Group Title: Class Notes, Dejan
Title: Exercises and activities
ALL VOLUMES CITATION PDF VIEWER THUMBNAILS PAGE IMAGE ZOOMABLE
Full Citation
STANDARD VIEW MARC VIEW
Permanent Link: http://ufdc.ufl.edu/UF00100081/00021
 Material Information
Title: Exercises and activities
Physical Description: Archival
Language: English
Haitian Creole (Kréole; Kreyòl ayisyen)
Creator: Hebblethwaite, Benjamin
Publisher: Benjamin Hebblethwaite
Place of Publication: Gainesville, FL
Publication Date: 2008
 Record Information
Bibliographic ID: UF00100081
Volume ID: VID00021
Source Institution: University of Florida
Holding Location: University of Florida
Rights Management: All rights reserved by the source institution and holding location.

Downloads

This item has the following downloads:

hc2200hciii03 ( PDF )


Full Text

Haitian Creole III, Fall 2003
Benjamin Hebblethwaite, University of Florida at Gainesville
1. Prezante silabis la an kreyol
Ranpli enfomasyon

Byenvini nan klas kreyol!

1) Name:
2) Age:
3) Year in school:
4) Major:
5) Language(s) spoken at home growing up:
6) Language(s) spoken at this time:
7) Interests:
8) In your opinion, what makes a language class fun and
interesting?
9) What are your reasons for taking Haitian Creole?
10) How much Haitian Creole do you understand? 1 10
where 1 = none and 10 = fluently

None Fluently
Speaking 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Reading 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Writing 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Listening 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

11) Do you listen to Haitian music?

Ti prezantasyon liv n ap itilize nan klas la

de Frans, Mari. 2001. Pyebwafrenn nan
Fombrun, Odette Roy. 1989. Istwa Ayiti 2.
Sidney, Champana. Istwa lavi konpe Champa.
Ogis, Kanis. 1998. Mwen rele Kanis Ogis: mwen gen 123 lane.
Freeman, Bryant. 2000. Foklo natifnatal peyi Dayiti, Liv 1: Yon
Sevyet, yon Bourik, epi yon Baton ak 57 lot Kont ayisyen.
Freeman, Bryant. Foklo natifnatal peyi Dayiti, Liv 2: Twa Chelbe ak 88 lot
Kont ayisyen.
Paultre, Carrie. 2000. Tonton Liben.
Ha~ti Twoubadou volumes I and II 10.99 per volume (compact discs).







KUk kesyon poufe nou panse


Ki kote yo pale kreyl6 ayisyen an?
Kisa yon dyaspora ye?
Ki kote dyaspora ayisyen an ye?
Ki kote gen plis ayisyen yo ak ayisyen-ameriken Ozetazini?
Ki klasman enpotans kreyl ayisyen genyen Ozetazini?
Ki klasman enpotans kreyl6 ayisyen genyen nan Florida?

Ak ki lang eske ameriken vle bay imigran ayisyen yo sevis?
kreyl6 oswa franse?
Poukisa?

Kounye a, made patne ou kesyon sa yo:

Kijan ou rele?
Ki kote eske ou ap viv?
Kisa ou ap etidye bo isi a?
Ki sa ou renmen fV? Ki pastan eske ou genyen?
Ki kote ou fet?
Ki kote ou leve?
Ki nasyonalite ou genyen?
Ki travay eske ou vle genyen?

Devwa yo
Nan Pyebwafrenn nan
li liy 1 rive 64
Sonje: liv sa a nan rezev bibliyotek lwes la (WEST)
Pa gen okenn eskizpa li sa, tande
Dezyem jou, senmenn 1
Benn H.

Kesyon sou Pyebwafrenn nan

1) Kisa yonpyebwafrenn ye?
2) Eske Mari te envante kont sa a?






Ki jan nou konnen se pa li k te envante I?


3) Sa sa ye, yon chevalye?
4) Nan epok Mari t ap viv la, ki ideyal yo te genyen pou gason?
Ki adjektif Mari itilize pou dekri chevalye yo?
5) Konben pitit madanm chevalye a akouche?
6) Ki jan nou rele de pitit sa yo?
7) Eske papa sa a te kontan?
8) Ki one li te bay zanmi li an?
9) Le mesaje part, ki jes li fe pou lot chevalye a?
10) Eske mesaje fe sajounenjodi a?
11) Ki reyaksyon 16t chevalye a, zanmi an, te genyen poutet nouvel sa a?
12) Ki reyaksyon madanm li te genyen?
13) Ak ki adjektif eske Mari dekri dam sa a?

14) Defini manto, egoyis ak landjez. Ki jan pou nou tradui yo an angle?
15) Ki jan dam nan pale? Kisa 1 di?
16) Ki jan 1 akize 16t dam nan?
17) Le mari 1 la tande sa, kisa 1 di I?
18) Kisa moun lakay nonm rich la tonbe fe?
19) Ki jan moun yo te we dam nan apre sa?
20) Le papa de pitit yo tande sa moun yo t ap di, ki jan 1 santi?
21) Ki jan 1 reyaji devan madanm li?
22) Kote kont sa a fet?

Vokabile:
Fe yon fraz ave 1:
ata
toulede
istwa Frenn nan istwa Frenn lan

youn nan yo... yonn nan yo
zanmi li an
zanmi I
douvan devan
Sinonim kouwe? tankou, konwe, k6m...
Se nipou li nipou mwen
Kit ... kit ... kit ... oswa ...






Swa ... swa ...
Sinonimpe bouch?
Rayi ... pedi konfyans ... kenbeyon moun nan k? ...
Ale w fi a pa t merite sa vre

Yo tout te pote pawol sa a ale vini

Ti koze sou istwa lang
* Seleksyon yon n6m
* Yon fonksyon maksimal nan yon f6m minimal
* Elaborasyon (ogmantasyon teks nan lang lan; grandisman nan fonksyon yo)
* Kodifikasyon (grame, diksyonne, zouti lang)
* Deplwaman (gouvenman, lekl6, lajistis, biznis, endistri)

Devwa
Koute Vwadlamerik sou entenet
Pwogramjedi, 11:30 a.m.:
http://www.voanews.com/Creole/webcasts.cfm
Ekri 150 mo sou twa pwen k ap domine aktyalite a
Kontinye lekti nan Pyebwafrenn nan: liy 65 176 yo
Krey6l ayisyen

Kesyon (65-235)
1. Sa k rive landjez la?
2. Poukisa 1 pe?
3. Kisa tripotay vle di? Ki derive nou konnen? [tripote... tripote]
4. Ki danje ki nan pale pwochen nou mal?
5. Kisa landjez la vle fe ak pitit la? Kisa sevant lan sijere?

6. Kisa landjez la mete nan panyen pitit li? Poukisa?
7. Kote sevant lan pote pitit la? Kote 1 kwoke pitit la?
8. Ki moun twouve pitit la?
9. Kote 1 pote pitit la? Sa 1 made pitit fi li fe
10. Kisa Me Siperye a di 1 fe ak pitit la?
11. Pouki yo rele pitit la Frenn?
12. Kijan Me Siperye a trete pitit la?
13. Me Siperye a defann potye a fe kisa?







Itilize kreyol la

Kwak...

Revizyon atik defini

timoun

lanp

fle_

krey6l

gason


Kliz relative (sije)

se moun ki te mouri

se poul ki t ap ponn

se kay ki bel


Kliz relative (sije)

se lajan ou t ap pran

se fre nou te ede


Sir

an


lonim?


Malgre / andepi (de)


[mont_; wont ; endepandans_]











se dam ki t ap vann

se machine ki foul

elev ki aprann





__ se machine yo t ap foul

timoun pwofese t ap anseye


Devwa yo:
Vandredi
Lijiska 370





Lendi:
Ekri yon ti ese sou ki kontribisyon ou ta renmen fe nan
devlopman lang kreyl6 la. Demi paj.
Gen yon ti kwiz sou Pyebwafrenn nan
Koute yon program, ou bezwen pare pou fe yon ti prezantasyon:
http://www.voanews.com/Creole/webcasts.cfm





Ti koze sou istwa lang franse a (pou n gen bon bakgrawonn)

Dyalektalizasyon an
Seleksyon yon nom
Elaborasyon fonksyon yo
Kodifikasyon an
Inivesalizasyon an

* Kolonizasyon Woman (moun ki pale Laten) an Gol (Epok Jezi)
* Te gen lang seltik, jemanik ak bask sou teritwa a deja
* Dyalektalizasyon (0 800): fransyen, pika, chanpenwa, oksitan,
elat...
* Seleksyon yon nom (800 1500)
* Gwo batay: fransyen kont laten
* Goutenbeg
* Kolej de Frans 1530; Odinans Vile-KotrBt 1539 (Franswa I), elat...
* Elaborasyon fonksyon yo
Ogmantasyon teks nan lang lan
Grandisman nan fonksyon yo
Moun ap bay lang lan yon fonksyon maksimal nan yon f6m
minimal
Plis aplikasyon/domen kote lang lan antre... egzanp?
lek6l, inivesite legliz, enstitisyon, lajistis, piblikasyon liv
yo...
* Kodifikasyon grame, diksyonne, zouti lang
Richlye Akademi fransez (1635)
Vojla(1647)
* Inivesalizasyon Revolisyon franse a (1792)
Abe Gregwa: 12 milyon moun pa konnen franse
3 milyon moun konnen franse
Alfabetizasyon an Frans:
1792 10% konn li ekri
1892 80% konn li ekri







Ti prezantasyon yo
Koute yon program, ou bezwen pare pou fe yon ti prezantasyon:





Vokabile: fe yon fraz ave 1:


ata Itilize 1 nan yon fraz pa ou.
toulede Ki 16t varyan egziste?
istwa Frenn nan Ki 16t jan nou kapab ekri atik la?
youn nan yo... Ki 16t jan nou kapab ekri young?
zanmi li an
peyi nou an
bikini an
matant ou an Pouki an epi pa a?
zanmi 1 Ki atik ki bon an?
douvan Ki 16t varyan egziste?
Sinonim kouwe?
ni... ni... Itilize 1 nan yon fraz pa ou.
Kit ... kit ... Itilize 1 nan yon fraz pa ou.
kit ... oswa ... Itilize 1 nan yon fraz pa ou.
Swa ... swa ... Itilize 1 nan yon fraz pa ou.
Sinonimpe bouch ou?
Rayi ... pedi konfyans ...
kenbe yon moun nan ke ... Sa sa vie di?
Ale we fi a pa t merite sa vre Kisa ale we vie di?
Yo tout te pote paw61 sa a ale vini Ki kalite veb nou we la?
Apa pito Itilize 1 nan yon fraz pa ou.
Ke 1 sote Ki 16t ekspresyon mache ak ke ?
bouke kriye Kisa bouke vie di isit?
kwak Itilize 1 nan yon fraz pa ou.
Sinonim rakbwa?
bon koutcha Kisa 1 vie di?
san... pa Itilize 1 nan yon fraz pa ou.
Yon jou antan m Itilize 1 nan yon fraz pa ou.
pipirit chantan Kisa 1 vie di?
Sinonim chouchoute?





Kwiz

1. Poukisa yo bay Frenn non sa a?

2. Kisa chevalye a fe pou 1 kapab we Frenn 1I 1 vie?

3. Chevalye a envite Frenn fe kisa ave 1?

4. Kisa zanmi chevalye yo vie pou 1 fe?

5. Tradui an krey6l:

"She was wise, welcoming and full of elegance"


6. Ti dikte:





Devwa:

Li Frenn 370 475





Pyebwa Frenn nan


1. Kijan chevalye a rele?
2. Bay yon sinonim pou chabrak [zotobre, granneg, zouzoun]
3. Kijan manman Lak1l we Frenn?
4. Kijan Frenn reyaji devan boulves sa yo?
5. Bay yon sinonim pou granjan
6. Kisa manman Lak1l vin panse pou k6 1?
7. Kisa Frenn fe ak twal li a?
8. Bay yon sinonim pou anwetan
9. Se sa moun ki renmet mwen bay me a te ba 1
Analize bay nan fraz anwo a
10. Sa sa vie di, ke I sou bisk&t...?
11. Ki reyaksyon manman Frenn nan genyen ve mari li a?

DEVWA
Fini Frenn
Nan Foklo Peyi Dayiti Liv 1 li [at GTI or On Reserve at Library
West]
p. 1-6
p. 101-102






Yon Sevyet, yon bourik, epi yon baton


1. Konben pitit manman sa a genyen?
2. Kote pitit li yo vie ale? Poukisa?
3. "Boukannen dlo" = bay yon ekspresyon ki sinonim
4. Sinonim taso
5. Li vire do bay p6v fanm = tradiksyon ann angle
6. Granmoun lan we li maledve = sinonim?
7. Ala bon ou bon, pitit mwen.
Bay twa fraz kote ou itilize konstriksyon sa a:
Ala + adjektif + pwonon + adjektif
8. Rive li rive devan bel kay la... Entepretasyon?
Bay twa fraze kote ou itilize konstriksyon sa a:
Veb + pwonon + veb
9. Sa k rive de nan timoun yo?
10. Poukisa twazyem nan pa t mouri?
12. Ki twa bagay Bondye te bay Tchikita?
13. Sevyet, grennen manje... grennen
14. Nan mache mache li rive...
15. La pou la [lapoula] = sinonim...
16. Anmwesekou
17. Yo toudejwi byenjwi




3 = bat dlo pou fe be
4 = meg, mens, flegedbk
6 = frekan

Devwa
Li paj 13 25 nan Faklo






Manjepandan ennan


1) Kisa Timalis fe?
2) Kisa Bouki fe 1I 1 aprann sa?
3) Sa k rive vyann ni?
4) ...li pike lakay Malis pou li kraze 1 ak bwa... [kisa 1 vie di?]
5) Kijan Timalis te kapab manje vyann bef pou tou yon ane?
6) Ki moral kont lan genyen?
7) Fini pwoveb la: Men ale men vinife
8) Fe riches boujonnen pitit

Istwa yon wa, pititfi l yo, ak Tijan

1) Eske wa a site non pitit fi 1 yo nan lari a?
2) Kijan wa a rele?
3) Poukisa 1 fe sa?
4) Kisa 1 ap bay moun ki dekouvri non pitit fi li a?
5) Si moun nan pa fouti dekouvri non pitit la, sa wa a ap fe?
6) Si gen moun alantou a
7) Kisa Tijan fe pou 1 tande non pitit wa yo?
8) Le Tijan di wa a li konnen, kisa wa a fe?
9) Endispozisyon pran 1! Kisa endispozisyon vie di?






Jan sot ak Jan lespri


1) ti konmi [salesclerk]
2) "tanmen joure" ~ sinonim
3) Kisa Jan Lespri fe kont fre li, Jan S6t.
4) Defini: k6che
5) mete kouri = ki 16t espresyon genyen menm sans lan?
6) se jete m te blije jete 1 = tradui an angle

Se manman ou

1) ii kontanpi red
2) se tranche 1 genyen
3) san (sije) pa ... [itilize 1 nan yon fraz]

Twa sekre

Zafe moun pa gade ou!
Pa janm kite vye chemen pou chemen nef!
Toujou voye k6le ou pou denmen!

1) Kijan twa sekre sa yo vin manifeste nan kont lan?
2) Konben neg la peye pou chak sekrb?
3) Ki sa 1 vin genyen? Poukisa?
4) Vokabile: bekeke = fe figi bekeke

Mont monpe

1) Poukisa pe pa vie pote mont li le moun ap konfese?
2) Kisa neg la vin konfese?
3) Eske neg la v616 mont lan oubyen eske pe a te ba li li?





Sa konn rive souvan


1) Ki kalite rat ak sourit reyini? Ki grad yo genyen?
2) seyans, sa sa ye?
3) Kisa yo rive tache nan pye chat la? Kisa yon bezwen fe ank6?
4) Ki eskiz chat yo bay?
5) Ki moral / anseyman kont lan genyen?
6) Vokabilb: fe banboch [koudjay]

Foto anplasman an

1) Kisa dyaspora sa a deside achte?
2) Kisa 1 fe avek sa 1 achte a?
3) Le fini, sa 1 dekouvri le 1 gade foto 1 te pran an?

DEVWA pou LENDI
24-37
Vini ak kek fraz sou
yon ti kont ou t ap renmen ekri





Onzyem komandman
1) Kisa Monseye deside fe pou li tcheke degre lafwa pawas li yo?
2) Kijan sevant lan reyaji sou p6v la?
3) Se pa ti sezi li sezi. Bay kek egzanp ou konnen.
4) Kisa onzyem komandman an ye?

Lanbisyon touye rat
1) Kisa sa lakizin vie di? Ki 16t f6m nou konnen?
2) "...ki debouyay ou fe." Sa sa ye?
3) nonk = varyan ki mo?
4) Sa sa vie di?jou bare li
5) Ti vi dirab pi bon pase gran vi pa dirab





Fokl1 Peyi Dayiti, Liv 1


Istwa de kabrit
1) Ki moral kont lan genyen?

Kijan pou nou jwenn kob
1) Rakonte istwa a
2) Poukisa arenyen genyen w61 sa a?
3) Kijan ayisyen gade arenyen pa rap6 ak ameriken?
4) Ki 16t zannimo ki nan kont lan?
5) Mouche Leyopa. Kisa mouche vie di?


Marye kolonn yo
1. raze net
2. fe lareverans
3. li touye 1 redmro
4. li pa fe de bouche
5. yon kout pat
6. fe yon eskiv
7. ale nan peyi bwachat


_ goute, manje, vale
mouri
_yon kal6t
kouri vit pou 1 pa pran ou
_ pa gen senk
toutbonvre
koube do ou


Chiklet majik
Ki kalite imen eske Bouki ak Ti Malis reprezante?
Kijan Bouki vin pi entelijan grasa chiklet Malis la?

Fe m kado yon ti pwason
1. Kote Jan P6v d6mi?
2. Kijan Jan P6v ap viv?
3. Kijan 1 ap satisfy grangou 1?
4. Sa k rive moun ki t ap ede 1 la?
5. Ak ki moun Jan P6v kwaze?
6. Poukisa toude pote non Jan an?
7. Kisa Jan Peche montre 1 fe?








Marye kolonn
1. souple
2. pa fouti
3. sitelman
4. Tout moun te ozabwa
5. privye
6. neg debyen
7. metye
8. fe zev


_ genyen mwayen
_ fil
_ pwofesyon, travay
_ tanpri
_ anpil anpil
_ bay lacharite
_ pa kapab
_ gen pwoblem


Degouden pou Bondye
1. Konben lajan papa Ti Lifet te ba 1
2. Papa a ba 1 pemisyon depanse k6b la kijan?
3. Sa k rive?


Gade denye paragraf nan kont
Chikl&t majik
FH m kado yon ti pwason
Adan e Ev
De kanna pou plimen?
Kisa yo pataje estriktirelman?
Kisa yo genyen an konmen?


ki nonmen anba yo.





Youn pou Bondye, youn pou dyab
1) Kote Antwin ak Toma ap dbmi?
2) Simitye se teritwa ki lwa? Bawon
3) Kijan ote a dekri kb p6v yo? kadav kb yo
Dekri lwa sa a
4) Yo plen ki kalite sak ak mango? djakout
5) Chak fwa yo ranmase yon mango kisa yo di? mwen pran
youn
6) Kisa moun ki tande sa panse?
7) Sa k rive jou apre a le Antwin ak Toma pase bb katedral
la?


Marye ekspresyon yo
toudenkou
mango fe mikalaw
ou kapon twbp
zen
separe
koulangit
apa yo pa konte anko
onondipe


Tradui an angle:
1) Sou pwent pye
2) make mouri


poukisa
koze a, tripotay la
sinakwa
bridsoukou
agogo, anpil
lach, se poul ou ye
kobaba
pataje


on their tip toes
almost died


Esplike
3) Pye, sa m manje m pa ba ou
4) Defini: lesen, lem6, 1ezanj


Travay machwe
1) Pase pe a nan riz / rizib = sinonim
2) Le pe a di machwe 1 travay plis pase sevo 1 la, kisa 1





panse?


Pi piti pi red
1) Kile n ap di: "One Respe"
2) Ki w61 parenn ak marenn genyen nan sosyete ayisyen
an?
3) Kisa ou ap tenyen
4) Kote ti chat la ale? Sa k rive 16t fre ak se 1 yo?

Marye kolonn yo
sove sa k nesese
twajou ase anyen
ase manje kouri ale
swen vese
nad selman
koule ede

Aspe enteresan nan teks la:
1) "nad ti chat"
2) Poukisa atik la konsa? joumou an
3) Itilize 1: "kanta."

Mwen menm tou
1) Defini:"pran poul"
2) Kijan met konnen yo te pran poul?

Twa ti kochon
1) d6mi leswa nan seren
2) Sinonim pou sanble.
3) Defini: vin move kou kong.
4) Rakonte istwa a.





Kreybl ayisyen

"Tan Bayonnet" ~ epok anvan okipasyon ameriken an (1915-34)


Ki Ie premye franse rive Ayiti?
Ayiti nan epok kolonyal


1625 + Koloni "ofisyel" 1697


* Poukisa Lafrans deside chache esklav afriken?
Sik, digo, tabak ak 16t danre

Afriken:
Esklav bosal (Neg ginen)


Esklav kreyol



Esklav domestic
Esklav metye
Komande
Esklav atelye
Neg mawon ~ swaf libete


Ibo, Nago, Sinigal, Kongo,
Mandeng, Mondong Banbara,
Achanti, Arada = nanchon
Kisa kreyol vie di? "sprout;
offshoot, child; product, fruit
of one's labors; native,
indigenous, native to Haiti


Se apepre 500,000+ moun an 1792

Afranchi ~ "Anpil blan franse ki te fe pitit ak neges esklav te bay
pitit milat sila yo ak manman yo lalibete."
Afranchi rich = gwo afranchi / afranchi p6v = ti afranchi

Se apepre 50,000+ moun





Ewopeyen:
Ti Blan: bak, k6donye, feblantye... blan mannan
Komesan (Kap-Ayisyen ak P6toprens)
Gwo Blan (boujwazi): plante ak endistriyel
Lotorite: leta ak milite

Se apepre 40,000 moun





Ayiti nan epok endepandans
Divizyon sosyal: Ansyen neg lib (we Casimir 2000)
Nouvo neg lib

"Bosal" vin "abitan"

Lame natifnatal / endijan

Deja anpil divesite sosyal egziste pami ayisyen yo

"Abitan yo soti nan yon kantite fanmi ak yon kantite ras diferan.
Yo gen pou aprann viv ansanm, pwoteje tet yo ansanm epi kwaze
pou yo ka miltipliye." (Casimir 2000: 40)

Abitan kreye lakou: fanmi ak moun ki viv toupre fanmi an;
yon espas fizik ak sosyal.

Ka pa gen bon chif pou mezire nan ki kondisyon moun t ap viv,
men gen jan pou konpare vale moun ki t ap viv nan peyi a ak
kouman vale sa ogmante. Soti 1804-1915, Ayiti preske pa
resevwa moun vini. Sepandan, popilasyon an pase de anviwon
500,000 a preske 2 000 000. Se pase relasyon travay ann Ayiti
te milyon fwa pi sipotab pase nan lbt peyi yo.

Nan diznevyem syek la, Ayiti pa ka table kontak ak kominote
entenasyonal [pwoblem rasis la].

Pa gen devlopman kapitalis, men sa pa vie di lamize gaye
toupatou

1915: Ayiti anba kontwl yon sistem enperyalis





Ayiti Toma ~ Jean Casimir (2000) kontinye... 20em sybk

Ameriken 6ganize ak moun lavil yon lame pou okipe peyi a (1915).

Gras a polis riral, anba zod chef seksyon yo, yo bay tet yo dwa sou
lavi abitan.

Gouvenman Ameriken yo bati an Ayiti, konsantre sevis, pouvwa
politik e aktivite ekonomik nan P6toprens.
Ameriken femen tout 16t p6 nan pwovens.
P6toprens sblman fe komes ak letranje.
Y ajoute Siryen kom twazyem gwoup zotobre
[milat plis kek neg nwe].
Siryen pran responsabilite enpotasyon ak eksp6tasyon.

Zotobre ayisyen, Siryen, Ameriken, biznismann bodme se
advise pep souvren

Se rasanbleman biznismann ki mete men sou b6dme a e ki rive
elimine tout jis pri nan koutay y ap fe sou do malere, etan labank
etranje ap ba yo pwotbj (59)

L6t pwoblem nan premye mitan 20em syek: Kiba sispann resevwa
Ayisyen. Ayisyen al Sen Domeng

Masak brasewo nan 1937 sou zod Twouhidjo [Trujillo]

Leta ak Legliz konmanse "Kanpay Rejete." Yo kenbe Ayisyen nan
gagann, f6se yo krache sou Sen yo ak tout bagay granmoun montre yo
respekte. Depi 1 sa a, pale abitan mal epi make 1 dega vin tounen kat
didantite alatet peyi a.
Lekl6 endijenis rive
Opozisyon sosyalis rive





Chapit 1 nan Tonton Liben


1. Ki kote moun yo prale?
2. Eske Tonton Liben te kontan nan lavi li?
3. Ki kote Tonton Liben te chita ap travay?
Kisa 1 pote ak li nan travay?
4. Kisa Tonton Liben te fe kom travay nan lavi li?
L6t moun ki te travay ave 1, kisa 1 te fe?
5. Kisa granmoun nan te mete nan kouti areb6 karako a?
6. Eske granmoun nan kontan? Poukisa?

Veye (lavey) 2. Tou mizerab 3. chita anba Mapou a. 3. Li te trese
tetye avek pit (pou zannimo yo); kale kann 4. Kachimbo, tabak,
alimet.

Estrikti ak vokabile ki enteresan:

Te fe nwa...(2)
...klere chemen an tou blanch / ...tou mizerab (3)
pran ralfb 1=
depi li vann ou yon tetye, ... se mouri kite
Tout bagay te mouye net, ni tab la, ni ban yo.


Ni nan syel la, ni nan te a. In I
Pa pito ou vin kraze kek lodyans


come...
Yon ke sere ki pran 1
Di yo non ki moun li ye...


leaven as it is in earth...
Why don't you





Ze bouyi

Filip ak Pye toude resevwa yon ze.

Kisa chak moun fe ak ze 1 la?
Kisa ze bouyi pa ka fe?

De v61e

Ki mesay kont sa a genyen?

Konplo pi f6 pase wanga.

Lanmize ak konpe lanmo

k6k
chez
pye zoranj





Tonton Liben chapit 2


Vokabile a eske ou konnen yon sinonim pou mo a?

1. ti zagribay tankou nou 4. lyann mayi
2. Pase yon moun nan betiz 5. bwode anpil
3. f& trimay 6. kantonnen

7. fann nan siyay yon moun 8. Rale mennen kase
9. pran yon gwbs

1. Loafer 2. make fun of 3. lowly task4. bundles of corn
5. hip, stylish, fancy 7. lage de gidon deye yon moun 9. one
thing leads to another 10. vin ansent

Petet vs. poutet

Liben nou tout te konnen an
Se pa ti kras malad li te malad
Pa t gen lekol nan Robyon non
Rete sot nan raje a
Latibonit tet anba

Keksyon sou sa ki nan chapit la

1. Poukisa chapit la koumanse ak pwoveb sa a:
"Mapou tonbe, kabrit manje fby li"
2. Ki grad Tonton Liben te genyen nan lame a?
3. Ki kote T.L. te fet?
4. Dekri Anemiz. Papa 1 te ki moun? Ki lang Anemiz pale?





Ki kote 1 al lekol?

5. Kijan papa Liben an te vin kantonnen nan Wobyon?
6. Dekri sikonstans nesans li.
7. Eske moun Anemiz yo te kontan malgre papa a te ale?
8. Eske Liben te kab al lekol? Ki jan 1 ale?
9. Poukisa Anemiz pa t ba 1 leson?

1. Paske T.L. monte epi tonbe 2. kaporal 3. sou bitasyon
Wobyon 4. se yon bel neges, 1 al lekl6 Senmak, li pale franse 5.
paske lame P6toprens t ap batay kako yo; lame a te blije kite
P6toprens, yon kantonnen nan Wobyon. 6. papa a, Kanmne, te
chef lame a nan Wobyon 1 sa a 7. yo te kontan net 8. Wi; sou
do yon bourik 9. li te vin wouye.

Tonton Liben Chapit 3


Nou ka lote li konsa
"Ou pa mare pye lanm6"
basrak
Manbo a f& basinen anba tivant
li ak enpe lwil masketi
yon toudisman
yo nan bouyay
yon paket boulveis
tanzantan
Se anba chal yo te pale 1
mare yon bon kraze


kache
konte li; mete li; klasifye 1
= ou pa ka rete lanmo
= te ki toupre larivye


= toudi
= nan ka
= yon paket pwoblem
=pafwa
= an kachet
= yon bon k6b






Keksyon

1. Le yon moun malad anpil andey6, kijan yo transpbte 1?
2. Ki moun yo te rele pou tonton Liben an?
3. Kisa fanmi Anemiz yo f& 1?
4. Liben pa gen te, kisa 1 bezwen pou souviv?
5. Epok sa a, eske moun te kapab sonje non
prezidan an? Pouki yo pa t kapab?
5. Ki moun pran peyi a? Sa mete istwa a nan ki ane?
6. Kisa blan te bezwen oganize nan peyi a?
7. Kisa Liben vie f&? poukisa?
8. Eske se yon bon lide pou yon natifnatal kolabore ak yon f6s
okipasyon?!

1. Mete 1 sou yon branka 2. yon manbo 3. yon pwose, yon pran
tout te a 4. yon metye; taye 5. 'non,' paske peyi a te change
prezidan anpil fwa 5. ameriken; 1915 6. yon lame 7. li vie vin
yon solda.





Tonton Liben 4


Vokabile


depi 1 te tikatkat
yo tou derape tounen lakay yo
Rive Anemiz rive, li pase nan potay la
Anemiz drese yon b61 bouyon
Ala gade ou gade jandam yo
Sa ou gen lide f& ak li nan raje a
Se bagay m ap f& toptop
Li pe koup

keksyon
1. Ki k6bms eske Anemiz te genyen?
2. Ki jan kombs Anemiz t ap mache?
3. Kisa Liben te we nan lavil la?
4. Liben anonse 1 ap f& kisa yon jou?
5. Eske manman 1, Anemiz, te kontan
poutet sa?
6. Kisa met boutik la sijere?
7. Ki reyaksyon Liben bay?


kache
since infancy
set off to return
When
prepared, fixed
Look at the way...
lavil kont andeyo
in a blink
suddenly silent


vyann kochon
twa mwa kredi
jandam
vin jandam
li sezi, li tris

1 a pale ak jandam
Li ozanj





Tonton Liben 5 ~ Vokabile


voltefas


jennen


Li lt la ba li.
Li pa vie ale nan peyi sa a!
Li te f _, epi li ale toudwat nan d6twa a.
Pou pa 1, li pa t vie ale.
li menm, bagay la pa bon.
Sa p ap mwen, pa gen pwoblem.
Yo te peze nan menm balans.
Li te pran ti li ale pou vini.
Sansib pa non, se pou sere ou pou antr<
michan.


Snan


Travay ak yon patne pou jwenn bon repons lan
1. Ki mesa Liben resevwa de k6mandan an?
2. Eske Liben kontan pou vwayaj 1 ap f&? Poukisa?
3. Kisa Liben te renmen f& 1I 1 te rete nan Wobyon?
4. Kisa ki bon nan Otwou?
5. Eske Liben to okipe koze legliz? Poukisa?
6. Eske manman Liben te genyen kontak ak koze relijyon? Nan
ki sans?
7. Le Liben t ap benyen larivye ak zanmi 1, ki moun li we?
8. Si Liben vie we Selyaniz ank6, ki jou 1 ap kapab f& 1 epi kisa
1 ap bezwen make?

1. yon transfer 2. 1 ap oblije kite vye manman li an 3. jwe kat 4. gen anpil moun
ki te vini la poujou mache yo 5. non, paske manman 1 pa t ladann 6. wi, vodou.
li toujou fe yon manje Iwa ve 6 janvye 7. Selyaniz 8. dimanch / gage


dapre
kafe


tet
gw6g


pedi


lonje






kache
Li lonje [let la]
peyi pedi sa a
Wonpe!
li te f& voltefas
pou tet pa 1
dapre li
li pa tjennen 1
yo peze kafe nan menm balans
faksyonne

pran ti gw6g li ale pou vini


bay ak bra ou

Pawol milite
about face
for his part
selon li menm
irite / annouye
menman pareyman
solda k ap veye
potay sentry
nenp6t 1I


Pwoveb
"Sansib pajwe non!...
Se sere dan ou pou antre nan michan!"

TL. 6






Keksyon pou chapit 6 yo


Vokabile
bon levasyon
panyen
bwaze
li plede gade
li dekontwole

bab pou bab
fe malonet
se Ie sa a ase
dekontwole
bwaze


yon kalite bwat
i tonbe damou
ale vit
__yo byennelve
anyen rete je 1 yo

repwoche yon moun, kritike 1
s lman
__pran bwa, kraze rak
de moun kontre toupre yonn ak 16t
emosyonnen, ou ap tonbe damou


Nan konmansman, Liben te ale deye Selyaniz pou 1 marye 1?
Kisa Selyaniz te konn fe nan kay la?
Dekri sa k te pase 1e yo te rankontre sou galeri boutik la.
Eske Liben change apre konmanse soti ak Selyaniz?
Eske Liben di manman 1, li marye?
Eske Selyaniz vie we manman Liben an?
Eske Liben pe madanm li pral enfidel avek li?
Kisa fanmi sa a deside fe nan fen chapit la?


Ranpli espas
franchi
pIpIz


vid la
lapenn
net


apa pito


Liben ptay lakou kay la
Sate f 1 kite kay la
Li te ke
...vin jwenn tout bagay korek
nou pwofite vakans la









Ti Dikte Pawdl granmoun Edner A. Jeanty/Carl Brown


Bonswa Klb Krey6l! Chapo ba pou tout ef6 manm Klb Krey6l yo ap fe pou soutni kilti
ak kominote ayisyen ak krey6lof6n (Matinik, Gwadloup, Lagiydn, Sen Lisi, Lwizyan,
eksetera). BOl travay Klb Krey6l la te fe pou ramase lajan ak materyOl pou ede viktim
inondasyon an nan Gonayiv ranpli yon ideyal nou we nan yon bhl pwov6b ayisyen: Men
anpil, chay pa lou.

Jodi a mwen vie ekri detwa ti konmante sou kbk 16t b1l pwov6b ayisyen. An Ayiti, yo
konsidere pwoveb yo tankou paw6l sajes granmoun. Se konesans ak eksperyans zanset yo
ye. Ayisyen itilize pwoveb yo pou yo navige lavi, pou yo jije desizyon moun ap pran, pou
yo eklere lemonn kote y ap viv la. Pwov6b yo tou penmet yon moun kritike yon bagay
anba chal, pou kritik la pa tw6 f6.

Yon pwov6b mwen renmen se "Konplo pi f6 pase wanga." Sa vie di, nan yonn nan lkti ki
posib yo, aksyon konsyan moun ap fe pou 1 fe sa ki mal pi danjere pase dezi fe sa ki mal.
Al d&ye yon wanga, yon madichon, pa egal ak yon aksyon oswa yon konplo ki mal. Ni
yonn, ni 16t pa bon, men yo pa menm. Toujou kenbe bagay yo yon nan pespbktiv. Pwov6b
la vie di tou, aksyon yo pi f6 pase nenp6t aktivite 'mistik.'

Yon 16t pwoveb mwen renmen se "Douz metye, tr&z mize." An angle nou konn di, "Jack
of all trades, master of none." Men pwov6b krey6l la montre pi byen ki konsekans ki
genyen pou moun ki pa espesyalize: se mizb 1 ap manje. Li pi bon pou n vin maton, pou n
vin f6 nan yon sOl bagay pase pou n ta konnen kbk bagay nan plizye metye. Lb fini, yon
kliyan ap pito chache yon moun ki f6 net nan domen ni. Nou pa vie vin b6s machokbt non.
Ann pito espesyalize tet nou yo.

Yon d&nye ti pwoveb mwen vie prezante la a se "Byen mal pa lanm6." Pwov6b sa a
montre kote optimis lespri ayisyen an. Menm si bagay yo di, nou pajanm dwe bay legen.
Se pou n goumen pi red pou n vanse pi devan. Menm si yon sikl6n fe nich zwazo a tonbe
ate, 1 ap reziyen tet li pou 1 fe yon 16t, paske piti piti zwazo a fe nich li. Menmjan tou, piti
piti pbp krey6l la ap fe nich li sa vie di sivilizasyon li nan lemonn sa a.

Bon, f6k mwen kouri wi, m ale. Kenbe la tande.

Pa sbvi pb pou kite pitit ou mouri chwal [717]

Moso Bondye, moso solokoto: Bondye bon men... [722]






NMg di san fe; Bondye fe san di [723]

Abitid se vis [730]

BOl anteman pa di paradi [737]

Douz metye, trbz mizb [740]

Bitay fe ou vanse chemen [743]

Byen mal pa lanm6 [749]

Pati bone pa di konn chemen pou sa [751]





Tonton Liben 7 Tig kont Liyon

Bay yon sinonim / espresyon ekivalan an kreyol!


Anemiz ap bat k6 1
blanchi ak lacho
yo pati pou kont yo
swa... osinon...
komes kenkay
pran son koze a


7. Ala bet rizez
8. Se li menm ase ki...
9. yon bann rejete
10. kraze batri ak wanga
11. kim savon


5 ti bagay, biblo, ti manje
4 kit...kit
6 tande pawbl la
3 san 16t moun
1 travay anpil
2 koule blan pou kay


10 pwen vodou
11 ti boul
8 sblman
7 moun komik
9 gwoup antivodou


1. Kisa Anemiz f& pou pare vizit pitit li ak fanmi li?
2. Kijan moun Wobyon yo te resevwa yo?
3. Kisa Liben ak Selyaniz f& ansanm Wobyon?
4. Kisa yo deside f&? Ki kote L. ak S. ta rete?
5. Ki pozisyon Liben pran nan Wobyon? Ki briganday ki
rive nan Wobyon?
6. Ki moun te deye bann rejete a? Ki konsekans ki
genyen an?

1. fe repare kay la, blanchi panno ak lacho, taye kandelab lantouray yo
2. Wi, yo te kontan net. 3. yo fe pwomnad, yo benyen Lasous, fe vizit
lakay yon zanmi 4. Viv nan Wobyon; vin chef seksyon/k6mes kenkay
6. bann rejete 7. soukedlawouze







Ben Hebblethwaite


Ti Kwiz, Krey6l ayisyen 2200
Ben Hebblethwaite


Kijan ou rele?


24 okt6b, 2003


1. Kisa soukedlawouze vie di? Kisa 1 fe? Sa k rive Liben? (3 pts)




2. Kisa Anemiz fe pou pare vizit pitit li ak fanmi pitit li? [2pts]



3. Tradui an angle:
"Se manje ase m genyen." [2 pts]


"M genyen ase manje." [2 pts]



4. Esplike: "Douz metye, trez mize." [3 pts]



5. Kijan yo transp6te yon moun ki malad anpil andey6? [1 pt]



Ekri yon ti fraz kote ou montre sans chak mo genyen an [2 pts each]:

6. lonje

7. kim

8. pran son


9. pe koup

10. tikatkat





Vokabile ~ matching chapit 8


bagay ki red
zanmi apiye zanmi
yon fou nan lakou a
bel mouchwa
toutlasentj ounen
achte pretansyon

nan lise Vensan
egare
li meprize 16t travay
deblozay
denye lekl6 femen
pa f& ni de ni twa


tout tan
lwe yon moso te
di, enposib, traka
kenbe, ede, sipote
pou kouvri tet la
li fet ak te, ou kwit ave 1

sitirasyon k anboulatcha
pa ezite, pa tann
move atitid
rayi, pa respekte
lekl6
chak


Kisa ki deranje anpil bay?
Grasa kimoun Liben kab kenbe?
Kisa y ap vann pou f& kob?
Bon regleman f& kisa?
de twa bf pou 1 tire : sa sa vie di?
Konben fwa pajou li f& yo bwe? Eske dlo a toupre?
Poukisa timoun yo te meprize travay nan kay?
Ki deblozay pete?
"li pa f& ni de ni twa...": sa sa vie di?





TL chapit 9 Vokabile

deblozay mitin enskri
bonkou pye trimay
razad tiyo blayi

Mwen non mwen nan lis la.
Li pote kleren ak sigaret.
Se pa ti kras ki nan peyi a.
Yon bon kleren
Y ap f& yon pou regle pwoblem nan
Gen pou moun bwe dlo
Ou pa bezwen machandiz ate
Li pedi net nan k6mes
Se yon djob ki di, ki pa peye byen, se yon

1. Ki moun ki vini nan lakou kay Liben?
2. Kisa moun sa a pote avek li?
3. Kisa moun sa a pwomet 1 ap f& pou Wobyon?
4. Kisa Anemiz dwe f& pou moun sa a?
5. Ki moun ki pa renmen koze a?
6. Sa k rive? Kisa kandida a f&? Ki konsekans sa genyen?
7. Ki moun ki sove Liben?
8. Ki moun ki pedi plis?

Kandida. 2. kleren, k6b, sigaret. 3. f& wout, kay pou f& mache,
kote pou moun d6mi, tiyo pou dlo, latrin 4. enskri moun pou yo
vote. 5. Selyaniz. 6. Kandida retire non 1 nan eleksyon an.
Liben/Anemiz pedi anpil lajan. 7. Selyaniz sove yo. Li prete
lajan nan men fanmi li a. 8. Timoun yo. Yo pa ka ale lekol.





Tonton Liben Chapit 10

Rad pakoti
seriz
reprann pye
yon revenan
pi fon
tiraj lajan
kouran midi
glasi
depi sou grann igrann
pyebwa t6dye


apepre e1 sa a
n6tale, tout bon
bon mache, kalite ba
moso siman
vin bon ank6
lontan, lontan
s6ti 1
koube, vire
grenn kafe
lespri


1. Apre eleksyon an, eske ou kwe Liben t ap antre nan
koze politik ank6?
2. Sa k rive Anemiz?
3. Kote pi gran timoun nan twouve yon dj6b?
4. Ki jan Liben f6 k6b kounyeya?
5. Liben ak Selyaniz pe ki bagay? Kisa yo deside f6 ak
d6nye pitit yo a?
6. Kisa ki vini kraze tout bagay?





Chapit 11, Tonton Liben

1. rantre nan penpennen difisil
2. bagay la vin pi tchak k6d pou trese
3. kaye ak jandam boukannen dlo
4. latanyen anboulatcha, konplike
5. bagay vin pi tchak andeyo a chaje ak
6. mangonmen pi red


1. Nan ki k6mes fanmi Liben antre?
2. Eske Liben fimen?
3. Sa k pase lavil la?
4. Eske abitan te gen lajan pou achte atemiy6?
5. Eske Liben ap antre nan koze eleksyon ank6?
6. Eske Liben te f6 yon bon chwa 16 1 deside pa vote?

Pwoveb nan teks la
* Bay kou bliye, pote make chonje
* Chat chode nan dlo cho, kou 1 we dlo fret, li kouri
* Si m te konnen toujou d6ye!






Rekonstwi istwa nan Tonton Liben:

Gwoup 1, chapit 12 (67-69)
...Liben pare fopanno...
... Selyaniz al nan mache...
...Li vann... Kisa li achte?
...Kwi kribich...
...Fanm woujat la ak sekrete li yo...
...revolve, gwo chaplet ak yon bel rigwaz...
...Fanm kenbe 1... Selyaniz pouse...

Gwoup 2, chapit 12 (69-71)
...chaplet ak rigwaz konmanse tonbe sou...
...benyen nan san...
...rad tounen ranyon...
...mennen Selyaniz nan pos la...
...mesye ak revolve...
...manke chef respe...
...amann senkant (50) goud...
...Liben prete anba chal...
... "Pa pito m degaje m voye ou..."

Gwoup 3 (73-75)
...Selyaniz refer nan...
...Liben fe lide vann...
...Poukisa li vann bet la?
...Li vann bet la pou konben goud?
...Liben voye ki moun ale?
...Liben achte kisa pou pitit li?
... Eske Liben gen tan pou 1 di 1 orevwa?
...Kisa chofe a di 1e yo ale?


Gwoup 4
Kisa ki rive pitit-gason Liben?
Kisa ki rive pitit-fi Liben?
... gwo chef nan katye a...
... "Ala yon konm' ki anf6m..."
Kote fi ate ale? Sa k rive 1?






TL 12, Yon Ti Kwi Kribich


fopanno
chaple6t
move je
rigwaz


ranyon
chemen an blanch


7. amann


rad chire


_pa gen moun menm
_ti pinisman lajan
S_sel pou chwal
Sbaton
_fw6t
_moun ki pa sa


Se ak baton ki nan men ou pou pare kou a

1. Defini: fanm woujat
2. Eske ou konnen 16t espresyon ak mo blanch lan?
3. 'Fiyet Lalo,' ki kalite moun li ye?
4. Esplike diferans de 6ganizasyon sa yo: Tonton Makout
ak Lame





TL 13 Lage nan Lavi a

1. senmenn nan patko bout
2. bos f6blantye
3. yeye
4. ke sere
5. lanjelis
6. kanta pou


_enkyetid
_kl6ch legliz ap sonnen
__gen arevwa ak, vizavi
S_fini
_recho
Smalere n6t


Esplike: 'Ba li bwa, chof6! Pye 1 pedi te...'

Dikte:

Lb Liben tande zen sa a, lapawol li koupe net. Men pou
souf li kapab tounen, madanm lan di konsa: "Ou pa
bezwen pran tw6p lapenn non. L6t jou gen yon moun ki
te kontre 1 laba a. Moun lan di m li jwenn yon bon
travay." (76)





Chapit 14 Tonton Liben


1. Sa k pase 16 yon jenn moun rive nan laj pou 1 f6
pozisyon?
2. Kisa ki garanti bitasyon Liben an?
3. Ki moun ki gen papye te a?
4. Ki moun ki debake?
5. Ki reyaksyon Liben genyen devan moun nan?
6. Kote Liben ale?
7. Apre 1 lage, kote 1 ale? Sa 1 wb?
8. Sa k rive Selyaniz? Poukisa?
9. Liben al viv ak ki moun?
10. Ki dj6b Liben ap f6 kounyeya? Ki kote 1 travay?

1. Li bezwen fe pozisyon: bati yon ti kay. Pare maryaj.
2. Yon papye Liben pa genyen. 3. fondepouvwa a. 4. fondepouvwa a ak apante
a. 5. Li mete opozisyon 6. yo mete 1 nan prizon 7. apre 1 lage, li al kote lakay li
te ye, li we yon bel kay nouvo. 8. Li fin nan malsite. 9. Li pataje yon chanm ak
b6s DO nan yon legliz Pwotestan. 10. Liben ap trese tetye anba mapou a.

Ti aktivite matching kache
bout pou bout twouve f6s ank6
mouda mapou rasin
remote kouran an yo pase menm bagay
peze kafe nan menm balans Ie fini, alafendefen

B6s DO f6 1 jwenn yon ti kote anba mapou a; sa montre
kijan chak ti kote rezeve.





Tonton Liben, Chapit 15


1. Ki travay Liben f6 nan lakou paste a?
2. Lavi malere se kisa? Sa sa vie di?
3. Liben travay sou komann. Poukisa? Ki travay 1 ap f6?
4. Tradui: "Tounen li tounen, li ranmase paket ... li"
5. Liben travay anba mapou a jouk kile?
6. Kijan yo di "f6 manje" nan chapit la?
7. Eske 1 konn separe manje 1 la ak bos D6?
8. Le 1 d6mi, kisa Liben f6?
9. Poukisa Liben vie sanble yon ti k6b?
10. Ki moun ap kenbe k6b Liben?
11. Kijan Tonton Liben mouri?

1. Li sanble epi 1 boule fatra. 2. mister 3. si li mete yo la
moun pa vie peye 1 pri kouray li. li trese tetye, sang
[saddle strap] ak fopanno 4. When he returned... 5. labrin
ap fin tonbe. 6. Li "moute chodye." 7. Wi 8. li pale sou
madanm li, Selyaniz. 9. pou 1 al we madanm li 10. ebenis.
11. lafyev ak doule anvayi 1.






Benjamin Hebblethwaite Ki j an ou rele?
Kreyol ayisyen 2200

Kwiz pou Tonton Liben chapit 10 pou 15

1. Ki kote pi gran ti gason te travay? [2 pts; repons kout]


2. Siklon Azel te kraze ki trafik Liben t ap fe? [2; repons kout]




3. Esplike sa ki rive akoz yon "ti kwi kribich" [5 pts; omwens 4 fraz]






4. Poukisa pitit-fi Liben te oblije kouri kite djob li nan Wobyon? [3 pts; 2 fraz]




5. Nonmen bagay Liben t ap vann anba Mapou a? [4.5 pts; 1.5 pou chak bagay]




6. Poukisa Liben al nan prizon? [3 pts; repons kout]



7. Kisa "moute chodyV" vie di? [3 pts; repons kout]



8. Poukisa Bos Iram te pran 60 pyas nan lajan Liben an apre 1 te mouri? [3 pts; repons kout]



9. Kisa ou te aprann sou lavi yon peyizan nan Tonton Liben? [4 pts; omwens 3 fraz]






Benjamin Hebblethwaite
Kreyol ayisyen 2200, devwa pou lendi, 9/27/2004

Bourik Izidb a, p. 109-113

1. Tradui: "Se te yon bon grenn abitan"


2. Ki jan Izido ak madanm li fe lajan?


3. Ki relijyon Izido te pratike? Ki sa 1 fe?


4. Ki bet abitan sa yo te genyen?


5. Kisa sa vie di "poze san ou"


6. Ki jan vole yo te vole bourik Izido a?


7. Ki jan madanm Izido a konnen se pou yo ale nan yon gwo mache pou yo chache bourik yo a?


8. Ki moral istwa a genyen?


Ti gout ti gout, konpe chat pedi, p. 114-116

9. Kisa konpe Chen fe konpe Chat?


10. Ki kote konpe Chat ale pou li regle konpe Chen


11. Kisa konpe Chat bezwen jwenn?


12. Le konpe Chat al kay bok6 a, sa k pase?


13. Kisa bok6 a vle fe ak konpe Chat?


14. Esplike: "Madichon ou bay belme ou, se manman ou li rive"


Oral Exam on Monday, be prepared to discuss pages 9; 11; 26-29 from the Oxford Picture
Dictionary






























































































49





Tijo ak tig la


Tig la


Pye bannann nan


Kok la


Bef la


Ak ki nesonnai


Makak la


ou asosve mo anba vo?


twou fon an
pwomes la
prizyonye a
lezom
yo koupe m
mwen soud


mwen pa grangou
manchet
yon rel
pelen an
poulaye a
sot


vole sou branch yo
yo boule m
gwonde
koukouyoukou
niche babin
enbesil


Tijo





Malis ap vann, wa ap pran (93-98)


f6 jouda
pou b6b6l
kobaba!
move kou kong
m ap peye po kase a
tire os6


medelsome
decoration
Golly!
as angry as (king) kong
I'll pay for your errors
to chose straws


1. Kisa lanp la penmet you moun f6?
2. Ki moun ki vie achte lanp la?
3. Kisa Malis f6 ak $100 dola a?
4. Kisa Malis f6 ak ke bourik la? Sa 1 f6 ak bourik la?
5. Kijan Malis twonpe wa a ak bale a?
6. Kisa wa a f6 ak bale a?
7. Ki jan wa a vle pini Malis? Sa k rive?
8. Lb wa a pase bo lakay Malis, kisa Malis di 1?

1. we sot isit rive nan Ginen 2. wa a 3. 1 achte yon bourik 4. li kole lajan sou li 5. bale majik la 6. li koupe
tet madanm ni pou 1 seye bale majik la. 7. jete 1 nan lanme 8. li t ap konte lajan li te jwenn nan fon lanme
a.

Waa
Malis / madanm Malis
lanp la ($100)
bourik la ($10,000) >>> male sbk
madanm malis
bale majik la
madanm wa a 2 v61l yo [prens chal]





Aktivite koute ~ Pe Durand


1. Se t on ayisyen
2. Ki kote ou twouve p6tre moun tankou Pe Diran?
3. Kijan I janbe P6toprens?
4. Nou menm, nou te konn ri...
5. Enstriksyon fanm, pa t depase
6. Bondye te fenk
7. Te gen yon kouvrefe nan ki ane yo?
8. Kouvrefe sonnen, tout moun anba
9. Bondye mouri, tout p6t
10. Tout priye _, dyab sel ki
11. Se pa kl6ch ki sonnen, se siren k ap ...
12. Jeneral
13. Ou ap f6 ti papa ou


1. tan lontan 2. albom foto 3. a peti pa 4. tikatkat 5. breve
siperye 6. mouri 7. kouvrefe 57 60 8. dra 9. f6men 10.
kaba / deyo 11. k6nen 12. Kraze Zo 13. pe





Mouche Defas, 23 44


Tradui mo yo
Pesonn pa krenn pesonn
Yon moun pran p6z Iwijanboje
Se yon mas pou figi 1 pa part
p0tre yon ti soufri


Kesyon sou 32 44
Eske Ivon renmen Defas?
Kisa Sebyen seye fe pou Ivon?
Kisa Ivon deside fe?
Ki moun ap vin f6l?


Matche mo yo
1. (to whinny)
2. (rumors)
3. (skill)
4. (jump up...)
5. (losers)
6. (gossip)


Yo si telman ranni
tripotay ak jouda
L ap pedi repondong
Nou met vole ponpe
se yon bann voryen
cheche zen tout kote


_ladres, bon kapasite
|moun sot, zewo
_pale deyb do moun
_di yon mechanste
|_sote
|_jan bourik pale


Kounye a, eske ou ka itilize mo an gra yo nan yon fraz?


Ranpli espas vid yo
deviz dous vire do bay kakaje pareyman
pinez kache men zenglen gogmag6g nanm


Li fe m plezi ak tou zanmi.
li kriye plizye fwa paske 1 touye yon ki te ba 1
dan.
Pou ou se menm bagay, se menmman
Travay yo se voye w6ch,
Misye rive pran tet ou nan dyl61
yo se Bondye, legliz e sove
Yo pa nan b isit bo laba.
Li fe ou pran pou linet e pou dyar


kout


nan





Mouche Defas, pal 45 56


Ti kwiz
Pesonajyo: Ivon (papa Maryain) / Maryin (pitit fi Ivon) / Dorin
/ Defas / Tant Foufoun / Sebyen (b6fre Ivon) / Monfi (pitit
gason Ivon)

1. Kisa papa Maryin vie pou li?
2. Eske Maryin dako? Wi oubyen non?
3. Ki moun ki di I? "Mwen gen rekonesans pou sa"
4. Ki moun ki di I? "Ou twonpe w."
5. Ki moun ki di I? "Se yon p6v onet, enteg..."
6. Ivon di ki moun sa a? "Fout vouzan..."
7. Ki moun ki kapab bay Mary~n zoklo?
8. Ki moun se yon "ti pes"?

Itilize vokabile a nan yon konvesasyon

1. Ki le ou di: "Pletil..."
2. Pou ki bagay / moun ou gen rekonesans?
3. Eske ou konn fe reditil? Pou ki rezon? Ki Ie?
4. Eske ou tejanm twonpe ou? Bay yon egzanp.
5. Pou ki rezon ou ap fe bouch ou long?
6. Bay yon egzanp de "radbt."
7. Pou ki rezon ou ta rele yon moun yon "ti frekan"?
8. Esplike sans espresyon an: "bay zoklo"
9. Eske paran ou yo te janm vie f6se ou f& yon bagay ou pa t
vie f&?





Mouche Defas 56-72


Dorin: "Si papa w se yon vye
sankoutcha OUBYEN granmoun
Papa ou...vle k6 1...
krab OUBYEN kache
Liftt: "Se a la gouj [alagouj] ou t ap pale..."

1. Eske Maryin renmen Lifet?
2. Ki jan Lifet reyaji 1I li konfwonte Maryan?
3. Ki reyaksyon Maryain genyen devan Lifet?
4. Kisa Dorin f& pou kenbe yo ansanm?






HAI 2200. Mouche Defas nai 72 84


Devwa krey6l pou lendi, 18 okt6b, 2004

1. Ki konsby Dorin genyen pou Maryin? Ki jan Maryin kapab trennen pou yo gen tan
ekspoze Defas? (p. 73)


2. Kisa sa vie di?: "Se pa ale sou lotMl avek Mouche Defas" (p. 73) [an krey6l]


3. Tradui an angle: "...n ap cheche genyen ata konkou madanm" (p. 73)


4. Eske Monfi kontan ak maryaj sa a? (75-6)


5. Eske Dorin konseye Monfi pou li ale konfwonte Defas? Poukisa Dorin di 1 sa 1 di 1? (76)


6. Neli marye ak ki moun?


7. Kisa Defas admbt ('konfese')? (p. 81)


8. Kisa ekspresyon sa a vie di? "Ann kite lapriye pran kantik" (82).


9. Eske marye Maryin enterese Defas? Kisa ki enterese Defas? (82).


10. Tradui an angle: "Si nou pajwenn nan 16m [man] sa Li met nan lafam [woman], /
Mbvby Li met nan ou pa genyen n nan 16t dam" (83).


11. Ki santiman, ki filing, ki emosyon Defas genyen pou Neli? (83).


12. Eske Neli pataje santiman sa yo avek Defas? (84)


Ben H.






HAI 2200. Mouche Defas nai 84 93


Pou mbkredi, 20 okt6b, 2004

1. Si Neli kouche ak Defas, ki pwombs Defas fe Neli (p. 85).



2. Esplike sans pwov6b Defas itilize a: "Tout bMt jennen m6de" (85).



3. Tradui an angle: "M aksepte kase fby kouvri sa" (86).



4. Pou Neli pa pale ak Ivon, maria 1 la, kisa Defas bezwen fe pou li? (86)



5. Kisa Monfi t ap fe pandan Neli ak Defas t ap pale? Kisa Monfi deside pou 1 fe? (87
88)



6. Lb Monfi fin akize Defas, kisa Defas di pou 1 pwoteje pw6p tbt pa 1 la? (89-90)



7. Ivon di moun yo ap "lage de gidon nan deng mwen" pou ki rezon? (92)



8. Ivon made Monfi fe ki bagay devan Defas? (93).


Ben H.






Bilten vbt pou Prezidan/Vis Prezidan Etazini


1. Non pati politik la:

Bon Move
Lide Prezidan yo: 5 4 3 2 1
Prezantasyon Prezidan an 5 4 3 2 1
Lide Vis Prezidan yo 5 4 3 2 1
Prezantasyon Vis Prezidan an 5 4 3 2 1
Repons pou keksyon yo 5 4 3 2 1

2. Non pati politik la:

Lide Prezidan yo: 5 4 3 2 1
Prezantasyon Prezidan an 5 4 3 2 1
Lide Vis Prezidan yo 5 4 3 2 1
Prezantasyon Vis Prezidan an 5 4 3 2 1
Repons pou keksyon yo 5 4 3 2 1

3. Non pati politik la:

Lide Prezidan yo: 5 4 3 2 1
Prezantasyon Prezidan an 5 4 3 2 1
Lide Vis Prezidan yo 5 4 3 2 1
Prezantasyon Vis Prezidan an 5 4 3 2 1
Repons pou keksyon yo 5 4 3 2 1

4. Non pati politik la:

Lide Prezidan yo: 5 4 3 2 1
Prezantasyon Prezidan an 5 4 3 2 1
Lide Vis Prezidan yo 5 4 3 2 1
Prezantasyon Vis Prezidan an 5 4 3 2 1
Repons pou keksyon yo 5 4 3 2 1






Ti aktivite koute: Vwadelamerik, dimanch 31 oktob

1. Eske Etazini sekirize pou eleksyon an? Dapre ki moun?

2. Mesaj ki moun pase sou chenn televizyon yo vandredi?

3. Bouch ak Keri pran fem deteminasyon fr kisa?

4. Ki akizasyon Keri lanse kont Bouch?

5. Ki rezon Bouch bay pou ameriken chwazi 1?

6. Ki kote prezidan te ale nan kanpay li?

7. Ki senate Keri te ale nan kanpay li?

8. Ki kandida pi devan nan kanpay la?






Mouche Defas


1. Bay yon egzanp de mannigans ki nan Mouche Defas


Nan pasaj sa a, Ivon pral pase papye bay ki moun?
Papye yo se pou ki bagay?
Neli vie Ivon vin temwen kisa?
Kijan Ivon vin yon temwen?
Poukisa Defas di "Ou pajanm fe peche 1 ou an kachet" (109)
Dapre Defas, ki moun ki enbesil, yon tet nan sak, entWtb?
Sa k pase apre Defas di sa?


9. Kisa Defas pral fr ak py6s li jwenn nan men Ivon?






Konpa krey6l, "Out" (Gen gen geng, 2004)


Sa fe senkan djaz la egziste ekziste
Senkan travay pou nou pwogrese
Gen moun ke sa deranje
Anplwaye taktik pou kraze n
Se vre, biznis la change
Men gen plas pou tout moun manje
Pa bezwen gen jalouzi
Politik, ni fe bri kouri

Refren Bad boy pa alam6d ank6, bad boy out, out!
Sousou pa alam6d, sousou out, out!
Ipokrit pa alam6d ank6, Ipokrit out, out! Yo, vakabon! Get out!

An piblik y ap bay bMl figi
Anba anba gen ipokrizi
Pa bliye n gen menm fanatik
Y ap sibi tout demagoji
Jodi a peyi n divize
Paske n pa gen inite
Mizisyen ta dwe met ansanm
Pou evite men n tranpe nan san

Refren

Vakabon pa gen plas li la
Konpa krey6l nou pral jwe konsa
Kijan konsa
Tout bon konsa
Montre yo konsa
Kijan konsa... tout moun vole... m anvi vole... Rap

Can't touch what? Can't touch this
Can't touch what? Can't touch this band

Konsa fe bout anba n danse konsa
Fe 1 danse konsa
Medam mwen yo ann ale
M anvi vole





Lendi: Fini Mouche Defas 114-126

Vokabile nan Mouche Defas: 94-114
Kisa mo a vie di? Devine.
* ke (yon moun) grenn
* fe espre
* vire 1616y (yon moun)

* ato
* ti malandren
* mannigans
* lage de gidon nan deng yon moun
* jaja
* tanta
* yon kou siprann
* yon bakoulou santi


- to be sad
- to do on purpose
- to get wound up, drive
someone nuts
- now
-jerk
- trickery
- to let rip on someone
- idiocies
- attempt
- a genuine surprise
- a nasty scumbag


Itilize mo a nan yon fraz.
Egzanp, Le m gade sitiyasyon grangou nan lemonn, ke m grenn

Preparasyon pou egzamen oral la:

Kesyon yo:
Ou pral hoping nan m61 la
Ki kote ou prale?
Kisa ou ap achte?
Poukisa ou ap achte bagay sa a nan magazen sa a?
Poukisa ou renmen achte nan magazen an?

Egzanp,
A. Bonswa patne mwen, ki kote ou prale nan m61 la?
B. Bon, m prale nan libreri a.
A. A wi! Se la mwen prale tou!





B. Aaaa! Ann ale ansanm!
A. Ki liv ou ap achte nan libreri a?
B. An fet, m ap achte yon journal ki rele "Bon Nouvbl." E ou
menm, kisa ou ap achte nan m61 la?
A. Mwen menm, m ap achte Dezafi yon woman Franketienne te
ekri.
B. A wi, se sa. M deja li liv sa a! Li bon anpil.
A. Ou genyen liv la? Eske mwen ka prete li? Mwen pa vle
depanse lajan mwen.





DEVWA POU VANDREDI: li paj 15 25


Foklo Pevi d Aviti II, Twa Chelbe


1. Dekri twa chelbe yo.
2. Ki jan papa Jera a rich?
3. Ki lang yo pale? Eske yo pal
li byen? Pouki yo pale li?
4. Sa k rive bo chemen an?
5. Ki jan lapolis rive?
6. Poukisa yo mare chelbe yo?
7. Esplike: se franse nou te
grennen sou ou wi
8. Kisa chelbe yo aprann nan sa


rad li te jwenn nan kenedi
voye yon moun bwachat
yo vle antrave 1

Maryai Malis Twoukoukou
9. Kisa Malis vle?
10. Kisa wa a vle?


Vokabile:
chapo k6b6y
journal anba zesel li
chapo etranje
bel levit sports coat
bel sentiwon
radyo tranzisto
sigaret


= li v616 te nan men p6v abitan


= kadav la tann ate
= nan djip la
= yo admet krim nan


? = lavi andeyo a pi asire
pase lavil

__ kenbe
__ rad pebp
__ nan peyi san chapo



7 sak te kay dyab nan






11.
12.
13.
14.

15.
16.
17.
18.
19.
20.


Poukisa dyab yo kontan?
Kisa manman gran dyab mete
sou Malis?
Kisa Malis f& ak li?

Sa k pase?
Kisa yo f& ak zo dyab ki mouri a?
Ki moun al manyen poud la?
Twazyem pybj se kisa?
Apre sa, sa dyab yo f&?
Wa a kontan 1 Malis rantre?


pase yon moun nan rizib
yon moun raz
gwo tonton kabann
li vloup li kanpe
se pwop pitit pa yo yo toufe
f& move san


Twoukoukou
Vyann fre...
Yon mouchwa wouj

Li change plas ak pi
gran jennjan dyab la



Fig anpwazonnen
Yo f& 1 ale vit
Non, li mouri toufe


I "boing..."
__ their very own children
__ to get very angry
__ boring
__ big ol'...
S ridicule someone


Chase a ak Oungan an

1. Ki pouvwa oungan an te bay chase a?
2. Eske pouvwa sa ede chase a?
3. Ki moun ki vle konnen sekre chase a?
4. Eske 1 ap bon pou chase a si 1 di pitit li
laverite?
5. Ki jan li korije pitit fi 1 la?
6. Ou dako ak method sa a?





Devwa pou lendi: li: 24-37; Ese 5 [analize youn nan istwa yo]

Foklo Peyi d Ayiti. Yon pe soulyepou konpe Tig

konpe Kabrit
konpe Chen
Bouki
konpe Tig


Keksyon
1. Kisa chak bet/moun vie?
2. Kijan y ap kwit sa yo vie a?
2. Kijan kabrit la twonpe konpe Tig?
3. Kijan konpe Tig reyaji? Poukisa?


manje patat yo
boukannen
...nan mitan lanme
kriye/Liyon manje
manman Tig la


Vokabile. Ranpli espas vid la epi tradui fraz la an angle.
griyen / rale / zago / limen / krab / depeche

1. Li yon boukan dife
2. Si se konsa, ou fini ak patat yo
3. Sant patat yo 1 mennen vin jous kote mesye yo.
4. Konpe Tig tout dan 1.
5. 1 f& kow kow kow sou w6ch yo.
6. Ou pedi ni sak ni


Ti chenn 16 a
Keksyon yo:
1. Kisa sa vie di: satanjerends?
2. Kisa papa a bay pi gran pitit la?


Ti fi ki tw6 bel





3. Ki bagay pitit yo f& nan dlo a?
4. Ki kalite jwet yo vie jwe la?
5. Sa k pase pandan y ap jwe nan
dlo a? Kijan?
6. Pou re-jwenn sa 1 pedi a, kisa li
pwomet fb?
7. Ki sa ki sove li?
8. Eske pitit la vie respekte sa 1
te pwomet f& a?
9. Sa k pase?


"lave, benyen, pran dlo"
bat lobe
Li pedi chenn 16 a. Yon
men malveyan pran 1.
"L ap bay moun nan tout
li menm"
Krapo a.
Non. Li kouri lakay.

Krapo kouri deyb yo


Vokabile: itilize mo yo nan yon fraz pa ou!

Egzanp, Le m te yon timoun, mwen te renmen bat lobe
larivye ak fre ak se m yo.


N ap bat lobe nan dlo a
nad marinad
Li tonbe alaranves
kabicha
Rive (yo) rive, ...
bay dizon


play in the water
zippo, nil
fall backward
nap
When (they) arrived...
to give one's word





Fbklb Pevi dAviti, Liv 2; "Pe Selom"


1. Pezenyon se ki kalite bouk. Dekri 1.
2. Kisa ki enterese granmoun nan?
3. Pe Selom gen ki kalite rev?

4. Eske rev sa enterese yo?
5. Le yo fin laboure late, sa yo deside f&?


6. Kisa moun nan bouk la vin konnen?


= anpil mize
= travay
= al fouye, sakle...
jwenn 16 a

= plante pitimi,
pwa, tonmat,
mayi, kalalou
= travay egal 16


Aktivite diksyonne
(a) Defini mo a an kreyol epi (b) itilize I nan yon nouvo fraz

* fouye, plante late
* granmoun nan chonje ak so bouk la
* te nou byen laboure
* yo f& semay ak plantasyon
* aba lamize
* nan chak rakwen, nan chak bouk, nan chak m6n... gen yon
kbs 16


Istwa yon baton majik
1. Ki kote Liftt jwenn baton 1 yo?
2. Dekri premye baton an
3. Kisa baton an f& pou Lifet?


= li an 16, li konn koze
= ba 1 manje, lajan





4. Poukisa li deside ba 1 wa a baton an?
5. Sa k pase ak riches bouki a?
6. Sa 1 f&?

7. Dekri pwochen baton an.


8. Kisa Antwan deside f& ak dezyem
baton an? Poukisa?


Vokabile ~ matching
yon men devan, yon men deye
simen manje ban mwen
bid1l
choz di choz fet
anmwey

Yon bag ak von sigal
1. Nan ki kalite kay Teyodo rete?
2. Ki jan 1 chache lavi?
3. Ki jan I jwenn premye mwatye
riches li?
4. Kisa dezyem wa a vie konnen
5. Eske Teyodo te konnen sa k te
anba tas la vremen vre?
6. Lasigal se ki kalite bet?


= li te gen laperbz
= li pedi 1.
= 1 al deye yon 16t
baton
= li jwenn li menm
kote a; baton sa a bat
li.
Echanje 1 ak wa a.
Li te gaspiye k6b li.


__ spread out, cover with
_ help!
__ absolutely poor
__ money
__ Said and done...


= kounouk
= made lacharite
= li di wa a kote bag li
ye... nan vant kodenn
= sa k anba tas li a
Non, li kw 1I t apral
mouri.







Yon pwason ki rele Tezen


1. Poukisa Tezen deside vin
yon pwason
2. Kijan Tezen vie pini moun yo
3. Kisa pwason an ap f& pou
Wozilya? Sa Wozilya dwe f&?
4. Kote frb 1 la kache k6 1?
5. Ki 16t moun te vie we sa
Wozilya t ap f&?
6. Sa yo deside pou yo fb?
7. Ki moun ki chante pou
pwason an? Sa 1 f& apre sa?
8. Kijan Wozilya reyaji?

9. Kijan Wozilya disparet?
10. Lanmou pi f6 pase kisa?


Matchin
y ap veye 1
kle kou dlo kokoye
pete yon sel kous kouri
yo mete de men nan tet...
li kouri tout boulin
Jan Lespri nan yon sak


= paran yo opoze af&
renmen an
? = dlo a pap kle
= 1 ap f& dlo a kle pou
Wozilya
= nan rakbwa bo sous la
= papa 1 ak manman 1

= touye pwason an
= ti gason an. Li touye 1.

= li pa manje, li rete nan
kay la.
= li desann anba te.
= lamo.


__ at full speed
__ put their hands on heads
__ watching over
__ burst out in a sprint
as clear as can be


1. Poukisa Jan S6t vle touye Jan Lespri





Sa 1 f&? Ki moun ki ede I?
Kijan Jan Lespri chape?
Kisa Jan S6t anvi f& apre?
Sa k rive Jan S6t?
Eske lanbisyon touye rat la vre?


Rakonte youn nan istwa sa yo pou klas la:
* Bef ak much
* Bouki deye boule
* Piyay mango
* Yon avoka avek twa moso fwonmaj


Tradui:
Se de ti boul ase ki rete
Yo te antre nan mango a an fourad
Yo manje 10 barik
Se apenn ven mango li manje
Mouch yo we siwo pwes la
Mouch yo mode ke bef la
jalouzi a moute [monte] 1 tw6p


only 2 small pieces
In a frenzy
barrels
barely
thick syrup
bite the tail of...
took ahold of him...


Re-konstwi istwa Yon avoka avek twa mosofwonmaj
* 2 travaye
* yon fwonmaj





* lanbisyon
* avokapase
* koupe / balanse / voye 1 nan bouch
* 5 goud

Apa mb pale
* Yon p6v aveg
* yon p6v ki byen enganm
* pares
* kondi neg la
* made lacharite
* jalouzi p6v enganm nan (poukisa?) / rayi
* Jete tet li nan larivye
* "pase pran m"
* yon gwo woch
* sispek...
* voye baton adwat agoch
* "Kwa kwa kwa!... M ap montre ou sa m peze. Satan!..."





Aktivite imajinasyon ~ Epi Bondye kreye premyefi a


Bondye te kreye tout bagay...


Adjektif
bwo6d
di
fines
douse
mechanste
chale
fredi
souples
fidelite
chante
pale anpil
belte
mouvman
dlo


Sa 1 kapab dekri
pan
w6ch
zwazo
siwo myel
tig
dife
lanej
yon branch
manman liyon
nan g6j wosiybl [mockingbird]
nan g6j jako [parrot]
fle k ap boujonnen
van k ap soufle
nanje


Eske gason an te kontan ak fi a?

...pa kapab f& travay mwen, pa gen libete, pa ka pran yon ti
flann... m vie remet ou li...

Apre yon senmenn kisa gason an di...

...lavi m vid sa li...





Fokl1 peyi d Ayiti Twa M&tdam

1. Ki manje twa metdam yo vie?
2. Ki manje chak metdam chache?
3. Kijan chak metdam rive pran manje a?

4. Le fini, kijan yo manje?


Kijan m rele?
1. Kijan granmoun fanm nan ye? p
b
2. Ki pouvwa fanm nan genyen? p
3. Ki moun ki debake nan lakou 1? E
4. Ki pwoblem pitit la genyen? L
5. Grann nan made 1 fe kisa? L
6. Ki travay pitit la dwe fe? b
n
7. Grann se ki kalite moun? Y
8. Kijan pitit la aprann non ch6che a?
9. Kijan fanm nan rele? E
10. Sa k pase apre fi a di non I?
11. Sa k rive Dyevela ak sourit la? li

fe yon gwo babako manje
sant manje a zatouyet twou nen 1
M gen zo6ry fen
Li bondi sou sourit la ak yon kouto
li mouri tet nwe


peche / koton /
katsenkant
Yo manje vant
deboutonnen


ou kont li, pitit li
andonnen 1, li detestab
ale langaj bet yo
)yevela
i pa manje, li grangou
i bezwen aprann non 1
ale, sekle, plante, wouze
etwaye
on ch6che

)ede Granbwa

pran kay la...

'a big feast of food'
'tickled...'
'excellent hearing'
'pounced on'
'she bit the dust'





Yon lwijanboje se Telisf6
Kijan m rele?

Twouboumbe
Yo konn sa li peze
Yo pa brave danje deranje 1
Yo pa gen gason sou yo
Yo pa t di krik!

Li tounen yon ti bet 1e soley kouche
Demwazel Erez, fanm granchire
Telisf6 touye 4 marenn li epi li touye Erez tou
Vantfemal anvayi zon nan
Men, nanpwen lapriye ki pa gen amen.
Telisf6 tonbe pip!

L ale tou dwat nan lanfe
Kalve dyab yo konmanse / vbl sou vbl, atanta sou atanta
Nan kek zbn Ayiti, 1 yo antere yon moun, yo voye 1 ale ak kbk
zaf& 1.
Paste? Bon abitan? Telisf6?
Jwet zo li, kat li, boutey tafya, bout tanbou a.

Tout aktivite yo bloke nan lanfe
...Telisf6 santi gen yon konplo y ap mare kont li...
Talisf6 ap bay Lisif& yon panzou
Telisf6 vin yon danje piblik nan lanf&...moun ap mouri...
Bon, yo mete yo dakb pou yo pimpe 1 tounen...
Telisf6 debake pandan yon maryaj... tout moun mete van nan
vwel yo






Revizyon pou egzamen final la
Kreyl6 ayisyen 2200

Yon reprezantan nan chak ekip seye reponn.

Chelbe vo Bwbod vo






1) Ki kont pale sou enp6tans "tet ansanm nan lavi a" ?
2) Nan ki kont de moun ki pa dak6 1 fini pedi toulede ak6z yon twazyem moun?
3) Ki moun ale nan lanfe men pa rete la? Poukisa 1 pa rete la?
4) Nonmen 3 bagay Bondye te itilize pou 1 kreye premye fi a?
5) Ki moun ki pale ak zannimo yo?
6) Kochon yo soti nan vant ki moun?
7) Pb Sel6m di moun yo pou yo fouye kisa?
8) Ki moun ki dekouvri sa k ap soti nan vant mesye Souza?
9) Konben chlbe ki genyen?
10) Poukisa chlbe yo kwe yo chlbb?
11) Nonmen 2 bagay Telisf6 te mennen av 1 nan lanfe...
12) Poukisa yo rele Asefi, Asefi?
13) Nan Yon ti pye zoranj, ti fi a te rete ak ki moun?
14) Kijan Jan Lespri te regle ak Jan S6t nan Jan Lespri nan yon sak?
15) Kijan ti menaj Tezen rele?
16) Nan kont Kijan m rele? ki bMt ki di tifi a kijan granmoun fanm nan rele?
17) Nan twa chelbe, lapolis kondi ki kalite machine?
18) Kisa twa chlbe yo jwenn b6 wout la?
19) Nan Yon ti pye zoranj marenn tifi a bat li ak kisa?
20) Nan Lougawou a ak Tibwa kisa granmoun fanm nan ap fe ak pitit la?
21) Kisa Tibwa we lakay granmoun fanm nan?
22) Kijan Tibwa ak Tifi detwi lougawou a?
23) Kisa ki touye lougawou a vre?
24) Kisa bamann te fe ak foumi an?
25) Konben lang towo bf la te genyen?
26) Kisa Tijan di 1 wa a di li: "Enbesil kote ou konn tande gason konn an maldanfan"?
27) Kisa papiyon an konn bwb?
28) Ki kalite ti bMt vin vole ak papiyon an?
29) Ki bMt tout papiyon an ak demwazOl la?
30) Anvan lougawou a vole, kisa 1 kite ate a?






Ou bezwen li epi konnen istwa a epi mo yo ki nan kont sa yo:

Yonpwason ki rele Tezen
Twa ChBlbB
PN Selom
Jan Lespri nan yon sak
Yon avoka avek twa mosofwonmaj
Kijan m rele?
Yon lwijanboje
Epi Bondye kreye premye fi a
Yon bon tifoumi
L&t towo bNf
Papiyon ak demwazHl
Lougawou a ak Tibwa

Yon ti pye zoranj

Ale nan raje bouske bwa se li
Se yon grapday manje li te konn ba li
fe bouch ti fi a kouri dlo
li te tou pwofite vide sou ti fi a mezi move pawol

Ki kalite lavi ti fi a t ap pase?
Poukisa li rete lakay marenn li?
Kisa ti fi a fe? Kijan marenn li reyaji?
Kisa ti fi a te jwenn? Kijan marenn li akeyi li?
Sa k rive marenn nan epi pitit la alafen? Moral?

Yon kontra ak ledyab

nonselman li manje vant deboutonnen, men yo achte bel rad pou li
li gen chanm pa 1 ki rele 1 chemet chemetres
alez kou Blez (blez)
lide bouyi nan tet li

Poukisa yo rele Asefi "Asefi"?
Ki kalite travay mesye Souza konn fe?
Eske Asefi se pitit mesye ak madanm Souza?
Kisa k soti nan vant mesye Souza? epi kisa yo fe?
Le Asefi we sa, sa 1 fe?
Kisa Asefi fe apre sa pou fe 1 we?
Sa k rive? Kisa mesye Souza fe alafen istwa sa a? Moral?

Tradui: p. 97






























































































78








Ep6k Panybl la ~
"Historia de la conquista de Nueva Espaia"
Istwa konket Nouvo Espay [Meksik] (1568)
Bemal Diaz del Castillo li te gen 84 an 1e 1 ekri kronik li

Motivasyon yo
* "...pou sevi Bondye, pou sevi wa ak seny' nou, pou genyen
lone, nan fason granneg [varones nobles] dwe chache lavi"
(3)
* "pou ale nan avanti nou pou chache epi dekouvri nouvo te
yo epi pou ranpli yo ak moun nou yo" (4)
* Benal te rete Kiba pandan 3 zan ap tann vwayaj la (3)
* Ep6k sa a, Panybl sevi ak endyen k6m esklav
* Yo achte twa batiman.
* "[nou te bezwen peye batiman yo] ak endyen yo, pou sevi ak
yo kou esklav" (4)
* Yo mete rasin [manje], kochon ak dlo nan batiman yo [pa t
gen ni bf ni mouton yo nan Kiba 1 sa a]

"...si Bondye mennen nou nan t' ki rich yo epi yon kote
moun ki gen ajan ak 16, oubyen pel, oubyen nenp6t 16t
riches, nou t ap bezwen genyen yon moun ant nou ki t ap
kenbe kenzyem wa a [el real quinto]. Epi apre tout bagay
sa yo nou te tande lames epi nou te sipliye Bondye Met
nou ak Sent Vyej Mari, Metres nou, epi nou konmanse
vwayaj nou" (4).





* Yo kite Laavan, Kiba. Apre 8 jou sou lanmb yo "dekouvri" =
anvayi Youkatan nan (5).
* Kijan nou kab dekouvri yon kote k deja gen moun?
* Le yo rive, dis bwa fouye [piraguas] powouj yo te s6ti pou
rankontre yo (5).
* Ak jes, yo te envite Pany6l yo vin manje ak yo (6).
* Pany6l yo suiv kasik powouj la ki t ap envite yo.
* Sou wout la, Powouj yo te tann yon pblen pou Pany6l yo.
* Bridsoukou eskadwon powouj yo, ki t ap kache deye
pyebwa, konmanse tire flech (banza) sou Pany6l.

"Yon ti kras pi devan [kote nou t ap batay] te gen twa kay
entire ak lacho kote te gen cues [kwes?] ak bagay relijyon
kote te genyen anpil idl6 labou, kek ak figi dyab
[demonios] ak 16t tankou fanm, ak 16t tankou nonm, jan yo
te ye, yo te sanble tankou endyen yo ki t ap konmet sodomi
yonn ak 16t [de manera que alparecer estaban haciendo
sodomias los unos indios con los otros] ... epi te gen 16,
kuiv... bijou yo... Epi apre nou te we sa, sa vie di 16 a ak
kay entire ak lacho epi fet ak w6ch, nou te tre kontan
poutet nou te dekouvri te sa a; paske nan epok sa a Pewou
patk6 dekouvri epi pyes moun pa t apral dekouvri 1 pou
yon 16t 20 ane... Epi pandan nou t ap batay endyen yo, pret
Gonzalez la, ki te ale ak nou, li te plen yon sak ak 16 epi
idl6 epi 1 te pote sa nan batiman yo. [...] Nou te pran 2
endyen ak nou ... nou te batize yo ... nou te nonmen yonn
Julian epi 16t la Melchor"

* Yo ale. Yo kontinye envazyon yo.
* Eske envazyon an kontinye jounen jodi a?








Istwa Ayiti


Esplike kisa mo sa yo vie di:

Preistwa sa sa ye?
Kijan save yo kapab konnen sa k te pase nan preistwa a?

Lantikite sa sa ye?
Ki pep / sivilizasyon patisipe nan ep6k nou rele lantikite?

Mwayenaj

Tan Moden
Dapre Fonbren, tan moden nan fini nan ki lane?

Tan kontanporen

Premye moun sou late te viv nan ki kontinan?

Ki moun t ap viv Ayiti nan ane 1492?

Tayino, Arawak, Sibone ak Karayib (pep Powouj)

Ki jan Kolon te nonmen Ayiti 1 1 debake?

Ki 1 Lafrans te pran lwes Ispayola?
Poukisa Lafrans te pran lwes la?





Pou plante kann, f& sik, kakawo, kafe, bwa kanpech
Kijan franse yo te trete mendev esklav afriken?

Kisa flibistye te konn f&?
Kote Panybl yo te twouve tout 16 sa a?
Poukisa Pany6l yo pa t kenbe lwes Ispayola
Eske flibistye te yon pirat?
Kisa sa ye, yon kosb?
Kisa boukanye te konn f& epok sa a?
Nan jeyografi ayisyen an, ki kote flibistye yo te anvayi
premye?
Kisa abitan yo te okipe?

Kisa Lavase te vin f& nan Lat6ti?
Esplike tem 'matlotay' boukanye chase, pare po
kochon mawon, plante
koton, boukannen vyann,
f& endigo; flibistye
vann/twoke
Esplike sa 'angaje' vie di.
Kisa Konpayi Lezenn Oksidantal te f&? administre
Kisa Dojwon vin f& nan Lat6ti?
Kisa Dojwon f& pou 1 kreye yon koloni toutbon
Sa k rive nan trete Riswik (1697)? tit pwopriyete

Devwa:

Li 15 20
Kesyon Annou Reflechi, paj 16 (1-4), paj 18 (1-7), 19 (1-3/1-3)









Jwet
Chak ekip pral resevwa set tem.
Ou bezwen bay yon bon definisyon tem yo. Ou pa ka sevi ak mo a
nan definisyon an
L6t ekip bezwen devine mo a; si premye repons bon = 2 pwen;
si dezyem repons bon = 1 pwen


Ekip 1
flibistye
Arawak
Sendomeng
Latbti
kakawo
1915
Lavase
Dojwon
Ispayola


Ekip 2
bwa kanpech
matlotay
boukanye
1697
kbs6
Tayino
angaje yo
trete Riswik


*Dojwon te fe yo bwote fanm s6ti nan Lafrans (13)

1697-1792
Kisa premye franse te fe pou genyen mendev?

vol osnon achte kay Pany'l yo (15)

esplike ki kalite moun yon angaje te ye

Yo te vann libete yo pou 3 an. Yo pa t kapab peye pasaj
yo.





Ki kalite ekonomi flibistye, boukanye ak abitan yo te genyen

Se twoke yo te twoke machandiz

Ki fenomen deye Trafik Afriken?

Izin sikriye

Ki kalite krim eske blan yo te konmet kont afriken yo. Liste:

Yo separe papa, manman ak pitit
Yo tanpe yo
Yo antere yo vivan, mechanste adwat ag6ch

Ki pozisyon blan yo pran vizavi koze relijyon?

sove nanm yo, batize yo

Le msye franse yo te rele esklav afriken "bwa deben," kisa sila
montre?

Pou yo, tout moun pa moun gen moun ki bagay.

Poukisa Franse pa t renmen moun ki s6ti nan tribi Arada?

Ogeye. Tousen Louveti.

Dekri esperyans nan yon bato esklav.
Yo lave esklav. Distraksyon (?). Anpil mouri anba chagren.
Aswe yo te anchennen.

Sa k rive maren franse nan vwayaj la?
Anpil anpil mouri





Fome 2 ekip
Dekri kisa k rive le esklav yo debake an Ayiti?
pafen


Le lavant esklav la fini, kote batiman yo ale?

Kijan yo rele chef batiman esklav?
Tout afriken pa te menm. Sa sa vie di.
Ras
Klas elit,


mete luil ak


bwa gayak, sik,
kafe, endigo
amate


boujwa (komesan, ouvriye, femye leta)
sef
esklav
An Afrik, blan ak ki 16t moun te nan trafik esklav?
Arab
Ki way6m afriken Fonbren site?
Kongo, Mali, Gana, Benen
Enpe esklav te pale ak li Arab
Piramid Lejip ak Legliz anba te nan Letyopi





Ese
Ayiti/Ayisyen/Ayisyen-ameriken/Ayisyen-...

kilti lasyans istwa politik la, eskilti mizik kwayans -
achitekti filozofi/sajes dans rit ak bit yo dwazimen -

pespektiv ayisyen vizavi lemonn/aktyalite relijyon sosyoloji -
dyaspora ekonomi liberasyon fanm -

lavalas ak konvejans sans mo 'makouto-boujwazi' genyen nan
politik sosyalis/kominis ayisyen kwizin kreyl6 w61 sosyal
kreyl6 ayisyen genyen nan dyaspora teminoloji yon 'soukilti'
ayisyen, elatriye

Estrateji alfabetizasyon
Pwodiksyon pwodui ki enterese kons6mate krey1l
Pou vanse alfa kreyl6 plizye bon mwayen disponib
* Plis liv
* Devlopman bann desine nan bonjan 6tograf ofisyel (we Bon
Nouvel ak Bib la (1999)). F6k yo bon kalite epi f6k yo genyen tem
ti ayisyen renmen ak konnen.
* Devlopman jwet ki enkopore alfabet kreyol. Eskrab.

Eskrab kreyl Jwet mo kwaze kreyl6 la
Ben H. ak Jacques P.

Pou de (2) rive kat (4) jwe

Objektif la:
Pou f6me mo ki kwaze yonn ak 16t sou bod jwet la. Chak jwe batay
pou 1 d6mine ti kare yo ki ba 1 pi gwo benifis.





Pou jwe, mete tout let yo nan yon ti sak oubyen tetanba sou tab la,
melanje yo. Se jwe ki gen let pi pre let 'A' a ki jwe premye (A epi A
epi AN...). Kare vid pi bon pase A. Chak jwe pran set nouvo let epi
mete yo sou ti biwo yo a.

Jwe Jwet la
1. Premye jwe konbine de oswa plis nan let li yo pou f6me mo ki
orizantal oswa vetikal. Mo yo pa kapab dyagonal. Youn nan let li yo
dwe chita sou nan mitan bod la.

2. Apre ou depoze yon mo, konte vale pwen ou pran pou mo a. Apre
ou met pran vale let ou te jwe.
Toujou kenbe set (7) let nan ti biwo ou joukle tout let yo fini.

3. Jwet la avanse sou men g6ch.

4. Moun ki dezyem dwe depoze yon mo ki manyen omwens youn nan
let premye jwe te depoze. Si mo ki depoze a manyen yon 16t mo, f6k
yo f6me yon mo ansanm. Si li pa f6me yon mo ak sa 1 manyen an, li
pa bon.
Jwe ki jwe a resevwa tout kredi pou tout mo li te f6me oswa modify.

Esk6
Yon moun kenbe rejis tout esk6 yo. Endike total la anba yon ti liy:

20
5
25 elatriye

Si mo a manyen de 'premium word squares,' ou resevwa 4 fwa vale
mo a. Si mo a manyen de 'triple word squares' ou resevwa 9 fwa vale
mo a. Note double vale premye mo a.





Le kare vid tonbe sou yon kare woz oswa ble, vale mo a double
oubyen triple, menm si kare vid la pa gen yon vale sou li.

Kare double/triple selman konte premye fwa ou jwe sou yo.

KADO! Si oujwe 7 let nan tou ou, ou resevwa 50 pwen apre ou fin fe
adisyon an.

Let ki rete nan biwo ou nan fen jwet la, ou soustre vale pwen yo de
esk6 final ou a.

Moun ak esk6 ki pi bon an genyen!





Istwa Ayiti (Odet Fonbren) Kesyon ki s6ti nan paj 23-30

1. Ki kalite bagay eske Franse te konstwi nan Sendomeng nan ep6k
kolonyal?

2. Esplike kisa lwa Lesklizif la vie di.

3. Ki moun te kontan epi ki moun pa te kontan ak lwa sa a?

4. Lontan yo te konpare Kap Ayisyen ak ki 16t vil?

5. Kisa Franse te konn fe nan plas piblik Kap Ayisyen?

6. Ki kalite biznis eske Kap Ayisyen te genyen?

7. Lalwa rekonnet 2 kalite moun Sendomeng, ki gwoup yo te ye?
Poutan, genyen 3 klas moun Sendomeng.

8. Defini yo pou patne ou (w61, dj6b, pozisyon sosyal, pouvwa...)

Lotorite pos ki te pi wo nan Lotorite se te kisa?
Gwo blan gen 2 kalite gwo blan...
Ti blan ki kalite metye ti blan te kab pratike?

9. Dekri lajounen yon kolon:

Ki Ie 1 leve? Poukisa?
Kisa 1 fe ak pitit esklav yo?

10. Dekri plezi yon kolon kache:

Eske kolon yo rete Ayiti pou lavi? redout





Koute 1. Vil Okap

1. Poukisa Okap se vil ki pi enpotan?
2. Konben kay gen 2 etaj?
3. Sa k genyen sou plas Okap la?
4. Konben moun te ka chita nan teyat Okap?
5. Kisa Jan Jasmen te fe Okap?
6. Kote neg yo te konn fe dans yo?

Koute 2. Moun Potoprens

1. Ki kalite chapo blan te pote?
2. Milat te reve fe kisa?
3. Dekri chemiz nwa yo.
4. Kek neg lavil te gen metye ki rapote lajan pou ki moun?
5. Rival milatres se te ki moun?

Koute 3. Lajounen yon kolon

1. Kile kolon ak esklav yo te leve?
2. Kolon konn ride (=ede) dokte a ak kisa?
3. Kilek ske kolon an te poze yon ti moman?
4. Kile 1 fe yon ti enspeksyon?
5. Pita 1 d6mi se kile?

Koute 4. Plezi yon kolon laplenn

1. Ki kalite moun li te konn resevwa?
2. Kisa yon redout ye?
3. Poukisa joure peyi a?
4. Kijan 1 kache laperez la?
5. Kolon laplenn se ki kalite peyizan?





Istwa Ayiti paj 32

1. Kijan met esklav kapab demake esklav yo?
a.
b.
2. Kisa ti benifis yo fe?
3. Kijan esklav yo montre ke kontan yo dapre P. Labat?
4. Kisa esklav yo te vie fe ak lajan an?

Paj 34

1. Lavi bourik chwal
2. Esklav mawon te pran bwa atout
3. Si yo kenbe yon esklav mawon, kisa yo fe 1 pase?
4. Kisa esklav mawon yo te fe yomenm?

Paj 34 Makandal ak Boukmann

1. Kijan Makandal te pedi bra li?
2. Ki lang Makandal te konn pale? Ki relijyon 1?
3. Kijan blan yo te pran 1?
4. Boukmann te f6 nan kisa?
5. Ki kote Boukmann pral mennen revolt esklav?

Paj 36

1. Kilti kafe f6se yo fe kisa nan koloni an?
2. Ki vilaj ak bouk te part grasa komes kafe a?
3. Kijan kilti kafe te change lavi afranchi yo?
4. Afranchi vin opoze ki gwoup nan sosyete Sendomeng lan?





Ekip 1
bosal
esklav domestic
esklav metye
Makandal
kreyl6 ak vodou
Dondon, Veret


Ekip 2
komande
esklav kreyl6
esklav mawon
Boukmann
afranchi
Pb Jezuit





Prejiie

* Ki egzanp prejije nan epok kolonyal Madan Fonbren
bay?
* Te gen yon sistem politik resan ki te chaje ak rasis
menm jan ak sa k te egziste an Ayiti. Kijan yo rele 1.
* Ki lide yo sistem sa a te genyen?
* Kijan yo te rele Lafrans?
* Ki diferans egziste ant nosyon 'ras' ak nosyon 'klas'?

Ti aktivite matching
1. prejije |_Lafrans
2. apated __rayi san yon bon rezon
3. metwop6l __ou travay pou grann6g, ou prete t&
4. sef __ras pa mele
5. klas __esklav provizwa
6. angaje __boujwazi mwayen anba (pep la)

Esplike wol chak gwoup te genyen:
Gwo blan Pwodikte/plante + Negosyan [-Les.]
Komesan [+Les]. Esklavajis
Ti blan Ti pwopyete, m6t ti boutik, atizan.
Esklavajis. [-Les.]
Gwo afranchi Nwa ak milat; pwodikte kafe, kann
[-Les.]
Ti afranchi Atizan, met ti boutik, ti komes [-Les]
Esklav Metye; Domestik; Plantasyon/Izin





Zanset nou goumen pou endepandans Zetazini
* Etazini se te koloni ki peyi?
* Desalin pa Ameriken yo rele kijan?
* Konben koloni peyi a te genyen epok sa a?
* Kile yo pwoklame endepandans peyi Zetazini
* Ki moun eske gouve6n Sendomeng te rekrite pou lage
Ozetazini?
* Konben enskri?
* Lonmen yon Ayisyen k te al goumen nan Dj6dja. Ki laj
kbk nan yo te genyen?
* Kisa Ayisyen sa yo te ka aprann nan goumen pou
Zetazini?


1. kole zep1l
2. goumen
3. endij6n
4. andirans
5. volonte
6. anbouchi


__ moun ki deside 1 ap patisipe
__ kote yon larivye ouve sou lanme
__ men anpil, chap pa lou
|_ natifnatal
__ batay, lite
__ f6s kouray ki dire


Esplike:
Abi laf6s
Esplwatasyon

Tradui:
Se entered ase ki te pale
M gen ase entered pou m patisipe





CLASS EVALUATION IS THIS MONDAY! BE THERE!

Separe nan de (2) ekip:

* melimelo (a) danje (b) selebrasyon (c) gwo m6s
* Ki 16 Revolisyon an Frans te konmanse?
* Asanble revolisyone pwoklame kisa?
* Ki 16 komise Sontonaks pwoklame libete general nan
Sendomeng?
* Ki divizyon te egziste an Frans e1 Revolisyon pa yo
pete?

* Ki gwoup yo te f6 pati twa gwoup sa yo:
Aristokrat / Lanobl6s
Gran klej6
Tyezeta

* Ki gwoup reskonsab pou simaye lide revolisyonne nan
Lafrans?
* Site kek nan dwa yo ki part nan deklarasyon dwa tout
kretyen vivan.
* Kisa Oje ak Chavan deside f6? Yo f6 pati ki gwoup nan
Sendomeng?
* Poukisa blan negosyan ak komesan goumen ak
pwodikte yo?
* Kisa blan wayalis te f6 pou montre pozisyon yo a?
* Kisa blan anti-wayalis f6?





* Kijan yo te rele de gwoup sa yo?


Yo pa esklav, men se te touk6m
moun gran gabari
pik
tyezeta
Labastiy
viwonnen
egalego
wayalis
chire pit


_pou wa a
Mas pep la/malere
prens, kont, bawon
Gwo prizon
batay yonn kont 16t
tout moun se moun
__yo te mete tet sou li
antoure
k6m si




University of Florida Home Page
© 2004 - 2010 University of Florida George A. Smathers Libraries.
All rights reserved.

Acceptable Use, Copyright, and Disclaimer Statement
Last updated October 10, 2010 - - mvs