• TABLE OF CONTENTS
HIDE
 Front Cover
 Title Page
 Table of Contents
 Main
 Back Cover






Title: Nieuwe West-Indische gids
ALL VOLUMES CITATION THUMBNAILS PAGE IMAGE ZOOMABLE
Full Citation
STANDARD VIEW MARC VIEW
Permanent Link: http://ufdc.ufl.edu/UF00099461/00062
 Material Information
Title: Nieuwe West-Indische gids
Alternate Title: New West Indian guide
NWIG
Abbreviated Title: Nieuwe West-Indische gids
Physical Description: v. : ill. ; 25 cm.
Language: Dutch
Publisher: M. Nijhoff
Place of Publication: 's-Gravenhage
's-Gravenhage
Publication Date: 1 1950
Frequency: four no. a year
quarterly
completely irregular
 Subjects
Subject: Civilization -- Periodicals -- Caribbean Area   ( lcsh )
Genre: periodical   ( marcgt )
 Notes
Citation/Reference: America, history and life
Citation/Reference: Historical abstracts. Part A. Modern history abstracts
Citation/Reference: Historical abstracts. Part B. Twentieth century abstracts
Language: Dutch or English.
Dates or Sequential Designation: 40. jaarg. (juli 1960)-
General Note: Published: Dordrecht : Foris Publications, <1986->
 Record Information
Bibliographic ID: UF00099461
Volume ID: VID00062
Source Institution: University of the Netherlands Antilles
Holding Location: University of the Netherlands Antilles
Rights Management: All rights reserved by the source institution and holding location.
Resource Identifier: alephbibnum - 000273853
oclc - 01760350
notis - ABP9733
lccn - sn 86012467
issn - 0028-9930
 Related Items
Preceded by: West-Indische gids
Preceded by: Christoffel
Preceded by: Vox guyane

Table of Contents
    Front Cover
        Page i
        Page ii
    Title Page
        Page iii
        Page iv
    Table of Contents
        Page v
        Page vi
        Page vii
        Page viii
    Main
        Page 1
        Page 2
        Page 3
        Page 4
        Page 5
        Page 6
        Page 7
        Page 8
        Page 9
        Page 10
        Page 11
        Page 12
        Page 13
        Page 14
        Page 15
        Page 16
        Page 17
        Page 18
        Page 19
        Page 20
        Page 21
        Page 22
        Page 23
        Page 24
        Page 25
        Page 26
        Page 27
        Page 28
        Page 29
        Page 30
        Page 31
        Page 32
        Page 33
        Page 34
        Page 35
        Page 36
        Page 37
        Page 38
        Page 39
        Page 40
        Page 41
        Page 42
        Page 43
        Page 44
        Page 45
        Page 46
        Page 47
        Page 48
        Page 49
        Page 50
        Page 51
        Page 52
        Page 53
        Page 54
        Page 55
        Page 56
        Page 57
        Page 58
        Page 59
        Page 60
        Page 61
        Page 62
        Page 63
        Page 64
        Page 65
        Page 66
        Page 67
        Page 68
        Page 69
        Page 70
        Page 71
        Page 72
        Page 73
        Page 74
        Page 75
        Page 76
        Page 77
        Page 78
        Page 79
        Page 80
        Page 81
        Page 82
        Page 83
        Page 84
        Page 85
        Page 86
        Page 87
        Page 88
        Page 89
        Page 90
        Page 91
        Page 92
        Page 93
        Page 94
        Page 95
        Page 96
        Page 97
        Page 98
        Page 99
        Page 100
        Page 101
        Page 102
        Page 103
        Page 104
        Page 105
        Page 106
        Page 107
        Page 108
        Page 109
        Page 110
        Page 111
        Page 112
        Page 113
        Page 114
        Page 115
        Page 116
        Page 117
        Page 118
        Page 119
        Page 120
        Page 121
        Page 122
        Page 123
        Page 124
        Page 125
        Page 126
        Page 127
        Page 128
        Page 129
        Page 130
        Page 131
        Page 132
        Page 133
        Page 134
        Page 135
        Page 136
        Page 137
        Page 138
        Page 139
        Page 140
        Page 141
        Page 142
        Page 143
        Page 144
        Page 145
        Page 146
        Page 147
        Page 148
        Page 149
        Page 150
        Page 151
        Page 152
        Page 153
        Page 154
        Page 155
        Page 156
        Page 157
        Page 158
        Page 159
        Page 160
        Page 161
        Page 162
        Page 163
        Page 164
        Page 165
        Page 166
        Page 167
        Page 168
        Page 169
        Page 170
        Page 171
        Page 172
        Page 173
        Page 174
        Page 175
        Page 176
        Page 177
        Page 178
        Page 179
        Page 180
        Page 181
        Page 182
        Page 183
        Page 184
        Page 185
        Page 186
        Page 187
        Page 188
        Page 189
        Page 190
        Page 191
        Page 192
        Page 193
        Page 194
        Page 195
        Page 196
        Page 197
        Page 198
        Page 199
        Page 200
        Page 201
        Page 202
        Page 203
        Page 204
        Page 205
        Page 206
        Page 207
        Page 208
        Page 209
        Page 210
        Page 211
        Page 212
        Page 213
        Page 214
        Page 215
        Page 216
        Page 217
        Page 218
        Page 219
        Page 220
        Page 221
        Page 222
        Page 223
        Page 224
        Page 225
        Page 226
        Page 227
        Page 228
        Page 229
        Page 230
        Page 231
        Page 232
        Page 233
        Page 234
        Page 235
        Page 236
        Page 237
        Page 238
        Page 239
        Page 240
        Page 241
        Page 242
        Page 243
        Page 244
        Page 245
        Page 246
        Page 247
        Page 248
        Page 249
        Page 250
        Page 251
        Page 252
        Page 253
        Page 254
        Page 255
        Page 256
    Back Cover
        Page 257
        Page 258
Full Text
































DE WEST-INDISCHE GIDS





















































































N.V. VAN DE GARDEN & CO'S DRUKKRRIJ, ZALTBOMMEL












De


West=Indische Gids
ONDER REDACTIE VAN

Mr B. DE GAAY FORTMAN,
W. R. MENKMAN EN
Dr P. WAGENAAR HUMMELINCK


EEN EN DERTIGSTE JAARGANG 1950


'S-GRAVENHAGE
MARTINUS NIJHOFF
1950








































Copyright r950 by Martinus Nijhoff, The Hague, Netherlands
All rights reserved, including the right to translate or to
reproduce this book or parts thereof in any form


PRINTED IN THE NETHERLANDS
























INHOUD VAN DE EEN EN DERTIGSTE JAARGANG

Blz.
BARBANSON, W. DE, Frans-Creoolse versjes van Guade-
loupe (Chansons Frangais-Creoles de la Guadeloupe) 3-20
BEIJERING, J., Het vraagstuk van het behoud van het
water op Curayao (Water conservation on Curacao);
4 afb. . . . . . . . . . . 65-79
BITTER, B. A., Geschiedenis van de bijenteelt op de Ne-
derlandse Antillen (History of the apiculture on the
Netherlands Antilles) . . . . .... 170-174, 179
FELHOEN KRAAL, JOHANNA, Besprekingen . . .. 44-46
GAAY FORTMAN, B. DE, Besprekingen . . ... .97
Kroniek ...... 56-58, 107-110, 204-208, 246-248
GOEJE, C. H. DE, Bouwsteentjes . . . ... 196
Verwanten van de Curaaaose wiri ..... . 180
V KRUIJER, G., Landbouw-cobperatie wonder de Aziatische
bevolkingsgroepen van Suriname en Brits Guyana
(Agrarian co-operative societies of Asiatic population
groups living in Surinam and British Guiana). . 209-235
KUYP, E. VAN DER, lets over de malaria in Suriname (On
malaria in Surinam); 3 afb. . . . . ... 181-192
LATOUR, J. H. M., Besprekingen . . . . .. 98-100
MEETEREN, N. VAN, Grondwaterpeil en watervoorzie-
ning op Curaqao, voorheen en thans (El nivel del agua
en el subsuelo de Curaqao y su explotaci6n antes y
hoy); 1 afb................... .129-169
MENKMAN, W. R., Besprekingen 42-43, 46-48, 100-103, 236-237
-- Kroniek .Sw-1. .. 49-56, 105-107, 197-204, 243-246
NORDLOHNE, E., Besprekingen . . . . .. 98-100

















VI INHOUD VAN DE EEN EN DERTIGSTE JAARGANG

BIz.
OUDSCHANS DENTZ, FRED., Bouwsteenties ..... 110

REDACTIE, Bij het afscheid van prof. dr J. Boeke als re-
dacteur................. .... .. 1-2

SAMSON, PH. A., De Surinaamse pers gedurende het
Engelse tussenbestuur (The press in Suriname in
1804-1816, the period during which the colony was
under British sovereignty) . . . . . .. 80-91

SPOON, W. & SESSELER, WA. M., Kwaliteit van de ho-
ning van Curacao (Quality of the honey from Cura-
gao) ..................... 175--179

WAGENAAR HUMMELINCK, P. Besprekingen
21-44, 103-104, 195-196
- Bibliografie . . . .. 59-64, 111-128, 249-256
-- Bouwsteentjes . . . . .... 58,104,242,248
WESTERMANN, J. H., Besprekingen ... .. 193-195, 237-242



BESPREKINGEN
Blz.
BALEN, W. J. van, Zoeklicht op Zuid-Amerika, 1949 (W.) 237-242
(Economisch Bericht) Eswin 9, 1949 (M.) . . ... 46-47
GOEJE, C. H. DE, Zondvloed en zondeval bij de Indianen van
West-Indie, 1948 (F.K.) . ... ...... . 44-46
GROOTE, J. F., De nieuwe havens van Aruba en Curacao,
De Ingenieur 6i, 1949 (L.) ............. 94-97
HOYER, W. M., Almanaque de Curacao para el ano de 1950,
1950 (W.H.) ..... ............... 103-104
HUIZINGA, LEONHARD, En zo voort. Het verhaal van een on-
derneming, 1950 (W .) . . . . . . . 193-195
ISMAEL, JOSEPH, De immigratie van Indonesiers in Suriname
1949 (M .) .. . . . . . . . .. 100-103
KRUL c.s., De waterhuishouding van Curacao en Aruba, 1949
(W.H.) .. ................... 21-42
KRUL, W. F. J. M., Rapport inzake de waterhuishouding van
Curagao en Aruba, KRUL, Waterhuishouding Curafao, 1949
(W.H.). ........................ 38-42
LEGiNE, P. M., Suriname land mijner dromen, 3e druk, 1950
(d.G .F.) . . . . . . . . . . .97
Oranje en dezes Caraibische parelen. Platenboek, 1949. (W.H.) 43-44


















INHOUD VAN DE EEN EN DERTIGSTE JAARGANG


Rapport van de Commissie met opdracht de financiele conse- Biz.
quenties van de zelfstandigmaking der eilanden aan een
nauwgezette beschouwing te onderwerpen, 1949 (N.). . 98-100
SANTING, G., Nota inzake de hydrologie van Cura9ao en
Aruba, KRUL, Waterhuishouding Curacao, 1949 (W.H.) 31-38
SMEULDERS, JACQUES, Vergeten ground (M.) . . .. 42-43
Verslag over het vijfentwintigste verenigingsjaar van De On-
dernemersraad voor Suriname, 1950 (M.) .. ... 236-238
VISSER, W. C., Beschouwingen over de regenval, KRUL,
Waterhuishouding Curafao, 1949 (W.H.) .. .... 23
VISSER, W. C., Nota betreffende de landbouw van Curagao
en Aruba, KRUL, Waterhuishouding Curafao, 1949 (W.H.) 23-31
WESTERMANN, J. H., Overzicht van de geologische en mijn-
bouwkundige kennis der Nederlandse Antillen, benevens
voorstellen voor verdere exploratie, 1949 (W.H.) ..... 195-196

BIBLIOGRAFIE
Afzonderlijke uitgaven (W.H.) . .. ... . . 59-64
Artikelen (W.H.) . . . . . . .. 111-128, 249-256

BOUWSTEENTJES
Deputaties bij Prins Bernhard op Curagao (W.H.) ... 58
Het awari-spel in Suriname (d.G.) . . . .... . 196
Jan Adolf Grutterink (W. H.) . . . ... .. .. 104
Mr J. Klaasesz, Gouverneur van Suriname (W.H.) . .. 242
Onnauwkeurigheden in de ,,Geschiedkundige aantekenin-
gen over het cultureel leven in Suriname" (O.D.) . . 110
Verschijningsdatum afleveringen ,,Encyclopaedie van Ne-
derlandsch West-Indie" (W.H.) . . . .... .248

KRONIEK
Nederlandse Antillen (d.G.F.) 56-58, 107-110, 204-208. 246-248
Suriname (M.) . . . .. .49-56, 105-107, 197-204, 243-246



























DE WEST-INDISCHE GIDS
's-GRAVENHAGE, MARTINUS NIJHOFF
(Jrg. I: N.V. Boek- en Handelsdrukkerij voorheen Ipenbuur & van Seldarn, Amsterdam)

Aantal
aar- aaral bladzRedactie
gang oDeel (zonder Datering Redati
gnn voor- (+ seer.)
werk)


510
511
640
664
664
664
648
584
572
584
584
584
592
584
440
411
404
400
384
256
384
400
384
384
384
384
256
384
384
384
384
256


Mei-Oct. 1919
Nov. 1919-Apr.1920919 -> p. 189)
Mei 1920-Apr. 1921 (1920 p. 432)
Mei 1921-Apr. 1922 (1921 p. 448)
Mei 1922-Apr. 1923 (1922 p. 448)
Mei 1923-Apr. 1924 (1923 p. 448)
Mei 1924-Apr. 1925 (1924 p. 432)
Mei 1925-Apr. 1926 (1925 p. 400)
Mei 1926-Apr. 1927 (1926 p. 388)
Mei 1927-Apr. 1928 (1927 p. 416)
Mei 1928-Apr. 1929 (1928 p. 384)
Mei 1929-Apr. 1930 (1929 p. 392)
Mei 1930-Apr. 1931 (1930 p. 400)
Mei 1931-Apr. 1932 (1931 p. 384)
Mei 1932-Apr. 1933 (1932 -> p. 304)
Mei 1933-Apr. 1934(1933 p. 288)
Mei 1934-Apr. 1935(1934 p. 272)
Mei 1935-Apr. 1936 (1935 -- p. 272)
Mei 1936-Apr. 1937 (1936 -> p. 256)
Mei-Dec. 1937
Jan.-Dec. 1938
Jan.-Dec. 1939
Jan.-Dec. 1940
Jan.-Dec. 1941
Jan.-Dec. 1942
Jan.-Dec. 1943
Jan.-Juli 1944, Dec. 1945 (1944--p.224)
Jan.-Dec. 1946
Jan.-Dec. 1947
Jan.-Dec. 1948
Jan.-Dec. 1949
Jan.-Dec. 1950


Dr H. D. BENJAMINS
Prof. dr J. BOEKE
Mr D. FOCK
C. A. J. STRUVCKEN D[
| RoYSANMcoU
***X--+Mr B. DE GAAY FORTH.
--** + JOH. F. SNELLEMAN
+-X- *

+* -X-***-
+* *** .SiT
+-X- -X***
+-X- -X--X--*
+* -X-***
+-X- ***(" "<"
+* -X--X-*

+* -X-
+ **-X-W. MENXMAX
+* --+* H. SCUrTZ
+-X-I I
*X- + *--X-*
+-***
+-X-*-X-
*+ + +%**
*+- + -X-
*X- + *
+ *
-* + *
X- + *X-
+ Dr P. WAcGEZ
+ i HUMMELIwCI
-* + -*- -
+ *-*
+ +
JC +f +X 3


Register op de jaargangen I-X, 1929, 38 biz., door H. D. BENJAMIaS.
Register op de jaargangen I-XXV, 1945, 101 blz., door B. DR GAAY FORTMAN.


I




V
I
II


VIII
IV
VI
VII
VIII

X
XI
XII
XIII
XIV
XV
XVI
XVII
XVIII
XIX
XX
XXI
XXII
XXIII
XXIV
XXV
XXVI
XXVII
XXVIII
XXIX
XXX
XXXI


1919
1919
1920
1921
1922
1923
1924
1925
1926
1927
1928
1929
1930
1931
1932
1933
1934
1935
1936
1937
1938
1939
1940
1941
1942
1943
1944-'45
1946
1947
1948
1949
1950





















BIJ HET AFSCHEID VAN PROF. DR J. BOEKE
ALS REDACTEUR

De West-Indische Gids gaat haar een-en-dertigste jaargang in
zonder professor BOEKE. Dit is een gebeurtenis van betekenis,
want dertig jaren lang heeft zijn naam gestaan bij de namen der
redactieleden op de omslag van de afleveringen, en de redactie
meent, dat er voor haar alle reden is hiervoor than haar dank-
baarheid te betuigen.
Bijkans het gehele jaar 1905 beyond de toen nog jonge dr
BOEKE zich op de Nederlandse Antilten ,,ten einde gevolg te
geven aan de opdracht, een voorloopig onderzoek in te stellen
naar de industries van Zeeproducten in de kolonie Curacao",
waarvan de uitslag is neergelegd in een Rapport, dat in twee
delen, in 1907 en 1919, verscheen.
Zoals zo velen, die in Cura9ao, zij het dikwijls maar korte
tijd, zijn werkzaam geweest, behield hij, in het moederland
teruggekeerd, voor land en volk van de Nederlandse Antillen een
grote belangstelling. Zelf getuigt hij daarvan ruim 40 jaar later,
als hij schrijft: ,,Als men, zoals het mij in 1904 en 1905 een
voorrecht was te mogen doen, een jaar lang de kolonie en de
aangrenzende gebieden heeft doorkruist ten einde de volkswel-
vaart te helpen verbeteren, dan verliest men de liefde voor dit
zo karakteristieke deel van onze West-Indische gebiedsdelen
niet meer."
Ginds heeft men dat op prijs gesteld, o.a. door hem af te vaar-
digen in het hoofdbestuur van het ,,Algemeen Nederlands
Verbond", waarin hij van 1906 tot 1919 de groep ,,Nederlandsche
Antillen" heeft vertegenwoordigd.
Er waren in die tijd niet velen in het moederland, die iets van
Nederlands West-Indik hadden gezien, en meer verenigingen en
commissies legden beslag op BOEKE's kennis van deze streken.
Het is dan ook zeer te begrijpen, dat, toen dr BENJAMINS' plannen
tot oprichting van een tijdschrift over de West tot uitvoering
kwamen, men prof. BOEKE aanzocht om Curagao in de redactie
te vertegenwoordigen.
Prof. BOEKE kon in later jaren smakelijk vertellen van die


West-Indische Gids XXXI 1















BIJ HET AFSCHEID VAN PROF. DR J. BOEKE


eerste redactievergaderingen. Men begon met kleine moed. Op
meer dan twee of drie jaargangen durfde men bij de oprichting
niet te hopen. BOEKE'S medeoprichters zijn alien reeds lang
aan de redactie ontvallen; De West-Indische Gids heeft hen
overleefd. Prof. BOEKE bleef gespaard, ook voor de redactie,
tien maal zo lang als de door de eerste redactie gedachte
levensduur van haar geesteskind.
Men treft in de dertig jaargangen, welke verschenen, niet meer
dan twee bijdragen van prof. BOEKE aan. In de le jrg. schrijft
hij over ,,De eilanden der kolonie Curacao in hunne verhouding
tot hunne omgeving" en in de 29e jrg. maakt hij ,,Enige opmer-
kingen over de visserij naar aanleiding van het Rapport Wel-
vaartsplan Nederlandse Antillen 1946". Verkeerd zou men echter
doen, wanneer men zou menen dat hierin all66n zijn werkzaam-
heid voor ons tijdschrift bestaan heeft. Met zijn mederedactie-
leden nam hij kennis van alle ingezonden bijdragen en gaf daar-
over zijn oordeel. Redactievergaderingen verzuimde hij niet.
Alleen in de oorlogstijd heeft de zorg voor eigen lijfsbehoud
hem geruime tijd onvindbaar gemaakt nadat hij nog gelegen-
heid had gehad met verontwaardiging af te wijzen de tot de
redactieleden gekomen vraag, of zij bereid waren tot de zoge-
naamde ,,cultuurkamer" toe te treden.
Om dit alles nemen wij met een dankbaar hart afscheid van
prof. BOEKE. Wij weten, dat zijn goede wensen ons tijdschrift
blijven vergezellen. Wederkerig gaan onze beste wensen met hem.


REDACTIE.























FRANS-CREOOLSE VERSJES VAN GUADELOUPE

GEPUBLICEERD DOOR

W. DE BARBANSON O.P. (St. Maarten)

Er zijn op Guadeloupe en Martinique genoeg Creoolse gezangen
te krijgen, met muziek en al uitgegeven: producten van plaatse-
lijke dichters en componisten, die hun uitgaven beschermen
met een verbod van nadruk. Werkelijke volksliedjes zijn d6ze
echter meestal niet geworden.
De meeste van de hier volgende liedjes van Guadeloupe spre-
ken voor zich zelf. Een enkele opmerking moge het begrijpen
ervan den lezer wat gemakkelijker maken.
In het algemeen accentueren de Creolen de neusklanken nog
sterker dan de Fransen. Dat is misschien de verklaring van het
feit dat de Creolen een soort vereenvoudigde spelling gebruiken,
zoals couven voor couvent. Ook de bewoners van Frankrijk spreken
de laatste letter niet uit, maar een zekere slordigheid van spreken
en schrijven is er hier toch wel waar te nemen. Vooral mede-
klinkers worden daarvan nog wel eens het slachtoffer, zoals
coWu croire, pdde perdre, cb corps. Het zijn echter niet
alleen de medeklinkers die mishandeld worden, 66k de klinkers;
men lette b.v. op het einde van het eerste versje: du quatre-
vingt-dix ans, in plaats van de quatre-vingt-dix ans.
Voor de geslachten der woorden hebben de Creolen weinig
gevoel: un en une is hun vrijwel hetzelfde; het is even goed en
jeune fiytte (une jeune fille) als en ange (un ange). Ook gebruiken
ze yon voor un en une.
Als bezittelijk voornaamwoord gebruiken ze li, dat achter het
zelfstandig naamwoord wordt geplaatst: tide li, paren li, famille
ii. Niet alleen wordt niet op de geslachten gelet, er is ook geen
verschil tussen enkelvoud en meervoud. Mijn is moin, dit wordt
ook achter het zelfstandig naamwoord gezet: jeune an moin
(mes jeunes ans). Men denkt hier aan de Franse constructie,
wanneer iets met nadruk gezegd wordt: ce livre est a moi, tegen-
over mon livre.


-3-


















W. DE BARBANSON O.P.


Moin kan in het creools ook het persoonlijk voornaamwoord
ik zijn. Ca (moet worden uitgesproken als ka, anders zou het fa
moeten zijn) is hetzelfde als kaille; het dient om de toekomende
wijs uit te drukken, b.v. ca mor (eUe mourra), zij zal sterven.

En nu het eerste liedje.


VOCATION TARDIVE.


En jeune fiyete de quatre vingt
[dix ans
Mett6 en jou dan tAte li
D'entr6 dans en couven.
En quittant famille li
Paren li ami li,
Li di a Marie guid6 jeune an moin.

2
Y entr6 o monast6re, monastfre
[cloitr6,
Y ca di a la MWre:
Esce moin peu rentr ?
Moin pa cou6 moin tro jeune?
Esce moin ni 1'age voulu ?
Esce yo ca permete jeune
Car jeune ca fl6tri ?

3
Enfin mi 1'6poque de la prise
[d'habit
Plaizi la sufoqu6.
Y coue pbde l'espri li.
Y o abiy6 li, yo apret6 li.
Cette jeune soeu la
Yo met6 a sou tete li
En couronne de fleu.


Y atrap6 en rhumatisme,
Qui tienne toute co a li.
Y atrap6 en an6vrisme,
qui pec6 coeu a li.
Toute c6 religieuse la
Di, can li t6 ca mor
Nous ca pbde en ange
Du quatre vingt dix ans.


Une jeune fillette de quatre vingt
[dix ans
Se mit un jour en tAte
D'entrer dans un couvent.
En quittant sa famille
Ses parents, ses amis,
Elle dit a Marie guidez mes
[jeunes ans.

Entrant au monastere, monastere
[cloitrd,
Elle dit A la Mere:
Pourrai-je y entrer?
Ne crois-je pas trop jeune?
Ai-je l'age requis?
Permettra-t-on le jeane,
Car le jeune fl6trit ?


Enfin voici l'6poque de la prise
[d'habit.
Le plaisir la suffoque.
Elle croit perdre son esprit.
On I'habille, on I'apprete.
Cette jeune soeur
On lui met sur la tate
Une couronne de fleurs.


Elle eut un rhumatisme,
Qui lui tint tout le corps.
Elle eut un an6urisme,
Qui lui perga le coeur.
Toutes les religieuses
Disaient, quand elle mourra:
Nous perdrons un jeune ange
De quatre vingt dix ans.


Het volgende versje gaat over een mousse, de naam voor de jongste
scheepsjongen, die door iedereen gecommandeerd wordt om alle
mogelijke werkjes op te knappen. Hij is de jongeling, die op onze


















FRANS-CREOOLSE VERSJES VAN GUADELOUPE


schepen met de fraaie naam van ketelbink wordt vereerd. Het ti
van het eerste couplet is een samengetrokken uitspraak van pitit
(petit). Dit ti is niet te verwarren met ti het werkwoord zijn in zijn
verschillende vervoegingen, zowel voor hij is als wij zijn of ik ben. Hier
komt ook naar voren: an papa, an manman voor un pare, une mare. -
In het derde couplet vinden we move, wat mauvaise betekent. Het zou
dus eigenlijk moeten zijn: quand la mer est mauvaise; geen gebruikelijke
combinatie in bet Frans: In bet vierde couplet hebben we td voor
itait. In het tweede refrein betekent brin weinig, een beetje. Vandaar
bet ti brin (petit brin) voor klein beetle. Opmerkelijk is bet woord
royal, in het eerste couplet; dit schijnt een reminiscentie nit bet oude
koninklijke koloniale tijdperk te zijn.


YON PITI MOUSSE.


Moin c6 en piti ti mousse
A bor en v6sso royal.
E ti ven la pouss6 moin
Nor ou sud moin bien nbgal.

(Refrain)
Car an papa et an manman
Moin jamais connate I'amou.
Non pesonne a sou la t6,
Pesonne pa ca atanne retou moin,


2
Quan moin mont6 a bordage,
Ou i ti ni toute vi6 solda,
Yo toute ca tremble pou lage moin;
Moin sMl, moin pa ca tremble.

3
Quan lan me la ti move,
C6 matlo la ca fe voeu
A jounou, con moin ca pri6
Pa pou moin, m6 pou yo.

4
Quecque foi brillante et belle
Zetoile ca brie au ciel,
Yon voi cherie ca apl moin,
Yon larme t6 en zieu moin.

(2e refrain)
Oui en ho moin ca esp6r6
Rutrouve en ti brin d'amou,
Oui en ho la moin ni en manman;
Li seul ca atanne retou moin.


UN PETIT MOUSSE.


Je ne suis qu'un petit mousse
A bord d'un vaisseau royal.
Partout oi le petit vent me
[pousse
Nord ou sud, ga m'est 6gal.

(Refrain)
Car d'un pbre et d'une mbre.
Je n'ai point connu l'amour.
Non personnel sur la terre,
Personne n'attend mon retour.


Quand je monte a l'abordage,
Oi sont tous nos vieux soldats,
Chacun tremble pour mon Age;
Moi seul je ne tremble pas.


Quand la mer est en furie,
Les matelots font des voeux
A genoux, quand je prie
Pas pour moi, mais pour eux.


Quelque fois brillante et belle
Une etoile brille aux cieux,
Une voix ch6rie m'appelle,
Une larme 6tait dans mes yeux.

(2e refrain)
Car en haut oui je l'espbre
Retrouver un petit peu d'amour,
Car lI-haut j'ai une mbre;
Elle seule attend mon retour.


















W. DE BARBANSON O.P.


In het nu volgende herdersliedje komt nog better uit, dat te, ti of tini
door elkaar gebruikte vormen zijn van het werkwoord zijn, zowel in de
tegenwoordige als in de verleden tijd. Hier komen wij ook on tegen,
voor un of une. Omzettingen van letters zijn natuurlijk niet zeld-
zaam; in plants van fromage spreekt men van fonmage. Ditzelfde ver-
schijnsel hoort men ook op Curaqao, waar werd gesproken van Hilter
of zelfs van Hiltoe, om Hitler aan te duiden. Verder ziet men nog
dat elle en ii in het creools y is.


TE TINI ON BERGARE.

1
T6 tini on bergbre,
Ron, ron, ron piti patapon;
T6 tini on berg&re
Qui ca gad6 mouton. (bis)

2
Y fai yon fonmage,
Ron, ron, ron piti patapon;
Y fai yon fonmage
Epi 16te a mouton li. (bis)

3
A chate la qui ca gad6 li,
Ron, ron, ron piti patapon;
A chate la qui ca gad6 li
Epi on piti 16 fripon. (bis)

4
Si ou met6 patte ou,
Ron, ron ron piti patapon;
Si ou mdet patte ou,
ou kaille trap baton. (bis)

5
Y pas mete patte li.
Ron, ron, ron patapon;
Y pas m6t6 patte li,
Min y mete mention y. (bis)

6
La bergtre la en cole,
Ron, ron, ron piti patapon;
La bergere la en colI
Tu6 piti chaton li. (bis)

7
Y al6 la confkce,
Ron, ron, ron piti patapon;
Y all6 la conf6ce,


IL ATAIT UNE BERGERE.


II 6tait une bergere,
Ron, ron, ron petit patapon;
II 6tait une bergere
Qui gardait ses moutons. (bis)


Elle en fit un fromage,
Ron, ron, ron petit patapon;
Elle en fit un fromage
Du lait de ses moutons. (bis)


Au chat qui la regarded,
Ron, ron, ron petit patapon;
An chat qui la regarded
D'un petit air fripon. (bis)


Si tu y mets la patte,
Ron, ron, ron petit patapon;
Si tu y mets la patte,
Tu auras du baton. (bis)


II n'y mit pas la patte,
Ron, ron, ron patapon;
II n'y mit pas la patte,
Mais il y mit le mention. (bis)


La bergbre en colIre,
Ron, ron, ron petit patapon;
La bergere en colere
Tua son petit chaton. (bis)


Elle alla A confess,
Ron, ron, ron petit patapon;
Elle alla & confess,


















FRANS-CREOOLSE VERSJES VAN GUADELOUPE


Mon PNre, je m'accuse
D'avou6 tun chaton moin. (bis)

8
Ma fille pou p6nitence,
Ron, ron, ron piti patapon;
Ma fille pou p6nitence
Ou kaille embrass6 li, (bis)

9
P6nitence la t6 douce,
Ron, ron, ron patapon,
P6nitence la t6 douce,
Moin kaille recommenc6. (bis)


Mon Pere, je m'accuse
D'avoir tu6 mon chaton. (bis)


Ma fille pour penitence,
Ron, ron, ron petit patapon;
Ma fille pour penitence
Vous allez l'embrasser. (bis)


La penitence est douce,
Ron, ron, ron patapon;
La p6nitence est douce,
Je recommencerai. (bis)


Nu krijgen wij weer een prachtig voorbeeld van verwaarlozing van
bet geslacht van woorden; en belle chato voor un beau chateau. Het
creoolse bail, of ba, betekent geven.


MOIN NI EN BELLE CHATO.

I
Moin ni en belle chato,
Ma tan ti reli relo.
Moin ni en belle chato,
Ma tan ti reli relo

2
Ta nou 1i plu belle,
Ma tan ti reli relo.
Ta nou la plu belle,
Ma tan ti reli relo.

3
Et nous kail d6trui li,
Ma tan ti reli relo.
Et nous kail d6trui li,
Ma tan ti reli relo.

4
Qui mannib ou kail fait ?
Ma tan ti reli relo.
Qui mannii ou kail fait?
Ma tan ti reli relo.

5
Nous kail pren roche pa roche,
Ma tan ti reli relo.
Nous kail pren roche pa roche,
Ma tan ti reli relo.


J'AI UN BEAU CHATEAU.


J'ai un beau chateau,
Ma tan ti reli relo.
J'ai un beau chateau.
Ma tan ti reli relo.


Le n6tre est plus beau,
Ma tan ti reli relo.
Le n6tre est plus beau,
Ma tan ti reli relo.


Et nous le d6truirons,
Ma tan ti reli relo.
Et nous le d6truirons,
Ma tan ti reli relo.


Quelle mani6re ferez-vous?
Ma tan ti reli relo.
Quelle maniere ferez-vous?
Ma tan ti reli relo.


Nous prendrons pierre par pierre,
Ma tan ti reli relo.
Nous prendrons pierre par pierre,
Ma tan ti reli relo.


















W. DE BARBANSON O.P.


6
Et qui lIse ou kail pren ?
Ma tan ti reli relo.
Et qui 16se ou kail pren?
Ma tan ti reli relo.

7
Nous kail pren manzelle X,
Ma ta ti reli relo.
Nous hail pren manzelle X,
Ma tan ti reli relo.

8
Et qui m6ti6 ou kail bail?
Mi ta ti reli relo.
Et qui m6tiC ou kail bail?
Mi tan ti reli relo.

9
M6ti6 du repasseuse.
Mi tan ti reli relo.
M6ti6 du repasseusse,
Mi tan ti reli relo.


Et laquelle prendrez-vous?
Ma tan ti reli relo.
Et laquelle prendrez- vous?
Ma tan ti reli relo.


Nous prendrons M11e X,
Ma tan ti reli relo.
Nous prendrons M"e X,
Ma tan ti reli relo.


Et quel m6tier lui donnerez-vous ?
Mi tan ti reli relo.
Et quel m6tier lui donnerez-vous ?
Mi tan ti reli relo.


Le m6tier de repasseuse.
Mi tan ti reli relo.
Le m6tier de repasseusse,
Mi tan ti reli relo.


Nu een wiegeliedje, waarin piti natuurlijk kleintje of leveling.
betekent. Ook hier geen verschil in de geslachten: ta manman, ta papa..
LE SOMMEIL DE L'ENFANT.
1
F6 dodo piti ta manman! Fais dodo ch6ri de maman
F6 dodo piti ta papal Fais dodo ch6ri de papal
Si on pate domi, Si tu ne veux pas dormir,
Gros chat la qui dan boi la Le gros chat qui est dans les bois
Ka vini mang6 ou. Viendra te manger.

2
FR dodo piti ta manman I Fais dodo ch6ri de maman I
FR dodo piti ta papal Fais dodo cheri de papa!
Manman ou pa la, Ta mbre n'est pas lk,
Papa ou pati; Ton prre est parti;
Si ou pal6 domi, Si tu ne veux pas dormir,
Gros chat la qui dan bois la Le gros chat qui est dans les bois
Ka vini mang6 ou. Viendra te manger.


En thans een lied met een dramatische inslag. Si betekent suis.


YON PITI MENDIANTE.


C6 yon piti mendiante


UNE PETITE MENDIANTE.


C'est une petite mendiante




















FRANS-CREOOLSE VERSJES VAN GUADELOUPE


Qui ca mand6 ou en moceau pain;
Bail & la pAve innocent,
Bail, bail car y tini faim.

2
Pa rejtt6 pri6 a moin;
Coeur on kail dirou pouqui;
Moin ni siz an et moin pa ni
[manman.
Moin faim: ay6 piti6 du moin.

3
Hib c&6t fite a village;
A moin pesonne pa song;
Chacun t6 ca jou6 a sou f6yage;
H6las I et moin pa mang6.

4
Padonn6 moin si moin ka mandd,
Moin ca mand6 rien que du pain,
Du, pain, moin pa si gourmande;
A! pa grond6 moin, moin ni faim.

5
Pa cou6 moin ka ignore
Dan le monde foc ou souf6,
Mai moin si piti enc6,
A pa 6ss6 mnoin m6r.

6
Bail a la p6vre pitite,
Et pour ou y kail pri&.
Y ni faim; bail, bail vite;
Bail, yon note kail renne on li.


Qui vous demand un morceau de
[pain;
Donnez a la pauvre innocent,
Donnez, donnez car elle a faim.

Ne rejetez pas ma pribre;
Votre coeur vous dira pourquoi;
J'ai six ans, je n'ai plus de mare,
J'ai faim: ayez piti6 de moi.



Hier, c'6tait f&te au village;
A moi personnel n'a song;
Chacum jouait sous le feuillage;
H6las! et je n'ai pas mange.


Pardonnez-moi si je demand,
Je ne demand que du pain,
Du pain, je ne suis pas gour-
[mande;
Ah! ne me grondez pas, j'ai faim.

Ne croyez pas que j'ignore
Que dans ce monde il faut souf-
[frir,
Mais je suis si petite encore,
Ahl ne me laissez pas mourir.

Donnez a la pauvre petite,
Et pour vous elle priera.
Elle a faim; donnez, donnez vite;
Donnez, un autre vous le rendra.


Niet minder dramatisch is het volgende kinderlied, waarbij tevens
enkele kindernamen en spijzen de revue passeren.

MOIN TOUJOU A LA FARINE SiQUE, JE SUIS TOUJOURS A LA FARINE SiCHE.


Manman ou fM di ri dou,
Ou la ti doudou ou,
Ou pa ia moin pice.

(Refrain)
Moin toujou & la farine soque,
A la farine sique,
I la farine skque,
E pi ou ka mandt moin
Pouqui moin-mbgre kon ca.


Maman, vous avez fait du riz doux,
Vous en avez donned A votre petit ch6ri,
Vous ne m'en avez point donn6.

(Re/rain)
Je suis toujours A la farine skche,
A la farine s6che,
a la farine sAche,
Et puis vous me demanderez
Pourquoi je suis si maigre que 2a.




















W. DE BARBANSON O.P.


2
Manman ou f6 chocola,
On la ti Colas ou,
Ou pa la moin piece.

3
Manman on fl ti siro,
Ou la ti Roro ou,
Ou pa la moin pice.

4
Manman on boub coco,
Ou la ti Cocotte ou,
On pa la moin pice.

5
Manman ou mange patat6,
Ou la ti doudou ou,
Ou pa la moin piece.

6
Manman on ft du td,
Ou la ti ch.ri ou,
Ou pa la moin piece.

7
Manman ou bou6 cafd,
Ou la ti Felo on,
Ou pa la moin pi6ce.

8
Manman ou mange zigname,
Ou la ti Cocotte ou,
Ou pa la main pi6ce.

9
Manman ou mangEdeck,
Ou la ti chiri ou,
Ou pa la moin pikce.


Tot hetzelfde genre behoort:

MANZELLI KA PLitat.


Manzelle ka on ti ni on ka pl6r6 conga?
Ra ki ka cost ou tou ce gro chagrin la?
Sel a sou la ti on pen ni en peine,
Car dEpi bon matin on ka sanglot6.



2
Ma fille pa mandi moiaa ca disol moan,
Pa chkcht a conn6te secret ki en coeu a
[moin,


Maman, vous avez fait du chocotat,
Vous en avez donned A votre petit Colas,
Vous ne m'en avez point donna.


Maman, vous avez fait du petit sirop,
Vous en avez donned A votre petit Roro,
Vous ne m'en aver point donn6.


Maman, vous avez bu du coco,
Vous en avez donn6 A votre petite
[fillette,
Vous ne m'en avez point donned.

Maman, vous avez mange des pommes de
[terre,
Vous en avez donn6 a votre petit ch6ri,
Vous ne m'en avez point donn,.

Maman, vous avez fait du the,
Vous en avez donn6 A votre oetit cheri,
Vous ne m'en avez point donn6.


Maman, vous avez bu du cafd,
Vous en avez donn6 A votre petit Felo,
Vous ne m'en avez point donn&.


Maman, vous avez mange des yams,
Vous en avez donn6 A votre petite
[fillette,
Vous ne m'en avez point donned.

Maman, vous avez mange du dessert,
Vous en avez donn ia votre petit ch6ri,
Vous ne m'en avez point donn6.




MADEMOISELLE PLEURERA.


Mademoiselle qu'avez-vous pour pleurer
[ainsi?
Qu'est ce qui cause tout ce grand
[chagrin ?
Seul sur la terre je suis en peine,
Car depuis ce matin je sanglote.


Ma fille ne me demand pas ce qui me
[disole,
Ne cherche pas A connaltre le secret de
[mon coeur,



















FRANS-CREOOLSE VERSJES VAN GUADELOUPE


La douleur la plu triste vini tracassA
[moin.
H6las! moin ddl4ss6, yo abandoned moin.

3
Yon fleu pa ka jamin rest san yon pa-
[pillon,
Yon ciel pa ka jamin rest san yon
[z6toile,
Yon mer pa ka jamin rest san yon flo.
H61as! moin d61ess6, yo abandoned moin.


4
Ma fille faut pa ou pal4 con on ka pal6 ya,
Reflchi en momen dumoin, moin kaille
[sourir ou.
H6las, moin d6l6ss6, troi jou moin
[d616ss.
Moin d6l6sso passe Ca moin inmin la pati.


6
H6las! chagrin la ca gagn6 manzelle,
Y ka pl6rd, pl6r6 san jamin console.
Yon jou c6 tou bonnement dominus
[vobiscum,
L'abb minn6 li en gran cimitit la.


6
HMas, chb! a mon ton moin trapi en
[douleu;
Moin chant chanson a ou t6 ka pleur la ?
Moin d6posi yon rose assou tombo a li;
Moin tanne li ka di: yo abandon moin I


La douleur la plus triste vient me tra-
[casser.
H61as! je suis dilaisse, on m'a aban-
[donn6e.

Une fleur n'est rest6e jamais sans un
[papillon,
Un ciel nest rest jamais sans une
[6toile,
Une mer n'est rest6e jamais sans une
[fleuve.
H61as! je suis d6laisse, on m'a aban-
[donn.e.

Ma fille ne faut pas parler comme vous
parolee IA,
R6flichiez au moins un moment, je vais
[sourir avec vous.
H6las, je suis d6laiss6e, trois jours je suis
[(dlaisske.
Je suis delaissbe parce'que celui qui
[j'aimais est parti.

Hilas le chagrin a gagn6 mademoiselle,
Elle pleure, elle pleure sans Itre jamais
console6.
Un jour c'est tout A faith dominus
(vobiscum,
L'abb6 I'emmune dans la grande cime-
[tiere.

Hilas chirie! en mon tour j'aI eu une
[douleur;
J'ai chant votre chanson: qui pleure I ?
Je d6pose une rose sur son tombeau;
Je I'ai entendu dire: on m'a abondonn6e i


Er is geen Fransman, of hij heeft zijn lied aan vlag en vaderland, en
in die liefde doet de Creool niet voor hem wonder met zijn liefde du
patri (de la patrie).


ESCE OU CONNATE LA TROI
COULk.


Esce ou connote 16 troi could ,
LI troi could de France;
,a Id ca f& r6v6 16 coeu
En gloire et esp6rence;
B16 c6leste, coult du jou,
Rouge de san, coul6 d'amour,
Blan franchise et vayiance.

2
Jusca la m6r y ka d6fanne,


LES CONNAIS-TU LES TROIS
COULEURS.


Les connais-tu les trois couleursa
Les trois couleurs de France;
Celles qui font rever les coeurs
De gloire et d'esp6rance;
Bleu c6leste, couleur du jour,
Rouge de sang, couleur d'amour,
Blanc, franchise et vaillance.


Jusqu'k la mort on les defend,


















W. DE BARBANSON O.P.


Yon sublime folie,
Et can yo ka vini trionf6
Tou pr6 6tofe ch6ri la,
Toute zieu plein d'larme,
Car drapo la ka gad6 en pli li
L'Ame du patri la.


Une sublime folie,
Et quand on revient triomphant
Tout prbs sa loque ch6rie,
Tous les yeux sont de larmes
[remplis,
Car le drapeau garde en ses plis
L'ame de la patrie.


Een der bekendste volksliedjes is Adieu madras, het afscheid van
bet meisje aan een matroos. De foula is de mooie halsdoek, die evenals
de madras, de hoofddoek, en de gouden sierraden tot de Guadeloupse
dracht behoren. Colier chou is de halsketting met grote kralen. Het
sou marin, in het vierde couplet, kan ik niet this brengen. Het is
omgezet in un marin, maar dit zal wel niet goed zijn.


ADIEU MADRAS.

1
Adieu foula, adieu madras,
Adieu grinne dou, adieu coli6
[chou;
Doudou A moin 1i ka pati. (is
H6las, h6las c6 pou toujou!

2
Moin za mand6 le Procureu
Pou 16ss6 doudou 6pi moin;
Le Procureu fai moin pou r6ponse:
H6last helas y deja tro tar!

3
Helas, bon Dieu, la moin la f6cp
Pou vo doudou moin pati;
HlIas, bon Dieu, la moin courage
Pou voe doudou pati tout A l'hnu.



4
Helas bon Dieu, si moin t6 sou
(marin,
Pou moin t6 condui doudou moin;
H61as, bon Dieu, si moin t6 sou
[marin,
Pou moin t6 alley 6pi doudou moin.

5
Moin ka maudi capitaine la,
Ki vini 6pi batau A li;


ADIEU MADRAS.


Adieu foulard, adieu madras.
Adieu graines d'or, adieu colier
[chou;
Mon cheri, ii s'en va. (bis)
H61las, helas c'est pour tou-
[jours

J'ai demand le Procureur
Pour. laisser mon ch6ri avec moi;
Le Procureur me fit come
response :
H6las; helas il est d6ji trop tard!

H6las, bon Dieu, donne moi la
[force
Pour voir partir mon ch6ri;
H6las! bon Dieu, donnez moi le
[courage
Pour voir partir tout a l'heure
[mon ch6ri.

H6las, bon Dieu, si j'6tais un
[marin,
Pour que je conduisse mon ch6ri;
Htlas, bon Dieu, si j'6tais un
[marin,
Pour que j'aille avec mon ch6ri.


Je maudis le capitaine
Qui vient avec son bAteau;



















FRANS-CREOOLSE VERSJES VAN GUADELOUPE


Y pren doudou mind y all6.
H6las, h6las c6 pou toujou I

6
Moin ka maudi bitiment 1L
Ki vini pren doudou moin:
Moin ka maudi batiment 1i
Ki minn6 doudou moin all!6

PAPA MOIN BA MOI YON MART.

1
Papa moin la moin yon mari, mon
[Dieu,
Qui nomme qui piti nomme ch6!
Papa moin la moin yon mari, mon
[Dieu,
Qui nomme qui li piti!

2
Moin pren lampe la pou chach6 li,
[mon Dieu,
Qui nomme qui piti nomme chO!
Moin pren lampe la pou chach6 li,
[mon Dieu,
Qui nomme qui li piti!

3
Du feu pri dan paillasse A li, mon
[Dieu,
Qui nomme qui piti nomme ch6b
Du feu pri dan paillasse A li, mon
[Dieu,
Qui nomme qui Ii piti!

4
Chatte la pren li pou on souri,
[mon Dieu,
Qui nomme qui piti nomme chb I
Chatte la pren li pou on souri, mon
[Dieu,
Qui nomme qui li piti!

5
Chatte IA, chatte Ia c6 mari a moin,
[mon Dieu.
Qui nomme qui piti nomme ch&!
Chatte IL, chatte 1 c6 mari b moin,
[mon Dieu,
Qui nomme qui li piti!


II prend mon ch6ri et 1'emmine.
H6las, h6las c'est pour toujours!


Je maudis le biteau
Qui est venu prendre mon ch6ri;
Je maudis le bAteau
Qui emmbne mon ch6ri aller!

MON PARE M'A DONNED UN MARIA.


Mon pere m'a donn6 un mari, mon
[Dieu,
Quel home, quel petit homme
[ch6ri
Mon pere m'a donn6 un mari, mon
[Dieu.
Quel homme qu'il est petit!

Je pris la lampe pour le chercher,
Quel homme, quel petit homme
[ch6ri!
Je pris la lampe pour le chercher,
Quel homme qu'il est petit I



Le feu a] pris dans sa paillasse,
[mon Dieu,
Quel homme, quel petit homme
[ch6ri!
Le feu a pris dans sa paillasse,
Quel homme qu'il est petit!


Le chat l'a pris pour une souris,
[mon Dieu,
Quel homme, quel petit homme
[ch6ri!
Le chat 1'a pris pour une souris,
Quel homme qu'il est petit!


Au chat, au chat c'est mon mari,
[mon Dieu,
Quel homme. quel petit homme
[chbri!
Au chat, au chat c'est mon mari,
[mon Dieu,
Quel homme qu'il est petit!





















14 W. DE BARBANSON O.P.

Het is natuurlijk inconsequent on in het vierde couplet van het
volgende vers faith te schrijven, waar op andere plaatsen fL gespeld wordt;
maar de Creolen zijn nu eenmaal erg willekeurig in hun schrijfwijze.
Zott, in de refreinen, betekent eigenlijk vous autres.


SURAH.


SURAH.


Moin pren Surah dan sein A manman li;
Moin dlivd Surah 6pi zoeufs et madere;
A dix buit ans, yo pren li dan lanmain
[moin;
Ce la moin di bon Dieu: tout6 fini pour
[moin.

(Refrain)
N6n, non! non non madame!
Zott p6 k6 pren Surah;
Pace quan moin t6 d6cid6,
Zott po c6 td pare.

2
Surah a moin te ni yon abitude;
Taou 1 six bef du soir, plani dan bra A
[moin;
Six heu sonnd, moin pa vo6 li vini;
C6 la moin di bon Dieu, voyd Surah la
[moin.

3
Surah A moin c6 yon bel ti gacon;
Tou li abilld du nod, y ca samme yon
[papillon;
Surah A moin cd yon bet ti gacon,
Tou li abilM du blan, y ca samme un
[bdbk rose.

4
Moin za passe dan toute e1 pharmacies,
Et pi moin za mandd sous 'onguent
[d'amou;
Les pharmaciens fait main pou la
[rdponse:
Cd seul'ment Surah A moin qui p6 con-
[sol6 moin.

(Dernier refrain)
Pren y, pren y pou zott;
Moin v6 pas enc6
Moin save trouvW en jeune gacon
Qui peu console moin.


J'ai pris Surah du sein de sa mere;
J'ai dlev6 Surah avec des oeufs et du
[madere;
A dix-huit on me Pa pris des mains;
C'est alors que j'ai dit: Mon Dieu, tout
[est fini pour moi.

(Refrain)
Non, non! non non mesdames!
Vous ne prendrez pas Surah;
Parce que quand je me suis d6cid6e,
Vous n'tiez pas encore (pr6pardes)prCtes.


Mon Surah avait une habitude;
Tous les soirs a six heures, (plani) dans
[mes bras);
Six heures a sonn6, je ne le vois pas
[venir;
C'est alors que je dit: Mon Dieu, envoyez
[moi mon Surah.

Mon Surah c'est un joli petit garcon;
Habilli tout en noir, ii resemble on
[papillon;
Mon Surah c'est un joli petit garcon,
Habill6 tout en blanc, il resemble un
(beb6 rose.


J'ai passe dans toutes les pharmacies,
Et puis j'ai demand de l'onguent
[d'amour;
Les pharmaciens m'ont fait (donner)
[pour r6ponse:
C'est seulement mon Surah qui peut me
[consoler.

(Dernier refrain)
Prenez-le, prenez-le pour vous (autres);
Je n'ai pas encore vu
Je peux trouver un jeune garcon
Qui peut me console.


In het eerstvolgende couplet staat marabout waarschijnlijk wel in de
betekenis van een lelijk en kreupel mens. Chandelle is hier kaars. Grasse
is mollig.




















FRANS-CREOOLSE VERSJES VAN GUADELOUPE


CHOUCOUNE.


Choucoune c6 yon maraboute;
Zieu li cl0re quon chandel;
Li pa gro femme mi li grassette.
Femme con va plb moin tou nite
Nou rete cost lontan. (bis)


(Refrain)
Ti zozio dan bois qui ta p6 cout6
Quan moin song ga (bis)
Moin gagn6 la pinne,
Car dipi jou la (bis)
Dd pi6 moin dan chinne.


2
All la caille manman li
Yon gran moune qui bien onete
Sito li voun moin li di:
A ta la pli moin tou n8te.
Non boui chocola au noi. (bis)

3
Meuble pr(, bel cabanne bato;
Table ronde, ch6se ronde dodine;
Nape, serviette, rido mousline;
Dra brod6 et bel tapi.
Quinze jou seilmen t0 rkt6. (bis)



4
Yon ti blan vini rive,
Monte ci c6te bo chiv6;
Mali moin qui fi la c6se,
Li trouvi Choucoune joli
Et Choucoune immd li.


O CASINO FAIT MOIN PLISX.

I
D6pi moin contra ou,
D6pi ou ranne moin fou,
D6pi c6 on tou seul
Moin ka trouv6 ki bel.

(Refrain)
Min c6 o casino ou ka fai moin
[pl6si
Min bigine 14 ka cho aucite on
[pati.


CHOucouNE.


Choucoune c'est un marabout;
Ses yeux brillent come une chandelle;
Ele n'est pas une grosse femme, mais
[elle grasse.
Une tell femme me plait tout a fait
Nous sommes rests en causant long-
[temps.

(Re/rain)
Les oiseaux dans les bois qui peuvent
m'6couter
Quand j'ai pensi a ca (bis)
J'ai eu de la peine,
Car depuis ce jour IA (bis)
Mes deux pieds sont dans une chalne.

J'ai Wtt A la maison de sa mere,
Une grande personnel, qui est bien
[honnate;
Aussit6t qu'elle m'a vu elle a dit:
A celle I& me plait tout A fait.
Nous avons bu du chocolate au noir. (bis)

Meubles prets, une jolie caban: de
[bAteau;
Une table ronde, une chaise ronde
[pour se dodiner;
Une nappe, serviette, des rideaux de
mousselinee;
Des draps brodds et un joli tapis.
Quinze joursseulement j'ysuisrestC. (bis)

Un petit blanc arrive,
Monte de ce c6t& beaux cheveux;
Mon malheur voila la cause,
II a trouv6 Choucoune jolie
Et Choucoune l'aime.


LE CASINO ME FAIT PLAISIR.


Depuis que je vous ai rencontr6e,
Depuis que vous m'avez rendu fou,
Depuis que c'est vous toute seule
Que je trouve si belle (jolie).

(Refrain)
Mais c'est au casino (= badhotel)
(que vous me faites plaisir
Mais la biguine (= dans) chauff6
[aussit6t que vous 6tiez parties.


















W. DE BARBANSON O.P.


Pa ti ni pa yon femme qui ka
dens6 come vous,
Min 9a ki belle moune c6 ou.

2
Soleil en moin c6 ou!
Toute moune jalou nou.
Min a moin ka di ou,
Pa 16ss4 moune pal6 mal di ou.

3
Min qui soi robe enc6
Eve foula o ven,
Qui soi coli6 db
Qui soi robe di chamme blan.


II n'y a pas une femme qui danse
[comme vous,
Mais c'est vous qui Otes une belle
personnel .

Vous 4tes mon soleil
Tout le monde est jaloux de nous.
Mais ce que je vous dis,
Ne laissez personnel parler mal de
[vous.

Mais que se soit une robe encore
Enfin jette la au vent,
Que se soit un collier d'or
Que se soit une robe de chambre
blanchee.


In het lied van de Congolees komen wij nog een andere vorm van un
tegen, namelijk yonne. Tafia is rhum, de volksdrank.

CHANT D'UN CONGO.


I
Y ti ni troi zomme
Qui assou na tabe,
Y ti ni d6 ki ti ni den,
Ka mang6 pain A pi f6mage;
Yonne qui pa ti ni den,
Ka bou6 divin b. pi tafia.

2
Chant6 bien Naxiome,
Chant6 bien.
C6 pa moin qui ti fai
La chanson, c6 ou minne
Ki ti fai la chanson ou.

3
C6 pa moin qui ti fai
La chanson,
Ch linton qui fai la chanson.


Ii ya trois homes
Qui sont A table,
Il y en a deux qui ont des dents,
Ils mangent du pain et puis du
[fromage;
II y en a un qui n'a pas de dents.
II boit du vin et puis du tafia.

Chantez bien Naxiome,
Chantez bien.
Ce n'est pas moi qui a fait
La chanson, c'est vous mAtne
Qui a fait votre chanson.


Ce n'est pas moi qui a fait
La chanson,
C'est le temps qui fait la chanson.


Het volgende liedje is een plaatselijk spotliedje; nu weer vergeten,
maar gezongen in de tijd van het huwelijk van LMIia en Heribert, dat
al direct een mislukking was, aangezien de bruid het huis in de huwelijks-
nacht ontvluchtte. Vandaar natuurlijk de volksuitleg, dat L6Iia, geprest
door haar moeder, Heribert puur en alleen om zijn geld trouwde. C'est
affaire d Lelia; dat moet Llia maar weten!


















FRANS-CREOOLSE VERSJES VAN GUADELOUPE


MAMAN LELIA.
I
Maman Lelia may6 Lelia
C'est pou trap6 bel maison 1.
En arrivant dans maison li
Bonh6u L6lia fini pou li.


(Refrain)
Zaffai' cor L61ia,
Zaffai' cor A maman L6lia,
Zaffai' cor LUlia,
Zaffai' cor A maman L6lia.

2
Maman LUlia may6 LUlia
C6 pour trap6 bijouterie 1A
Missi6 H6ribert t6 ni cache.
H6las, moin di ou toute moune
[sauv6.


3
Premier qui sauv6 de case 1&
C'est maman, mamzelle L6lia.
En arrivant dans maison 1t
Mamzelle L61ia saut6 fun6tre 1k.


MAMAN LALIA.

Maman L6lia a marie Llia
C'est pour avoir la jolie maison.
En arrivant dans sa maison
Le bonheur de L6lia 6tait fini pour
[elle.

(Refrain)
C'est affaire A Lelia,
C'est affaire A maman Ldlia,
C'est affaire A LUlia,
C'est affaire A maman Lelia.


Maman L6lia a mari6 LUlia
C'est pour obtenir (attraper) les
[bijoux
Que Monsieur H6ribert avait de
[cach6s.
Helas, je vous dis tout le monde
[s'est sauv6.

La premiere qui s'est sauv6e de la
[maison
C'est maman, mademoiselle 1elia.
En arrivant dans la maison
Mademoiselle Ll6ia a saut6 par la
[fenetre.


KINDERSPELEN,

De meeste van deze liedjes worden gezongen, waarbij de kinderen
in een kring aftellen.


Si lapin vini ba li boue,
ba li mang6 pa ba li la
cl1 buf6 la, passe si yon
ti bate ki tro malin, lin lin,
colin la plu bel la min d6ho.



Mi yonne, mi d6,
mi dlo chale babi,
babi cano m6t6
dlo dan la chapel.


Si le lapin vient, donne lui A boire,
donne lui & manger, ne lui donne
[pas la
clef du buffet, parce' que c'est une
petite b6te, qui est trop maligne,
colline la plus belle la main
[(l'emmene?) dehors.

Voici un, voici deux,
voici 1'eau chaud,
.... cano mettre
de l'eau dans la chapelle.


Is chale hierbij een verbastering van chaud? Of moet het Charles
betekenen, waarbij Charles Babi een kindernaam zou zijn. En dan
West-Indische Gids XXXI 2


















W. DE BARBANSON O.P.


cano maed. Is dat een herinnering aan mettre d la voile, wonder zeil gaan,
te meer daar het hele geval nogal waterachtig is?


Pou lav6 16 ban de Dieu,
pin, pin karabel, la plu
bel la min d6ho.


Pour laver le ban de Dieu,
pin, pin karabel, la plus
belle la main (1'emmene?) dehors.


Wat mag le ban de Dieu bier wel betekenen?


Pimpomme, balance,
coq chant, palillon vole.


Ou pa conkte za f6ta la,
ou pa save sa ki la,
all6 chbch& ti brin dlo la main,
pou moin lav6 pi6 moin.


Pimpomme (?) balance,
le coq chante, le papillon vole.


Vous ne connaissez pas cette
[affaire 1l,
vous ne savez pas ce qu'il y a,
va chercher un peu d'eau pour moi,
pour me laver les pieds.



AADSELS.


Niet alleen liedjes, maar ook raadsels nemen een belangrijke plaats
in in het leven van de Creolen.


Dlo douboute.


De l'eau debout.
Canne d sucre.


Dlo descen ne m6ne. L'eau qui descend un morne.
Un coco.
(Kokosnoten die door ratten zijn aangevreten gaan dikwijls lekken,
waarbij het water op de ground druipt).


Moin ici, moin en France.


Tablier madanme dey6 do i.




Yon case a sou yon sel pot6.


Je suis ici, je suis en France.
Ine ettire.

Le tablier de madame est derriere
[son dos.
Un ongle.

Une maison sur un seul poteau.
n parapluie


Madanme en lecuri la k6 i d6r6. Madame a 1'6curie sa queue est
[dehors.
Cheval.


















FRANS-CREOOLSE VERSJES VAN GUADELOUPE


Yon ti bononme ka plein en case. Un bonhomme qui remplit une
[maison.
Une lampe.


Moin pa ni roi, ni reine,
moin ka p6t6 la couronne.
Grenade


Je ne suis ni roi ni reine,
je porte la couronne.
(granaatappel).


Moin ka tanne vi6 femme ka J'entends quelques vieilles fem-
[babiy6, mes se dispute,
moin ka gad6, moin pa ka voue a je regarded et je ne vois rien.
[yen.
Haricots sees.
(Als de snijbonen droog zijn hoor je de boontjes in de basten ram-
melen).

Madanme voy6 servante en con- Madame envoie sa servante faire
mission, conmission riv6 avant ser- des commissions et les commis-
vante. sions arrivent avant elle.
Monteur de cocos.
(lemand die cocosnoten plukt, en dus de palm beklimt, gooit de noten
naar beneden v66rdat hijzelf weer omlaag komt).


Moin ka mach6, moin ka vouA yon
ti baton verni a tl6a moin passa
pren li.


Moin ni yon bitin a case moin,
toutan moin pa kinb6
i pa cou y pa ka s&vi moin.


Je march et je vois un baton
verni A terre et ne peux le ra-
masser.


Un serpent.


J'ai chez moi une chose,
qui me sert
que lorsque je la prends par le cou.


Potiche.
(Bitin betekent chose; sIvi is eigenlijk servir).


Als een soort spreekwoorden kunnen gelden:

Rata passa cassa di vers et si ta. Le rat passe et casse dix vers et
six tasses.


Si c6 pat6 vini vinette dormi,
dormette pat6 kail mange tombi
[tombette.


Si le chien n'6tait pas arrive,
le cochon n'aurait pas mang6 le
corosol.


De laatste uitdrukking is niet zo gemakkelijk this te brengen; zij
wordt gedragen op een soort van binnenrijm: vini vinette en tombi
tombette. Een corosol is een vrucht welke op Curagao schubappel heet,
de sweetapple van de Engelse eilanden,

















20 FRANS-CREOOLSE VERSJES VAN GUADELOUPE

En tot slot dat wat men op Guadeloupe zingt om met regenmooi
weer te krijgen:

Ange Gabriel pren la pluie, Ange Gabriel prend la pluie,
voy6 soleil, envoyez le soleil.

Wordt op Martinique gezongen als:
Missi6 Coco pren la pluie, Monsieur Coco prend la pluie,
voy6 soleil. envoyez le soleil.



RESUME

CHANSONS FRANcATS-CRIOLES DE LA GUADELOUPE.

Voici une petite collection de chansons cr6oles folkloriques, qui sont
chant6es en Guadeloupe.
Quelques unes de ces chansons sont des jeux enfantins et cette
collection est augment6e de quelques 6nigmes et expressions.
Les Cr6oles possedent quelques mots d'eux-memes (case-maison,
bail ou ba- donner), mais g4n6ralement ils usent les mots courants mais
ils out le penchant de simplifier la prononciationetaussil'orthographie;
comme: coud-croire, cb-corps, pdde-perdre.
A cause de la meme nonchalance et par ignorance ils ne distinguent
gubre les genres des mots et le singulier et le pluriel (en june fiyite, du
patrie, du go ans).
Le verbe Etre chez eux est: ti, te, tini; une forme qu'ils usent sans
conjugaison (je suis, ii est, nous sommes, il 6tait).
Pour indiquer le future ils usent: ca ou kaille (ca mor-elle mourra).
Pour le pronom personnel il et elle ils emploient y.
Le pronom possessif est moin pour mon, ma on mes et li pour son, sa
et ses. Il est plac6 apres le substantif (Itie li-sa tate; june an moin- mes
jeunes ans). Mais moin peut Atre aussi le pronom personnel: moin-je.
L'article ind6fini un et une est an, on, en, yon, yonne.
Les chansons parent pour elles-memes, seulement ,,Maman L6lia"
demand une petite explication. C'est une chanson locale exprimant
une certain raillerie. L61ia oblige par sa mbre se marie A centre coeur
avec Monsieur HBribert, mais le soir meme du marriage elle s'enfuie.
C'est pourquoi l'explication des gens: L6Iia a epous6 H6ribert & cause de
son argent.
De cette faqon, on voit que les Creoles experiment, tout en chantant,
leurs sentiments de tristesse et de joie, mais la plupart de ces chansons
ont un caractere m6lancolique.



























BESPREKINGEN


DE WATERHUISHOUDING VAN CURACAO EN ARUBA
Bespreking van een belangrijk rapport van prof. KRUL en medewerkers

In deze bespreking welke de gewone afmetingen van een boekbe-
spreking in dit tijdschrift ver te buiten gaat is gepoogd om, zoveel
mogelijk met dezelfde woorden als door de schrijvers werden gebruikt,
een uitvoerig overzicht te geven van de inhoud van een zeer belangrijk
rapport, dat in Juli 1949, wonder de algemene titel De waterhuishouding
van Curacao en Aruba (Rijksinstituut voor Drinkwatervoorziening 1949),
in een oplage van slechts honderd exemplaren is verschenen.
De bespreker moet echter erkennen dat hij, naast z66r grote lof, toch
ook ernstige bedenkingen heeft. In zoverre deze bezwaren gericht zijn
tegen bet gemak, waarop men in dit Rapport de natuurlijke functies van
de wilde begroeiing beoordeelt en baar invloed op de grondwaterwin-
ning veroordeelt, waarmede men de invloed van de Oostpassaat op vele
dingen voorbij gaat, en de mogelijkheid van allerlei grondbewerkingen
en beplantingen aanvaardt, heeft hij getracht hierop gelijkertijd de aan-
dacht te vestigen, zonder aan de objectiviteit van bet overzicht veel
schade te doen.
Het spreekt vanzelf waar een samengaan van waterwinning en
voedsellandbouw een aanvaardbare oplossing van het landgebruiks-
probleem betekent dat de natuurlijke plantengroei hieraan zo nodig
moet worden opgeofferd. Zolang wij echter nog z6 weinig weten van de
invloed van de wilde begroeiing op het waterverbruik, op de bodem en
op het mikroklimaat, en over de mogelijkheid de vegetatie op Curagao
naar willekeur te wijzigen, weze men toch zuinig op het toch al zo
uiterst dunne en gerafelde plantenkleed dat onze eilanden thans nog
bedekt, en grijpe alleen dAAr in, waar dit door een goed landbouwkundig
bodemgebruik is gerechtvaardigd.

Het is wellicht goed er op te wijzen dat de bespreker van meaning is dat
de grondslagen van het Rapport dat vele sterke punten heeft door
de hier uitgeoefende critiek niet worden aangetast.
Het voornaamste bezwaar, hier naar voren gebracht, heeft betrekking
op de verdampingscijfers van de wilde begroeiing welke op een, naar oor-


- 21 -


















BESPREKINGEN


deel van de bespreker, niet zeer overtuigende wijze werden geschat -
nochtans leiden tot de conclusie, dat men ten behoeve van de waterhuis-
houding deze begroeiing moet gaan uitdunnen. En al wordt in het
Rapport ook wel gewezen op enkele nuttige functies van de natuurlijke
begroeiing (ten aanzien waarvan verder onderzoek wordt aanbevolen),
dit neemt niet weg waar de verwijdering of uitdunning van de
natuurlijke vegetatie herhaaldelijk als een zeer doeltreffende (en ge-
makkelijkst uitvoerbare) maatregel voor de waterconservatie naar voren
wordt gebracht dat op deze wijze het Rapport aanleiding zou kunnen
geven tot een kaalslag op grote schaal, hetgeen voor de samenleving op
deze eilanden een ramp zou betekenen.



Naarmate de grondwateronttrekking op Curacao toenam, kwamen
bezwaren tot uiting in verschillende kringen der bevolking, die van
meaning waren dat hierdoor de belangen van de landbouw en het natuur-
schoon werden geschaad. Teneinde hierin klaarheid te brengen werd
de bekende ,,watercommissie" ingesteld, wonder leading van Frater
RADULPHUS, die wonder dagtekening van 17 October 1945 een uitvoerig
Rapport uitbracht, waarin sterk de nadruk werd gelegd op de watercon-
servatie ten behoeve van de landbouw. Aanbevolen werd de gouverne-
ments-grondwaterwinning stop te zetten en de destillatie-voorziening
belangrijk nit te breiden. Het Hoofd van de Landswatervoorzienings-
dienst bracht echter in Februari 1946 een afwijkende zienswijze naar
voren, waarin hij tot de conclusie kwam dat de grondwaterwinplaatsen
zonder gevaar voor roofbouw in exploitatie zouden kunnen blijven, ter-
wiji ook aan de destillatie uitbreiding zou moeten worden gegeven. In
verband hiermede werd aan prof. W. F. J. M. KRUL, Directeur van het
Rijksinstituut voor Drinkwatervoorziening te 's-Gravenhage toenter-
tijd op studiereis in de U.S.A. verzocht naar Curacao te komen voor
het voeren van besprekingen omtrent het langzamerhand zo urgent
geworden waterprobleem. Na een kort bezoek aan Curaqao adviseerde
prof. KRUL in zijn Voorlopig rapport intake de waterhuishouding van
Curafao, Aruba en Bonaire, van Febr. 1947, tot een nader onderzoek
van de waterhuishouding van Curagao en Aruba in haar geheel, mede
als onderdeel van een algemeen welvaartsplan. Een opdracht welke hem
in 1948 werd verstrekt.
Op 26 Mei 1948 kwam prof. KRUL met twee medewerkers op Curacao
aan; ir W. C. VISSER, l.i., Hoofd van de Afdeling Onderzoek van de
Cultuurtechnische Dienst, zou de landbouwkundige problemen die aan
het vraagstuk der waterhuishouding vastzaten bewerken; ir G. SANTING,
ingenieur bij de Geo-Hydrologische Afdeling van het Rijksinstituut voor
Drinkwatervoorziening, werd de uitwerking van het hydrologisch ge-
deelte opgedragen. Nadat prof. KRUL, na een kort verblijf weer naar
Nederland was vertrokken, hebben ir VISSER (tot 14 Augustus) en ir
SANTING (tot 22 September 1948) plaatselijk de nodige onderzoekingen
verricht. In Maart 1949 zijn prof. KRUL en ir VISSER nog even op
Curagao terug geweest om hun inzichten te toetsen aan die van ver-
schillende autoriteiten, lichamen en personen. Daarna werd het rapport
door prof. KRUL, in overleg met zijn beide medewerkers voltooid.


















BESPREKINGEN 23

Over de inhoud van het eigenlijke Rapport kan hier bet beste lets
worden gezegd nA de bespreking van de Nota's van ir VISSER en ir
SANTING (Biljage I-III) waarop het zich in hoofdzaak baseert. Rapport
en bijlagen zitten in een stevige doos, welke zeer praktisch als
verzamelband is uitgevoerd.

Beschouwingen over de regenval door W. C. VIssER.
Bijlage I. Cultuurtechnische Dienst Afdeling Onder-
zoek, (Utrecht), 1949, i + 8 blz. gestencild, 2 teke-
ningen buiten de tekst en 2 losse uitvouwbare teke-
ningen.

Ir VISSER vraagt zich allereerst af, of in de afwisseling van natte en
droge perioden een regelmaat te bespeuren valt. Hiertoe werden regenval-
cijfers van 120 jaar op hun onregelmatigheden onderzocht en inderdaad
aanwijzingen gevonden van een period van 11 jaar, zoals elders in
verschillende uitingen van het klimaat wordt aangetroffen. Naast deze
regelmatige variatie van gemiddelden treden echter vele toevallige
schommelingen op, die soms zeer groot zijn. ,,Toch staan Curagao en
Aruba, te beginnen in 1950, er ten opzichte van de regen veel better voor
dan in 1945." ,,De droge period van 1946/48 zal dus na 1956 zijn her-
haling vinden in een droger tijdvak van 3 jaren, dat van 1957 tot 1960 zal
duren."
De tweede vraag is, of in de loop van de tijd in het algemeen een stijging
of een dealing van de regenhoeveelheid te verwachten vail. Door het ontbreken
van voldoende oude regenvalwaarnemingen kan dit niet meer exact
worden vastgesteld. ,,Naar wij menen te mogen opmaken uit de nog niet
2eer gefundeerde kennis omtrent de oorzaken van klimaatsschommelin-
gen is de toekomst van het Benedenwindse gebied niet ongunstig, al zal
de regenval steeds spaarzaam blijven. Na het jaar 2000 verwachten
wij evenwel een veel drogere periode"
Een derde vraag die wordt gesteld is, hoe groot de hans is, dat er meer
of minder regen valt dan een bepaalde hoeveelheid in een gegeven period.
Ten aanzien van dit ingewikkelde vraagstuk slaagde ir VISSER er in
grafische voorstellingen te construeren, waaruit men de kans op een
zekere regenhoeveelheid voor een zekere period op een willekeurige
datum kan aflezen. Onder kans te verstaan, de in procenten uitgedrukte
verhouding tussen het aantal malen dat de regenval in een reeks wille-
keurig gekozen perioden van gelijk aantal dagen beneden een zekere te
kiezen waarde blijft, en het total aantal perioden.
Aan het slot van deze bijlage wordt nog even de befnvloeding van de
regenval behandeld, waarbij noch van invloed van bos op de regen noch
van kunstmatige regenval iets goeds wordt verwacht.

Nota betreffendde e landbouw van Curafao en Aruba
door W. C. VISSER. Bijiage III. Cultuurtechnische
Dienst Afdeling Onderzoek, (Utrecht), 1949, ii + 56
blz. gestencild, 4 tekeningen buiten de tekst en 1 losse
uitvouwbare tabel.

1 gaat over de plantengroei op de Benedenwindse Eilanden. Hierin


















BESPREKINGEN


maken wij al dadelijk kennis met enkele opvattingen welke kenmerkend
zijn voor het standpunt dat in deze nota ten aanzien van verschillende
vraagstukken wordt ingenomen. le. De directed zowel als de indirecte
betekenis van de bosbegroeiing is van zeer weinig belang; in het bij-
zonder is het goede effect van de begroeiing op de bodem, wat betreft
het tegengaan van erosie, twijfelachtig. Een betere bestrijding van de
erosie is te verwachten door in het bos contourdammen te ploegen. 2e.
De natuurlijke begroeiing verdampt veel vocht en put zodoende de
watervoorraad van de bodem sterk uit. 3e. De natuurlijke begroeiing
vertegenwoordigt een veeweide, waarvan de waarde thans door een
te scherpe beweiding niet hoog is. ,,Doordat de geit alles wegvreet wat
eetbaar is, verschuift het natuurlijke plantenbestand geheel naar de
wabis en cactussoorten. Een zeker uitzicht op een rendabele verbetering
zou te vinden zijn in het streven naar de vervanging van deze waarde-
loze begroeiing met planten die als veevoeder kunnen dienen." De
meaning van J. W. GONGGRYP (1921; W. I. Gids 3 p. 103) die de boom-
begroeiing in boomsingels wenste te concentreren als windbreking -
lijkt ir VISSER dan ook nog geheel geldend te zijn.
Een paar opmerkingen lijken hierbij toch wel op zijn plaats.
,,Een droog klimaat en een gering waterhoudend vermogen van de
ground zijn de twee ongunstige voorwaarden voor plantengroei" wordt
er gezegd. Zou de Oostpassaat hierbij niet een zeer belangrijke derde
factor zijn? welke bovendien door zijn invloed op de bodem van
hydrologische betekenis is?
De gunstige invloed van bos op de erosie is ongetwijfeld veel minder
groot dan bij tropische bergbossen of de bossen, waarin het Amerikaanse
onderzoek werd verright. Dat zij niet mag worden verwaarloosd leren
ons de afschrikwekkende voorbeelden uit streken met eenzelfde soort
klimaat in Noord-Venezuela.
,,Een onderzoek van een aantal hofjes en de vergelijking met de in
de nabijheid groeiende vegetatie maakte, dat wij menen een schatting
van de sterkte van de verdamping door de natuurlijke begroeiing te
kunnen maken. Wij kwamen tot de volgende cijfers:
diepte van het grondwater in meters: . 4 5.5 7 8.5 10
verdamping in m3/ha/etmaal: ...... 40 30 20 10 0
Om deze cijfers te kunnen gebruiken, dient bierbij erop te worden
gelet, dat de begroeiing met de waterdiepte in overeenstemming is."
Wat zijn de gegevens waarop deze berekening voor het vochtverbruik
is gebaseerd ? Deze verdampingscijfers werden geschat (zie ook Meded. 2
Voorlichtingsinst. Welvaartsplan Ned. Ant., 1950, p. 16) veronderstel-
lende, dat bij gelijke grondwaterdiepte en gelijke begroeiingsdicht-
heid, het vochtverbruik van een hofje en van de wilde begroeiing gelijk
zou zijn waarbij de verdamping in de hofjes werd bepaald uit ge-
gevens omtrent hoeveelheden bevloeiingswater. Toch zouden wij gaarne
nog veel m66r willen weten en iets meer vertrouwen willen hebben in de
gerechtvaardigdheid van verschillende schattingen, indien men ons zou
willen doordringen van de enorme belangrijkheid van de verliespost van
dit door begroeiing verdampte water op de waterbalans van onze eilan-
den, als hoedanig bet in het Rapport steeds weer naar voren wordt ge-
bracht.
Het concentreren van de boombegroeiing in boomsingels lijkt op onze

















BESPREKINGEN


Benedenwinden geen eenvoudige zaak. In de praktijk zal dit waarschijn-
lijk wel molten neerkomen op cactus-hagen van jatoe waarbij men
wbl moet bedenken, dat men bij een doeltreffend windscherm slechts op
een duidelijk merkbare beschutting in een strook van twintig maal de
hoogte van dat scherm mag rekenen.
In 2 (p. 6-9) behandelt VISSER de algemene betekenis van de land-
bouw, welke op de Benedenwindse Eilanden bijzondere vormen aan-
neemt.
De social betekenis wordt vooral gezien in de aanwezigheid van een
groep landbouwers naast de grote groep industrie-arbeiders. De land-
bouw is verder van betekenis als werkgelegenheid voor gepensioneerden
die nog geen rust willen nemen, of voor industrie-arbeiders die voor het
werk in de industries niet meer in aanmerking komen. Zij is van belang
voor de bodemconservatie, omdat de kleine maatregelen, die het begin
van erosie moeten voorkomen, in het algemeen alleen mogelijk zijn indien
deze werkzaamheden onderdeel zijn van een boerenbedrijf. In perioden
van belemmerde aanvoer is een zekere productive binnenslands van het
grootste belang. Komt de olieindustfle te vervallen dan is de landbouw
de voornaamste bron van grondstoffen.
,,Het verloren gaan van de landbouwkundige ervaring zal op de eilan-
den een groot verlies aan bestaanszekerheid betekenen. .... Men zal
zich zeer doelbewust alle moeite moeten even om de landbouw in
stand te houden."

Bij de behandeling van de tegenwoordige stand van de landbouw, in 3,
word nog zeer veel ruimte tot verbetering gezien. Dat men op Aruba
in sterkere mate op de landbouw is ingesteld dan op Curaqao ziet men
ook hier weer, waar blijkt dat men op Aruba ongeveer 50% van het op-
pervlak van de bruikbare ground (1200 ha kleine mais) in cultuur heeft
genomen, en op Curagao nog geen 10% (800 ha kleine mais).
In 4, de betekenis van het water voor de landbouw (p. 11-19), geeft
VISSER enkele beschouwingen over de verdamping door het gewas, wat
hij als 66n van de belangrijkste posten in de waterbalans van het eiland
beschouwt.
De verdamping van het vrije wateroppervlak wvaarmede men in
open reservoirs en tankies heeft rekening te houden is 5-6, misschien
zelfs 8-9 mm per etmaal. De verdamping van een nat geregende ground
bleek uit een proef van J. BEIJERING minstens 4 mm per dag te zijn. Werd
over de natte ground een laag losse, droge ground gestrooid waarbij
wij dus een situatie krijgen die bij het conservatieploegen wordt nage-
streefd dan was de verdamping veel minder.
Het waterverbruik van cultuurgewassen en de invloed van de diepte
van het grondwater werden in een aantal hofjes op Curacao onderzocht.
In het algemeen bleek een watertoevoer van 3 mm per etmaal voldoende;
bij waterbehoeftige gewassen most men echter tot het dubbele gaan. Bij
een diepere stand van het grondwater dan 6-7 meter, daalt de groeikracht
van mispel- en mango-bomen, zonder bevloeiing, snel.
Een hoeveelheid van 3 mm betekent 30 m> per ha. ,,Neemt men een
period van 100 dagen verdamping, een lengte dus gelijk aan de grote
regentijd, dan blijken 600 ha begroeiing evenveel water te verbruiken
als het waterleidingbedrijf van L.W.V. en C.P.I.M."


















BESPREKINGEN


Men bedenke dat dit slaat op een begroeiing zoals zij in de hofjes werd
onderzocht, en niet op de wilde vegetatie!
Waar VISSER de invloed van de begroeiing op de grondwatervorming
behandelt, keert hij zich tegen diegene die ,,ten aanzien van de drink-
en sproeiwatervoorziening met bebossing de vijand in de vesting zou
halen .... De wilde begroeiing is een veel grotere concurrent bij het
gebruik van het water door de landbouw dan de drinkwatervoorziening.
Dit brengt mede, dat een regeling van de grondwatervorming de meeste
resultaten belooft, indien men deze via de begroeiing tracht te beinvloe-
den. Het spreekt vanzelf, dat wij hier niet aan rigoreuze maatregelen
denken in de trant van het kaal slaan van gedeelten van het eiland.
Daarvoor heeft de begroeiing te veel andere functies in de samenleving,
die opwegen tegen veel nadeel, dat zij opdeze eilanden door waterverbruik
te weeg brengt. Het zal hier gaan om zorgvuldig afwegen en het be-
reiken van een compromise, waarin zo veel mogelijk alle voor- en nadelen
in de beoordeling worden opgenomen."
Ir VISSER zou de nutteloze begroeiing willen verwijderen en de
grassen een kans geven, of, better nog, de vorming van het grondwater
beinvloeden door de diep wortelenfe wilde begroeiing te vervangen door
een ondiep wortelende vegetatie, die slechts een deel van het opper-
vlak van een watervanggebied in beslag neemt. Hij denk hier aan de
verbouw van kleine mais. ,,Daarbij zou men, door strooksgewijze uitzaai
en door bestrijding van de bodemverdamping in de tussenliggende niet
beplante delen van de thans met doornstruiken begroeide vlakte, de
verdamping willekeurig kunnen vergroten of verkleinen, door de ver-
houding van begroeid tot onbegroeid land te varieren. De verhouding
van wel en niet bezaaid land kan men laten afhangen van de hoeveelheid
water, die men aan de grondwatervoorraad zou willen toevoegen. Het
strooksgewijze grondgebruik zou tegelijk dienst kunnen doen als be-
strijding van eventuele erosie. Vooral voor watervangterrreinen, waar
men zoveel mogelijk water uit wil halen, zonder daarom tot geheel kaal
maken van het terrein over te gaan, lijkt ons deze wijze van werken, een
combinatie dus van groenvoer winnen en water onttrekken, een waarde-
volle method tot beheersen van de waterhuishouding."
,.Voor het vervangen van nutteloze begroeiing, als cactaein en doorn-
struiken, is alle aanleiding. Deze vele jaren groeiende planten ontwikkelen
grote wortelstelsels met een zeer groot vochtonttrekkend vermogen.
Wel in tegenstelling met de meaning, dat deze planten weinig water ont-
trekken, beschikken zij over een grotere zuigkracht dan de meeste
andere gewassen. Omdat verder het wortelstelsel diep gaat, zal dit
gewas ook nog vocht aan het grondwater onttrekken en het peil in de
putten daardoor doen dalen."
Waarop fundeert VISSER deze overtuiging? welke al direct niet erg
in overeenstemming is met 6nze gevolgtrekkingen, bij het zien van alle
middelen welke door cactussen en doornstruiken worden aangewend om
hun waterverbruik in de droge tijd te verminderen.

De ontwikkelingsmogelijkheden van de landbouw worden in 5 uitvoerig
behandeld. Zou de economische ontwikkeling op de eilanden in een min-
der gunstige richting gaan, dan zal men moeten trachten door een gelei-


















BESPREKINGEN


delijke vervorming van het hedendaagse grondgebruik, een economisch
producerend landbouwbedrijf mogelijk te maken.
Men zou dan van de volgende grondstellingen moeten uitgaan:
1. De landbouw zal op alle redelijk productive gronden moeten worden
bedreven. 2. Men zal een bedrijfsvorm moeten kiezen, die het met de
regen van de grote regentijd kan stellen. 3. Men denke aan de vorming
van gezinsbedrijven. 4. De ground dient gereserveerd te blijven voor de
actiefste en flinkste boeren. 5. De bedrijfsgrootte dient passed te worden
gekozen. 6. De keuze van gewassen dient rekening te houden met bet
klimaat, met arbeids- en mechanisatiemogelijkheden en met de produc-
tieverhoudingen tegenover het buitenland.
Het lijkt VISSER dat, voor een op grote oppervlakken gedreven land-
bouw de verbouw van veevoeder, dat door ensilage verduurzaamd wordt
en aan het vee wordt gevoerd, de beste kansen heeft. De veeteelt zal,
althans in het begin, vermoedelijk in de vleesrichting moeten gaan.
Naast deze groenvoederteelt staat als enige concurrerende culture voor
grote oppervlakten de aloe, die alleen op zijn monopoliegrond, de koraal-
kalk, zou moeten worden verbouwd.
Voordat verder op de toekomstige landbouwkundige ontwikkeling
wordt ingegaan worden de alternatieven in de ontwikkeling in de land-
bouw nog eens scherp gesteld, om een ieder te doordringen van de grote
betekenis van de beslissingen, die op dit gebied thans genomen moeten
worden.
,,Wanneer men ook in de verre toekomst op het blijven heersen van
de gunstige conjunctuur zou mogen rekenen, dan zal men toch goed doen,
de dammen te onderhouden en op de best gronden door contourdammen
bet regenwater en de teeltlaag voor afstromen te behoeden. Men zal
moeten streven naar verbetering van het fruit en naar gebruik maken van
de beste gronden. ... Zou in de toekomst de landbouw een groter aandeel
in de welvaart moeten bijdragen. ... dan zal een ontwikkeling naar een
zo economisch mogelijk gedreven gezinsbedrijf een kans moeten krijgen.
Vooraf zal dit reeds een aantal maatregelen eisen." Mocht de omslag naar
een ongunstige conjunctuur de bevolking onvoorbereid treffen ,,dan zal
de mogelijkheid tot het aanleggen van water- en bodemconserverings-
werken er niet meer zijn. Ook zullen dan de golden ontbreken voor het
ontwikkelen van een landbouwvoorlichtingsdienst. De bevolking zal dan
aan eigen lot zijn overgelaten."

In 6 (p. 25-44) worden vervolgens behandeld de maatregelen om de
landbouwkundige ontwikkeling te verwezenlijken met hetoogopeen mogelijke
dealing in de conjunctuur. De punten welke hierbij van betekenis zijn, lig-
gen op drieirlei gebied en wel op dat van: a. de opleiding en het onder-
zoek; b. de juiste verkaveling en bedrijfsgrootte; c. de waterconservatie.
De scholing zou, zodra deze gewenst wordt, in bedrijfsverband gegeven
moeten worden. Er zijn enkele goed geleide, vermoedelijk het best door
het Gouvernement te exploiteren, bedrijven nodig, die ervaring verzame-
len, de landbouwtraditie levendig houden, de mogelijkheid van opleiding
in de practijk bieden en als voorbeeld kunnen dienen. Waar de landbouw-
voorlichting, gezien het geringe oppervlak van de eilanden, de steun van
een proefstation wel zal moeten missen, zou het van veel belang kunnen
zijn, wanneer ten aanzien van voorlichting door proefstations aanslui-


















BESPREKINGEN


ting zou kunnen worden verkregen met grotere landen in het Caraibische
gebied.
Voor het onderzoek dat zich in de eerste plaats op het bedrijf moet
richten zal men wetenschappelijke workers van buiten de eilanden
moeten aantrekken. De practische beheersing van waterconservatie-
maatregelen zal daarbij steeds hoofdzaak moeten zijn.
,,De ontwikkelingsmogelijkheid van de landbouw zal in sterke mate
afhankelijk zijn van de bedrijfsgrootte, de verkaveling en het grondge-
bruik. Hier zal men op zeer grote moeilijkheden stuiten. .... De
bedrijfsgrootte zal zodanig moeten zijn, dat een gezin hier een inkomen
kan verdienen .... Wij zouden voorlopig willen denken aan een grootte
van ten hoogste 10 ha .... Veel zal hier afhangen van de mate van me-
chanisatie, die mogelijk is door samenwerking tussen een aantal bedrijven.
De verkaveling in zijn tegenwoordige toestand is op een veel
kleinere bedrijfsgrootte ingesteld. Doch dit is niet de enige belemmering
voor de ontwikkeling van de landbouw. De omgrenzing van de percelen
is niet steeds aangepast aan de hoogteverschillen in het landschap. Het
gevolg hiervan is, dat het contourploegen voor de waterconservatie aan-
zienlijk moeilijker zal zijn uit te voeren".
Voor stadsuitbreiding zou men liever gronden moeten bestemmen, die
landbouwkundig geen waarde hebben. Ongewenst is ook ,,het grond-
gebruik, waarbij de steil hellende terreinen gebruikt worden voor de
verbouw van landbouwgewassen, die grondbewerking noodzakelijk
maken. De daarbij optredende erosie kan deze gronden zeer snel waarde-
loos maken .... Het moge zijn, dat het tegenwoordige verlies van een
paar ha ground weinig telt, het is niet uitgesloten, dat dit in de toekomst
sterker betreurd zal worden. Het niet gebruiken van gronden, die daar-
door met struiken en cactaen begroeid raken, heeft geen gevolgen voor
de toekomst, maar behoedt de ground voor wegspoelen." Om verwaarlo-
zing van gronden tegen te gaan wordt geen andere mogelijkheid gezien
dan overheidscontrble en uitgifte van landbouwgronden in pacht alleen
wonder omstandigheden, waarbij een goed grondgebruik gewaarborgd is.
Verder lijkt dorpskernvorming een belang van de eerste orde om aan
economisch ongunstige tijden het hoofd te kunnen bieden.

Bij de bespreking van de waterconservatie worden eerst enkele proven
van J. BEIJERING behandeld, over de snelheid van indringen en af-
stromen van water. Daarna volgt een uiteenzetting van de technische
conservatiemaatregelen, die meestal tot doel hebben het vermogen om
water in oneffenheden aan het oppervlak tijdelijk vast te houden, te
vergroten, om hierin het overschot aan water, dat niet zo snel kan
indringen, tijdelijk te kunnen opslaan. Het conservatieploegen werkt
echter volgens een ander beginsel. Door het ploegen wordt het water-
houdend vermogen van de ground vergroot, waardoor meer water kan
worden vastgehouden in voor de wortel bereikbare diepten. Het vormt
een onderdeel van de drv-farmingmethode en richt zich geheel op de
landbouwkundige waterbehoeften.
Door evenwijdig aan de hoogtelijnen contourgreppels te trekken, kan
men grote hoeveelheden water tegen afstromen beschermen. Bij de aan-
leg moet men sterk rekening houden met het feit, dat het overstromen
van de greppels sterke erosie geeft, want wanneer 6n greppelrug be-


















BESPREKINGEN


zwijkt, is de kans groot, dat alle andere dalwaarts ook door zullen breken.
Confourdammen die men niet hoger pleegt te maken dan I I tot
2 voet worden op grotere afstand van elkaar aangelegd. Ook hierin
vindt men een zeer werkzaam middel om de erosie en het afstromen van
water te bestrijden.
Een voordeel van grote dammen is, dat men met weinig moeite het
regenwater kan beletten af te stromen. Nadelen van deze constructive
zijn. dat zij het regenwater in staat stellen een lange weg snel boven-
gronds af te leggen, dat de kom achter de dam snel volslibt met een
dikwijls te zware ground, en dat het maar zeer kleine oppervlakten zijn
waarvan de landbouw profiteert. Het system FAUEL, waarbij een groot
aantal kleine dammen tot boven in de rooi wordt aangelegd, lijktdanook
in het algemeen juister.
In verband met de waterconservatie op de eilanden krijgen wij thans
een hoofdstukje over de invloed van de geil (p. 40-44), waarin op in
modern cultuurtechnisch onderzoek gebruikelijke wijze naar beste
weten getalwaarden worden ingevoerd, voor een aantal factoren, welke
zich tot een met zekerheid vaststellen van intensiteit en betekenis
slecht lenen, om de schade in een duidelijk te begrijpen schaal uit te
drukken.
Eerst wordt vastgesteld ,,dat de geit grote verwoestingen in natuur-
lijke en kunstmatige begroeiing teweegbrengt en daardoor schade ver-
oorzaakt", doch ,,alras bleek, dat het met de aangerichte schade nogal
meeviel. Het is vooral de ergernis, die de vernielingen door geiten te-
weegbrengt, die maakt, dat men zich tegen dit dier keert. .... Bij een
becij fering, waarin voor- en nadelen van deze dieren zeer breed werden uit-
gemeten, vonden wij een bewijs van deze beschouwingswijze. Het bleek,
dat de voordelen, die de samenleving uit de geitenhouderij trekt, de
nadelen overtreffen. Waarmede niet gezegd wordt, dat dezelfde voor-
delen niet mogelijk zouden zijn zonder deze nadelen." Dit is dus in
directed tegenspraak met bet deskundig betoog van W. F. VELDHUYZEN
voor de Curaaaose Rotary op 12 Augustus 1948, en met de conclusies in
het Geitenrapport van U. DRIEBERGEN en T. KRAFT, dat kort daarop
voor dezelfde Club werd uitgebracht.
De total schade van de geit ten aanzien van de waterconservatie op
Curacao wordt daarop door VISSER berekend op / 40.000 per jaar. ,Zou
men hier de betekenis van de bodemerosie nog bijtellen, een betekenis,
die wij op de halve waarde van de schade aan de waterconservatie be-
rekenden, dan moet men wel tot de conclusie komen, dat dit punt van
overgrazing en bet effect daarvan op het afspoelen van water en ground
economisch van zeer ondergeschikte betekenis is." Men dient, tot
goed begrip van bet geitenvraagstuk, te bedenken, dat dit verlies van
/ 60.000 's-jaars slechts 66n van de vele schadeposten is die de geiten de
Curaqaose gemeenschap bezorgen.

Wil men, in 7, een tijdschema voor de ontwikkeling van een moderne
landbouw ontwerpen, dan is het ,,noodzakelijk zich een termijn te
stellen, waarna men er mede rekening moet houden, dat de oliewelvaart
zou kunnen verdwijnen. Wij menen, dat dit tijdstip tussen 1965 en 1975
zal moeten worden gelegd en dat men hierop al zijn plannen zal moeten
instellen. Dit is een z66r korte termijn voor bet op gang brengen van


















BESPREKINGEN


een nieuw landbouwstelsel bij een bevolking, die de landbouw voor een
groot deel de rug toekeerde. .... Wij menen, dat de voorbereiding en
ontwikkeling in vijf phasen van vijf jaar kunnen verlopen. Men moet dit
niet zien als een star voorschrift. .... Wij geven dit .... voornamelijk
met het doel, duidelijk naar voren te doen komen, wat nodig zal zijn
om van de hedendaagse vorm van landbouw op een nieuwe vorm over
te gaan."
De ie Phase is die van het leggen van de algemene grondslagen. Er zullen
proven moeten worden gedaan betreffende de juiste uitvoering van
waterconservatiewerken zowel als van dry-farming-methoden. Naarmate
de kennis van deze zaken toeneemt zal men kunnen beginnen met het
treffen van waterconservatiemaatregelen in het terrein volgens een
weloverlegde planologische grondslag met in achtneming van de eisen
van de toekomstige landbouw.
In de 2e Phase zal men zich in hoofdzaak moeten bezighouden met het
opbouwen van een voorlichtingsdienst. Men zal kleine proefbedrijven
moeten aanleggen, waarin de ervaring uit de vorige phase moet worden
toegepast en uitgewerkt tot een practisch toepasbaar geheel.
In de 3e Phase zal men moeten beginnen met de opleiding van voor-
beeld-boeren. Het grotere aantal boerderijen zal hierbij tevens een bedrijfs-
typetoetsing mogelijk maken.
Tijdens de 4e Phase zal men de vorming van landbouwkernen ter hand
moeten nemen, op plaatsen die voor dorpskern in aanmerking komen.
Indien in de 5e Phase de op olie opgebouwde welvaart begint te kwij-
nen, en de economische verhoudingen de landbouw aantrekkelijker
zouden maken, dan kan men pas beginnen aan het opbouwen van een
boerenstand.
,,Naast deze vijf phasen voor landbouwgronden dient ook een verdere
verzorging van de bos- en beweidingsgronden te lopen. Welke kant men
hier uit moet, is een kwestie van voorafgaand overleg. .... Het hierv66r
geschetste plan zal velen wellicht een utopie lijken. ... Men zal het
inzicht moeten doen groeien en de medewerking moeten verwerven, die
een plan op lange termijn mogelijk maken, dat, op korte termijn gezien,
wellicht utopistisch en oneconomisch kan lijken."

Welke kosten zijn voor waterconservatie toelaatbaar? ( 8; p. 49-54).
,,Het grote gebrek aan water op de Benedenwindse Eilanden maakt,
dat 66n van de eerste maatregelen, die waard is genomen te worden ter
versteviging van het fundament van de welvaart op deze eilanden, de
waterconservatie zal moeten zijn." In antwoord op de vraag welke
bedragen men in deze waterconservatie zou mogen investeren, wordt
berekend voor Curacao, dat het mogelijk is thans tot f 6.850.000 te gaan
met het maken van onkosten voor waterconservatie, waarvan / 550.000
ten bate van de landbouw, / 6.000.000 ten bate van de watervoorziening
voor civil gebruik en de rest voor beide. Houdt men rekening met een
toekomstige, veel omvangrijker landbouwactiviteit, dan zou men naast
een gelijk bedrag voor civil watergebruik, tot 8,4 million gulden mogen
uitgeven ten bate van deze landbouw en f 1,2 million, die voor beide
doeleinden gezamenlijk moeten worden gerekend. Voor Aruba zou men
de orde van grootte van het voor waterconservatie toelaatbaar te be-
steden bedrag omstreeks / 5.000.000 kunnen stellen.

















BESPREKINGEN


In 9 wordt ten slotte nog iets medegedeeld over de uitslag van het
onderzoek van grondmonsters welke bij het bestuderen van de invloed van
de diepte van het grondwater op de groei van vruchtbomen werden ge-
nomen.

Nota intake de hydrologie van Curafao en Aruba
door G. SANTING. Bijlage II. Rijksinstituut voor
Drinkwatervoorziening, ('s-Gravenhage), 1949, i+
iv + 85 blz. gestencild, met 10 losse, uitvouwbare
kaarten, grafieken en tabellen in aparte map.

In Hoofdstuk I, de inleiding, wijst ir SANTING er op dat deze studied
in sommige opzichten uitvoeriger beschouwingen bevat dan een hydro-
logische bijlage bij het Rapport inzake de waterhuishouding zou eisen,
omdat het ten behoeve van het toekomstige onderzoek wenselijk is, dat
alle thans verkregen resultaten in grijpbare vorm worden vastgelegd.
De gegevens waarop de resultaten zijn gegrond zijn in hoofdzaak van
Curaqao afkomstig, terwijl men er ook rekening mede moet houden dat
het persoonlijk onderzoek in de zomermaanden plaats vond en zich
dus niet tot in de regentijd uitstrekte.

Hoofdstuk II (p. 3-11) geeft een algemene beschrijving van de grond-
waterbeweging van Curafao en Aruba. De op de eilanden vallende neer-
slag dringt ten dele in de bodem, verdampt ten dele terstond aan het
oppervlak en stroomt overigens bovengronds af. Van de in de bodem
gedrongen neerslag wordt een gedeelte als hangwater vastgehouden
en door de plantengroei verbruikt, of verdwijnt door verdamping uit
de bovenste grondlagen. Is de regenval voldoende sterk geweest, dan
verdwijnt het overtollige zakwater in de diepte en bereikt ten slotte het
groundwater, dat zowel stilstaand als stromend kan zijn.
Overheerst de voeding de verliezen, dan neemt de hoeveelheid grond-
water toe; in tijden van droogte overheersen de verliezen, en de grond-
waterstand dus ook het peil der putten daalt.
Het nit de neerslag gevormde groundwater stroomt wonder een zeker
verhang kustwaarts af. Een stromingsbeeld hiervan kan men verkrijgen
door het tekenen van hoogtelijnen (isohypsen) van de grondwaterstand
(phreatisch oppervlak). Op deze kaart zien wij dan hoe in de grote
valleien het grondwater uit vele richtingen tezamen vloeit en min of
meer wordt opgestuwd indien een dalvernauwing nabij de kust de
afstroming naar zee belemmert. Een tweede punt dat opvalt is het grote
verschil tussen de waterstand in de natte en die in de droge tijd, welke
na een goede regenperiode en een langdurige droogte gemiddeld bijna
10 m kan bedragen. In de droge tijd kan de waterstand in de kustz6ne
aanzienlijk beneden zeepeil dalen, wat dan tot gevolg heeft, dat zee-
water het land binnendringt.
Hoewel de grondwaterstroming tussen de verschillende valleien
onderling aan meer weerstand onderhevig is dan in de valleien zelf,
lijkt het SANTING toch verantwoord, bij meer algemene beschouwingen
het grondwater van Curaqao op te vatten als 66n samenhangende
massa. Als gevolg van deze ononderbroken stroming is het oorspronke-
lijk in de bodem aanwezige zout daterend uit een tijd waarin het


















BESPREKINGEN


land geheel of ten dele door de zee was bedekt in meer of mindere
mate uitgeloogd, afhankelijk van de doorlatendheid van het bodem-
materiaal. In het diabaasgebied om het Schottegat blijkt zelfs tot op
een diepte van tenminste veertig meter beneden Curaqaos Peil, water
met een chloorgehalte van minder dan 500 milligram per liter aanwezig
te zijn. Het is in het algemeen nog niet bekend tot welke diepte zich
zoetwater in de Curagaose bodem bevindt; verwacht kan worden dat
het zoetwaterlichaam in grote trekken min of meer een lensvorm heeft,
waarbij dus de grens met het zoute water naar de kust toe steeds hoger
komt te liggen.
De natuur street steeds naar een evenwicht, zo ook tussen aanvulling
en verlies van de grondwatervoorraad. Kunstmatige vermeerdering van
de voeding van het grondwater heeft een vermeerdering van de onder-
grondse afvoer als gevolg, welke door de natuur wordt bereikt door een
vergroting van bet verhang van het grondwater, dus door eenrijzing
van de grondwaterstand; anderzijds bewerkt een vermindering der
voeding van de grondwatervoorraad een vermindering van de onder-
grondse afvoer.

In Hoofdstuk III gaat SANTING met enige beschouwingen over de
invloed van dammen op de grondwaterbeweging verder met zijn studies
over de gevolgen van het menselijk ingrijpen in het bestaande hydrolo-
gische evenwicht.
Men heeft van ouds trachten tegen te gaan dat regenwater boven-
gronds naar zee afstroomt. Dit kan men bereiken door een zo gelijk-
matig mogelijk over het terrein verdeelde indringing van de neerslag
te bevorderen, door b.v. contourploegen, 6f door het bevorderen van
een zeer plaatselijke indringing van afvloeiend neerslagwater, door b.v.
het aanleggen van zware dammen benedenstrooms van grote vang-
gebieden. Tussen deze beide uitersten bestaan vele overgangsvormen.
Voor het kiezen van de juiste maatregelen is een inzicht in de onder-
linge grootteverhoudingen der verschillende posten van de waterbalans
(neerslag, bovengrondse afstroming, verdamping van bodem en vrij
wateroppervlak, vochtverbruik van plantendek, ondergrondse af-
stroming naar zee) noodzakelijk. De indruk werd verkregen dat van
afzonderlijke buien in het diabaasgebied ten minste 10% bovengronds
afstroomt.
Ter plaatse van de dammen ontstaat een aanzienlijke verhoging van
de grondwaterstand, welke zich als een golf stroomafwaarts gaat bewegen.
Natuurlijk zal in de valleien ook z6nder dammen een grondwatergolf
ontstaan; de dammen versterken en verlengen de nawerking van dit
verschijnsel echter veelvoudig. De voortplantingssnelheid van deze golf
hangt af van vele factoren, zoals doorlatendheid van de bodem, de golf-
hoogte en het verhang van het grondwater. Voor het diabaasgebied op
Curacao worden wel voorplantingssnelheden van 10 & 20 m per etmaal
genoemd.

Hoofdstuk IV (p. 20-23) bevat een theoretische behandeling van de
invloed van grondwateronttrekking door middel van putten op de vorm van
het phreatisch vlak. Denk men het 1250 ha grote valleigebied Zapateer-
Cas Coraal-Klein Kwartier geschematiseerd als een cirkelvormig terrein


















BESPREKINGEN


met een straal van 2000 meter, en een wateronttrekking in het centrum
ter grootte van 25 m3 per uur (ofwel 219.000 m3/jaar, de orde van grootte
van de gemiddelde gezamenlijke opbrengst van de plaatselijke pomp-
stations van de C.P.I.M. en de L.W.V.), dan blijkt de diepte van de
afmalingskegel in zijn uiteindelijke vorm te liggen op 0 0,16 0,75 -
2,20 5,95 meter, op afstanden van onderscheidelijk 2000 1500 -
1000 500- 100 meter van de plaats van wateronttrekking. De
minimum duur van de period die nodig is voor de volledige ontwikke-
ling van de kegel uit een ongestoord phreatisch oppervlak kan worden
becijferd op 350 dagen. Hierna ,,vindt wonder invloed van de grond-
wateronttrekking een over het gehele beschouwde gebied gelijkmatige
dealing van de grondwaterstand plaats, die wonder de hier gegeven
omstandigheden de grootte van .... 0,60 m per jaar bezit. Indien dus
over een period van 2 jaar geen neerslag zou zijn gevallen, zou de
grondwaterstand op b.v. 1000 m afstand van het centrum der water-
onttrekking .... 0,75 m + 0,60 m = 1,35 m lager zijn, dan zonder
waterwinning het geval zou zijn geweest." Deze getallen zijn natuurlijk
slechts bedoeld voor het geven van een indruk omtrent de orde van
grootte van de grondwaterstandsverlagingen; voor het berekenen van
exacte waarden zal men uitteraard rekening met de plaatselijke ge-
steldheid moeten houden.

In Hoofdstuk V komen wij tot de opstelling van de verschillende
posten waaruit de waterbalans voor Curaaao bestaat.
Inkomsten: 1 neerslag;
uitgaven: 2 bovengrondse afstroming in zee, 3 bodemverdamping,
4 verbruik door begroeiing, 5 ondergrondse afstroming in zee, 6 water-
onttrekking aan putten;
saldo: 7 vermeerdering vochtvoorraad in bodem.
Van vele van deze posten was weinig bekend. Door het kiezen van een
geschikte droge period kon SANTING echter een waterbalans opstellen
,,waarin slechts drie posten voorkomen, waarvan twee binnen bepaalde
grenzen van nauwkeurigheid bekend zijn (ni. de posten 4 en 6) en 66n
onbekend is (post 7). Een dergelijke waterbalans is nu opgesteld voor de
volgende valleigebieden: 1) Groot St. Joris met bovenstrooms gelegen
gebied (1170 ha); 2) Zapateer Cas Coraal Klein Kwartier Mahaai
(1300 ha); 3) Mahoema Groot Piscadera (680 ha)", voor de maand
Mei, 1940.
Post 7 is in de droge tijd negatief, de grootte dient uit de balans te
worden afgeleid. Post 6 kan worden geschat.
Wat post 4 betreft: ,,Kiest men een period, voldoende lang na het
einde van de regentijd, dan zal .... het vochtverbruik van de begroei-
ing voornamelijk worden gedekt door verbruik van grondwater. Omtrent
de grootte van dit verbruik zijn in 1 van BijIage III enige cijfers ver-
meld. Met behulp van deze cijfers alsmede de stand van het grondwater
en de dichtheid van de plantengroei kan men dit waterverbruik dus
berekenen. De begroeiingsdichtheid, d.w.z. het percentage van het
beschouwde terreinoppervlak waar zich een tot in het groundwater
wortelende begroeiing bevindt, is geschat aan de hand van een ver-
kenning in het terrein." Op de waterbalans van Groot St. Joris wordt
aldus ingevuld een verbruik door de begroeiing, bij de veronderstelling
West-Indische Gids XXXI 3

















BESPREKINGEN


dat 60% van het terreinoppervlak begroeid is, van ongeveer 94 m'/ha
per maand of 3 m3/ha per etmaal; op die van Zapateer Mahaai vinden
wij een begroeiing van 50% met een verbruik van 77 m3/ha per maand
of 2,5 mi/ha per etmaal; op die van Mahoema Groot Piscadera een
van 40% met 1261 m3/ha per maand of 4, 1 m3/ha per etmaal.
Zouden wij nogmaals mogen vragen hoe deze cijfers die hebben
geleid tot aanbevelingen van zo ingrijpende aard op het Curagaose
landschap zijn verkregen? Als optimale begroeiingsdichtheid op
een willekeurig terrein werd aangenomen: de dichtheid van de be-
groeiing zoals die zich op dat bepaalde terrein bij de daar heersende
grondwaterstand kan ontwikkelen! Stelt men deze optimale begroei-
ingsdichtheid op 100%, dan is in een vallei met een gemiddelde dicht-
heid van 50% dus overall de begroeiing gemiddeld de helft van die welke
zich daar bij de aldaar heersende grondwaterstand zou kunnen ontwik-
kelen (zie ook Meded. 2 Voorlichlingsinst. Welvaartsplan Ned. Ant.,
1950, p. 17).
,,Uit deze balansen zijn verschillende conclusies af te leiden. In de
eerste plaats valt op, welk een gering percentage van het total water-
verbruik op rekening van de grondwaterwinning door de pompstations
der L.W.V. en C.P.I.M, komt. Deze percentages zijn achtereenvolgens:
voor Groot Sint Joris 12%
voor Zapateer Cas Coraal Klein Kwartier Mahaai 16,5%
voor Mahoema Gr. Piscadera 21%."
Uit de grootte van post 7. zoals die in de balansen is gevonden, kan het
werkzaam poriengehalte van het bodemmateriaal worden afgeleid.
Het gevonden cijfer van 3 & 5% het verschil tussen het watergehalte
van de bodemlaag in verzadigde toestand en het gehalte in de toestand
nadat de grondwaterstand beneden de onderzochte grondlaag is ge-
daald stelt hierbij een gemiddelde voor voor de diabaasbodem tussen
ca, 5 en 15 m beneden het oppervlak. Deze berekening is o.m. afhankelijk
van de schatting van de begroeiingsdichtheid. Zou bijvoorbeeld in het
gebied van Groot St. Joris de begroeiingsdichtheid 40% bedragen in stede
van 60% zoals thans is aangenomen, dan zou men voor het poriengehalte
2,3% inplaats van 3,2% vinden.
Het total vochtgehalte van de bodem in verzadigde toestand kan
bij de sterk verweerde bovenste lagen 40-50 volumeprocenten bedragen.
Met toenemende diepte vermindert dit tot 20-15% op een diepte van
15-20 m. Slechts een deel van dit vocht is voor de plantengroei en de
grondwaterwinning van betekenis; de verweerde diabaas op 5-15 m
diepte bevat in verzadigde toestand namelijk gemiddeld slechts 3-5
volumeprocenten winbaar grondwater.
De vpeding van het grondwater uit de neerslag bleek,bij een gunstige
verdeling meer dan 30 %van de gevallen regen te kunnen bedragen;
meestal is het echter belangrijk minder. Het doorlaatvermogen van de
ground is zeer wisselend. Een racing van de maximale grootte der
ondergrondse afstroming naar zee zou men in 66n bepaald, niet zeer
afwijkend geval in de vochtige maanden op 2,5 m3 per ha per dag
kunnen stellen.

Hoofdstuk VI (p. 35-57) geeft beschouwingen over het effect van ver-
schillende methoden van waterconservatie voor de land- en tuinbouw en de


















BESPREKINGEN


grondwaterwinning op CuraCao en Aruba. Aan een denkbeeldige vallei
van zo eenvoudig mogelijke vorm worden hierin de voornaamste me-
thoden van waterconservatie die op Curavao zijn toegepast nagegaan.
Het blijkt, dat de in de valleien gelegen terreinen de grootste hoeveel-
heid water ontvangen, indien op de valleihellingen een deel van de
neerslag tot bovengrondse afstroming komt en in de vallei door dammen
wordt opgevangen. Het zuinigste gebruik van het water verkrijgt men
voorts door loswerken van de bovenste grondlaag na regenval en ver-
wijderen van de waardeloze begroeiing. Bij deze beschouwingen werd
aangenomen dat het plantendek gelijkmatig over het terrein is verdeeld
met een begroeiingsdichtheid van 50%. Na het verwijderen van de
waardeloze, wilde begroeiing werd de begroeiingsdichtheid gesteld op
30%.
Maatregelen die tot gevolg hebben, dat over het gehele gebied de
neerslag volledig tot indringing komt, scheppen, indien daarbij geen
andere conservatiemaatregelen worden toegepast, de ongunstigste toe-
stand.
De voornaamste richtlijnen voor de waterconservatie op Curacao
luiden als volgt:
a. Op de terreinen die voor land- en tuinbouw in gebruik zijn. worde
de neerslag zo volledig mogelijk tot indringing gebracht (conserva-
tie- of contourploegen, contourgreppels en -dammetjes).
b. Naar die gebieden, waar het landbouwkundig gebruik meer water
vraagt dan de neerslag verschaft of waar zich een grondwaterwin-
plaats bevindt, dient een zekere bovengrondse toevoer van regen-
water uit andere delen van de vallei gehandhaafd te blijven.
c. ,,Het vochtverbruik van de wilde begroeiing en de bodemverdamping
dienen zoveel mogelijk te worden beperkt .... voor zover dit prac-
tisch uitvoerbaar en niet strijdig is met de eisen van natuurschoon
en erosiebestrijding."
d. Op de niet voor land- of tuinbouw hestemde terreinen heeft het
weinig zin maatregelen te nemen die een volledige indringing van
het regenwater nastreven. Slechts indien de bovengrondse afstroming
de erosie bevordert, dient zij te worden beperkt.
e. ,,Ter bescherming van de bodem tegen verstuiven (de verwijdering
van de wilde begroeiing in de koenoekoe kan verstuiven bevorderen)
en ter bescherming van de landbouwgewassen tegen de wind kunnen
windheggen worden aangelegd."

De ongunstige toestand van de plantage Zuurzak is toe te schrijven
aan: de volledige bedamming van de vallei Scherpenheuvel, de ver-
waarlozing van de dammen in het kusthofje en de grondwateronttrek-
king. Een verbetering van de toestand is te bereiken door: herstel van
de dammen in Zuurzak, slechten van enkele der benedenste dammen
op Scherpenheuvel, ,,Verwijdering van de wilde begroeilng, zowel in het
bovenstroomse valleigebied, als in het kusthofje, uiteraard slechts voor
zover deze verwijdering niet in strijd is met de eisen van windbescher-
ming, erosiebestrijding en behoud van natuurschoon", volledig vast-
houden van het gevallen regenwater op die terreinen waar landbouw
zal worden bedreven, tegengaan van de bodemverdamping, treffen van
maatregelen die de erosie op de hellingen tegengaan doch de boven-


















BESPREKINGEN


grondse afstroming niet geheel opheffen. Door ,deze maatregelen kan
een zodanige verbetering in de toestand worden verkregen, dat een
stopzetten van de economisch zo belangrijke grondwaterwinning
op Scherpenheuvel niet met redelijke argumenten te verdedigen is."
De ongunstige toestand van het valleigebied Zapateer-Cas Coraal-
Klein Kwartier-Mahaai is voornamelijk toe te schrijven aan: het niet
meer goed functioneren van de meeste dammen, de bebouwing van het
gebied boven de kusthofjes, de wateronttrekking. Een verbetering van
de toestand kan worden verkregen door: verhindering bovengrondse
afstroming naar het Schottegat, herstel van de dammen in de kusthofjes,
verwijdering van de wilde begroeiing, tegengaan van de bodemver-
damping, volledig vasthouden van het gevallen regenwater op de voor
landbouw bestemde terreinen, tegengaan van de erosie zonder de boven-
grondse afstroming geheel op te heffen, tegengaan van de wateront-
trekking aan de in of nabij het verzoute gebied gelegen waterputten.
,,De grondwateronttrekking door het mastbos van particuliere molens
in of onmiddellijk bovenstrooms van het gebied der kusthofjes levert
in het bijzonder in de droge tijd een ernstig nadeel op en bevordert
het binnendringen van zout water". De putten van Mahaai b.v. liggen
in een gebied waar de grondwaterstand in de droge tijd aanzienlijk
beneden zeepeil ligt en dus een sterke stroming van zeewater het land
binnendringt. Zodra de bewoners van deze wijken aan de waterleiding
zijn aangesloten ,,zal men een uitbreiding van het aantal molenputten
in dit gebied dienen te verbieden en zelfs een vermindering der ont-
trekking dienen na te streven".
De ongunstige toestand van het gebied Suffisant-Weis is te danken
aan: de grote bovengrondse afstroming van regenwater, de bebouwing,
de wateronttrekking, misschien ook de invloed van zout spoelwater.
Verbetering is te bereiken door vrijwel dezelfde maatregelen welke zijn
aanbevolen voor het gebied Zapateer-Mahaai met zo nodig verbetering
van de afvoer van het zoute spoelwater van de kampen.

Ten aanzien van de waterconservatie op Aruba komt men tot de
volgende richtlijnen:
a. In de voor landbouw bestemde gebieden moet de neerslag volledig
worden vastgehouden.
b. De verdamping van de bodem en de wilde begroeiing behoort op
landbouwterreinen te worden tegengegaan.
c. Ten behoeve van de hofjes dient een zekere bovengrondse afstroming
te worden gehandhaafd en het water door dammen te worden vast-
gehouden.
d. Ter vermindering van de erosie zal men op verschillende plaatsen de
bovengrondse afstroming moeten verminderen.

Hoofdstuk VII behandelt de waterwinning ten behoeve van de central
drinkwatervoorziening van Curafao en Aruba en haar toekomstige moge-
lijkheden.
De belangrijkste waterplantages en pompstations op Curaqao zijn
Groot Piscadera, Zapateer en Groot St. Joris alien van de C.P.I.M.
met een opbrengst in een droog jaar (1947) van 195-, 150- en 140-dui-
zend ton per jaar (d.i. omstreeks 6, 3 en 6j% van de gemiddelde regen-


















BESPREKINGEN


val) Buena Vista-Rozendaal en Klein Kwartier van de L.W.V.
met een opbrengst in 1947 van 125- en 88-duizend ton (d.i. omstreeks
13% van de regenval). Voor de watervoorziening van Curacao is de
capaciteit in droge jaren doorslaggevend. Nu was 1947, met een op-
brengst van in total ca 900.000 m3 (L.W.V. hiervan 1/3; in een nat
jaar in total ca 1500.000) nog niet het ongunstigste jaar; in 1948 be-
droeg de opbrengst der L.W.V.-pompstations slechts 244.000 mi. Het
tekort aan zoet water wordt gedekt door aanvoer van zoet water per
schip (C.P.I.M., in 1948 2000.000 mi) en door destillatie van zeewater
(L.W.V., in 1948 374.500 m'). Het verschil in productiekosten van
gezuiverd grondwater en gedestilleerd water bedroeg in 1948 omstreeks
66n gulden per ton, waaruit volgt dat (indien dit verschil zo groot blijft)
een vermindering van de welvaart er toe zou kunnen nopen over te gaan
tot uitbreiding van de grondwaterwinning. Bij het nader onderzoek
van de uitbreidingsmogelijkheden werd de behoefte aan water in de
toekomst geraamd op 2j million ton per jaar.
Een vermeerdering van de grondwater-opbrengst kan men bereiken
door uitbreiding van de winning op de thans in exploitatie zijnde water-
plantages, en door uitbreiding van het oppervlak en het aantal der
wingebieden. De opbrengst van de bestaande plantages kan men op-
voeren door waterconservatiemaatregelen en door middel van diepe,
geboorde putten van 30 tot 50 meter, op plaatsen waar de bodem tot
op voldoende grote diepte behoorlijk doorlatend is. Zolang niet is vast-
gesteld waar zich de grens tussen zoet en zoutwater ter plaatse bevindt,
dient bij een dergelijke waterwinning de grootste voorzichtigheid in
acht te worden genomen. ,,Een merkbare invloed van de huidige grond-
wateronttrekking op de waterstand in aangrenzende valleien zonder
pompstations mag uitgesloten worden geacht . ."
Waar de conclusies ten aanzien van de voornaamste waterplantages
worden neergeschreven valt het op hoe de, door VISSER toch vrij wille-
keurig aangenomen waarden voor het waterverbruik van de wilde
begroeiing, hier ten slotte de aanleiding zijn dat met overtuiging de
verwijdering van de natuurlijke plantengroei wordt aanbevolen om
de kunstmatige grondwateronttrekking te compenseren. ,,Uit voor enige
valleigebieden opgestelde waterbalansen blijkt, dat de opbrengst der
pompstations slechts een gering percentage uitmaakt van bet total
verbruik aan grondwater door de begroeiing in de valleien waar deze
pompstations zijn gelegen. In droge perioden zijn deze percentages
van de orde van 10% A. 20%; in de natte tijd zijn zij nog aanzienlijk
geringer". Enige getallen inzake het bewijs dat de waterwinning op
Groot Piscadera in droge perioden zich behalve door het boren van
diepe putten ook door het verwijderen van de wilde begroeiing
en het openploegen van de bodem op Mahoema aanzienlijk heeft kunnen
uitbreiden, lijken in deze wel van belang.
.,Zou men onverhoopt in de toekomst genoodzaakt zijn, de volledige
waterbehoefte van het eiland uit grondwater te dekken, dan zal men er
niet aan kunnen ontkomen, enkele der grote valleigebieden geheel aan
de waterwinning dienstbaar te maken. .... Het spreekt vanzelf, dat
een dergelijke wijze van waterwinning het landschapsbeeld in de betrok-
ken vallei ingrijpend zou wijzigen".
De hoeveelheid grondwater welke in total in de valleigebieden van

















BESPREKINGEN


Groot St. Joris, Zapateer-Klein Kwartier, Groot Piscadera, Santa
Barbara en Groot St. Michiel-Mount Pleasant in een droog jaar
gewonnen zou kunnen worden, raamt SANTING, zeer voorzichtig, op
1900-duizend ton, d.i. bijna 10% van de regenval. Voorts zou ook buiten
deze valleien, vooral in het derde district, zonder moeilijkheden nog
veel water kunnen worden geleverd. Het geheel ,,samenvattend kan
worden geconcludeerd, dat Curanao een winbare hoeveelheid grondwater
bezit, die in een droog jaar nog zeker 24 million mi bedraagt. De win-
ning van een dergelijke hoeveelheid maakt het uitoefenen van de van
grondwater afhankelijke cultures (hofjes) in vele gebieden niet meer
mogelijk". Het spreekt vanzelf dat een dergelijke uitbreiding van de
grondwateronttrekking alleen in het uiterste geval van economische
noodzaad mag worden toegestaan.
Wil het verzamelen van het in de regentijd bovengronds afvloeiende
regenwater in grote reservoirs een wezenlijke verlichting van de voor-
zieningsmoeilijkheden geven, dan zouden hoeveelheden van enige malen
100-duizend ton per jaar moeten worden opgevangen. ,,Langs deze weg
is alleen goedkoop water te verkrijgen indien men er in slaagt op goed-
kope wijze de reservoirs te bouwen en uitgestrekte terreinen te voorzien
van een dichte afdekking waarover het water, zonder slib op te nemen,
kan afvloeien. In het bijzonder voor Aruba zou het van belang zijn,
wanneer deze wijze van waterwinnen economisch uitvoerbaar bleek,
aangezien grondwateronttrekking op enigszins belangrijke schaal op
dit eiland niet mogelijk is. Bij een eventuele vermindering van de wel-
vaart in de toekomst zal men anders gedwongen zijn terug te vallen op
een watervoorziening met behulp van regenbakken en aanvoer van wa-
ter uit putten. Regenbakken vormen echter noch uit een oogpunt van
hygiene (kleine hoeveelheid, vervuiling, malaria) noch uit een oogpunt
van kosten (de kostprijs van het water kan worden gesteld op / 3,50 per
m3) een bevredigende oplossing".
De nota eindigt met een samenvatting (p. 76-85), waarbij aan het slot
een aantal onderwerpen wordt genoemd waarover, voor het verkrijgen
van een vollediger inzicht in de hydrologische gesteldheid van Curacao
en Aruba, een gedetailleerder onderzoek wordt vereist: I. waterstand
in niet bemalen putten; 2. zoutgehalte van het grondwater; 3. inten-
siteit van de regenval en van de bovengrondse afstroming; 4. bodem-
verdamping en het vermogen van de bodem tot het opnemen van de
neerslag; 5. verdamping van een vrij wateroppervlak; 6. doorlaat-
vermogen van de bodem (niet voor Aruba); 7. geologische gegevens
van de boringen; 8. diepteligging van de grens tussen zoet en zout
water (niet voor Aruba).
Met recht zou hieraan nog kunnen worden toegevoegd: eenonder-
zoek naar bet waterverbruik van de wilde begroeiing, uit vermoe-
dens waarover in deze nota reeds vele belangrijke conclusies werden
getrokken!
Rapport intake de waterhuishouding van Curafao
en Aruba door W. F. J. M. KRUL. Rijksinstituut voor
Drinkwatervoorziening, ('s-Gravenhage), 1949,i+iii
+43 blz. gestencild.
Daar het eind-Rapport zich in hoofdzaak baseert op de beide Nota's


















BESPREKINGEN


welke hiervoor uitvoerig werden besproken, moge van de inhoud van
de eerste hoofdstukken, waarin vele, hier reeds behandelde onderwer-
pen opnieuw aan de orde komen, slechts weinig worden gezegd.
Hoofdstuk I bevat d- inleiding, waaruit aan bet begin van deze
bespreking reeds een en ander is medegedeeld.
In Hoofdstuk II (p. 6-14) wordt de betekenis van de waterhuishouding
als grondslag van de samenleving op Curacao en Aruba uiteengezet.
,,Wil men in de naaste toekomst .... een goede watervoorziening van
stad en koenoekoe tot stand brengen .... dan is bet duidelijk, dat een
zo economisch mogelijke waterwinning geboden is en dat de grondwater-
winning niet zonder nadere overweging mag worden prijsgegeven".
Hoofdstuk III gaat over de geo-hydrologische gesteldheid.
Hoofdstuk IV (p. 20-24) behandelt de waterbehoefte van de landbouw
en van de natuurlijke begroeiing als onderdeel van de waterhuishouding.
Watervoorziening ten behoeve van de landbouw zal op locale winning
van groundwater gebaseerd moeten blijven. Het is economisch onuitvoer-
baar het voor irrigatie van grote oppervlakten benodigde water (4 mm
per etmaal vereist al een aanvoer van 40 ton per ha per dag) central
ter beschikking te stellen.

De central watervoorziening als onderdeel van de waterhuishouding
komt in Hoofdstuk V ter sprake. De voorziening van Willemstad en
omgeving, Oranjestad en St. Nicolaas zal steeds door middel van een
volledig leidingnet met huisaansluitingen moeten geschieden. Voor
dorpjes in de koenoekoe kunnen plaatselijke central voorzieningen
worden aangelegd van geringe uitgebreidheid.
De L.W.V. levert thans ongeveer 800.000 m3 water per jaar, over-
eenkomende met een gemiddeld verbruik van 81 liter per dag per aan-
gesloten inwoner. De C.P.I.M. levert ca 2.500.000 m, per jaar, het
grootste deel voor industriele doeleinden, waarbij het waterverbruik
in de woningen der C.P.I.M. op 270 liter per dag wordt geschat. Het
plan is dat het leveringsvermogen van de L.W.V. v66r 1953 tot 1.250.000
mi zal worden opgevoerd, d.w.z. dat voor een total bevolking van
Willemstad met enige buitenwijken, geschat op 45000 inwoners, een
gemiddeld verbruik van 77 liter per dag kan worden gedekt bij aan-
sluiting van alle inwoners.
,,Het lijkt nu aannemelijk, voor een verdere toekomst in de
veronderstelling dat dan de grote oliebedrijvigheid zou zijn verdwenen
- uit te gaan van een central watervoorziening voor een bevolking
van 60.000 inwoners (de bevolking van Curagao bedroeg op I Januari
1948 in total ruim 91.000) en daarvoor een gemiddeld verbruik van
100 1/etm. per hoofd aan te nemen, hetgeen overeenkomt met een total
verbruik van 2.200.000 m>/jaar. .... Stelt men het industriele verbruik
in de toekomst op 300.000 m'/jaar dan komt men op een total water-
behoefte voor de central watervoorziening van 2.500.000 m'/jaar"
(thans kan dit op 3j million m' worden geschat). Op ground van de
verrichte onderzoekingen werd berekend, dat ,,in het Tweede District
desnoods wel 2.000.000 m3 grondwater in een droog jaar kan worden
gewonnen, terwijl in het Derde District nog wel op 500.000 m' grond-
water mag worden gerekend. Dit zou echter voor wat het Tweede
District betreft alleen mogelijk zijn wanneer vele hofjes in de val-

















BESPREKINGEN


leien werden opgeofferd en grote oppervlakten kaal werden gemaakt.
Men zal hiertoe alleen in de uiterste noodzaak mogen overgaan".
De L.W.V. levert than op Aruba ongeveer 400.000 m3 gedestilleerd
water, terwijl het verbruik aan importwater van de Lago op 1.300.000
mrijr wordt geschat, ,,Wanneer door de economische omstandigheden
de levering van gedestilleerd water op Aruba in het bestaande leiding-
net op te grote bezwaren zou stuiten, zal hier grondwaterwinning geen
oplossing kunnen brengen. Een nadere studied zal moeten uitmaken, of
verzameling van oppervlaktewater en zuivering dan uitkomst zou
kunnen bieden".

In Hoofdstuk VI (p. 29-36), regeling van de waterhuishouding, komt
prof. KRUL tot de volgende algemene aanbeveling voor een gunstige
combinatie van technische maatregelen voor de bodem- en watercon-
servatie.
le. Op de hellingen der valleien is, waar bodem-erosie optreedt.
aanleg van contourgreppels of lage contourdammen, dan wel contour-
ploegen aan te bevelen. 2e. De vlakkere delen der valleien zijn de aan-
gewezen plaatsen voor uitoefening van landbouw volgens de method
der dry-farming, omvattende het conservatieploegen, het losmaken
van de bovenste grondlaag na regenval, het ploegen van greppels en
het verwerken van de uitkomende ground tot lage dammetjes. 3e. In de
rooien moeten stelsels van dammen worden aangelegd ter plaatse-
lijke verhoging van de grondwaterstand. Waar aan het uiteinde der
rooien hofjes aanwezig zijn, moet de aanleg van dammen worden gema-
tigd, zodat in de gehele natte tijd een gedeelte van de neerslag kan af-
vloeien naar het kusthofje. 4e. In de kusthofjes moet een dam aanwezig
zijn ter kering van het naar zee vloeiende oppervlaktewater. 5e. ,,De
dam-aanleg moet worden gecombineerd met uitdunning van de diep-
wortelende waardeloze begroeiing (wabi's, cactaeen) en plaatselijk los-
werken van de bovenste bodemlaag tijdens de regenperiode. 6e Bij
inachtneming van de wonder le-5e aangegeven voorzorgen kan zonder
bezwaar groundwater, ook in grotere hoeveelheden dan tot dusver, in de
valleien worden gewonnen. Daarbij verdient het aanbeveling, diepe
putten te boren in het hogere gebied der valleien, .... terwijl in de
natte tijd uitsluitend de gegraven ondiepe putten in de lagere vallei-
gedeelten in gebruik zijn. 7e Uitbreiding van de grondwaterwinning zal
bij het intreden van een economische inzinking mogelijk zijn door ver-
wijdering van de diep- wortelende wilde begroeiing en omploegen van
de bodem en door aanleg van waterplantages in het Derde District. 8e
Aanleg van woonwijken en wegen moet zodanig geschieden, dat niet de
beste landbouwgronden in beslag worden genomen en dat zo min moge-
lijk neerslag rechtstreeks tot afvloeiing wordt gebracht".
Op Aruba zullen de te treffen maatregelen uitsluitend op het voor-
komen van erosie en op waterconservatie ten behoeve van de land-
bouw gericht moeten zijn.

De nodige administrative maatregelen behoren tot de werkings-
sfeer van verschillende departementen van bestuur en ook tot die van de
C.P.I.M., zodat een cobrdinatie van het werk der verschillende organen
noodzakelijk is. In het verleden heeft die samenwerking veel te wensen


















BESPREKINGEN 41

overgelaten. Om hierin verbetering te brengen kan men twee methoden
kiezen: le. een special dienst voor de waterhuishouding instellen,
2e. een co6rdinatie van de werkzaamheden der bestaande organen na-
streven door het instellen van een permanent Raad voor de Water-
huishouding. Met nadruk wordt hier de tweede method aanbevolen.
Woordelijk staat hierover het volgende (p. 34-36):
,,In dit lichaam zouden alle organen, bij de waterhuishouding be-
trokken, vertegenwoordigd moeten zijn, niet alleen de overheidsorganen
maar ook de C.P.I.M., terwijl het voorzitterschap dient te worden be-
kleed door een onpartijdige, in beleidszaken ervaren persoonlijkheid.
De Raad ware bij Verordening door de Staten in te stellen en zou
als taak moeten hebben: het Landsbestuur hetzij in opdracht, hetzij
eigener beweging van advies te dienen omtrent alle zaken, die met de
waterhuishouding verband houden. In de verordening zou moeten wor-
den voorgeschreven, dat het Landsbestuur t.a.v. Curagao en Aruba
geen beslissingen neemt inzake aankoop en verkoop van gronden, be-
stemmingsregeling van gronden, uitvoering van bouwplannen, aanleg
van wegen en rioleringen, aanleg van werken voor water- of bodemcon-
servatie en wateronttrekking aan de bodem en in het algemeen inzake
alles wat met de waterhuishouding samenhangt, zonder het advies van
de Raad te hebben ingewonnen, welk advies aan de Staten moet wor-
den overgelegd, in geval dit College daartoe de wens te kennen geeft.
In de Raad moeten zitting hebben vertegenwoordigers van de dien-
sten (departementen) van Landbouw, Landswatervoorziening, Open-
bare Werken, Economische Zaken, Financien (Domeinen) en van de
C.P.I.M., aangevuld met enkele particuliere personen op Curasao en
Aruba die bij de landbouw en de begroeiing belang hebben.
Onder de Raad zou een permanent bureau moeten ressorteren, geleid
door een op het gebied der hydrologie deskundig ingenieur, die tevens
bet secretariaat van de Raad kan uitoefenen en aan wie het nodige
hulppersoneel moet worden toegevoegd. Voor het hulppersoneel kan
worden volstaan met een technisch ambtenaar en een eenvoudige
administrative kracht.
Dit bureau zon rechtstreeks wonder de Voorzitter moeten ressorteren;
het zou de adviezen van de Raad moeten voorbereiden, daartoe nauw
contact met de in de Raad vertegenwoordigde lichamen moeten onder-
houden en zich voorts moeten wijden aan het verzamelen en bewerken
van gegevens betreffende de waterhuishouding, in het bijzonder betref-
fende het grondwater.
Men mag verwachten dat een dergelijk bureau, beheerd door een
onpartijdig lichaam, het vertrouwen zal verwerven van alle in de Raad
vertegenwoordigde lichamen, die hun gegevens aan het bureau beschik-
baar zullen stellen en bij de voorbereiding van werken, die met de water-
huishouding verband houden, het advies van het bureau zullen inwinnen.
Op deze wijze zal binnen enkele jaren een uitgebreide kennis t.a.v.
de waterhuishouding van beide eilanden kunnen worden vergaard".

,,Wellicht ten overvloede zij hierbij nog opgemerkt, dat uiteraard
de uitvoering van de verschillende maatregelen op bet gebied der
waterhuishouding niet door de Raad, maar door de bestaande diensten
en organen zal moeten geschieden".


















BESPREKINGEN


,,In verband met de gespecialiseerde aard der werkzaamheden is het,
zowel om technische als om economische redenen wenselijk, dat voor
Curaqao en Aruba met 66n bureau en ook met 66n Raad voor de Water-
huishouding wordt volstaan. De Raad zou voor elk eiland een commissie
uit zijn midden kunnen benoemen, die meer in het bijzonder met de
behandeling van de op 66n der eilanden betrekking hebbende zaken
is belast".
,,Van vele zijden is aangedrongen op een wettelijke regeling van de
wateronttrekking aan de bodem op Curacao.
In beginsel acht ik een wettelijke regeling wenselijk, die dan m.i.
op de gehele waterhuishouding, ook op Aruba, betrekking zou moeten
hebben. Zij zou kunnen bepalen, dat in bepaalde gebieden wateront-
trekking niet dan met vergunning van de overhead en wonder voor-
waarden, door de overhead te stellen, zou mogen plaatsvinden.
Een dergelijke regeling zal echter moeten ingrijpen in particuliere
eigendomsverhoudingen en, mede uit dien hoofde, alleen aanvaardbaar
en uitvoerbaar zijn op ground van een gedetailleerde kennis van de
hydrologie.
Hoeveel aan die kennis nog ontbreekt, blijkt uit dit rapport, maar
uit de bijlagen blijkt ook, dat men mag verwachten, door voortgezet
onderzoek die kennis in voldoende mate te zullen vermeerderen.
Uit het bovenstaande volgt, dat de tijd voor een wettelijke reeling
nog niet rijp is. De Raad voor de Waterhuishouding zal het aangewezen
lichaam zijn om die regeling voor te bereiden".
Tot zover de tekst welke op deze nieuwe installing betrekking heeft.
De kosten van de Raad van de Waterhuishouding, met zijn technisch
bureau, wordt op een orde van grootte van f 30.000 a / 35.000 per
jaar gesteld.
Het rapport besluit met Hoofdstuk VII, waarin de conclusies van
het onderzoek op bevattelijke wijze zijn neergelegd in de antwoorden
op twaalf vragen, die van verschillende zijden werden gesteld, en die
velen mogen verleiden tot het ter hand nemen van dit belangwekkend
rapport.
P. WAGENAAR HUMMELINCK,

Vergeten ground door JACQUES SMEULDERS. Uit-
gegeven door de ,,Surinaamsche Katholieke Kring
St. Aloysius", (Paramaribo, z.j.), 1138 btz.

Twee bundels schetsen, door een Surinaamsen auteur, welke bedoelen
belangstelling te wekken voor minder algemeen bekende inheemse
gemeenschapjes buiten de centra en de levensomstandigheden der
mensen die daar een vrijwel vergeten bestaan leiden.
De ene bundel heet ,,Koetiri", de andere ,,De Matapica"; zij brengen
ons dus in kennis met een plaatsje aan de spoorbaan, in de buurt van
Republiek, resp. een kreek welke in zee uitmondt en via de Comme-
wijnerivier te bereiken is. In beide gevallen wordt er verteld van de
mensen die daar, wonder enig nauw contact met de stad, hun grondjes
bebouwen, jagen en vissen, soms in het bosbedrijf werken, in een enkel
geval een klein pensioentje verteren.


















BESPREKINGEN


Een stukje Surinaamse litteratuur die naam is zeker verdiend -
dat er wezen mag. Wie ontdekte ook weer een nieuwe cultuurtaal,
het Surinaams-Nederlands? Alleen, SMEULDERS schrijft een even goed
en zeker niet meer van de gewone normen afwijkend Nederlands dan de
meeste moderne moederlandse auteurs; eris niets specifiek Surinaams
in zijn schetsjes te vinden dan de inheemse namen van dieren en planten.
Hoe zou het ook anders kunnen, nadat zoveel jaren door leerkrachten
uit het moederland onze taal in Suriname onderwezen is!
Dec. 1949 M.

Oranje en de zes Caraibische parelen. Orange and
the six Caribbean pearls. Platenboek/Picturebook.
J. H. de Bussy, Amsterdam, 1949, 236 biz., 391
foto's, reproducties, kaartjes en grafieken, w.o. 12
gekleurde kaartjes, gebonden, met losse gekl. om-
slag (f 20.-).

,,In order to arouse interest in wider circles, we were of the opinion
that it would be advisable to publish a separate picturebook of the
Netherlands West Indies besides the more extensive memorial book of
the Antilles", wordt in het voorwoord gezegd. Het blijkt, dat men
hierbij vooral het oog heeft gehad op het toerisme, waarvan op Curagao
en Aruba zoveel verwacht wordt.
Het Gedenkboek is in de 29ste jaargang van dit tijdschrift besproken,
op blz. 282-283; zijn inhoud vindt men in de bibliografie van de 30e
jaargang, blz. 157-159.
In het eerste gedeelte (tot blz. 72) vinden wij de bijdragen van
HELLMUND (Overzicht van Bonaire), KRAFFT (Overzicht van de
Bovenwinden) en fr. REALINO (Land; flora en fauna), benevens de
stukjes over de ,,Lago" en de ,,Arend" herdrukt. Nieuw zijn: twee
bijdragen welke zuiver voor de toerist zijn geschreven, waarbij dus
ook de toekomstdromen Stuyvesant-Hotel en Hotel Arubacabana staan
afgedrukt; een stuk over de nieuwe haven van Curacao, met twee
kaartjes, en een verzameling van statistische ,,Data concerning the
Netherlands Antilles". Voor de volledige inhoudsopgave raadplege
men de bibliografie.
Deze uitgave geeft dus in beknopte vorm allerlei wetenswaardig-
heden over de Nederlandse Antillen, terwijl tevens veel van wat voor
de toerist nuttig kan zijn er nauwkeurig in wordt medegedeeld. In
Nederland, en elders, zijn er dan ook stellig talrijke instellingen te
bedenken voor welke dit boek met ere een functie op voorlichtingsgebied
kan vervullen; en velen zullen het ook waarderen als plaatwerk. -
Want om bet gemakkelijker toegankelijk maken van het prachtige
fotomateriaal is het begonnen.
Dat deze 160 bladzijden afbeeldingen (na blz. 72) echter z o n d e r
w ij zi g i n g e n uit het Gedenkboek moesten worden overgenomen is
buitengewoon jammer. Het is geen eenvoudige zaak om een vorstelijke
jubileumuitgave tot een Picturebook om te werken zbnder een zekere
tweeslachtigheid duidelijk te demonstreren. Toeristen, en de Neder-
landers voor wien het Platenboek bestemd is, plegen immers grotendeels
in andere dingen belang te stellen dan de bewoners van de eilanden.


















BESPREKINGEN


Voor hen had men 66n vierde van het aantal bladzijden met foto's
van personen, beelden nit de gouvernementsdiensten en opnamen van
glorierijke momenten uit de samenleving, met winst kunnen weglaten;
misschien zelfs het aantal foto's tot op de helft kunnen verminderen
z6nder de indruk van het geheel te verzwakken. Tegen de kosten die
deze veranderingen met zich mede zouden hebben gebracht zouden
niet alleen de geringere omvang en het verkrijgen van een meer har-
monisch geheel hebben opgewogen, maar ook de omstandigheid dat
men hierdoor in staat zou zijn geweest een aantal vergissingen in de
onderschriften en de montering van de foto's te herstellen, en de lelijke
kaartjes over het ontstaan van het eiland Curacao te vervangen. Dan
zou misschien ook de titel wel niet onveranderd zijn gebleven, en de
redactie-commissie met de colophon van een gedenkboek niet zijn
blijven staan in een werk wat geen gedenkboek meer is.
Maar met dit al: Hulde voor hen die hun arbeid gaven aan deze
nieuwe uitgave! Moge dit werk er toe bijdragen dat de ,,zes Caraibische
parelen" in de kroon van het Koninkrijk der Nederlanden nieuwe stijl
steeds meer bekendheid gaan genieten en ook steeds meer liefde zullen
ontvangen, niet alleen van toeristen en vreemdelingen, maar ook van de
moederlandse bevolking in het algemeen.
P. W. H.

Zondvloed en zondeval bij de Indianen van West-
Indii door C. H. DE GOEJE. Mededeling van het
Indisch Instituut nr 79, Afd. Volkenkunde nr 28,
Amsterdam, 1948, 64 biz.

Het belang van deze publicatie van Professor DE GOEJE ligt niet
alleen in het bijeengebrachte documentatie-materiaal, maar vooral ook
in de interpretatie die de schrijver geeft van de zondvloedverhalen en
de gedachtenwereld waaruit zij voortspruiten.
Dat de bijbelse zondvloed niet de enige in zijn soort is, mag als be-
kend worden verondersteld. DE GnEJE wijst hierop in zijn inleiding en
verwijst naar regional overzichten van vele dergelijke verhalen die
men over de gehele wereld vindt in verschillende werken. ,,Als men
de West-Indische overleveringen van zondvloed en zondeval bekijkt
dan blijkt alras, dat die verhalen ten nauwste samenhangen met de
gehele wereldbeschouwing der vertellers: en op dit gebied is in de laatste
kwart eeuw heel wat aan het licht gekomen, dat ook tot een dieper
inzicht in de verhalen van zondvloed en zondeval voert" (p. 9).
Hier ziet men dus ,,in a nutshell" de wisselwerking die plaats heeft,
bij het hedendaagse ethnologische (in ruime zin) en taalkundige onder-
zoek, tussen de psychologische uitlegging en het verzamelen van
feiten. Overal waar de geleerden in een cultuur trachten door te drin-
gen, of dit nu de eigen of een vreemde cultuur betreft, moeten zij zich
baseren op het door vroegere reizigers en beschrijvers bijeengebrachte
material en op hetgeen zij door eigen waarneming daaraan toevoegen.
Maar zonder de interpretatie van nit de moderne hulp-wetenschappen
ontgaat aan de onderzoeker het cultuurpatroon waarvan zijn, min of
meer toevallige, gebied een onderdeel is.
Ontleedt men niet heden ten dage psychologisch en ethnologisch


















BESPREKINGEN


zulke aljaarlijkse verschijnselen als ons Sinterklaasfeest?! I) En met
recht, want men krijgt er een meer verdiept begrip van de traditie door.
DE GOEJE, kenner bij uitnemendheid van Indiaanse talen, kan boven-
dien, wanneer hij de zondvloed- en zondevalverhalen der West-Indische
Indianen voor ons duidelijk maakt, just door die taalkennis de psy-
chische structuur van deze mensen better benaderen dan iemand die
alleen de legenden in vertaling zou leren kennen. De taal is immers bij
uitstek de uitdrukking van een bepaalde gedachtenwereld.
In ander verband merkte deze auteur op dat de Indiaan ,,meer oog
heeft voor het zielachtige in de wereld dan voor het voorwerpachtige" 2).
Ook hier zegt de schrijver: ,,De Indiaan in trance ziet en hoort
,,geesten", doch die geesten komen overeen met wat wij ,,begrippen"
noemen. Weliswaar vertoont de geest zich met beeldkarakter, en is een
begrip schimachtig, abstract onwerkelijk; maar is een onzer in staat
om bijv. het begrip ,,huis in het algemeen" te denken, zonder dat er
voorstellingen van bepaalde huizen doorheen spelen?" (p. 12).
De weergegeven mythen zijn ingedeeld naar enige hoofdmotieven.
De inhoudsopgave luidt: enige verhalen van overstroming en brand; de
watergeesten; geboorte uit het water: de eenheid wordt tot veelheid;
de opperste watergeest en grote moeder verschijnt; de goddelijke
breeders als opvolgende sterrebeelden; de maan; per aspera ad astra;
katastrofen; het paradijs verloren en herwonnen verwisselt van huid!
,,De vele verhalen sluiten niet als een legkaart in elkaar, zodat het
reconstrueren der oorspronkelijke mythe niet gemakkelijk is" wordt
van een Arowakse verklaring van het ontstaan van het sterrebeeld
Orion gezegd (p. 51). Dit geldt wel voor alle hoofdstukken; telkens
komt men weer brokjes, visies, aanknopingspunten tegen die naar
andere der vermelde Indiaanse legenden verwijzen en ook, zoals de
schrijver herhaaldelijk opmerkt, naar ons-Westerlingen meer bekende
verhalen uit de ,,klassieke oudheid" en de bijbel. De schone Loreley
ontbreekt evenmin in Indiaanse versie.
In de woorden die Professor DE GOEJE in zijn inaugurele rede ge-
bruikte, zouden wij hieraan toe kunnen voegen ,,er blijkt dat bij alle
verschillen er ook belangrijke overeenkomsten zijn, zelfs tussen volken
die zozeer gescheiden zijn, dat maar weinig uit ontlening kan worden
verklaard" 3).
Het is niet de bedoeling van deze bespreking alle mythen die de
schrijver heeft vermeld of verteld nader op te sommen. De nadruk
zij alleen gelegd op de verklaring welke gegeven wordt bij elke groep
van verhalen, over de mogelijke oorsprong der mythe hetzij uit natuur-
lijke verschijnselen zoals de zondvloed, die immers wijst op een werke-
lijk plaats gehad hebbende overstroming, of zoals een zon- of maan-
eclips, die.men heeft waargenomen, hetzij uit het onderbewuste, het
collectief onbewuste en de archetypen van de menselijke geest (JUNG).

1) A. D. DE GROOT, Sint Nicolaas, patron van de liefde, Amsterdam,
1949.
2) Ons Koninhrijk in Amerika. West-Indie, 's-Gravenhage. 1947,
p. 77.
3) Primitieve volkjes, gespiegeld aan den modernen means (en om-
gekeerd), 's-Gravenhage, 1946, p. 4.

















BESPREKINGEN


Het is de verdienste van de schrijver dat hij in dit boekje (en elders)
de wereldbeschouwing van de primitieven in eenvoudige woorden
duidelijk weet te maken en verstaanbaar voor de zich rationeel wanende
moderne mens en dat hij laat voelen hoezeer er au fond een grote
overeenkomst is tussen mens en mens.
JOHANNA FELHOEN KRAAL.

(Economisch Bericht) Eswin no, 9. October 1949,
vi + 45 blz.

Op 10 Nov. 1949 vierde de Economische Stichting West-Indie -
Nederland het feest van haar tienjarig bestaan; zij werd opgericht na
de studiereis van den Heer Mr N. L. DECKERS naar de West. De Heer
DECKERS kon thans tevens zijn tienjarig voorzitterschap van de Stich-
ting herdenken.
Na den oorlog is de E.S.W.I.N. begonnen met het publiceren van
economische gegevens, Nederlands West Indie betreffende, in den vorm
van een Economisch Bericht, waarvan het eerste nummer verscheen in
Aug. 1946. Terloops zij hier opgemerkt, dat vanaf het 7e nummer
de titel Economisch Bericht spoorloos verdween, terwijl de vorm waarin
de berichten verschenen dezelfde bleef, hetgeen het citeren van deze
mededelingen niet eenvoudig maakt.
Besprekende de 8e zitting der Caribbean Commission, gehouden op
Trinidad van 14-18 Juni 1949, spreekt de Eswin de meaning uit, dat
niet te vlug behoort te worden overgegaan tot het inroepen van de
hulp welke door tussenkomst van organen der U.N. verkregen zou
kunnen worden tot bevordering van den opbouw in Suriname en op de
Nederlandse Antillen. Voor den in uitzicht gestelden bijstand aan onvol-
doend ontwikkelde gewesten zou onze West immers niet in aanmerking
behoeven te komen, waar Nederland over voldoende krachten beschikt
om het werk der ontwikkeling ter hand te kunnen nemen.
Wat het toerisme betreft, mede wederom in de Caribbean Commis-
sion ter sprake gebracht, beveelt de Eswin aan dat het bestuur der
Nederlandse Antillen zich rekenschap geve van de intermediaire rol
welke onze eilanden zouden kunnen spelen in het belang van de behar-
tiging der Nederlandse handelsbelangen in Zuid Amerika.
In verband met de begroting der Nederlandse Antillen voor 1949
wordt opgemerkt, dat niettegenstaande de belangrijke begrotings-
overschotten welke in vroeger jaren als reserves geboekt zijn kunnen
worden, maatregelen achterwege zijn gebleven om de minder wel-
varende onderdelen van het gebied, de Bovenwinden en Bonaire, uit
hun verval op te heffen.
Verder wordt de aandacht gevestigd op het nog steeds geringe aan-
deel van Nederland in den invoer opCuracao en Aruba, hetgeen wellicht
zou kunnen wijzen op onvoldoende inspanning der moederlandse expor-
teurs. Met de aanbeveling dat vaste vertegenwoordigers moge aange-
steld worden, hier en ginds, ter behartiging van agrarische en industriele
belangen over en weer, eindigt het deel dat op de Antillen betrekking
heeft.
Het aan Surinamegewijde gedeelte van bet Bericht begin met een
bespreking van de begroting voor 1950. Er wordt de aandacht op


















BESPREKINGEN


gevestigd, dat in het nu komende jaar een aanvang gemaakt zal worden
met de vorming van middenstands-landbouwbedrijven, wijl aange-
nomen wordt dat in 1950 de nodige bevloeiings- en ontwateringswerken
tot uitvoering gebracht zuilen kunnen worden.
Dat er in het komende jaar geleend zal moeten worden voor den
kapitaalsdienst wordt beschouwd als een bewijs dat er bij de stichting
van het Welvaartsfonds niet voldoende rekening gehouden is met op
korten termijn nodige voorzieningen, welke niet uit de gewone middelen
gefinancierd kunnen worden. De werken waarvoor nu geleend moet
worden zouden uit bet fonds betaald dienen te worden.
Sprekend over den citrus-export memoreert het Bericht de overeen-
komst betreffende den import in Nederland in de perioden 1 Juli-1 Dec.
1949 en I Juli-I Dec. 1950; eerst monopolie, daarna vrije invoer in
Nederland. Zal, zo wordt gevraagd, de tijd tussen de ene period en de
andere voldoende zijn om de nodige maatregelen te nemen welke het
Surinaamse fruit een market moeten verschaffen in Nederland, in con-
currentie met dat van andere landen? Inderdaad, hoewel reeds in 1935
een verordening tot stand gekomen is betreffende keuring en opslag
v66r de verscheping, werden er twaalf jaar later (seizoen 1947-1948)
klachten vernomen betreffende kwaliteit en verpakking. Intussen
hebben de kranten het bericht gebracht, dat een verordening nopens
oprichting ener citrus-centrale door de Staten van Suriname aange-
nomen is.
Een interessant overzicht wordt verder gegeven van de maatregelen
ter ontwikkeling van den mechanischen landbouw, met een kaartje van
de polders welke in het Westen van Suriname in gereedheid gebracht
worden voor Hollandse en inheemse boeren. Ten aanzien van de
goudindustrie wordt de verwachting uitgesproken dat de productive
zal toenemen wanneer voor den kleinen man betere voorwaarden gescha-
pen worden om zich als zelfstandig ondernemer een redelijk bestaan te
verschaffen.
Ruim negen paginas worden ingenomen door bet verslag van een
lezing welke in April 1949 door J. W. GONGGRYP gehouden werd in de
Wageningse Landbouwhogeschool over het bosbeheer in Suriname.
Het was er dezen deskundige blijkbaar vooral om te doen, de ook wel in
wetenschappelijke kringen opgeld doende meaning te ontzenuwen, dat
tropische bossen geen hout kunnen leveren voor massaal gebruik. De
spreker pleitte verder voor mechanisering van het houtbedrijf in
Suriname.
Op het binnenlandse luchtverkeer wordt nog eens teruggekomen, in
verband met het voorstel der K.L.M. van bet begin van 1949; naar wij
menen hebben de Staten voorlopig geen aanleiding gevonden hier op in te
gaan. Hier worden nu nog eens de voordelen opgesomd welke in Suriname
uit een binnenlands luchtvaartnet verkregen zouden kunnen worden.
Overzichten worden gegeven van den uitvoer van Suriname in de
laatste twintig jaar, alsmede van den in- en uitvoer en de scheepvaart-
beweging in het eerste kwartaal van 1949.
Als besluit wordt met enkele woorden gezegd dat Suriname, met het
oog op de belangen van den export, goed zou doen Nederland op den weg
der devaluatie van de munteenheid te volgen.
Dec. 1949 M.

















BESPREKINGEN


Verslag over het vier en twintigste verenigingsjaar
(i January tot ultimo z948) van De Ondernemersraad
voor Suriname. 1949, 20 blz.

Dit Verslag begint met de herdenking van het overlijden van voor-
zitter en ondervoorzitter, de Heren G. J. W. PUTMAN CRAMER en Mr
A. VAN TRAA, beiden in de aanvang van 1949.
Wij lezen verder dat het in 1948 nog niet gekomen was tot een
organisatie van het bedrijfsleven in Suriname, dat wil zeggen dat er
aldaar nog geen orgaan bestaat overeenkomend met de Ondernemers-
raad hier te lande. Onder de nieuwe omstandigheden lijkt het minder
just dat de in Suriname werkzame bedrijven alleen in het moederland
een organisatie zouden hebben.
Wat er in het verslag over de arbeidsaangelegenheden gezegd wordt
geeft een goed overzicht van de pogingen welke er aangewend zijn,
mislukte pogingen intussen, om arbeiders van St Lucia, Barbados en
Haiti naar Suriname te doen emigreren, ter verrichting van arbeid op
de plantages. Het light verder voor de hand, dat vooralsnog van immi-
gratie uit IndonesiE niets positiefs te verwachten valt. Stappen zouden
kunnen worden genomen om te trachten een deel te bekomen van het
bevolkingsoverschot der Britse West-Indische eilanden, dat men van
plan is naar Brits Guyana en Brits Honduras over te brengen, een pro-
ject der Britisch Guiana and Britisch Honduras Settlement Commission.
Gereleveerd worden de aanvulling van het Surinaams B.W., alsmede
de landsverordening en de gouvernements besluiten, welke betrekking
hebben op de arbeids- en de social voorzieningen. alle in 1948 uit-
gekomen.
Verder geeft het verslag de in 1948 tot stand gekomen wijzigingen
der belastingregeling in Suriname, van belang voor de aldaar werkzame
ondernemingen.
Een overzicht volgt der resultaten van het in 1948 gepleegde overleg
tussen een Nederlandse en een Surinaamse delegate, ter zake van de
financieel-economische aangelegenheden, waarbij aansluiten mede-
delingen betreffende het Welvaartsfonds en de handelspolitieke be-
sprekingen in Guadeloupe, ter gelegenheid der derde West-Indische
conferentie, aldaar in 1948 gehouden.
Op het gebied der politiek worden in het verslag gememoreerd de
wijziging der Surinaamse staatsregeling in 1948 en de installing van het
Commissariaat voor Surinaamse Zaken in hetzelfde jaar.
Ten aanzien van agrarische aangelegenheden beperkt het verslag
zich tot de mededelingen dat de Surinaamse Landbouw Vereniging in
1948 een vaktijdschrift heeft doen verschijnen en dat in dat jaar de
Surinaamsche Bananen Maatschappij N.V. nog niet is kunnen geraken
tot de verwezenlijking harer plannen.
Dec. 1949 M.





























KRONIEK

SURNAME

De i n t e r i m r egel i n g voor Suriname is, na opnieuw de Tweede
en ditmaal ook de Eerste Kamer gepasseerd te zijn, in Januari in het
Staatsblad verschenen. Hiermede is een incident uit de wereld geholpen
dat, in het belang van het Nederlandse prestige, better achterwege
gebleven ware.
Naar analogies van de Nederlandse grondwet delen in Suriname gou-
verneur en volksvertegenwoordiging de wetgevende bevoegdheid en is
de gouverneur met de uitvoerende macht bekleed, terwiji de door hem
benoemde landsministers verantwoordelijk zijn tegenover de Staten.
Suriname is dus nu een parlementaire monarchie in zakformaat, met
dien verstande dan dat het staatshoofd geen dynastieke traditie achter
zich heeft, maar een door de Nederlandse Kroon benoemde functiona-
ris is.
Wat de oorspronkelijk controversy betreft is alleen uit den boezem
van 66n partij, die welke als de R.K.partij beschouwd wordt, een stem
opgegaan ter verdediging der indertijd bij amendementen in de Tweede
Kamer in het ontwerp aangebrachte wijzigingen. De nu tot stand ge-
komen tijdelijke grondwet laat de regeling van het onderwijs aan den
plaatselijken wetgever over, die echter met ieders godsdienstige begrip-
pen rekening te houden heeft. De Staten hebben onmiddellijk een initi-
atief-voorstel aan de orde gesteld betreffende de bekostiging van het
bijzonder onderwijs uit de openbare kas, onderworpen aan bij landsver-
ordening te stellen voorwaarden, waarbij zowel van de opleiding van
leerkrachten tot het bijzonder algemeen vormend lager onderwijs, als
van dat onderwijs zelf en van het algemeen vormend bijzonder middel-
baar en voorbereidend hoger onderwijs gesproken wordt.
Er is op den 20sten Januari gedronken en geklonken, ook door de
autoriteiten, op den dien dag ingegane regeling, er zijn brieven en tele-
grammen met gelukwensen binnengekomen, maar er is niet van de lands-
gebouwen gevlagd. Men is er immers nog niet; de interim-regeling zal op
korten termijn plaats moeten maken voor een voorlopig statuut, waarin
belichaamd wordt de landsregeling van Suriname (en die van de Ned.
Antillen) in een wet, het ontwerp waarvan reeds in Januari ter fine van
advies in Suriname ontvangen werd.
Een Westindische R.T.C. zal zich in Mei a.s. bezig hebben te houden
met de belangen van Suriname in verband met de Unie: Koninkrijk
nieuwe stiji Ver. Staten van Indonesia.
Intussen prijkt te 's Gravenhage op het Plein No I het naambordje
Ministerie voor Uniezaken en Overzeese Rijksdelen. De Staten van

49 -
West-Indische Gids XXXI 4

















KRONIEK


Suriname hebben zich accord verklaard met de overdracht der sou-
vereiniteit over het voormalige Ned. Indi&, met het voorbehoud even-
wel dat hun land gevrijwaard zal worden voor alle nadelige gevolgen
welke het zou kunnen ondervinden in de Unie, welke immers door Ne-
derland aanvaard is v66rdat het Koninkrijk nieuwe stijl (Nederland,
Suriname, Ned. Antillen) tot stand gekomen was.
Het College van Algemeen Bestuur van Suriname is nu Landsrege-
ring geworden, de leden zijn ministers en als zodanig Excellenties. De
ministerpresident, in een redevoering tot de burgers van Suriname.
legde er o.a. den nadruk op dat de gouverneur in het vervolg niet meer
het dagelijks beleid van zaken in handen zal hebben, onschendbaar zal
zijn en dus ook niet meer aan critiek onderworpen. De voorzitter der
Staten, die in het Nederlands en in het Negerengels voor de radio sprak,
verheugde er zich in dat aan Suriname in het vervolg niet meer door
Nederland verplichtingen opgelegd kunnen worden.
Er is ook in de pers getracht aan het grote publiek de betekenis duide-
lijk te maken van de verkregen autonomie. Het is te hopen dat het ge-
voel van eigen verantwoordelijkheid de samenwerking zal bevorderen;
onderlinge twisten, verdachtmakingen en wantrouwen bij de leaders zijn
verderfelijk in een jonge democratic.
Door de souvereiniteitsoverdracht van December verleden jaar is de
kwestie der nationaliteiten urgent geworden. Ook voor de Surinamers
zal de onderscheiding Nederlander-Nederlands onderdaan van 1910
komen te vervallen. Een Surinaams landsburgerschap zal bij verorde-
ning geregeld kunnen worden.
Wanneer in het vervolg het Surinaamse volkslied ten gehore zal wor-
den gebracht zal althans de gewapende politie, ingevolge korpsorder,
dezelfde eerbewijzen geven als aan het Wilhelmus. Zelfs is er reeds spra-
ke van een eigen vlag. Waarom ook niet!
Onder de gelukwensen welke de voorzitter der Staten ter gelegenheid
van het in working treden der interimregeling mocht ontvangen was er
66n van een voormalig lid der Surinaamse politie, die zich bleek te
beschouwen als de eerste-steen-legger der thans verkregen autonomie.
Hij immers was een der medeplichtigen in het Killinger-complot van
1910, werd deswegen veroordeeld en leeft nu in Brits Guyana.
Het S t a t e n c o llege heeft, na een geanimeerde discussie, aan
zijn leden een niet als salaries bedoelde vergoeding toegelegd; tot een
pensioenregeling voor gewezen Statenleden is men nog niet gekomen.
Een der volksvertegenwoordigers heeft zijn vergoeding of schadeloos-
stelling reeds ter beschikking gesteld voor een installing van openbaar nut.
Nog geen beslissing is bekend op het ontwerp der verordening be-
treffende de contr6le op de landsfinancien. Het bestuur wil daartoe een
commissie uit de Staten in het leven geroepen zien, door den gouverneur
te benoemen, een figuur waarmede de volksvertegenwoordiging het
niet geheel eens was. Opvallend is dat men algemeen van gevoelen bleek
als zouden aan de financiele contr6le in Suriname niet zulke zware
eisen gesteld behoeven te worden als elders wel het geval is.
De regering in Nederland is op het denkbeeld gekomen voor Surina-
me een staatsraad in buitengewonen dienst te benoemen. De Staten
hebben zich in hun advies op het standpunt gesteld dat daarmede better
nog even gewacht kan worden.


















KRONIEK


Al is dan het Koninkrijk nieuwe stiji de iure nog niet tot stand ge-
komen, zo zijn toch de Surinaamse Staten reeds gekend in de kwestie
van het eventuele regentschap. Natuurlijk was er bij het college geen
enkel bezwaar. In zake het militair verdrag met de Ver. Staten van
Amerika echter is spoedshalve van voorafgaande raadpleging van Suri-
name en de Ned. Antillen afgezien.

Van het bezoek van Z.K.H. Prins Bernhard aan
Suriname van 4-14 Februari heeft de Nederlandse pers zeer uitvoerige
bijzonderheden opgenomen. Dat de ontvangst aldaar zeer hartelijk
geweest is, spreekt van zelf voor wie het Surinaamse publiek heeft leren
kennen.
Een groot voordeel lijkt het dat de Prins zoveel van het land en van de
mensen gezien heeft, een ander dat aan Suriname een bewijs van be-
langstelling gegeven is van allerhoogste zijde, al lijkt bet niet wel denk-
baar dat er enige behoefte zou bestaan aan versterking der gevoelens
van eenheid met Nederland, tegenover mogelijk te ver gaande nationalis-
tische aspiraties bij de Surinaamse politics.

Reeds geruimen tijd geleden doken in de pers berichten op welke de-
den vermoeden dat de twee in 1942 om het leven gekomen geinterneer-
den niet bij een poging tot ontvluchten neergeschoten waren, zoals
officieel aan de weduwe van een hunner medegedeeld was.
Sedert zijn ontstellende onthu liin gen gedaan, een justitieel onder-
zoek is in vollen gang en de Staten hebben inlichtingen gevraagd. Volgens
door de Justitie aan de plaatselijke pers gedane mededelingen heeft in
ieder geval een ernstig misdrijf plaats gehad. Nederlandse militairen
hebben zich vergrepen aan weerloze mensen, geen misdadigers, zelfs
geen verdachten, maar geinterneerden, die alleen maar de domheid
began hadden te willen vluchten uit hun kamp, waar zij zich over de
behandeling gegriefd voelden. Een hunner was niet eens een NSBer.
Het gebeurde doet sterk denken aan de methoden der Duitse S.S.,
en S.D., wat te meer treft daar bij ons volk geen ideologic aangekweekt
was welke tot verheerlijking van het geweld moet leiden. L'homme ne
manque jamais aux circonstances, ook in het kwade.
Dat de Staten vragen gesteld hebben mag niet beschouwd worden
als inmenging in een justitiile aangelegenheid. Men wil weten hoe het
mogelijk was dat de minister destijds, naar aanleiding van een rapport
van den gouverneur, aan een belanghebbende een onjuist bericht aan-
gaande de doodsoorzaak heeft doen toekomen.
Een ander geruchtmakend process is verleden jaar geeindigd met de
veroordeling der delinquenten, een notaris en een zijner ondergeschik-
ten, tot gevangenisstraffen.
Lang geleden was het ook bij ons ten platten lande gebruik dat de
notaris bankierszaken deed; thans zijn ook in kleine plaatsen alom
filialen der grote banken gevestigd. Paramaribo is in zover een kleine
plaats dat iedereen er iedereen kent en.... er werken twee banken.
Toch was het mogelijk dat een notariskantoor bankzaken deed en in den
loop der tijden ruim een million zoek maakte van de gelden welke
cliinten, meest voor belegging in hypotheken, aan dat kantoor toever-
trouwd hadden.



















KRONIEK


Zal het jaar 1950 ons de eerste vestiging te zien even van
moederlandse boeren f a m lies in Suriname, ditmaal werkelijke
landbouwersgezinnen, wat de kolonisten van 1845 grotendeels niet warren ?
Ook zullen deze landverhuizers geen paupers mogen zijn, zoals hun
voorgangers van ruim een eeuw geleden; immers er wordt een niet on-
aanzienlijk eigen kapitaal vereist voor de eerste installatie in het nieuwe
polderland, dat in het Nickeriedistrict in gereedheid gebracht wordt,
een werk dat gedeeltelijk uit het Welvaartsfonds, gedeeltelijk door
leningen gefinancierd zal worden.
Zullen welgestelde boeren in Nederland er veel voor voelen hun kapi-
taal te wagen in wat hun toch wel een riskant avontuur moet lijken, on-
bekend als zij zijn met de plaatselijke condities, zowel als met den tro-
pischen landbouw? Hoe het zij, met de uitvoering van het gehele, de
ontginning van 50.000 ha omvattende project zal nog veel tijd gemoeid
zijn en er is ook bij den bestaanden kleinen landbouw behoefte aan meer
land, wegens den aanwas der agrarische bevolkingsgroepen bn wegens
het toepassen van mechanische hulpmiddelen.
Van bet grootse plan uit de period Welter-Kielstra tot herbevolking
van Suriname door min of meer massale transmigratie uit het toenmalige
Nederl. Indie is niet veel terecht gekomen; eerst de oorlog en daarna de
politieke moeilijkheden met Indonesii hebben aan het begin van uit-
voering reeds een eind gemaakt. En wonder de nieuwe omstandigheden
kan er zeker voorlopig niet op aanvoer van Java gerekend worden,
zoals ook de republikeinse vertegenwoordiger, die Suriname bezocht
heeft, liet uitkomen.
De achterlijkheid der Javaanse bevolkinsgroep in
Suriname zou, volgens dien vertegenwoordiger, te wijten zijn aan het
koloniale regiem, een bewering welke al direct tegengesproken kan wor-
den, door te verwijzen naar de zoveel welvarender Britsindische groep,
van iets oudere vestiging inderdaad, maar afkomstig uit een nog armere
omgeving dan de Nederlandsindische en in Suriname op denzelfden
voet behandeld als deze.
Berichten blijven aanhouden aangaande een toenemende zucht tot
repatrieren wonder de Javaanse kolonisten; of dit iets te maken heeft met
de politieke verandering in hun stamland is niet gebleken. Ook is er in de
Surinaamse pers geklaagd over een zekere onrust wonder de Javanen,
welke tot uiting zou komen o.a. door praatjes over gevaarlijke experi-
menten, van wege den dienst der volksgezondheid toegepast, maar waar-
achter politieke agitatie verondersteld werd. Intussen is er een nieuwe
Aziatische partij opgericht, de Vereniging ,,Congrespartij", met hetzelf-
de programma als de opgeheven Hindostaanse-Javaanse Politieke Par-
tij. Op 26 Januari herdachten de Hindostanen in Suriname de totstand-
koming der republiek India.
Ook de Javanen in Suriname hebben een nieuwe vereniging opgericht,
welke zich tot doel stelt de politieke belangstelling der leden aan te
wakkeren en hun belangen op politiek, social en economisch gebied te
bevorderen.
Een Indonesifr die verleden jaar hier te lande promoveerde op een
proefschrift betreffende de Javaanse emigratie naar Suriname, kwam
in January te Paramaribo aan, voor een zesmaands verblijf, ter bestude-
ring der omstandigheden van de Indonesische kolonie.


















KRONIEK


Ons verder in het bevolkingsvraagstuk verdiepend treft het dat er
van de joodse kolonisatieplannen in lang niets meer vernomen is. Wel
zijn er een dertigtal Wit Russen aangekomen, uit China, meest geschool-
de handwerkslieden, die bij particulieren en ook in gouvernements-be-
drijven te werk gesteld zijn. De Staten schenen hierin, blijkens hun vra-
gen aan den gouverneur, een bedreiging te zien van de werkgelegenheid
en de promotiekansen van landskinderen.
Wat men in Suriname zag als bevoorrechting van Europese Neder-
landers bij het vervullen van functies, zal uit den aard der zaak wonder
de nieuwe omstandigheden door de nu eigen regering met success tegen-
gegaan kunnen worden. Toen eind vorig jaar een onderdirecteur voor de
Volkscredietbank uit Nederland aankwam werd direct in de pers de
vraag gesteld of voor deze betrekking geen Surinamer aangesteld of op-
geleid had kunnen worden.

Op economisch gebied lijkt het meest actuele vraagstuk van het ogen-
blik de d e v a u a t i e. Het Surinaamse bestunr wenst hiertoe niet
over te gaan en van verschillende kanten werden beschouwingen gepu-
bliceerd betreffende het al dan niet verstandige dezer holding.
Dat de zoveel hogere waarde van den Surinaamsen gulden tegenover
den Nederlandsen den invoer uit het moederland stimuleert, ligt voor de
hand, waar echter tegenover staat dat de belanghebbenden bij den Suri-
naamsen export klagen. Het houtbedrijf is reeds ingekrompen moeten
worden en van de sinaasappelen vraagt men zich af hoe zij in het komen-
de seizoen in Nederland verkoopbaar zullen zijn.
Aan den anderen kant wordt gewezen op den bauxietexport naar de
V.S., ter waarde van enige tientallen millioenen guldens per jaar. In-
derdaad zou men bij devaluatie belangrijk minder dollars voor 100 Sur.
guldens krijgen dan thans het geval is, maar de bauxiet wordt nu een-
maal voor het grootste deel geexploiteerd voor Amerikaanse rekening.
Een zeer eigenaardig gevolg van het waardeverschil tussen den Ne-
derlandsen en den Surinaamsen gulden is wel dit, dat de hier te lande
uitgekeerde pensioenen welke ten last der Surinaamse begroting komen
zowat twee voor 66n geteld moeten worden, een buitenkansje voor de
belanghebbenden.
Dat de Nederlandse standpenningen in Suriname uit de circulatie
genomen zouden moeten worden (onze vorige Kroniek) is niet just,
hoewel aangenomen mag worden dat er na 1 November 1949 slechts
zeer weinige in omloop gebleven zullen zijn. Tot ult. October verleden
jaar n.l. warren die standpenningen inwisselbaar voor de volle nominal
waarden in Surinaams courant, waarna zij wettig betaalmiddel geble-
ven zijn, de halve gulden echter tegen de helft der nominal waarde.
Het bedrijf der Sur. B a u x i e t Maatschappij te Paranam, negen jaar
geleden aangevangen, als tweede vestiging (na Moengo), bracht tot
dusver zes million ton op, waarvan 66n million ton in 1949. Met in-
gang van I Januari echter is de exploitatie ingekrompen en zijn een
aantal arbeiders ontslagen; later is het voornemen bekend gemaakt om,
naar mate de voorraad op Paranam afneemt, de installaties over te
brengen naar de overzijde der Surinamerivier, waar de exploitatie van
de Rorac-concessie aangevangen zal worden.
Is er van de zijde der Amerikanen wel beweerd dat de vraag naar

















54 KRONIEK

bauxiet afneemt, de Nederlandse onderneming daarentegen acht de
vooruitzichten gunstig en interesseert zich voor de nieuwe vondst in het
gebied van het Nassaugebergte en reeds verkreeg zij een nieuwe con-
cessie wat dichter bij huis, in bet district Suriname.

Er is nog niet bekend welke cultuur geacht wordt de aangewezene
te zijn voor de te verwachten landbouwkolonisten uit het moederland.
Of de particuliere organisaties welke hier te lande (en ook in Indonesia)
zich bezig houden met bet vraagstuk der landverhuizing naar Suriname
zich bewust zijn van de moeilijkheid welke ook de keuze van c u 1 t u r e s
oplevert, blijkt niet altijd uit de publicaties van den laatsten tijd.
Wat de citruscultuur betreft is met bekwame spoed getracht te voor-
zien in de nodige verbetering op bet punt van selectie en verpakking,
waartoe n.b. reeds in 1935 stappen gedaan werden.
Voor rijst was vroeger Azig het voornaamste productiegebied; than
echter leest men van een rijstnood aldaar. Een kans voor Suriname? Er is
reeds een onderzoek begonnen naar de mogelijkheid om ook in bet
Marowijnedistrict rijst te verbouwen. Zal tropisch Zuid Amerika de
rol van Zuid Oost Azid overnemen op den duur? Men denke dan echter
vooral aan het enorm grote BraziliB, dat thans reeds een rijstproductie
heeft van 21 million ton per jaar.
Venezuela intussen heeft wederom belangstelling getoond voor de
Surinaamse rijst, waarvan venwel dit jaar geen grote productive ver-
wacht wordt.
Dat in het begin van dit jaar suiker voor de lokale consumptie in-
gevoerd is moeten worden, van Cuba, werpt wederom een ongunstig
licht op den toestand van het Surinaamse plantagebedrijf, dat in de
eerste plaats te kampen heeft met gebrek aan arbeidskrachten.
Cacao zal er dit jaar op de wereldmarkt minder aangeboden worden
dan normal, maar Suriname zal nog niet kunnen profiteren van de in
verband met de schaarste te verwachten hoge prijzen.

Dat ook in Suriname wat als een mislukking beschouwd werd toch ten
slotte nog tot zijn recht kan komen, bewijst de Lawaspoorweg, waarvan
zelfs bet in exploitatie gehouden deel vele jaren lang voor nutteloos ge-
houden werd. Thans is nieuw rollend materieel besteld moeten worden,
omdat bedoeld gedeelte in een behoefte is gaan voorzien. Ook bet plan
voor een binnenlandsen vliegdienst, waar aanvankelijk de Staten af-
wijzend tegenover stonden, schijnt nu weder een betere kans op verwe-
zenlijking te hebben.
Het Surinaamse gouvernement is indertijd in het bezit gekomen
van de aandelen der Scheepvaart Maatschappij Suriname en der Suri-
naamsche Waterleiding Maatschappij, thans beide met zetel te Para-
maribo. De Staten hebben nieuwsgierigheid aan den dag gelegd naar
de bedrijfsresultaten der beide ondernemingen, van welke blijkbaar
sedert de overdracht geen balansen gepubliceerd zijn.
Aan de langdurige moeilijkheden betreffende de algemeen bekende
firma C. Kersten & Co, welke tijdens den oorlog als Duits beschouwd
werd, met alle gevolgen van dien, is nu een einde gekomen. De aandelen
der vennootschap, tot een total bedrag van honderdduizend gulden,
zijn in het bezit gesteld der Zendingsstichting van de Evangelische


















KRONIEK


Broedergemeente te Zeist en de winsten zullen wederom ten bate komen
van het zendingswerk.

Blijkens de verkorte balans van De Surinaamsche Bank per 31 De-
cember 1949 waren op dat ogenblik in omloop bankbiljetten tot een
bedrag van f 11.796.900; op 31 December 1939 beliep het bedrag der
circulatie f 1.392,340. Wel een belangrijk verschil.
Een wellicht nog verheugender verschijnsel is het dat in 1949 een
belangrijk aantal tractoren ingevoerd werden, niet alleen voor mijnbouw
en bosexploitatie, maar ook voor den landbouw.

Het beheer van het Welvaartsfonds heeft honderdduizend gulden
uitgetrokken voor de opleiding van ,,alphabetiserings-zendelingen",
personen die tot taak zullen hebben onderwijs te geven in het ,,bosland",
aan volwassen analphabeten lezen en schrijven te leren en tevens hulp
te verlenen aan den medischen dienst in het binnenland.
Verleden jaar is een eigenaardig vraagstuk naar voren gebracht, dat
van bet Surinaamse Nederlands tegenover het Europese dito. Natuur-
lijk zijn er minder goed onderwezen Surinamers die gebrekkig Nederlands
spreken en schrijven, maar deze gebruiken meer zekere woorden en
uitdrukkingen op de verkeerde plaats, dan dat er van een ter plaatse
gegroeide afwijking van bet gangbare Nederlands gesproken zou kunnen
worden. Waar tegenover staat dat ontwikkelde Surinamers in woord en
geschrift, ook in dissertaties, geen ander Nederlands gebruiken dan wij
hier. Het is dan ook tot dusver niet duidelijk geworden wat eigenlijk
met Surinaams Nederlands bedoeld wordt.
In ieder geval schijnt de wereld van bet onderwijs in Suriname
zich maar liefst aan bet ,,Europese" Nederlands te willen houden.
Met dien verstande dan dat het Negerengels nog wel langen tijd als
hulptaal bij het onderwijs en als lingua franca in den omgang tussen
bevolkingsgroepen van verschillende herkomst, een plaats zal moeten
behouden.

Ook de Bosnegers hebben de eer genoten van door Prins Bernhard
bezocht te worden; zij hebben Z.K.H. met de hun eigene waardigheid
ontvangen.
Twee maal wist de Surinaamse pers enige maanden geleden lets over
deze woudbewoners te vertellen; een aantal Djoeka's raakten op de Cot-
ticarivier slaags met douane-ambtenaren en een gezelschap Ganzee'ers
gaf te Paramaribo een toneelvoorstelling.
De hygiene wordt, althans in de stad Paramaribo, met steeds meer
kracht ter hand genomen. Voor het verwijderen van vuil en rommel
van de erven is de hulp ingeroepen der schooljeugd, met premies voor
de beste prestaties; het is hier een euvel van ouden datum waartegen
de strijd weder eens aangebonden is.
Het Surinaamse volk is niet bizonder misdadig aangelegd; diefstal en
oplichting zijn de meest voorkomende delicten. De laatste jaren schij-
nen deze kleinere misdrijven nogal in aantal toegenomen te zijn en er
wordt ook over toenemende verwildering der jeugd geklaagd; in dit
laatste opzicht staat Suriname zeker niet alleen. Oplichting wordt o.a.


















KRONIEK


bedreven tegenover hen die nog verstrikt zitten in oud-afrikaanse
superstities.

Suriname is met 1950 een nieuw tijdperk in zijn bestaan ingetreden.
De autonomie is verzekerd, de belangstelling van het buitenland is
sterk toegenomen en omgekeerd is Suriname hoe langer hoe meer deel
gaan nemen aan allerlei buitenlandse activiteit.
Het land verkeert echter nog steeds wonder den druk van een welvaarts-
probleem, dat, naar te vrezen staat, nog lang om een oplossing zal blijven
vragen.
ISMaart 1950 M.
NEDERLANDSE ANTILLEN

Het is de vraag, of het op den duur mogelijk zal blijken op deze
plaats een behoorlijke kroniek te leveren. Als meer, zoals nu bijvoor-
beeld op politiek terrein, in een kwartaal tijds z6 veel z6 ingewikkeld
gebeurt, dan is het ,,verslaan" daarvan anders dan in vogelvlucht
haast ondoenlijk.

De meest vermeldenswaardige gebeurtenis in de Nederlandse Antil-
len in de eerste drie maanden van 1950 is wel geweest het b e z o e k
van prins Bernhard. Alle eilanden zijn bezocht, en overall is
de Prins toegejuicht. Men heeft hem veel bezienswaardigs doen bezien,
en de Prins gedroeg zich eenvoudig en sportief. De herdenking op
Curacao van George Maduro, en op Aruba van Boy Escury, zal zeker
bijgedragen hebben tot waardeering van het bezoek.
De Beurs- en Nieuwsberichten geven aardige vergelijkende cijfers op
s ch e e pv a a r t g e b ie d, nl. van het aantal schepen met hun ton-
nenmaat, die Curavao aandeden in 1849, 1948 en 1949.

1849 1948 1949

Vaartuigen. . . 621 10.519 9.304
Tonnenmaat .. 1713 69.124.177 I 57.515.465

Hierbij wordt aangetekend, dat in 1948 een buitengewoon groot
aantal schepen kwam bunkeren. 1949 komt nit boven 1947.

De Papiamentoe-commissie. nog door den gouverneur
Kasteel ingesteld, is thans geinstalleerd door den heer Sprockel, lid
van het College van algemeen bestuur. In de commissie zitten enige
leden, die aan de lezers van De West-Indische Gids niet onbekend zijn.
Voorzitter is dr ir P. Cohen Henriquez, die enige jaren geleden in dit
tijdschrift Curavaose spreekwoorden meedeelde. Ook pater Latour
publiceerde meer dan eens een studied over de landstaal, en de heer N.
van Meeteren, de Curaqaose historicus en folklorist ontbreekt evenmin.
De heer Sprockel noemde drie taken der commissie. De eerste is de
vaststelling der spelling. Een phonetische spelling was z.i. het overwegen
waard. Over dit onderwerp komt een aardig artikel voor in het nieuwe
tijdschrift Simadan, op Curacao verschenen en geheel in de landstaal
geschreven, van de hand van den heer W. M. Hoyer, getiteld ,,Ortogra-


















KRONIEK


fia papiamento". De verdere opdrachten, aan de commissie verstrekt,
zijn de samenstelling van een spraakkunst en van een woordenboek.
Alles bij elkaar is dit een reuzetaak, die voor jaren werk verschaft.
Het is te hopen, dat de commissie af en toe daaromtrent een en ander
zal openbaar maken.

Op politiek gebied is het nieuws niet geheel overzichtelijk, vooral
niet, wanneer men op krantenverslagen is aangewezen.
Zo heeft de Amigoe een en ander ontleend aan het verslag der com-
missie, diedegeldelij ke gevolgen van de zelfstandig-
making der eilanden in studied heeft genomen. Jammer ge-
noeg staat het verslag zelf niet tot mijn beschikking. Daarom moet met
het volgende worden volstaan. Er zal een landsbegroting moeten ko-
men, waarop de algemene uitgaven komen. In 1949 beliepen die 11.630.000
gulden. Die zullen Aruba en Curaaao hoofdzakelijk moeten opbrengen,
nadat de ertegenover staande inkomsten er zijn afgetrokken. Daarvoor
zullen die eilanden ongeveer nodig hebben wat zij aan inkomstenbe-
lasting, grondbelasting, gebruiksbelasting en winstbelasting zullen
ontvangen. En dan krijgen zij voor hun rekening de tekorten der zoge-
naamde noodlijdende eilanden. Hiervoor worden geen cijfers genoemd.
Een moeilijk punt is de vaststelling van de verhouding, waarin elk der
niet-noodlijdende eilanden zal moeten bijdragen. Als factoren, die de
commissie daarbij in overweging heeft genomen, worden genoemd de
bevolkingscijfers, de insulaire inkomsten en de uitgaven. Een statistics
heeft 4j bladzijde wetenschappelijke berekeningen over dit onderwerp
gemaakt.
De S t a t e n hebben dikwijls vergaderd. In een der vergaderingen heeft
het Statenlid Eman een initiatief voorstel aangenomen gezien om een
lening aan te gaan van 1 million gulden ten dienste van de havenbouw
op Aruba. Er rezen tal van bezwaren, o.a. van staatsrechtelijken aard.
En inderdaad is een dergelijk initiative wel iets bijzonders. Formeel
zal de zaak wel in orde zijn, maar ieder die zich de geleerde beschouwin-
gen herinnert, welke prof. Verziji in dit tijdschrift indertijd wijdde aan
het amenderingsrecht ten aanzien van begrotingen, zal wel inzien, dat
men hier met de theorie niet klaar komt. ')
De kwestie, die de Staten heeft bezig gehouden wordt weergegeven
door de bekende cijfers 8-8. De regering heeft een nieuwe interimregeling
ontworpen, waarbij een nieuwe verdeling der Statenzetels wordt voor-
gesteld. Voor de zes eilanden zijn thans beschikbaar 21 zetels, waarvan
Curacao en Aruba er elk 8 hebben, Bonaire 2 en de Bovenwindse eilan-
den elk 1. De regering wil nu 22 zetels verdelen aldus: Curacao 12, Aruba
8, Bonaire en de gezamelijke Bovenwindse eilanden elk 1. Daarnaast
wordt in het even geroepen een beroep op de Kroon, wanneer volgens
tenminste 5 Statenleden de belangen van een of meer eilanden ernstig
zouden zijn geschaad. Deze voorstellen, die nog m66r inhouden, kwamen
in de Staten in behandeling, kort nadat er geruchten warren opgedoken
en bevestigd, dat de Arubaanse UNA-afgevaardigden in de Staten met
de National volkspartij een samenspreking hadden gehad, tegen den

1) De gouverneur heeft het voorstel niet goedgekeurd.


















KRONIEK


zin van den voorzitter der UNA, het Statenlid Dussenbroek, die dit voor
zitterschap heeft neergelegd. De heer Amelink is sedert de leidende kracht
in de Statenfractie dezer partij. Nauwelijks had de Statenvoorzitter bij
de vermelding van de ingekomen stukken, die op de interimregeling
betrekking hadden, voorgesteld deze naar de daarvoor bestemde vaste
commissie der Staten te verwijzen, of de heer Amelink kwam met een
motie om te besluiten, het than ingediende stuk en eventueel
verder nog in te dienen stukken, deze materie
b e t r e f f e n d e voor kennisgeving aan te nemen. Deze weinig gebrui-
kelijke wijze van handelen kreeg de instemming van 12 der aanwezige
20 leden. Maar het was hiermee niet uit. Kort daarop hebben de Staten
deze motie ingeslikt. Een advies, door de vaste commissie voorgesteld
over de interimregeling, aan de regering aan te bieden werd verworpen.
Een nieuw advies verkreeg een meerderheid; de 8-8 was van de baan,
maar 64n of twee dagen of nachten (de Staten vergaderden tot in de
vroege morgen) later sprak weer een meerderheid zich uit voor het oude
zeer, de 8-8.
Het doet wat vreemd aan, dat de Amigoe di Curafao telkens weer
het voorstelt, alsof de regering in het moederland aansprakelijk is te
stellen voor die gelijke zetelverdeling van Aruba en Curacao. Geheel van
schuld vrij te pleiten is die regering niet, maar zij heeft gezeild op het
kompas der Staten, die in 1946 hun afvaardiging naar Nederland in die
geest opdracht gaven, en met de commissie-Van Poelje hebben voor-
aanstaande Curagaoenaars zich daarvoor uitgesproken. Niemand was
er destijds tegen.
Amsterdam, 13 Maart 1950 F.

Bou wsteentjes.
De pers vertelde ons dat een vijftigtal deputaties, op Zondag-avond,
22 Jan. 1950, hun opwachting maakten bij Prins Bernhard op Curafao.
Hiervan werden de volgende zes-en-dertig vertegenwoordigingen met
name genoemd: Colonne Rode Kruis. Het Wit-Gele Kruis. Stichting
Zorg voor Lichaamsgebrekkige Kinderen. Stichting Johannes Don
Bosco. Stichting voor Zorg voor Ouden van Dagen ,,Birgen di Rosarie".
Redactie-Comit6 van ,,Oranje en de zes Caraibische Parelen." Vrijmet-
selaarsloge ,,Perseverancia". Soroptimist Club. Oranjevereniging Cu-
raqao. Cultureel Centrum CuraCao. ,,Club Union." Niwin Comit6.
Protestantse Vereniging voor Liefdadigheid en Maatschappelijk Werk.
Vrijmetselaarsloge ,,De Vergenoeging." Vrijwilligerskorps ,,Curaqao."
R.K. Onderwijzersvereniging ,,Don Bosco". Algemene Surinaamse
Vereniging J.P.F. Loge ,,.Igualdad No. 653". Curaqaose R.K. Volks-
bond. Vereniging Geemployeerden Koninklijke Shell. Algemene Cura-
caose Journalistenvereniging. Wijkverpleging ,,Prinses Margriet".
Koninklijke Nederlandse Vereniging ,Onze Vloot". Nederlandse Pad-
vinders Gilde. ,,Nederlandse Padvinders". ,,Katholieke Verkenners."
Curacaose Bond voor Lichamelijke Opvoeding. Algemene Vereniging
van Nederlandse Reserve Officieren. Stichting Volks-Universiteit van
Cura9ao. Vereniging tot Bescherming van Dieren op de Nederlandse
Antillen. Algemeen Nederlands Verbond. Koninklijk Instituut van
Ingenieurs. Rotary Club Curacao. Curagaose Vereniging voor de
Handel. Politie Sport Vereniging. Curacaose Voetbal Bond.


























BIBLIOGRAFIE


AFZONDERLIJKE UITGAVEN

(Publicaties welke de bewerker van deze bibliografie niet zelf wonder ogen
heeft gehad zijn met een aangeduid).
Almanaque de Curacao para el aio de 1950. Compilaci6n de W. M.
HOYER. XXXIa edici6n. (Curasao, 1950), 86 pp. (waarvan 25 met
reclame).
AMSHOFF, G. J. H.: Enumeration of the herbarium specimens of a Suri-
name wood collection made by prof. G. Stahel. Supplement. (Uitg. Stu-
diekring Suriname Curagao 2, Utrecht), Jan. 1950, 4 pp.
Aruba Times (A weekly newspaper with all the real news) Year I
Saturday, January 14, 1950, No. r. Editors: F. ZIELINSKI JR., J. V. D.
SCHOOT, C. YOUNG. Address: Tipografia Excelsior S.A., Oranjestad,
Aruba.
Gratis verspreid met een oplage van 2000 exemplaren; Neder-
landse, Spaanse en Engelse tekst; geeft alleen social en cultureel
nieuws van Aruba. No. 2, 21 Jan., 12 pp.; advertenties (5 blz.)
gedrukt, nieuws gestencild.
BRADA O.P., Pater: Leven van Pastoor Eisenbeil. Willemstad, (Cura-
gao), 1948*.
BRADA O.P., Pater: Mgr. Kistemaker, tweede Apostolisch Vicaris van
Curacao. Willemstad, (Curagao), 1949, 48 pp.
BRADA O.P., Pater: Paters Franciscanen op Curafao. Willemstad,
(Curaqao), 1950, 59 pp.
Caribbean Commission Monthly information Bulletin 3, Jan. 1950, 6,
p. 181-218.
Eerste summer in fotografische offset; wordt thans niet meer in
de Nederlandse en Spaanse taal uitgegeven (dus alleen in het
Engels en het Frans).
Caribbean economic review. Caribb. Comm. Central Secretariat, Port-
of-Spain, Trinidad. Vol. i nos. 1 & 2, Dec. 1949, xiii + 176 pp.
ERIC WILLIAMS, Foreword. H. J. PAGE, Agricultural research at
the Imperial College of Tropical Agriculture. SIMON ROTTENBERG,
The collective agreement in Puerto Rico. Report on the avai-
lability of international capital for Carribbean economic develop-
ment. Survey of water supplies in the Caribbean. Standardisation
of external trade statistics. Survey of vocational training in the
Caribbean. Historical account of land tenure systems in the
Caribbean. W. ARTHUR LEWIS, Industrial development in Puerto
Rico.



















60 BIBLIOGRAFIE

CUMPER, GEORGE: Social structure of Jamaica. Carribbean Affairs.
Extra-Mural Department Univ. Coll. W. Indies, 1949, 90 pp., 4 grafie-
ken.
Curacaos Verslag 1942. Verslag van bestuur en staat van Curagao
over de jaren 1940-1941. Staatsdrukkerij- en Uitgeverijbedrijf, 's-Gra-
venhage, 1948, 303 pp.
Curajaos Verslag 1943. Verslag van bestuur en staat van Curavao
over het jaar 1942. Staatsdrukkerij- en Uitgeverijbedrijf, 's-Gravenhage,
1948, 195 pp.
Curafaos Verslag 3944. Verslag van bestuur en staat van Cura9ao
over bet jaar 1943. Staatsdrukkerij- en Uitgeverijbedrijf, 's-Gravenhage.
1949, 160 pp.
Curafaos Verslag 1946. I. Tekst van het verslag van bestuur en staat
van Curavao over het jaar 1945. Staatsdrukkerij en Uitgeverijbedrijf,
's-Gravenhage, 1948, 211 pp.
Curafaos Verslag 1946. II. Statistisch jaaroverzicht van Curagao over
bet jaar 1945. Curagao report 1946. Statistical annual of Curagao for
the year 1945. Staatsdrukkerij- en Uitgeverijbedrijf, 's-Gravenhage,
1949, 350 pp. met 2 uitsl. tabellen buiten de tekst.
De ondernemersraad voor Suriname. Verslag over hes vier en twintigste
Verenigingsjaar (1 Januari tot ultimo 1948). (1949), 20 pp.
Arbeids-, belasting-, financidle, economische, staatkundige en
agrarische aangelegenheden.
De Ondernemersraad voor Suriname. 25 jaar Ondernemersraad voor
Suriname. 1925-9950. ('s-Gravenhage, 1950), 15 pp.
Kort overzicht van zijn geschiedenis in verband met jubileum op
24 Febr.
De Stoep, 3e Serie no. 3, Curaqao, Febr. 1950, 47 pp.
Gedichten van CHARLES CORSEN, J. SICKMAN CORSEN, JOHN
VAN DELDEN, TIP MARUGG, HENRI SANDBERG en Luc. TOUR-
NIER; proza van HENRI SCHOLLIERS; omslagtekening C. J. H.
ENGELS.
DIEBEN, C. P. A.: Verslag van een reis naar de Nederlandse Antillen
vanaf 18 April tot 14 Mei d.a.v. (Paramaribo, 1949), i+33 pp. gestencild.
Algemeen; verloop van de reis; veeteelt (St. Eustatius p. 6-16,
St. Maarten p. 16-20, Curavao p. 22-25); veeziekten; diverse;
conclusies.
DIJKMANS, M. A. F.: Rapport over de activering van het Surinaamse
bos. Paramaribo, d.d. Febr. 1949, 22 pp. gestencild, en 4 aanhangsels;
met 15 afzonderlijke bijlagen van in total 119 pp., 4 aanhangsels en
29 tabellen.
1. Hout als grondstof, 9 pp. 2. Bos exploratie, 7 pp. 3. Bosneger-
kap, 11 pp. en aanhangsel. 4. De bosexploitatie op de houtcon-
cessies, 5 pp. 5. De bosexploitatie langs de Corantijn, 12 pp. 6.
Forest project Bastica triangle (British Guiana), 5 pp. 7. Hout-
industrie, 16 pp. 8. Hout-export, 13 pp. 9. Bosbedrijven, 9 pp.
10. Opmerkingen over de boswetgeving, 10 pp. en 3 aanhangsels.


















BIBLIOGRAFIE


11. Bospolitiek. 5 pp. 12. Zuiver wetenschappelijk onderzoek en
research, 13 pp. 13. 'sLands Bosbeheer, 4 pp. 14. Statistische
gegevens Brits Guyana, 14 tabellen. 15. Statistische gegevens
Suriname, 15 tabellen.
DIJKMANS, M. A. F.: De betekenis van de bosexploratie en research voor
de activering van hel Surinaamse hout. Voordracht 13 Apr. 1949 L. H. te
Wageningen; 11 pp. gestencild.
Zie ook Eldorado r, 1949, p. 299-309.
(Economisch Bericht) Eswin no. 9. Oct. 1949, vi + 45 pp., 8 kaartjes,
2 foto's.
Antillen: Caraib. Commissie, begroting, uitvoer, Nederl. produc-
ten, econ. vertegenwoordigers. Suriname: ontwerp-begroting, si-
naasappelexport, mechanische landbouw, goudproductie, ont-
wikkelingsmogelijkheden v. h. bosbeheer (lezing J. W. GONG-
GRYP), luchtvaartverkeer, uitvoer afgelopen 20 jaren, devaluatie,
in- en uitvoer, scheepvaartbeweging.
(Economisch Bericht) Eswin no. ro. Febr. 1950, vi + 53 pp., 7 kaartjes,
I foto.
Antillen: Intern. samenwerking, conclusie's van het rapport
KRUL over de waterhuishouding, mangaan (door P. M. v. Bos-
SE), Bovenw. Eilanden, belastingen, tarieven watervoorziening,
econ. vertegenwoordiging, in- en uitvoer, scheepvaart, index-
cijfers levensonderhoud. Suriname: citrus, bananenproducten
(door J. J. SWART), prijs electrische stroom, cocoscultuur, in-
en uitvoer, scheepvaartbeweging.
GONGGRYP, J. W.: De ontwikkelingsmogelijkheden van het bosbeheer in
Suriname. Voordracht 12 Apr. 1949 L. H. te Wageningen; 9 pp. ge-
stencild.
Uitvoerig verslag in (Econ. Ber.) Eswin 1o, 1950, p. 20-31.
HERNANDEZ, JACOBO A.: Autonomia democratic pa Corsow. (Wil-
lemstad, Curagao, z.j.), 7 pp., portret van schrijver.*
Een geschrift voor de autonomie in de tijd van de statenaf-
vaardiging naar Nederland in 1946.
Hollandsche Bank-Unie N.V. Jaarverslag over het boekjaar 1947-r948.
(Amsterdam), 1948, 108 pp.
Ned. Antillen p. 40-48.
Hollandsche Bank-Unie N.V. Jaarverslag over het boekjaar g948-1949,
(Amsterdam), 1949, 142 pp.
Ned. Antillen p. 48-58.
HOVER, W. M.: Vocabulary and dialogues English-Papiamento-Dutch.
Hollandse Boekhandel, (Willemstad, Curagao), 1948, 112 pp.*
Interimregeling voor Suriname; wet van 22 Dec. 1949. Staatsblad J.
575, 28 pp.*
KRUL, W. F. J. M.: Rapport intake de waterhuishouding van Curacao en
Aruba. Rijksinstituut voor Drinkwatervoorziening, ('s-Gravenhage),
(Juli) 1949, i + iii + 43 pp. gestencild. Met 3 Bijlage.: I VISSER, Be-



















BIBLIOGRAFIE


schouwingen over de regenval. II SANTING, Nota intake de hydrologie ....
III VISSER, Nota betreffende de landbouw.... Rapport met bijlagen in
stevige doos, als verzamelband uitgevoerd, waarop de algemene titel:
De waterhuishouding van Curafao en Aruba. Rijksinstituut voor Drink-
watervoorziening 1949.
KUYP, EDWIN VAN DER: Contribution to the study of the malarial
epidemiology in Surinam. Diss. Amsterdam 30 Mrt. 1950, 146 pp., 4
kaartjes en 5 grafische voorstellingen.
Met 6 stellingen welke op Suriname en de Ned. Ant. betrekking
hebben.
LEGANE, P. M.: Tani het godenhind. 3e druk. J. N. Voorhoeve, Den
Haag, (1949), 191 pp., geillustr.*
LEGAENE, P. M.: Suriname, land mijnerdromen. 3eherzieneen uitgebrei-
de druk. J. N. Voorhoeve, Den Haag, 1950, 231 pp., 40 foto's, 4 teke-
ningen.
Mededelingen van de Geologische Mijnbouwkundige Dienst van Suri-
name. No. I (1949), 9 pp. (TER MEULFN); 2 (1949), 18 pp. (TER MEULEN);
3 Oct. 1949, 35 pp. (SCHOLS); 4 Nov. 1949, 12 pp. (VAN DER WEIJDEN &
VERMEULEN).
Orange en de zes Caraibische Parelen. Orange and the six Caribbean
Pearls. Platenboek/Picturebook. J. H. de Bussy, Amsterdam, 1949, 72+
(4) pp., met afbeeldingen 236 pp., 8 + 385 foto's (en reproducties),
2 + 14 grafieken en kaartjes, 12 gekl. kaartjes, geb. met gouden letters,
losse gekl. omslag.
A. J. C. KRAFFT: Preface, p. 5.
A. J. C. KRAFFT: The Netherlands Antilles, p. 7.
Curaqao for the tourist, p. 9.
E. BARTELS: Aruba for the tourist, p. 13.
A. J. C. KRAFFT: Description of the photographs of this picture
book, p. 15.
Data concerning the Netherlands Antilles, p. 18.
A. J. C. KRAFFT: De Nederlandse Antillen, p. 28.
Frater REALINO: Curaqao. Het land; flora; fauna, p. 32.
J. F. GROOTE: De nieuwe haven van Curagao, p. 39.
Frater REALINO: Aruba. Het land, p. 43.
De Lago Oil & Transport Company, p. 45.
J. VAN DER ZWAN & S. MERRYWEATHER: N.V. Arend Petroleum
Maatschappij, p. 47.
Frater REALINO: Bonaire. Het land, p. 51.
C. B. E. HELLMUND: Overzicht van Bonaire, p. 53.
Frater REALINO: De Bovenwindse Eilanden. Het land: flora,
fauna, p. 60.
A. J. C. KRAFFT: Overzicht van de Bovenwinden, p. 64.
Contents (Inhoud), p. 72.
Foto's van FISCHER, LINKER, fr. ARNOLDO, HUMMELINCK, e.a.
Het deel der afbeeldingen (na p. 72) is ongewijzigd overgedrukt
uit het gedenkboek met dezelfde Nederlandse titel dat in 1948
verscheen. De test is nieuw, met uitzondering van de bijdragen
van HELLMUND KRAFFT (Overz. Bovenw.), fr. REALINO en


















BIBLIOGRAFIE 63

VAN DER ZWAN & MERRYWEATHER, benevens het stukje over
de Lago.

Publicatie No. I van het Cenlraal Bureau Luchtkaartering te Para-
maribo, 1949, 18 pp. ZONNEVELD).

Resultaten van de studied van her rapport van Prof. W. F. J. M. Krul:
,,De Waterhuishouding van Curaqao en Aruba", samengesteld ten be-
hoeve van de leden der Algemene Vergadering van het Voorlichtings-
instituut en van die van de Raad van Beheer van de Stichting Wel-
vaartsplan Nederlandse Antillen 1946. Meded. 2 Voorlichtingsinst. Wel-
vaartsplan Ned. Antillen, Febr. 1950, ii + 26 pp. gestencild.
Inleiding, door W. L. UTERMARK (p. 1). Commentaar, door J. H.
WESTERMANN (p. 4). Tegencommentaar, door W. F. J. M. KRUL
(p. 16). Samenvatting, door W. L. UTERMARK (p. 20). Geen
expertise, en ook niet door de schrijvers van commentaar en
tegencommentaar als zodanig bedoeld.

(ROBERT, W. A. J.): Suriname. Wij emigreren met... Waarom?
Waarheen? Hoe? ,,Quo-vadis?". ,,Stichting Quo-Vadis", 1949.
Betreffende de doelstelling, het ,,Waarom" en het ,,Waarheen"
van het kolonisatie-plan van ,,Indisch-Nederlanders". Met Plan-
schema ,,Nederzetting van Indische Nederlanders" in Suriname,
3 jarig plan.

SANTING, G.: Nota inzake de hydrologie van Curafao en Aruba. Rijks-
instituut voor Drinkwatervoorziening, ('s-Gravenhage). (Juli) 1949,
i + iv + 85 pp. gestencild, 10 losse uitvouwbare kaarten, grafieken en
tabellen in aparte map. Biflage II van het Rapport inzake de waterhuis-
houding van Curafao en Aruba door W. F. J. M. KRUL.

SCHOLS, H.: Enkele gegevens over Surinaamse kaolienen. Meded. Geol.
Mijnbouwk. Dienst Suriname 3, 1949, 35 pp., uitsl. kaart buiten tekst.

Simaddn. Rivista literario-cultural. Bou di redaksjon di PIERRE A.
LAUFFER, NICOLAS A. PIRA, RAPHAEL MARTINEZ, ANDRAS GRIMAR.
(Curacao), Jan. 1950 nr. r, 28 pp., geillustreerd, gekl. omslag.
De naam van dit in het Papiaments geschreven tijdschrift is ont-
leend aan het Curagaose oogstfeest. Deze aflevering bevat ge-
dichten van CH. BOOM, CORSEN, GOILO, GRIMAR, HERNIQUE, MAR-
TINEZ, MARUGG en PIrA; proza van CORSEN, GRIMAR, W. M.
HOYER en LAUFFER.

SMEULDERS, JACQUES: Vergeten ground. ,,Surinaamsche Katholieke
Kring St. Aloysius", (Paramaribo, z.j.), ii + 38 pp.
Literaire schetsjes die een indruk proberen te geven van het
negerdorpje Koetiri en de Matapica-kreek, en vertellen van de
mensen die er wonen.
STEENIS, C. G. G. J. en medewerkers: Flora voor de srholen in Indo-
nesit. Noordhoff-Kolff N.V., Batavia, 1949, 407 pp., 46 afb.
Bevat talrijke beschrijvingen van planten die nit tropisch Ame-
rika afkomstig zijn.


















BIBLIOGRAFIE


Stichting voor de Culturele Samenwerking tussen Nederland. Indonesii,
Suriname en de Nederlandse Antillen. Nieuwsbrief I. Maart 1949. Am-
sterdam, 12 pp.
Surinaams Verslag 1945. (2 din.). I. Tekst van het verslag van bestuur
en staat van Suriname over het jaar 1944; 80 pp. II. Statistisch jaar-
overzicht van Suriname over het jaar 1944. Surinam report 1945.
Statistical annual of Surinam for the year 1944; 163 pp. Staatsdrukke-
rij- en Uitgeverijbedrijf, 's-Gravenhage, 1949.
The dairy products trade of the Caribbean. Caribb. Comm. Ext. Trade
Bull. 5, 1949, xvi 169 pp. uitsl. kaart.
Ned. Antillen p. 21-47; Suriname p. 87-90.
The meat trade of the Caribbean. Caribb. Comm. Ext. Trade Bull. 6,
1949, xiii + 217 pp., uitsl. kaart.
Ned. Antillen p. 21-61; Suriname p. 107-112.
VISSER, W. C.: Beschouwingen over de regenval. Cultuurtechnische
Dienst Afdeling Onderzoek, (Utrecht), (Juli) 1949, i + 8 pp. gestencild,
2 tekeningen buiten tekst, 2 losse uitvouwbare tekeningen. Biflage I
van het Rapport intake de waterhuishouding van Curafao en Aruba door
W. F. J. M. KRUL.
VISSER, W. C.: Nota betreffende de landbouw van Curacao en Aruba.
Cultuurtechnische Dienst Afdeling Onderzoek, (Utrecht), (Juli) 1949,
ii + 56 pp. gestencild, 4 tekeningen buiten tekst, losses uitvouwbare
tabel. Bijlage III van het Rapport inzake de waterhuishouding van Cu-
rafao en Aruba door W. F. J. M. KRUL.
Vreemdelingencirculaire No. r. Toelating in de Nederlandse Antillen en
regeling van het passagiersverkeer. Parket van de Procureur-Generaal,
(Willemstad, Curacao), d.d. Dec. 1949, 7 pp.
Regeling ingevolge Art. 2 v. Besluit v. 7 Febr. 1945 betreffende
toelating in Ned. Antillen.
WESTERMANN, J. H.: Overzicht van de geologische en mijnbouwkundige
tennis der Nederlandse A ntillen benevens voorstellen voor verdere explo-
ratie. Meded. Ind. Inst. 85 (Trop. Prod. 35), 1949 (ed. Jan. 1950), 168
pp., 10 kaartjes, 24 foto's op 12 bladz. en uitvouwbare tabel buiten tekst.
With a summary in English.
West Indian Agriculture. A summary.... The Agricultural Report of
the Royal Commission of 1938 by FRANK ENGLEDOW. Caribbean Af-
fairs. Extra-Mural Department University College of the West Indies
(Jamaica), 1949, 41 pp., 6 schema's, 6 foto's buiten de tekst.
Heeft geen betrekking op Ned. Antillen.
WEIJDEN, W. J. M. VAN DER & VERMEULEN, P. B. C.: Enige gegevens
over de bruikbaarheid van Surinaamse klei- en zandsoorten. Meded. Geol.
Mijnbouwk. Dienst Suriname 4, 1949, 12 pp., uitsl. kaart buiten tekst.
ZONNEVELD, J. I. S.: Suriname en de luchthaartering. Publ. Bur. Lucht-
kaart. Paramaribo 1, 1949, 18 pp., 9 afb. Uit Eldorado r, p. 514-531.
H.























HET VRAAGSTUK VAN HET BEHOUD VAN HET WATER
OP CURACAO

DOOR

J. BEIJERING (Curaqao)

Het is welhaast aan ieder die de Nederlandse Antillen heeft
bezocht bekend, dat een van de grootste moeilijkheden waarmede
onze Benedenwindse Eilanden te kampen hebben, het water-
vraagstuk is. V66r de vestiging van de grote industrien kon er
weliswaar van een tekort aan drinkwater nauwelijks gesproken
worden immers, wanneer de regenbakken dreigden leeg te
raken had men drinkbaar putwater genoeg, al kwam men met
de aanvoer wel eens in moeilijkheden de landbouw en de
tuinbouw hadden bijna voortdurend met een tekort aan water
te kampen. Op initiatief van de toenmalige Gouverneur van
Curaaao, Jhr. J. O. DE JONGH VAN BEEK EN DONK werd dan
ook omstreeks 1908 begonnen met systematische damaanleg
op Curagao wonder leading van ir. M. C. FAUEL, destijds Directeur
van Openbare Werken, die zich blijkbaar ook bijzonder voor deze
aangelegenheid interesseerde. Dat het deze heren ernst was,
blijkt wel nit een aan de toenmalige Minister van Kolonien
uitgebracht rapport, waarin een bedrag van / 1.000.000.- (voor
die tijd een respectable sor) werd gevraagd om deze zaak met
kracht ter hand te kunnen nemen. Op deze credietaanvrage werd
echter afwijzend beschikt, waardoor de werkzaamheden van
beperkte omvang bleven en tenslotte geheel werden stilgelegd.
Het doel dat men hierbij voor ogen had, was, zodanige werken
aan te leggen dat het in de regenperiode (Oct. t/m Jan.) in
grote hoeveelheden bovengronds naar zee afstromend regenwater
werd opgevangen in damreservoirs, om daar ter plaatse in de
bodem te dringen. Dus waterconservatie in de letterlijke zin
des words.
Door de vestiging van de olie-industrien en de daarmee ge-
paard gaande grote bevolkingsaanwas als gevolg van een zich
snel ontwikkelende hoogconjunctuur (het inwonertal van het

-65 -
West-Indische Gids XXXI 5
















J. BEIJERING


eiland Curagao b.v. steeg van 33.000 in 1910 tot 92.000 in 1948)
wordt de grondwaterreserve in steeds stijgende mate aangespro-
ken en wordt de noodzaak, zo mogelijk deze grondwaterreserve
op peil te houden of zelfs te verhogen, eveneens dringender. Het
grondwatertekort doet zich wel in de eerste plaats gevoelen ten
behoeve van de industries en de drinkwatervoorziening. Wat de
drinkwatervoorziening betreft tracht men het problem op te
lossen door het in bedrijf stellen van steeds meer zeewater-
destillatie inrichtingen om het tekort aan putwater te dekken,
doch het destilleren van zeewater blijft nog altijd een dure ge-
schiedenis, zodat uit economische overwegingen het streven er
dan ook steeds op gericht zal moeten zijn zoveel mogelijk grond-
water en zo weinig mogelijk gedestilleerd water te gebruiken.
Naast de grondwaterreserve ten behoeve van huishoudelijk
gebruik staat het grondwaterverbruik voor landbouwdoeleinden
(w.o. irrigatiewater) en nu schijnt het uiteraard alsof de belangen
van deze twee groepen lijnrecht met elkaar in strijd zijn. Tot op
zekere hoogte is dit natuurlijk ook waar, doch indien het oppom-
pen van water voor huishoudelijke doeleinden niet al te gecon-
centreerd geschiedt, d.w.z. als de pompinstallaties over een grote
oppervlakte verspreid zouden worden, dan zal het grondwater-
peil in algemene zin daar slechts weinig invloed van ondervinden.
Desniettemin blijft het ten allen tijde geboden al 't mogelijke
te doen om de grondwaterreserve zo hoog mogelijk op te voeren
omdat de grondwatervoorraad mede een der hoofdvoorwaarden
is om aan land- en tuinbouw ontwikkelings- en bestaansmogelijk-
heden te bieden.

Middelen die tot verhoging van het grond-
waterpeil kunnen leiden.
Teneinde een verhoging van het grondwaterpeil te kunnen
bewerkstelligen zou men twee wegen kunnen inslaan nl.:
le. Trachten de ondergrondse afstroming naar zee te ver-
hinderen.
2e. Zodanige maatregelen nemen dat een grotere hoeveelheid
van het neerslagwater in grondwater overgaat.
ad re. In het bekende plan-Molengraaff, dat werd uitge-
bracht in 1921 in verband met de Watervoorziening van Stad
en Haven van CuraFao, worden enkele methoden besproken die
dit doel beoogden. In de eerste plaats wordt in dit plan aan een
beschouwing onderworpen de door M6RZER BRUINS en ir.
GRAADT VAN ROGGEN aanbevolen method om de zich wonder een















VRAAGSTUK VAN HET BEHOUD VAN HET WATER OP CURACAO 67

bovengronds damlichaam bevindende waterdoorlatende laag
door inspuitingen met cement ondoorlatend te maken even-
tueel voortgezet tot op de heuvelhellingen aan weerszijden van de
dam en dan het zich voor deze afsluiting opstuwende grond-
water door putten ter beschikking te krijgen.
Een soortgelijke method werd ontworpen door ir. VAN LIDT
DE JEUDE en ir. DUYFJES die de cement-inspuitingen voor-
namelijk omdat men daarbij niet kan zien wat men doet -
vervangen door respectievelijk een beton- en een kleikist, welke
dan plaatselijk wel tot ongeveer dertig meter diepte zou moeten
worden gestort.
Als zijnde te kostbaar en in de practijk buitengewoon moeilijk
uitvoerbaar, werden deze denkbeelden in het plan-Molengraaff
zeer stellig verworpen.
In Economische Voorlichting, d.d. 7 Sept. 1949, wordt in een
artikel wonder de titel ,,Waterdicht maken van de bodem" de
aandacht gevestigd op een in de laatste vijftien jaren ontwik-
kelde werkwijze 1) waarbij een zeer fijn verdeelde asfaltemulsie
in de doorlaatbare grondlaag gebracht wordt door middel van
injectiepijpen. Aan de emulsie is een stof toegevoegd waardoor
na een bepaalde tijd de asfaltdeeltjes gaan samenvlokken tot
steeds grotere deeltjes en aldus de grondporien gaan verstoppen.
Of een dezer methoden voor het alhier beoogde doel gebruikt
zouden kunnen worden lijkt mij twijfelachtig, en wel hoofd-
zakelijk om de volgende redenen:
1. Ook in het onverweerde diabaasgesteente, waaruit de vul-
kanische kern van Curagao bestaat, kunnen grote spleten
voorkomen zodat geen scheiding is te trekken tussen water-
doorlatende en niet-waterdoorlatende bodemlagen. Door
waarnemingen van recent datum is komen vast te staan
dat zelfs tot op grote diepte deze spleten voorkomen.
2. De aan dergelijke methoden verbonden kosten zijn nog altijd
van die aard dat toepassing in het groot economisch onver-
antwoord geacht moet worden. Voor individuele gevallen
ligt de zaak echter anders; zo is b.v. de asfaltemulsiemethode
toegepast bij de aanleg van de Nijlstuwdam bij Assioet.
ad 2e. De vraag of het mogelijk is een grotere hoeveelheid
van het neerslagwater in grondwater te doen overgaan kan zonder
enige twijfel bevestigend worden beantwoord. Deze mogelijk-

') Het z.g. Shell-Perm proc6d6; zie ook Kon. Shell Nieuws 2, Juni
1949, no. 6 en Curacao I1, 22 Oct. 1949, no. 21.















J. BEIJERING


heid is gelegen in het feit dat tot nu toe bij zware regenval grote
hoeveelheden water bovengronds direct naar zee afstromen en
indien dus zodanige maatregelen genomen worden dat dit niet
meer of althans in aanmerkelijk mindere mate geschiedt, zal
het gestelde doel bereikt kunnen worden.

Een bedammingsplan.
Het hierboven -gestelde en bereikbaar geachte doel zal het
beste kunnen worden verwezenlijkt door de aanleg van een zo
doeltreffend mogelijk bedammingssysteem. Teneinde een indruk
te geven wat met een bedammingssysteem bedoeld wordt, is
hiernaast een schetskaartje afgebeeld (fig. 1).
Bij zware regenval verzamelt het water zich in de laagten
tussen de heuvels, vanwaar het door beddingen, de zogenaamde
rooien, met grote snelheid naar zee stroomt. Een rooistelsel is te
vergelijken met een river met talrijke zijtakken, met dit verschil,
dat deze rooien slechts water afvoeren in perioden van zware
regenval. In deze rooien nu worden op punten, welke in hoofd-
zaak bepaald worden door de topografische gesteldheid van het
terrein, dammen gebouwd van dusdanige afmetingen dat het
reservoir van een bepaalde dam groot genoeg van inhoud is om
de te verwachten waterhoeveelheid op dat punt te kunnen bergen.
De grondgedachte wat betreft het middel dat tot het gewenste
doel kan voeren is dus sinds 1910 (FAUEL) eigenlijk niet veran-
derd. Het is echter wel gebleken dat de dammen van het sys-
teem FAUEL geen volledige oplossing zijn, aangezien de reser-
voirs dezer dammen veel te klein van inhoud waren. Bij een
volgens dit system ,,volledig" bedamd gebied werd zeker niet
meer dan 20 a 25% van het afstromende water vastgehouden,
doch niettemin zijn de resultaten van de destijds aangelegde
werken (aanwezigheid van hofjes met vruchtbomen en i.h.a.
een zwaardere begroeiing) heden ten dage nog duidelijk zicht-
baar.
Door de tegenwoordige hulpmiddelen bij grondwerken
grote tractoren met scrapers, bulldozers e.d. zijn we momen-
teel in staat dammen te construeren van vrijwel elke gewenste
afmeting, zodat de practische uitvoerbaarheid van een bedam-
mingssysteem waarbij uiteindelijk de total inhoud van alle
damreservoirs ongeveer gelijk dient te zijn aan de in een goed
regenjaar tot afstroming komende hoeveelheid water, mogelijk ge-
acht mag worden. Als wij nog even fig. I beschouwen dan moet
dus b.v. het reservoir van de voor het vanggebied a ontworpen


















VRAAGSTUK VAN HET BEHOUD VAN HET WATER OP CURArAO


KAARTJE VAI/ DC TOPO RAFIE VAtF CURACAO C / CT OPITWORPEA BCDAf\-
Mno3Sn- sTE a rl/ VAflOGiEBIEDE/I ol0TWORDE DAMMEn

Fig. 1. Schetskaartje van een bedammingssysteem in Noordwest-
Curagao. Nadere uitleg in de tekst.

dam een zodanige inhoud krijgen dat daarin de verwachte water-
hoeveelheid geborgen kan worden. Hetzelfde is het geval met de
dammen voor de vanggebieden b t/m /.
















J. BEIJERING


Inhoudsbepaling van damreservoirs.
Om de vereiste inhoud van elk damreservoir afzonderlijk te
kunnen berekenen hebben we te maken met 3 factoren t.w.:
a. De oppervlakte van het vanggebied boven elke dam.
b. Het afstromingspercentage bij zware regenval.
c. Het total aantal mm regenval dat als grondslag voor bere-
kening in aanmerking gebracht mag worden.
Noemen we de oppervlakte van het vanggebied 0, het afstro-
mingspercentage p en de in aanmerking te brengen regenval
(hoogte) h, dan zou de formule voor de inhoudsberekening luiden
Oxhxp
100
Als I direct in m3 zal worden uitgedrukt dan is dus
0 = de oppervlakte in m2
h = de regenhoogte in m
p = het procentgetal.
We zullen thans de bovengenoemde 3 factoren nader be-
schouwen.

ad a. De oppervlakte van de onderscheidene vanggebieden
is uit de kaart gemakkelijk planimetrisch te bepalen en levert
dus geen moeilijkheden op.

ad b. Bij zware regenval is de neerslag in twee delen te
splitsen, nl.: het gedeelte dat tijdens de regenbui direct door de
ground wordt opgenomen (infiltratie) en een ander deel dat boven-
gronds afstroomt en via de rooien naar zee verdwijnt. Hieruit
volgt dat, zolang de regenintensiteit (regenval per minuut) de
infiltratie-capaciteit van de ground (indringingssnelheid per mi-
nuut) niet overtreft, geen afstroming zal optreden en als definite
voor het afstromingspercentage zouden we dus kunnen zeggen:
Het afstromingspercentage is wonder alle omstandigheden gelijk aan
het positive verschil tussen de regenintensiteit en de infiltratie-
capaciteit van de ground.

Omtrent het afstromingspercentage waren tot nu toe geen op waar-
nemingen berustende gegevens ter beschikking en op initiatief van
ir. W. C. VISSER (destijds lid van de bekende commissie prof. KRUL,
welke commissie het meest recent het waterprobleem bestudeerde)


















VRAAGSTUK VAN HET BEHOUD VAN HET WATER OP CURAqAO 71

werd enige tijd geleden met een onderzoek in die richting begonnen ').
Dit onderzoek is er in de eerste plaats op gericht, om inzicht te ver-
krijgen in het meer of minder grote vermogen van de verschillende
grondtypen om water op te nemen (bepaling van de infiltratie-capa-
citeit). In het algemeen neemt de infiltratie-capaciteit af naarmate de
regenval van grotere intensiteit is en langer duurt, tengevolge van
dichtslaan van de oppervlakte en verzadigd raken van de bovenlaag.
Er werd nu een installatie geconstrueerd waarmee de invloeden van de
twee factoren regenintensiteit en infiltratie-capaciteit gescheiden be-
oordeeld kunnen worden. Het toestel bestaat uit een op een auto ge-
plaatst reservoir van bekende inhoud (200 1) van waaruit water wordt
gelaten in een buizenstelsel met gaatjes. Dit buizenstelsel wordt ge-
plaatst in een bak van 1 bij 2 m, ongeveer 40 cm boven de ground. De
bak wordt met zijn langste zijde geplaatst evenwijdig met de selling
van het terrein en ongeveer 10 cm in de ground ingegraven; hij is aan
het benedeneind aan de onderzijde van de wand gedeeltelijk opengelaten,
waardoor het overtollige water wegvloeit. Het afstromende water wordt
opgevangen en gemeten. Een voorbeeld van een proefneming moge
duidelijk maken wat op deze manier bereikt kan worden.

Grondsoort: ongeveer 16cm fijnkorrelige, enigszins slibhoudende
ground, overgaande in tamelijk verweerd, grofkorrelig diabaas.
IJle grasbegroeiing met lage struiken.
Helling: 3%.
Behandelde oppervlakte: 2 m2.
Hoeveelheid toegediend water: 200 1.
Duur van de meting: 61 min.
Berekende regenintensiteit: 1.64 mm/min.
Aanvang meting: 9.20 uur.
Afstroming begonnen op: 9.23 uur.
le emmer (inh. 101) afgestroomd om 9.32 uur.
2e ,, ,,. 9.41
3e ,,, 9.49 ,,
4e ,,,,,, 9.55 ,,
5e ,, ,, 10.02
6e ,, ,, 10.08 ,,
7e ,, ,, 10.14
8e ,, ,, 10.19
rest 5 liter 10.21
Einde meting 10.21 uur.
Totaal afgestroomd: 8 x 10 + 5 = 85 liter.
Gemiddels afstromingspercentage: 42.5%.

1) Zie het verslag in VISSER'S Nota over de landbouw (p. 33-36),
Bijlage 3 van W. F. J. M. KRUL'S Rapport intake de waterhuishouding
van Curafao en Aruba, 1949. Men zie ook het artikel van J. BEIJERING
over ,,Waterconservatie en erosiebestrijding op de Nederlandse An-
tillen", in het Landbouwk. Tijdschr. 61, Apr. 1949, p. 209-214.



















J. BEIJERING


De met bovenstaande meting verkregen resultaten zijn grafisch
voorgesteld in fig. 2. De geleidelijke afname van de infiltratie-capaciteit
en de stijging van het afstromingspercentage (vgl. definite van bet
afstromingspercentage) wordt hier duidelijk gedemonstreerd.

Sm/rn/n.





2




















9.20 9.32 d ~i 9,4s9 95 10.02 00, 10.1Q 10.19
TUD

Fig. 2. Grafische voorstelling van de resultaten van de in de tekst
beschreven meting van het afstromingspercentage van een verweerde
diabaas-grond op Curavao. De geleidelijke afname van de infiltratie-
capaciteit bij aanhoudende regen en de stijging van het afstroom-
percentage wordt hierin duidelijk gedemonstreerd.

Het zwakke element bij de bovenomschreven proefnemingen is
gelegen in het feit dat de veroorzaakte regenintensiteit tijdens de proef
constant blijft en waarschijnlijk aan de hoge kant is. In werkelijkheid
zal de regenintensiteit tijdens een bui steeds varieren. Ook kan een
lagere intensiteit dan 1.6 mm/min. met het geconstrueerde toestel niet
bereikt worden. Aangezien het echter van groot belang is het problem
tot een volledige oplossing te brengen ook in de U.S.A. en Australia
is men t.a.v. dit punt druk in de weer worden thans intensief po-
gingen gedaan een zo groot mogelijke technische volmaaktheid van de
proven te bereiken. Het idee is thans, om, evenals de bij de ,,Soil
Conservation Service of New South Wales" gevolgde method, op
proefvlakken van 331/3 m bij 3 m (0.01 ha), zelfregistrerende regen-


















VRAAGSTUK VAN HET BEHOUD VAN HET WATER OP CURACAO 73

meters te plaatsen en het afstromende water op te vangen en te meten.
Voor dit doel werden reeds een drietal zelfregistrerende regenmeters
besteld, welke binnenkort geleverd zullen worden. Een op deze manier
opgezet onderzoek voert reeds een stap nader tot het beoogde doel,
doch het experimentele onderzoek zal m.i. pas technisch volmaakt
zijn indien naast het registreren van de regenval ook de afstroming
automatisch zou worden geregistreerd en dan zoveel mogelijk per
corresponderende tijdseenheid 1). Ter verduidelijking van een en ander
moge nog het volgende dienen. Zie als theoretisch voorbeeld fig. 3.
mm/m, r n


9,30 0. 2 9.4Q 9,f 10,0O 1Q.08 10,10 1010
PEC OrM IrlTCEP. It iT JL'sl

Fig. 3. Theoretisch voorbeeld, hoe de infiltratiecapaciteit (die hier
is gelijkgesteld met die in fig. 2) kan worden gemeten na een registratie
van de regenval en de afstroming. Verdere verklaring in de test.

Uit het diagram dat door de regenmeter wordt geregistreerd kan de
regenintensiteit per tijdseenheid (minuut) worden berekend en aldus
een regenintensiteitslijn worden geconstrueerd. Blijkt het nu mogelijk
ook de afstroming op gelijke wijze te registreren dan zal uit dit diagram

1) Een apparaat dat voor dit doel dienst zou kunnen doen is de
schrijver niet bekend. Mochten er wonder de lezers derhalve zijn die
een apparaat kennen dat voor dit doel dienst zou kunnen doen dan zal
een mededeling daaromtrent op prijs gesteld worden.
















J. BEIJERING


een potentiale afstromingslijn zijn te construeren. Het vertical verschil
tussen deze twee lijnen zal een inzicht geven in het verloop van de
infiltratie-capaciteit van de ground en het vertical verschil tussen de
horizontal (nul-lijn) en de geconstrueerde afstromingslijn geeft de
afstroming aan. In de tekening is hierbij aangenomen dat de infiltratie-
capaciteit verloopt zoals in fig. 2 werd weergegeven (van 1.08 mm tot
0.64 mm per minuut).

Tot nu toe wordt veelal aangenomen dat het afstromingsper-
centage ongeveer uiteenloopt van 20-35%, welke norm evenwel
elke grondslag mist. Slechts degelijk opgezette proefnemingen
zullen in deze belangrijke kwestie een gefundeerd inzicht kunnen
verschaffen.

ad c. Bij dit onderwerp gaat het over de beantwoording van
de vraag welke regenval als grondslag voor berekening in aan-
merking gebracht mag worden. Deze is hierom zo belangrijk
omdat getracht moet worden de meest economische inhoud van
de damreservoirs te bepalen. Immers van het kapitaal, besteed
aan een dammensysteem waarbij te hoge normen als grondslag
gediend hebben, kan een gedeelte als vrijwel weggegooid be-
schouwd worden, omdat de reservoirs van een dergelijk sys-
teem nooit of slechts hoogst zelden voor 100% benut zouden
worden.
Nu werd aanvankelijk z6 geredeneerd, dat waarschijnlijk het
beste als waarde voor de factor h de gemiddelde regenval in de
grote regenperiode genomen kon worden. Het hieronder afge-
drukte staatje geeft een overzicht van de regenval op Curaqao
(gemiddelden van alle waarnemingsstations op dit eiland) over
de jaren 1930-1946.
Uit dit staatje blijkt dat de gemiddelde regenval in de grote
regenperiode (Oct. t/m Jan.) 413.4 mm heeft bedragen. De regen-
val in de overige maanden kan gevoeglijk buiten beschouwing
blijven, want al komt het sporadisch voor dat in b.v. April of
Mci nog een zware bui valt (1944) dan behoeft hiermede nog geen
rekening gehouden te worden omdat tegen October, dus het begin
van de grote regenperiode, dit water reeds in de bodem gedrongen
zal zijn en de damreservoirs weer hun volle capaciteit bereikt
zullen hebben om de stoot van de grote regentijd op te vangen.
Bij nadere nauwkeurige bestudering van het onderhavige pro-
bleem blijkt echter het denkbeeld van de gemiddelde regenval
in de grote regenperiode als waarde voor de factor h niet geheel
just, omdat deze hoeveelheid voor een deel bereikt is door ook

















VRAAGSTUK VAN HET BEHOUD VAN HET WATER OP CURACAO 75

GEM. REGENVAL OP CURACAO OVER 1930-1946

I Jan.] Feb. Mrt.i Apr. Meii J un Juli Aug.lSept. Oct. Nov. Dec. Totaal
1930 37.3 3.5 1.3 0.7 1.0 21.7 5.3 3.8 3.1 28.0 39.7 84.0 299.4
1931 23.6 20.2 0.0 6.0 8.1 5.3 49.7 64.6 21.6 9.9 164.4 166.2 539.6
1932 120.6 13.3 6.6 9.4 53.2 30.0 29.4 28.9 17.8237.7 300.5 153.3 1000.7
1933 123.5 42.6 10.7 16.4 4.7 80.1 30.6 35.4 191.6 162.0249.2 170.8 1117.6
1934 135.5 9.6 5.9 1.9 0.9 3.3 9.6 16.1 16.0 22.9 170.7 48.0 440.4
1935 25.3 22.5 35.5 2.8 15.5 5.5 17.2 62.6 21.7 142.3 121.2 109.5 581.6
1936 15.0 25.0 0.5 8.8 3.9 19.6 80.7 1.9 13.4 127.2 115.2 60.5 471.7
1937 76.8 6.4 5.9 2.5 7.9 11.5 14.2 3.0 60.0 67.1 100.4 266.0 621.7
1938 75.5 36.5 39.2 36.7 38.5 7.8 25.5 74.1 51.9 136.7 266.6 152.4 941.4
1939 30.7 34.5 20.3 1.1 1.9 21.7 1.9 2.4 4.5 143.1 41.6 23.9 327.6
1940 4.2 4.0 8.5 1.0 4.0 0.6 21.9 25.4 19.2 30.0 210.7 26.3 255.8
1941 13.7 0.0 2.4 45.5 6.5 2.2 8.2 11.0 17.9 35.5 102.8 7.7 253.4
1942 13.9 5.6 0.4 62.7 4.3 2.8 14.2 12.9 29.1 95.7 190.8 263.6 696.0
1943 51.3 21.4 22.9 24.4 14.1 9.8 13.6 34.8 46.1 74.1 104.3 30.8 447.6
1944 29.7 10.5 9.4 17.0 179.6 104.1 15.8 21.7 5.3 80.9 287.4 240.2 1001.6
1945 25.2 41.2 17.2 17.0 22.2 40.7 31.5 68.2 24.8 59.1 71.7 11.7 430.5
1946 37.7 52.3 2.7 8.3 21.0 33.9 19.9 7.0 0.9 79.9 120.C 131.9 515.3

GEM. 52.5 20.5 11.1 15.4 22.8 23.6 22.91 27.9 32.1 90.1 156.3 114.5 586.6

de kleine buitjes die weinig of geen afstroming geven, mee te
tellen. Om de damreservoirs gevuld te krijgen zijn de zware
buien nodig, waarvan in een normal ,,goed" regenjaar nooit
meer dan 3 of 4 voorkomen. Teneinde met vrij grote zekerheid
de vraag te kunnen beantwoorden welk getal dan wel het beste
als waarde voor de factor h kan worden bepaald, werden regen-
valwaarnemingen van 83 jaren, nl. van 1830 t/m 1860 en van
1895 t/m 1946, nagegaan, waaruit bleek dat i.h.a. in een goed
regenjaar de maanden November en December verreweg de
regenrijkste maanden zijn, zodat het tijdsverloop dat voor
berekening in aanmerking mag komen in principle op 2 maanden
werd gesteld. Een period van 3 maanden zal reeds te veel
spreiding 1) opleveren, terwijl 1 maand te gecomprimeerd geacht
wordt. Nu kwamen er voor, op de 83 jaren waarin regenval
werd waargenomen:

8 jaren met een regenval van meer dan 450 mm in 2 maanden
13 .. .. . 1 .. 400 ,, 2 ,,
21 ,, ,, ,, ,, ,, 350 ,, 2
28 ,, ,, 300 ,,,, 2
35 ,, ,, ,, ,, 250 ,, 2

1) Onder spreiding word hier verstaan de toenemende kans op
kleine buien met weinig of geen afstroming naarmate het tijdvak groter
wordt.















J. BEIJERING


Uit deze gegevens is te concluderen, dat, indien voor de
waarde h 450 mm genomen zou worden, er een kans van 83/8 is
dat de reservoirs van de naar die grondslag berekende dammen
voor 100% gevuld raken, d.i. dus ongeveer 1 maal in de 10
jaren. Wordt 250 mm genomen, dan is deze kans 83/35, gemiddeld
1 maal per 21/2 jaar, doch dan zal even vaak nog een groot deel
naar zee afstromen. Tussen deze twee uitersten moet dus de
meest gewenste toestand liggen. Nu ligt het voor de hand om
de norm van 350 mm te nemen, maar omdat ook in een twee-
maandelijkse period nogal wat spreiding kan voorkomen, werd,
ter meerdere zekerheid, ook nog de maandelijkse regenval be-
schouwd met het volgende resultaat:

I jaar met een regenval van meer dan 450 mm in I maand
I 1P11 P1 i ) 400 ,, f i 1,
3 jaren ,, ,, ,,,, 350 ,,,, I ,
9 .. .. )1 1. 1 . 300 is I ,,
16 ist II i. Ift i 250 It . 1 ,,

Hieruit blijkt dat slechts 1 maal in de 27 jaren een regenval
van meer dan 350 mm per rnaand voorkomt, zodat, indien inder-
daad 350 mm als waarde voor de factor h wordt aangenomen,
de meeste topregenjaren geborgen kunnen worden en tevens
een redelijke kans aanwezig is, dat de damreservoirs van een
dergelijk system gemiddeld 1 maal per 4 jaar geheel gevuld
raken (vgl. de tweemaandelijkse period 83/21, d.i. rond 4).
De factor h dient derhalve op 0.35 m te worden gesteld.
Oxhxp
In de formula I = 100 is dus p de nog onbekende
factor, welke door experimenteel onderzoek, zoals omschreven
wonder b tot klaarheid gebracht zal moeten worden.

V e r dam p i n gs c ijfe r s.
Nu is er nog een kwestie die bij het hier behandelde onderwerp
besproken dient te worden nl. de vraag welk gedeelte van het
in de damreservoirs verzamelde water weer door directed verdam-
ping verloren gaat. In tropische streken zijn de verdampings-
cijfers voor vrije wateroppervlakken vrij hoog en indien het z6
zou zijn, dat de verdampingssnelheid b.v. even groot zou blijken
te zijn als de infiltratiesnelheid in de damreservoirs dan zou dit
dus de kostprijs van het verzamelde water met 100% doen stijgen.


















VRAAGSTUK VAN HET BEHOUD VAN HET WATER OP CURACAO 77

Wegens tot nu toe uitblijven van voldoende regenval kon
inzake deze belangrijke kwestie nog slechts een onderzoek van
korte duur worden ingesteld. In Augustus 1949 was de regenval
echter zodanig dat in enkele damreservoirs op Mahuma (Tweede
District) een vrij aanzienlijke hoeveelheid water was samen-
gestroomd. Deze mogelijkheid werd onmiddellijk voor een kort
onderzoek benut en het resultaat wordt grafisch voorgesteld
in fig. 4. In deze grafiek is de verdamping op 8 mm per dag
gesteld (MOLENGRAAFF'S maximum in Augustus). De opnamen
vonden plaats op 23 en 31 Augustus en de conclusie die kan
worden getrokken kan nog slechts luiden: Na een tijdsverloop
van 10 dagen is de infiltratiesnelheid nog 5.5 maal zo groot als
de verdampingssnelheid. Dit resultaat lijkt dus zeer gunstig,
e2e 2a3A as eqS 27a ea27 aes asqe 3IA
Duu@ IS UUR uPU
MOooDT bERIr'TE
WATCRTTAfID l AI i I
DE ReoCiVAL


oAM. At I






OI'IfiniLTRATit
DAO nfl





0,*p 'I s


Fig. 4. Grafische voorstelling van de resultaten van een onderzoek
naar de infiltratiesnelheid ten opzichte van de verdampingssnelheid
in enkele dambassins op Mahuma, Curacao, van 23-31 Aug. 1949.

















J. BEIJERING


doch om een volledig inzicht te krijgen is een veel langere waar-
nemingsperiode noodzakelijk. Door het opdrogen van de reser-
voirs was dit thans niet mogelijk.

In de dissertatie van G. J. H. MOLENGRAAFF (Geologie en geohydro-
logie van het eiland Curafao, 1929) wordt op blz. 109 het volgende
betreffende verdampingscijfers op Curagao vermeld:

SGemiddelde
Maand dagelijkse Maximum Minimum
verdamping
in mm.

Jan. (4) 4.6 5.2 (1924) 0.0-2.2 (1923)
Feb. (4) 5.0 5.6 (1925) 4.2 (1923)
Maart (4) 5.4 6.0 (1924) 4.4 (1925)
April (4) 5.9 6.4 (1924) 4.2 (1925)
Mei (4) 6.2 6.8 (1925) 5.0 (1924)
Juni (4) 6.4 7.6 (1926) 5.5 (1924)
Juli (4) 7.1 7.8 (1926) 6.0 (1924)
Aug. (4) 7.4 8.0 (1926) 6.5 (1924)
Sept. (5) 7.2 7.8 (1926) 5.8 (1924)
Oct. (5) 6.1 7.4 (1926) 0.0-3.1 (1922)
Nov. (5) 5.4 6.5 (1926) 0.0-2.2 (1922)
Dec. (5) 4.5 5.5 (1925) 0.0-2.0 (1922)

Uit bovenstaande moge gebleken zijn dat aan de oplossing
van het grondwaterprobleem op Curawao intensief gewerkt
wordt. Het spreekt vanzelf dat dit problem nog vele andere
aspecten biedt, doch die vallen buiten het bestek van dit artikel.
15 Oct. '49.

SUMMARY

The water supply may be said to be one of the outstanding problems
the Netherlands islands of the Leeward Group have to cope with.
A shortage of groundwater results not only in an under supply of
drinking water, but also hampers agriculture and horticulture
(irrigation) which both require an ample reserve of groundwater.
The Department of Agriculture is now taking measures which may
lead to a considerable increase of the supply of groundwater. The first
object in view is to prevent the run-off of rainwater to the sea, so that
a larger percentage of the rainfall will turn into groundwater. The
islands are hilly and the infiltration-capacity of the soil on the slopes
is very small, so that, whenever it is raining hard, enormous quantities
of water flow towards the sea. This may be prevented by the construc-
tion of a damming system (see fig. 1). The startingpoint in the pro-
jection of this plan is the principle, that the basin of every dam to


















VRAAGSTUK VAN HET BEHOUD VAN HET WATER OP CURACAO 79

be constructed must be large enough to contain the quantity of water
that may be expected, so that ultimately the capacity of all dam-
basins together must be about the same as the quantity of water that
is flowing off towards the sea in a year with a considerable rainfall.
To calculate the required capacity of each dam-basin separately one
has to bear in mind that there are three factors, viz:
a. The area that is to provide the water for the dam (0)
b. The run-off percentage in case of heavy rainfall (p)
c. The number of mm rainfall that may be taken as a basis for the
calculation (h).
The formula for the calculation of the capacity of each dam-basin
is consequently
Oxhxp
I--
100
in which formula the factor 0 is easily found by planimetering from
the map. It is not correct to take for factor h the average total rain-
fall, because showers with a low rain-intensity do not cause run-off.
The value of h is calculated by handling the figures for the rainfall
during a long period in a certain way. Observations on the island of
Curagao, covering a period of 83 years, make a value of h of 350 mm
acceptable. As regards the value of the very important factor p, by
means of a simple arrangement an attempt has been made to measure
the ratio between the amount of discharged water and the amount
of penetrating water in relation to the intensity of the rainfall in
various soils, and to get an idea of the intensity of the rainfall with the
aid of self recording raingauges. It will be clear that as long as the
rainfall-intensity (rain during a given unit of time) does not exceed
the infiltration-capacity (rate of infiltration per time-unit) no run-off
will take place. (Definition: The run-off percentage is always equal
to the positive difference between the rain-intensity and the infiltration-
capacity of the soil).
It is important to know the progress of infiltration-capacity in case
of a long period of rain. Some experiments were already made, the
result of which is graphically shown in fig. 2. For various reasons,
however, the enquiry is not technically perfect and therefore the depart-
ment looks for an instrument that can work in combination with a self-
recording raingauge. Not only the intensity of the rainfall but also the
process of the run-off intensity must be automatically registered.
Fig. 3 gives a theoretical example of what may be attained in that
case. In fig. 3 the intensity lines are constructed from the raingauge
and run-off meter. The vertical difference between the two lines gives
an idea of the progress of the infiltration-capacity of the soil and the
vertical difference between the horizontal (zero-line) and the con-
structed run-off line indicates the run-off.
Still another problem is the question of the rate of evaporation of the
water that is collected in the dam-basin with respect to the rate of
infiltration in the bottom of the basins. This too must be considered
and is now being examined (fig. 4).
























DE SURINAAMSE PERS GEDURENDE HET
ENGELSE TUSSENBESTUUR

DOOR

PH. A. SAMSON (Suriname)

Het tijdperk van het Engelse tussenbestuur is voor de ge-
schiedschrijvers van Suriname steeds een dankbaar onderwerp
geweest. WOLBERS (1861) heeft dit tijdperk uitgebreid behan-
deld. EINAAR (1934) heeft er zijn proefschrift aan gewijd, en
in de bespreking hiervan heeft MENKMAN (1936), in de 17e j aargang
van de W. I. Gids, er verschillende interessante gegevens over
gepubliceerd. OUDSCHANS DENTZ (1941) schreef in de 23e jaar-
gang van de W. I. Gids over de, in die tijd levende boekhouder-
generaal JAN VAN DER TUUK 1).
De vraag laat zich stellen, of er, na de genoemde bijdragen,
van deze belangrijke period uit de geschiedenis van Suriname
nog wel veel te vertellen is. De bestudering van de Surinaamse
kranten uit die tijd heeft mij die vraag bevestigend doen beant-
woorden.
Uit de Landsboekerij kon ik de beschikking krijgen over de
nieuwsbladen welke in die tijd verschenen, met uitzondering
van de jaargangen 1805, 1807 en 1810. Zij geven enigszins een
beeld van het leven in die tijd en van de omstandigheden waar-
onder men toen leefde, en doen ons bijzonderheden kennen
omtrent personen, die toen een rol in de Surinaamse samenleving
hebben gespeeld.
In deze bijdrage wil ik trachten enkele gegevens uit deze
bronnen te publiceren. Achtereenvolgens zal worden behandeld:
1. Pers; 2. verovering en teruggave van Suriname; 3. binnen-
lands nieuws; 4. buitenlandse berichtgeving; 5. advertenties.


') Over Cura'ao wonder het Engels bestuur (1807-1816) schreef DE
GAAY FORTMAN in de W. I. Gids, jrg. 27.


- 80 -
















DE SURINAAMSE PERS GEDURENDE HET ENGELSE TUSSENBEST. 81

Per s.
De inhoud van de kranten uit de Engelse tijd bestaat hoofd-
zakelijk uit advertenties en buitenlandse berichten, overgeno-
men uit kranten van Demerary, Barbados, U.S.A. en af en toe
uit Europese nieuwsbladen.
De Surinaamsche Courant van 1804 is voorzien van de spreuk
,,Relata Refero" (ik vertel wat mij verteld is) en daaronder:
,,Te weeten hoe het Elders gaat, Voedt den geest, en Stut den
Staat". Van 18 April 1804 af is de spreuk vervangen door:
,,Der Waarheid toegedaan en van Partijzucht Vrij".
Als drukkers van deze kranten vinden wij vermeld: J. VOEGEN,
VAN ENGELEN, L. E. H. HEYMAN, J. C. KARSEBOOM, P. J.
RIVES, A. T. BORDAS en Company, RENS, FUCHS, H. J. SERIES
en I. BRINK.
Gedurende het Engelse tussenbestuur werden de bladen in
twee talen uitgegeven. Het laatste summer van de Geprivili-
geerde Surinaamsche Courant in beide talen, verscheen op Maan-
dag 26 Febr. 1916.
Alle bladen verschenen in vier bladzijden, voor driekwart
gevuld met officile aankondigingen en advertenties.
Invoer van geschriften uit het buitenland mocht niet plaats
hebben dan met goedkeuring van de gouverneur. Bij publicatie
van 21 April 1804 had gouverneur P. BERRANGER ter kennis
van de bevolking gebracht ,,dat van nu voortaan geene Werken
of Geschriften, in de wijdste zin, en dus zelf geene Jaarboeken,
Maand, Week of Dagschriften elders door den Druk algemeen
gemaakt, in deeze Colonie, door wie hij zij, zullen mogen worden
ingebragt zonder Onze approbatie". Op overtreding van dit
bevel stond een geldboete van / 500, waarvan 1/3 ten behoeve
van de officie-fiscaal, 1/3 ten behoeve van het militair hospital
en 1/3 voor de aanbrenger.
Verovering en teruggave van Suriname.
De geschiedschrijvers vermelden als datum van de overgave
28 Apr. 1804. In de Sur. Crt van 2 Mei 1804 komt een bericht
voor, dat aantoont, dat van die overgave op dat tijdstip officieel
nog niets bekend was. Dit bericht luidt: ,,Was er ooit een tijdstip
sedert het oprijzen van dit Wingewest, uit de moerassen van
Amerika, dat den geest van de daarin belanghebbenden, gaande
maakte, zo is het gewis het tegenwoordige. Nog weeten wij niet,
of de Nationale heldhaftigheid der Bataven dan of de stout-
moedigheid der strijders van Albion dit plekje Lands, door den
West-Indische Gids XXXI 6















PH. A. SAMSON, DE SURINAAMSE PERS


onmeetbare Oceaan van het Moederland afgescheiden, behouden
of vermeesteren zal. In beide gevallen, dog van welke evenwel
maar een kan plaats hebben, zal de gematigde, bescheiden en
zich na de omstandigheden des tijds verstandig, voegende
Conduite aller wel gezinde Colonisten oneindig veel bijdragen
tot het Coloniale Welzijn".
In het summer van 5 Mei lezen wij, dat wonder het afdrukken
van het blad het politieke raadsel, waarover men zich sedert
10 dagen de hoofden gebroken heeft, zijn oplossing allengs
begint te naderen en de inhoud van de publicatie op heden niet
langer aan het lot van de Colonie doet twijfelen. Hierop volgt:
,,Het middelpunt der verdeediging aan den Overwinnaar afge-
staan zijnde, vervalt alle verdere tegenkanting van zelve, en
ieder vriend der menschheid alhier, en zijnder Mede Colonisten
zal het bestier der voorzienigheid zegenen, dat geen Burger
Bloed vergooten is, noch dat andere rampen welke beleegeringen
gewoonlijk vergezellen, over onze schedels uitgebarsten zijn".
,,Geve de Hemel, dat de finaale uitkomst der zaken volkomen
mooge beantwoorden aan de verwagting en wensch aller wel-
denkende Inwooners van dit Wingewest, die hoe zeer zonder
vergieting van bloed, evenwel al veele jaren herwaards, rijkelijk
in de onheilen des Oorlogs hebben deelen moeten" 1).
De proclamatie van Sir CHARLES GREEN, waarin hij aan de
ingezetenen kennis geeft, dat Suriname wonder de macht van de
Koning van Groot BrittanniC is gekomen en hij alle ,,inwoners
derzelve" uitnodigt de eed van trouw aan Zijne Majesteit te
Gouvernementshuize te komen afleggen, is gedagtekend 19 Mei
en opgenomen in de Sur. Crt van 30 Mei 1804.
In no. 39 van dit blad, dat op 20 Mei 1804 uitkwam, verscheen
een aankondiging van de drukker, luidende: ,,By order of
Government this Newspaper will be Printed in future in the
Dutch and English language". Van 30 Mei af verscheen het dan
ook in een Nederlandse en een Engelse tekst.
Men zou kunnen vragen hoe het mogelijk is, dat, terwijl de
Engelsen op 28 April bezit van Suriname namen, dit in Parama-
ribo eerst op 5 Mei bekend werd. Het antwoord hierop is, dat
de Engelse vloot, na eerst Braamspunt en Leyden te hebben
veroverd, het fort Nieuw-Amsterdam aanviel, dat door kom-
mandeur BATENBURG zonder verdediging en zonder Gouver-

1) WOLBERS (1861) neemt deze artikelen over, doch vermeldt als
datum van het laatste bericht 3 in plaats van 5 Mei.















GEDURENDE HET ENGELSE TUSSENBESTUUR


neur BERRANGER er in te kennen, werd overgegeven, en het
enige dagen geduurd heeft voordat de zaken in Nieuw-Amsterdam
geregeld waren.
Dadelijk na de aanvaarding van het behind vaardigde de
met het bestuur van Suriname belaste Sir CHARLES GREEN
een proclamatie uit, waarin ten strengste werd verboden per-
sonen, behoord hebbende tot de Bataafse troepen in garnizoen,
die zich van hun corpsen verwijderd hadden, te huisvesten of te
verbergen. Deze personen zelf werden aangemaand zich binnen
veertien dagen te melden ,,op poene van als Vagebonden te
worden beschouwd, als zoodanig opgevat en behandeld te
worden".

De berichten omtrent regelingen, getroffen om Suriname, tien
jaar later, weer in Nederlands bezit te stellen zijn zeldzaam.
In de Sur. Crt van Vrijdag 7 Jan. 1814 verschcen de volgende
aankondiging: ,,Het is met het uiterste Vergenoegen dat ik
aan mijne Leezers de verheugende tijding kan mededeelen,.dat
Holland dit eertijds zo rijke bloeyende Land, hetwelk door een
zamenloop van omstandighedens en ongelukken bijna tot niet was
teruggezonken, zig wederom wonder de Rang der Natien heeft
hersteld".
,,Uit de volgende Extracten der Engelsche en Hollandsche
Couranten zullen mijne Leezers zich een idee kunnen vormen
van den staat der zaken in ons beminde en zo lang onderdrukt
geweest zijnde Vaderland". Uit deze uittreksels blijkt van een
vergadering van de voornaamste leden en ministers van het
oude gouvernement van 1795, ten huize van GIJSBERT KAREL
VAN HOGENDORP op de Kneuterdijk gehouden.
In de Sur. Crt van 8 Jan. 1814 wordt met vette letters ,,Oranje
Boven" gedrukt en de lezers worden geluk gewenst met de
omwenteling in Holland.
Op 10 Februari 1814 kondigde Gouverneur BONHAM aan,
vanwege Zijne Koninklijke Hoogheid de Prins-Regent van
Engeland last te hebben bekomen af te kondigen, dat de aloude
betrekkingen van vrede en vriendschap tussen Zijne Majesteit
en de Verenigde Nederlandse Provincien gelukkig weer zijn
hersteld. Eerst op 8 Juni verscheen de proclamatie, dat het
Zijne Majesteit heeft behaagd ,,uit aanmerking van de grote
gebeurtenissen onlangs in Europa voorgevallen om de Commissie
van den Ontvanger en den Bestierder der Eigendommen van
afwezigen op te schorsen". Aan deze, JOHN BENT geheten,
















PI. A. SAMSON, DE SURINAAMSE PERS


werd daarbij last gegeven de eigendommen, welke hij wonder zijn
bestier mocht hebben weer over te geven.
Wij lezen in de Sur. Crt van 6 Sept. 1814 een bericht uit de
Times van Juni 1814, meldende dat op 31 Mei de vrede aan het
volk van Parijs is bekend gemaakt. Het vredesverdrag is in dit
en de volgende nummers uitvoerig opgenomen.
Omtrent de regelingen, welke door de grote mogendheden
voor de bezittingen buiten Europa getroffen zijn, blijven de
inwoners van Suriname lang in onzekerheid. In de Sur. Crt
van 5 Nov. 1814, no. 89, wordt een uittreksel overgenomen van
,,de laatste papieren met de Vloot overgebracht", waarin wij
lezen dat uit Londen op 31 Augustus wordt gemeld, dat Deme-
rary, Essequibo en Berbice aan Engeland zullen blijven en
Suriname, Curagao en St. Eustatius aan Nederland zullen wor-
den teruggegeven. Ten aanzien van Curacao en St. Eustatius
wordt gemeld: ,,De waarde van de twee laatste is grotendeels
vermindert, doordien thans de Haavens op de Vaste kust van
Zuid America open zijn, voor een vrije handel, van welke handel
boven gemelde twee eilanden het Canaal en stapelplaats waaren,
waarvan alle Europeesche Smokkel Goederen in dit Land inge-
voert wierden". ,,De reeden waarom wij Demerary behouden,
is zeer bevattelijk vermits hetzelve meest gecultiveert is bij
Engelsche Geld, waarvan een groot gedeelte in dat Land terwijl
wij het in ons bezit hebben, is ingestoken".
Van het vertrek van gouverneur BONHAM en de overgave van
de kolonic blijkt uit de nieuwsbladen niets. Een advertentie,
op 26 Januari 1816 in de plaatselijke bladen opgenomen, nodigt
degenen, die vorderingen op de gouverneur hebben, deze binnen
zes dagen in te zenden, en in de Sur. Crt van 7 Febr. 1816 lezen
wij, dat BONHAM met VAN PANHUYS is overeengekomen, dat
alle deserteuren zullen worden overgegeven op woord van eer
en het publiek gewaarschuwd wordt geen soldaten te verbergen.
De aanvaardingsproclamatie (G.B. r816 no. i) of de aankon-
diging daarvan vindt men in de pers niet opgenomen.
Het is jammer, dat omtrent de juiste datum van de aankomst
van generaal-majoor VAN PANHUYS in Suriname en de overgave
niets in de nieuwsbladen is te vinden, omdat hieromtrent een
verschil van meaning bestaat. EINAAR zegt in een noot op blz. 132
van zijn proefschrift, dat WOLBERS de datum van de aankomst
van VAN PANHUYS ten onrechte op 26 Januari stelt, en acht de
mededeling in de Encyclopaedie van Nederlandsch West-Indii,
blz. 235, dat Suriname op 27 Februari 1816 Nederlands werd,















GEDURENDE HET ENGELSE TUSSENBESTUUR


niet juist.-Volgens een door hem geciteerde missive van BONHAM
is Suriname op 26 Februari aan Nederland teruggegeven 1).

Binnenlands nieuws.
Zoals reeds vermeld, is het binnenlandse nieuws schaars;
zelfs grote gebeurtenissen worden niet of nauwelijks vermeld.
Af en toe worden aan overledenen gedichten gewijd, hoogdra-
vend van stijl. Als voorbeeld hiervan moge vermeld worden een
,,grafschrift" voor P. W. SPILLENAAR, oud-raad in den Hove
van Politie en Criminele Justitie, die op 31 October 1812 in de
ouderdom van 67 jaren, 6 maanden en 6 dagen overleed. Het vier
coupletten beslaande gedicht eindigt met: Wie was deze brave
man? / Vraagt gij 0, Wandelaar. / Het was mijn beste vriend, /
Zijn Naam was Spillenaar.
Aan de aankomst van gouverneur BENTINCK, op 2 Mei 1808,
wordt nogal aandacht besteed, en van de parade ter viering van
de verjaardag van de Britse Koning, op 7 Juni 1809, wordt een
vrij uitvoerige beschrijving gegeven. Wij lezen dat vier compag-
nien blanke burgers, de burger-mulatten en negercompagnien
aan de parade deelnemen, alle voorafgegaan door ,,cierlijk uit-
gedoschte Bendes Muziekanten". Een groot bal ten Gouver-
nementshuize besloot dit feest, waarbij het aanwezige gezelschap
,,zig tot het aanbreken van de dag met dansen heeft bezig ge-
houden".
Bij de dood van BENTINCK, op 18 November 1811, verscheen
een necrologie, waarin werd vermeld, dat de gouverneur met
militaire eerbewijzen en al het respect en eerbied, aan zijn rang
en hoge staat verbonden, is ter aarde besteld. In de Sur. Crt
van 9 Nov. 1811 is een aankondiging opgenomen waarin de
,,Lieutenant-Gouverneur" gebiedt (in de Engelse vertaling staat
,,desires"), ,,dat een iegelijk gedurende de tijd van 14 dagen
betaamlijk in de rouw zal verschijnen".
WOLBERS (blz. 559) vermeldt, dat met BENTINCK medekwam
een predikant van de Hervormde Gemeente, ds PIETER JAN

') In 1941 werd het feit herdacht dat Suriname weder 125 jaar wonder
Nederlands bestuur was. Omtrent de datum van overgave, 26 of 27
Febr. 1816, werd tussen schrijver en een onbekende inzender, in De West
van 26 Febr. 1941, een debate gevoerd. De inzender beroept zich op de
proclamatie van VAN PANHUYS van 27 Februari, waarin staat ,,op
heden van deze Kolonie bezit hebben genomen". Merkwaardig is de
meaning van de inzender, dat de Encycl. Ned. W. I. door zijn politieke
en godsdienstige gezindheid niet altijd onpartijdig is,















PH. A. SAMSON, DE SURINAAMSE PERS


VAN ESCH, die vroeger op Curagao had gestaan 1). Uit de Sur.
Crt van 26 Juli 1809 blijkt, dat hij op Zondag 23 Juli zijn intree-
predikatie hield en, na een inleiding uit Nehemia 1-11, naar
aanleiding van het le deel van vers 16 van het eerste hoofdstuk
van de Zendbrief van Paulus aan de Romeinen preekte. De
collect ten bate van de armen bracht 479 gulden op.
Van de plechtige begrafenis van oud-gouverneur FREDERICI,
waaraan gouverneur BONHAM deelnam, verscheen in de Sur.
Crt van 13 Oct. 1812 een beschrijving. Uit de advertentie van
de veiling van de inboedel blijkt dat mathematische instru-
menten, fraaie geweren, goud, zilver, kristal en negers werden
verkocht.
Ingezonden stukken komen in de door mij geraadpleegde
bladen uiterst zelden voor. In de Sur. Crt van 3 Aug. 1808,
no. 62 protesteert ene VAN THOL tegen beweringen ten aanzien
van de gewezen gouverneur van Demerary, A. MERTENS, ge-
daan in een boek van de hand van zekere BOLINGBROKE 2).
Hij zegt, dat ieder die in de zusterkolonie bekend is, ,,de valsiteit
daarvan zal blijken, tenzij de auteur de pen geleend heeft van
beer Huybert wiens grootste vermaak het was om loogens te
spreken of te schrijven". In het volgende summer van de krant
komt BOLINGBROKE tegen deze critiek op en schrijft, dat het
,,klaarlijk en uitdrukkelijk mag verstaan worden dat ik nooit
mijne ReflectiOn zal terugtrekken ten opzigte van de publicque
Ambts betrekking van den heer Mertens geduurende de tijd
dat dezelve als Gouverneur van die Colonie was fungeerende,
zo bijaldien hij zich beledigd vind, zijn de Engelsche Gerechts-
hoven die door de geheele waereld beschouwd worden en erkent
als de hoogste toppunt van gerechtigheid open om Recht te
verleenen aan die geenen die met een zuiver geweeten te werk
gaan".
Over het werk van BOLINGBROKE is een bespreking overge-
nomen uit de Essequibo en Demerary Courant van 3 Sept. 1808:
,,De auteur is zo min een man van talenten als van de waarheid
in historieschrijven; dit boek heeft slechts eene goede hoedanig-

') Over ds. VAN ESCH raadplege men DE GAAY FORTMAN in W. I.
Gids 26, 1945, p. 234, en 25, 1943, p. 255 en EINuAAR, diss., 1934, p. 80,
90 en 122. Hij stierf te Paramaribo op 2 Dec. 1814 in de ouderdom van
50 jaar en 5 maanden.
2) MENKMAN deelt mede, W. I. Gids 17, 1936, p. 331, dat HENRY
BOLINGBROKE zes jaar in Suriname is geweest en een reisbeschrijving
uitgaf: A voyage to the Demerary.














GEDURENDE HET ENGELSE TUSSENBESTUUR


heid en eene zodanige waarmede Bolingbroke niets te doen
heeft, namelijk dat hetzelve op dik, hard, glad paper wel ge-
drukt is". Z6 medogenloos was de critiek in 1808!
Wie was deze BOLINGBROKE? EINAAR (blz. 66) vermeldt, dat
HENRY BOLINGBROKE in 1807 tot vendumeester in Suriname
werd benoemd. Uit een onderzoek bleek dat hij een salaries
van / 10.000 genoot. In WOLBERS lezen wij, dat BOLINGBROKE
door het Britse Gouvernement naar Suriname was gezonden
om dit ambt te aanvaarden, en dat de toenmalige functionaris,
CAMERON, hem dit office niet wilde overgeven. In de Suri-
naamse kranten worden herhaaldelijk veilingen, door BOLING-
BROKE gehouden, aangekondigd. Ondanks zijn hoog salaries en
zijn grote eerbied voor de Engelse justitie blijkt deze Engelse
vendumeester niet the right man in the right place te zijn ge-
weest. In de Sur. Crt van 28 Aug. 1812 staat een oproep van de
Eerste Raad-Fiscaal E. G. VELDWIJK, daartoe geautoriseerd door
de Edelachtbare Hove van Politie en Criminele Justitie ,,omme
terzake van het bevonden deficit van Penningen in de Kas van
de Gedeputeerden Vendumeester Henry Bolingbroke jegens
hem te ageren tot maintien van het recht van de Hoge Overig-
heid". BOLINGBROKE, aan wie huisarrest was opgelegd, bleek
in de avond van 25 Augustus te zijn gevlucht, en een premie
van f 1000 werd uitgeloofd voor degenen, die hem in handen
van de Justitie overleverden. Merkwaardig is het signalement:
,,35 jaar oud, middelmatig van postuur, rond van wezen, eenigs-
zins trippelende gang en stotterend van spraak". Of het gelukt
is hem te vangen blijkt niet uit de Surinaamse pers.
Als bewijs van de juistheid van de meaning van WOLBERS,
dat de Britse autoriteiten met gematigdheid te werk gingen en
de inwoners door toegeeflijkheid trachtten te winnen, vermelden
wij een brief, waarin JOHN MARTYR, A. W. WHITE, J. J. FRE-
DERICI en W. LECKIE aan luit.-kol. Sir JOHN WARDLAW schre-
ven, waarin diep leedwezen werd uitgesproken over het vertrek
van het 64e regiment uit Suriname, omdat men daardoor werd
beroofd van het gezelschap van officieren, met welke de ingeze-
tenen gedurende de tijd van omtrent negen jaren, op de openhar-
tigste en vriendelijkste voet verkeerd hadden. In een vriendelijk
schrijven bracht WARDLAW dank namens zijn officieren. Beide
brieven zijn overgenomen uit de Barbados Mercury in de Sur.
Crt van 15 Mrt 1813.
De erkentelijkheid voor het optreden der Engelsen bracht
evenwel niet mede dat Holland vergeten werd. Een intekenlijst















PH. A. SAMSON, DE SURINAAMSE PERS


voor bijdragen tot leniging van de nood, door de ramp van Leiden
veroorzaakt, bracht / 14.144 op.
Ten slotte: De notificatie van 12 September 1809, dat gedu-
rende de droge tijd op de gouvernements-secretarie van 7 tot
11 uur gewerkt werd, zal door de tegenwoordige ambtenaren, die
tot 13.30 uur moeten doorwerken met enige afgunst worden
gelezen.

Buitenlandse berichtgeving.
Uit de buitenlandse bladen werden berichten omtrent de poli-
tieke toestand in Europa overgenomen; natuurlijk meestal ont-
leend aan bladen uit Engeland, Barbados of Brits-Guyana.
Slechts een enkele maal blijkt van de ontvangst van Nederlandse
couranten.
Over NELSON en WELLINGTON, en hun krijgsverrichtingen,
worden de lezers ingelicht.
Merkwaardig is het verschil in berichtgeving omtrent NAPO-
LEON. In Maart 1804 verschijnt een artikel over het karakter van
de eerste Consul van Frankrijk. Wij lezen daarin, dat hij een
Corsikaan van geboorte is, niet groot doch welgemaakt, fraai
van tanden en handen, donkere ogen, in de neus enigszins naar
de Romeinen trekkend. Van hem wordt gezegd dat hij altoos
zeer behoedzaam was om mensenbloed te plengen en zijn ge-
wonden zowel als gevangenen met de uiterste menselijkheid
behandelde. Na de inbezitneming van Suriname door de
Engelsen wordt het oordeel van de Surinaamse pers over de man,
die Europa beheerste, enigszins anders. In de krant van 22 Febr.
1806 staat: ,,Jan vroeg aan Nicolaas, / Waarom Gelijkt Bona-
parte na een Trom? / Dat zal ik je zeggen, antwoordde Klaas. /
Hoe meer m'hem klopt, hoe meer geraas".
De Sur. Crt van 4 Juni 1806 neemt een lijst op van koningen en
prinsen, door BONAPARTE aangesteld of nog aan te stellen, en uit
het Engelse blad Globe van 24 Sept. 1808 wordt het volgende
overgenomen. ,,Yder dag welke voorbij gaat en met ydere nieuwe
informatie die wij van het vaste land ontvangen worden wij,
hoezeer dezelven ook om de oogmerken van den nog heerschende
en Europa onderdrukkende Tyran, te begunstigen, mogen worden
verdraayd en veranderd, egter ten klaarsten overtuygd, dat hij
reeds van die vreeselijke hoogte waarop hij voor nog slechts
eenige maanden stond gevallen is".
In de berichtgeving wordt het Moederland niet vergeten.
In 1811 wordt uit de Londense kranten een verslag overgenomen















GEDURENDE HET ENGELSE TUSSENBESTUUR


van een heer die Holland bezocht heeft en vertelt van de ramp-
spoedige staat, waarin het land door decreten van BONAPARTE
is gekomen, de strenge visitatie der douaniers veroordeelt en
verhaalt dat er honger en gebrek wordt geleden.
De doop van de zoon van NAPOLEON geeft aanleiding tot het
overnemen uit Engelse bladen van Juni 1811 van verschillende
,,Vragen", waaronder: ,,Is het mogelijk dat dit kind tegelijker-
tijd door den geest van het Christendom en den geest van Bona-
parte kan bezield wezen?"
In November 1813 wordt aan de lezers voorgezet: ,,De situatie
van de Keizerin van Frankrijk in verband met de oorlog van
Frankrijk met Oostenrijk is beklagenswaardig. Ter eener zijde
moet zij de uitwerkingen van het oploopende en woedende tem-
prament van haar tirranischen Heer vreezen en aan de andere
zijde de verschrikkelijke buitensporigheden van Volkswraak".
Een extra editie van de Sur. Crt van 21 Jan. 1808 meldt de
capitulatie van Cayenne, en in Maart, bij de overwinning van
Martinique lezen wij: ,,Dit is de tweede vlucht van dit Napoleons
voddegoed" (,,boubles" in het Engelse deel van de krant).
De berichten van het mislukken van de veldtocht naar Rus-
land en de verbanning naar Elba worden, uiteraard maanden
later, met vreugde aan de lezers medegedeeld. Het duurt tot
4 Mei 1815, voor de inwoners van Suriname kennis krijgen van de
landing op 1 Maart in Frankrijk, en eind Mei bericht de redactie,
dat Bordeaux in de macht van de geweldenaar is. Het bulletin
van Downingstreet over de nederlaag bij Waterloo en de pro-
clamatie tot het Franse volk van WELLINGTON komt in Augustus
1815 ter kennis van het Surinaamse publiek, dat eerst op 23 Novem-
ber 1815 verneemt, dat de ex-keizer naar St. Helena is verbannen.

Advertenties.
Behalve offici6le aankondigingen van benoeming van ambte-
naren, aanvragen om manumissiebrieven, aankondigingen van
vertrek uit Suriname en gouvernementele kennisgevingen, lezen
wij uit de advertenties wat de kooplieden aanbieden, en welke
huizen en plantages ten verkoop worden aangeboden. Vaak wordt
melding gemaakt van slaven die ,,geabsenteerd" zijn en vanggeld
aangeboden. Met veel omhaal worden doodsberichten opgenomen,
de jaren, maanden en dagen die de overledenen bereikten, gemeld
en hun goede hoedanigheden opgesomd.
Reeds in November 1806 plaatste de assurantiemaatschappij
,,Phoenix" advertenties.















PH. A. SAMSON, DE SURINAAMSE PERS


Merkwaardig is dat zekere C. F. F. FISHERS in December 1806
zich bereid verklaart de plantage-eigenaren te leren ,,hoe de
slaven tot werken zijn te animeren zonder hun te straffen en te-
vens punch voor hen te maken, omdat zij in dit seizoen niet
verkouwt raken".
In die jaren werd veel aan toneelspel gedaan. ,,De Verreezene
Phoenix", 't Genootschap ,,Door Yver bloeit de Kunst" en
,,Oefening kweekt Kunst" geven vaak acht tot tien voorstellingen
per jaar. Meestal wordt een drama en een blijspel opgevoerd.
Veel stukken van P. A. VAN KOTZEBUE, o.a. het ook vele jaren
later nog met veel success opgevoerde toneelstuk ,,De Span-
jaarden in Peru of de dood van Rolla", worden ten tonele ge-
bracht. Enigszins ironisch klinkt het, dat op 17 April 1806 wordt
opgevoerd: ,,Vrijheid, Gelijkheid en Broederschap", aangekon-
digd als Vaderlandsch Kluchtspel. Op 11 Februari 1811 werd
door De Verreezene Phoenix ,,De zege der oude liefde", toneel-
spel door ABRAHAM VEREUL, opgevoerd 1).
Af en toe werden door particulieren voorstellingen gegeven.
MACHIEL SALOMONS, die zich dansmeester noemde, gaf op 27
November 1806 een ballet, waarin volgens zijn aankondiging
nieuwe solo's zouden worden gedanst. Met deze voorstelling
going het niet zo viot, want in de Sur. Crt verscheen een adver-
tentie van SALOMONS, waarin hij het geachte publiek mededeelde
,,dat het lossen van het geschut der twee schepen verhinderd was
geworden door kwaadzuchtige lieden, welke de ingredienten
hadden nat gemaakt". De prijzen waren waarlijk niet laag;
voor loge werd f 10, voor de bak (pitt) /5 gerekend.
Niettegenstaande deze hoge prijzen konden niet alle toneel-
verenigingen in stand blijven. C. ROEPEL, eerste exploiteur,
kondigde aan dat hij op Vrijdag 28 Juni 1811 ter Castelenye
van den Hove Civiel publiek zou verkopen ,,'t Toneelgebouw
staande op de hoek Keyzer en Klipsteenenstraat, aankomende
het genootschap Oefening kweekt Kunst".
WOLBERS (blz. 563) vermeldt als bewijs van de vrij algemene
goede gezindheid der Engelsen jegens de Surinaamse burgers,
dat de Engelse officieren toneelstukken opvoerden in het gebouw
van het toneelgezelschap der Joden, De Verreezene Phoenix, en
de opbrengst gebruikten om personen, die voor schulden in de
gevangenis zaten, uit hun kerkers te verlossen. Dit doel werd
bij de aankondiging der stukken bepaaldelijk uitgedrukt.
9) ABRAHAM VEREUL, dichter en schrijver van toneelstukken; zie
W. I. Encycl. p. 707 en W. I. Gids 8, 1927, p. 378.

















GEDURENDE HET ENGELSE TUSSENBESTUUR


In de nieuwsbladen welke door mij werden geraadpleegd waren
dergelijke aankondigingen niet te vinden. Wel werd in de Sur.
Crt van 31 Mei 1806 geadverteerd, dat door een liefhebberij-
toneel drie achtereenvolgende representatievoorstellingen zouden
worden gegeven voor het benefit van de ongelukkige families van
de Engelse matrozen die in de victorieuze slag bij Trafalgar
roemrijk waren gesneuveld; en voor 17 Augustus 1815 werd een
voorstelling aangekondigd voor het fonds tot aanmoediging van
de gewapende dienst in de Nederlanden.


SUMMARY

THE PRESS IN SURINAME IN 1804-1816, THE PERIOD DURING WHICH THE
COLONY WAS UNDER BRITISH SOVEREIGNTY

The author states that the above mentioned historical period has
already inspired several writers, such as WOLBERS, EINAAR, MENKMAN
and OUDSCHANS DENTZ, whereas DE GAAY FORTMAN published a his-
tory of Curagao under British rule (1807-1816).
In the present article the following subjects come to the front, i.e.
1. The Press. The newspapers (the names are given of ten
printing shops) appeared in both the English and the Dutch languages.
The importation of foreign papers was subjected to the approval of the
governor. The editors at Paramaribo published nothing but official
notices, advertisements and foreign news, the latter derived from the
newspapers of Demerary, Barbados, the United States, sometimes from
European sources.
2. Conquest of Suriname. The Surinaamsche Courant on
May 5th 1804 was still unaware of the loss of the Colony to Great Bri-
tain, although an English maritime force had already taken the fortifica-
tions down the Suriname river on one of the last days of April. The
same newspaper published on May 30th the proclamation of Sir CHARLES
GREEN, the first English governor, dated May 19th, stating that Suri-
name had become a British crowncolony and that the inhabitants had to
swear an oath of allegiance to His Majesty.
3. Restitution of Suriname to Holland. On Jan.
7th and 8th 1814 the Sur. Crt. informed its readers of the revolution in
Holland and on Febr. 10th of the same year governor BONHAM announc-
ed that the former relations of peace and friendship between Great
Britain and the Dutch Republic were happily restored. Not before June
8th 1814 the commission of JOHN BENT as receiver and trustee of the
properties of absentees was suspended and BENT was ordered to sur-
render all properties still in his custody.
In the Sur. Crt. of Sept. 6th 1814 we find a notice taken from the
Times of about three months earlier, saying that on May 30th peace was
made known to the population of Paris. The peace treaty was published
in full in this and following issues. What the allied powers had
decided about the colonies remained uncertain for a long time. From the

















92 PH. A. SAMSON, DE SURINAAMSE PERS

Sur. Crt of Nov. 5th 1814 could be learned that Berbice, Demerary and
Essequibo were likely to remain Britsh, Curagao and Saint Eustatius
to be returned to Holland.
An advertisement of 26th January 1816 in the local newspapers
summoned creditors of the parting governor BONHAM and the Sur. Crt of
Febr. 7th 1816 speaks about an agreement between him and VAN PANHUYS
with regard to deserted soldiers. For the rest the newspapers are silent
about the departure of the last English governor and the transfer of the
colony. The proclamation by which VAN PANHUYS took office is only to
be found in the Gouvernements Blad i8r6 no r.
About the exact date of the arrival of the new Dutch governor and
of the transfer of government, historians are not unanimous and there-
fore it is to be deplored that the local newspapers do not give exact
information.
4. Local ne ws, as has already been stated, was scarce.
Sometimes prominent inhabitants who had died were commemorated
in gradiloquent verse.
Pretty much notice was taken of the arrival of governor BENTINCK
on May 2nd 1808, of the celebration of H.B.M's birthday on June 7th
1809 and of the military parade and the ball at government house on
that occasion. On BENTINCK's death, Nov. 18th 1811, a necrology of the
deceased governor appeared, as well as an account of the burial. In the
Sur. Crt. of Nov. 19th the lieutenant governor ,,desired" that every-
body should adopt a decent mourning for a period of 14 days.
In the number of July 26th 1809 of the same paper the first sermon
is mentioned preached by Ds PIETER JAN VAN EscH, arrived together
with BENTINCK, as also the proceeds of the collection, held among the
congregation on behalf of the poor.
Of the ceremonious obsequies of the late governor FREDERIC!, which
governor BONHAM attended, the Sur. Crt of Oct. 13th 1812 contains an
account, whereas an advertisement of the public sale of the defunct's
household goods gives details about his belongings, negroes included.
Letters to the editors the author of this article has seldom found in the
papers consulted by him. One worth mentioning appeared in the Sur.
Crt of Aug. 3rd 1808, by which a protest was uttered against certain
assertions at the expense of A. MERTENS, former governor of Demerary,
contained in the book written bij HENRY BOLINGBROKE. The author of
the present article gives some information about the said BOLINGBROKE.
The Sur. Crt of March 15th 1813 copies two letters which had appear-
ed in the Barbados Mercury, one signed by three gentlemen of Parama-
ribo, addressed to Sir JOHN WARDLAW, expressing regret about the de-
parture of the 64th regiment from Suriname, the other of WARDLAW,
thanking the writers in the name of his officers. The British authorities
apparently had done everything in their power to befriend the inhabi-
tants of the Colony. That these last on the other hand did not forget the
mothercountry appears from the fact that more than 14.000 guilders
were contributed for the relief of the people who had suffered by the
calamity of Leiden.
5. Fo r e i g n e ws was mostly taken from papers issued in Eng-
land and British Guiana, or at Barbadoes. Dutch papers apparently
were received very seldom. Readers were informed about NELSON and




University of Florida Home Page
© 2004 - 2010 University of Florida George A. Smathers Libraries.
All rights reserved.

Acceptable Use, Copyright, and Disclaimer Statement
Last updated October 10, 2010 - - mvs