Group Title: Class Notes, Dejan
Title: Class notes (starts with lazil)
ALL VOLUMES CITATION PDF VIEWER THUMBNAILS PAGE IMAGE ZOOMABLE
Full Citation
STANDARD VIEW MARC VIEW
Permanent Link: http://ufdc.ufl.edu/UF00100081/00017
 Material Information
Title: Class notes (starts with lazil)
Physical Description: Archival
Language: English
Haitian Creole (Kréole; Kreyòl ayisyen)
Creator: Hebblethwaite, Benjamin
Publisher: Benjamin Hebblethwaite
Place of Publication: Gainesville, FL
Publication Date: 2008
 Record Information
Bibliographic ID: UF00100081
Volume ID: VID00017
Source Institution: University of Florida
Holding Location: University of Florida
Rights Management: All rights reserved by the source institution and holding location.

Downloads

This item has the following downloads:

02008hai220105restavekagasya ( PDF )


Full Text




Lazil

Klima fre
Popilasyon akey = voye men bay yon peyizan

Komin Lazil divize an konbyen seksyon?

"vin gen pwop sikonskripsyon 1" "electoral district"

Enstiti Estatistik: 48,000 moun nan z6n nan

Larivye gen lestomak li diset laje

pa pwoche 1, menm si ou ta gwo dayva...

touse janm pantalon oubyen ke jip yo

Lekl6 nasyonal, lekl6 kominal, lise, lekl6 prive...

Mwatye timoun yo chita lakay

Jou mache...

Kisa Lazil pedi apre evenman 29 fevriye

2 medsen kiben rantre

Kisa yo oblije fe avek yon moun ki gen yon maladi grave

Pwoblem dlo
pi atezyen
kaptaj... yo tout sou bit wondonmon (rebellious, recalcitrant)

"ou kapab remake kek moun ak telef6n selile ap pale ak kinan yo"








elektwojen

Distraksyon: gage, foutb6l, aktivite teyatral

yon jaden ki te konn ofri popilasyon an plis randman

Poukisa abitan yo pa ka vann bannann yo?

"... ou kapab konprann kijan yon madan sara ye ak yon lajan
eskont ki nan men 1, devan yon pil bannann ki blayi ate a..." (10)

Sante
Dlo
Elektrisite








Restavek chapit 1


1. Poukisa Kade te ekri liv sa a?
2. Eske 1 ap rann Ayiti ak ayisyen yo yon sevis?
3. Eske chak peyi gen ote kouwe Kade?
4. Kote manman Jan-Wobe travay?
5. Kote papa 1 s6ti?
6. "Ti restavek, sa vie di timoun ki esklav." Eske se vre?
7. Ki obzevasyon rasyal/sosyo-ekonomik yo Kade fe?
8. Kijan Kade antre nan detay lavi malere?
9. Ki kalite abi restavek yo konn resevwa

Vokabile
anvan m te gen kont lespri
bel neges po mawon fonse
kay chanmot
radiyes pemit
m kouche kouche m anba tab kizin nan
espes pitit bouzen
yon wozet wouj
poul pentle

Sitasyon pou konsidere

"Paran yo ankouraje yo pale bon jan franse angiz yo pale kreyol,
lang moun lamas" (3)

"Li rele m vini pou m grate anba pye 1. Yon 1e m te tande sa se
travay fi esklav yo te konn fe pou metres yo" (7)

"Sel timoun ki al nan premye kominyon, ki jwenn kado nan men
tonton Nwel epi ki nan fete fet yo, se timoun ki gen manman ak
papa toutbon" (11)








Pran tem sa yo nan kont
Temwayaj istorik
Mize oflen yo
Fen inosans lan
Reyalite klas ki pi malere ann Ayiti
Tantativ pou esplike f6s sosyal ak istorik ki alabaz fenomen
restavek la
Literati otobiyografik ayisyen
Note: Restavek an kreyol se yon tradiksyon Pwofese Iv
Dejan (PhD Indiana Univeristy)








[Friday: CHAPIT 3]


Ki relijyon Florans te suiv?
Kisa t ap vann?
Ki kalite pwoblem Kade ap ekspoze?
Kisa Mari ka fe pou li?
Nonmen yon lwa li sevi?
Ki deskripsyon Kade bay sou
jan Florans sevi lwa 1 yo
Ki jan 1 gen dwa make lekol?
Nan ki lekl6 li ale?
Kisa 1 fe devan ma drapo a?
Ki moun ki vizite?
Sa yo bay timoun yo?
Kisa timoun yo fe ak bagay sa yo?
Kote 1 kenbe imaj Mari a?
Ki moun ki ede Kade?
Poukisa Misye Bochan bezwen
yon restavek?
Rakonte istwa Rene a
Eske abi egal esklavaj?

Vokabile
dodin
Florans te meprize po lanve yo
milatres
metres
1 ap tann pratik li
Se pa ti anvi li ta anvi Se I
Se
Ti krik, ti krak se kout pwen...
Matematik se te boulpik mwen
limen mech koton nan ti b61 poslen
devenn
boukante imaj yo


Katolik ak Vodou



Danmbala, Sen Jak Maje



Lekol kanada





Matilda, kizinyez la

kolonn taksi
v616 kbb la


)a de bel li bel
)a ti fou ou fou


Restave'k, chapit 2








o denye rezime
reve je kle

Sitasyon

"Eske [blan] yo sevi ak twalet tankou kretyen vivan tou senp" (13-
14)

"Mwen toujou santi m kom yon moun yo kondane am6 k ap mache
sou chez elektrik la" (14)
"...yo vin konprann se restavek mwen ye, s'l bagay, yo kite m al
lekol"








Restavek, chapit 3
1. Sa k rive Kade?
2. Ki moun ki swen?
3. Kijan sate pase?
4. Kijan Florans trete pwop pitit li 1e 1 malad?
5. Kisa Kade we nan chanm "manman" 1 la?
6. Ki moun ki pral vin we Florans?
7. Kade t ap renmen tire kouwe ki moun?
8. Kisa fe vre?


Kizinye a


Devine mo a!
lakoutim
yon chany
kwak li kite m repoze...
li swen jistan m geri
te veven
sire soulye
bouyi fey zoranj, fey sitwon ak fey gwayav
pisannit
konsilte
lepep ta we yon moun grant famiy...
preskripsyon
pe dyl6 ou!
m chache pwaye a
m koupi nan yon kwen
nan reve je kle...

Devwa: ekri yon ti paragraf (tape oubyen alamen) sou Restavek.
Sa ou renmen? Sa ou pa renmen? Ki solisyon?








Restav&k, chapit 4
Ki moun ki bon zanmi Florans?
Kijan zanmi 1 la menm jan ave 1?
Kisa Jan-Wobe fe? Sa k pase 1? Li pe kisa?


Ki jan Florans trete 1 apre zanmi 1 soti?

Ki moun ki ede Jan-Wobe?
Ki jan ote a reprezante krisyanis ak vodou nan
sen nan?

Sa k te pase nan lakou a?
Sa k rive Matilda kom rezilta?

Ki manje Klodet prepare lakay li?
Ki moun ki vini lakay li? Kijan J.-W. dekri yo?
Poukisa?
Sa k pase lakay Klodet? Kisa JW dwe fe?


li te konn prete
machine yo ralanti
kontinye aye
fe yon piwet
tet etaj bifet la
bouzen
M bege...
etan m ap di sa... = pandan
lakranp
san nanm
machwa
manje mo yo
lansan
epept mayi
Yo te chita sou chez olon panno a


Klodet Estime
Plizye menaj
Kase yon ve...
Chita ajenou...
Rene... lapolis
frape 1 ak soulye
1

F. rele lwa
Matilda: Jezi,
Mari, Jozef o
Poul kouri
F. preske flank
li deyo

"po fonse"


Kontinye....
kwi dives
gwo nat
mozayik
santinel
bagay raz
m chonje
sou reso








Restavek, chapit 5


1. Ki de rezon manman Liz pa t two kontan ak maryaj pitit li ak
Deni?
2. Ki moun JW we nan fet la?
3. Ki moun JW rankontre?
4. Kijan moun sa a parey ak JW?
5. Poukisa JW fe jalouzi ave 1?
6. Kisa JW fe ak fi a? Fi a menase 1 ak kisa?
7. Poukisa yo pito manje mango yo nan fenwa?
8. Ki istwa Anita bay JW?
9. Ki pwoblem Anita genyen?
10. Sa k rive JW apre 1 vol6 krem alaglas la?
11. Kisa JW pedi nan chapit sa a?
12. Kijan chapit la fini?

kes koka kola = case
yon mop = mop
depi nan fouk jis nan bouk sentiwon an = crotch
bwe kichoy = something
Mwen four yo tout boulin nan bouch mwen = at full speed
an kachet = secretly Kontinye
zorey pese = pierced fe konmisyon
san zanno = hearing m gen zanpoud
lindemyel = honeymoon li fese m ate
Li koupe m yon koutje = li debode ak6z
pletil fil estansyon
souvetman
Li vire manivel s6btye krem nan
yon papa parapli
chouk bwa
1e ponyet li bouke








Restavek chapit 6


1. Kisa ki pral rive Liz?
2. Ki fason yo discipline JW?
3. Sa k pase 1e yo menase 1 ak sa vre?
4. Kijan yo fe 1 retounen lakay la?
5. Kijan Liz trete JW apre 1 fin akouche?
6. Ki jan pitit la change jan bagay yo fonksyone nan kay la?
7. Ki politik lengwistik part tet li?
8. Dekri tout sen 1e yo batize pitit la?
9. Ki moun yo chwazi kom parenn?
10. Sa k rive JW nan ftt sa a?

Kwiz vokabile
Egzanp:
m fe mwayen posib pou m pa anbaje 1
Sevi ak nenpot mwayen pou rezoud pwoblem nan.

1. m pati yon kous tout boulin
2. nan fant fenet ki gen pesyen yo
3. galeri sonm nan
4. se klakson machine ki reveye m
5. klere fenwa
6. vegle m
7. pwaye pot la
8. chode bibon
9. lave kouchet
10. k6 m egzante tout mechanste









Restavek chapit 7


1. Se yon bagay ou pran ak nen ou.
2. Se yon nouvo ane.
3. Li pipi nan kabann ni.
4. Si m di ou, al sakle jaden mwen pandan dize ditan,
travay la ap pete kisa?
5. Se yon kado pou NwOl oswa Joudlan an
6. Yo grese 1, ou oblije monte 1.
7. Pou monte ou bezwen fe sa.
8. Pou ou pa glise, sa ou ap f0?
9. Yon seri moun enp6tan f6me sa 1 y ap mache/kondi
ansanm
10.Li kwt leta ta dwe re-distribye riches nan yon peyi
11. Se yon rad dezyem men, pepe
12.Yon gwo gason. Yon papa gason.
13.LU ou kite peyi ou, ou al
14.Se yon dyab. Se yon move bagay
15.Ou pa kontan, ou move, ou kontrarye
16.Ou ap tranpe zouti sa a nan soup la
17. Sinonim ak "Nenp6t sa k ap pase
18.Se yon bagay maji pou kontwole yon moun
19.Se yon pen ou te kite nan 1 tw6p
20.Ou fache ak yon moun, ou ap
21.Yo pral mete 1 dey6 kay la, yo ba 1 yon


Sant
Joudlan
pisannit

fyOl ou
zetrenn
ma swife
grenpe
priz sou li

k6tej
kominis
kenedi
potorik...
aletranje
baka
akaryat
louch
kdlkanswa
wanga
pen rasi
tire revanj
manda


* Dekri sen ma swife a
* Dekri Divalye, Tonton Makout yo, kamoken ak kominis
* Dekri Po1 ak Wolan
* Dekri sa k rive Florans nan fen chapit sa a
* Ki male tonbe sou JW?
* Ki kalite lavi Florans ap mennen?
* Kote Florans ale pou 1 jwenn sekou?





GO TO DESK TOP FILE TO OBTAIN LATEST VERSION!!!









Restav6k chapit 8
* Ki kote Bobi ale nan chapit sa a?
* Ki jan Olivye trete Bobi?
* Ki b6 Olivye di Bobi pou 1 d6mi?
* Ki jan moun nan kay la reyaji?
* Olivye montre Bobi ki bagay nan chanm ni?
* Kisa ki fe Bobi anpil lapenn (emosyon0l)?
* Ki b6 timoun sa yo konnjwe?
* Ki moun ki ansent nan chapit la?
* Ki kriz tonbe sou moun kay la?
* Ki jan Olivye diferan konpare ak 16t moun ki frt nan fanmi rich yo?
* Dekri kbk bagay moun yo te fe pou s6ti anba kriz kay la...


marasa
Okonmansman
gouvenant kay la
lesivye
pa sitire mesye Olivye
degoutans
asybt aliminy6m tou k6lboso
frakanste / frekansite
lezapremidi
prestij
ran
ekri sou adwaz
chaloska
kichby
li redi z6rby mwen
Odenye rezime
vaniy
fe yon kout dan nan...
1 ap chatiyet mwen
delage pitit ki poko frt la
langay
li t ap bougonnen
manton 1
perik
kase lzo


lwa
derape
chef
fe manje
gate
bMl bagay
pliye
bonjan
yonjou
wo
nivo
papye fen
madigra
ch&z
pichkannen
d&nye analiz
pen
rache
manyen
libere
pale serye
manje mo
figi
zwazo
vide dlo


oubyen
oubyen
oubyen
oubyen
oubyen
oubyen
oubyen
oubyen
oubyen
oubyen
oubyen
oubyen
oubyen
oubyen
oubyen
oubyen
oubyen
oubyen
oubyen
oubyen
oubyen
oubyen
oubyen
oubyen
oubyen


jimo/jimOl
kaba
savant
lave
tolere
vye bagay
plat
move jan
chakjou
ba
dj6b
tablo p6tab
dyab
bagay
mase
d&nye fwa
krem
manje
bay blag
kenbe
pale mistik
pale rapid
bounda
fo cheve
fe yon bebe








Restav6k chapit 9 Tirivy6 Latibonit
1. Kote Florans ale nan chapit sa a?
2. Ki moun Bobi we anvan Florans ale?
3. Sa k rive Bobi 1 Florans ale?
4. Eske moun lavil yo vie okipe Bobi?
5. Ki jan Bobi ale kay se madan Kad& a?
6. Ki jan Bobi jwenn bis pa 1 la?
7. Nonmen kUk bagay Bobi we oswa ki pase
8. sou wout ale kay sb Florans la?
9. Esplike pwoblkm Bobi gen ak Simon?
10.Ou kwe Simon pral kapab fe sa ankb?
11 .Kisa Bobi fe ki byen dw6l 1 1 rive?
12.Ki relijyon grann?
13.Kisa grann fe ak sansi yo?
14.Kisa yo f ak me vant lan?
15.Kisa Simon vie fe ak wanga negus yo?
16.Nan ki kalite tou Simon dwe desann?
17.Kisa Simon dwe chache nan tou a?


rete je kle
dezagreman
ata orevwa yo pa di yo
m made 1 an gras
wout la bay sakad...
panche
y ap mate sou ban an
jennjan
gwo kochon kalsitran
ponya long ki file

bouden
de b61 fayans
chita sou reb6 pi a
m pe am6


Bondye Gran








plante akpye bannann


ki I ou je klk, poukisa?
sinonim
sinonim ata
kisa ou made an gras?
sevi ak sakad nan yonfraz
ki lot derive panche ou konnen?
ki lot bagay mate?


ki lb yo te sevi ak yon ponya nan istwa
Ayiti?
lift ak kisa?
ou genfayans lakay ou? bay egzanp.
ou ka chita sou rebo ki dlt bagay yo?
ou tejanm pd amd?








Restav6k chapit 10
1. Chelbn made Bobi ekri ki moun yon l1t?
2. Lb 1 rive kay Chelbn, ki kote Bobi vie ale?
3. Eske b6s Antwan kite Bobi enskri nan lekl6 li?
4. Kisa Bobi bezwen montre 1 pou 1 ka antre?
5. Kijan Antwin mete 16d ak disiplin nan lekl6 la?
6. Eske ou dak6 ak fason 1 fe 1 la?
7. Ki moun ap fe konkirans ak Bobi pou premye klasman nan lekl6 la?
8. Ki estrikti rasyal manifeste nan fason Antwan konplimante elbv yo?
9. Eske Bobi ak Almajip chape anba kou met la?
10. Ki bb Bobi prale apre 1 kite kay Chelbn?
11. Poukisa 1 ale la?
12. Sa 1 dekouvri sou pw6p istwa pa 1 la?
13. Ki avantaj Bobi jwenn nan kay sa a?

senmenn nan bout
tire revanj
yon ekrito
laje pou m antre
pantalon abako ble fonse
sa f 1 pete ri
p6t la grense

tab ak ankriye
m ponpe kou moun fou
m sere bougon yo
ti nosan an
m boure soulye m ak ti retay
li twaze m
yon dezagreman
avivwa

anvan labrin rive
poul k ap kodase
ou se blan Filip tou krache
m ponpe toutolon chemen lek6l la
k6m lakoutim
bonet lakansy61
pepinye
Granm maten








RestavIk 11

1. Poukisa Bobi blije kite kay Mod ak Lwi?
2. Kote Bobi ale?
3. Madan Law6ch te made Bobi swiv ki moun epi poukisa?
4. Bobi dwe pare pou ki gwo vwayaj?
5. Kisa 1 dwe fr pou pare vwayaj sa a?
6. Nonmen kUk kote Bobi ale pou pare vwayaj li.
7. Eske Bobi vin rekonsilye ak papa ?1
8. Ki moun nan fanmi ni Bobi we nan chapit sa a?

li bimen m ak tab la
frnwa a te pw6s
Nanpwen mwayen
Florans t ap vwazinen
yon ti koulkv t ap glise es6s...
Mod vin met ola
tounen yon ti sitirW ki gen yon sOl pratik
m lonje 1 ba li








Restav&k, Chapit 12


1. Sa k rive Bobi nan avyon an?
2. Ki moun ki akeyi 1 nan ep6t la?
3. Ki moun ki pa t vie Bobi Ozetazini? Ki moun ki di 1 sa?
4. Ki jan Florans trete Bobi kounyeya?
5. Kisa Bobi fe k6m si 1 toujou Ayiti?
6. Ki travay Deni ak Liz te konn fe?
7. Ki jan Bobi we lek6l la? Dekri lek6l la.
8. Ki diferans lek6l la genyen ak sa 1 konnen Ayiti a?
9. Ki jan Bobi twouve lang angle a?
10.Ki diferans ki genyen ant jan yo vann poul ant de peyi yo?
11.Ki bagay sou ras Bobi aprann nan lek6l la?
12.LU Bobi ale nan Ayskoul, pouki 1 pa vie pale ak 16t ayisyen yo?
13.Ki pwoblem rasyal Bobi remake nan lek6l la?
14.Sa k enpoze Bobi pale ak fi blanch la?
15.Ki pwoblem grann Teri te genyen ak Bobi?
16.Sa k rive ant Bobi ak manadje 1 la?

Vokabile
yon blan ant dezaj
pdnye woul6t
yon ti briz tyed
li ranje yo sou touch yo
nan angle wbw6t mwen
li t ap tann yon woulib
yo mare min yo...
m pa jwenn anyen, ata yon penich wouj
sal datant lan
yon ti desann sibit
ive
yon ti bonjou raz
m ap mache swiv koulwa long...









HAI 2201, Exam I, study guide, Restavek, Chapit 12
1. Sa k rive Bobi nan avyon an?
2. Ki moun ki akeyi 1 nan epot la?
3. Ki moun ki pa t vie Bobi Ozetazini? Ki moun ki di 1 sa?
4. Ki jan Florans trete Bobi kounyeya?
5. Kisa Bobi fe kom si 1 toujou Ayiti?
6. Ki travay Deni ak Liz te konn fe?
7. Ki jan Bobi we lekol la? Dekri lekol la.
8. Ki diferans lekol la genyen ak sa 1 konnen Ayiti a?
9. Ki jan Bobi twouve lang angle a?
10. Ki diferans ki genyen avek fason yo vann poul nan de peyi yo?
11. Ki bagay sou ras Bobi aprann nan lekol la?
12. Le Bobi ale nan ayskoul, poukisa 1 pa vle pale ak lot ayisyen yo?
13. Ki pwoblem grann Teri te genyen ak Bobi?
14. Sa k rive ant Bobi ak manadje 1 la?

Bobi malad nan avyon an. Florans ak Deni akeyi li nan ayewopo a.
Bobi pajwenn lajan ate Ozetazini!
Bobi aprann li dwe gen yon lot konpotman Ozetazini. Florans pa trete 1 menm jan
an. Kounye a, Bobi jwenn bon manje.
Madan Deni (Liz) pa kontan Bobi rive Ozetazini
Bobi lave machine Deni nan mwa fevriye a. Bobi pa alez.
Deni travay nan yon bank; Liz nan yon faktori ; Florans nan yon pansyon pou
moun ki pa byen nan tet yo
Bobi ale lekol: se lalwa Ozetazini
Bobi we yo pa sevi ak fwet nan lekol Ozetazini.
Bobi gen pwoblem nan lekol la : angle.. lot timoun pajanti ak li...
Bobi resevwa leson angle ak yon bel fi...
Bobi pa santi li alez ak lot ayisyen nan lekol li...
Lekol Bobi a chaje ak divizyon rasyal.
Teri, yon ti fi blan, envite Bobi lakay li. Grann Teri voye Bobi ale poutet atitid
rasis li.
Bobi dwe peye pou manje li nan kay Deni an.
Bobi jwenn travay nan maket. L ap chache panye woulet nan pakin nan.
Manadje a vle fe pedofil ak Bobi. Bobi kite djob la. Bobi revoke.

Vokabile
yon blan ant dezaj angle mawon
panye woulet dwet mwen tounen kalmason k ap kite tras gonm deye 1
yon ti briz tyMd vanse men 1 rive nan fouk mwen
li ranje yo sou touch yo sal datant lan
nan angle wbwbt mwen yon ti desann sibit
li t ap tann yon woulib ive
yo mare min yo... yon ti bonjou raz
m pajwenn anyen, ata yon penich wouj m ap mache swiv koulwa long...


































































18








Restav&k chapit 13

1. Dekri pwoblkm Bobi vin genyen nan konmansman chapit sa a.
2. Poukisa Bobi pe yo?
3. Poukisa yo mete Bobi dey6 a?
4. LU yo mete 1 dey6, kote 1 ale?
5. Kisa konseye a di 1 pou 1 fe?
6. Eske Bobi kontan av&k nouvo sitiyasyon 1?
7. Kisa 1 deside fe?
8. Dekri Edi. Eske se yon moun saj?
9. Ki bagay Bobi fe nan fen chapit la? Poukisa 1 fe sa?

yon ti gbje
ala ou odasye
yon dj6b moso jounen
nou pa kab sitire kalite konp6tman sa a
kawosri machine
je m fe m vin we toub
sereng
randevou lavey oswa
lajan m touche a
yo gade m k6m yon tchonnel
lapoula, Liz desann...








Restav&k chapit 14 Lame Ameriken
1. Kisa Bobi pral fe apre gradyasyon 1 lan?
2. Kote 1 tap travay? Eske 1 renmen travay sa a?
3. Ki kalite kesyon yo poze Bobi anvan yo kite 1 antre nan lame ameriken?
4. Poukisa yo pran Bobi k6m yon 'Gome Pay'?
5. Ki wont Bobi te santi nan kazan? Ki jan 1 te adrese pwoblem sa a?
6. Dekri solda ki te nan lame av&k Bobi?
7. Ki pwoblem Bobi gen ak moun yo?
8. Ki pwomosyon Bobi asepte?
9. Ki jan nwa ameriken rele yonn ak 16t? Epi blan ameriken?
10. Ki one Bobi resevwa 1I 1 gradye nan antrenman
11. Ki edikasyon pwofesyonnOl Bobi pran nan milite a?
12 Bobi ta renmen vin ki kalite s6lda?

Vokabile
etamajb
fanfa a
channti
kUk s6lda kraze yon kite sa
yon pby sigaret marigwana
yo kenbe kiye yo long ak mwen
kwoke kwbk la
m resevwa konsiy mwen









Pouki se mwen?
1. Kisa zanmi Jako vie fA ak li?2. Kisa Jako toujou refize fe ak zanmi 1 yo?
3. Eske Jako di matant Selinet laverite sou sa 1 pral fe? Kisa 1 di 1?
4. Kisa gason yo ofri 1 1 yo we 1?
5. Kote yo ale?
6. Kisa y ap f la a?
7. Ki moun ki we Jako nan fet la?
8. Poukisa Jako pa vie fe bagay ak fi a?
9. Kisa Chantal di 1?



Restavek chapit 15, "Premye kominyon anfen"

Si ou pa konnen mo a, ou bwe pwa [-1]
Si ou bay mo a, ou jwenn yon pwen [+1]
Si ou ekri mo a byen, ou a jwenn yon pwen sou sa [+1]


Mwen te melanie 16d mo yo
lapoula m tonbe kriye
li mo red
omonye batize mwen
trase yon kwa sou fontenn mwen
sejan
bere vet
aplikate koton
alawote
andedan m fret
mwen ploye padsi mwen an
anchaje
kb vide ate
fim karate konnfou
savon nan yon fisel
yon mes bas
ou gen kakarel


dyanman ap fe tensel
dyanman
kostim mwen sot nan dray
dis fwa lavale kous la
Kowet
Arabi Sawoudit
benefisye byen yon moun
ban m egzeyat
yon fout salopri ti sen
abiye tankou awona
cheve jon ki depaman ak...
dwet bouwo
m al nan ti lamwa m nan
kazen nan








ekoulman
m vie kreye yon rapo ave 1 dekwa pou anndan ke m ta sispann ret
vid

1. Kisa Bobi vie fe legliz la?
2. Eske Bobi deja batize? Dekri sitiyasyon an.
3. Kijan Bobi rele kaporal blan an?
4. Ki gwo aksyon Bobi pran nan chapit sa a?
5. Eske ou kwe se yon bagay saj Bobi fe ?
6. Ki bagay Bobi fe espre ?
7. Kijan chapit la fini?








Restav&k, chapit 16
1. Nan ki batayon yon voye Kade?
2. Kijan Kade vin natiralize?
Ki neglijans lame t ap fe?
3. Ki chanjman Kade pral fe nan vi milite 1 la?
Li vie antre nan ki kalite batayon?
4. Ki diferans konmando a genyen konpare ak
lot milite yo?
5. Ki objektifKade genyen pou lavni li?
Sa 1 dwe fe pou rive la?
6. Ki moun ki envite Kade lakay li pou
Tenksgivin? Ki kalite moun yo ye?
7. Ki jan 1 konp6te k6 1? Poukisa Kade konp6te
li menm konsa lakay moun sa yo?
8. Ki konsekans sa genyen?

Kisa mo kreyol la vie di? [koum
1. sanbe ou egzat a) ex

2. lonje kat didantite 1 ban mwen a) giv

3. eske se isi a ou kazene a) livi

4. yo mache bobis a) stn

5. yon espes respe ki kore tet yo a) pul

6. tat jomou/joumou ak klou jewbf a) nu

7. Ie m we kalite vivasyon a) liv(

8. vid nan lestomak mwen an laji a) len

9. M chita sou yon chouk bwa a) tru

10. tet kale a) shl


apye



konmando




anwole Keli


ri repons vol
ict b) exacting

e b) for c) to

e b) barracked

at around b) trot

ses b) supports

tmeg b) clove

eliness b) affection

gthened b) enlarged

nk b) log c) swing

aved b) beaten








Restavek, Chapit 18, 184-200


Bank mo yo
detire kousen deye kou
kontravansyon baye degoute sot nan
nanm degepisman dodin
fouti klere rale... fon
ni sak ni krab kase tet tounen degringole tonbe

Tradui fraz sa yo an kreyol:
1. They sent me eviction documents (184).
2. Mrs. Jefferson who was making wind with her fan, who was
rocking in her rocking chair (185).
3. I wouldn't be able to invite a white friend to her house (186).
4. As soon as he was in the bathroom, I dug into his pocket to
know what he earned (188).
5. Little by little, my black Haitian soul was turning into a black
American soul (189)
6. The woman shone a flashlight into my fase on the passenger
side (190).
7. I signed the ticket and I started the car (190).
8. Watch out you don't lose both the kit and the kaboodle.
9. I took a deep breath. I didn't lose my cool (191).
10. I took an apple from the fridge, I turned around, I stood
next to the table.
11. It's like when a person is tumbling down in a bad dream.
12. I stretched on the backseat and I made a big loud yawn
(195).
13. We're after our desert.
14. Beads of sweat are dripping from my chin









Restavek, Chapit 17-Denye pawol


1) Liste kek mize Kade pase apre 1 gradye nan Inivesite a.
2) Ki pi gwo pwoblem 1 ap konfwonte?
3) Sa k rive ak konpayel kay li, W6s? Ki sa 1 fe W6s? Poukisa?
4) Kisa 1 aprann nan lekl6 la? Kisa ki pwoteje Ozetazini?
5) Kisa Djef bezwen fe ak Kade?
6) Dekri dj6b li nan biwo enpotasyon
7) Sa k rive nan magazen m6fle a kote 1 tap travay?
8) Sa k rive ak Ari, konpayel apatman li?
9) Kisa ki t ap toujou pouswiv Kade?
10) Kisa nou aprann nan liv sa a?

Kwiz: [24 pts] CHOOSE 1:
A. Vocabulary [1 pt each]
1. tondez elektrik lawn mower / hair clipper
2. se an belijeran li di m sa beligerently / sweetly
3. figi 1 fin pran chenn got wound up / became elated
4. move rev anpare m disappeared / took hold of
5. yon toutou kitty / puppy
6. poubwa type of drink / tip
7. papye degepisman warrant / eviction notice
8. manman m gen yon chouchou... expensive purse / genitals
9. lelmi ki viwonnen 1 attack / surround
10. Sant mwazi pike nen m rotting garbage / mildew
11. Bat bouda w beat it / spank yourself
12. kabouya neg nwa Wats bad habits / upheaval
A. Translate [2 pts each]
13. fakte a
14. li te twaze m depi anwo jis anba...
C. Kesyon:
15. Ki djob Kade fin genyen alafen liv la? Ki sa 1 fe nan djob la? [4
pts]
16. Di de gwo bagay ki rive Kade nan fen liv la? [4 pts]








Agasva Chwal Simbi, 1-9


Emile Celestin Megie ~ "Sosyete Koukouy"
Lanmou pa gen barye (1976)

Objektif Megie:
Enteprete kilti ayisyen an
Devlope yon literati kreyl ki adrese fenomen kreyl
Louvri yon deba; etidye yon sistem kiltirel (vodou)
Kataloge epi klasifye aspe nan kilti ayisyen an
Pratike lar
Amize tet lekte yo; fe k6b

Kesyon yo
1. Ki kalite istwa ou ap tann nan liv sa a?
2. Kote chirepit la?
3. Nan ki klas sosyal Agasya leve?
4. Kisa ki enterese 1? Kisa 1 gen lakay li?
5. Kote Agasya ale nan chapit 2?
6. Dekri ki kalite bagay li we ak tande.
7. Sa k rive Agasya nan fen dans vodou sa a?
8. Kote Agasya ale jou dimanch la?
9. Kisa 1 fe la? Sa k pase la a?

Vokabile
bel epi malouk anmenmtan
bouyivide / careless, slipshod
angonse
tandans kontre k ap rale mennen kase / free for all
li te ba yo de chouket...








Agasya 1-9 kontinye


fe lavironn [laviwonn] potomitan an
djayi, tonbe Iwa
li te dekonstonbre
litani sen
lespri 1 anboulatcha
pete youn ekla ri
gade youn tentennad!
antonnen premye n6t la
li espante

"Youn makonay f6masyon natifnatal ak f6masyon
oksidantal"

"kilti depaman nan f6lman youn nanchon k ap bouske
chimen pwogre"

"youn chir

Agasya Chwal Simbi: 10 22


di yon moun yon sekre
replike, reponn yon moun
yon moun gen de kote
chan legliz
angonse nan yon bagay
pitit (mwen pou yon fi)
anpil pouvwa
li yon liv
tranble
mo pou timoun nan vodou


li te avwe yo
Agasya retake
se moun adefas
kantik katolik
al anfije 1 nan bibliyotek la
men, mafi, moun pa ka...
toupisan
feyte
tresayman
ayovi








gade yon moun yon fason grave
bel 6tograf
15 minit
yon tez
1e ou renmen yon bagay
maji ou pa ka we
Yon mo ki fet ak premye let nan
yon bann mo


figi yo byen moksi (mbksis)
kaligrafye
ti kade
memwadsoti
li pa te kapab pa antiche
voye pwen

f6me yon sig


Kesyon yo
Ki kote yo rete?
Poukisa fanmi Agasya preyokipe?
Kijan papa ak manman 1 rele?
Ki w6l Iwa yo genyen vizavi Bondye
Eske Agasya gen yon lide pozitif
sou Vodou?
Eske fanmi Agasya kontan ak kiriyosite 1?
Eske yo pral tolere sa 1 vie fe a?
Ki kalite bagay Agasya f6me? Poukisa?


Marigo
Sa k te pase legliz la
Kesni ak Jerilya
entemedye
'liyorans pep la' (15)

Pa vreman.
Wi. Le fini, yo ede 1.
SEVA


Agasva Chwal Simbi, 23-33


Kisa fanmi Agasya 6ganize?
Ki moun ki pale nan randevou a?
Ki pespektiv sou Vodou moun nan randevou a te bay?
Ki efe reyinon an genyen sou Agasya ak fanmi I?
Kijan monpe Franse-Breton reyaji?
Eske yo dekouraje pou sa?
Kote Agasya renmen ale pou 1 aprann plis sou Vodou?


Politeyis
Monoteyis
Animis
Boudism


Hendouyism
Islamism
Jidayism
Jayinism








Bramanism Konfisyanism
Chamanism Krisyanism
Druyidism Manicheyism
Fetichism Paganism

Vokabile
dijere tout kontni
fe fouyapbt
jennjan eklere
zafe lamanjay
moun chita an demisek
pou n koumanse diveti nou
tanmen debouche kola
makanda, chochelri
bwi ajantri ak bwi bouch k ap gwouye
entevni pou mete ola
se yo ki braye plis
reyinyon woy-woy
frse ou ate
bann awouya-chanpwel
fyasko reyinyon an
kenbe 1 femalaganach








A2asva Chwal Simbi, 34-47


1. Ki santiman Agasya genyen pou Solon?
2. Eske paran Agasya dwe kite 1 fe sa 1 vie nan koze relijyon?
3. Kisa Agasya vie Solon fe ave 1? Eske Solon dakb?
4. Eske Agasya ap di paran 1 sa 1 ap fe?
5. Ki laj Agasya genyen?
6. Kijan yo rele gangan an?
7. Poukisa Agasya chwazi li menm?
8. Ki grad Agasya pral pran nan sobagi a?
9. Dekri kek bagay Agasya dwe fe nan sobagi a.
10.Nonmen kek bagay ou kapab jwenn nan sobagi a.


Vokabile an ekip...
1. to walk around the perimeter...
2. to mutter
3. to rant on...
4. a kiss
5. she was interwoven with...
6. to be lulled in sleep
7. huge honking something
8. event
9. stomach in his mouth, stressed
10.take a break


fe viwonn
mamonnen
deblatere
you beko
makonen
dodomeya
yon kokennchenn...
evennman
ke sou bisket
pran youn kanpo








A2asva Chwal Simbi


Kisa moun yo fe nan paj sa yo?
Esplike sa k pase pandan yon "Boule-Zen"?
Poukisa yo rele 1 yon "Boule-Zen"?
Ki kalite moun ki nan peristil la? Ki kalite moun ou te ka we?
Kisa Solon t ap fe pandan retret "Gagas"?
Kisa oungan an trase ate a? ak kisa?
Esplike "fe je lespri yo vin pi klere"
Kisa moun ki f&k kanzo yo pral fe nan basen an?
Esplike sa k nan fon pawol nan chante ki di:
"M pral adore nan pye djaweton mwen..."
Ti degi: "Kout badjekoun sou manman tanbou a fe asistans la
tresayi"
Kisa hounsi yo fe nan dlo a apre yo fin batize?
Ki lwa ki part pandan yo nan dlo a
Poukisa Solon "sinik" avek sen nan
Lwa yo "bay yon manbo je." Sa ou kwe sa vie di?

["Zen = iron or clay pot used in kanzo initiation rites]


yo siwolin k6 yosip slowly,
bout pou bout, solon di..
1616y mwen t ap kolboso
te kannel
zkkle tanmen siyonnen syel la
bouske materyo
nan eta sentete Agasya te ye
panche sou devan, kage sou deye
badleken
santi youn remolin anba syel ke li
current; tide; eddy


sweet talk, savor...oh yeah!








canopy








Agasva 60-76


Sa k pase 1e Agasya ak Solon t ap di Milo ak fanmi li orevwa?
Kisa ki mete lespri fanmi Agasya anboulatcha?
Kesni panse Agasya ak Solon ap fe ki bagay? Lib...
Kijan Solon te vwayaje nan Saltwou?
Poukisa Agasya ak Solon pa vie rantre nan kamyon an ansanm?
Kisa Agasya fe 1I 1 rantre?
Si li te pitit ou, kisa ou t ap fe akoz sa?
Eske yon moun ki gen 20 an, 22 an gen dwa fe sa 1 vie?


Vokabile:
anbachal wou
pwen ton


ve
rekile


kolibet
bak


se __ w, mwen pa ta kapab pa kontan
m t ap gen tan mouri anvan
four bwa nan ou
nanpwen f __ ank6
Se yon chanson ki genyen
Yo souri
sou yon emab
jenn moun pa devan okenn 2


wose
malouk


9. se
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.


wel
retanti


trenbale
dekana


sa a kaba


youn terib sinifikasyon


!ak


voksal
apesi


lanmou ki nan yo
yon vye kamyon m
Wilbe zep6l li
wout mwen sot fe a anpil
komet yon parey
vwa Solon nan chanm nan
jwenn agreman
ban m youn








A2asva Chwal Simbi, 77-91


1. Ki moun ki refize deblatere laverite a?
2. Ki kab6ch ki nan tch6b6l? Ki rez6nman ki f6k6p?
3. Poukisa lespri moun yo anboulatcha nan paj sa yo?
4. Ou kwe Agasya te ka chwazi sa k te pase 1?
5. Si 1 ta gen lalibete kwayans vre, ou kwe li t ap sibi tout peripesi sa yo?
6. Kisa Kesni te vie fe av&k Agasya?
7. Nonmen yon bagay nou aprann sou Simbi 1I 1 pale?
8. Ki sbvis Simbi pwomet fanmi Kesni Jebo? (81)
9. Apre Iwa sa a ale, sa k rive Agasya?
10.Kisa paran Agasya pral fe pou yo manniganse yon anket?
11 .Ki 1 ou bbkbkb? Pou ki rezon?
12.Dapre ou, yon moun ka tonbe anba zepwon ki kalite bagay nan lavi a?
13.Nonmen yon bagay ki te pase nan tan ziltik la

Itilize nan yon fraz:


bout pou bout
egzose
ou ap konnen filannegwi
yon rega ki fe we tout desepsyon li
pa briding k6 1
pouryanis

kikinan/toloke 1616y li
avwe se lakay houngan li te ye


bit by bit
fulfill
in due time

not to budge an inch
irresponsible person;
indifferent


admit








A2asva Chwal Simbi, 92-105


Poukisa Agasya gen pwoblem?
Le y a viv nan menm kay ansanm, ki ti pwoblem yo ka genyen?
Kisa Solon made Agasya?
Kisa Kesni resevwa laps?
Sa k pase apre yo fin li let la?
Kisa ki "zepwonnen" Agasya?
Sa k pase apre sa?


Jwet vokabile
1. gen yon gwo pwoblem
2. ou reskonsab, ou te fe yon move bagay
3. pale, di laverite, revele tout bagay
4. Si ou fe yon bagay ou pa t dwe fe ou gen sa
5. yon moun ki bay blag, ki komik, ki pa serye
6. fini diskisyon, konvesasyon
7. we pa we
8. sere yon bagay [yon non]
9. se manti, se pa laverite, se yon istwa
10. ou anraje, ou fe sa ou vle
11. "blown away state"
12. tet ou pa fin yes, ou gen tet chaje netale
13. lot mo pou liv
14. melanje lide; manje...
15. atmosfe
16. je wout, fache


nan petren
koupab
desere mouchwa
regret
yon ti joujou
kaba kozman
to ou ta
kachotri
bobin
dechennen
delalasyon
ou f6kbp
bouken
blende
lanbyans
move kou kong









Agasva Chwal Simbi, 105-115


1. Ki kalite ti bet antre nan kay la?
2. Ki reyaksyon Kesni genyen devan 1?
3. Nan ki eta Agasya ye la a?
4. Kisa nou aprann sou grangrann Gagas?
5. Ki 16t mo vodwizan yo genyen pou Bondye?
6. Esplike enpotans lide "ayovi" a.
7. Ki fet vodwizan yo fe pou Iwa yo?
8. Sa k pase le 6janvye?
9. Kisa Agasya fe pou jou twa wa yo?
anwo 1
10. Ki pwoblem Solon genyen
patat yo akjeran 1 lan?
11. Kijan yo pral koresponn ak li?
12. Nan chapit sa, eske atitid paran
Agasya gen tan change?


1. di yon bagay byen f6
2. move lespri, dyab...
3. chwal ki pou mwen tout bon vre

4. yon bann pwoblem, paket mize
peripesi
5. soud... ou pa tande anyen
6. lespri anboulatcha
7. f6me otouje yo; nan zorey ou...
8. banb6ch, fet, babako...
9. zanset
10. anme, chirepit pwofon...
11. premye jou nan ane a
12. 2janvye


ti vouvoun
Vade retro Satana!
lwa monte 1
Se manbo 1 te ye.
Mahoun
Timoun ki erite Iwa
Kandjanhoun
"twa wa yo..."
Bel gato ak yon veve

kochon rabonnen

Simbi...




esklamen
moveze
chwal jitim an
mwen
dekalyon

kesni rete moko
lespri yo mabi
lasi
dezablaza
tatawel
ranked
joudlan
fet zanset yo








A2asva Chwal Simbi, 116-122


Ki kalite moun reyini sou galri note a
Kisa fanmi Agasya ap prepare pou yo fe?
Ki moun ki vizite yo? Poukisa 1 vizite yo?
Kisa msye fe devan yo?
Kijan ou we jes sa a? Eske ou t ap kite yon moun fe sa lakay
ou?


Vokabile


Apante
gwogmann
iyorans
kontrandi
bay yon moun lanmen
enkyete
kab6ch
debou
moun rete bebe


note
marekaj
konbinezon
kandjanhoun
siylakwa
konmisyon
moun nayif
yon maten esplandid
endelika








Agasva 123-137

1. Ki pwoblem Kesni genyen ak kandjanhoun nan?
2. Kisa Jerilya di sou sa
3. Dekri sen nan kandjanhoun nan?
4. Solon fe yon pale ak ki moun? Sou ki bagay yo pale?
5. Ki egzanp biblik matant Mesilya genyen pou Solon?
6. Ki moun ki te ale la?
7. Kote tanbouye yo kenbe tanbou yo?
8. Ki bagay estrawodine Agasya fe pandan Simbi monte 1?
9. Kijan Masiyon, Otansiyis ak Nabal kalifye Vodou?
10. Kisa moun sa yo t ap manje ak bwe sou galri Chal Bolye a?


1) enstriman ki gen moso metal sou
yon bwat
2) entewonp yon moun pandan 1 ap pale
3) ki fe moun pe
4) sezi, bouch be...
5) sanzatann, rapid
6) sekwe, vire 1616y, choke...
lespri m
7) yon ti manje, men pa yon soupe
8) di ou dako, bay dizon ou

9) naje anba dlo
10) sevite sa yo mache sou dife
11) mete ba fe a nan dife
12) ke kal
13) chik, pis...


manniboula
li antrekoupe 1
seremoni an te efrayik
bekeke
toudenkou
yon rel ki brannen

yon bon soloba
s'tifye

plonje
sevite Ogoun
ba fe wouji
latrankilite ak ke poze
bet nuizib











Agasva Chwal Simbi, 138 146


1. Eske kandjanhoun nan te change lavi moun yo?
2. Kijan fet la afrkte msye Kesni?
3. Agasya se ki kalite chwal?
4. Eske Agasya fe fet sa a chak ane?
5. Poukisa marasa Agasya yo chetif?
6. Ki move lide antre nan lespri Agasya a?
7. Poukisa Agasya gen mwens lanmou pou Solon?
8. Ki pwoblem Agasya genyen avek lwa yo?
9. Eske Agasya sbvi ak 16t lapriyb?
10. Kisa Agasya fe pou geri?


Vokabile:
kbmilfo, jan sa ta dwe ye...
bagay vin pi difisil
pa tilman an f6m
ou degoute, ou pa renmen yon bagay
f6s, kapasite fe sa k difisil
Ou pa byen, ou gen pwoblem
Sante ou tchak
timoun k ap mouri grangou
sezi
limye
antre nan wonn nan
twou a fon!


chwal fidOl











k6msadwatbt
degrennen
kanyan-kanyan
repiyans...
kouray
ou pa yes
flegedbk flegedbk
timoun kwatch6k6
siprann
late
entevni
presipis








Denye refleksyon sou Agasya


1. Eske gen yon relijyon ki syantifikman pi bon, pi ko6rk, pi
vre? Kijan ou kapab pwouve sa?
2. Eske li bon pou elev nan inivesite etidye 16t relijyon?
3. Eske etidye 16t relijyon se yon bagay ki ede lasosyete?
4. Eske toulede krisyanis ak vodou yo genyen bagay mistik
ladan yo? Kijan koze mistik yon relijyon kapab pi bon/pi
vre pase koze mistik 16t la?
Egzanp: Agasya anba dlo pou 40 minit.
Moyiz ki separe lanme a
Jezi ki mache sou dlo a
5. Ki bagay ki parey nan tout relijyon sa yo?
Egzanp: +Jwifyo te sakrifye bet pou Bondye
+Vodwizan sakrifye bet pou lwa yo
++Katolik kwe Bondye kanpe deye sen yo
++Vodwizan kwe Bondye kanpe deye lwa yo
+++Pwotestan 'pale nan lang'
+++Vodwizan pale langaj
6. Eske liv Agasya se yon liv ANTI-VODOU oubyen PRO-
VODOU? Bay kek ti egzanp...
7. Atistikman, ki bagay ki vreman bon nan Agasya, epi ki
bagay ki pa bon?
8. Sa k rive pitit Agasya? Sa k rive Agasya?
9. Ki solisyon pwoblem KONFLI RELIJYON? KONFLI
IDEYOLOJI?
10. Eske li bon pou lasosyete TOLERE/SIPOTE divesite?
Egzanp divesite RAS
SEKS
ORYANTASYON SEKSYEL
RELIJYON DIFERAN
LIDE POLITIK

11. Si yo pa kapab tolere relijyon, eske y ap tolere 16t bagay
yo?

























Pwoblem relijyon an Ayiti epi nan lemonn antye
Pwoblem konfli relijyon
Konfli sa baze sou polemik irasyonel

Polemik kretyen an irasyonel
Polemik vodou a irasyonel
Tout relijyon baze sou koze LAFWA, koze MISTIK,




University of Florida Home Page
© 2004 - 2010 University of Florida George A. Smathers Libraries.
All rights reserved.

Acceptable Use, Copyright, and Disclaimer Statement
Last updated October 10, 2010 - - mvs