famasyen... li ye.


Kreyl6 kapab mete anfaz sou vbb/adjektifyo tou:

Egzanp,
M ap travay jodi a.
Se travay m ap travayjodi a.

Se travay [m ap travay ...
Se + verbi [subj... verbi...

Ou fou!
Se fou ou fou

Se fou [ou fou ...
Se + adjective [subj... adjective


Pratike ~ A. Ki sa ou ap fV?


B. Se ekri m ap ekri


a) ekri (mwen)
b) d6mi (li)
c) achte (nou)
d) manje (yo)


e) jwe (ou)
f) travay (yo)
g) pase (iron) (mwen)
h) kanpe (li)


i) danse (yo)
j) etidye (nou)
k) bwe (li)
1) gade (yo)


























4. With their partners, ss take turns completing the following
activity. SS are provided with a scene, they must explain what is
happening using the emphatic construction.







Se pale m ap pale! Se aprann n ap aprann!


1. Yo chita nan yon bis.


bww
bw4


Se vwayaje y ap vwayaje nan bis la.

2. Lougawou [werewolf] nan zon nan.
3. Nou mete anpil manje sou tab la.
4. Nou antre nan sinema.
5. Li antre nan ba a.
6. M pral we dokte.
7. Ou s6t nan yon libreri.
8. Jak antre yon boulanjri.
9. Jan-Kl6d pote balon boul la.
10. Espay6l yo ap vini.


/ vwayaje
/ /vwayaje


kouri / rankontre
bwe / manje
gade / sakle
entire / bwe
naje / malad
vann / achte
kraze / achte
danse /jwe
atake / fete


Kisa Tidio ap f%?

1. Se chita 1 ap chita.








Week 4, day 2


Devwa yo
Ti Koze 11 (prepare kesyon yo kwiz Madi)
APK p 151 act. D,
APK, akt. A, paj 151; Akt. B, paj 152
Read 152 -156

Kwiz: chwazi senk ekspresyon, dekri yo oubyen
defini yo an de fraz... koute dyalog la yonfwa

flibistye / machandiz / konmes / batiman a vwal / zile
Lat6ti / kod ak kwok / 16

[Communicative activity, review of the comparative of verbs]

Konpare ou menm ak moun sa yo:

Egzanp,
Maykel Djaks6n chante plis pase mwen!

Maylz Brenn lougawou
zonbi Maykel Djaks6n
Bil Kozbi Chal Dawin
Kal Maks K6nel Wes
patne met kreyl6 la

Egzanp
Mwen travay plis pase patne m nan.
Chal Dawin te ekri plis pase mwen

travay li gade televizyon
d6mi manje jwe
jwe wonfle manti
kwit etidye pibliye








mache ekri etidye sentaks [10]

[Present traditional Haitian vodou music]

Kreybl ayisyen
Mizik vodwizan, 2/6/2003
Recorded by Ben Hebblethwaite,
1/10/2000 in Belle Rivibre, South East Haiti

Non madigra a: "Pti Koudjay"

Yon madigra se yon bann chantA ak mizisyen ki pwomennen 1 ep6k kanaval. Lb yo fr
parad yo chante, bat tanbou, jwe akodeyon (si yo genyen yonn), bwe tafya, elatriye.

Bawon Lakwa

Bawon konnen moun yo, konnen Bondye
Bawon an, Bawon Lakwa, konnen moun yo, konnen Bondye
Bawon an, Bawon Lakwa, konnen moun yo, konnen Bondye

Bawon papa konnen moun yo, konnen Bondye

Mimw6z: Sa se rit rasin ginen rhythm
Benn: Eske ou konn kbk chan pou Ogou, pa egzanp?

O o, Ogou!

Ogou (Feray)

M ap vole,
M pral rele Ogou o, m pral vole
LU m vole, m vole tw6 wo,
Si ou pa pare, pa rele Ogou sa! Abobo!

Ogou Travay

Ogou travay o, Ogou pa manje!
Ogou travay o, Ogou pa manje! (x2)
Ogou sere lajan 1 pou 1 achte yon bMl rechany saves; suit









B~1 rechany o, Ogou d6mi san soupe


eat supper







Mo Negasyon yo:


anyen / poko / okenn / pesonn / ditou / pyes

1. M pa t rankontre moun.
2. M pa gen k6b__
3. pa fet depi li nan djob la.
4. Li di m verite a.
5. pa vini, non.
6. M pa gen manje.


repons yo
pyes/okenn
ditou/menm
anyen
poko
pesonn
okenn/pyes


Kesyon peson'l:


Egzanp,
Ki bagay ou pa vie fe ditou?
M pa vie fe devwa yo ditou!


Kisa ou poko fe nan lavi ou a?
Ki jou ou pa fe anven?
Kisa ou pa ianm vie fe?
Ki Ie ou pa vie we pesonn?
Ki bagay ou e ap ianm fe anko


Egzanp:
M poko ale nan Jamayik.
M pa fe anyen samdi.
M pa janm vie manje kong.
M pa vie we pesonn lematen.
M p ap janm bwe bye anko







Vokabile nan chapit 10 la


1. Flibistye bouke v616 ak goumen = fatige? = refize? =
renmen?
2. Kochon mawon = ki viv nan lanati? = ki manje timoun? = ki viv
nan pak?
3. Li viv nan yon ti joupa = ti kay pay? = nan yon kay f6? = bel
kay?
4. Yon boukan pou 1 pase vyann...= yon dife = yon larivye = aparby
sel
5. Yo konn pote plizye kouto = de = en = twa rive senk
6. Yo chase ak yon fizi =aparey ki touye = yon jwet timoun =
gwo kouto
7. fizi diset longer = kokennchenn fizi = ti fizi = fizi n6mal


Ti Koze sou Istwa Aviti- chapit 10
1. Poukisa Flibistye yo vin bouke?
2. Ki bet eske yo te chase le
yo vin boukanye?
3. Nan ki kalite kay eske boukanye yo
te rete
4. Ki sa yon boukan ye?
5. Ki sa boukanye te fe ak po bf yo?
7. Ki sa yo mete kou rad?

8. Ki bet te travay avek li?
9. Ki moun te travay pou li?
10. Ki sa flibistye te vann boukanye?
Ki sa boukanye te vann flibistye


twdp goumen
bef
kochon mawon

joupa

cheche li, vann lipoufe rad
chemiz, kanson, chapo,
sandal
chen
esklav
fizi, grenn bal akpoud bal









Kounye a, rekonte istwa nou jwenn nan Ti Koze


...v616
...chase
...rete nan yon...
...li fe boukan
...cheche po
...f ti jaden


g) ...mete yon...
h) ...li konn pote
i) ...li te gen fizi...
j) ...li te vann...
k) ...li te achte...


[10; 7:10]







Boukanve vo. Asosvasvon vo.


a) dife
e) boukan an
i) chen atake
1) pye ate


b) fimen
f) m6n
j) fimen yon
m) soulye


c) chapo
g) fizi
pip
n) bef mawon.


d) bwa
h) chita nan pyebwa
k) ti jip


1. Boukanye pa bouke v616.
2. Li chase poul ak bef.
3. Li viv nan yon gwo kay.
4. Joupa se yon dans.
5. Li plante nan yon ti jaden.
6. Li mete yon pe sandal.
7. Li pa gen esklav.
8. Yo v616 esklav nan men Espay6l yo.
9. Li gen yon rev61ve
10. Li pote plizye rach.


Vre
Vre
Vre
Vre
Vre
Vre
Vre
Vre
Vre
Vre


oubyen Pa
oubyen Pa
oubyen Pa
oubyen Pa
oubyen Pa
oubyen Pa
oubyen Pa
oubyen Pa
oubyen Pa
oubyen Pa


Vre?
Vre?
Vre?
Vre?
Vre?
Vre?
Vre?
Vre?
Vre?
Vre?






























































































75







Week 5, day 1


Devwa yo
APK, Act. B & C, p 153,
Prepare dialogue: 147-49
Ti Koze 11: turn in Questions 1-5

1. Review. Ss practice emphatic use of verbs.

Pratike veb anfatik yo

L ap gade fim nan
Se gade 1 ap gade fim nan


Y ap danse nan lakou a
Nou renmen tablet wi
Mwen pe baka a
Move zangi a kouri
Chen an poupou
Yo te v6le bijou a


~ peanut-brittle candy

~ 'jerk'







1.b. Next students feign irritation with their partner and reply to his/her annoying
question with an emphatic answer.

Ki sa ou apfe la a?
1. chita
Se chita m ap chita!

2. bwe yon ti kola
3. ekri devwa m yo
4. pale ak zanmi m nan
5. grate tet mwen an
6. d6mi
7. koute met la
8. desinen [10]


METE IMAJ...



2. This activity is based on APK 151, C. Ss describe various means
of transportation according to the cues provided.







Dekri met6d transp6 yo. Repete, koute, pratike


kat pa kat ('tet bef)
bis
taksi
machine prive
batiman
tap tap
kamyon
avyon
navet spasyal
pik6p
bekin


pi/mwen bel
pi/mwen che
pi/mwen vit
pi/mwen chabrak


pi/mwen led
pi/mwen solid
pi/mwen enteresan
pi/mwen sal


pi/mwen gwo
pi/mwen bon mache
pi/mwen sosyal
pi/mwen pwbp


Egzanp:

Dapre mwen menm, metad transp6
ki pi bel la, se machine prive...

Patne: poukisa?

Enben, paske ou sel, pa gen moun k ap gade ou.








Asosyasyon vo nan Ti Koze chapit 11 Lavi esklav vo:


kann
izin sik
pyebwa palmis


fimen
koupe
kenbe


kann nan
gwo kiye


e) bl6k
f)ji kann
g) k6mande


h) fouye
i) ti drapo
j) veso


Ti Koze sou Istwa


Pevi Aviti, chaDit 11


1. Chak ane yon bann 16t esklav rive nan Sendomeng
2. Blan Franse achte esklav nan mache bosal la?
3. Travay esklav te fasil.
4. Esklav yo koumanse travay a midi.
5. Esklav pran yon ti souf selman midi rive deze.
6. K6mande se te yon esklav tou.
7. K6mande pa frape esklav yo.
8. Esklav domestic t ap travay nan jaden.
9. Esklav yo pajanm batize.
10. Esklav yo pa pratike Vodou.


Vre
Vre
Vre
Vre
Vre
Vre
Vre
Vre
Vre
Vre


oubyen
oubyen
oubyen
oubyen
oubyen
oubyen
oubyen
oubyen
oubyen
oubyen


Vre
Vre
Vre
Vre
Vre
Vre
Vre
Vre
Vre
Vre








Tradui an kreyol:


1. A number [a bunch] of slaves.
2. The slaves worked in the fields.
3. The slaves made food, washed
and ironed clothes.
4. Before the cock crowed.
5. At sunset
6. The had secret Voodoo ceremonies
7. The whites baptized them.
7. The colonialists didn't want the
slaves to read or write.

Kesyon sou Ti Koze chapit 11


1. Kisa kolon an kapab fe ak esklav
li achte yo?
2. Ki kote kolon an achte esklav yo?
3. Ki kote esklav yo te ka travay?
4. Ki 1e eske yo te konmanse fe travay?
5. Ki 1e yo te pran yon ti souf
6. Ki moun te konn siveye esklav yo?
7. Ki 1e esklav te koumanse travay
6. Ki 1e esklav sispann travay?
7. Ki relijyon blan te bay esklav yo?
8. Ki relijyon neg te kontinye pratike?
9. Eske tout blan te mechan avek esklav yo?


Yon bann esklav.
Esklav yo te travay nan jaden
Esklav yo te fe manje, lave ak
pase rad.
Anvan k6k te chante.
Le soley kouche.
Yo te gen seremoni Vodou ankachet.
Blan yo te batize yo.
Kolon yo pa t vle esklav yo li oubyen
ekri.


Li ka bat li, li ka touye li

Nan mache bosal
Izin, jaden, nan kay
Anvan k6k te chante
Ant midi ak deze
Komande a
Le k6k te chante
Le soley kouche
Relijyon Katolik = batize
Vodou
Non, kek pe te gen chagren






























































































81







Leson 18: Dyalog "Nan Mache a"


1. machande se a) vann b) achte
2. pratik se a) kliyan b) zanmi
3. janbe lari a a) kanpe b) kwaze
4. mize a) rete lontan b) fe vit
5. "Apa ou pa gade" tradiksyon?
6. O! O! M gen: a) ,
b)_
c)_
d) ...
7. Konben gwo mamit diri a koute?
Premye pri?
Denye pri?
8. Mache, se ou m.


9. Ki moun ap vann ze jodi a?
10. Ki kote pratik la pral
jwenn luil, be ak pat tomat?
11. Se sa. M p ap


c) bay
c) vande
c) chache
c) d6mi







40> 19
17 edmi
touye/touye

manze Deniz
nan yon ti
boutik
mize







Nan mache a:
touye papay
kongo janbe


Machann:

Anita:
Machann:

Anita:

Machann:

Anita:

Machann:

Anita:

Machann:

Anita:

Anita:

Machann 2:
Anita:

Machann 2:


kat
ase


pratik zaboka sak
boutey che mesi


goud


Bonjou
Apa ou pa vini b6 kote m nan?
Bon, kisa ou genyen pou mwen jodi a?
O, o! M gen diri, pwa ak kawot!
Gade bel kawot sa yo! Yo fre anpil! Yo tre bon!
Aa, m we sa. Ou pa vann okenn fwi jodi a?
M vle f ji M vle achte tou.
Men wi, m genyen zaboka wi. Yo nan la. M ap
vann chak grenn zaboka pou senk (5) goud.
Senk goud! Ayayay! Se touye ou ap m wi! M
ap ba ou twa (3) goud pou chak grenn zaboka.
Twa (3) goud! Mezanmi! Sa pa Gade kijan
yo gwo anpil. Yo bel, epi yo gou. Ban m goud.
Bon, oke, m ap pran set zaboka. Di m, ki kote mwen
kapab achte kek kola?
Enben, _lari a, ou a we yon 16t machann la a k
ap vann kola yo.
Oke, anpil.
...lijanbe lari a...
Bonjou! M ta renmen achte kek boutey kola. Konben
boutey kola sa a?
Se set (7) pou yon boutey.
Set (7) goud! Sa two Ban mwen li pou sis
goud m ap achte senk (5) boutey!
Oke, k6m ou se yon bon pratik, m ap ba ou yon bon
pri [price].








Espresvon kantite (paj 151)


Tradiksyon Matchin
1. Li gen twop fig _
2. M gen anpil fig
3. Ou gen yon paket fig
4. Yo gen yon chay fig _
5. M gen yon bann fig _
6. Nou gen ase let

7. Li gen yon ti gout let
8. Nou gen yon ti tak e1t
9. Li gen yon ti kras manje
10. Ou gen yon ti moso fig
11. Yo gen kek fig
12. M gen enpe fig


_ ...enough...
...bunch of...
...too many...
...a load of...
...a lot of...
...a ton of...

...a small piece of...
...a few...
...a bit of...
...a drop of...
__...small amount of...
|_...a tad bit...







Egzanp: M achte 5 bwat chokola!


Ou
Ou


achte anpil chokola! / Ou achte yon chay chokola!
achte yon pak&t chokola! / Ou achte twbp chokola!

1. M bezwen twa bannann. M achte twa bannann.
2. M achte 20 boutey wonm Babankou!
3. Yo vann yon mamit pwa nan yon jounen.
4. Yo vann 5 mamit pwa nan yon jounen.
5. Bagay yo touye bourik mwen.
6. M pote 5 siret ave m.
7. Gen yon ti kantite diven nan boutey la.
8. M gen yon ti kantite let nan kafe m nan.


Ki kantite ou vie? Enpe? Anpil? Twop?

Ki kantite ou vie nan manje oubyen bweson sa yo?

Mwen vie anpil kafe


~ kafe
Schokola
l~ t nan kafe ou
Svyann kochon
Smanba sou pen ou
Skaw6t
Sanbege vejetaryen
Sdiri kole ak pwa


-bye
-kola
- sel nan ss ou
- vyann poul
-gato
- sik
- big mak
- bannann peze







Devine espresvon kantite ki bon an

1. Mwen achte 20 sak kafe.
2. Mwen achte 4 bye.
3. Mwen achte 10 bwat chokola.
4. Mwen achte 1,000 boutey kola.
5. Mwen gen yon ti let.
6. Mwen achte 5 liv [5 lbs.]
vyann kochon.
7. Mwen pran gato a
8. Mwen achte 30 kaw6t
9. Mwen manje 2 anbege vejetaryen
10. Mwen manje 4 big mak
11. Mwen achte 30 boutey wonm


enpe
kek
yon chay
yon ti tak
yon paket


oubyen
oubyen
oubyen
oubyen
oubyen


yon chay oubyen
yon moso oubyen
enpe oubyen
kek oubyen
yon ti kras oubyen
enpe oubyen


anpil
yon ti gout
yon ti kras
tw6p
yon ti gout

enpe
yon ti tak
yon bann
enpe
yon paket
anpil


Fraz konpleks ak kloz depandan:

M konnen kado a. Yo vie kado a.

M konnen kado yo vie a


M
M


(Paj 152)


konnen kado a. [Yo vie kado a]i
konnen kado [yo vie] a

7


M konnen sa. yo vie bagay la).
M konnen sa yo vie a.

Kenbe bokit la. Mwen te pote bokit la.
Kenbe bokit mwen te pote a.







Kenbe sa. Mwen te pote bokit la.
Kenbe sa mwen te pote a.


L ap vini
L ap

L ap vini
L ap


ak valiz la. Li te bliye valiz la.
vini ak valiz li te bliye a.

ak sa. Li te bliye valiz la.
vini ak sa li te bliye a.


Pratike ak patne ou:


Li te achte bagay la. Li renmen bagay la
Li te achte bagay li renmen an.


1. M konnen sa.
Ou pa vie m konnen sekre a.
2. Yo vie jwet la.
Li achte jwet la.
4. Li ban m lajan an.
Li te vole lajan an.
5. Nou manje manje a.
Manman m te kwit manje a.
6. Yo naje nan pisin nan.
Mwen te netwaye pisin nan.
7. Gari soti ak fi a.
Lik renmen fi a.
8. M adore aktris la.
Li rayi aktris la.


M konnen sa ou pa vie
m konnen an.
Yo vie jwet li achte a.

Li ban m lajan li te
vole a.
Nou manje manje
manman m te kwit la.
Yo naje nan pisin mwen
te netwaye a.
Gari soti ak fi Lik
renmen an.
M adore aktris li
rayi a.


Model la:












Aktivite C, paj 153, si n gen tan




2. Next ss describe some of their favorite recipes. They must use expressions of
quantity to describe what they love to make and what they tend to overdo in their
cooking. SS are referred to APK, p. 152, p. B.

Dekri kijan ou 1) prepare manje ou renmen an.
Di patne a 2) ki kalite manje ou renmen mete (p. 133-135).
Sbvi ak 3) ekspresyon kantite (p. 151) pou esplike
Konben nan 4) yon engredyan ou konn mete:


Egzanp,
M renmen kwit poul...
...mwen netwaye li ak sitwon
...pafwa mwen konn mete twbp sOl
...mwen mete de gwo moso vyann poul

Egzanp,
M renmen kwit gato akjoumou...
...men mwen konn mete yon chay sik
...mwen mete yon ti kantite farin
...yon ti kantite lwil, yon ti tak sel...
...mwen melanje byen
...m mete gato nan fou a, mwen kwit li pou ine ditan

[10]

9. The superlative. Use pictures from POWER POINT.
Ss describe the pictures using the superlative. In effect, various contrasting pictures
are lined up. Students must use verbs to compare the pictures.

travay / kouri / kondi / ri / v61l / d6mi / bwose dan
jwe / pwomennen / savonnen / boutonnen / peze (weigh)








pote / mennen / achte / vann... elatriye


[10; 6:45]

4. Revision. Ss are asked what they are doing by their partner, using the emphatic
construction they must reply using an appropriate verb that reflects the picture they're
presented with [see pictures: weight-lifting 116, prison-break 115, football & playing
with dog 115, airplane 114, swimming 106, buying 95]

Egzanp yo:
Ki sa ou fr la a? > lave machine nan
Se lave m ap lave machine nan! [10; 7:05]

5. Revision food. Now ss are going to pretend to be nutrition professionals. First they
are presented with a whited-out copy of page 91 in the HC picture dictionary. This
sheet must be numbered to facilitate the activity. Each student must have a copy of this.
Their job is to provide the name of the food illustrated & to explain what general
category it belongs to:

a) Ki jan manje a rele?
b) Nan ki kategori eske ou mete 1?
1) dlo 2) pwoteyin 3) grbs 4) idratkab6n

Next the students must attempt to link up the vitamins and minerals that the various
food groups contain. A list of these is provided on page 91. Students match the
columns.
[10; 7:15]

Vocabulary. Show students the vocabulary on the left column. Ask for short
definitions, synonyms, or examples that clarify the meaning of the expressions.








Yon neg mawon: Makandal


a) kod la
e) prizonye
h) ti jip
1) chanm nan


b) janm nan
f) neg mawon
i) bra a
m) bwat la


c) fenet la
an
j) mis la


d) lanbi a
g) manchet la
k) soufle


Ti Koze sou Istwa Aviti, chapit 12: von neg mawon


1. Makandal fet sou te Lafrik.
2. Li pedi men li.
3. Makandal pa janm pran rak.
4. Moun pa pe Makandal.
5. Makandal f6 nan konpoze pwazon.
6. Yo arete Makandal 1e 1 te sou.
7. Makandal chape nan yon p6t
8. Blan yo kankannen Makandal.
9.Esklav yo pa kwe li fouti [able to]
mouri.
10. Makandal tounen much [fly]


vre
vre
vre
vre
vre
vre
vre
vre
vre


oubyen
oubyen
oubyen
oubyen
oubyen
oubyen
oubyen
oubyen
oubyen


pa
pa
pa
pa
pa
pa
pa
pa
pa


vre
vre
vre
vre
vre
vre
vre
vre
vre


vre oubyen pa vre








Vokabile nan chapit 12 la


1. Le je 1 vin kle, ...
2. li bwe kont kleren li
3. Esklav yo pyafe!
4. li pa fouti mouri
5. li gen yon pwen
6. li ka tounen much



Kesvon sou chanit 12 vo


__ yo ponpe, yo kontan
li gen yon wanga
__ 1 1 eveye, 1 d6mi pa nan je 1 ank6
__ li ka vin yon much
__ ase, yon gwo kantite
i pa kapab mouri



Renons vo:


1. Ki kote Makandal fWt?
Ki kote 1 te viv ann Ayiti
2. Ki sa ki rive men Makandal la?
Ki travay li blije fe at6?
3. Sa sa vie di: "li pran rak, li al mawon
nan bwa"
4. Makandal te f6 nan ki sa?
5. Ki sa li "f6se" lit esklav yo fe?
6. Ki 1e blan yo te arete Makandal?
7. Eske li chape? Kijan li chape?
8. Kijan yo te trape li ank6
9. Ki sa kolon yo deside fe ak Makandal?
10. Ki sa ki rive 1e yo fe sa?
11. Eske esklav te panse
Makandal te ka mouri?


[Lafrik / Balenbe]
[pase nan moulen kann]
[Gadyen bet]

[li chape k6 1]
[nan konpoze pwazon]
[pwazonnen bet ak blan]
[nan yon dans, 1e 1 te sou]

[ak chen]

[li chape]
[non, li gen pwen, li ka
tounen much]











Week 6, day 1


Devwa yo
Etidye pou egzamen an
Li Chapit 14 nan ti koze


Ti Koze 13 Oje ak Chavin

1. Ki gwoup lib te vin gen nan peyi Sendomeng

2. Ki moun te nan gwoup "afranchi" a.

3. Nan sosyete sa a, ki dwa [rights] eske yo
te genyen

4. Ki jan Blan yo te trete Afranchi yo? Ki sa
Blan yo te f6se yo fe / pa fe?

5. Ki sa Oje ak Chavin te vie fe?

6. Apre yo rasanble yon pakbt neg lib ak milat,
ki sa yo te fe?

7. Poukisa Oje ak Chavin al nan Pany6l?

8. Eske Pany6l yo te konprann yo? Asepte yo?

9. Ki sa ki rive yo?

Eske ou ka bay kbk sinonim ki mache ak mo sa yo?

meprize (v&b)
teyat (non)
dwa (non)
fonse sou (v6b + pwepozisyon)


Blan / Afranchi

Milat / NMg ki pa t esklav
ank6
gen tb ak esklav


vote, pote menm
rad, chita ansanm, ale nan
teyat la...








zam alamen (non + non)
lame (non)
ranje ak (vbb + pwepozisyon)
kolon (non)


[15; 7:55]


Finally, ss listen to a song by Top Vice


[10; 7:05]








Ti revizyon pou egzamen an

1) Modal verbs vie and kapab

Lb ou te timoun, ki sa ou te vie fe?



Lb ou te timoun, ki sa ou te kapab fe?

2) Complex sentences

1. Ou pale ak moun nan. Nou te w 1 nan bank lan.



2. Yo achte s6s la. Li konn melanje 1 av&k dlo.



3. Nou entire kay la. Ou te siye 1.


3) Animals (133)

4) Comparative of adjectives

1. Ki sa ki pi f6, yon chwal oubyen yon bourik? Poukisa?



2. Ki moun ki mwen mechan, yon doktW oubyen yon volb? Poukisa?



5) Expressions of negation

Yeswa a, m pa d6mi
pat konprann!








M p ap vle pran manje
pa ban m Poukisa?
Mwen wt fim nan, men wikenn sa a m ap gade 1.
Li pa gen pou li pote ban mwen.

6) Emphatic use of verbs double veb [attach pictures]

Ki say apfe la a?

7) Comparative of verbs.

Lougawou vs. Prezidan Wegin

Tig vs. t6ti

Rastamann vs. Paste

Vodwizan vs. Monpe

Elbv vs. priz6nye

(8) Istwa Ayiti Ekri yon rezime

Flibistye (9), Boukanye (10), Chapit (11)








Mezi

mamit
gode
boutey
galon
dwoum

ve
pil
grenn
panyen
pake
lonn

Pa ki mezi eske ou pral bagay sa yo?

wonm zorany zepis legim kawot twal
diri gazolin pitimi tafya let pwa frans krem

M ap achte pwa kongo pa mamit








1. Listening exercise. Since this was assigned as a reading students should be familiar
with the text. Before listening to the text, instructor walks students through a prepared
text that focuses on new vocabulary. The ss task is to write down possible synonyms of
the underlined words.

Mache Kenskof la ap mache de jou pa senmenn.
Depi lavey tout moun ap prepare pou mache a.
Abitan ap fouve viv nan jaden pou vann.
Yo ranmase ze nan nich poul yo.
Abitan vann an gwo ak revande yo.
Abitan vann an detay tou.
Nan apremidi, kek revande rete nan mache a,
yo vann pi che.
L6t revande desann anba lavil

Next students listen to the text. Using the questions on page 154, write down the correct
answers based on the listening.
Upon completion, students check their answers with their partner.
Instructor undertakes some spot checking.

1. lendi ak vandredi
2. depi lavey
3. fouye viv, ranmase ze, keyi fwi
4. kon kok chante
5. moun ki revann. Ki vann ank6 pou yon pri ki pi che.
6. ak moun lavil
7. a midi
8. machann yo vann pi bon mache
9. Petyonvil, Boudon, Lali, Delma


Next the dialogue is presented one last time. Now ss read along with the text on page
156. The following module is aimed at the grammar and pronunciation found in the
text.

a. Genyen k al keyi fwi k = ?








Gen 16t k al...
Sa ki gen ...

b. pote machandiz yo desann ~ vbb nan ser
Lb granmoun yo fin fouve veb oksilye

c. Kon li fe midi ~ sinonim? Le li fe midi

[15; 6:30]
2. Communicative synthesis activity. Both students are market revande / revand&z.
They have to explain what price they paid for the goods and then what price they sold
them for. They should add how many items they sold over the day. Finally they must
compare using the comparative of verbs.

Ou ak patne ou se revande/revandez

1) Esplike konben ou peye pou pwodui a?
2) Konben ou mete sou pri pwodui a?
3) Konben ou achte?
4) Konben ou vann?
5) Kalkile pwofi ou tire
6) Konpare ou menm ak patne ou








Egzanp:


Ou ak patne ou, se revande/revandez ou ye:

1) Ki sa ou ap vann? Ki pri abitan ba ou?
Zaboka: 3 goud pa grenn ... pa pil?
Mango: 1 goud pa grenn ... pa pil?

2) ki pri ou bay pwodui ou:
Zaboka: 6 goud
Mango: 3 goud


3) Esplike konben ou achte:
Zaboka: 13
4) Esplike konben ou vann:
Zaboka: 10 grenn


Mango: 20

Mango: 15 grenn


5) Kalkile pwofi ou tire nan vann pwodui ou:
6) Kiles revande/revandez ki vann plis? ki fe plis pwofi?

[10; 7:40]








L6t veb modal vo:


Kite m kondi machine nan?
Ou met kondi machine nan.
Annou kondi machine nan!
Pito ou pa kondi machine nan.
Pinga ou kondi machine nan!

Ranpli espas vid yo: met / kite / pito / annou / pinga

s6ti aswe a, 1 ap tre bon.
ou manti devan m, ti frekan!
m ale, mwen bezwen d6mi.
ou pa fe sa, manman ou ap fache.
Li vini, pa gen pwoblem.

Ki veb modal t ap pi bon: met / kite / pito / annou / pinga
a. Timoun nan fe dez6d
b. Ou vie ale, men yon moun kenbe bra ou a.
c. Manman ou vie we yon fim,
ou vie we yon video
d. Fre ou made si 1 ka jwe ak jwet ou
e. Ou vie envite tout moun selebre ak ou.

Bay yon bon ti konsey: met / kite / pito / annou / pinga
~ Mwen vie bwe anpil anpil gwog!
~ Mwen vie goumen ak lapolis!
~ Mwen vie kraze vit machine nan!
~ Mwen vie bo menaj ou!
~ Mwen vie ale nan sinema.




University of Florida Home Page
© 2004 - 2010 University of Florida George A. Smathers Libraries.
All rights reserved.

Acceptable Use, Copyright, and Disclaimer Statement
Last updated October 10, 2010 - - mvs