Front Cover
 Title Page
 Table of Contents
 Back Cover

Title: Nieuwe West-Indische gids
Full Citation
Permanent Link: http://ufdc.ufl.edu/UF00099461/00059
 Material Information
Title: Nieuwe West-Indische gids
Alternate Title: New West Indian guide
Abbreviated Title: Nieuwe West-Indische gids
Physical Description: v. : ill. ; 25 cm.
Language: Dutch
Publisher: M. Nijhoff
Place of Publication: 's-Gravenhage
Publication Date: 1 1979
Frequency: four no. a year
completely irregular
Subject: Civilization -- Periodicals -- Caribbean Area   ( lcsh )
Genre: periodical   ( marcgt )
Citation/Reference: America, history and life
Citation/Reference: Historical abstracts. Part A. Modern history abstracts
Citation/Reference: Historical abstracts. Part B. Twentieth century abstracts
Language: Dutch or English.
Dates or Sequential Designation: 40. jaarg. (juli 1960)-
General Note: Published: Dordrecht : Foris Publications, <1986->
 Record Information
Bibliographic ID: UF00099461
Volume ID: VID00059
Source Institution: University of the Netherlands Antilles
Holding Location: University of the Netherlands Antilles
Rights Management: All rights reserved by the source institution and holding location.
Resource Identifier: alephbibnum - 000273853
oclc - 01760350
notis - ABP9733
lccn - sn 86012467
issn - 0028-9930
 Related Items
Preceded by: West-Indische gids
Preceded by: Christoffel
Preceded by: Vox guyane

Table of Contents
    Front Cover
        Front Cover
    Title Page
        Title Page 1
        Title Page 2
    Table of Contents
        Table of Contents 1
        Table of Contents 2
        Table of Contents 3
        Page 1
        Page 2
        Page 3
        Page 4
        Page 5
        Page 6
        Page 7
        Page 8
        Page 9
        Page 10
        Page 11
        Page 12
        Page 13
        Page 14
        Page 15
        Page 16
        Page 17
        Page 18
        Page 19
        Page 20
        Page 21
        Page 22
        Page 23
        Page 24
        Page 25
        Page 26
        Page 27
        Page 28
        Page 29
        Page 30
        Page 31
        Page 32
        Page 33
        Page 34
        Page 35
        Page 36
        Page 37
        Page 38
        Page 39
        Page 40
        Page 41
        Page 42
        Page 43
        Page 44
        Page 45
        Page 46
        Page 47
        Page 48
        Page 49
        Page 50
        Page 51
        Page 52
        Page 53
        Page 54
        Page 55
        Page 56
        Page 57
        Page 58
        Page 59
        Page 60
        Page 61
        Page 62
        Page 63
        Page 64
        Page 65
        Page 66
        Page 67
        Page 68
        Page 69
        Page 70
        Page 71
        Page 72
        Page 73
        Page 74
        Page 75
        Page 76
        Page 77
        Page 78
        Page 79
        Page 80
        Page 81
        Page 82
        Page 83
        Page 84
        Page 85
        Page 86
        Page 87
        Page 88
        Page 89
        Page 90
        Page 91
        Page 92
        Page 93
        Page 94
        Page 95
        Page 96
        Page 97
        Page 98
        Page 99
        Page 100
        Page 101
        Page 102
        Page 103
        Page 104
        Page 105
        Page 106
        Page 107
        Page 108
        Page 109
        Page 110
        Page 111
        Page 112
        Page 113
        Page 114
        Page 115
        Page 116
        Page 117
        Page 118
        Page 119
        Page 120
        Page 121
        Page 122
        Page 123
        Page 124
        Page 125
        Page 126
        Page 127
        Page 128
        Page 129
        Page 130
        Page 131
        Page 132
        Page 133
        Page 134
        Page 135
        Page 136
        Page 137
        Page 138
        Page 139
        Page 140
        Page 141
        Page 142
        Page 143
        Page 144
        Page 145
        Page 146
        Page 147
        Page 148
        Page 149
        Page 150
        Page 151
        Page 152
        Page 153
        Page 154
        Page 155
        Page 156
        Page 157
        Page 158
        Page 159
        Page 160
        Page 161
        Page 162
        Page 163
        Page 164
        Page 165
        Page 166
        Page 167
        Page 168
        Page 169
        Page 170
        Page 171
        Page 172
        Page 173
        Page 174
        Page 175
    Back Cover
        Page 176
Full Text

Nederlands West-Indische Gids





te Utrecht

De uitgave van de 53ste jaargang van de NWIG werd gesubsidieerd door de Nederlandse
Stichtig voor Cullurele Sameiwrking en de Natuurwstenschappelike Studiekrimg voor
Surmar~ en de Nederlandse Atillen.


Boomert, A., Een zoomorfstenen beeldje uit Surina-
me(4 afb.) ............................. 21- 30

Brana Shute, Gary, Some aspects of youthful identi-
ty management in a Paramaribo Creole neighbor-
hood .................................. 1- 20

Claassen, A.G.M., Bevolking en milieu op Aruba
(8 afb.) .............. ................ 31- 65

Clay, A.N., Isla de Aves a bird's eye view
(13 afb.) .............................. 85-101

Goodland, E.A., Schomburgk 's ships (4 afb.) ..... 141-146

Klomp, Ank, Politics on an 'unprofitable' island:
resources and gatekeepers on Bonarie, N.A. .... 102-140

Kramer, K.U., Boekbespreking ................ 158-159

Price, Richard & Price, Sally, John Gabriel Sted-
man's collection of 18th-century artifacts from
Suriname (3 afb.) ........................ 121-140

van Schendel Labega, Daphne, Boekbespreking 150-158


Wagenaar Hummelinck, P., Dr. D.C. Geijskes ten
afscheidals redacteur (1 afb.) ................ 147-149

- Bibliografie (46-47) ...................... 66-84,

Winkel, C.M., Boekbespreking ................. 160


Articles(W.H.) ....................................... 66- 84
Separate publications (W.H.) ............... . ............ 161-173

Roosmalen, Marc G.M. van, Surinaams vruchtenboek, 1977
(Kraer) .......................................... 158-159

Wever, Oswald Raymond, Alcoholism in Aruba, 1977 (Winkel) .. 160

Cultureel mozarek van de Nederladse Antillen, 1977 (van Schen-
del- Labega) ...................................... 150-158


wonder redactie van
Dr. Mr. J.H. Adhin, It. F.C. Bubberman, Drs. L.H. Daal, Dr.
D.C. Geijskes, Prof. dr. H. Hoetink, Drs. L.J. van der Steen (secr.),
Prof. dr. H.U.E. Thoden van Velzen, Dr. J.H. Westermann en
Dr. P. Wagenaar Hummelinck (eindredacteur).

NO 1-2 SEPTEMBER 1978 (p. 1-84)
NO 3-4 JUNI 1979 (p. 85-173)



This paper aims to explore some central aspects of identity management and
status maintenance among a group of lower-income Surinamese youth (14-22
years of age) in their urban Paramaribo neighborhoods. Attention will focus
on 'streetcorner', specific contexts where boys and young men, with
individual style and 'flair', act out public dramas that are supportive of
reputations which they perceive to be unvalued or unrecognized by persons of
more 'respectable' society. Style, in this case, cannot be seen in isolation from
the groups' position in, relation to and perception of the terrain of national
urban society. In lower-income Paramaribo, these factors are complicated by
the young men's age and class position and the complex patterns of continuity
and dysjuncture between youth sub-culture and the traditional parent culture
of which they are still a part.

Wilson, in his controversial tour de force Crab Antics
'1973), sets out two counterpoised concepts, 'reputation' and
respectability', which he claims, and I think convincingly,
underlay many of the social facts we observe as the Caribbean
reality. Generalizing from data gathered in the English-
speaking Negro society of Providencia off the coast of Colom-
bia, Wilson goes on to identity strains and cleavages between
reputation-based value systems and those premised on respect-
ability in the colonial Caribbean context. Indeed, Wilson
(1973: 219) describes it thus: '. . a precariously balanced
tensile structure of relationships between antithetical systems.
On the one hand there is the imposed, alien structure of
domination premised on inequality and stratification, while
facing it is the autochthonous structure premised on differentia-
tion and equality . Neither structure is independent of the
other and what is unique about the Caribbean social system is
the dynamic dialectic between them.'


For Wilson, respect is the summation of the colonial experi-
ence, a system of values derived from and ultimately supporting
a system of status and prestige based on European somatic
norms and lofty social and economic privilege. Reputation, and
the acquisition and maintenance of it, stands in opposition and
works as an indigenous levelling device. In Mintz's foreword to
Crab Antics (1973: vi) one finds: '. .. reputation depends upon
individual achievement measured by, and against, the perfor-
mance of one's peers. Because reputation is a solution to the
scarcity of respectability, its realization may sometimes involve
acts which, in the view of the 'respectable', are antisocial, ille-
gal, or characteristic of those who are poor and illiterate.'
I should like here to apply some of Wilson's principles and
suggestions to some material gathered in Paramaribo,
Suriname. I also wish to go a step further and incorporate a
number of Goffman's (1957 and 1959) axioms into the discus-
sion. What follows will deal with the individual and the group
- the interplay of individual and collective feelings within
certain constraints and opportunities and how performances
undertaken by persons serve to define their 'front' which, in
turn, regularly functions to define the situation for those who
participate (Goffman 1959: 32). In this setting, I shall later des-
cribe it as the economics of the theater, when an individual
presents himself before others, his performance will tend to
incorporate and reinforce the values held by the group or sub-
culture of which he is a part.
It will be the chore here to link the concepts of reputation and
respectability to streetcorner settings where individuals, in the
context of their face-to-face groups, act out daily dramas
supportive of their presence in the world.

The Setting
The streets of Paramaribo crackle with activity and are alive
with people going about the daily concerns of their everyday
lives. In the city center, around the government square and
especially the central market, the volume of human traffic and
accompanying sounds, smells and sensations are at first
disorienting, if not discomforting. If, possessed of a few ob-

servational skills, the cultural alien chooses to linger,' he will,
over time, detect reappearing patterns of activity and certain
complexes of seemingly 'structured' behavior. In this case, for
the city dwelling Creole (Afro-Surinamer), traffic flow will take
on regular spatial and temporal dimensions with, perhaps, adult
women departing their residential neighborhoods at dawn, first
to the market, later to pay bills at various government sub-
offices, thence on to house and yard to prepare victuals and, in
the evening hours after a chat on the stoop with kith and kin, an
excursion to a club meeting or religious ceremony. Adult men,
when and if employed, leave the neighborhood to work their
various shifts and later return to spend time with their peer
groups at the streetcorner shop. School age children, from low-
income families, do not have to venture far to their neighbor-
hood elementary schools and, if not present there, can usually
be found helping mother harvest subsistence crops on a plot
outside the city, running errands for infirm relatives or enjoying
their truantcy fishing in a secluded canal. Teenagers, mostly
boys and young men, who have not continued on with secon-
dary education or pursued the limited job opportunities open to
them, can be seen lounging on the covers of the neighborhood,
seemingly doing nothing and having nothing to do. The 'on the
streets' behavior of the urban Afro-Surinamer can, after
elementary observation, be identified and anticipated.2
A fairly systematic outline of the bare bones of lower-income
Creole social behavior in time and space is readily assessable,
including such complexes as kin groups, households, neighbor-
hood cliques and peer groups, settlement patterns, life cycle
associated behavior and the outlines of ritual procedures. This
has been the traditional strength of social anthropology and the
table of contents to any standard monograph attests to the
richness of data this ethnographic technique yields.
The observer, however, will also come away with certain sub-
jective feelings about the people with whom he has spent time
and will often attempt to capture the nuances of his experience
by assessing his hosts with such descriptive phrases as 'warm',
'aggressive', 'rude', 'terribly polite', 'immoral', 'diffident',
'genuine', and the like in order to put some personal meaning


into his scientific observations.' What usually results is that the
observer tries to capture the 'style' of his hosts by exploring
their self-image and reactions to situations and events.
I am interested in style too and in the following want to ten-
tatively explore some elements of style acted out, carefully and
systematically, by a group of young men 14 to about 22 in
a lower-income Creole neighborhood in Paramaribo, Suri-
name.4 What follows is highly speculative and is based more on
intuition and corroborative literature than on empirical
evidence; at best it is a series of questions that will serve as the
basis for future research.
Many of the young men found regularly on the streetcorners
and in the backyards like to think of themselves as 'movers' or
'hustlers' (hosselaars) and carefully cultivate the image of the
cavalier, devil-may-care, bon vivant. They dress to the hilt with
platform shoes, gold chains and billowy flowered shirts. With
cigarette clasped between the third and fourth fingers of one
hand and self-consciously mopping the brow with a handker-
chief held in the other, they stage set and reinact dramas of their
personal making. The streetcorner pose is a temporary one and
like most young men anywhere the fellows in Paramaribo are
experimenting with roles and identities available to them in a
period of life that lodges them ambiguously between childhood
and adulthood. On the streetcorner stage one is old at 25 and
must by then begin to participate in other activities and develop
different commitments.
The hustler or mover posture is important for teenagers of the
lower-classes because it influences the way in which the future is
envisioned and planned. Hustling, and the styles and activities
associated with it, is often a symbolic model for a set of
meanings in which the young perceive and plan the course of
their lives and which they use to assess and evaluate acts of the
public order. It also influences the way others, most important
those of loftier status, will perceive and treat them the scorn
of middle-class school teachers, ambivalence of the employer,
suspicion of the police, patronage of politicians or the crass
exploitation of the commercial world peddling its fads and

The hustler posture and the battery of techniques and values
associated with it figure significantly in the resources a person
draws upon to create his style, which in turn is so important for
life on the streets.5 Style and presentation of self in the various
settings in which one participates is reflected in the ways people
communicate how they stand, move, walk, talk and dress.
These performances may become an indigenous language of the
streets and the skilled actor demonstrates his virtuosity by the
manipulation of language and persons so as to enable him to
maximize material goods and states of mind. These symbolic
postures may also be a rejection of the career goals that 'others'
set as normative and worthy of reward.
Needs are many and money and the acquisition of it are
certainly important ones. Yet, these priorities are only part of a
larger configuration in which one plays out a personalized
drama of the self. The accomplished actor is performance
oriented and through his skills and luck anything is possible a
laugh at someone else's expense, a transaction promising to
bring ready wealth or the pure aesthetic of entertainment. The
sky is the limit. Under these circumstances to be an 'operator' is
a widely held virtue that stems from the belief that nothing is as
it appears and that the success one enjoys is the result of guile,
luck, loquacity or having the right connections.' Cleverness
(koni) often becomes the basis of one's self-esteem and must
frequently be reinforced by performing acts of great skill or

On the Corner
In the area of Paramaribo where I made earlier investiga-
tions,8 the streets and their corners present a setting where men
and boys congregate in public forums to pass time.9 At most of
these locations there is a winkel or a shop, which provides a
background setting for collective activities underway (Brana-
Shute, G. 1976a). These shops and their public forefronts are
arenas where men and those soon to become men compete with
one another in various proofs of their mascultinity, where they
seek to display and to acquire their reputations and maintain
status amongst their peers.


Adult men over 22 or so sit inside the shop, their
sanctuary between the somewhat unsure worlds of unemploy-
ment and the many households in which they participate as part-
time members. The younger men, however, are still officially
without jobs and are full-time residents of their consanguineal
households. Virtually all of the older boys have girlfriends
whom they 'visit' but it will not be until adulthood that they
move away from their consanguineal households and establish
cohabitation arrangements with other women. These domestic
arrangements, coupled with beginning a career in the lower
echelons of the occupational hierarchy, will later launch them
into the adult male peer groups that regularly gather inside the
shop. However, during their youthful years the young men
prefer the streetcorner which, unlike the house and yard where
they feel themselves to be contained by the daily routine of
'women's work', represents freedom and autonomy. On the
corner one can be a 'man among men', a feeling that is so
critical for the type of identity for which young men strive.
Within the peer groups one not only experiments with roles
and identities but learns the importance of being a 'some-
body', recognized in terms of some personal attribute.10
A 'respectable' livelihood is difficult for most of the young
men to come by and regularly they are dependent on
consanguineal kin for shelter, food and spending money." The
strategy for securing cash is complex and one manipulates a
number of techniques. Foremost is a reliance on uterine kin -
mothers, aunts, grandmothers, older sister who themselves
are involved in a complex redistribution of moneys.
The women are usually nurturent, even when funds are low,
and release money after initial cajoling and game playing. True
feelings of affection are masked by aggressive djuri (hissing or
sucking the teeth; known elsewhere as 'chupes'), disparaging re-
marks about the boy's character and pastimes (though remarks
about his 'bad' nature are often 'good'; the example coming to
mind being vrijpostig or cheeky) and references to the lazy
nature of today's youth. Adult males, currently or formally
household members, and neighborhood shop regulars, are
usually approached in the same fashion, usually on or

shortly after payday. Money and prestations (an occasional pair
of shoes or a second-hand bicycle) sometimes reach the boys
from the many political intermediaries who represent national
political parties in the various neighborhoods. Though these
party functionaries regularly solicit the support of older women
who organize party cells (politieke kern) (Brana-Shute, R. 1976)
they extend patronage to the young as well."
Many of the young men, semi-literate and unskilled, find
career goals circumscribed from the start, and they perceive the
occupational hierarchy of the national cash economy as a sys-
tem designed to defeat them. Working towards the role of
'family breadwinner' and progressing through the ranks of
career are strategies not considered significant by most. To
supplement their meager incomes the fellows are gently
predatory and an unguarded radio, tape-cassette, camera and
the like will not go unnoticed. Nevertheless, nothing of great
value is stolen and the rewards are converted quickly into items
of conspicuous consumption clothes, shoes, food, jewelry,
gambling and so forth. Resources, legally and illegally
obtained, are pooled and the young men share in the largesse
and luck of one another.
The few jobs available to the boys are spurned with the sharp
indictment that one would rather 'kap chen' (cut sugar cane; a
rather powerful remark in an ex-slave society) than be involved
in such a demeaning pursuit of livelihood." High paying jobs
with the American and Dutch controlled aluminium plants are
fantisized but more regularly they muse over the 'respectability'
of a leisurely government bureaucracy position where they
could deal with their countrymen from positions of visibility
and influence while adorned in 'witte empi nanga das' (white
shirt and tie). Positions, incidentally, which are held in some
distain by many lower-class Surinames if they themselves are
not in them. Civil servants in the lower ranks who act out their
minor roles with flamboyance and a sence of great importance
are said to have h9 manieri (high handed manners). 5
Those young men who try heir hand at the few jobs open to
them are often disappointed and become the brunt of lively
lampoon wielded deftly by their streetcorner brethren. Two


vingnettes come to mind.
One young man (18 years old) decided to try his luck on the
job market and, for extremely low wages, apprenticed himself
to an auto mechanic. He was the talk of the corner. Returning
after his first day's work in greasy, torn clothes, dirt under his
fingernails and residue from the day's labor in his 'afro' now a
shambles, he was met by peals of laughter and ridicule from the
sparkling young men (and worse, women) on the corner. One
remark that greeted him was: 'Loekoe na kaa Nengre;'literally,
'Look at the shitty Negro.' He quit his job and confided to me
later that he did not mind being a foetoeboi (errand boy or
loopjonge) outside the neighborhood, but it shamed him
mightily when he had to return to his peers. Besides, he missed
the good fun and the life to which he was accustomed. Until he
quit his job he was extremely upset and irritable." At his age
he would have a few more years of streetcorner freedom before
mating and residential circumstances force him to reconsider
and seek any available position.
In another vein, I recall the day I invited one of the young men
to share a beer with me and we happily repaired to the shop. I sat
down and, after a moment, inquired why he was still standing.
He replied that he had only one pair of good pants which he
was wearing and that they were just pressed. If he sat down
they would wrinkle and would not look sharp (srapoe). He
explained that if he was careful he could keep the pants in near
perfect condition for a week. Obviously, there is an emphasis on
the need to be 'clean' while on the corner (and it is called as
much in slang: krien).
I am left with the impression that as a group the young men
obtain a better livelihood through mutual cooperation and
redistribution than if each of them were working individually
and dependent on their own fragile and erratic linkage with the
occupational hierarchy. Also, one could not aspire to the
leisured identity sought by the group if occupied daily in a
menial position as streetsweeper or box-packer. Although the
streetcorner aristocrat may have only one or two material items
- a new pair of multicolored platform shoes or a cigarette
lighter to support his reputation, these few items become an

existential part of self and provide the young man with a peer
group status and 'somebodyness', the equivalent of which
would be unobtainable downtown.
Downtown and neighborhood pose ambivalent opposition
and the young men recognize some very real social and spacial
boundaries between their neighborhood and the central busi-
ness district. They rarely go downtown to patronize the cafes,
restaurants, discos and highly visible places of youthful
congregation. Better off and better educated youth spend their
time 'downtown'. Students, the idle offspring of prosperous
families, and those with free time can be seen hob-nobbing with
recent returnees from the Netherlands. The young men,
standing outside the winkel, are much more comfortable in their
neighborhood with its safe places, faces and expectations. In
downtown Paramaribo they are nobodies.
Life, within the social and ideological constraints in which the
boys live, often turns out to be a 'game'. I think the view that one
cannot achieve wealth by working (and thus respectability) was
part of the conventional wisdom of the peer group and in its place
they substituted schemes and strategies. Their planning did not
involve a continuous, linear, gradual series of actions that
culminate in the probable acquisition of a calculated goal but,
rather, a discontinuous pattern that required the engineer to
develop an intuition and style to gain an opportune position so
that he could suddenly seize his goal at the critical and fleeting
moment. In this game plan, the use of magic, usually charms
and ritual washings, is given serious consideration; the most
popular one is the bakra opo (literally, open the white man), a
charm designed to positively influence those of loftier status to
act in your favor (Brana-Shute, G. 1976b).
In this environment the ideology of hustling and the hustler
are important." Regularly, one may try and mount a hustle
and, depending on virtuosity and skill in manipulating ima-
gery and relationships (the 'mark'; Polsky 1967), may or
may not succeed. The person is a player and although force may
occasionally be employed in obtaining his designs, guile,
trickery, intuition and loquacity a virtual avalanche of words
- are the preferred techniques." The boys practice time-honor-


ed techniques in manipulating from their positions of weakness.
Even thieves, when confronted with the necessity to use physical
force, resort to little more than a crack over the victim's head with
stick. The use of knives is limited and firearms almost non-exis-
The hustler's daily routines of sociability require a steady
feedback of sounds (usually grunts of acknowledgement),
explosive laughter and earsplitting djuri, all of which influence
the nature of the continuing drama. The presentation is received
by the group and if they respond positively they enhance the
speaker's reputation; to do otherwise is to negate the actor's
scenario, question his identity and certainly cause him to leave
(temporarily) indignant and insulted, commenting derisively
on the nature of mankind. The ability to 'talk' therefore -
including storytelling, arguing and trading insults is a highly
cultivated art (Abrahams 1970). The talking also permits the
boys to express their feelings and ideas through a street argot
rich in imagery and metaphor in a manner which endorses and
supports their activities."'
The English word 'action' is regularly used to describe
potentially exciting and rewarding circumstances. Through an
alchemy of slickness and guile, the ability to size up the mark or
the opposition, the hustler can achieve an almost magical
omnipotence. Action also implies movement for the sheer sake
of moving and checking things out, though in most cases it is
difficult to detect what concrete accomplishments obtain other
than simply arriving on the scene in a new terrain and departing
just as swiftly. The Sranan Tongo verb 'to go' (go) is used to
describe many real or imaginary situations of intense activity
and movement.
Arriving on the corner or an appointed place the young men
greet each other with an explosive 'Fa' (shorten version of Fa
joede/ Fajoe tan; roughly, How's it going). The newly arrived
usually responds with A e go (It's going) and continues on to
address the greeting not only as a salutation but also as an
inquiry for news of his experiences, feelings and gripes
accumulated since the last encounter. In this situation it is
incumbent on the newly arrived to 'gi tori' (tell a story). 'Fa',

then, is a query and is quite similar to Lieber's (1976)
experiences in Port-of-Spain, Trinidad where:
'. .. limers always see the social world as problematic. Not
very embedded in exact routines, and constantly reexamining
the texture of the social terrain they inhabit to assess its poten-
tial for themselves, they tend to be keen observers of social
scenes. The standard proletarian greeting in the streets of Port-
of-Spain, 'Yo! Whaappenin'; tends to be more than an empty
formality. It is a call for information, a signal to expand
perspectives jointly and to match assessments of commonly
encountered situations.. .' (26).
In this group setting a special sense of time, unbridled by
clocks and work schedules, develops. One's place in time be-
comes fixed in the present. The young men, lounging, chatting,
arguing or staring are not waiting for something to happen, it is
happening, and a person perceives himself as one who gives
meaning to time and not as one who is merely a powerless
In one way or another, these things all involve a man's
reputation. Even at their age, spawning offspring with a num-
ber of women, is a sign of strength of both body and spirit.2
Tangible items lend dignity as do the subjective skills of talking.
All these qualities are translated into 'power' (krachti) and 'ex-
perience' (ondrofeni; the experience by which someone knows
something personally). Wilson has pointed out: '. . this sense
of a man's strength is the foundation of his reputation, that
constellation of qualities by which he achieves a place in the
world of other's, where he is an equal and unique person. A
man's reputation in the stimulus of other people's respect for
him, and a concern of respect, for one's good name, is always
smoldering... reputation stipulates the minimum requirements
for adult manhood' (1973: 150).
The young men live very close to the surface of their skins and
real or imagined challenges to their manly image prick their
sensibilities quickly. The gap between calm and breakdown is
infinitesimal and the young men can switch from one to another
so fast that it is often impossible to predict what is happening. A
wrong word, a push, a glance, an imagined slight and the young


man could likely explode in rage or tears, or, retreat in anger or
shame. At times, in the face of problems where the hustler
posture fails to succeed as a functional solution, the cultivation
of 'reputation' is bitter harvest indeed.
Reputations are earned and involve the acquisition of a
battery of skills or personalized symbols associated with the
self. Nicknames (izri ati or iron heart) alluding to virtues or
characteristics are quite common. Such activities are shared in
enthusiastically by the boys and provide a setting where they
obtain satisfactions by participating in a common subculture.
The activities, so mundane to casual observer, are highly valued
and are organized so as to support the perceptions and the roles
underpinning the boys' activities. The streetcorner interactions
are, I would guess, highly integrated rituals of 'communitas'
(Turner 1969 and Kaiser 1970).
The corner is auspiciously located at the intersection of two
neighborhood arteries, and watching traffic often becomes the
major topic of conversation and discussion. Honda motor-
cycles, flashy American cars and the black sedans of bureau-
crats add both mystery and action to the boy's vague
ideas of the 'highlife'. They can also look at the squalid
conditions of their neighborhood and with resignation at family
and neighbors trouping home on foot or on a crowded 'wild
bus'. Consequently, the young men are in a position to project
themselves into two quite different situations.21
More than visual images link the boys to other sectors of
society. Church participation by many lower income Creoles
places some boys in intense and enthusiastic contact with other
'value clusters'.22 Sports clubs (sport verenigingen) are regularly
attended and apart from playing soccer on official teams and in
loose auxiliaries patterned after what the older men do, the young
men sometimes use the club with its bar, gaming rooms and high-
ly visible balcony overhanging the major neighborhood tho-
roughfare, as a gathering place. Off-duty school teachers, police-
man and prosperous young government employees, all enjoying
the last youthful blush of their 'sporting image' (sport man; a
widely used Caribbean term that includes sexual appetites and
vitality), congregate for drinking and storytelling. Labor union

managers and politicians regularly stop by to pass time and
make contacts. In this 'off-duty' atmosphere, the club func-
tions as a 'medium of credibility' (Manning 1974) and the young
men are at a vantage point for watching closely and talking
with those in positions of enviable influence. Quite often a
bright or clever boy will be tapped by a higher-up and find him-
self privy to, if not material rewards, at least the prestige of
being affiliated with an older man (20-40ish) who has made it
while still being 'one of the boys'. The boys are aware of this and
act to catch the attention of club members. A Surinamese
version of the saying 'Master's eye makes the horse grow fat'
(Masra ai e meki masra kaw fatoe) is used to describe such
auspicious encounters.23

Some Considerations
One more aspect of lower-status Paramaribo youth culture
deserves attention.24 The huge body of literature on the Afro-
American family suggests, sometimes tacitly, sometimes
explicitly, that for poorer black males 'home' is a place where
his inadaquacies are thrown into high relief and where he is
often assailed with humiliation and ridicule by 'women'.25
However, these tensions, in whatever form they may exist, do
not adequately explain why, for Paramaribo Creoles at any
rate, young men spend so much of their time 'on the streets' and
in 'public places'. If one assumes they should be other places,
doing other things, at other times, with other people, the slip to
a mildly deviant interpretation of their behavior is easy to fall
into. Misguided propriety may suggest that 'acceptable' leisure
time activities with male groups should be scheduled and
routinized on the order of Thursday night jam sessions, or
bowling, or drinking bouts or whatever. The fellows on the
corner are then victimized by one or another perspective. Either
they are shiftless, lazy of irresponsible ne'er-do-wells or they
have, because of unhappy and blatantly exploitative historical
circumstances in various forms still extant, developed modes of
adaption that do not 'function' in their (and others') interests.
In a broader sense, I think that the boys and young men on the
corner are attempting to resolve some of the social, economic


and political difficulties that confront them, through subcultural
constructs of their own making. As suggested earlier, the boys'
style cannot be seen in isolation from their position in, relation
to and perception of the terrain of larger society. In lower
income Paramaribo these factors are complicated by the young
men's age and the complex patterns of continuity and dysjunc-
ture between youth subculture and the traditional Nengre (Afro-
Surinamese) parent culture of which they are still a part. For
those soon to be adults, it is at the intersection between the
parent culture and the mediating institutions of larger national
society that these youth subcultures especially the street-
corner one emerge.
However, there is a dilemma here, because there is no real,
enduring subculturall' solution to the hustler's unemployment,
educational disadvantage, jobs without futures and low pay.
Though their activities 'solve' immediate problems in a tempo-
rary way, the concrete social and material circumstances of the
society that they inhabit remains the same.2'
Yet, many of the activities undertaken by the young men are a
good deal more than simply 'ideological'. Their constructs
involve the winning of real, measurable goals: space in the city
or neighborhood in which to operate, time tables for leisure and
recreation, identification of key occasions for social interac-
tion, the routinization of preferred in-group activities with cer-
tain things done and not done, the selection of various social
relationships that support their identity as a group rather than a
collection of individuals and, above all, make them feel like
'somebodies' in a society that is likely to regard them as pro-
blems. This, I must confess, sounds like a summary of my
conclusions; sadly, for me, it is nothing better than a working
statement of my assumptions. I shall, however, based on my
research experience with adult males in Paramaribo go one step
further and disclose another, this time historical, set of assup-
Caribbean, and Surinamese, history has been oppressive and
the majority of West Indians are victimized by institutions and
sets of relationships that crystallized long ago. Given the
organization of societies in which they live, I suggested that the

young men may have no where else to go than the corner. But,
the activities that go on while the young men act out their dra-
mas are brought about by individual persons sharing their
experiences in a forum they create, imbue with texture and bring
to life. Though social circumstances may have directed them
towards the corner and set off this geographical and social point
for 'lower-status young men' it is they themselves who make the
experience worth tasting and create situations in which they
choose to exist.
The acquisition of status and livelihood and the relationship
of that process to a workable identity system has always been
problematic in colonial societies.2 The relationship between
class, color and cultural orientation has lead to certain tensions
in the Caribbean, and the young men's choices of how best to
deal with the conflict are crucial aspects of the behavior found
in Paramaribo and, indeed, many parts of the Caribbean today.

Thanks are due Frank Bovenkerk, Rosemary Brana-Shute, Lodewijk Brunt and
Bonno Thoden van Velzen for their comments on earlier drafts of this paper. Any
infelicities as may occur remain the sole responsibility of the author.



1. These 'cultural aliens' can also be members of the society of which the 'cultural'
behavior under observation is a part. In the case of the Caribbean area as a whole,
these perins would most often be made up of the educated and wealthier Euro-
oriented types. In the case of 'plural societies' (De Pres 1967), aliens could also include
other ethnic groups. However, there is not a one-to-one correspondence between
higher socioeconomic status (or different ethnicty) and lack of familiarity with
folkways since many of 'higher' position have their familial roots in the urban lower-
classes or have consciously begun to reexplore their traditional Caribbean heritage.

2. There are many ethnic groups living in Suriname leading most students of this
society to make reference to its social and cultural pluralism. In a national population
of roughly 380,000, one finds 118,500 Creoles, 142,000 East Indians, 59,000 Indone-
sians, 40,000 Bush Negroes of all tribes, 10,000 Amerindians, 6,000 Chinese and a
fairly standard Caribbean array of smaller groups. In 1971 about 45.6 percent of the
population lived in and closeby Paramaribo, the only city. Recent population shifts
and migration to the Netherlands make it difficult to state with precision what
proportion each ethnic group now makes of the urban population (Bovenkerk 1976,
and Lamur 1973).

3. These remarks often refer to the political and economic inclinations of certain
groups. However, I am interested here only in the personal flair with which people
execute their 'roles' within an institutional context.

4. From 1954 to 1975 Suriname was an autonomous part of the Kingdom of the
Netherlands. Since November, 1975 the country has been a Republic.

5. I shall be drawing heavily on the material presented by Goffman (1957 and 1959).

6. Mintz & Price (1976), in a sensitive discussion of the development of Afro-Ameri-
can culture, point to the traditional framework in which the elaboration of qualities is
appreciated: 'Within the strict limits set by the conditions of slavery; Afro-Americans
learned to put a premium on innovation and individual creativity; there was always a
place for fads and fashions; 'something new' (within certain aesthetic limits, of
course) became something to be celebrated, copied and elaborated . .' (26). And:
'Early on, then, the slaves were elaborating upon ways in which they could be
individuals a particular sense of humor, certain skill or type of knowledge, even a
distinctive way of walking or talking, or some sartorial detail, like the cock of a hat or
the use of a cane' (26).

7. Smartness or shrewdness, the intuitive ability to size up an individual or a situation
swiftly in one's own interests, is an appreciated quality throughout Creole Suriname
and cuts across class boundaries. It is a complement to be referred to as 'A e koni,
boi' 'He's clever, man'. However, in the circumstances within which the young men
live, their koni extends little further that the present and is used as a strategy to capture
small scale and short term goals. The koni politician, on the other hand, can
manipulate his 'streetcorner image' (usually in public forums) and capture votes
launching him to high position.


8. De Bruijne includes up-to-date socioeconomic data on Paramaribo in his
sociogeographical study (1976).

9. In the english-speaking Caribbean this is known as limingg'. It is a widespread term
that means hanging out on the the streetcorner. It would seem that one is doing
nothing and has nothing to do, when in fact, one is 'doing' a great deal.

10. Erikson (1968) discusses more profound aspects of this.

I11. None of the 20 or so young men referred to went past the sixth grade in public
schools. They have no officially recognized skills and their knowledge of Dutch, the
official language of the country, is limited.

12. I have dealt with these short- and long-term redistributive networks, among adult,
sexually active males and females, elsewhere (Brana-Shute 1976a and 1978).

13. My earlier work in Paramaribo (1972-1973) did not cover this aspect of neigh-
borhood social organization and limited itself to adult males. I was generously
supported by both the Foreign Area Fellowship Agency and the National Science
Foundation. Future research plans call for the ethnographic exploration of the
subject of this paper.

14. 'Kap chen' is used to refer to undesireable activities as well as persons who are
unattractive or hold little promise of reward or excitement. One with a reputation of
paltry distinction would be referred to by the boys as 'A e kap chen'(He cuts cane).

15. Much like koni, there is a spill over of 'streetcorner' style into the bureaucracy.
Those who capture clerical or managerial positions can be identified by the special
attention they pay to the execution of their tasks. For more 'respectable' civil ser-
vants, from life styles different from the young men, the fellow's insistence on pulling
out and dusting off chairs for those about to alight, continuously offering coffee and
cigarettes during a conversation or greeting the visiting specialist with a patch work
avalanche of technical terms on a topic of which they know little, is common. The
capstone of this style is when one overestimates his power and position.

16. For traditional Afro-Surinamers, social problems and their accompanying
anxieties often result in severe 'spiritual' problems psychosomatic trauma that
can only be resolved through supernatural means and magical treatment by ritual
specialists (bonoeman). These illnesses are referred to as 'Nengre siekie' (Blackman's
illness) as opposed to 'datra siekie' (doctor's illness; misfortunes that respond to
European medicine). See Brana-Shute, G. 1976b; Brana-Shute & Brana-Shute 1977;
Wooding, 1972 and Herskovits & Herskovits 1936.

17. Biervliet (1975), in a discussion of young unemployed Surinamers on the streets of
Amsterdam, describes them as playing out 'restricted role patterns' and lists some of
their occupational adaptations (hawker, peddler, pusher, cardplayer, pimp, thief,
etc.). Outward trappings of such roles include a self-consciously confident manner,
stylish clothing, and eloquence among other things. Above all, one never, ever loses
his 'cool' or control of a situation. See Miller 1958 and Valentine 1968.


18. The content and style of the pan-Caribbean 'spider stories' (anansi tori) are not lost
on me. In Suriname, anansi the spider, the capricious trickster, obtains his ends from
tiger, elephant and bakra (white man) alike by making fools of them. Physical
strength, formal education, recognized morals and ethics and direct (European style)
confrontation are considered inappropriate (and rather naieve) strategies by Ba'
Anansi (brother spider).

19. To be a good talker is, of course, also a culture trait that crosses ethnic and class
lines. Thus speech making and toasting are valued arts in Suriname and the man who
is a good 'talker' usually gathers a substantial following. See Abrahams 1970.

20. The young men like to think that this too is a con. Most women will tell you that it
is a two-way street. I have no informL:ion on the female complement of this gaming

21. American movies of the 'Kung Foo' and 'Black gangster' genre also serve the
same function and allow the boys to project themselves into desirable positions.

22. I have no information on why some boys and young men who choose the church
going route do not participate in the streetcorner comraderie. It is my impression that
these boys come from the more 'respectable' neighborhood families with a father
(either their own or a permanent step-father) around the house. Boys from more
prosperous families also affect the hustler posture (mostly clothing) but do not
participate in the daily round of status maintenance activities.

23. See Voorhoeve & Lichtveld (1975) for examples of the richness and creativity of
Sranan Tongo.

24. Again, style spill over connects the two poles. Very much like the middle-class
youth of Jamaica who affect certain postures of the Ras Tafari without 'truly
believing', middle class youth in Paramaribo pick up on what they think are attach-
ments to the 'bad' boy or man image. The exploitation of sub-cultural style by the
dominant culture has two opposed effects. There is first a heavy commercial invest-
ment in the world youth inhabit and all the hard sell of fashions and other
paraphanalia. On the other hand, there is the habit of using style characteristics as
convenient stereotypes to identify and indicate groups regarded as anti-social.

25. The most balanced and clear statement of this process if still that of Liebow

26. It should be remembered that the fact that these men live, in their ideology, an
imaginary relationship to the conditions of their existence is not something peculiar or
limited to them or to the sub-culture in which they participate. See Rubin Zavalloni
(1969) for Trinidad and Tobago, Smith (1965) for Jamaica and Doelwijt (1971) for
additional material on Suriname.

27. See Kruijer 1977 and De Bruijne 1976.



Abrahams, Roger, 1970. Patterns of Performance in the British West Indies. In
Whitten & Szwed (eds.), Afro-AmericanAnthropology. New York: Free Press.

Biervlict, Wim (1975). The Hustler Culture of Young Unemployed Surinames. Paper
delivered at the Society for Applied Anthropology Conference; Amsterdam,

Bovenkerk, Frank, 1976. Wie gaat er terug naar Suriname? University of Amsterdam:
Anthropology Center.

Brana-Shute, Gary, 1978. On the Corner: Male Social Life in a Paramaribo Creole
Neighborhood. Assen: Van Gorcum.

Brana-Shute, Gary, 1976a. Drinking Shops and Social Structure. Urban Anthropolo-
gy 1.

Brana-Shute, Gary, 1976b. Social Conflict and Ritual Restoration. Bijdragen tot de
Taal-, Land-, en Volkenkunde 132, 1.

Brana-Shute, Rosemary, 1976. Women, Clubs and Politics: The Case of a Lower-
Class Creole Neighborhood in Paramaribo. Urban Anthropology. 5, 2.

Brana-Shute, Rosemary & Brana-Shute, Gary, 1978. A Death in the Family: Ritual
Therapy in a Creole Community. Mededelingen Suriname Museum 20.

Bruijne, G.A. de, 1976. Paramaribo, Stadsgeografische Studies van een Ontwikke-
lingsland. Bussum: Romen.

De Pres, Leo, 1967. Cultural Pluralism and Nationalist Politics in British Guiana.
Chicago: Rand McNally.

Doelwijt, Thea, 1971. Mijn Droomhuis. Paramaribo: Leo Victor.

Erikson, Eric, 1968. Identity, Youth and Crisis. New York: Norton.

Goffman, Erving, 1959. The Presentation of Self in Everyday Life. New York:

Goffman, Erving, 1957. Interaction Ritual: Essays on Face-to-Face Behavior. New
York: Doubleday, Anchor.

Herskovits, Melville & Herskovits, Francis, 1936. Suriname Folklore. New York: Co-
lumbia University Press.


Kruijer, G.J., 1977. Suriname: De Problemen en hun Oplossingen. Utrecht: Het Spec-

Kaiser, R. Lincoln, 1970. Vice Lords: Warriors of the Streets. New York: Holt, Rine-
hart and Winston.

Lamur, Humphrey, 1973. The Demographic Evolution of Surinam, 1920-1970. The
Hague: Martinus Nijhoff.

Lieber, Michael, 1976. Liming and Other Concerns: The Style of Street Embedments
in Port-of-Spain, Trinidad. Urban Anthropology 5, 4.

Liebow, Eliot, 1967. Tally's Corner. Boston: Little, Brown.

Manning, Frank, 1973. Black Clubs in Bermuda: Ethnography of a Play World.
Ithaca: University of Cornell.

Miller, Walter, 1958. Lower-Class Culture as a Generating Milieu of Gang Delin-
quency. Journal of Social Issues 14, 5-19.

Mintz, Sidney & Price, Richard, 1976. An Anthropological Approach to the Afro-
American Past: A Caribbean Perspective. ISHI, Occasional Papers in Social
Change 2. Philadelphia: Institute for the Study of Human Issues.

Polsky, Ned, 1967. Hustlers, Beats and Others. Middlesex: Penguin.

Smith, M.G., 1965. The Plural Society in the British West Indies. Los Angeles:
University of California.

Turner, Victor, 1969. The Ritual Process. Chicago: Aldine.

Valentine, Charles, 1968. Culture and Poverty. Chicago: University of Chicago.

Voorhoeve, Jan & Lichtveld, Ursy M., 1975. Creole Drum: An Anthology of Creole
Literature in Suriname. New Haven: Yale.

Wilson, Peter, 1973. Crab Antics: The Social Anthropology of English-Speaking Ne-
gro Societies in the Caribbean. New Haven: Yale.

Wooding, Charles, 1972. Winti: Een Afro-Amerikaanse Godsdienst in Suriname.
Meppel: Kreps Repro.

Dr. Gary Brana-Shute
Dept. of Cultural Anthropology State University of Utrecht



In december 1974 werd mij uit de omgeving van Kwatta ten
western van Paramaribo de vondst gemend van een zoomorf ste-
nen beeldje, dat na bestudering van de vondstomstandigheden
van Indiaanse makelij bleek te zijn en naar alle waarschijnlijk-
heid uit de prehistoric dateert. Het gaat hier om een voor Suri-
name zeer uitzonderlijk voorwerp, waarvoor slechts enkele
tegenstukken uit de Guiana's bekend zijn.

Het stenen beeldje (Fig. 1) werd door Robert R. Hoogen-
doorn, leerling van het Vrije Atheneum te Paramaribo, aange-
troffen bij het omspitten van de tuin van zijn ouderlijk huis
aan de Eduardstraat (perceel 38), bijna 400 meter ten zuiden
van de Kwattaweg, in het district Suriname. De vindplaats light
aan de periferie van een noordwest-zuidoost verlopende, ter
plaatse ruim 300 m brede, lage zandrits, daterend uit de Wani-
ca-fase van de vorming van de Jonge Kustvlakte of Demerara
Formatie (Brinkman & Pons 1968; Pons, Mulders & Van
Vuure 1972). De rits vormt een aftakking van de brede zand/
schelprits waar de Kwattaweg op aangelegd is en werd oor-
spronkelijk van de hoofdrits gescheiden door een ter hoogte
van de vindplaats ca. 80 m brede, ondiepe kleizwamp (Fig. 2).
Ondanks het feit dat het betreffende terrein ruim een decen-
nium geleden ten behoeve van huizenbouw geegaliseerd is en
de mogelijkheid bestaat dat het voorwerp zich ter plaatse niet
geheel meer in situ beyond, meen ik op ground van enkele scher-
venvondsten, gedaan tijdens een korte inspectie van het per-
ceel, dat een en ander niet van verre verplaatst zal zijn. Moge-


lijk representeren scherven en stenen beeldje de laatste resten
van een thans vergraven, misschien oorspronkelijk iets verder
op de rits gelegen oppervlaktenederzetting. In het inventarisa-
tiesysteem van Surinaamse archeologische vindplaatsen werd
de vondst door mij als Kwatta-Eduardstraat opgenomen en van
het volgnummer SUR-309 voorzien (Boomert 1975). De locatie
is terug te vinden op C.B.L. 1:40.000 kaartblad 6c (coordina-
ten 352.6/965.3).

Het beeldje
Het eerste wat aan het voorwerp opvalt is dat het beslist
nooit als werktuig gediend heeft, daar een snijkant of ge-
bruikssporen ontbreken. Als het al een functie heeft gehad,
dan moet dat een niet-utilitaire geweest zijn. De gebruikte
steensoort is naar mededeling van dr. S.B. Kroonenberg (Geo-
logisch Mijnbouwkundige Dienst, Paramaribo) een tamelijk
grofkorrelige doleriet. Het geheel is sterk verweerd en thans
lichtgrijs tot grijsbruin van kleur. Het voorwerp is niet gepo-
lijst doch ruw glad gemaakt. De grove indruk die de opper-
vlaktebewerking thans maakt kan echter ook ontstaan zijn
door de intensive verwering.
Het afgebeelde dier bestaat in feite uit twee gedeelten: kop
en lichaam. Alleen de kop is door de kunstenaar in enig detail
uitgewerkt. In total heeft het voorwerp een lengte van 6,9 cm.
Kop en lichaam zijn van elkaar gescheiden door een geheel
rondom lopende 2,5 mm brede en 1 mm diepe horizontal
groef. Het lichaam is afgerond-ovaal op dwarsdoorsnede. De
kop is afgerond-driehoekig op doorsnede en werd door de
kunstenaar aan weerszijden voorzien van een oog met een dia-
meter van 4,5 mm en een diepte van 2 mm. De mond werd
door hem aangegeven door een 1 cm lange, horizontal groef
met een breedte van 1,5 mm en een diepte van 1 mm. Bovenop
de neus of het voorhoofd is een 1 cm lang dwarsstreepje aange-
De vraag welk dier hier afgebeeld wordt, is moeilijk te be-
antwoorden. Mij zijn de tapir (S.T. 'bofroe', Tapirus terres-
tris), de zeekoe (S.T. 'watrakaw', Trichechus manatus mana-
tus), de Surinaamse haas (S.T. 'hee', Agouti paca paca) en de


goudhaas of Surinaams konijn (S.T. 'konkoni', Dasyprocta
leporina leporina) gesuggereerd. Geen van deze mogelijkheden
lijkt erg overtuigend. Drs. C. van Deursen (bioloog) wees er
mij desgevraagd op dat we in geval van de tapir de zo typische
slurf wel deerlijk missen. De neus en gedrongen schouders de-
den hem denken aan de konkoni of hee, maar dan ontbreken
de lange oren van deze dieren. In beide laatste gevallen zou het
streepje op het voorhoofd de beweeglijkheid van de neus kun-
nen suggereren.

Fig. 1. Zoomorf stenen beeldje, aangetroffen op de vindplaats Kwatta-Eduardstraat
(eigendom R.R. Hoogendoorn).


Herkomst en datering
Bij nauwkeurige inspectie van de vers-omgespitte oppervlak-
te van het perceel Kwattaweg 38 kwamen enkele potscherven te
voorschijn die mogelijk enig licht werpen op het problem hoe
oud het stenen beeldje ongeveer moet zijn.
Het enige versierde fragment betreft een rand/wandstuk van
een oorspronkelijk meer dan 16 cm hoge schaal met aan de
binnenkant driehoekig verdikte rand (Fig. 3). De schaal is zo-


'O r----' y 9 -

rits we9n
C zw3ip vindptaats BEELDJE

Fig. 2. Geografische situatie van de vindplaats Kwatta-Eduardstraat.


wel binnen- als buitenwaarts versierd met een direct wonder de
rand horizontal omlopende, ca. 1 cm brede roodgeschilderde
zone. Overigens is de kleur geelgrijs tot oranje met een de
buitenkant hier en daar zwarte vuursporen. Als gevolg van on-
voldoende oxidatie zijn de breukvlakken donkergrijs tot zwart
van kleur. De wanddikte bedraagt 7-12 mm. De oppervlakte-
behandeling is goed te noemen: verschralingssporen zijn aan
de buitenkant niet zichtbaar. Slechts is enige horizontal
streping op te merken, ontstaan door het gladstrijken van de
potwand met een polijststeentje. De kom is zoals gebruikelijk
opgebouwd uit kleirollen; het baksel is tamelijk zacht. De pot
is verschraald met caraipO, d.w.z. kleine stukjes van de ver-
brande, kiezelzuurhoudende bast van de kwepi of kauta boom
(Licania apetala). Deze mageringswijze wordt thans nog steeds
door de Benedenlandse Indianen van Suriname toegepast
(Ahlbrinck 1931, Ostendorf 1962).

Fig. 3. Prehistorische pot, aangetroffen op de vindplaats Kwatta-Eduardstraat.


De beschreven pot is niet zonder enig voorbehoud aan een be-
kende archeologische cultuur uit Suriname toe te wijzen. Tot
dusver zijn in de omgeving van Paramaribo de vindplaatsen
aangetroffen van twee Pre-Columbiaanse aardewerkcomple-
xen: Kwatta en Koriabo (Goethals 1953, Boomert 1977). Zo-
wel oppervlaktebewerking, vorm en versiering van de schaal
doen aan de Kwatta-stijlgroep denken. Rode beschildering van
of de gehele potwand of een small zone langs de rand, vaak
gecombineerd met rode banden in kruispatroon, is immers ver-
kenmerkend voor Kwatta. Hetzelfde geldt voor binnenwaarts
driehoekig verdikte randen. Het Kwatta aardewerk is echter
praktisch altijd met aardewerkgruis verschraald, zelden met
schelpgruis of houtskool. Caraip6 werd als mageringsmiddel
just veelvuldig toegepast door de dragers van de Koriabo-stijl-
groep. Alhoewel zeker niet algemeen, komt beschildering in
rood van de randzone van potten ook in Koriabo voor. Het is
zelfs algemeen in het huidige Caraibse aardewerk van de Suri-
naamse kuststrook. Een datering van de schaal tussen ca. 1250
en 1600 na Chr. lijkt dan ook waarschijnlijk. De maker van het
stenen beeldje zou dus gezocht moeten worden wonder de laatste
pre-koloniale Indianen van de Surinaamse kuststrook.

Vergelijkbare objecten
De enige direct met het beeldje van Kwatta-Eduardstraat
vergelijkbare archeologische vondst uit Suriname betreft een
stenen bijl met zoomorfe kop, berustend in de etnografisch/
archeologische collective van de heer D.G.A. Findlay te Para-
maribo (Fig. 4). Volgens de eigenaar is het voorwerp afkomstig
uit het district Nickerie. De bijl werd door mij overeenkomstig
geinventariseerd (SUR-203). Specifieke vondstomstandighe-
den zijn de heer Findlay niet bekend.
De bijl heeft parallelle, iets gebogen zijkanten en een hori-
zontale, zij het weinig scherpe snede. Het bijllichaam is afge-
rond-ovaal op dwarsdoorsnede. Inclusief de zoomorfe kop is
het voorwerp 14,3 cm lang, de grootste breedte van het bijl-
lichaam bedraagt 5,7 cm. Het geheel is groenbruin van kleur.
De gebruikte steensoort is volgens dr. S.B. Kroonenberg


Fig. 4. ZoOmorfe stenen bijl, afkomstig uit het district Nickerie (eigendom D.G.A.


mogelijk metadoleriet (zie Boomert & Kroonenberg 1977). Het
voorwerp is thans nogal verweerd en evenals het beeldje van
Kwatta-Eduardstraat oorspronkelijk niet gepolijst geweest.
De zoormorfe kop vertoont een tamelijk langgerekte, uit-
stekende snuit, twee vrij grote ogen en twee duidelijk uitstaan-
de oren. De ogen zijn aangegeven door ca. 1,5 tot 10 mm bre-
de, ovale richels, de oren door kleinere, half-cirkelvormige
richels. Feriz (1957) neemt aan dat het afgebeelde dier een tapir
voorstelt. De typische snuit en oren kunnen echter ook op een
bosvarken (S.T. 'pingo', Dicotyles labiatus, of 'pakira', Dico-
tyles tajacu) wijzen.

Met beide Surinaamse zoomorf bewerkte stenen objecten
zijn enkele uit de literatuur bekende prehistorische vondsten
uit Guyana vergelijkbaar. Ten eerstebeeldt V. Roth (1962: Plate
I-D) een bijl af met vrijwel parallelle zijden en horizontal sne-
de, waarvan de top volgens hem bewerkt is 'as a monkey's fa-
ce'. Dit laatste is overigens op de foto slecht zichtbaar. Het
voorwerp is afkomstig uit het North West District van

Tenslotte zijn drie praktisch identieke, zoomorf bewerkte
bijlen bekend van Sandhills aan de Demerara river (Quelch
1891, W.E. Roth 1924: Plate 5-A/B). Zij werden aangetroffen
bij het afgraven van zand 'at some few feet depth'. De grootste
is 35,3 cm lang, de kleinste iets meer dan 20 cm. Volgens
Quelch, die er overigens slechts 6en vermeldt, bestaat de ge-
bruikte steensoort uit 'a very fine-grained and hard greenstone
dioritee)'. De bijlen hebben parallelle, iets gebogen zijkanten.
De snede is telkens ovaal van vorm. Het steenoppervlak lijkt
gepolijst te zijn. Alle drie de voorwerpen vertonen de kop van
hetzelfde dier. De kop is langgerekt, de snuit afgeplat. Mond
en onderkaak zijn aangegeven, terwijl twee ronde uitsteeksels
aan de bovenkant van de kop mogelijk de oren voorstellen.
Volgens Quelch representeert een en ander een agouti, maar
evenzeer kan een reuzenmiereneter (Myrmecophaga jubata)
bedoeld zijn. Opmerkelijk is het voorkomen van een brede,
horizontal groef tussen kop en bijllichaam. Mogelijk was dit

oorspronkelijk de aanhechtigsplaats van een handvat van ver-
gankelijk material.

Met het beeldje van Kwatta-Eduardstraat vergelijkbare zoo-
morf bewerkte stenen voorwerpen zijn als losse vondsten op
enkele plaatsen in Suriname en Guyana aangetroffen. Deter-
minatie van de afgebeelde diersoort is niet goed mogelijk aan-
gezien niet altijd naar volkomen naturalistische weergave ge-
streefd lijkt te zijn.



Ahlbrinck, W., 1931. Encyclopaedie der Karalben. Verhand. Kon. Akad. Wetensch.
Afd. Letteren27, I, Amsterdam.

Boomert, A., 1975. Archeologische vindplaatsen in Suriname. Rapport Surinaams
Museum, Paramaribo.

Boomert, A., 1977. Prehistorie. In: Encyclopedie van Suriname: 506-515. Amster-

Boomert, A. & Kroonenberg, S.B., 1977. Manufacture and trade of stone artifacts in
prehistoric Surinam. In: Groenman-van Waateringe (ed.), Ex Horreo: 9-46. Am-

Brinkman, R. & Pons, L.J., 1968. A pedo-geomorphological classification and map
of the Holocene sediments in the coastal plain of the three Guianas. Soil Survey
Papers 4, Wageningen.

Feriz, H., 1957. Suriname. Een reisverslag. Kon. Inst. Tropen, Amsterdam.

Goethals, P.R., 1953. An archaeological reconnaissance of coastal Suriname. Yale
Univ., New Haven (typescript).

Ostendorf, F.W., 1962. Nuttige planten en sierplanten van Suriname. Bull. Land-
bouwproefstation 79. Paramaribo.

Pons, L.J. & Mulders, M.A. & Vuure, W. van, 1972. Geomorfologische bodemkaart
van Noord Suriname 1:500.000. Dienst Bodemkartering, Paramaribo.

Quelch, J.J., 1891. Unique stone adze. TimehriS: 175-176.

Roth, V., 1962. Unusual celts in Britisch Guiana Museum. Journal Brit. Guiana
Museum and Zoo 36: 37.

Roth, W.E., 1924. An introductory study of the arts, crafts, and customs of the
Guiana Indians. 38th Annual Report Bureau Amer. Etnology (1916-1917):
25-745. Washington D.C.



'They took my knowledge
to heal the soul of the sick,
and the tool I built
to capture the very essence of God.'
Wilhelm Reich: The murder of Christ (1966)

Deze beschouwing is een poging mee te denken over Aruba's
toekomst. De recent demografische- en economische ont-
wikkelingen worden belicht, waaruit aanknopingspunten vol-
gen voor ruimtelijke ordening. Bij de bespreking van het
milieu komt met name de vraag op, of inrichting van een na-
tuurpark voor het eilandgebied wenselijk zou zijn.

Het gaat om de samenhang tussen de volgende drie elkaar
wederzijds beinvloedende grootheden: (1) de bevolking, (2)
haar (economische) activiteiten in de productive en consump-
tieve sfeer, (3) het eilandgebied. Veranderingen binnen de ene
grootheid zullen de andere twee beinvloeden, waarna terug-
werking plaats vindt.

De voldoende diepe, natuurlijke havens, leidden in de twin-
tiger jaren tot overslag en raffinage van aardolie, welke aan-
vankelijk uit Maracaibo (Venezuela) werd aangevoerd. Op de
komst van de Lago raffinaderij, waarvan de constructie in
1929 werd voltooid, volgde een enorme immigratie. 'Boom
town' San Nicolas breidde zich sterk uit. De levensstandaard
steeg flink op het eiland, hetgeen zich manifesteerde in een op
Amerikaanse ideeen geent consumptiepatroon van de jongere
generate, alsmede in de opkomst van groot- en detailhandel.

Het autobezit nam in de veertiger jaren sterk toe. Genoemde
ontwikkelingen namen de noodzaak weg tot agrarische activi-
teiten die toch al te lijden hadden van geringe en wisselvallige
regenval (fig. 1) en een vrijwel steeds doorstaande, harde pas-
saatwind. In het hoofdstuk 'Eilandgebied' wordt de huidige
keten van oorzaak en gevolg beschreven: het toerisme.


Het Bureau voor de Statistiek te Willemstad, Curacao, heeft
in 1971 voor de regio Aruba een minimum- en maximumprog-
nose van het bevolkingsaantal gegeven. Deze ziin voor januari
1985 respectievelijk 69.500 en 75.759, cijfers welke voor de
leek een exactheid suggereren, welke in werkelijkheid niet be-
staat. De statistische massa van een kwart miljoen inwoners op
de gehele Nederlandse Antillen is namelijk te gering voor
lange-termijnprojecties (15 jaar vooruit). Daarenboven kan

1956 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72
Fig. 1. Jaarlijkse hoeveelheid regen (in mm), gemeten op het station Balashi, Aruba,
1956 t/m 1972. (Uit: Water resources development program 1975).


geen rekening worden gehouden met migratiebewegingen, om-
dat verhuizing binnen de zes Antilliaanse eilanden zich vanwe-
ge de gebrekkige registratie grotendeels aan statistische waar-
neming onttrekt. Tenslotte is door toenemend gebruik van an-
ticonceptiemiddelen het verloop van de vruchtbaarheid moei-
lijk bepaalbaar.
Met behulp van een eenvoudig spreidingsdiagram wordt hier
aannemelijk gemaakt dat de officiele ramingen voor Aruba
vel1 te hoog liggen. De exponentiele bevolkingsgroei welke
men zou verwachten, blijkt voor de beschouwde period (1957-
1975) niet op te gaan. Dit hangt samen met het feit, dat de
groei zich heeft gestabiliseerd. De gedaante van de bevolkings-
piramide voor het jaar 1974 ult duidt eveneens in die richting.
Zij is aan de voet versmald als gevolg van een geringer aantal
geboorten dan voorheen. De beroepsbevolking zal tijdelijk nog
sterk toenemen. In het rapport Bevolking en Arbeid, dat de
Dienst voor Economische Ontwikkeling (D.E.C.O.) in augus-
tus 1974 heeft gepubliceerd, is vermeld, dat alleen al vanwege
deze groei er van 1973 tot 1978 ongeveer 4.000 arbeidsplaatsen
dienen bij te komen. Eerst wordt nu de bevolkingspiramide ge-
geven (fig. 2), daarop volgt het spreidingsdiagram (fig. 3).

1974 ut*

5 4 3 2 1 1 2 3 4 5
m..... t10001 1. rouwe 1000,

Fig. 2. Bevolkingspyramide van Aruba in het jaar 1975.

Het op zich toch wel merkwaardige fenomeen, dat de bevol-
kingsgroei bijna constant is in plaats van exponentieel, ver-
dient nadere analyse. In het kader van dit artikel is het wense-
lijk daarbij de bevolkingsaantallen te herleiden tot dichtheid


Inwonertal op Aruba'

Jaar Bev. dichtheid
ulit Aantal per km' Opmerkingen

1817 1.732 9 1824-1830 goudwinning
1850 3.054 16
1863 3.258 17 1874-1916 goudwinning
1900 9.702 50 ')
1910 9.357 48
1920 8.265 43
1925 9.435 49 1924 komst Lago
1930 15.687 81 1929 start Lago-raffinaderij
1935 20.414 106
1940 30.614 159
1945 42.764 222
1950 51.000' 264
1955 55.483 287 1954 Talk of Town hotel (64 K)
1960 56.910 295 1959 Aruba Caribbean hotel (220 K)
1965 59.415 308
1970 60.734 315
1975 61.982 321 hotelcap. gegroeid tot 1.500K

') het eiland heeft een opp. van 193 km2
2) zie grafiek 'Bevolkingsdichtheid per km2 op Aruba (fig. 4).
') schatting
K kamers

per km2. In beginsel doet dit niets af aan de 'trend', omdat bij
deze transformatie telkens door hetzelfde getal (193) wordt ge-
deeld. In bovenstaande tabel zijn de betreffende reeksen ver-
meld. Zie tevens figuur 4 en de verderop gegeven beschouwing.

Het in figuur 4 uitgezette verband tussen het aantal inwoners
per vierkante kilometer en de tijd, benadert voor de jaren 1920
e.v. een S-vormige kromme met een buigpunt in de buurt van
160 op de vertical as. Gezien het symmetrisch verloop ten op-
zichte van het buigpunt, rijst het vermoeden, dat hier sprake is
van een logistische groeikromme. Wiskundige toetsing van het
cijfermateriaal bevestigt deze veronderstelling (fig. 5). Uit de
theoretische berekening volgt hierin een maximaal bevolkings-
aantal van 64.414 (334 per km2).


1 24,6

S1 7,
1 17,6

67 61 65 69 73 77 81 84
Fig. 3. Spreidingsdiagram van de bevolking van Aruba met prognoses voor 1979 en


100,0 (basisjaar)
117,6 min. prognose (*)
124,6 min. prognose (*)
126,6 max. prognose
135,8 max. prognose

jaar ult*





50 *- --... .-

1900 10 20 30 40 50 60 70

Fig. 4. Bevolkingsdichtheid per km2 op Aruba van 1900 tot 1975.

Wordt de berekeningsmethode voor de logistische curve welke door Erkelens (1968)
als computerprogramma is ontwikkeld toegepast op de ontwikkeling van de bevol-
kingsomvang van Aruba, dan krijgen wij de volgende getallen.

Jaar Bevolking Berekend

1925 9.435
1930 15.687
1935 20.414
1940 30.614
1945 42.764
1050 51.000
1955 55.483
1960 56.910
1965 59.415
1970 60.734
1975 61.982



Hel Iheoretische plafond vindt men op niveau
64.414 door in de gebruikte formule de tijd op
oneindig te stellen. Na 75 jaar (het jaar 2000) ligt
de curve al bij 64.330.

De computerberekening ligt in de lijn van het eerder geconstateerde feit (fig. 2 en 4),
dat de bevolking minder snel grocit dan voorheen en dat er voor de komende jaren een
voortgezette vermindering van het aantal geboorten zal zijn. In dit verband is het van


250 -4



100 -


belang erop te wijzen, dat de logistische grocicurve wordt gehanteerd voor de be-
schrijving van de biologische groei. Bij biologische populaties constateert men wel
eens, dat de groei aanvankelijk evenredig toeneemt met het aantal aanwezige exem-
plaren, maar later afneemt naar de mate dat de draagkracht van het milieu bereikt

Op het eivolle eiland, waar behalve de eigen bevolking even-
eens een toenemend aantal buitenlandse gasten vertoeft, begint
de beperkte ruimte zich te doen gevoelen. Behalve het groei-
proces spelen eveneens vele andere factoren een rol, zoals men-
taliteit en techniek. Infrastructurele voorzieningen, het schep-
pen van werkgelegenheid e.d. zullen ongetwijfeld het plafond
in opwaartse richting verschuiven.

Het is opmerkelijk hoe snel de Arubanen hebben ingespeeld
op de door de Stichting Famya Plania gepropageerde geboor-
tebeperking. Vittachi (1977) wijdt aan dit onderwerp een arti-








1920 30 40

50 60 70 80 90

Fig. 5. Theoretische berekening van de ontwikkeling van de bevolkingsomvang op

kel, waarin wordt vastgesteld dat geboortebeperking-acties bij
uitstek success hebben op eilanden. Dit hangt samen met de
goede bereikbaarheid van de bewoners. Ook het feit dat vrij-
wel iedereen in de onderzochte gebieden kan lezen en schrijven
is een gunstige factor. In de huidige tijd worden de vruchten
van de economische groei meer gelijkelijk verdeeld dan voor-
heen. De vrouwen nemen in toenemende mate deel aan het
produktieproces, waardoor ze geneigd zijn eerst op later leef-
tijd te trouwen, daarbij hun vruchtbare jaren in het huwelijk
bekortend. De achtergrond van de dalende geboortecijfers op
een aantal eilanden wordt mede gevormd door het onderwijs-
systeem in Westerse stijl. Werken op het land beschouwt men
thans als onaantrekkelijk. Daarentegen wordt schooln' werk
gezocht in de nijverheid, dienstensector of bij de overhead.
Door het toenemend aanbod van de factor arbeid in genoemde
sectoren, schiet de werkgelegenheid daar tekort. De negative
sfeer welke de daaruit resulterende werklozen omgeeft, draagt
onbewust bij tot vermindering van het aantal geboorten en tot
Tabel 2 wijst op een waarschijnlijk sterk gevoelde bevol-
kingsdruk op Aruba, omdat het bruto geboortecijfer van dit
eiland veel lager ligt dan die van de door Vittachi vermelde lan-
De gepresenteerde klassieke theorie van de groeicurve is
voor demografische ontwikkelingen minder gefundeerd dan de
moderne benadering door middel van leeftijdsklassen, vrucht-
baarheid en sterfte. De logistische groeicurve geeft echter een
aanschouwelijker beeld van wat aan de hand is, namelijk dat
- gezien bevolkingsaantal plus toeristen het jasje begint te
knellen. Overigens zijn de resultaten niet in tegenspraak met
die van de moderne onderzoeksmethode, voor de Nederlandse
Antillen toegepast door mejuffrouw G.M. Antersijn (tab. 3).
In verband met de gesignaleerde ontwikkelingen in het be-
volkingsaantal wordt ernstige twijfel uitgesproken over de
voor het structuurplan gehanteerde bevolkingsprognose van
resp. 67.000, 72.000 en 76.000 voor de jaren (ult) 1978, 1983
en 1988. Zie bladz. 20 van het Ruimtelijk Structuurplan


Bruto geboortecijfers (per 1.000 bevolking)

Eiland') 1965 1974

Barbados 26,1 20,8(1973)
Cuba 35,0 25,0
Fiji 35,9 29,6
Hong Kong 28,8 19,3
Mauritius 35,4 27,5
Singapore 31,1 20,0
Sri Lanka 33,1 29,5 (1972)
Trinidad & Tobago 32,8 26,5 (1973)

Aruba (32,6 in 1960) 23,8 16,12)

') Vittachi 1977.

2) Antersijn 1976.

Het voorgaande doet vermoeden, dat de bevolkingsdruk
thans reeds onacceptabel groot is. In dit verband wordt verwe-
zen op toenemende criminaliteit en drankgebruik. Zo de cij fers
hieromtrent, vermeld in tabel 4 en 5, niet als een weten-
schappelijk gefundeerde aanwijzing voor een te grote bevol-

Omvang Arubaanse bevolking in het jaar 2.000
(volgens Antersijn 1976)

hypothese absoluut toename

I constant vruchtbaarheidsintensiteit van 1,96 en een con-
stante localisatie binnen leeftijdsgroepen 81.622 32,25%

2 stijging vruchtbaarheidsinstensiteit tot 2,1 alsmede veran-
dering van de localisatie 85.393 38,36%

3 constant vruchtbaarheid en constant migratiesaldo van
-0,014.73 (mannen) en -0,009.63 (vrouwen) 60.070 -2,66%

4 stijging vruchtbaarheid naar stationaire niveau en constant
migratiesaldo van -0,014.73 (mannen) en -0,009.63
(vrouwen) 62.815 1,77%

Gezien het in de laatste decennia geconstateerde jaarlijkse vertrekoverschot, is cen
open system, ad. 3 en 4, realistischer.


kingsdichtheid mogen worden gebruikt, omdat namelijk gege-
vens voor het leggen van verband ontbreken, resp. nader onder-
zocht moeten worden, zijn de uitkomsten toch wel opvallend,
waarbij in de minder dichtbevolkte districten blijkbaar niet min-
der alcoholisten voorkomen.

Verdeling van de bevolking van Aruba over de wooncentra.

Woonkern 1953 1970 1971 1972 1973 1974

Oranjestad 11.670 16.658 16.911 16.678 16.818 17.006
San Nicolas 20.664 16.211 15.901 16.037 15.962 15.749
Santa Cruz 8.977 8.609 8.725 8.783 8.892 8.751
Savaneta 4.910 8.099 8.126 8.244 8.320 8.486
Noord 4.823 6.524 6.652 6.726 6.921 6.924
Paradera 2.500 3.247 3.293 3.410 3.412 3.443
Tanki Leendert 1.385 1.402 1.415 1.392 1.419

Woonkern 1953 % 1970 (%) 1974 (%)

Oranjestad 11.670 22 16.658 27 17.006 27.5
San Nicolas 20.664 39 16.211 27 15.749 25.5
Buitendistrict 21.210 39 27.864 46 29.033 47.0

Totaal 53.544 100 60.733 100 61.788 100.0

Ontwikkeling van het inwonertal van Aruba.
Indexcijfers (1970 = 100)

1970 1971 1972 1973 1974

Oranjestad 100 102 100 101 102
San Nicolas 100 99 99 98 97
Buitendistricten 100 101 103 104 106

Opmerking: de relatief sterke groei van Noord (1970 = 100, 1974 = 106), hangt onge-
twijfeld samen met de toenemende werkgelegenheid in de hotels.
Bovenstaande cijfers worden gebruikt in het onderdeel 'Eilandgebied'.



Misdrijven op Aruba ter kennis van de politie gekomen

1972 1973 1974 1975

Totaal' 1.558 1.909 2.032 1.941

Index(1972 = 100) 100 123 130 125

per capital: Aruba 2,54% 3,09% 3,29% 3,13%

Bron: Aruba Korps Politic Nederlandse Antillen, Commissariaat Aruba, Jaarversla-
gen 1973 en 1975.


Alcoholgebruik per capital op Aruba in liters

jaar wijn bier sterke drank gewogen index ciffer

1950 1,0 26,7 7,3 72,5 100

1962 1,3 21,2 9,4 80,2 111
1963 1,2 20,4 8,0 70,8 98
1964 1,1 17,9 9,0 74,1 102
1965 1,2 18,0 7,0 62,4 86
1966 1,3 19,9 10,9 87,9 121
1967 1,5 24,4 9,7 85,6 118
1968 1,5 29,7 8,5 83,7 115
1969 1,7 36,4 8,5 90.8 125

wegingsfactor: 2 1 6

De geconsumeerde liters staan vermeld in Proc. first Aruban and Antillean Congress
on Alcoholism. Voor het Index cijfer is 1950 als basisjaar genomen. Bij de bepa-
ling van de Wegingsfactor is uitgegaan van het alcoholpercentage dat voor wijn, bier
en sterke drank is gesteld op resp. 12%, 6% en 36%.

Verdeling naar regio van alcoholisten: Buitendistricten 62%. San Nicolas 16%. Oran-
jestad 22% (Proc. Congr. Alcoh.).
Buitendistricten 62%
San Nicolas 16%
Oranjestad 22%



Agrarische sector
V66r de komst van de aardolie-industrie kon een aloeboer
zich een relatief goed inkomen verwerven. Nadien werd deze
activiteit onaantrekkelijk, zoals trouwens landbouwbeoefe-
ning in het algemeen, gezien het lage gemiddelde dagloon in de
primaire sector (tabel 7). Daarenboven is aloesnijden een bij-
zonder smerig en zwaar karwei. Pogingen om tot mechanisatie
van het snijproces te komen zijn op niets uitgelopen. Na de
vijftiger jaren daalden de exportprijzen voor aloehars. Thans
verbouwen nog slechts enkele oudere mensen de aloeplanten,
zodat deze bedrijvigheid dreigt uit te sterven. Daardoor gaan
bepaalde voordelen voor het eiland verloren, immers een aloe-
veld is een vorm van 'bebossing' alsmede een toeristische
attractive. De Aloe Balm Fabriek te Oranjestad verwerkt het
product tot cosmetica.
Medio 1967 bedroeg het beplante aloe-areaal 1.500 ha,
waarvan 500 ha in exploitatie en daarvan weer 300 ha oogst-
baar. In 1974 was nog slechts 150 ha oogstbaar. De gemiddel-
de, jaarlijkse export van de hars is overeenkomstig terugge-
lopen, waarbij varieties in de voorraden tot fluctuaties kunnen

Ook andere cultures zijn sinds 1924 verdwenen, zoals de
vruchtbomen van Bubali. Van de total economische activi-
teiten, gemeten naar arbeidsvolume, maakt de agrarische be-
drijvigheid thans slechts 0,3% uit. Zie tabel 10. Vrijwel alle
voedings- en genotmiddelen, welke nodig zijn voor de lokale
bevolking en voor de hotels, dienen geimporteerd te worden.
Sinds de aardoliecrisis van 1973 zijn de prijzen flink opge-

Jaar Export(x 1.00kg) Jaar Exporl(x 1.000kg)
1908-34 395 gem. p/jaar 1970 79
1939-42 260 gem. p/jaar 1971 27
1962-66 75 gem. p/jaar 1972 19
1969 73 1973 62

lopen, mede door de lange aanvoerwegen. In deze situatie
wordt de behoefte gevoeld om m6er op het eigen eiland te gaan
produceren. Gedeputeerde Daniel Leo heeft in 1976 jonge
Arubanen een agrarische opleiding in Colombia laten volgen.
Bovendien stimuleert hij de aanleg van dammen en tanki's.

Het meest recent rapport op landbouwgebied, Water
Resources Development Program van Finkel & Finkel (Nov.
1975), geeft aan, dat op Aruba, afgezien van aloevelden, ruim
2.000 hectare land tegen redelijke kosten geschikt gemaakt kan
worden voor geirrigeerde landbouw. Reeds 150 ha bebouwd
met hoogwaardige groente en fruit, zouden kunnen voorzien in
de total lokale consumptie. Bij uitbreiding van de faciliteiten
kan voldoende water worden vergaard voor bevloeiing van on-
geveer 500 ha. De irrigatiekosten bedragen dan slechts 25%
van het eindproduct. Finkel & Finkel berekent een jaarlijkse
opbrengst van N.A.F. 100.000 per ha, waarop N.A.F. 25.000
in mindering komt voor irrigatie, inclusief water- en bodem-
Door modernisering van de landbouw zou de economic iets
minder eenzijdig worden. De importsubstitutie zou een niet
onaanzienlijke deviezenbesparing opleveren. Per hectare is
zo'n 11/2 man nodig, derhalve in total 750 mensen, die
successievelijk bij de verwezenlijking van het plan werk vin-
den, afgezien van indirecte werkgelegenheid. De overcapaci-
teit van de produktiefactor ground bedraagt liefst 350 ha. Deze
kan worden aangewend voor verwerkende industrieen.
Wat van deze optimistische voorstelling van zaken ook waar
moge zijn, het is een feit, dat de landbouw aanzienlijk kan
worden verbeterd, indien de motivatie versterkt zou worden
door de agrarische activiteit economisch aantrekkelijker te
maken. Er zou dan behoefte kunnen ontstaan aan een land-
bouwschool, die dan jaarlijks ongeveer vijftig beoefenaren van
het boerenbedrijf dient af te leveren. Daarnaast zijn dan nog
nodig tuinlieden voor hotels en overhead, natuur- en milieube-
heerders, bloemenhandelaren, aloeverbouwers, veehouders en
vissers. Zo redenerend zou men voor de volgende decennia ko-
men op jaarlijks 75 A 100 leerlingen.

Bij dit alles vormt de motivatie de grootste beperkende fac-
tor: Begrijpelijk wanneer men zich de grote armoede herinnert
van de agrariers, die indertijd voor eigen gebruik produceer-
den. Wanneer aan bepaalde basale eisen wordt voldaan, zal
voornamelijk in verhoging van de productiviteit van de ground
door infrastructurele investeringen een stimulans voor de land-
bouw kunnen worden gevonden.
Op het Landbouwproefstation Santa Rosa wonder leading
van de heren T. Barmes en S. Vrolijk kweekt men met
success allerlei groente: Aubergines, bonen, jambo, kalebas,
komkommer, kool, kouseband, paprika, pepers, peterselie,
selderij, spinazie, warmoes en wortelen. Voorts zijn er vele
vruchtbomen. Vooral limoen, mango, mispel en sinaasappel
beveelt men aan, omdat deze bomen weinig water vragen. De
voor landbouw geschikte percelen zijn klein, doorgaans twee A
drie hectare, hetgeen mechanisatie bemoeilijkt. Daarnaast is de
wisselvallige, geringe neerslag (zie fig. 1) een handicap, als-
mede de harde passaatwind, welke onbeschutte planten ver-
waait en het oppervlaktewater snel doet verdampen.

Naar werkgelegenheid maakt de industries, met inbegrip van
de delfstoffenwinning, slechts 9,4% uit van het total, tegen-
over 23,4% in Nederland (Zie tabel 10). De zgn. stuwende be-
drijfstakken, te weten agrarische sector, delfstoffenwinning en
industries, zijn derhalve zeer matig vertegenwoordigd, hetgeen
betekent, dat de Arubaanse volkshuishouding vrijwel geheel
drijft op aan het buitenland verleende diensten (toerisme) en
op ontwikkelingshulp. De sector industries bestaat gemeten
naar het aantal werknemers (tabel 9) hoofdzakelijk uit che-
mie (83%), dat wil zeggen de verwerking van aardolie. Overi-
gens is de werkgelegenheid verbonden aan de steengroeven ge-
rekend tot de dienstensector, namelijk transport.

De komst van de Lago Oil & Transport Co. Ltd. in 1924
heeft een sterke toename van de bevolking tengevolge gehad.
Aan het eind van de vijftiger jaren stagneerde de groei van de
raffinaderij bij een capaciteit van 650.000 vaten per dag. De

bevolking was in die period just flink toegenomen. Lago going
over tot diepte-investeringen, waardoor het aantal arbeids-
plaatsen terug liep van 21.000 (1952) tot 6.200 (1965) en ver-
volgens tot 1.568 (1974). Dit verklaart het hoge percentage
werklozen (17,1% in 1972). Sindsdien gaven de sterke uitbrei-
ding van het toerisme en de daarmee gepaard gaande tijde-
lijke bouwactiviteiten soelaas.
Tussen 1975 en medio 1977 heeft de Lago-raffinaderij op
verminderde capaciteit gedraaid in verband met de tijdelijk
teruggelopen vraag. Dit had zijn invloed op de eilandsont-
vangsten uit winstbelasting, welke van N.Af. 45 miljoen in
1974 zijn gedaald tot N.AJ. 35 miljoen in 1975. In tabel 10 is
te zien, dat de werkgelegenheid in de industries is afgenomen.
In dezelfde tabel valt af te lezen, dat de openbare nutsbedrij-
ven ruim twee keer zo zwaar wegen in het geheel als in Neder-
land. Dit houdt verband met het kleine gebied, dat toch haar
voorzieningen nodig heeft. Het gevolg is, dat de utiliteitsbe-
drijven op een technisch suboptimale schaal dienen te worden
opgezet. Het uit zee gewonnen leidingwater is ten ene male te
kostbaar voor irrigatie. De bouwnijverheid heeft eveneens een
zwaarder accent dan in Nederland. Opvallend zijn hier de
grote schommelingen in werkgelegenheid. Door de bouw van
hotels en grote projecten als het in 1976 opgeleverde ziekenhuis
ontstaan pieken. Begrijpelijk is dat zo'n belangrijke sector
(13% in 1974) grote vraag uitoefent naar bouwmaterialen,
waarop steenbrekers inspelen. Dit verklaart de schroom van de
Overheid om de steenbrekers te verbieden hun bedrijf uit te
oefenen althans in bepaalde gebieden.

De vakverenigingen op het eiland zijn nog in opkomst, ter-
wijl een consumentenbond om financiele redenen ontbreekt.
Goed gefundeerde organisaties van waaruit de bevolking tegen
natuurbederf zou kunnen protesteren ontbreken derhalve. Zo
wordt steenbreek getolereerd, hoewel de opbrengst niet op-
weegt tegen de schade welke hierdoor aan het landschap wordt
toegebracht. Daarnaast zal er ongetwijfeld een sterke druk be-
staan tot het opzetten van nieuwe bouwprojecten, teneinde de
werkloosheid (10,2% tegenover 3% in Nederland in 1974, af-


-luxe hotels

----- erste klas

*+* 4. .- pension
* .. midden klas



Fig. 6. Overnachtingen op Aruba.


500 f




400 -

l00o -

/ r/

S^ --



I .

gezien van de enorme verborgen werkloosheid, overhead als
werkverschaffer) tegen te gaan. In verband met het geografisch
kleine gebied is ruimtelijke ordening dringend gewenst. Het
Adviesbureau Arnhem heeft in mei 1975 een Ruimtelijk Struc-
tuurplan voor Aruba uitgebracht.

Uit figuur 6 blijkt, dat het toerisme op Aruba sinds 1976 een
geweldige vlucht heeft genomen, waarbij vooral de luxe- en
eerste klas hotels een belangrijke rol hebben gespeeld. De cij-
fers voor 1976 wijzen uit, dat de groei nog steeds doorgaat.
Totaal bezoekers: 146.487 (128.852 in 1975: groei 13,7%)
Overnachtingen: 1.023.673 (886.192 in 1975; groei 15,5%)

In 1976 deden daarenboven 121 cruisschepen Oranjestad aan
tegenover precies 100 in 1975. Voor oktober en november 1976
werd de bezettingsgraad in de hotels vastgesteld op respectieve-
lijk 81 en 91 procent. Overigens stelt P.L. de Moulin, in zijn
Schets voor een Ontwikkelingsplan Aruba (febr. 1976) vast,
dat de toeristen minder besteden dan voorheen, althans dat de
deviezeninkomsten uit het toerisme teruglopen, hetgeen duidt
op een minder exclusief karakter er van. Meer dan voorheen
doen chartervluchten, die meestal all-in zijn en in het land van
herkomst worden voldaan, het eiland aan. Uitgaven op Aruba
voor vervoer, logies, maaltijden e.d. worden dan niet gedaan
door de toeristen, maar door de chartermaatschappijen.

Van het total aantal werknemers, vindt 39,5% emplooi in
de bedrijfstak 'Handel en Horeca'. Binnen deze groep is bij de
Handel het aantal manjaren (type werklieden) toegenomen van
3.031,0 tot 3.092,7; een groei van 2%. Het aantal in de Hore-
casector door werknemers gemaakte uren is toegenomen van
1.735,7 tot 1.956,4 (12,7% groei). De uitstralingseffecten van
het toerisme op de overige sectoren zijn duidelijk waarneem-
baar. Zo is het aantal verloonde uren in de bedrijfstak vervoer
en communicate van 1972 op 1974 toegenomen met 30,34%.
Ook de bouwnijverheid floreert vanwege de hotelbouw, aanleg
en verbetering van wegen, e.d. Dit beeld is eveneens terug te

vinden in tabel 10, met als kengetal het vollediger begrip ar-
beidsvolume. De bouw en dienstensector liggen resp. 3,6 en 6,9
punten hoger dan in Nederland. Al met al schat men, dat ruim
vijftig procent van de werkzame bevolking direkt of indirekt
bij het toerisme is betrokken. F.A. Luidens heeft voor 1974
een multiplier-effect van het toerisme berekend van resp. 2,48
en 2,53 na een en twee jaren. In zijn rapport wijst hij op poten-
tiele concurrentie, vooral op de mogelijkheid, dat Cuba haar
grenzen opent voor de Noord-Amerikanen. Hij concludeert,
dat diversificatie van de economic door agrarische- en indus-
triele activiteiten zeer gewenst is.

5 o- C ] ..:".

40 - .e *id"m.I


leeflijd 10 20 30 40 0S 60 70

Fig. 7. Verdeling naar leeftijd van het personnel van het Aruba Caribbean Hotel in juli


In het toerisme heeft gedurende de 70-er jaren een verschui-
ving plaats gevonden naar jongere leeftijdsklassen, die meer
ondernemingslust hebben. Deze jongere groepen dient men ex-
tra vertier alsmede contact met Aruba's cultuur en natuur te
bieden. De Moulin (1976) bepleit in zijn Schets de aanleg van
een golfveld bij Malmok en het geschikt maken van de salinja
voor zeilsport e.d. Ook noemt hij een plantentuin; daarvoor
zou het betrekkelijk dichtbijgelegen terrein van Jaburibari
uitermate geschikt zijn. De Moulin benadrukt ook het zoveel
mogelijk handhaven van het exclusive karakter van het toeris-
me; derhalve een teveel aan hotels in de beperkte kuststrook
vermijden en zorgen dat het eiland niet ontaardt in een pret-
park. Nodig is verhoging van het peil van het hotelpersoneel
(hotelvakschool), en ondervanging van social verstoringen.
Vooral de twee laatstgenoemde punten staan op de tocht. De
Arubaanse jongeren hebben te weinig afleiding, waardoor ze
in de hotels terecht komen. De moraal verslechtert. Maat-
regelen om minderjarigen uit de hotels te weren worden niet
getroffen; jeugdprostitutie vindt plaats. Het politiejaarverslag
van 1975 vermeldt, dat alles erop wijst, dat zowel de lokale als
de international drughandel op Aruba blijft toenemen.
Wat het niveau van het hotelpersoneel betreft, is gebleken
dat niet iedereen voor langere termijn voor werk in de hotels
geschikt is. Met een hotelvakschool kan men hooguit de werk-
nemers met aanleg kwalitatief verbeteren; voldoende aanleg en
juiste mentaliteit zijn de eerste voorwaarden voor een goede
ober of kok. Deze problemen spelen met name bij het be-
dienend- en keukenpersoneel. Uit grafieken van het hotelper-
soneel, verdeeld naar leeftijd, blijkt, dat de hotels voor de be-
diening en de keuken jonge krachten aantrekken, terwijl de
doorstroming naar oudere leeftijdsgroepen gering is. Dit houdt
verband met psychologische drempels. Door het contact met
veel uitgevende bezoekers en de goede salarissen die men ver-
dient, raken veel obers, casinopersoneelsleden en barbedien-
den op een gegeven ogenblik aan de drank en vrouwen. Verlie-
zen zij hun baan, dan merken zij, dat de hotelleiding aan goed-
kopere jonge krachten de voorkeur geeft. In fig. 7 is voor
een representatief hotel duidelijk te zien, dat het huis- en


Werkgelegenheid op Aruba in 1972 en 1974

I.S.I.C. Aantal Type') Gemiddeld
code') Activiteit ondernemingen werklieden dagloon
1972 1974 1972 1974 1972 1974
(1) (2) (3) (4) (5) (6) (7) (8)

I Landbouw, visserij 7 7 21,0 31,1 10,17 13,27

III Industrie 47
IV Utiliteitsbedrijven 3
V Bouwnijverheid 56
handel 295
restaurants e.d.
hotels, pensions
Horeca 88
VI Handel en horeca 383
diensten m.b.t.
VII Vervoer&
communicate 30
fin. instellingen
zakelijke diensten
VIII Bank- en
verzekeringsw. 56


15 1.734,8
50 2.107,9 2.089,3 55,89 58,84
3 413,7 420,1 28,83 37,81
60 2.017,0 2.736,3
62 816,3
236 2.276,4
298 3.031,0 3.092,7
73 428,0
23 1.528,4
96 1.735,7 1.956,4
394 4.766,7 5.049,1 14,01 17,03
16 347,6


29 396,2 516,4 20,48 23,20
23 412,9
43 214,7

66 538,2 627,6 20,69 23,18

medische- e.d.
partic. onderw./recre
IX Dienstverlening
I-IX Totaal


27 118,6
32 333,9

34 153,7
119 128 1.054,1 1.323,5 14,17 14,64
701 737 11.314,8 12.793,4 23,43 26,29

') International Standard Industrial Classification.
2) Het arbeidsvolume wordt uitgedrukt in 'typewerklieden'; I type werkman is 260
verloonde dagen bij een 5-daagse workweek en 312 bij een 6-daagse.
') Inspringend om aan te geven, dat het subtellingen betreft (11 + 24 + 15 = 50, zie
Bron: Statistiek Arbeidsvolume en Loonsommen 1972. De cijfers voor 1974 zijn nog
niet elders gepubliceerd.

administratief personnel meer normal verdeeld is over de leef-
tijdsklassen dan het bedienend en keukenpersoneel. Wel dient
rekening gehouden te worden met het feit, dat het hier een
jonge bedrijfstak betreft. Het oudste luxe hotel, Aruba
Caribbean, bestaat pas achttien jaar, sinds 1959. Op Bermuda,
bij voorbeeld, kent men al zestig jaar toerisme. Al met al
schijnt het reservoir, waaruit men hotelpersoneel put, voor
Aruba beperkt.

Verblijfstoeristen op Aruba naar herkomst in percentages; jaar 1975

Hotels particu-
Landen Totaal luxe le klas 2e klas 3e klas lieren
U.S.A./Canada 69 75 81 12 21 26
Latijns Amerika 28 23 16 83 75 59
Overige 3 2 3 5 4 15
Totaal 100 100 100 100 100 100
Venezuela (19) (18) (9) (53) (33) (32)

Met de opening van het Concorde hotel wordt blijkens tabel
11 de capaciteit van de op Palm Beach geconcentreerde luxe
hotels met liefst vijftig procent uitgebreid. Gevreesd moet wor-
den, dat een tekort aan vaklieden ontstaat, waardoor enerzijds
de exploitatiekosten zullen toenemen vanwege de loonfactor,
en anderzijds de kwaliteit van de geboden diensten zal ver-
minderen. Tenslotte wordt nog aan de hand van tabel 8 ge-
wezen op het gespreide en enigszins dualistisch karakter van de
markten waarop men zich richt. Ongeveer 1/3 van de luxe
toeristen zijn 'emotionele' Latino's tegenover de meer 'nuchte-
re' Noordamerikanen.

Arbeidsvolume' op Aruba in 1972, 1973 en 1974
(vergelijking % 1974 met Nederland)

Type werklieden Percentage Aruba Ned.%
Sectoren 1972 1973 1974 1972 1973 1974 1974

Landb./tuinb./veeteelt 52 52 57 0,3 0,2 0,3 6,3
Industrie' 2.146 2.128 2.127 10,2 9,9 9,4 23,4
Utiliteitsbedrijven 414 411 420 2,0 1,9 1,9 0,9
Bouwnijverheid 2.224 4.012 2.943 10,6 18,7 13,0 9,4
Dienstverlening 10.798 11.251 11.503 51,4 52,2 51,1 44,2
Overheid' 2.891 2.746 3.186 13,8 12.7 14,1 12,8
Arbeidsreserve' 2.460 936 2.306 11,7 4,4 10,2 3,0

Totaal 20.985 21.536 22.542 100,0 100,0 100,0 100,0

') Arbeidsvolume omvat mi6r dan werknemers (tabel 9), namelijk zelfstandige be-
drijfshoofden, medewerkende gezinsleden, werknemers.
2) Incl. delfstoffenwinning.
1) Excl. Water en Energiebedrijf (zie Utiliteitsbedrijven). De fluctuaties bij de
Overheid hangen samen met de wisselende bouwactiviteiten, in die zin, dat de
Overheid afvloei daaruit enigszins opvangt.
4) Werkloosheidspercentage t.o.v. de beroepsbevolking.


In de inleiding is aangegeven hoe de natuurlijke omstandig-
heden de raffinage en overslag van aardolie mogelijk maakten,
waardoor de bevolking, haar activiteiten en daardoor weer het
gebied een total andere aanblik kregen. Voor toerisme
gunstige omstandigheden zijn gecreeerd. De bevolking heeft
immers dankzij de aanwezigheid van Lago goed onderwijs ont-
vangen, zij werd welvarend, waarbij detail- en groothandel ge-
stalte kregen. Men heeft zich de Engelse taal eigen gemaakt en
deels Amerikaanse denkwijzen overgenomen. Omdat het
Amerikaanse bedrijf Lago sinds 1952 arbeidsbesparende
technieken heeft geintroduceerd, zijn veel werknemers afge-
vloeid, zodat ruimschoots voldoende arbeidskrachten beschik-
baar warren om de hotels te bouwen en te bemannen.
De brede, witte stranden en het zonnige, tropische klimaat,
dat door de vrijwel steeds heersende passaatwind geen extreem
hoge temperature kent, maken het eiland zeer aantrekkelijk

voor vacantiegangers. In 1959 verrees het eerste, grote, luxe
hotel op Palm Beach. Na 1967 breidde de hotelaccomodatie
zich snel uit, zoals tabel 11 laat zien. In het navolgende wordt
ingegaan op de gevolgen van de geschetste ontwikkelingen
voor het natuurlijk milieu, welke op haar beurt weer het den-
ken en handelen van de bevolking zullen beinvloeden.

In tabel 1 kan men aflezen, dat de bevolking sinds 1920
ruim verzevenvoudigd is. De toenemende welvaart heeft het
autobezit en de woningbouw gestimuleerd. De droom van vrij-
wel iedere Arubaan is het bezit van een eigen huis, dat hij in
vele gevallen zelf bouwt met hulp van families en kennissen.
Rond Oranjestad en ten western van San Nicolas heeft subur-
banisatie plaatsgevonden. Naast het stedelijk ruimtegebrek
speelt de trek uit de stad een rol. De toegenomen mobiliteit
maakt het mogelijk om een eensgezinswoning op het platteland
of in een van de vele kleine buurtgemeenschappen te betrek-
Op grote schaal vindt lintbebouwing plaats, waardoor
achterliggende gronden geisoleerd raken. Om al die verspreide
gezinnen van water te voorzien, plaatst de overhead uit zui-
nigheidsoverwegingen kolossale, onesthetisch aandoende
watertanks op diverse heuvels, zoals recentelijk te Jaburibari,
waardoor de horizon is bedorven.
Het spanningsveld tussen verstedelijking, natuur en land-
schap, en (potentiele) landbouw is evident. Het onttrekken van
grondwater door Shell op het zustereiland Curacao, werd
vroeger slechts door enkele vooruitziende geesten als een erns-
tig bezwaar gevoeld. Nu men aldaar de landbouw wil activeren
vormt de lage grondwater spiegel een ernstig nadeel. In de
Arubaanse buurtgemeenschap Noord heeft men in 1976 volks-
woningen gebouwd op schaarse voor landbouw geschikte
gronden. Het bestemmen van goede landbouwgronden voor
huizenbouw zal thans niet zozeer als een gemis worden ge-
voeld, omdat de agrarische sector (blijkens Tabel 10) vrijwel
niet bestaat. Daar zou evenwel verandering in kunnen komen
indien door toepassing van moderne technieken en irrigatiesys-
temen de landbouw zou kunnen worden bevorderd.


Hotels op Aruba

Gem. bezetting
Begin Hotel Locatie Aard Kames 1974 1975

Aruba Caribbean Palm Beach

Aruba Sheraton
Holiday Inn

Play Boy

Talk of the Town
Basi Ruti
Manchebo Beach
Divi Divi
Tamarijn Beach

Cactus Inn

Palm Beach
Palm Beach
Palm Beach

Palm Beach
Palm Beach
Palm Beach

Palm Beach
Eagle Beach
Eagle Beach
Eagle Beach

S. Nicolas

luxe 220 80,5 75,2
luxe 200 80,6 70,7
luxe 400 84,7 73,4
luxe 200


luxe 502
luxe 450
luxe 320


le kl.
le kl.
le kl.
le kl.






78.7 72,3
65 48,5
77,8 70.7
88,2 82

Het enorm gegroeide bevolkingsaantal, gecombineerd met
de sterk vergrote mobiliteit en een toenemend vrij besteedbaar
inkomen, heeft geleid tot een grote behoefte aan mogelijk-
heden tot recreatie. Gezien de vorm van de bevolkingspiramide
(zie figuur 1) is voor de nabije toekomst een toenemend aantal
jonge gezinnen te verwachten, die vanwege hun kleine kinde-
ren vooral ontspanning in de open lucht zullen zoeken.





Vroeger voelden 'de Arubanen' zich niet bijzonder tot zwem-
men en strandbezoek aangetrokken. Onder invloed van de
zonminnende toeristen is daar evenwel verandering in gekomen.
Vooral de jeugd trekt graag naar bet strand om te zwemmen,
wat rond te lopen, in groepjes te praten en een drankje op een
van de hotelterrassen te drinken. De ouderen zijn verzot op bar-
becues, die vooral tegen het vallen van de avond plaatsvinden,
het zgn. 'moonlighten'. De bevolking ziet zich nu de mooiste
stukken strand ontnomen door de zich steeds maar uitbreidende
hotelbouw. Alhoewel de hotelstranden voor bet publiek vrij
toegankelijk zijn, hebben zij een ander karakter gekregen; min-
der natuurlijk en ongedwongen. Op de resterende, vrije gedeel-
ten is bet, met name rond Pasen, wanneer men uit traditie enkele
dagen aan zee kampeert, bijzonder druk.
Vergroting van de draagfunctie van bet binnenland voor
recreatie zou de stranden ontlasten en tegemoet komen aan een
steeds dringender behoefte, vooral van de plaatselijke bevol-
king, maar eveneens van de toeristen. Dit wordt door de Aru-
banen zelf ook zo aangevoeld, getuige de lokale initiatieven
van de families Adolfo Oduber tot bet realiseren van een klein
pretpark aan de noordzijde van de Hooiberg. Een in bet begin
van de zeventiger jaren gehouden enquete heeft uitgewezen,
dat ruim 40% van de Amerikaanse en Canadese bezoekers, die
overwegend milieubewust zijn, wat van het eiland zelf wil zien.
Toeristenbureau en D.E.C.O. beschikken op dit punt over
nadere gegevens.

Sedert de komst van de Spanjaarden en de Hollanders aan
bet eind van de zestiende eeuw, heeft ontbossing plaatsgevon-
den. Dit hield verband met de aanleg van plantages, houts-
kool- en kalkbranden, alsmede de kap van commerciele hout-
soorten, zoals verfhout (Haematoxylon brasiletto), pokhout
(Guaiacum officinale), wayaca (Guaiacum sanctum) en mahok
(Swietenia mahagoni). Daarbovenop kwam de invoer van
ezels, geiten en schapen, die vrijelijk rondzwerven over bet ei-
land. De cabrieten zijn sindsdien sterk verwilderd en vormen
een ware plaag. Vrijwel alle oorspronkelijke vegetatie is ver-
dwenen, resp. vervangen door geitbestendig, doornig struikge-

was en velden schijfcactussen. Door de erosie spoelt veel
vruchtbare ground weg naar zee.
De toenemende behoefte aan delfstoffen voor de bouwnijver-
heid heeft geleid tot omvangrijke ingrepen in de op het kleine
eiland toch al beperkte landelijke gebieden. Uit economische
motieven heeft het belang van goedkope steenslag voor wegen-
of huizenbouw steeds vooropgestaan bij de afweging van
prioriteiten. Door de toenemende schaarste aan ongeschonden
terreinen en de vooral international groeiende waarde-
ring voor natuurwetenschappelijk, ecologisch en landschappe-
lijk waardevolle gebieden, zoals het eiland Aruba die kent,
moet behoud van het schaars wordende bezit aan natuurgebie-
den worden gesteld boven voornoemde zuiver-economische
belangen van een beperkte groep van de bevolking.
Duidelijk is reeds gebleken, dat economische veranderingen
een niet-gewenste aantasting van het milieu hebben meege-
bracht. Kritiek op natuurvernielingen volgt meestal pas op
langere termijn, omdat de nadelen ervan zich eerst na geruime
tijd doen gevoelen. Hierbij komt, dat de intellectuelen van
Aruba, van wie men toch in de eerste plaats een kritisch geluid
zou mogen verwachten, meestal gedurende vele jaren elders
hebben gestudeerd en gewoond, waardoor zij zich minder sterk
met hun eiland betrokken voelen als in dit opzicht wenselijk
zou zijn. Dat van Nederlandse zijde meegedacht wordt over de
verarming van Aruba's landschap en natuur, behoeft geen ver-
bazing te wekken. Het N.R.C. Handelsblad van 23 juli 1977
vermeldt in een vette kop: 'Het Geuldal wordt vooral in de rest
van Nederland gered.' Juist door het versneld 'kleiner worden'
van onze aarde, spelen natuurproblemen heden ten dage in een
wijder national en international verband.
Ondanks vier eeuwen roofbouw, welke sinds 1970 o.a. door
ontgrondingen escaleert en thans wijd verspreid en op inten-
sieve schaal plaats vindt, is op het eiland, nog veel uniek na-
tuurschoon over.

Als kleinste eiland van de Benedenwinden, met een hoge be-
volkingsdichtheid, ondervindt Aruba in toenemende mate


druk op haar landschappelijk school en haar natuur. Ver-
scheidene factoren zijn hieraan debet, zoals ruimtebeslag door
verstedelijking, horizonvervuiling, verkeer, recreatie en ont-
grondingen. Het is merkwaardig, dat op dit eiland, in tegen-
stelling tot het grotere Bonaire en Curagao tot nu toe zo weinig
aandacht wordt geschonken aan natuurbescherming.

Hieronder volgt een opsomming van enkele nog aanwezige landelijke gebieden.
Kudarebe aan de noordwestpunt is een fourageergebied voor pelikanen. Deze plaats
wordt gedurende het week-end druk bezocht door de eilandelijke bevolking, die er in
de auto doorrijdt. Men vangt hier ook koraalvisjes. Aansluitend het duingebied Cali-
fornie, dat ongeveer een kilometer lang is en op zijn beurt wordt afgegrensd door het
officiele, militaire oefenterrein Californie. Aan de westzijde van het eiland liggen de
prachtige stranden Palm Beach en Eagle Beach, waarvan de mooiste stukken door de
hotels zijn ingenomen. In de Paastijd staat dit hele gebied vol tenten en caravans van
kamperende Arubanen en Venezolanen. Salinja Cerka heeft een moerasvegetatie. In
de wintertijd fourageren daar trekvogels.
Landinwaarts liggen de historische commandeursgraven van Ponton en Seroe
Patrishi; zij dateren van omstreeks 1700. Vooral bij Ponton, een wijk van Oranjestad,
is de omgeving op vele plaatsen vervuild door het storten van afval.
Nauwelijks te vergelijken met enig ander landschap in West Indie is het binnenland
van Aruba, met zijn stapels diorietblokken, zoals van Ayo en Casibari, welke door
verwering van het terrein zijn ontstaan. Op vele plaatsen zijn in uithollingen van deze
blokken Indiaanse rotstekeningen gevonden.
Een uniek natuurmonument vormde de Seroe Canashito. Helaas werd deze kalk-
steenheuvel reeds bijna geheel afgegraven voor het winnen van steenslag. Het is de be-
doeling dat de schilderachtige steile noordkant waarin zich ook nog rotstekeningen
bevinden zal blijven gespaard; maar nu reeds ziet een luchtreiziger slechts een witte
stoffige viek op de plaats waar zich vroeger een uniek stukje Arubaans landschap be-
Vanaf Seroe Plat heeft men een goed uitzicht op de omgeving, welke overigens
grondig is vernield. In de aangrenzende Seroe Cristal bevinden zich nog oude mijn-
schachten; hier vindt men ook nog bergkristal. Het afwisselend gebied van Andicuri,
aan de noordkust, heeft een cocosplantage welke aan de zee grenst. Het is bij de bevol-
king een geliefde plaats voor barbecuen en zwemmen. Meer naar het western ligt de na-
tuurlijke brug, het uit toeristisch oogpunt gezien meest krakteristieke natuurmonu-
ment van het eiland. Hier bevindt zich een uitspanning met een uitgesproken couleur
locale, waar 's-zondags de Arubanen met inheemse instrumenten, zoals 'Ca'i orgel,
tambu en wiri, muziek maken.
Voor de zuidkust liggen lange koraalriffen. Het rif bij Cas di Paloma is drie kilo-
meter lang, dat bij Barcadera is veel smaller en heeft een lengte over ongeveer twee
kilometer. Deze ongeschonden riffen zijn begroeid met mangroven. Het is een broed-
gebied voor vogels. Het Spaans Lagoen is een door mangroven omgeven kreek, waar-
achter een wijd dal ligt, begrensd door de ruines van de goudsmelterij Balashi, de
Franse Pas met haar aan weerszijden hoogoprijzende rotswanden waartussen
zwermen groene parkieten vliegen, welk dal wordt afgesloten door een plantage met
palmbomen. Het dal wordt doorsneden door een verharde autoweg. Isla di Oro is door
een houten voetpad dwars door een breed mangrovenbos en over het ondiepe zeewater



Fig. 8. Schetskaartje van Aruba waarop de omgrenzing staat aangegeven van het
terrein dat in deze publicatie als een te beschermen gebied wordt aanbevolen en dat een
uitbreiding betekent van 'Nationaal Park Arikok' (1-3, 13-14). I: Cocospalmplan-
tage van Daimari met strandjes. 2: Indiaanse rotstekeningen van Arikok. 3: Top van
de Arikok,188 m, uitzicht. 4: Oude goudmijn van Miralamar. 5: Tuin van Masiduri. 6:
Cocospalmenplantage. 7: Top van de Jamanota, 188 m, uitzicht. 8: Oude plantage van
Rooi Prins, adobehuis, mooic rotswand. 9: Grot van Fontein met rotstekeningen. 10:
Chinese groententuin bij de bron van Fontein. 11: Grot van Quadirikiri. 12: Huliba
Cave en Tunnel of Love. 13: Boca Prins met strand en duinen. 14: Strand van Dos
Playa, grillig kustgebied.

|- I


met de vaste wal verbonden. Het is een prachtige omgeving. Door overmatig bespuiten
is in het mangrovenbos het evenwicht tussen vissen en muggenlarven ten gunste van de
'sangudos' verschoven.
Seroe Colorado heeft enkele mooie strandjes, en imposante rotspartijen. Naar het
noorden toe light het desolate en afwisselende kustgebied tussen Rinc6n en Daimari met
hoar woese achterland. Zie daarover de nu volgende bespreking van de lokale planned
'Natuurpark Jamanota.'

In onderstaand schema zijn de natuurgebieden samengevat
vanuit de optiek van recreatie. Maar er zijn een aantal factoren
welke de aantrekkelijkheid, zeker voor herhaald bezoek beper-
ken. Uit de opstelling blijkt, afgezien van natuurschoon e.d.,
dat het kustgebied tussen Rinc6n en Daimari met het achter-


~__~______ W > > 0 _____0

California duinen
Palm/Eagle Beach
Salinja Cerka
Historische graven
Ay6 en Casibari

Seroe Plat

Natuurlijke brug

Riffen zuidzijde
Isla di Oro
Spaans Lagoen
Seroe Colorado
Rinc6n Daimari



o x
x x

ox xx

x x

x x

o X

Goed. Veel bezocht.
Gering. Druk bezocht
Gering. Grotendeels
Goed. Veel
Goed. Klein opper-
Gering. In verval.
Gering. In verval.
Uitstekend. Groot
oppervlakte (25 km2)

land, de gunstigste perspectieven biedt voor aanvullende recra-
Zowel het Eilandsbestuur als de Aruba Commissie van de
Stichting Nationale Parken Nederlandse Antillen (Stinapa)
beraden zich over de wenselijkheid om een Nationaal Park
Jamanota in te richten. Het Ingenieursbureau Plan D2 heeft
terzake een rapport aan het Bestuurscollege uitgebracht.
Het genoemde geaccidenteerde terrein begrensd door
Daimari, Shete, Ceru Blancu, Ranca Piedra, Rinc6n en de zee
- heeft een oppervlakte van 2.500 hectare (zie fig. 8). Het
reeds bestaande Natuurgebied Arikok bevat Aruba's oudste
formatie van vulkanische gesteenten: diabazen, diabaastuffen
en diabaasconglomeraten. Het gedeelte ten western van de
Jamanota heeft dioritische gesteenten ongeveer 60 million
jaar oud -die door intrusie van magma in de oudere formatie
is ontstaan. Voorts bevinden er zich uitgestrekte koraalkal-
terrassen met een aantal gotten (Fontein, Quadirikiri, Tunnel
of Love, Huliba Cave) die een bezoek overwaard zijn. De Grot
van Fontein dicht bij een bekende bron gelegen is de
oudste vindplaats van Indiaanse petrographieen. Special aan-
dacht verdient het boeiende landschap bij Boca Prins, waar
men nog duinen aantreft en waar een schilderachtige steilrand
van het kalksteenplateau een hofje met cocospalmen begrens-
De verscheidenheid van landschap en microklimaat brengt
grote verschillen in begroeiing met zich mede. Langs de kust
een halofytische strandvegetatie, meer landinwaarts een
xerophytisch plantendek. Afgezien van het voorkomen van
enkele soorten die tot de Benedenwindse Eilanden zijn be-
perkt, is de cactusvegetatie van Aruba merkwaardig omdat er
z6veel tot dit gebied beperkte Melocactus-vormen zijn beschre-
ven, dat Aruba in de botanische wereld als een soort schep-
pingscentrum voor melocactus-soorten bekend staat.

Bescherming van dit uitzonderlijk mooie en bijzondere land-
schap is geboden. Als men wacht tot de bevolking milieube-
wust is geworden hetgeen zeker zal gebeuren, zoals voor-
beelden van welvarende volkeren elders leren is het te laat.


Het gehele terrein ook het reeds tot natuurgebied verklaarde
Arikok-gedeelte wordt thans met meer dan twintig trucks,
bulldozer en dynamiet, op grote schaal bedorven. Op dit ogen-
blik concentreren deze natuurvernielingen zich bij Baranca
Kasioenti, vlak bij de indrukwekkende steilrand van het kalk-
steenplateau achter Rooi Prins. Van dit eens zo fraaie natuurge-
bied is, mede gezien de verderopliggende en zich voortdurend
uitbreidende officiele steengroeve, niet veel meer over.

Aruba's sterk verarmde landschap behoeft herbebossing,
waarbij dan tevens toeristische attracties kunnen worden inge-
bouwd, zoals een door bellisima omzoomde weg, bloeiende
aloeveldjes, cactustuinen en paden die door agaven en zuilcac-
tussen worden begrensd. Men moet niet vergeten dat in elk
geval voor de toerist het karakter van Aruba, waarschijnlijk
meer dan dat van enig ander eiland van de Antillen, door cac-
tussen, agaven en aloes wordt bepaald.
leder die Aruba kent zal bij het woord 'herbebossing' den-
ken aan de vele experimenten welke weinig of geen positive
resultaten hebben opgeleverd. Afgezien van de vele andere
eisen waaraan hierbij moet worden voldaan, zullen het water-
vraagstuk en het geitenprobleem allereerst om een oplossing
vragen. Een overzicht van de mogelijkheden om deze aanplan-
tingen te doen met plantensoorten die door hun voorkomen op
de eilanden hun bruikbaarheid reeds hebben bewezen, heeft
frater Arnoldo Broeders ons reeds in zijn Handleiding (1967)
met argumenten voor cen Nationaal park cursief gedrukt -

De bevolkingsgroei is in vergelijking met soortgelijke regio's
drastisch verminderd. Het eiland telt verhoudingsgewijs veel
'tieners', wat inhoudt, dat voor het komende decennium een
behoorlijke toename van de beroepsbevolking en van het aan-
taljonge gezinnen verwacht mag worden. Deze zullen met hun
kinderen additionele druk uitoefenen op het milieu, namelijk
voor woonruimte en recreatie.

De bevolkingsdichtheid per km2 van 321 is hoog, temeer
daar de woongebieden zich alle bevinden bezuiden de water-
scheiding 'Alto Vista Babijn Ay6 Shete Jamanota Ran-
ca Piedra', een gebied, dat ongeveer 2/3 van het eiland be-
slaat, derhalve 481 mensen per km2 tellende. Dit laatste cijfer
geeft een onderwaardering van de bevolkingsdruk, omdat geen
rekening is gehouden met de toeristen. Het gevaar is niet denk-
beeldig, dat bedrijven, zoals kippefarm en horeca gevestigd
zullen worden in de nog rustige natuurgebieden.
De aan de voet versmalde bevolkingspiramide, de grote be-
volkingsdichtheid, de vergelijking van de vruchtbaarheid met
die in overeenkomstige regio's, toenemende criminaliteit en
alcoholgebruik, wijzen alle in de richting van een onacceptabel
geachte bevolkingsdruk. Door de goede scholing en de grote
welvaart, al zijn de vruchten daarvan minder gelijkelijk ver-
deeld dan in Nederland, is het ruimtegebrek intensiever dan in
gebieden met een arme en ook minder mobile bevolking.
Zeer duidelijk treedt het toenemende ruimtebeslag aan de dag
in ontgrondingen, de groei van de buitendistricten, lintbe-
bouwing, de druk op recreatiegebieden, vooral in het Paassei-
zoen en de zich doorzettende floristische- en faunistische ver-
De mogelijkheden tot agrarische activiteiten zijn zeer be-
perkt door de geringe regenval van gemiddeld 443,8 mm en de
fluctuaties daarin over de jaren (zie fig. 1). Daarenboven is er
bijna geen grondwater, omdat de bodemstructuur daarvoor niet
gunstig is, terwijideverdamping van oppervlaktewater wonder in-
vloed van de vrijwel steeds schijnende zon en harde passaat-
wind, jaarlijks een veelvoud van de regenval bedraagt, name-
lijk ongeveer 3.000 mm. Genoemde factoren bemoeilijken
uiteraard niet alleen de landbouw, doch maken eveneens de
inlandse natuurgebieden kwetsbaar.
Door het goed lonenende werk bij Lago, hotels en overhead,
zijn agrarische bezigheden economisch onaantrekkelijk, ter-
wijl die bovendien veel zwaarder zijn. De percelen zijn klein
van omvang, hetgeen een belemmering vormt voor mechanisa-
tie. Om het beoefenen van het boerenbedrijf aantrekkelijker te
maken zijn noodzakelijk: mogelijkheid en faciliteiten voor

irrigatie, het zich specialiseren op hoogwaardige tuinbouw-
producten, het zoveel mogelijk door middel van moderne tech-
nieken verlichten van de arbeidsomstandigheden, en v66r alles
motivatie. Interactie tussen landbouw (watervergaring, ge-
wassen) en natuurschoon wordt noodgedwongen gemist.

Sinds de vijftiger jaren is de prijs van het exportprodukt
alone een aloederivaat gedaald. Pogingen om het snij-
proces te mechaniseren zijn op niets uitgelopen. De aloeboeren
sterven uit, hetgeen in zekere zin ontbossing betekent, alsmede
het verdwijnen van een toeristische bezienswaardigheid.
Ontwikkeling van het aantal manjaren (werknemers) op Aruba
I.S.I.C. sector 1972 1974 mutatie (%)
I/Ill Landbouw/industrie 2.129 2.120 -9 (-0,4)
IV Utiliteitsbedrijven 414 420 6
V Bouwnijverheid 2.017 2.736 719 (35,7)
VI/IX Dienstensector 6.755 7.517 762 ( 11,3)
TOTAAL 11.315 12.793 1.478 (13,1)

Uit tabel 12 blijkt dat de bouwnijverheid voor wat betreft de
werkgelegenheid de grote groeier is. Zij is het die de steenslag
betrekt. Daarom zal waarschijnlijk all6n beperking van de
steenbreek tot enkele plaatsen success hebben. Opvallend is te-
vens de sterke groei van de dienstensector; immers de bouw-
nijverheid is hiervan deels een afgeleide. Het belang van de in-
dustrie voor de werkgelegenheid is daarentegen iets afgeno-
men, waardoor de economische structuur nog eenzijdiger
dreigt te worden dan zij reeds is.

Op langere termijn bezien vertoont de 'toeristenindustrie' in
vele landen een grillig beeld. De economische activiteiten op
Aruba concentreren zich just hierop. De overige dienstver-
lening, alsmede de bouw, profiteren van het multiplier-effect.
Gemeten naar arbeidsvolume voor het jaar 1974, ontstaat het
volgende totaalbeeld:

primaire sector :landbouw, visserij 0,3%
secundaire sector: industries 9,4%
openbare nutsbedrijven 1,9% 24,3%
bouwnijverheid 13,0%
tertiaire sector : particuliere bedrijven 51,1% 75,4%
overhead (incl. arb. res.) 24,3% '

De economic is door haar eenzijdige structuur sterk af-
hankelijk van het toerisme. De concurrentiepositie daarvan
zou versterkt worden door vergroting van het toeristisch kapi-
taal i.c. natuurschoon. Agrarische activiteiten en verbetering
van de hydrologische omstandigheden, dragen bij tot het land-
schapsschoon, terwiji zij daarnaast de economic iets minder
eenzijdig zouden maken. Aruba's potentiele positive als
trait-d'union tussen Noord- en Zuid-Amerika wordt mijns in-
ziens onderschat. Met name ware hierbij te denken aan het in-
spelen op de huidige 'groeier' binnen de westerse economieen,
namelijk de communicate industries. De klassieke industrieen
verhuizen than voor een groot deel naar ontwikkelingslanden.
Het milieu is sterk verarmd door vier eeuwen roofbouw, die
sinds 1970 is geescaleerd door grootschalige ontgrondingen.
Aruba bezit een aantal natuurgebieden, waarvan all6n de
kuststrook Rinc6n Daimari plus achterland de mogelijkheid
biedt tot inrichting als natuur- of landschapspark. Hiermede
zijn zowel lokale als interlokale belangen gediend.
Omdat ontgrondingen zich hebben verplaatst van terreinen
bij Santa Cruz en Babijn naar voornoemd, wat betreft de om-
vang betreft beperkt, natuurgebied, is actie om dit te behouden
dringend gewenst; omdat namelijk met het ontginnen van dit
terrein de mogelijkheid van een 'natuurpark' op Aruba voor-
goed verkeken zou. zijn. Het is derhalve zaak voor de Aru-
banen om zich goed te realiseren wat het eindresultaat is van
een strategic van 'niets ondernemen'. Het huidige, schrale
landschap zou overigens v661 meer te bieden hebben, ware het
niet, dat het eeuwenlang is leeggegeten en leeggehaald door
respectievelijk cabrieten en ontbossers. De natuur heeft beide,
zij het sterk gehavend, weten te overleven. Steenbreek echter is



Antersijn, G.M.: Bevolkinsprognose 1974 2000 voor Curacao en Aruba, invloeden
hierop van demografischefactoren. Aruba, januari 1976.

Arnoldo Broeders, Fr. M.: Handleiding tot gebruik inheemse en ingevoerde planten
op Aruba, Bonaire en Curacao. St. Augustinus, Curacao 1967.

Bevolking en Arbeid. Aruba, D.E.C.O., aug. 1974.

Bradfield, Richard: The agriculture and agricultural potentialities of Aruba. Soil
Technology, Cornell Un., Ithaca, N.Y., 1964.

Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, Elsevier Ned. N.V., 1969.

Erkelens, J.: Een berekeningsmethode voor de logistische curve. Statistica neerlandica
22, no. 3,1968.

Hartog, Johan: Arubapast andpresent. De Wit, Oranjestad, Aruba, 1961.

Henriquez, P.C.: Monumentenzorg en natuurbeheer. Cultureel Mozarek van de Ne-
derlandse Antillen. De Walburg Pers Zutphen, 1977, p. 227-261.

Kok, Michiel: De economische structuur van de Nederlandse Antillen. St. Augustinus,

Korps Politie Nederlandse Antillen, Commissariaat Aruba. Jaarverslag 1973 en 1975.

Luidens, Felix: The impact of stay-over tierism on the economy ofAruba. Inter Amer.
Univ., Puerto Rico, July 1975.

Morzer Bruyns, M.F.: Natuurbehoud en natuurbeheer op de Nederlandse Antillen.
Rijksinst. Natuurbeheer, Zeist, 1969.

Moulin, P.L. de: Schets van een ontwikkelingsplan Aruba. D.E.C.O., Aruba, febr.

National Rekeningen 1975. Centr. Bureau Statistiek, Staatsuitgeverij, 1976.

Proceedings of the first Aruban and Antillean Congress on Alcoholism. Aruba, sept.

Ruimtelijk Structuurplan (Aruba). Adviesbureau Arnhem b.v., 1975.

Statistiek arbeidsvolume en loonsommen in 1972. D.E.C.O., Aruba, aug. 1974. Idem
DrsA.G.M. Claassen
Landr6straat 366




Continued from N. W.I.G. 52, p. 175-19d, and previous lists since 1947. Publications
not seen by the compiler of this incomplete bibliography are not included. -- The exis-
tence of a Summary is indicated by a translation of the title.

Labeur, Cees: 'Wan pipel, wan natie' maar: Suriname heeft zijn draai nog lang niet
gevonden. Elseviers Mag. 32, 1976, 49, p. 82-83, 2 figs. Zwerven door Indianen en
Bosnegerdorpen, tropisch oerwoud en Paramaribo, 32, 53, p. 110-111 & 113-114, 4

Lamp, Stanley: Buskando un maneho di edukashon propio. Kontakto Antiano 9,
1977,6, p. 12-13 & 15-21.

Lamur, H.E.: De groei van de Chinese groep van Suriname 1964-1970. NWIG 51,
1976, p. 13-19.

Lamur, Humphrey E.: Demography of Surinam plantation slaves in the last decade
before Emancipation: The case of Catharina Sophia. In: Rubin & Tuden. Comparative
perspectives on slavery in New World plantation societies, 1977, p. 161-173, 1 fig.

Landbouw en veeteelt op Bonaire ter discussie gesteld. Amigoe 26. VII. 1974, p. 8. See
also Beurs 27.VII, p. 5, portr. (interview P.W.J. Stoffel).

Landbouwmaatschappij Victoria. Suralco Mag., March 1976, p. 12-17, 5 figs.

Landbouwtechniek, welvaart en welzijn. Techna 1, 1976, Mar. p. 17-20, Apr. p.

Landingsbaan begin voor ontwikkeling van Bonaire. Amigoe 27.VI.1975, p. 3, see
also p. I.

Landsbelang. Ir. George Hindori. Objectieve Surinamer 5, Oct. (1975), p. 1 & 3,

Landsverordening van de 19dejuli 1976 tot bescherming van marine gebieden. Publi-
catieblad 1976-157, 7 pp. (Landsverordening Mariene natuurreservaten; Cur.).

Lang da Silveira, Fabio & Hof, Tom van 't: Regeneration in the gorgonian Plexaura
flexuosa (Cnidaria, Octocorallia). Bijdr. Dierk. 47, 1977, 1.


Lannoy, L.A.J. de: De Brandweer nieuwe stiji. Techna I, Jan. 1976, p. 2-4,2 figs.

Lannoy, Mavis de & Haseth, Lucille: David Maurice Noel: amor pa nos cultural.
Amigoe 23.X.1976, p. 14, portr.

Larmonie, M.J.: Inconstitutioneel of niet? Amigoe 22.XII.1975, p. 9. See: J. van der
Kuyp, 24.XII, p. II.

Leentvaar, p.: Inundation of a tropical forest in Surinam . Proc. 1st Int. Congr.
Ecology 1974, p. 348-354, 2 fig. & 2 pls.incl.

Lecuwen, H. van: Niet alleen puin ruimen in Nederland maar ook werken aan de toe-
komst van Suriname. Iros 1, 1976, 1, p. 18-21. -- Alleen geloof in de ontwikkeling van
Suriname is niet genoeg. 1, p. 22-25.

Lescure, Jean: Biog6ographie et 6cologie des Amphibiens de Guyane franchise VI. Liste
C.R.S. Soc. Bioglogr. 440, 1975, p. 68-82, 8 figs.

Lescure, Jean: Contribution a I'6tude des amphibiens de Guyane francaise VI. Liste
preliminaire des anoures. Bull. Mus. natn. Hist. nat. Paris(3) 377, Zool. 265, 1976, p.
475-524, 4 figs. (Surinam material compared.)

Lescure, Jean: Etude de deux tetards de Phyllobates ... Bull. Soc. Zool. France 101,
1976, p. 299-306, 2 figs. (Surinam tadpoles compared.)

Lescure, Jean: The effect of a total sun eclipse on the vocal behavior of some
amphibians. Copeia 1975, p. 764-765. (Surinam)

Lescure, Jean & Fretey, Jacques: Etude taxinomique de Phrynops (Batrachemys)
nasutus . Bull. Mus. natn. Hist. not. Paris (3) 377, Zool. 239, Dec. 1975, p.
1317-1328, 4 figs. (Surinam turtles compared.)

Leusden, J.M.G. van: De werkgelegenheid tot 1980 op Aruba en Curacao. Econ.
Notifies Cur. 1972, 1, p. 2-4.

Lichtveld, G.R.: Misvattingen over staatsrecht. Amigoe 25.IX.1975, p. 9. See: J.H.
van der Kuyp: Het politieke system van de N.A. in de knoop. 18.IX; also L.X, p. 8.

Lichtveld, Leonhard A.M.: Antropologische benaderingen. Cult. Mozarek Sur. 1977,
p. 35-41.

Lichtveld, Lou: Taalverkeer een minibabel, p. 63-81. De Bosnegers, p. 146-188.
- CoOperaties, p. 202-204. Blijvers, maar in groepsverband, p. 277-282. Alfa-
betisering en beroepstraining, p. 332-340. Volksmuziek, dans en lyriek, p. 359-377.
Veelvoudig muziekleven. Hogere ontwikkeling, p. 391-395. Cult. Mozaoek Sur. 1977,

Lim, Hanny: Introductie Papiaments geen kleinigheid. Beurs 27.VII.1976, p. 2, 2
portr. (Interview with minister of education Faustina Frank.)


Lim, Hanny: Topoverleg van 50 universiteiten op Curacao. Beurs 8.VII.1976, p. 3 (Sir
Philip Sherlock UNIFA; 21-24.IV.1977.)

Lim A Po, H.R.: Recht en maatschappelijke verandering. Een algemeen college ge-
houden voor de Universiteit van Suriname op 22 oktober 1974. Sur. Jur. 20/21, 1975,
p. 22-35.

Limited possibilities for agricultural development in Saba, St. Eustatius and St.
Martin. Business newsN.A. 44, Sep. 1976, p. 2. (ref. report J.R. Butter.)

Linde, Jan Marinus van der: Herrnhuter im Karibischen Raum. In: Unitas Fratrum.
HerrnhuterStudien, 1975, p. 241-260, 11 figs. on 4 pls. excl.

Lionel Capriles ... Veel negatiefs is bij oude gebleven. Amigoe 7.V. 1976, p. 3.

Loenhoud, P.J. v. & Sande, J.C.P.N. v.d. & Focke, J.W.: Rocky shore zonation on
Curacao ... Abstr. Ass. Isl. Marine Lab. Car., Curacao, 1976, p. 40-41, 1 fig.

Loning, Nic.: Het blanke bevolkingsdeel, p. 282-286. Beeldende kunst. Winst- en
verliesrekening, p. 402-405. Cult. Mozarek Sur., 1977, ill.

Lucha sindikal. Kont. Antiyano 7, 1975, 6/7, p. 3-4, 6-8, 10-11.

Luckhurst, Brian & Luckhurst, Kirsten: A study of the relationship between substrate
complexity and reef fish diversity. Abstr. llth Meeting AIMLC, 1975, 1 p.

Luisa, Celcio C.: Tula kreeg plaats in Winschoten, Holland. Toos van Mierlo's homma-
ge an Curacao's vrijheidsheld. Beurs 19. VIII. 1977, p.4 (poetry of Elis Juliana).

Maas, Kees van der: Aruba zorgt voor storm in Antilliaanse politick. NRC/Hand.
8.V11. 1977, Op. p. 4. See also 13 & 20.VIII.

Maas, Kees van der: 'Nooit los van Nederland' is leus op mini-Antil Saba. Utr. Nwsbl.
19.V11.1977, p. 4, 2 figs. Aruba in staking voor meer zelfstandigheid. 12.VIII, p.
11. Suriname zoekt identiteit. 28.X., 1 fig. Suriname begin dit jaar met buiten-
landse politick. 9.1.1978.

Mac Gillavry, H.J.: Senonian rudists from Curacao and Bonaire ... Abstr. 8th Car.
Geol. Conf. 1977, p. 101-102.

Mac Gillavry, H.J. & Beets, D.J.: The Rincon problem or how to confuse the geolo-
gist. Abstr. 8th Car. Geol. Conf. 1977, p. 103-105. (Bonaire)

Macintyre, lan G. & Kinsman, David J.J. & German, Robert C.: Geological recon-
naissance survey of Saba Bank, Caribbean Sea. Carib. J. Sci 15, 1975 (1976), p. 11-20,
5 figs.

Mac Nack, E.H.: Architectuur en stedebouwkundige aspecten. Cult. Mozarek Sur.,
1977, p. 379-384.


Maduro bedrijf bestaat 140 jaar ... Amigoe 15.VII.'77. S.E.L. Maduro & Sons
Inc. Beurs 16.VIII.1977, p. 9-16, ill. (1837-1977)

Maduro & Curiels Bank 60 jaar. Beurs 16.X1I.1976, p. I, 2 portr.; see also 17.XII.
(Shon Sha Capriles)

Man, A.N. de: De Arubaanse zeetuinen. Amigoe 4.VI.1975, p. 6.

Manchi Mens6 (H.J.) Na 25.000 vlieguren met pension. Beurs 27.X. 1977, p. 5.

Mar Antil verzekert verbinding met de Bovenwindse Eilanden. Vanavond begint offi-
ciele reis... Beurs 13. VIII. 1975, p. 2,2 figs. (Replaces 'Antillia'.)

Marcuzzi, G.: Further studies on Caribbean tenebrionid beetles. Stud. fauna Curafao
52, 1977, p. 1-71, fig. 1-26, pl. 1-3 excl. (Figs. of pl. I and II interchanged.)

Marcuzzi, G. & D'Aguilar, J.: Catalogue raisonn6 des insects des Antilles francaises.
3 Coleopteres: 'Tenebrionidae'. Ann. Zool. 6col. anim. 3, 1971, 1, p. 79-96, 20 figs.

Maresch, Walter V., 1974. Plate tectonics origin of the Caribbean Mountain System of
northern South America. Bull. Geol. Soc. Amer. 85, p. 669-682, 7 figs.

Maria Liberia (-Peters): Eerste vrouwelijke gedeputeerde van Curacao. Amigoe
27.IX.1975, p. 9, portr.

Marie, Marjan van: (review) Sonia Garmers: Lieve Koningin, hierbij stuur ik U mijn
dochter. Margriet 1976 no. 42, 15.X.1976, p. 121-123, ill.

Marks, A.F.: Gezinsvormen en gczinscultuur. Cult Mozalek N.A. 1977, p. 76-95, 2
pls. excl.

Maso, S.: Sociaal opbouwwerk in ontwikkelingssituaties. Iros2, 1977, 1, p. 16-19.
Mauries, Jean-Paul: Spirostreptides (Myriapoda-Diplopoda) de Guyane francaise.
Bull. Mus. natn. Hist. nat. Paris (3) 333, Zool. 235, 1976, p. 1257-1275, 35 figs.

Meer Mohr, C.G. van der: Calcium carbonate precipitation in the Cueva di Watapana
on Bonaire, Netherlands Antilles. Leidse Geol. Meded. 51, 1977, 1, p. 37-47, 2 figs. &
I1 phot.

Meer Mohr, C.G. van der: Field trip to the salinas of Bonaire. Guide excurs. N. A.
8th Car. Geol. Conf., 1977, p. 76-87, fig. 26-31.

Meer Mohr, C.G. van der: The dolomite of Piedra di Bonaire. Abstr. 8th Car. Geol.
Conf., 1977, p. 119-120.

Meer Mohr, C.G. van der: The genesis of the carbonate crusts in the salifias di Cai on
Bonaire. Abstr. 8th Car. Geol. Conf., 1977, p. 121-122.

Mees, G.F.: Mass mortality of Puffinus gravis (O'Reilly) on the coast of Suriname.
Zool. Meded. 49, 1976, 20, p. 269-271. (Great Shearwater)


Meeuwen, H.M. van: Aantekcningen over de systematische positive en de biologic van
Gymnodactylus antillensis . Lacerta 32, 1974, p. 187-194, 2 figs., cover picture.

30 Mci 1969. Amigoe 30. V. 1975, p. I & 3. Ong A Kwie van CFW: Zes jaar na 30
mei is het wantrouwen nog even groot, 30.V, p. 3, 2 figs.

I Mei overpeinzingen van minister Frijmersum. Nieuw Suriname 26, 4.VI. 1976, 8, p.
6, portr.

Meijers, H.: Caricom ... NRC/Hand. 19, 21 & 26.XI.1974. Caribische gemeenschap
met unieke bevoegdheid.

Mennega, Alberta M.W. & Lanzing-Vinkenborg, Marijke: On the wood anatomy of
the tribe 'Olmedieae' (Moraceae) . Acta Bot. Neerl. 26, 1977, p. 1-27, 4 pls. incl.
(Incl. Surinam material.)

MEP Beurs 19.11.1977 (referendum); 12.111 (incident De Gaay Fortman); 24.1
(Hoe heilig?); 2.VIII (Onbezonnen); 4.VIII (Arubaans verzet); 15.VIII (geescaleerd);
22, 24& 26.VIII (gedrag jegens Curaqaose Bijstandspolitie); 23.VIII (Anti-MEP com-
missie); 5.IX (tegenover Nedcrlandse media); 6.X (Gouverneur Leito dient Betico
Croes van repliek). Amigoe 7.VII.1975 (desnoods met de duivel samenwerken);
24.XI (uur aangebroken); 30.XII (ministers naar huis); 31.1.1976 (reis naar Neder-
land); 3.XII (NEP); 5.111.1977 (bezoek minister De Gaay Fortman); 7.111 (Dokter
Horacio Oduber Hospitaal wonder zware bewaking geopend); 8.III (Surfside-gebeuren
opgeblazen); 28.111 (na referendum Taak); 8.VI (optreden MEP en gevolgen voor

Meteorologische Dienst ... Tijdig waarschuwen niet mogelijk bij windhoos. Amigoe
7.X.1976, p. 11.

Met het oog op Bonaire. Het aloe-kookstation ligt in de zon te blakeren. Beurs
25.V111.1972, p. 3.

Meyer, David L. & Lane, N. Gary: The feeding behaviour of some Paleozoic crinoids
and Recent basketstars. J. Paleont. 50, 1976, 3, p. 472-480, 4 + 3 figs. (Observations
from Curacao incl.)

Meyers, H. & Bochove, R.E. van: Opname in de volkerenrechtsgemeenschap. Sur.
Jur. Bl. 22 (Onafhankelijkheidsnummer), dec. 1975, p. 7-24.

Michel, H.B. & Foyo, Maria: Siphonophora, Heteropoda, Copepoda, Euphausiacea,
Chaetognatha and Salpidae. Caribbean zooplankton, 1976, 1, p. 1-549.

Michels, J.: Tembe. SuralcoMag., Sep. 1975, p. 10-11,2 figs.

Mitrasing, F.E.M.: Andres Bello een groot geleerde 1781-1865. Sur. Jur. BI. 22 (On-
afhankelijkheidsnummer), dec. 1975, p. 25-30, portr.

Mitrasing, F.E.M.: De 'missing link' bij de rcchtsvorming. Sur. Jur. BI. 24, 1977.


Mitrasing, F.E.M.: Suriname op de drempel. Krutu, 6 pp.

Moen, Adriaan M.: Kapitaalsbelangen en staatkundige toekomst. Kont. Antiyano 7,
Jan. 1976, 9, p. 2-4,6-8.

Monniot, Claude & Monniot, Frangoise: Quelques esp6ces d'Ascidies profonde du
bassin du Surinam. Bull. Mus. natn. Hist. nat. Paris (3) 387, Zool, 269, 1976 (1977),
p. 663-670, 4 figs.

(Montesant): Water behoeft geen problem te zijn op Sint Eustatius. Amigoe
20.VIII.1977, p. 6, portr.

Monte (E): Toespraak dr. bij opening collegejaar Hogeschool. Beurs 11 .IX. 1976, p.

Muller, Enrique: Mas asentuashon i poesia na papiamentu. Kristdf 3, (1976), 4, p.

Nagelkerken, W.: A contribution to the biology of the Graysby, Petrometopon
cruentatum, from Curagao. Abstr. 10th Ann. Meeting Ass. Isl. Marine Labs Car.,
1973, p. 7.

Nagelkerken, Wil: Ageing of the grouper Petrometopon cruentatum (Graysby) in
Curacao. Abstr. 11th Meeting AIMLC, 1975, 1 p.

Neleman, A.J. & Blokzijl, C.: Zoeklicht op ... Carmabi. Parera-Prive 1, 1975, 6, p.
9-16,7 figs.

Nelson, Craig E. & Lescure, Jean: The taxonomy and distribution of Myersiella and
Synapturanus . Herpetologica 31, dec. 1975, p. 389-397, 4 figs. (Incl. Surinam

Netherlands Antilles law and regulations to prevent pollution of the sea by oil. Bon.
Bull. 2, 31.1.1976, 23, p. 4-5.

Neumann, Peter: Suriname. In folder Nicaragua, Suriname, Volkerkundemuseum
Herrnhut, Dresden, 1976, 8 pp., 6 figs.

Neumann, Peter: Zu Schlagringen und Schlaggefechten der Buschneger Surinames.
Abh. Ber. Staatl. Mus. VOlkerkunde Dresden 34, 1975, p. 371-383, 8 figs. on 4 pls.
Nieser, N.: A revision of the genus Tenagobia Bergroth (Heteroptera: Corixidae).
Studies Neotrop. Fauna 12, 1977, p. 1-56, 130 figs. (Incl. Surinam water bugs.)

Nieser, N.: Gelastocoridae in the Zoologische Museum der Humboldt-Universitat zu
Berlin. Dtsch. Ent. Ztng (n.s.) 24, 1977, p. 293-303, 2 figs. (Surinam water bug

Nieuw collegejaar Hogeschool van de Ned. Antillen ... Universiteit ... in de maak.
Rede Rector Mr. W.R. Boom. Beurs 10.IX.1977, p. 4.


Nieuwe period voor het toerisme in Suriname ingeluid. Oro 1, Feb. 1976, 6, p. 14-15,
2 figs.

Nieuwe Surinaamse uitgeverij van start. Oro 1, Feb. 1976, 6, p. 9 & 11, 2 figs.

Nijssen, H. & Isbrticker, I.J.H. & G&ry, J.: On the species of Gymnorhamphichthys..
Gymnotid fishes from South America. Stud. Neotrop. Fauna 11, 1976, p. 37-63, 16

Nord, Max: Nederlandse hulp en samenwerking. Cult. Mozarek Sur., 1977, p.

Norton, Graham: Dutch islands of the Spanish Main. Aruba, Bonaire, and Curaqao.
Country Life Nov. 2, 1972, p. 1126-1130, 5 figs. & cover picture.

Nu begint het pas voor Suriname. Utr. Nwsbl. 27.V.1975, p. 1.

Offers voor eenheid Antillen (1-7). Beurs 15, 17, 19, 20,22, 24& 29.IX.1977.

Officiele opening San Francisco Hospitaal. Bon. Bull. 3, Jan. 1977, 33. p. 1-2, 6 (4)

O'Keefe, M. Timothy: An interview with Hans Hass. Florida Naturalist 50, Feb. 1977,
I, p. 11-15, 6 figs. (Curacao, Nov. 1976; pioneered diving at Bonaire in the 1930's.)

O'Keefe, M. Timothy: Bonaire- A paradise protected. Florida Naturalist 49, 1976, 1,
p. 16-19, 6 figs. & col. cover picture.

Onafhankelijkheid onafwendbare zaak. Beurs 12.XI.1973, p. 2.

Onderwaterjacht aan banden gelegd. Amigoe 22.XI.1976, p. 9, 1 fig.

Ong-A-Kwie, Ewald: 30 Di mei (1969) fecha historic pa obrerismo di Corsow.
Amigoe 29.V.1974, p. 9,4 figs.

Ontslagstop. Kont. Antiano 9, 1977, 3, p. 20-22. Ontslagstop funest voor
Antilliaanse economic. Voorzitter (V.) Abady van K. v. K. Amigoe 17.VIII. 1976, p. 3
(& I). Godett wil ontslagverbod, 19.11.1977, see also 23.11. Ontslagverbod gevaarlijk.
M.J. Larmonie, 26.11, p. 8. Ontslagregeling, 1.111, and 28.11.

Ook in 1931 plannen op Bonaire voor oliebedrijf. Amigoe 7.V. 1974, p. 7.

'Oost en West' stopt na 70 jaar met eigen orgaan. A migoe 4.1.1972, p. 7.

Oosterhof, J.P.C.: Radio en televisie, pionierswerk en gemiste kansen. Cult.
Mozarek N.A., 1977, p. 280-292.

Open brief VLC aan de Antilliaanse bevolking. Beurs 16.V1. 1977, p. 3 & 7.


Openhartige Cola Debrot voor Radio Korsow FM. Sticusa: organisatie der ongrijp-
bare zumbi's. Amigoe 30.VIII.1977, p. 9.

Open brief van Arubaanse Handel aan premier Den Uyl. Beurs 20.VIII.1977, p. 7.

Oprichting Universiteit van de Nederlandse Antillen. Beurs 12.V. 1977, p. 4.

Oprichtster Grupo Mangusi: Wij van Banda Abao kennen veel problemen . .
Amigoe 3.XII.1977, p. 11, 6 figs. (Beatrix Muzo)

Opstall, Margaretha E. van: Archival sources in The Netherlands. In: Rubin & Tuden,
Compar. perspectives on slavery in New World plant. societies, 1977, p. 501-509.

Ornelio Martina... eerste rede Gezagh. Cur. Beurs 19.VIII.1976. See also: 2.VIII,
p. 5, portr., and Afscheid gezaghebber A.E. Kibbelaar, 31.VII, portr. Aflossing.
Amigoe2 & 3.VIII.

Overleg Suriname-Nederland niet afgerond. Conclusies. Sur. Nws 25, 30.V. 1975, 6, p.
1-2, 10.

Owre, Oscar T.: Notes on the food of some Guyana birds. Ardea 63, 1976, p. 146-147.

Palm, E.R.R.: Muziek en dans. Cult. Mozarek N.A., 1977, p. 167-197, 4 pls. excl.

Parthasarathy, M.V. & Slobbe, W.G. van & Soudant, Carole: Trypanosomatid
flaggellate in the phloem of diseased coconut palms. Science 192, 1976, p. 1346-1348,
2 figs. (Bull. Landbouwpr. Sur. 99)

Pater Brenneker wil in CPA vitrine-museum beginnen . oude gebruiksvoorwerpen.
Amigoe 14.11.1976, p. 3, 2 figs.

Perez Farfante, Isabel: American solenocerid shrimps ... Fishery Bull. 75, 1977, p.
261-346, 63 figs. (Incl. N.A. material.)

Perret Gentil, Hubert B.: Enige aanbevelingen ivm onze landbouw en watervoorzie-
ning. Beurs 24.IX.1976, p. 6, portr. Amigoe 25.IX.1976. (Suggests exploitation of
Piscaderbaai as a freshwater-reservoir.)

Perspective for commercial gardening in Curacao. Soltuna is proof. Business news
N.A. 50, Jan. 1978, p. 3, 7 figs. (dr. D.J. Schild)

Peter Stuyvesant College 35 jaar. Beurs 16.IX. 1976, p. 3, portr.

Pierre Lauffer ontving ltteraire Sticusa-prijs. Beurs 5.II.1975, p. 5, portr.; see also:
29.111.1976, p. 6, 12 figs.

Pierson, Heldring & Pierson (Curaqao) N.V. 25 jaar. Amigoe 13.X.1977, p. 6-7, ill. -
Beurs 13.X, p. 10-11.

Pieters Kwiers (E.S.): Voorwaarden voor reele landbouw nooit geschapen ... Amigoe
7.VIII.1976, p. 14-15.


Pol, Dick van de: De Nederlandse Antillen bestaan niet. Mnd.bl. Avenue, Oct. 1975, p.
14-19, 12 col. phot. (Aruba)

Pollak-Eltz, Angelina: Slave revolts in Venezuela. In Rubin & Tuden, Compar.
perspectives on slavery in New World plant. societies, 1977, p. 439-445; see also p.

Pollution: De zekere weg naar zelfvernietiging. Beurs 16.VII.1975, p. 3.

Pos, H.: De Surinaamse letteren. Cult. Mozarek Sar., 1977, p. 412-426.

Pos, H.: Surinaamse literatuur werd geschreven door ingezetenen en ballingen.
Bulletin 5, 1976, 40 (Surinamenummer), p. 13-15.

(Pourier, M.A.): Aanbevelingen uit memorandum over de ontwikkelingssamenwer-
king. Beurs 26.VIII.1976, p.3, portr.

Pourier, M.: Development aid to the Netherlands Antilles since 1958. Kristdf 3,
(1977), 5, p. 229-237.

Power, R.H.: Moko, A new bacterial disease on banana and plantain in Surinam. Sur.
Landb. 24, 1976, 2/3, p. 85-92, 8 figs.

Praag, S. van: Algemene gezondheidstoestand. Cult. Mozarek Sur., 1977, p. 41-50.

Prance, G.T. & GOrts van Rijn, Anne R.A.: Chrysobalanaceae, Flora Sur. 2, 2,
1976, p. 524-555.

Pratt, Brian R.: Cryptalgal structures, Boca Jewfish, Bonaire ... early cementation
and lithification in the intertidal zone. Geol. Soc. Amer., Abstr., 9, 1977, 5, p. 643.

Priem, H.N.A. & Andriessen, P.A.M., e.a.: Isotopic dating in the crystalline core of
Bonaire... Abstr. 8th Car. Geol. Conf. 1977, p. 151-152, 2 figs.

Priem, H.N.A. & Andriessen, P.A.M., e.a.: Isotopic dating in the crystalline core of
Curacao... Abstr. 8th. Car. Geol. Conf. 1977, p. 153-154, 2 fig.

Priem, H.N.A. & Beets, D.J., e.a.: Isotopic dating of the quartz diorite batholite on
Aruba ... Abstr. 8th Car. Geol. Conf. 1977, p. 149-150, 1 fig.

Prinses Juliana Airport op St. Maarten. Beurs 15.IX.1976, p. 6. (portr. C.W.G.

Projekten Cebemo-Antillen ... Tirso Sprockel directeur Antilliaanse bureau. Amigoe
28.VII.1977, p. 3. & 6. developp. planning)

Prostitutie op Bonaire... Dr. H. Welvaart: Registratie is farce. Beurs 8.XI.1976, p.
5, portr.

Putten, Lloyd Fitzroy van: Vrijetijdsbesteding en sportbeoefening. Cult. Mozarek
N.A. 1977, p, 324-334, 2 pls. excl.


Quintus Bosz, A. & Lichtveld, Lou: De trek noordwaarts uit het Middenland, p.
189-192. Invloed der ontsluiting van het Achter- en Middenland, p. 192-195. Poli-
tieke meningsvorming en partijen, p. 318-325. Cult. Mozarek Sur., 1977.

Raalte, J. van: De Christelijke godsdiensten. Cult. Mozarek Sur., 1977, p. 291-303.

Rai, B.K.: Damage to coconut palms by Azteca sp. (Hymenoptera: Formicidae) and
insecticidal control with bait, in Guyana. Bull. Entom. Res. 67, 1977, 1, p. 175-183, 1

Rapport Institue social Studies Den Haag. 'Aruba en Onafhankelijkheid'. Beurs
9-11.111.1978. See also: Aruba Rapport, 7.111, p. 1 & 3; also 28.11, p. 7.

Regerings-maatregelen. Status symbol vs. plaatselijk product. Bon. Bull. 2, 1975, 18,
p. 1.

Renkema, W.E.: Bloemhof: uit het archief van een Curacaose plantage. NWIG 50,
1975, p. 27-47.

Reij, Chr.: Een inleiding in de problematiek van milieu en rurale ontwikkeling in de
Derde Wereld. Geogr. Tijdschr. K.N.A.G. 11, 1977, p. 30-46, 3 figs.

Rice, Mary E.: Survey of the Sipuncula of the coral and beachrock communities of the
Caribbean Sea. Proc. Intern. Symp. Biology of Sipuncula, Kotor 1970, p. 35-49, 3
figs. excl. (Curacao incl.)

Richardson, Linda A.: Festac '77 was there, and where were the Antilleans. Kontakto
Antiano9, 1977, 4/5, p. 11-13 & 15; see also p. 17-18. (Second World Black and Afri-
can Festival of Arts and Culture, Nigeria 15.1-12.II.'77).

Richardson, Linda A.: Roots. The relevance of Alex Haley's Roots for Antilleans.
Kont. Antiano 9, 1977, 10/11, p. 33-39.

Ridder, Marg. de: Rotatoria of the Caribbean region. Stud. fauna Curafao 52, 1977,
p. 72-134, fig. 27-47, pl. 4- 12 excl.

Roo, B. Jos de: (review) Albert Helman, Facetten van de Surinaamse samenleving.
Amigoe 8.X.1977, p. 13, 5 figs.

Roo, B. Jos de: Edgar Cairo ... Astrid Roemer ., Amigoe 26.11.1977. Cultured
Mozaiek Antillen, 2.111, p. 9, 2 figs. Chris Schiks . Uitgever Cultureel
Mozaiek..., 10.111, p. 9. Luc Tournier . Cola Debrot ..., 24.IV, portr. -
Diana Lebacs .. ., 26.VI, p. 11, 2 figs., also: 17.X., p. 9. Gesprek met Sonia
Garmers ..., 10.IX, p..l1,4 figs. Boeli van Leeuwen ... I1.XI, p. 9, 3 figs.

Roo, B. Jos de: Enrique Muller wil naar een papiamentstalige basisschool. Amigoe
14.VI.1976, p. 3, portr. Ontwijken is de taal van het Surinaamse volk ... 4.IX, p.
8, portr. (interview with Robin Ravales = Dobru), see also 6.IX, p. 3.

Roo, B. Jos de: Een belangrijk werk voor de Antillen: Kenneth Ramchands's The
West Indian novel and its background. Krist6f2, 1975, p. 244-251.


Roo, B. Jos de: Kantekeningen bij Koots onmythologisrins-onderzoek. Kristdf3,
(1977), 5, p. 210-215. (cf. W. Koot, Nederland seen beloofde land voor Antillianen,
Kristdf 3)

Roemer, Astrid: Een karikatuur van de Surinaamse literatuur... Bzzlletin 5, 1976, 40
(Surinamenummer), p. 31-33.

Roessingh, M.P.H.: Een Surinaams erfstuk, Sti. Cultuurgesch. Nederlanders Over-
zee, Versl. en aanw. 1974-1975, 1976, p. 32-34, I fig.

Rojer, J.A.: Kanttekeningen bij een diesrede. Beurs 19.X.1977, p. 9. Critical notes on
W.J. Curiel's speech on the Federatie van rooperatieve Spaar- en Kredietverenigingen
in de Nederlandse Antillen (formerly known as Liga di Credit Union).

R6mer, Amado: Sindikalismo na k6rsou. Kontakto Antiano 9, 1977, 1, p. 5-29 (= 18

ROmer, Bunchi (B.L. Romer-Henriquez): De Antilliaanse keuken. Cult. Mozarek
N.A., 1977, p. 335-349, 2 pls. excl.

Romer, R.A.: Enkele gebruiken en gewoonten. Cult, Mozarek N.A. 1977, p. 35-42.

Romer, R.A.: Het slavenverzet. Kristdf3, (1976), 4, p. 181-189.

Romer, R.A. Hoger onderwijs in de Nederlandse Antillen. Kristdf 2, 1975, 3, p.
125-131. Waya 1, 1976, 2, p. 10-12.

Romer, R.A.: Inleiditg. Cult. Mozarek N.A. 1977, p. 7-34, 4 pl. excl.

Romer, R.G. De taalsituatie op de Nederlandse Antillen. Cult. Mozarek N.A., 1977,
p. 76-93.

Ronny Winkel eindelijk Hoofd Dienst Landbouw, Veeteelt en Visserij. Beurs
10.11.1978, p. 3, portr.

Roobol, M.J. & Smith, A.L.: Pumic eruptions in the Lesser Antilles. Abstr. 8th Car.
Geol. Conf. 1977, p. 166-167. (Statia)

Rooij, M.J.M. de: Urticaceae. Flora of Suriname5, 1, 1975, p. 300-318, 3 figs.

Rooth, J.: De flamingo's van Bonaire. Panda Nieuws 13, 1977, 1, p. 1-7, 9 figs.

R.U.B.A. nieuwe partij op Aruba. Ant. Nwsbr. 18, 1977, 3, p. 4. Beurs
14.111.1977. Also Amigoe 20.VII.

Rustoord is onrustoord. Amigoe 1.XII.1976; see also 15.XI, p. I & 3. Rustoord
staat op barsten. Beurs 25.X.1976, p. 2; see also 26.X, p. 3 and 28.X, p. 1; 17-18.XI
(memorandum Buma). H.L. de Windt ... Lands Psychiatrisch Ziekenhuis ..,
Beurs 15.1.1977, p. 6, and 17.1, p. 6.

Saba. Sticusa Journaal 7, 1977, 6, p. 3 (-13).


Saba Bank Resources N.N. Akkoord bereikt tussen regering en Weeks Natural Re-
sources. Beurs 14.XII.1974, p. I. Boortoren op Sababank in working gesteld,
16.IV.1977, p. 4. Verloop van 15 april tot 3 mei, 5.V, p. 5 (800 m). Na 2 maanden,
9.VI (2730 m). Exploitatieboring stopgezet (16.IV.1977), 18.VI, p. 1. Geen olie, maar
boring Sababank was 'geologisch sukses', 21.VI, p. 4. Oliekoorts. Amigoe 25.XI.
1976, p. I & 3 (Marathon Groep Sababank). Petroleumlandsverordening Saba-
bank door Staten aangenomen. 30.XI. Saba-Bank wet geheel eigen Antilliaans werk.
Olic-boring: schot in duister. 21.IV.1977, p. 9, portr. (dir. Clark Gomes Casseres).
Energie, 15.IV.1977. Large scale oil exploration . Business News N.A. 41, Nov.
1975, p. 1.

Saba ijvert voor museum. Amigoe 21.VII.1976, p. 9. (Harry L. Johnson Foundation)

Saba: klein, ongeschonden, maar geplaagd door grote problemen. Amigoe
23.VII.1976, p. 13, 3 figs.

Salsbach, A.R.: Influensha di Iglesia Katoliko riba musika. Kont. Antiano 9, 1977,
10/11, p. 3-12.

Santa Ana Shipyard ... Nachtmerrie. Amigoe II & 12.VI.1976, also 17.111; Beurs 19
& 22.VI. Mc Mullen-American Shipbuilding groep zeer optimistisch. Beurs
29.IX.1975, p. 2, fig.

Sar, T. van der: Tillage for dry annual crops in the humid tropics. Sur. Landb. 24,
1976, 2/3, p. 93-98, 1 fig.

Scatterday, James W.: Mortality of corals in shallow reef biotopes during prolonged
periods of low water observations off Bonaire ... Abstr. 8th Car. Geol. Conf.
1977, p. 172-173.

Schaepman, Kees: Rassendiscriminatie op plantage Marienburg in Suriname. Honger-
krant, Amsterdam, 15.IV.1971, p. (4)-(5), 2 figs.

Schall, Jos. J.: Factors influencing the distribution of the Aruban Whiptail Lizard,
Cnemidophorus arubensis. Stud. fauna Curacao 46, 1975, p. 94-108, fig. 28-29.

Schillevoort, H.M.Th.: Ontwikkelingssamenwerking. Iros 1, 1976, 1, p. 3-8.

Schinkelshoek (Jan) bezocht Aruba: Duidelijke aanwijzingen dat wonder anti-Cura-
caose stemming racism schuil gaat. Beurs 15.VII1.1977, p. 7. From Haagsche
Courant 6.VI1.

Schouten, J.: De musea. Cult. Mozarek N.A., 1977, p. 206-215, 2 pls. excl.

Schroefworm... weer op Curacao... Beurs 7.V.1976; Amigoe 18.VI. & 10.VIII.

Schroo, H.: Soil productivity factors of the soils of the Zanderij Formation in
Surinam. Sur. Landb. 24, 1976, 2/3, p. 68-84, 3 figs.

Schubert, C. & Szabo, B.J.: Radiometric ages of Pleistocene marine terraces of La
Blanquilla ... and Curacao ... Abstr. 8th Car. Geol. Conf. 1977, p. 178-179.


Schulz, J.: Beschermd dierenleven langs de kust. SumicoMag., Sep. 1976, p. 14-24, 15

Schumacher, Peter: Beleid bij opvang Surinamers zaait veel onrust. NRC/Hand.
30.VI.1977, 2-2, 3 figs.

Schumacher, Peter: Vervreemding, vergelding, vorming, verveling. Surinamers er
heroine. NRC/Hand. 17.1X.1977, ZI & 5,2 figs.

Schut, B.: Oil Palm accessions of Surinam. Sur. Landb. 24, 1976, 1, p. 42-47.

Sevenhuysen, R.J.: Ontwikkeling van de landinrichting in Suriname (Land develop-
ment in Surinam). Landbouwk. Tudschr. 85. 1973, 2, p. 57-62, 3 figs.

Simmons, H.C.: Technologische aspecten bij het zuiveren van oppervlaktewater.
Techna 1, Sep. 1976, p. 1-6, 6 figs.

Smid, Jan H.: Statius werkt enthousiast aan Bicentennial-viering. Amigoe
13.XI.1976, p. 13. See also p. 14, 3 figs.

Smit, C.G.M.: Achter de grijze lijnen. Varianten in de poezie van Cola Debrot.
Kristdf 3, (1977), 6, p. 278-285.

Smit, J.: Planktonic foraminiferal faunas from the upper part of the Washikemba
Formation, Bonaire. Abstr. 8th Car. Geol. Conf. 1977, p. 192-193, 1 fig.

Smit, Kees: 'Palabroea, de witte uil van Hato'. Schrijver Gabriel Gorris 70 jaar.
Amigoe22.IV.1977, p. 9, portr. (Frans Linnartz, teacher on Curacao, 1932-34)

Soest, J. van: De oudste particuliere banken van Curaqao, Bonaire en Aruba. Kristdf
3, (1977), 6, p. 269-276.

Soest, J.J. van: Een episode uit het even van de pontjesbrug. Kristdf 2, 1975, 5, p.
234-241, 1 fig. (Brug Koningin Emma der Nederlanden)

Soest, Jaap van: Eerste bankbiljetten na 149 j. terug op Antillen. Amigoe 27.1.1977,
p. 1, 1 fig.

Soest, Jaap van: Nederlands of niet? Amigoe 19.XI.1976, p. 11.

Soest, Jaap van: 'Olie als water'. Dr. Jaap v. Soest belichtte de economic van
Curacao. Beurs I .XI1.1976, p. 6, portr. Zijn verantwoording van zijn Olie als
Water... Amigoe 11.X1I.1976, p. 3.

Soest, Jaap van: Tweemaal St. Eustatius. Amigoe 27.XI.1976, p. 10 (reviews of the
books of Hartog and Attema on the history of Statia).

Soest, Jaap van: (review) Verton ... diss. Amigoe 10.VI.1977, p. 13, portr.

Southward, A.J.: Intertidal and shallow water Cirripedia of the Caribbean. Stud.
fauna Curacao 46, 1975, p. 1 53, fig. 1-8, pl. 1-5 excl.


Spaans, A.L.: The status of the Wood Stork, Jabiru, and Maguari Stork along the
Surinam coast. Ardea 63, 1975, p. 116-130, 5 figs.

Spaans, A.L.: Two misidentified eggs of the American Flamingo from Surinam in the
zoological collection of the Penard brothers. Ardea 63, 1975, p. 131-135, 1 fig.

Speervissen mag niet meer. Zwart koraal verzamelen nu een misdrijf. Beurs
20.XI.1976, p. 6. Amigoe 22.XI., p. 9.
Spelling ... and no end. Amigoe 6.XI.1977, p. 11; also e.g. 21.X & 12.XI. Beurs
22.X (voorstel VLA). De Klok 1974-1976 (A.J. Maduro, Ortografia)

Spooner, C.M. & Berrange, J.R. & Fairbairn, H.W.: Rb-Sr whole-rock age of the
Kanuku Complex, Guyana. Bull. Geol. Soc. Amer. 82, 1971, p. 207-210, 1 fig.

Spritzer & Fuhrmann 1927-1977 50 gouden jaren. Beurs 27.IX.1977, p. 9-16, ill.; also:
Amigoe. Gouden jubileum wonder gouden zon. Edelmetaal-Uurwerken-Edelstenen
31, Oct. 1977, 10, p. 1308-1311, 6 figs.

Sprockel, P.T.M.: De evolutie van het onderwijs. Cult. Mozarek N.A., 1977, p.

(Sprockel, P.T.M.) Regering dankt bij afscheid van Onderwijs. Amigoe 31.1.1976,
p. 3. Tirso Sprockel ... 15 jaar directeur onderwijs, Beurs 31.1, p. 2; ill.

Sprockel (P.T.M.): over uitstel invoering Papiamentu: Men is bang voor de politieke
gevolgen. Amigoe 6.VI. 1977, p. 9.

Statia Oil Terminal egalisatie terrein en wegenaanslag bijna rond. Amigoe 15 juli 1976,
p. 9, 2 figs.

Steensma, C.C.: Marine Parks Pilot Project Bonaire. Panda 14, 1978, 2, p. 25-27, 3

Stemmen bij volmacht voor Statenverkiezing afgeschaft. Beurs7.IV.1977, p. 2.

Stille workers in een still wereld. Sur. Zending 1977, 3, 8 pp., ill.

Stinapa aankoop van Slagbaai. Amigoe29.IX.1977, p. 8, 2 figs.

Stock, Jan H.: A new genus and two new species of the crustacean order
Thermosbaenacea from the West Indies. Bijdr. Dierk. 46, 1976, 1, p. 47-70, 56 figs.
(Mainly from Curagao.)

Stock, Jan H.: A new member of the crustacean suborder Ingolfiellidea from Bonaire,
with a review of the entire suborder. Stud. fauna Curacao 50, p. 56-75, fig. 17-21.

Stock, Jan H.: Microparasellidae (Isopoda, Asellota) from Bonaire. Stud. fauna
Curarao 51, 1977, p. 69-91, fig. 15-25.

Stock, Jan H.: The taxonomy and zoogeography of the hadziid Amphipoda, with
emphasis on the West Indian taxa. Studies fauna Curafao 55, 1977, p. 1 130, fig.


Stock, Jan H.: The zoogeography of the crustacean suborder Ingolfiellidea, with
descriptions of new West Indian taxa. Studies fauna Curamao 55, 1977, p. 131-146, fig.

(Stock): Prof. dr. in rapport over Statia: Waterputten beperkt. Amigoe 13.IV.1977,
p. 9, portr.; also 14.VII.

(Stoffel, P.): Mogelijkheid aanwezig in eigen groentenbehoefte te voorzien. Amigoe
1.IX.1977, p. 15, portr. (Bonaire)

Streefkerk, O.P., C.: Godsdienstige gebruiken en opvattingen. Cult. Mozarek N.A.,
1977, p. 43-55.

Suriname op de negentiende zitting van Unesco's General Conference. Nieuw Suri-
name26, 1976, 14, p. 1-2, portr. (Minister R. Venetiaan)

Swinkels, J.: Filmkunst. Cult. MozarekSur., 1977, p. 407-412.

Temminck Groll, C.L.: Monumentenzorg in de Nederlandse Antillen. Heemschut 54,
1977, 4, p. 69-72, 12 figs.

Temminck Groll, C.L.: Monumentenzorg op de Bovenwindse eilanden. Heemschut
53, 1976, 11, p. 211-213, 6 figs. From Sticusajournaal6, 1976, 5.

Temminck Groll, C.L.: Openbare monumenten. Cult. Mozafek Sur., 1977, p.

Ter bevordering landbouw, veeteelt en visserij. DP geeft vijftal aanbevelingen. Beurs
26.V1I.1976, p. 4, portr. (Ronnie Winkel)

Terpstra, G.H.: De economische betekenis van de vakbeweging in Suriname. Iros 2,
1977, 2. p. 18-20, 22-23.

Texas Instruments wil sluiten. Amigoe 19 & 20.111.1976; Beurs 19.111 & I .VI.

Thoden van Velzen van Wetering, W.: Vraagtekens rond de toekomst van het
binnenland. Iros 1, 1976, 1, p. 16-17.

Timmer, Henk: Ekonomische toestand van Aruba. Beurs 2-9.IX.1977.

Timmer (Henk): Er blijft plaats voor Sticusa. Amigoe 24.V.1977, p. 9, portr. (inter-

Timmer, H.: Fotografie, film en bioscoop. Cult. Mozarek N.A.. 1977, p. 262-279, 2
pis. excl.

(Timmer, H): Naar cen nieuwe organisatie voor de cultuurbevordering in de Neder-
landse Antillen. Sticusa Journaal 6, 1976, 6, p. 8-11.

Tinbergen, J.: Suriname en de nieuwe international orde. Iros2, 1977, 1, p. 3-5.


Toekomstig kabinet-Rozendal voerde vandaag besprekingen met Curacaos bedrijfsle-
ven i.v. m. regeerprogramma. Beurs 25 (& 26).VIl1.1977.

Toerisme ... e.g. Beurs 4.1X. 1976, p. 2 (report Car. Tourism Res. Centre) Adieu
toerisme, 26.XI, p. I.

Toespraak Gouverneur Leito bij opening Hoofdkantoor van Radio Holland Carib-
bean. Beurs 13.1V.1977, p. 2, 1 fig.

Tournier, Luc. (= Chr. Engels): Episoden uit het dichtwerk van J.M. Eustatia. Beurs
10.II1.1978, p. 4, portr.

Triebels, L.F.: (review) A.J. Vervoorn, Antilliaans Nederlands, 1976, NWIG 51,
1976, p. 33-35.

Triebels, L.F.: (review) V.M. Green, Migrants in Aruba, 1974. NWIG S0, 1975, p.

Udo, Joop: Surinaamse onderwijsakte blijkt nu ineens ongeldig. Telegraqf20.V.1977,
p. 5.

Uitbreiding aloe-cultuur... mogelijk zelfs behoorlijk rendabel. Sylvester Vrolijk ...
Beurs 27.Vll.1977, p. 7; also Business News 24.VIII, p. 5.

UNESCO-rapport over het onderwijs. Beurs e.g. 11, 14, 18, 20(5), 24, 25, 28, IX, 5
(10), 8, 14, 20& 23.X (18) 1976. gezien door bril van technisch onderwijs, Amigoe
7.11.1977, p. 9.

Vaart O.P., P.L. van der: Parochie Noord 200 jaar. Amigoe 25.VII.1977, p. 9, fig.

Vakbonden Leerkrachten Curacao en Aruba staken. Amigoe 25.11.1975 (VLC, VLA).
Inbreng, 26.11; Blunders, 27.11 (Errol Cova: VLC)

Van pensionaat tot bejaardenhuis op Habaai. Richardushuis . Amigoe
5.111.1977, p. 9, 3 figs.

Veen, Adriaan van der: Culturele samenwerking met Suriname in een beslissend
stadium. NRC/Hand. 15.IX.1975.

Veen, L.J. van der: Culturele beinvloeding door industrialisatie. Cult. Mozatek Sur.,
1977, p. 198-202.

Veen, L.B. van der: Reflections on local aspects of behavior change. Kristdf3, 1976,
3, p. 116-122.

Veer, Joh. J. van der: Laat Surinaamse kerk niet alleen de last dragen. Sur. Zending
1977,2, p. 1-2.

Veer, Johan van der: Onderwijs van levensbelang. Sur. Zending 1977, nr. 1, 8 pp., col.


Verkiezingen in Suriname 31 oktober. Suriname Informatie4, 1977, 5, p. 2-8, ill.

Verplancke, Arnold: Curacaose schrijfster Sonia Garmers ... Amigoe 18 V.1976, p.

Verplancke, Arnold: Eenzijdige economic Antillen baart zorgen. Amigoe 16.V.1976,
p. 11.

Verstappen, J.: Het lucrative is eraf voor leraar op Curacao. Amigoe 1.IV.1977, p.
11. See also: Frater Antoon wijst op de keerzijde van de medaille.

Vestiging van steenbrekerij ... Sabana Piedra Cruz ... Beurs 13.III.1975, p. 5. -
Also: Amigoe 5 & 12.111, 1 fig.

Vink, Danker: A range extension of Bursa pacamoni Hawaian Shell News 25, 1977,
i1, p. 14, I fig. (Curacao)

Vink, Danker L.N.: The Conus cedonulli complex. Zool. Meded. Leiden 51, 1977, 5,
p. 79-93, I fig., 4 pls. excl.

Vis, Frances & Sariredjo, R. & Soerodimedjo, F.: De teelt van gele markoesa in
Suriname (Yellow passion fruit culture in Surinam). Sur. Landb. 24, 1976, 1, p. 3-18,
8 figs.

Visman, M.A.: De geschiedennis van het landhuis Jan Kock. Een case history uit het
plantagewezen van Curacao. Waya 1, 2 & 3, 1976, ill.

Visman, M.A.: (review) J. Hartog, Tula, 1974. NWIG 50 1975, p. 143-144.

Vlag en lied van Aruba plechtig geintroduceerd. Amigoe 19.111.1976, p. 5, 2 figs
(Aruba dushi tera). Vlag-reglement aangenomen, 15.111; ... entering, 16.111.

Voous, K.H.: Northern Gulls in Aruba. Ardea 64, 1977, p. 80-82.

(Voous, K.H.): Statiaanse oil terminal is potentieel gevaar voor natuur. Amigoe
21.VI.1977, p. 11, 3 figs.

Voorhoeve, Jan: De derde schrijver. Bzzlletin 5, 1976, 40 (Surinamenummer), p.
15-18, 2 figs.
Vreeze, A.C. de: Voeding van de Surinamers. Iros 2, 1977, I, p. 29-35, 2 figs.

Vreugdenhil, F.: Struisvogels op Curacao [in 1914]. Beurs 10.VIII.1972, p. 3.

(Waag Jr., A. van der): Gezondheidszorg Statia laat veel te wensen over. Amigoe
31.VI11.1977, p. 9, portr.

Wagenaar Hummelinck, P.: De ondermijning van Fort Oranje door de Claesgut op
St. Eustatius. NWIG 50, 1975, p. 18-26, 6 figs.

Wagenaar Hummelinck, P.: In memorial Frater M. Realino. NWIG 52, 1977, 1/2, p.
58-63, ponr.


Wagenaar Hummelinck, P.: (review) Lithology and stratigraphy of the Cretaceous
and Danien Succession of Curacao; D.J. Beets, 1972. Neogene and Quarternary
geology of Aruba, Curacao and Bonaire; P.H. de Buisonj6, 1974. NWIG 50, 1975, p.

Wagenaar Hummelinck, P.: Marine Localities. Stud. fauna Curafao 51, 1977, p.
1-68, fig. 1-14, pl. 1-55 excl.

Walters, Harry C.: Antillianen kiezen nieuwe regering. Telegraaf 11.VI.1977, T IV,

Warmke, Germaine L.: Observations on mollusks collected on Bonaire ... Of Sea and
Shore 8, 1977, 1, p. 59-60, 7 col. figs.

Waternood. Curacao zonder water (16.VI). Amigoe 17, 18, 22-24, 26, 28, 29.VI.1976.
- Beurs 18, 21, 24, 25.VI; also 29.V11.

Wateronttrekking en verzilting op Curacao. Scriptie leerlingen Mgr. Zwijssencollege.
Beurs 22.IV.1977, p. 3.

Wat voor India de heilige koe is, dat is voor de Antillen de heilige geit. Bert Kerkhoffs
in De Gelderlander. Beurs 4.VIII.1976, p. 4. See also 19.VII.

(Wawoe, Gilbert): Beleid Shell Curacao gericht op kontinuiteit van het bedrijf. Beurs
31.X11.1976, p. 3. (interview)

Wawoe, Gilbert: Jaap van Soest dook in Shell-archieven. Amigoe 11.XI1.1976, p. 13
(Review of J.J. van Soest, Olieals water, 1976.)

Weeber, Carel (C.J.M.): De oude en nieuwe architectuur. Cult. Mozarek N.A., 1977,
p. 216-226, 3 pls. excl.

Weinberg, Steven: Koraalriffen, kwetsbare levensgemeenschappen. Panda Nieuws 13,
1977,2, p. 13-19, 8 figs. (Curacao)

Wel, Freek van: Neger-sprookjes in Suriname. Bulletin 5, 1976, 40 (Surinamenum-
mer), p. 20, 22-23.

Wel, F.J. van: Ontwikkelingshulp aan Suriname. Een terugblik ... Iros 2, 1977, 2, p.

Welle, B.J.H. ter: Silica grains in woody plants of the neotropics especially Surinam.
Leiden Botanical Series 3, 1976, 3, p. 107-142, 2 pls. incl.

Wengen, G.D. van: Javaans leven. Cult. Mozalek Sur., 1977, p. 226-239, ill.

Werkdocument van Instituut voor Ontwikkelingsvraagstukken: Staatkundige
zelfstandigheid van de Antillen ... Beurs 3.111. 1978. (IVO, Tilburg)

(Werkloosheid). Beurs4.VII.1977, p. 3. (From Volkskrant 17.VI, interview Rozendal
by Jan van der Putten.)


(Westermann, J.H.): Bij het vertrek van -. Panda 14, 1978, 2, p. 18, portr.

Wever, O.R.: Over het alcoholism op Aruba. NWIG 50, 1975, p. 89-106, 3 figs.

Wie was Nechi Pieters? Opvoeder, onderwijzer, en kunstenaar bij uitstek. Beurs
9.11.1977, p. 5, 1 fig. portr. (Josef Cornelis Pieters, 16.IX.1898-26.IX. 1960)

Wijffels, L.C.M.: DeAntillenleguaan. Lacerta34, 1976, 11, p. 135-136 & cover, 3 figs.
(Iguana delicatissima, Windward Group)

Wijkverpleegster in toekomst. Bij 7e lustrum van WGK. Amigoe 4.111.1977, p. 11.

Wilbert, Johannes: Metafisica del tabaco entire los indios de Sudambrica. Montalban,
Caracas, 5, 1976, p. 181-235.
Williams, Ernest E.; West Indian anoles ... Introduction and a species list. Breviora
M.C.Z. 440, 21 pp. (Windward Island lizards)

Williams, Ernest E. & Rand, A. Stanley: Species recognition, dewlap function and
faunal size. Amer. Zool. 17, 1977, p. 261-270. (Lizards from Bonaire and Saba

Wim Blok speurt 350 jaar terug in voorgeslacht. Beurs 20.VIII.1977, p. 6, portr.
(Genealogie van her geslacht Blok, 1977).
Windhoos geselt Curacao. Amigoe 30.IX.1976 (29.IX, De Savaan-Marchena-Valen-
tijnbaai, SE-direction) Also Beurs 30.IX. Achtergrondinformatie
Meteorologische Dienst, 8.X, p. 7.
Wolf, Sig. W.: Cultuur minister Venetiaan .. Bulletin 5, 1976, 40 (Surinamenum-
mer), p. 33-37, 3 figs.
Wolf, S.: Pers, radio en televisie. Cult. Mozarek Sur., 1977, p. 340-347.

(Zeil, P.H. van): Pleitbezorger Bonaire. Amigoe 27.IV.1976. Nieuwe reeling voor
AC-bussen, 27.VII. Also: Beurs 7.X.1976, p. 4, portr. Aruba, 29.X.1977, p. 14,
from De Nederlander.

Zoetmulder, S.H.A.M.: Nederland en de Amerikaanse vrijheidsoorlog. Amigoe
10.VII. 1976, p. II, ill. (St. Eustatius)

Zonneveld, J.I.S.: Saba and the Saba-Bank. Abstr. 8th Car. Geol. Coqf. 1977, p.
Abstr. 8th Car. Geol. Conf. 1977, p. 233-235,4 figs.

Zonneveld, J.I.S.: Saba and the Saba-Bank. Absir. 8th Car. Geol. Conf. 1977, p.
236-237, I fig.

Zonneveld, J.I.S. & Buisonj6, P.H. de & Herweijer, J.P.: Geomorphology and
denudation processes. Guide excurs. Neth. Ant. 8th Car. Geol. Conf. 1977, p. 56-68,
fig. 16-18.

Zoutendijk, H.: Toneel, een wederopbloei. Cult. Mozarek Sur., 1977, p. 395-401.

Zuidhoek, Arne: Slavernij: blanke is niet alleen de zondebok. Utr. Nwsbl. 3.X.1977,
rep. p. 13.



We became fascinated with Isla de Aves (or Bird Island), an unin-
habited, remote island in the Caribbean Sea, 125 miles west of
Dominica and 270 miles north of Venezuela, when we read in a
cruising guide that 'Some claim that Isla de Aves is the eeriest,
most desolate spot in the world, while others say it is the most
During our preparation for a visit to this Venezuelan island we
uncovered a wealth of scientific articles. Especially the expedition
reports by P. WAGENAAR HUMMELINCK2, N.J. MALONEY et al.3
and G. ZULOAGA' provided us with an excellent overview of the
history, geology and ornithology of Aves and enticed us to find out
more about the island.
We planned to approach Aves from the south. After departure
from Tortola in the British Virgin Islands on August 5, 1977 we
sailed via Aruba, Curacao and Margarita to Aves. Although this
had the great disadvantage of having to work our way up against
the heavy westerly flowing current along the Venezuelan coast and
beating into a predominant south-easterly wind it gave us the op-
portunity to practice celestial navigation an absolute must to
find the low, very inconspicuous island. Our crew consisted of the
author, his wife, their son and two guests.
On August 25, 1977 at 07:15 we came for anchor with our 39
foot sloop 'Tantalizer' in 15 feet of water near the northwest shore
of Aves. This article highlights our experience and observations
during the nine hours we spent on this most unusual island.
Of great interest to scientists who visited Aves has been the not
fully understood diminution of this only part of the Aves Swell

86 A.N. CLAY





,' 0




Fig. 1. Index map of the eastern Caribbean.

(Fig. 1) protruding above sea level. The presence of an almost un-
disturbed colony of terns and one of the few remaining nesting
beaches of the giant green turtle in the Caribbean also have greatly
contributed to the scientific interest in this almost undisturbed and
unique island.
Our schedule for visiting Aves was planned to accomplish the
following tasks: to make meaningful measurements to establish if
any appreciable change in size of the island had taken place since
the last reported survey; to witness the behavior, habits and
number of terns and to find signs of giant green turtle activity.
Further observations with regard to fauna, shoreline and other de-
tails will be touched upon in the text of this report. Many photos


were taken, especially of those shorelines and rock formations
which could serve for future reference and comparison in determin-
ing erosion or possible subsidence.
An addendum to this article describes our approach to Aves,
where we anchored and beached. This information, as far as we
know not published before, might be of use to future visitors to
The first impression of Aves when we came close was one of dis-
appointment because, except for a flew flocks of terns which were
skimming over the water and two man-o'-war birds flying high
above it, the island appeared to be indeed desolate. From out at sea
the green purslane coverage formed a distinct contrast with the
white sandy beach. The barren areas of the island were dotted with
innumerable small black rocks. Then when we set foot ashore the
black rocks transformed into thousands of birds, flying wildly
around us while making ear-deafening sounds. When we stopped,
so did the cacophony and birds would return to their nests or settle
on the ground.
After exploratory walks along the entire shore and across the
island we measured with the aid of a pre-calibrated tape the total
length and the width of Aves at several points. Landmarks were
used which reasonably could be expected to be there for future veri-
fication and comparison. The results of the measurements are
shown in Figure 2. Although the average tide in the Caribbean
does not change more than 1 to 2 feet it must be noted that for a
beach inclination of 10 degrees an error of 11 feet could result with
a 2 foot difference in tide. Eleven feet might at first glance not con-
stitute much of an error, however, when compared to Aves' min-
imum width of 70 feet it is quite a large percentage. As past mea-
surements were made over intervals of many years small or even
substantial errors did not effect the conclusion that a continual de-
crease of area was taking place. But now that not much territory of
Aves remains, it will be mandatory to execute measurements,
especially those done without surveying instruments, with greater
accuracy in order to be able to draw meaningful conclusions with
regard to Aves' changing size.
The measurements as depicted in Figure 2 do not reflect errors
caused by difference in elevation. Again, such errors if possible


I d bam.W u mas i ooe
4 e 2nc m r I

7 2067-

* -r WI U

Fig. 2. Measurements of Isla de Aves taken on August 25, 1977, between 11:00 and



T*77 kon IIs-a .0ll. 1 o 1* o CID 4 k -or wO
"34 W

| .1* .' .* l, -'. E
. ._ -'-. f',^
-, A': ; .^-

' : ' - ^ ". ^

Fig. 3. True bearings taken of conspicuous points on Isla de Aves on August 25, 1977.

B :
I:' ~:.'


should be avoided or mentioned when results are published. Only
then will it be possible to compare sets of measurements taken at
different times with a certain degree of confidence. Our measure-
ments were superimposed on the chart of the island facing page 94
of the BROWNELL & GUZMAN publication on the ecology of Aves.'
There were no particular areas which showed any discrepancy from
what was observed in September 1973.
It is this writer's contention that for future measurements a
standard list of reference points and directions must be defined. A
term such as 'the greatest width' used in several researched articles
is quite open to misinterpretation unless such a dimension is tied in
with a geographical bearing and permanent reference points.

Many visitors to Aves have commented in detail on the animal
life and in particular on the enormous colony of terns. A very good
summary of these comments can be read in the report by
BROWNELL & GUZMAN. We were very surprised to see how the
sooty tern (Sternafuscata) (Fig. 7) and noddy tern (Anoias stolidus)
(Fig. 6), although of the same family, keep themselves well
separated and do not exhibit any hostility toward one another when
an occasional straggler lands in the other's territory. It is not only
on Aves that this coexistence has been observed. The ASHMOLES
studied an identical situation on Christmas Island (Pacific Ocean).6
They observed that both terns are dependent on the presence of
large predatory fish to drive their prey to the surface and make it
available. Especially tuna schools are favored. The ASHMOLES
noted that the sooty terns fished for food at a greater distance away
from home-base than the noddies, which generally stayed within a
50 mile range. However, they also mention that there is evidence
that the feeding range of this species is different for different areas.
Because tuna schools are small the number of birds above each
school is high and therefore very competitive. The ASHMOLEs
write: 'If it is the intraspecific competition of this kind which limits
the numbers of each of these species, it is remarkable to find that
they take prey of the same kinds and the same size, and yet coexist
on so many tropical islands'.
The separation of the sooties and the noddies on Aves was
accentuated by the preference of the sooty tern for the barren parts


Fig. 4. View to West from radar reflector of Isla de Aves.

-: -'

Fig. 5. Looking North from a location near the radar reflector showing two cairns in the
background and a commerotative marker.


'~r3E~ L~E!S Ci Ik


of the island (Fig. 7) while the noddy tern favored the rich green
purslane area (Fig. 6 and 9). Therefore the sooties dominated the
most northern part and some isolated spots on the southern tip of
Aves while the noddies inhabited the greenery which extends north
and south from the dune like area in the center. While LAZELL dur-
ing his 1966 visit estimated that 80% of the island was occupied by
birds,7 our estimate was closer to 60%. By dividing the prominent
bird areas in grids of 9 feet square and taking the average number of
birds per grid (assuming a ratio of 6 to 1 of sooty versus noddy
terns) we calculated that the sooty tern population was approxi-
mately 36,000 birds and that of the noddy 6,000. The number of
eggs counted in a similar fashion for both sooties and noddies was
respectively 4,800 and 800. It was assumed that when there was a
nest with an egg that the non-nesting bird would be fishing for food
at sea and therefore these absent birds were included in the total
count. It is interesting to compare these estimates with those of
LAZELL derived in March 1966. Although his total estimate of
birds (50,000) correlates well with ours (42,000) the ratio of
sooties versus noddies is astonishingly reversed, namely 1 to 2 or 3
against 6 to 1.
Nesting birds and resting birds were always facing the wind,
which was blowing from the southeast (Fig. 6 and 7). A particular
heavy squall, fortunately of short duration, gave us the opportunity
to study the reaction of the birds. In many cases they stepped away
from their eggs with the result that the eggs became drenched and
lay in puddles of water which however receded rapidly in the
porous surface. Temporary abandonment of the eggs might be at-
tributed to the fact that standing up the birds are probably better
able to brace themselves against the buffeting wind. After the
squall abated the birds did not hurry back to their eggs but kept on
preening their feathers. The nests of the sooties were in almost all
cases mere shallow indentations with small pieces of shells, dried
vegetation or pieces of coral scattered around them (Fig. 7). The
noddies' nests, as simple as those of the sooties, were more shelter-
ed because of the surrounding purslane (Fig. 9). Both birds had
never more than one egg in their nest. We did not see any chicks. A
few nesting birds spread their wings in self-defense when we ap-
proached, some birds hardly moved and others walked a few steps



Fig. 6. Noddy terns (AnoOs stolidus) favored the rich green purslane areas, always facing
the wind.

Fig. 7. Sooty terns (Sternafuscata) dominated the most northern barren parts of the island,
also facing wind direction.

94 A.N. CLAY
away. Non-nesting birds tended to fly up when we came close.
Except for the terns, the two man-o'-war birds (Fregata magnif-
icens) which we briefly saw when we were about to set foot ashore
and a few willets (Catoptrophorus semipalmatus) no other birds or
animals were seen.

We found several fresh tracks of the giant green turtle (Chelonia
mydas). In addition to approximately twenty existing turtle pits we
counted some fresh pits which were not more than one or two days
old. The latter pits were dug so cose to the highest elevation of the
beach that pieces of earth covered with purslane had fallen in the
pits. This form of erosion was also observed by BUSTARD on the
southeast corer of Heron Island off the coast of Queensland,
Australia.8 The majority of the pits were located along the south-
west shore, a few near the dune like area in the center and some on
the southeast side. When we arrived our boat was surrounded by
turtles and later a snorkeling crew member saw several in the area
protected by the reef near the southwest point of Aves. Most
turtles at one time or another were courting or mating and did not
seem to be bothered by the presence of an onlooker.
We found two kinds of purslane. One, with long intertwining
stalks and blooming abundantly with a small purple flower (Sesuv-
ium portulacastrum) covered large areas of Aves with a bright
green, lush, dense and at least six inch thick carpet. The other
(Portulaca oleracea) was growing in isolated clumps on the north-
west side of the island and had a darker green color, was less dense
and showed a little yellow flower.

The island was exceptionally clean. Some flotsam had been de-
posited on the west shore consisting of plastic bottles, driftwood,
lumber, turtle egg shells, coconuts, parts of a life preserver and a
huge rusted engine shaft. On the extreme northwest corer wedged
between rock outcroppings we noticed a huge boiler with attached
appendages. Around the radar reflector (Fig. 4) which is mounted
on a tiled base, representing the colors of the Venezuelan flag, we
found a few remnants of previous expeditions, such as a work table
and several eroded concrete plaques commemorating those 'who
made it' to Aves. Contrary to what we had read about the stench of

University of Florida Home Page
© 2004 - 2010 University of Florida George A. Smathers Libraries.
All rights reserved.

Acceptable Use, Copyright, and Disclaimer Statement
Last updated October 10, 2010 - - mvs