• TABLE OF CONTENTS
HIDE
 Front Cover
 Title Page
 Table of Contents
 Main
 Back Cover






Title: Nieuwe West-Indische gids
ALL VOLUMES CITATION DOWNLOADS THUMBNAILS PAGE IMAGE ZOOMABLE
Full Citation
STANDARD VIEW MARC VIEW
Permanent Link: http://ufdc.ufl.edu/UF00099461/00055
 Material Information
Title: Nieuwe West-Indische gids
Alternate Title: New West Indian guide
NWIG
Abbreviated Title: Nieuwe West-Indische gids
Physical Description: v. : ill. ; 25 cm.
Language: Dutch
Publisher: M. Nijhoff
Place of Publication: 's-Gravenhage
's-Gravenhage
Publication Date: 1 1975
Frequency: four no. a year
quarterly
completely irregular
 Subjects
Subject: Civilization -- Periodicals -- Caribbean Area   ( lcsh )
Genre: periodical   ( marcgt )
 Notes
Citation/Reference: America, history and life
Citation/Reference: Historical abstracts. Part A. Modern history abstracts
Citation/Reference: Historical abstracts. Part B. Twentieth century abstracts
Language: Dutch or English.
Dates or Sequential Designation: 40. jaarg. (juli 1960)-
General Note: Published: Dordrecht : Foris Publications, <1986->
 Record Information
Bibliographic ID: UF00099461
Volume ID: VID00055
Source Institution: University of the Netherlands Antilles
Holding Location: University of the Netherlands Antilles
Rights Management: All rights reserved by the source institution and holding location.
Resource Identifier: alephbibnum - 000273853
oclc - 01760350
notis - ABP9733
lccn - sn 86012467
issn - 0028-9930
 Related Items
Preceded by: West-Indische gids
Preceded by: Christoffel
Preceded by: Vox guyane

Downloads

This item has the following downloads:

UF00099461_00055 ( XML )


Table of Contents
    Front Cover
        Page i
        Page ii
    Title Page
        Page iii
        Page iv
    Table of Contents
        Page v
        Page vi
        Page vii
        Page viii
    Main
        Page 1
        Page 2
        Page 3
        Page 4
        Page 5
        Page 6
        Page 7
        Page 8
        Page 9
        Page 10
        Page 11
        Page 12
        Page 13
        Page 14
        Page 15
        Page 16
        Page 17
        Page 18
        Page 19
        Page 20
        Page 21
        Page 22
        Page 23
        Page 24
        Page 25
        Page 26
        Page 27
        Page 28
        Page 29
        Page 30
        Page 31
        Page 32
        Page 33
        Page 34
        Page 35
        Page 36
        Page 37
        Page 38
        Page 39
        Page 40
        Page 41
        Page 42
        Page 43
        Page 44
        Page 45
        Page 46
        Page 47
        Page 48
        Page 49
        Page 50
        Page 51
        Page 52
        Page 53
        Page 54
        Page 55
        Page 56
        Page 57
        Page 58
        Page 59
        Page 60
        Page 61
        Page 62
        Page 63
        Page 64
        Page 65
        Page 66
        Page 67
        Page 68
        Page 69
        Page 70
        Page 71
        Page 72
        Page 73
        Page 74
        Page 75
        Page 76
        Page 77
        Page 78
        Page 79
        Page 80
        Page 81
        Page 82
        Page 83
        Page 84
        Page 85
        Page 86
        Page 87
        Page 88
        Page 89
        Page 90
        Page 91
        Page 92
        Page 93
        Page 94
        Page 95
        Page 96
        Page 97
        Page 98
        Page 99
        Page 100
        Page 101
        Page 102
        Page 103
        Page 104
        Page 105
        Page 106
        Page 107
        Page 108
        Page 109
        Page 110
        Page 111
        Page 112
        Page 113
        Page 114
        Page 115
        Page 116
        Page 117
        Page 118
        Page 119
        Page 120
        Page 121
        Page 122
        Page 123
        Page 124
        Page 125
        Page 126
        Page 127
        Page 128
        Page 129
        Page 130
        Page 131
        Page 132
        Page 133
        Page 134
        Page 135
        Page 136
        Page 137
        Page 138
        Page 139
        Page 140
        Page 141
        Page 142
        Page 143
        Page 144
        Page 145
        Page 146
        Page 147
        Page 148
        Page 149
        Page 150
        Page 151
        Page 152
        Page 153
        Page 154
        Page 155
        Page 156
        Page 157
        Page 158
        Page 159
        Page 160
        Page 161
        Page 162
        Page 163
        Page 164
        Page 165
        Page 166
        Page 167
        Page 168
        Page 169
        Page 170
        Page 171
        Page 172
        Page 173
        Page 174
        Page 175
        Page 176
        Page 177
        Page 178
        Page 179
        Page 180
        Page 181
        Page 182
        Page 183
        Page 184
        Page 185
        Page 186
        Page 187
        Page 188
        Page 189
        Page 190
        Page 191
        Page 192
        Page 193
        Page 194
        Page 195
        Page 196
        Page 197
        Page 198
        Page 199
        Page 200
        Page 201
        Page 202
        Page 203
        Page 204
        Page 205
        Page 206
        Page 207
        Page 208
        Page 209
        Page 210
        Page 211
        Page 212
        Page 213
        Page 214
        Page 215
        Page 216
        Page 217
        Page 218
        Page 219
        Page 220
        Page 221
        Page 222
        Page 223
        Page 224
        Page 225
        Page 226
        Page 227
        Page 228
        Page 229
        Page 230
        Page 231
        Page 232
        Page 233
        Page 234
        Page 235
        Page 236
    Back Cover
        Page 237
        Page 238
Full Text



Nederlands West-Indische Gids

Adhin, Dr.Mr. J.H., Geijskes, Dr. D.C., Kruijer, Prof. Dr. G.J., Steen, van der, Drs. L.J., Westermann, Dr. J.H., Wagenaar Hummelinck, Dr. P.


nl





Voorkaft










Nederlands West-Indische Gids




nl























NIEUWE
WEST-INDISCHE
GIDS









VIJFTIGSTE JAARGANG








UITGAVE VAN DE
STICHTING NIEUWE WEST-INDISCHE GIDS
te Utrecht

































































De uitgave van de 50 ste jaargang van de NWIG werd gesubsidicerd door de
Nederlandse Stichting voor Culturele Samenwerking met Suriname en de
Nederlandse Antillen, de Natuurwetenschappel ke Studiekring voor Suriname
en de Nederlandse Antillen (art. Haverschmidt), de California State University
in Fresno (art. van der Elst) en twee particuliere personen (d.G.F. en
W.H.-v.D.).



































INHOUD VAN DE VIJFTIGSTEJAARGANG

Adhin,J.H., Surinamisering van bet huwelqksrecht ....... 77- 88

Brunt, L., Boekbespreking .......................... 57- 60

Donselaar,J. van, Boekbespreking ..................... 144-145

Gerlings, H.J. Marius, Nederland, Suriname en de Neder-
landse Antilen: souvereine staten ................... 3- 6

Haverschmidt, F., Ogier de Gdmbaud, de vogelschilder uit
Cayenne en Suriname, en zyn in 1815 verzonden verzoek-
schrift aan Louis XVIII (afb.) ...................... 181-199

- Boekbespreking ................................. 52

Hoolt,Jenny, Boekbespreking ....................... 60- 61

Kruijer, G.J., Boekbespreking .................. ...... 54- 57

Laurence, K.M., Continuity and change in Trinidadian
toponyms ...................................... 123-142

Renkema, W.E., Bloemhof: uit bet archief van een Cura-
paoseplantage ................. .................. 27- 47
5"-
Triebels, L.F., Boekbespreking ....................... 212-211


















VI

Van der Elst, Dirk H., The Coppename Kwinti: notes on an
Afro-American tribe in Surinam. I-III. (2 afb.) 7-17, 107-122, 200-211

Visman, M.A., Boekbespreking ....................... 143-144

Wagenaar Hummelinck, P., De ondermining van Fort Oran-
je door de Claesgut op St. Eustatius (6 afb.) ............ 18- 26

Tengeleide ..................................... 1- 2

BibliografFe ........................ 62-76, 141-180, 217-236

Boekbespreking ....................... 48-54, 146-147, 21-216

Wever, O.R., Over et alcoholism op Aruba (3 afb.) ...... 89-106






BIBLIOGRAFIE
Separate publications (W.H.) ...................................... 62- 76
Articles(W .H.) ........................................ . 148-180, 217-236
BOEKBESPREKING
Beets, D J., Litholog and stratigraphy ofthe Cretaceous amnd Daian Succes-
sion of Curafao, 1972 (W .H.) .................................... 49- 52
Bonaire Bulletin, 1974 (W .H.) ..................................... 49
Buisonje, P.H. de, Neogene and Quaternary geology of Aruba, Curacao and
Bonaire, 1974 (W .H.) .......................................... 49- 52






















Contributions to the geology and paleobiology of the Caribbean and
adjacent areas, 1974 (W estermann) ............................... 146

Eckhout, Albert, Birds ofBrazil. Reproductions of paintings from Hofloess-
nitz Castle, Saxony, 1970 (Haverschmidt) .......................... 52

Green, Vera M., Migrants in Araba. Interethnic integration, 1974 (Triebels) 212-215

Hartog,J., Tula, erlangen nar rvheid, 1973 (Visman) ................ 143-144

Huber, Otto, Le savage neotropicali. Bibliografia sulla loro ecologia vegetale
efitogeografia, 1974 (Donselaar) .................. .............. 144-145

Jansen, P. &Jansen, D., Arm Suriname: land van onmogelhbeden, 1973?
(Kruijer) ............................. ........ ... .... ...... 57

Kristf, 1974 (W.H.) ............................................. 48

Leentvaar, P., Hydrobiological observations in Surinam, with special
reference to the man-made BrokopondoLahe, 1975 (W.H.) ............ 215-216

LittleJr., Elbert L. e.a., Common trees of Perto Rico and the Virgin Islands,
1964; Trees ofPuerto Rico... Secondrolume, 1974 (W.H.) .......... 146-147

Nieser, N., The water bags (Heteroptera: Nepomorpha) of the Guyana
region, 1975 (W.H.) .......................................... 215-216

Prins-Winkel, A.C., Kabes duru? Verslag ran een onderroe naar de onder-
wyssituatie op de Benedenwindse Eilnden ..., 1973 (Hoolt) .......... 60- 61

Roy van Zuydewijn, H.J.F. de, Conserveringsplan voor bet eiland Sint East-a
tius, 1974 (W .H .) ................... ......................... 18- 26

Van scheepschirwrgn lot specialist. 333 jaarNederlands-AntiUiaanse genees-
kande, 1973 (W .H .) ........................................... 52- 54

Vries, Jan de, Dienstbaar onderoeA: naar een methodologies van de ago.
gische weenschappen . ., 1973 (Kruier) .......................... 54- 56



















NIEUWE WEST-INDISCHE GIDS
wonder redactic van
Dr. Mr. J.H. Adhin, Dr. D.C. Geijskes, Prof. dr. G.J. Kruijer,
Drs. L.J. van der Steen, Dr. J.H. Westermann en Dr. P. Wage-
naar Hummelinck, secretaries en eindredacteur, Sweelincklaan 84,
Bilthoven (tel. 030-782098).


NO 1 JANUARI 1975
NO 2-3 SEPTEMBER 1975
NO 4 DECEMBER 1975


1- 76
77-180
181-238



























TEN GELEIDE

"Panta rhei allies viocit. Alles groeit, verandert. Stilstaan
betekent verstarren." Zo werd geschreven in het Ten Geleide van
het cerste nummer van de Nieuwe West-Indische Gids, welke uit
een door omstandigheden gedwongen fusic van De
West-Indische Gids, Vox Guyanae en Christoffel was ontstaan.
Het bleek echter dat voor een in Nederland uitgegeven kwar-
taalblad van cen belangrijke inbreng van redacties overzee geen
sprake kon zijn. De Nieuwe West-Indische Gids bleef dus wat De
West-Indische Gids was: een periodic dat kon wedijveren met
de best tijdschriften van het Caraibische gebied, maar niet
dichter kwam te staan bij de Surinaamse en Antilliaanse samen-
leving.

Om de uitgave te blijven mogelijk maken, werd reeds in 1952 cen
'Stichting Fonds West-Indische Gids' (later '- Nieuwe
West-Indische Gids') opgericht, welke zich ten doel stelde de
Firma Martinus Nijhoff bij de exploitatie van haar tijdschrift naar
vermogen te steunen. Toen dit vermogen bij een explosive
ontwikkeling der productiekosten in 1970 te kort school,
betekende dit voor Fonds en Redactie een keuze: het tijdschrift
opheffen, 6fvoortzetten in eigen beheer.
Naast de vele aanmoedigende reacties welke werden ontvangen
nadat de kriticke financial toestand van de N.W.I.G. meer
bekendheid had gekregen, warren het mede enkele gesprekken
met personen op Aruba, an gesprekken met hen die zich op
Curagao tot taak hadden gesteld de oude Christoffel tot nieuw
even te wekken, welke tot cen voortzetten deden besluiten. Het
is duidelijk dat er complementaire functies zijn voor de Nieuwe
West-Indische Gids en de nicuwe Kristf, en dat zij naast elkaar
kunnen bestaan.
















2 TEN GELEIDE
Nog nimmer was de belangstelling voor de Overzeese Rijksdelen
en hun toekomst z6 groot als op dit ogenblik maar ook nog
nimmer warren de mogelijkheden om zich voor een groot public
te uiten zo talrijk als thans, en zeker veel gemakkclijker dan in
1919, toen de eerste jaargang van De West-Indische Gids echter
niet minder dan 1021 bladzijden bleek te kunnen bevatten.
Daarn! is het tijdschrift jaren lang een maandblad van meer
bescheiden omvang geweest, tot tenslotte 66n jaargang going
bestaan uit drive of vier afleveringen welke met onregelmatige
tussenpozen verschenen.
Bij cen uitgave in eigen beheer wordt gestreefd naar 4 afleve-
ringen per jaar. De Redactie hoopt op dezelfde wijze als voorheen
goed-gedocumenteerde artikelen te kunnen blijven geven over
Suriname en de Nederlandse Antillen, iets waaraan zeker nog
behoefte is. .W .
P.W.JI















H.J. MARIUS GERLINGS


NEDERLAND, SURINAME EN DE NEDERLANDSE
ANTILLEN: SOUVEREINE STATEN

Ter gelegenheid van het tienjarig bestaan van het Statuut heeft
de Nieuwe West-Indische Gids hieraan in 1965 een gehele afleve-
ring gewijd. Eind 1974 zal dit Statuut zijn twintig-jarig bestaan
kunnen vieren, maar nog steeds wordt met betrekking tot onze
'West' gesproken over koloniale verhoudingen, althans over
semi-kolonialisme; geheel ten onrechte.
Het blijft in hoge mate onelegant dat het Koninkrijk der
Nederlanden voor hetwelk onze Grondwet is geschreven, in het
voor deze Staat geldende Wetboek van Burgerlijke Rechtsvorde-
ring nog steeds artikel 4 ten 8e ongewijzigd heeft gelaten: "Ten
aanzien van hen, die in de kolonien van den staat of buiten
islandss wonen . .". Nederland had toch wel wat meer Egards
mogen hebben ten opzichte van het nieuwe Koninkrijk. Indien
wij Nederlanders er onvoldoende respect voor tonen, wie zal het
dan wel hebben? Er zijn genoeg gelegenheden geweest om dit
wetsartikel aan te passen; het kan ook zonder andere aanlei-
dingen alsnog worden gedaan. Zelfs nu de zogenaamde
Koninkrijkscommissie aan het werk is, blijft de staatkundige fi-
guur voor de meesten onduidelijk.

Mr. B.H. Adam schreef in het 'Tienjaar Statuut'-nummer van de
N. W.I.G.1: "[a] Sedert zijn inwerkingtreding op 29 december
1954 is de staatkundige ontwikkeling van tal van landen, vooral
in Afrika maar toch ook in het Caraibische gebied, stormachtig
geweest. Kolonien verkregen in luttele jaren tijds onafhankelijk-
heid en verwierven het zo begeerde lidmaatschap van de Verenig-
de Natics. [b] Suriname en de Nederlandse Antillen daarentegen
- maar ook Nederland! zijn geen souvereine staten. [c] Her is
het Koninkrijk der Nederlanden waarvan onze drie landen als
gelijkwaardige partners deel uitmaken dat de souvereiniteit
bezit en als zodanig lid is van de V.N. [d] Hierbij zij nog wel
aangetekend, dat de V.N. in 1955, na bestudering van het
Statuut, besliste dat Suriname en de Nederlandse Antillen niet
langer 'niet-zelfbesturende gebieden' zijn, weshalve rapportage
over deze landen ex artikel 73e van het V.N. Charter niet ver-
plicht is."
















4 H.J. MARIUS GERLINGS
Ad b. Zou Nederland, waarvoor nog steeds de Grondwet voor
het Koninkrijk der Nederlanden geldt, geen souvereine staat zijn?
Dat is Nederland na de afschudding van het Napoleontische juk
wel steeds geweest. Wij kregen cen Souvereine Vorst, die vervol-
gens Koning der Nederlanden werd. Zou Nederland door het
Statuut zijn souvereiniteit hebben verloren? Niemand heeft het
de moeite waard geacht hiervan melding te maken. Wel zijn
argumenten hiertegen bij verscheidene gelegenheden aange-
voerd2. Suriname en de Nederlandse Antillen zijn sedert het
Statuut gelijkwaardige partners van Nederland en dus 66k
souvereine staten geworden.

Ad c. Het wordt waarlijk tijd dat deze historic cens ordelijk
wordt beschreven. Heeft Nederland (het Koninkrijk krachtens de
Grondwet) bet lidmaatschap van de Verenigde Naties afgehaakt?
Of heeft Nederland de Verenigde Natics verzocht en bereid
gevonden het lidmaatschap 'over te boeken' als lidmaatschap van
het Statuutskoninkrijk?3
Shawwu;idsi khww/NEi~ah k wi^wv iaav & rnan. nciia ini &0 i K
der Nederlanden zou zijn4, maar dat het Statuutskoninkrijk green
rechtspersoonlijkheid zou hebben5 en geen vermogen. Het is
onmogelijk dit met elkaar te laten rijmen. Hetzelfde geldt voor
het lidmaatschap van de Europese Economische Gemeenschap6.


Ad d. Dc Verenigde Natics (welk orgaan daarvan?) heeft in
1955 het Statuut bestudeerd en beslist dat Suriname en de Ne-
derlandse Antillen 'nict langer' 'niet-zelfbesturende gebieden'
waren. Maar dat is toch niet de kwestie waar het om behoorde te
gaan?! De Regering van bet Statuutskoninkrijk had duidelijk
moeten stellen, (niet alleen dat Suriname en de Nederandse
Antillen reeds sinds 29 december 1954 niet meer 'niet-zlfbe-
sturende gebieden' warren, maar) waar6m zij dat niet meer warren,
namelijk omdat zij (niet slechts zijn geworden w6l zelfbesturende
gebieden, maar) zelfstandige Staten zijn met een eigen staatsre-
geling, een eigen volksvertegenwoordiging, een eigen Regering,
een eigen wetgeving, eigen rechtspraak, en zelfs . een eigen
Koning.7
Nog steeds heeft men er geen oog voor gehad, dat het mogelijk
is dat twee Staten dezelfde naam dragen, hoewel wij toch wel met
dit verschijnsel vertrouwd zijn. Van ouds kennen wij naast elkaar
de gemeenten en provincies Groningen en Utrecht, en landen


















NEDERLAND, SURNAME EN NED. ANTILLEN
met een hoofdstad van dezelfde naam, zoals Luxemburg.
Bij de onderhandelingen van de Koninkrijkscommissie kan her
niet gaan om het al dan niet verkrijgen van staatsrechtelijke zelf-
standigheid (want die is er), maar om het al dan niet wijzigen van
het Statuut, waarbij het wonder meer zal gaan om al dan niet
verandering van de wijze waarop de Statuutskoninkrijksorganen
zullen worden samengesteld8. Want de moeilijkheid zit hierin,
dat in deze organen het aandeel van Nederland in verregaande
mate overheerst. Als cerste aanzet was dit in 1954 onvermijdelijk,
maar nu is het tijd om hier nader over te praten.

In de official toelichting op ar. 55 van het Statuut werd reeds
geschreven: "De rechtsregeling van het Statuut is geen eeuwig
edict. Het is een vastlegging van de rechtsorde, die thans onder
de gegeven omstandigheden als just en redelijk wordt gezien. De
ontwikkeling van de landen zal voortgaan, de weg moet open zijn
om de rechtsorde hieraan aan te passed." Thans gaat het er om,
of men de overkoepelende rechtsorde wil uitbouwen dan wel wil
ontbinden.








LITERATUUR
1 B.H. Adam: De Wetgeving. Tien jaar Statuut 1954-1964. Nieuwe
Vest-lndische Gids 44, 1965, p. 3-15.
2 H.J. Marius Gerlings: Dc Kronen onzer Vorsten. Rechtsgeleerd Magazin
Themis 1963, p. 201. Het Koninkrijk nieuwe stijl. Tydschrift voor Over-
heidsadministratie 1965, p. 498; 1966, p. 6. De Hoge Raad van her
Koninkrijk nieuwe stiji. T.v.O. 1967, p. 45. De preambule van het
Statuut. T.v.O. 1967, p. 75. De Koninkrijken der Nederlanden. T.v.O.
1969, p. 121. Het grondgebied van ons Koninkrijk. T.v.O. 1969, p. 333.
-De Koning, de Gouverneur en de Ministcrraad. T.v.O. 1971, p. 239. -
De Raad van Ministers van her Statuutskoninkrijk. T.v.O. 1971, p. 280. -
De zaken overzee. DagbladDe Tyd, 12.11.1972.
3 De twee Koninkrijken der Nederlanden. Nederlands Juristenblad 1969, p.
424.
4 R.R. Baar, T.v.O. 1971, p. 84. W. Koops, N.J.B. 1972, p. 192.



















6 H.J. MARIUS GERLINGS
5 Vergelijk o.a. W.F. Prins, Vooruitzichten van de Rechtswetenschap, 1964, p.
141-142.

6 Ons Koninkrijk in de E.E.G., T.v.O. 1972, p. 230. Her proefschrift van
P.H.J.M. Houben, De Raad van Ministers in de Europese Gemeenschappen,
gait aan dit vraagstuk voorbij. In zijn De associate van Suriname en de
Nederlandse Antillen met de E.E.G., 1965, zegt hij op p. 15, dat her
Koninkrijk, nier Nederland, international rechtspersoon is en dus Lid-staat,
maar dit wordt niet toegelicht. De Een zegt, dat het Statuutskoninkrijk geen
rechtspersoon is, cen ander zegt dat her dit wel is, en verbindt er cen conclu-
sie aan welke niet sluit; her interesseert onze politics blijkbaar nicts. Ecn
Koninkrijk zonder wapen. De Nederlandse Leeuw 1973, p. 323.

7 De vier koninkrijken. T.v.O. 1971, p. 31. A.M. Donner, in her
Handbook van bet Nederlandse Staatsrecht van C.W. van der Pot, 1968,
zegt over de Koning (p. 598): "Hij verenigt dus als het ware vier Kronen, die
van her gehele Koninkrijk en die van elk der drie gebieden." Hierover nader
in: Het Koninkrijksstatuut, Nieuwe West-lndische Gids 48, 1971, p. 135.

8 Dc cigen organen van her Statuutskoninkrijk. Politie perspectief, meijuni
1973, p. 57.



















DIRK H. VAN DER ELST


THE COPPENAME KWINTI:
NOTES ON AN AFRO-AMERICAN TRIBE IN SURINAM


I History and Development
Kwinti origins and settlement.-Population size.-Language, isolation and
obscurity.
II Organization and Ideology
Foreign affairs Internal affairs Clan and lineage Marital relations -
Christianity Native polytheism

III Culture Change and Viability
Population and culture Village economy Ecology and acculturation -
Adaptations Factors in future viability

References


The ethnographic data for this report were collected during a ten-weeks' pilot
study which my wife Kathleen and I conducted among the Bitagron Kwinti in
the summer of 1973. This research was supported by National Science Founda-
tion grant No. GS-38142, and by a Faculty Research grant from CSUF. -
Address of author: California State University, Fresno.

Ir. F.C. Bubberman, The Director of 's Lands Bosbeheer (Surinam's Forestry
Service), has been of inestimable importance to my understanding of Kwinti
culture. Not only did he physically introduce us to the people of Bitagron, but
he freely and enthusiastically shared the fruits of his personal research into the
history of Bush Negro migration and settlements. I am indebted to It.
Bubberman and Drs. P.A. Teunissen, the government biologist at Raleigh Falls
at the time of our research, for their information about Bush Negro ecology.







I. HISTORY AND DEVELOPMENT

The Kwinti constitute the smallest and least known of the recog-
nized Bush Negro societies, although their territory is theoreti-
cally subject to the authority of the Matuari paramount chief. The
Coppename River branch of the Kwinti achieved the furthest
western penetration by an independent Bush Negro tribe.































































N T I


- ., ui~


O
















THE COPPENAME KWINTI, 1 9
The term 'Bush Negro' refers to a culture complex indigenous
to the rain forests of Surinam in South America: that is to say, to
the New World's only Afro-American tribal area. It consists of an
estimated 35,000 descendants of Maroons, rebel slaves who
established themselves in the interior of Surinam during the 17th
and 18th centuries. (For a general introduction to the culture
area, see Van der Elst 1970).
At present, the Bush Negroes are organized into six tribes and
an unknown number of lesser independent lineages. The largest
tribe is the Djuka, whose villages may be encountered along any
of Surinam's major rivers, but whose tribal homelands are along
the Marowijne River and its Tapanahoni branch, the nearby
Cottica River, and the Tempati Creek (Kobben 1966, 1967, 1968,
1969; Thoden van Velzen 1966 a, b; Van Wetering 1973).
Sharing the easternmost sector of Surinam are two smaller tribes:
theBoni or Aluku occupy both banks of the Lawa branch of the
Marowijne, and thus are also found in French Guyana (Hurault
1956, 1957, 1961, 1965); the Paramacca live in the center of the
Djuka's Marowijne territory (Lenoir 1973). The Saramacca, who
constitute the second largest tribe, have a domain which extends
north and south of Lake Brokopondo on the Suriname River
(Herskovits 1929, 1930; Herskovits & Herskovits 1934; Price
1969, 1970 a, b, 1973). The Matuarior Matawai of the Saramacca
River are the largest tribe to have been converted to Christianity.

Kwinti Origins and Settlement

The Kwinti occupy three villages along two rivers. The Saramacca
River Kwinti live in Pakka Pakka, isolated in the middle of a string
of Matuari villages. The Coppename River Kwinti form the
westernmost outpost of the Bush Negro culture area. They live
some 70 kilometers northwest of Pakka Pakka in Kaaimanston, on
the left bank of the Coppename, and almost 20 km further
downriver in Bitagron on the Coppename's right bank.
Until early in this century, a jungle trail connected the
Coppename Kwinti with the Saramacca branch. Few people now
remember the location of that trail, and no living Kwinti has
walked along it. The fact that the jungle has been allowed to
reclaim the path attests the present disinterest in communication
between the two areas. The Coppename Kwinti consider Pakka
Pakka to be a second-rate Matuari village, and its existence plays
no part in their life. This report is restricted to the culture of the
Coppename Kwinti.
















DIRK H. VAN DER ELST


There are detailed but conflicting legends about the origins of
the Kwinti. One holds that their ancestors escaped from Berbice
(a colony in what is now Guyana) down the Corantijn River,
which they occasionally refer to as the 'Kwinti Liba.' They fled
up the Nickerie, a river system which connects the Corantijn with
the Coppename, and lived there for a very long time. Later they
moved deeper inland out of fear of the military patrols, and built
a village called P'isi (Pleasure) where no one ever died. A scarcity
of marriageable people eventually drove them on again, to settle
among the Matuari. The Matuari enslaved and persecuted them,
and so one Kwinti chief, Captain Alamu, led his people out of
bondage to the Coppename.
If the Kwinti indeed moved eastward from Berbice, they are
the only Bush Negroes to have done so. When the slave revolt of
Berbice ended in 1687, the Indians made a treaty with the
planters, and thereafter killed or returned all Maroons. In effect,
there have been no successful escapes from the colonies Berbice,
Demerary, and Essequibo (areas in what is now Guyana). This is
evidenced by the fact that no Bush Negro societies have ever
existed there, as far as is known. The implication of this origin
myth is that the ancestral Kwinti first settled along the Corantijn
before the whites or blacks had colonized it, and before the
Indians sealed the area. That, if true, would mean that this is one
of the oldest black societies in the Americas.
The only support for this position, however, lies in the exis-
tence of a number of Indian groups in Nickerie which, according
to even the earliest descriptions of the colony, have some African
physical characteristics. These so-called 'Karboegers' (after the
Dutch karbonkel, a dark-red ruby) still live in the northwestern
jungles of Surinam. But until the middle of the last century, no
Afro-Americans were known to reside in that area.
Quite at variance with this legend is a second folktale which has
the ancestors escaping westward from Paramaribo, avoiding all
other people, and crossing rivers and creeks by raft rather than
by boat. The runaways finally settled in the forest East of the
Saramacca River. When their village became strife-ridden, the
population split into three groups: the Kwinti went West, the
Paramacca went East, and the Dudo lo (clan) returned to their
master. The Kwinti then built a new village called Prisiri or
P'isi, which they later left to join the Matuari.
If there is a factual core in this account, then the ancestral
Kwinti escaped after the 1760's. With the treaties of that decade,















THE COPPENAME KWINTI, I 11
the Djuka, Saramacca, and Matuari began returning Maroons to
the whites for the bounties they brought. This sealed much of the
Surinam bush, just as the Indians of Berbice had sealed Guyana a
century earlier. Before 1760 there would have been no point in
"avoiding all other people." The Lowland Indians posed no
threat to Surinam's runaway slaves, and the black tribes still
accepted recruits. The item about rafts further indicates that the
early Kwinti lacked forest technology, and we may assume that
they were city Creoles, not African 'salt-water' slaves.
Again only a single bit of external evidence supports this ver-
sion: the Paramacca also claim to have lived in one village with
the Kwinti (Lenoir 1973, personal communication). It must be
noted that the Kwinti unanimously reject the idea that they
learned their bushcraft from Indians. They deny that their ances-
ters ever lived with Indians, and though they were apparently
fascinated by the idea of dark-skinned Indians, they insist that
they had never heard mention of Karboegers before I visited
Bitagron. Nevertheless, they maintain that they were adept Bush
Negroes before they ever met the Matuari.
Finally, some believe that the leader of the ancestral Kwinti was
the African Koffie, an older brother of Bonni, the founder of the
Boni (or Aluku) tribe. Koffie and his people had lived in the
forests just south of the plantation area for some time before they
convinced Bonni to run away. Bonni's father was white, and only
when it became clear that this conferred no advantage did Bonni
begin to plot a massive uprising. In the turmoil which followed,
the brothers were separated. Koffie's people escaped to the West,
hotly pursued by the Army, to become the Kwinti. Bonni's group
fled through Djuka territory in and out of French Guyana, until
Bonni was murdered by the Djuka. The two groups never had the
chance to unite.
If this myth contains any truth, it means that the Kwinti date
from around 1765, because Bonni escaped just after the peace
treaties, and fought battles with Fourgeoud's 'Red Berets' in
1771. This fits well with the dates of the previous version, and
explains incidentally that the ancestral Aluku learned their wood-
craft from the African-led ancestors of Kwinti. But if the Kwinti
and Boni have blood ties, and the Kwinti and Paramacca are
related, it would follow that the Paramacca are related to the
Boni. Lenoir (1970) had noted that the relations between these
two tribes are much more amicable than those between the
Paramacca and the Djuka, their other neighbors on the Marowijne
















12 DIRK H. VAN DER ELST
River. It is not known whether the Boni recognize kinship ties
with the Kwinti.
It is possible, of course, that all three accounts are true.
Maroons from Berbice may have developed or adopted a jungle
culture. They may have been joined later by one or more small
groups of more recent runaways who had avoided the 'Treaty
Tribes,' the Saramacca and the Matuari, out of fear of being
re-enslaved.
The appeal of this position lies in the fact that it accounts for
the disagreements among the three versions of the origin myth
which the Kwinti themselves report. It may also help clarify the
many divisions and schisms which mark Kwinti history, and
explain the relative poverty of Kwinti culture. But it is unlikely
that this 'inclusivist' theory would be acceptable to the Kwinti
elders, for each of them holds to one of the exclusivistt' versions.

Historical data on Kwinti derivations are scarce, but in the future
some insight may be gained from Pakka Pakka and Matuari
folklore, from the Colonial Reports of the Commissioners of Dis-
trict Saramacca, and from the accounts of the missionaries of the
Evangelical Brethren Society who brought Christianity to the
Matuari and the Kwinti. It has been established that sometime
during the nineteenth century, probably after the repeal of
slavery in 1863, the Kwinti migrated eastward from a now-forgot-
ten area between the Coppename and Saramacca rivers. They
were allowed to settle among the Matuari, who exposed them not
only to their own form of Christianity, but to witchcraft accusa-
tions and to second-class citizenship. Endless friction between the
two groups moved Governor Tonckens around 1883 to grant one
Kwinti village chief, the legendary Alamu, the right to settle on
the Coppename while remaining under the paramount chieftancy
of the Matuari Granman. (This ultimate supremacy of the
Matuari Granmans continues to this day, much to the dissatisfac-
tion of the Kwinti). The Coppename River basin was entirely
unpopulated at that time, except for its Tibiti tributary where
some Djuka loggers had built camps. Alamu and a small group of
his followers accepted a village site suggested by the Djuka
lumberjacks, and built a hamlet called Coppencrisie, for
'Coppename Christians.' Because of internal strife this village was
abandoned and its people moved upstream to two new locations:
Kaaimanston and Bitagron. The exact date of this population
shift is not known. Each village today claims seniority, and since
















THE COPPENAME KWINTI, I 13
none of the elder Kwinti knows his own age, the dates are not
recoverable. However, a comparison of their memories indicated
that people who appear to be in their 60's do not remember
Coppencrissie, while the very aged (80- tot 100-year-olds) were all
born there or in Kaaimanston. A Dutch survey expedition up the
Coppename in 1901 records Kaaimanson and Coppencrissic,
noting that both were thriving (Bakhuis 1902).This sole record of
the Kwinti does not mention Bitagron. Coppencrissie therefore
must have been deserted after November 23, 1901, the date when
the last member of the expedition left there (Bakhuis 1902, p.
138). Bitagron did not become a village until after Alamu left
Coppencrissic. It seems likely, therefore, that these events
occurred between 1902 and the First World War.
For some years beginning in the 1930's, there was a small
settlement named Tjakkatjakkaston on the left bank of the
Coppename about 15 km North (downriver) of Bitagron. It
never became an independent village, and has long been
deserted. Although many maps still show it, the jungle has
reclaimed Tjakkatjakkaston as utterly as Coppencrissie.

Population Size

The sizes of the two remaining villages have changed drastically.
Kaaimanston used to be the dominant village, and was so much
larger than Bitagron that when the government decided to build
a school on the Coppename, it was built in Kaaimanston.
The village today has about sixty buildings including sheds, but
many of these are in disrepair and most houses are deserted. We
never counted more than 30 people there at any one time, exclu-
ding the Bitagron children who attend school in Kaaimanston.
Bitagron, however, appears to be flourishing. A census taken
onJuly 12, 1973, enumerated 143 persons actually present in the
village: 32 men, 36 women, 33 boys, and 42 girls. Another 17
persons were accounted for as working and living in Paramaribo,
and that day seven more were staying in their gardens or working
in the vicinity.
There are 92 buildings in the village (not counting the Catholic
Church and the bigi sangga, the meeting hall): 51 s'ibi oso or
sleeping houses of which seven were deserted and six were being
built, 27 kuku oso or kitchens, 9 isanga or work sheds, 2 kangsia
or storage sheds, and 3 afkodrai oso or kunu houses. Several men
now living in Kaaimanston are building houses in Bitagron.
















14 DIRK H. VAN DER ELST
An unknown number of Kwinti have left the Coppename area
more or less permanently. Most of these are people from Kaai-
manston. Genealogies indicate that they probably number less
than 50 adults. Many of them emigrated many years before the
road was built.
Of the 200-225 permanent residents of the Kwinti villages,
some 15 are members of the Djuka and Saramacca tribes. They
are either married to Kwinti, or have a Kwinti father (having a
Kwinti mother would make one a Kwinti, since descent is
matrilineal). Although there are other Djuka and Saramacca
working in Heidoti, a camp of the Geological and Mining Services
on the Coppename about 30 km downriver from Bitagron, there
appears to be no interaction between the villages.

Language

Elder Kwinti often bemoan the debasement of the old, true
Kwinti language into a dialect of Taki Taki (Sranan, the lingua
franca of Surinam's many ethic groups). The two languages do
have the same grammar, and their vocabulary differences are
being lost. Children generally use old and new terms inter-
changeably, and intrusive traits and concepts usually carry Dutch
or Sranan labels. For example, when the new village chief of
Kaaimanston told his friends how he had passed his driver's
license examination in Paramaribo, he was completely under-
standable to the ethnographer because such terms as automobile,
motorcycle, brake, wheel, tire, pump, windshield, headlight,
transmission, left-hand traffic, and driver's license all were Dutch
terms, pronounced with the typical Taki Taki and Kwinti
exchange of certain stops for certain fricatives.
There are few remnants of ceremonial languages. When the
Kromanti warrior spirit named Okwasyashi dabiyankama okonto
bifo kwayani takes possession of his medium, he speaks 'Dipi
from Africa.' When Basyempre usu, another Kromanti, takes
possession of his own medium, and the two supernaturals talk
together, the Kwinti all seem to understand their jokes and con-
versation. Okwasyashi further claims that the Coppename
Kromanti can understand all other Kromanti in Surinam,
although he insists that each river has its own variety of Kromanti,
just as it has its own variety of Ningre Tongo, Bush Negro
Language. Apparently, then, Dipi is not very different from
standard Kwinti.
















THE COPPENAME KWINTI, I 15
We witnessed no attempt to use a secret or private language, in
the sense that Hurault (1961, p. 68) reports for the Boni, to
confuse outsiders or people of other generations. People who were
possessed by supernaturals other than Kromanti, always spoke in
standard Kwinti. Certain key terms in many of the religious
rituals are 'Old Kwinti', but the interaction between superna-
tural, priest, and congregation is in normal speech.


Isolation and Obscurity

Except for a brief and abortive attempt by Dutch farmers around
the year 1800 to settle near its mouth, the Coppename sector of
Surinam has been deserted by all but the Kwinti since the British
and Dutch defeated the Carib and Arawak Indians in the late
17th century. Even now, there are few Indians or other ethnic
groups living in the area. The human population of the vast
territory drained by the Coppename does not approach 1,000.
Until very recently, water routes formed the only link between
Kwinti land and the City. The Bakhuis expedition reached the
area by traveling from Paramaribo through the Saramacca Canal,
along the Wanika Creek and down the Saramacca River to reach
the Coppename (Bakhuis 1902, p. 23). Kwinti wishing to visit
the capital had to use the same route, or follow the Atlantic Coast
for almost 100 km between the Coppename and the Suriname
rivers. The fact that the Bakhuis report is the only previous
account mentioning the Kwinti, indicates something of the past
isolation of the area, an isolation which continued until the 1969
opening of the road which now connects Bitagron to the popula-
tion centers on the Suriname River.
Nevertheless, the cultural isolation of the Coppename Kwinti
has been overrated. In spite of the tremendous energy which such
a journey required, all the elderly men except the head captain
claim to have taken a few trips to town before the road was built.
The age of some of the tools and utensils in the villages bears this
out. And some of the shotguns the Kwinti hunt with must have
been manufactured in the 1920's. Furthermore, emissaries of the
Western world have visited the Kwinti. Every few years the
District Commissioner travels by boat from Groningen to the
area. The Evangelical Brethren Society (the EBG) have
maintained a teaching missionary in Kaaimanston for decades.
The present couple has lived there since the late 1950's. Catholic















16 DIRK H. VAN DER ELST
priests have visited the Kwinti periodically since the 1920's.
Ubiquitous gold teeth and fillings attest to the visits of the
government's doctor-dentist who stays for a few days every year.
And although the Kwinti practiced no trade with their Matuari
neighbors, not even in such necessities as salt and hardware, they
report never to have suffered scarcities of any kind.
The idea of their present day isolation is even more
exaggerated. Few people in Paramaribo knew that a tribe named
Kwinti existed. Fewer still have actually traveled in the Interior,
and the Coppename is as remote and alien to most Surinamers as
the Amazon River. But one finds no pristine primitives in Kwinti
land. The ferrite road of the Forest Service which reached
Bitagron in 1969 had made it possible for people to hitchhike to
town on vehicles owned by traders, tourists, or the State. And
they do so often, to go shopping, to seek medical aid, or some-
times to seek work.
There are three trading parties who take fish and game in
exchange for money, bottled beer, and anything else the Kwinti
want transported from town. A Hindustani trading crew comes in
at least twice a week. A Creole-owned truck stops off every five or
six days. A Buru (white native farmer) visits irregularly. The tra-
ders have supplied Bitagron with three freezers and bring ice for
these chests on every trip. Bitagron's two main winkis (stores),
which are owned by village captain Boomdijk and by Basia
Awani, stock a surprising variety of goods ranging from canned
foods, soft drinks and tobacco, to shotgun shells, toilet paper and
aspirin.

Raleigh Falls is the headquarters of a relatively new national park
some 60 km upstream from Kaaimanston. As it becomes better
known, more and more tourists from as far away as the USA and
Europe take the road to Bitagron, and wait there for the canoes
from the Falls to take them upriver. Their multi-ethnic and
multi-racial groups of up to 20 people descend on the village
about once a week.
The Geological Survey (Dienst Bodemkartering) has built a
service complex along the access road to the village, just off the
main road and less than 500 yards from the first huts of Bitagron.
A couple of Creoles live there and maintain the facilities for the
various crews which are exploring the area.
Except for the first two weeks of our stay there, not a day went
by without at least one vehicle entering the village. In this sense,
















THE COPPENAME KWINTI, I 17
Bitagron is far from isolated. Admittedly the traders and tourists
and other passers-through spend very little time in the village.
Nevertheless, their effect is felt. The Saturday night dances in the
bigi sangga, the meeting hall, draw all the young and
middle-aged in the neighborhood. Those who do not dance,
listen to the drumming, or just visit and drink. Many of the
strangers bring their own women, and the idea of fashion is
beginning to intrigue the younger generation. The bigi sangga
also doubles as a sleeping hall for the work crews of Bruvnzeel (a
lumber corporation), Raleigh Falls, and various governmental
agencies while they await canoe transport. During their brief
occupations of the hall they interrupt the normal flow of life by
playing loud music in the middle of the night, by keeping the
store open during abnormal hours, or just by being conspicuous
in the middle of the village. A few of these men are Bush
Negroes, and one or two of them have become the husbands of
Kwinti girls.
Most of the young and middle-aged Kwinti have spent some
time working on road crews, for the forest service, with geological
survey crews, or the lumber companies. Some of them have
worked or even gone to school in Paramaribo for periods of up to
twelve years. The children, of course, are all learning to read and
write Dutch in the Kaaimanston school, and this year for the
second time, the teacher took the whole school (some 25 or 30
children) on a two-day trip to the big city.
As a result of all this interaction and travel, there are various
modern conveniences in the village. Every family has a large
number of aluminum pots and pans. Almost all men own
shotguns (single-shot 12 and 16 gauge Stevens or Topper
models). Many people own battery-powered radios and record
players. Kapitein Boomdijk has a gasoline-powered generator so
that his store and his son's house have electric lights. There are
two refrigerators, both of which run on petroleum, and are used
only to chill beer. And finally, there are seven outboard motors in
Bitagron, and one in Kaaimanston. It does not seem possible that
all these riches were acquired in the four years since the road
opened.
It is safe to conclude, therefore, that though the West may long
have been ignorant about the Kwinti, the Kwinti have long been
familiar with the West. Obscurity cannot be equated with isola-
tion.
(To be continued.)
















P. WAGENAAR HUMMELINCK


DE ONDERMIJNING VAN FORT ORANGE
DOOR DE CLAESGUT OP ST. EUSTATIUS
Conserveringsplan voor he eiland Sint Eustatius, door
H.J.F. de Roy van Zuydewijn, Delft, maart 1974, 38 blz.
gestencild met 5 platen buiten de tekst, gill. omslag, diver-
se losses kaarten.

Dit Conserveringsplan onderdeel van een afstudeerproject
voor bouwkundig ingenieur aan de T.H. te Delft is her cerste
resultaat van een door Sticusa gefinancierd project, waarin door
twee studenten bouwkunde uit Delft en twee studenten kunsthis-
torie uit Utrecht, in september en oktober 1972, gegevens werden
verzameld voor het opstellen van een integraal conserveringsplan
voor historische gebouwen en ruines op St. Eustatius.
Nadat in de eerste drie hoofdstukken (p. 4-13) het belang van
de historische monumenten voor St. Eustatius wordt aangetoond,
volgen cen aantal aanbevelingen welke het behoud van deze
monumenten ten doel hebben. Hierbij worden onderscheiden:
a) twee grote en een aantal kleine natuurbeschermingsgebieden
waarin bouwactivitciten ontoelaatbaar worden geacht; b) een
drietal z6nes van toeristische ontwikkeling in de Iste, 2de en 3de
graad, zoals ook op een Overzichtskaart van bet Bestemmings-
plan ( : 10.000) staat aangegeven (Fig. 1).
Vervolgens komen de bouwkundige maatregelen en
bestemmingen aan de orde, en het instellen van een
monumentenlijst. Een Bestemmingsplan Oranjestad (1 : 5.000)
toont ons hoe ir. De Roy van Zuydewijn het Downtown en
Uptown van de toekomst zou willen zien.
Het is opvallend met hoe weinig woorden in dit rapport een
indrukwekkend documentatiemateriaal word ingeleid, met
voorbijgaan van veel geschriften welke in dit verband als van
weinig waarde werden beschouwd. Zes stedebouwkundige
documentaries, 6 kaarten met bestemmingsplannen en 14 opme-
tingen van monumenten vormen zeker geen gearing resultaat van
een korte uitzending als deze, waarbij ons nog veel meer resulta-
ten worden beloofd.

Een bijzondere plants in dit verslag neemt de Claesgut in een
ravijn tussen het Fort Oranje en de R.K. Kerk dat op de kaarten
met een vet uitroepteken als gevarenz6ne is aangeduid (Fig. 2-6).
Wie langs het Old Gin House door de droge bedding van de


















DE ONDERMIJNING VAN FORT ORANJE


Sr EUSTA T/US
Skm


Fig. 1. Het bestemmingsplan voor St. Eustatius zoals de Roy van Zuydewijn
zich dit in grote lijnen had gedacht. A. (wit) Twee grote natuurgebieden, de
Quill en de Little Mountains, plus nog cen aantal kleincre terreinen in de omge-
ving van ruines en landhuizen, en langs de westkust bij Oranjestad, waar iedere
vorm van bouwactiviteit ontoclaatbaar word geacht. B. (licht en donker ge-
arceerd) Twee zones van meer- en minder-beperkte toeristische ontwikkeling,
waar'een bescheiden bouwactiviteit is toegestaan mits rekening wordt gehouden
met de sfeer van het ciland. C. (zwartig) Een drietal zones van primaire
toeristische ontwikkeling, Zeelandia, gebied rondom Fort Oranje, en de
voormalige Benedenstad.









































































































so
BO m


U


0
I.


.1l
r
I
























ic
I

at




La O:

9.
co




81
I e

a
Lu c




Sb



oa
MC
0



0.





oa








It
4U-






c







*sic-e
- o*3















P. WAGENAAR HUMMELINCK


Claesgut landinwaarts gaat, komt in ccen nauw en diep ravijn -
omstreeks 60 m lang, 35-20 m breed en 35 m hoog met bijna
loodrechte wanden waar het profiel van vele, horizontal afgezet-
te, zachte vulkanische tuflagen fraai zichtbaar is. Het is hier blad-
stil en de plantengroei lijkt in niets op de droge, doornige
vegetative buiten (Fig. 5). Achterin de kloof liggen enkele resten
van metselwerk, stoepen en afrasteringen, en hoog boven ons
zien we, tussen enkele struiken, de meest noordelijke hock van de
borstwering van het Fort uitsteken.
Staande op deze uitstekende plek zien wij ook waar al dit puin
vandaan komt: van de huizen aan de rand, van het deel van de
Fort Oranjestraat dat vroeger leidde naar R.K. Kerk en het
voctpad naar de Benedenstad. Zo gezien lijkt het wachten slechts
op verdere afstortingen welke binnenkort zouden kunnen volgen
(Fig. 3 en 4).
Een van de goede dingen van dit Conserveringsplan is, dat op
verscheidene plaatsen de aandacht wordt gevestigd op het gevaar
dat cen voortschrijdende erosie van de Claesgut voor de er
rondomgelegen huizen, de Kerk en vooral het Fort zou kunnen
opleveren.
Om de ernst van deze toestand vast te stellen en te komen tot
een plan om verdere uitslijting te verhinderen, wordt gepleit
voor een onderzoek over de wijze waarop deze bedreiging van het
Fort Oranje kan worden verminderd, wellicht door middel van
cen plan tot regulering van de afvoer van het regenwater en tot
versteviging van de gutwand.
Moge het denkbeeld van een Amerikaan om van de Claesgut
een winkelcentrum met liften te maken al ongeloofwaardig
klinken, haast ongelooflijk is het dat nog steeds niets werd gedaan
aan de iedereen toch al jaren lang duidelijke wenselijkheid het uit
de stad stromende regenwater de Claesgut niet n6g verder te late
vergroten.
Alleen nadat in deze orde op zake is gesteld en de veiligheid ter
plaatse is verzekerd, zou men kunnen denken aan het in het
Conserveringsplan gedane voorstel "het voetpad naar de Bene-
denstad weer te herstellen door middel van een (houten) voet-
gangersbrug langs de korte zijde van de Claesgut", om de toeris-
ten behalve een indrukwekkend uitzicht ook de nodige griezels te
kunnen bezorgen.
Begrip voor de ernst van de toestand was er ook bij de Advies-
raad voor culturele samenwerking tussen de landen van het
Koninkrijk, toen deze op zijn 14de zitting (Curagao, 17-24 april

















em


Fig. 3. De oostwand van de Clacsgut op St. Eustatius, gezien vanaf de noord-
punt van Fort Oranje welke boven de ca. 50 m diepe afgrond uitsteekt, in de
richting van de R.K. Kerk en de Damsteeg. (13.VII.1973)












































Fig. 4. De noordoostrand van de Claesgut, met overblijfselen van het dccl van
de Fort Oranje Straat dat vroeger leidde naar het voetpad naar de Benedenstad,
gezien in de richting van de R.K. Kerk. (13.VII'73)



*


.do *Graff'l-
hkis


Fig. 6. Een profieltekening van de Claesgut en omgeving op St. Eustatius, in
hetzclfde gebied dat in Fig. 2 werd afgebecld. Op de steile wand wonder Fort
Oranje werd de begroeiing en de horizontal gelaagdheid van her tuflagen








































Fig. 5. Op de bodem van de Claesgut, waar zich dankzij de windstilte en de
betrckkelijke vochtigheid een vegetatic heeft ontwikkeld welke aan die van de
krater van de Quill doct denken. (13.VII.'73)







O T 0 I A J


I


k. -- 3
-- -i 1...
' -- ------- -^;*^-^


proJekt Golden
Ia. Hotel


zwakjes aangeduid. (Met enkele veranderingen overgenomen uit het Conserve-
ringsplan.)


ZEE
















P. WAGENAAR HUMMELINCK


'74) met betrekking tot de restauratie van Fort Oranje van
meaning was, dat op korte termijn maatregelen moeten worden
getroffen "teneinde te voorkomen dat delen van de borstwering
door her water worden ondermijnd en weggevoerd".


Naschrift

De Amigoe van 4.IX.'74 meldde dat een depressic welke van
Guadeloupe via St. Kitts naar Puerto Rico trok in een paar uur
tijd 105,7 mm water heeft doen vallen op cen uitgedroogd St.
Eustatius. 'Claesgut het laagste punt van Oranjestad kreeg het
ook nu weer zwaar te verduren. Vanaf vijf verschillende kanten
stroomde het water met zo'n geweldige kracht naar deze natuur-
lijke afwatering toe, dat de beschermmuur van de Claesgut het
begaf en over de gehele breedte van de weg ruim zestig meter
naar beneden stortte.... Een ijzeren hek, dat 's morgens nog
bovenstond werd de volgende morgen aan de kust gevonden. In
de Fort Oranjestraat werden twee auto's door de stroom meege-
sleurd.'
















W.E. RENKEMA


BLOEMHOF: UIT HET ARCHIEF
VAN EEN CURACAOSE PLANTAGE

Het is inmiddels reeds zeventien jaar geleden dat mr. Johanna
Felhoen Kraal in De West-lndische Gids een overzicht gaf van de
Curacaose plantagearchieven die in het bezit zijn van Shell Cura-
cao N.V. 1. In haar artikel merkte zij op dat ieder die een studied
wil maken van de geschiedenis van Curacaose plantages, deze
kan beginnen met het onderzoeken van de Shell-collectie. Nu is
bedoelde studied nog niet op gang gekomen, bij mijn wcten
althans, en cn van de oorzaken hiervin zal wel gelegen zijn in
het simple feit dat de Shell-verzameling de enige grote collective
van plantagearchieven is op Curacao. Wie de geschiedenis van de
Curacaose plantages uitvoerig wil bestuderen zal nog mcfr
archiefstukken wonder ogen moeten krijgen. Dat betekent dat de
archiefstukken die zich in handen van particulieren bevinden,
achterhaald moeten worden (en dat er daara ook nog in het
Algemeen Rijksarchief in Den Haag moet worden gezocht).
Maar: "Wie is nog in het bezit van een plantagearchief en welke
papieren bestaan er nog?".
Tijdens een archiefreis in West-Indie stelde mevr. dr. M.A.P.
Meilink-Roelofsz op Curacao o.a. ook een onderzoek in naar de
aanwezigheid van plantagearchieven2. Zij kwam slechts tot
weinig nieuwe vondsten, maar dat wil nog geenszins zeggen dat
er geen plantagearchieven meer zijn buiten de Shell-collectie.
Ozinga maakte b.v. reeds melding van de archivalia van de
plantages Rooi Catootje en Poos Cabai, die in het bezit warren van
de heer S.A.L. Maduro3 (nu eigendom van zijn weduwe mevr. L.
Maduro-Brandao). W.P. Maal bezat, ook volgens Ozinga (p. 238)
het archief van Fuik, Klein St. Joris en andere plantages. Verder
vertelde pater Brenneker in zijn rubriek 'Sambumbu' in de
Amigoe di Curacao van 31 maart 1970, iets over het archief van
de plantage Klein Piscadera, dat tot voor kort bezit was van de
familieJoubert4. En zo zijn er wel meer mensen, dikwijls afstam-
melingen van oude plantersfamilies, die in het bezit zijn van
archivalia. In het kader van een uitgebreid onderzock naar her
Curacaose plantagebedrijf ben ik reeds verschillende archiefstuk-
ken op het spoor gekomen. Het ligt overigens voor de hand dat
van vele plantages geen archief bewaard is gebleven.
Een van de plantages waarvan nog w6l een archief bestaat, is















28 W.E. RENKEMA
Bloemhof. Door de tegenwoordige eigenares van het archief,
mevr. M. Henriquez Alvarez Correa, werd ik in de gelegenheid
gesteld kennis te nemen van de inhoud hiervan. Het bleek dat
het bijna alleen koopakten met daarbijbehorende inventarislijsten
bevat: stukken die een inzicht geven in het alledaagse even op
de plantage komen er helaas niet in voor.
In het hiernavolgende artikel wordt cen overzicht gegeven van
de inhoud van dit archief. Daarna worden enige opmerkingen
over de plantage Bloemhof gemaakt die voomamelijk gebaseerd
zijn op gegevens uit de archivalia. Uit de reeds vermelde beperkt-
heid van het archief vloeit voort dat deze opmerkingen vooral
betrekking hebben op onderwerpen als verkoopprijzen, aantal
slaven, grootte en ligging van de plantage en dergelijke zaken.

INHOUD VAN HET ARCHIEF EN LIST VAN
EIGENDOMSOVERDRACHTEN

Het archief van Bloemhof bestaat uit een pak koopakten, waaraan
dikwijls inventarislijsten en certificate van overdracht, afgegeven
door de cornet van de ruiters in zijn kwaliteit van opperfactor ten
dienste van de W.I.C. of (later) door de rooimeester, zijn toege-
voegd. In feite zijn alle stukken afschriften, zogenaamde grossen;
de minute zullen zich, geheel of gedecltelijk, bevinden in het
Algemeen Rijksarchiefte Den Haag.5 Emmanuel heeft misschien
(hij vermeldt het niet uitdrukkelijk) bij het opstellen van zijn list
"Plantations, Gardens and 'Cunucus' ", waarin hij ook voor
Bloemhof een reeks van eigenaars noemt, verschillende van de
minute wonder ogen gchad.6 Gezien het feit dat deze lijst enkele
volgens mij onjuiste of onvolledige notities beat, ben ik er overi-
gens zeker van dat Emmanuel niet van alle grossen uit het archief
van Bloemhof de minute heeft gezien en/of heeft verwerkt.
De stukken in het archief van Bloemhof zijn. voor het grootste
gedeelte goed bewaard gebleven. Alleen het oudste document en
de stukken die de twee eigendomsoverdrachten welke in 1813
plaatsvonden vermelden, zijn sterk beschadigd. Elk is in een goed
leesbaar handschrift geschreven. De koopakten vermelden de
eigendomsoverdrachten van 1735 tot en met 1936. Inventaris-
lijsten zijn echter slechts aanwezig bij de koopakten uit de period
1760 t/m 1853. Certificaten van overdracht zijn er van 1765 t/m
1825.
Op ground van de in het archief aanwezige stukken kon een lijst
van eigendomsoverdrachten worden opgesteld welke niet geheel



















BLOEMHOF


overeenkomt met de reeks eigendomsoverdrachten welke Emma-
nuel voor Bloemhof geeft. De in de list genoemde data zijn de
data welke in de koopakten staan vermeld. Dat wil niet zeggen
dat de koop ook inderdaad op de vermelde datum plaatsvond.
Meestal was de plantage al weken of maanden cerder verkocht en
vond toen alleen maar de officiile overdracht plaats. Daaruit valt
ook te verklaren dat de bij de koopakte horende inventarislijsten
en certificate dikwijls een andere datum dragen dan de koop-
akten.
De list van eigendomsoverdrachten ziet er als volgt uit.
9oktober 17 (.35.?): Her oudste stuk uit her archief vermeldt de verkoop van
een stuk ground 'met daarop fruytboomen' van de plantage Schralenberg,
cigenaar Frederik Evertsz, aan Nicolaas Houtschilt, 'coopman alhier', voor een
bedrag van achthondcrd pesos.7 De naam Bloemhof komt in dit stuk niet voor,
wel wordt vermeld dat de koper een plantage bezit grenzend aan het gekochte
stuk land. Uit bet volgende stuk (uit 1754) blijkt dat die plantage Bloemhof
moet zijn geweest. Het lijkt dan ook zeker dat bet bij deze koop cenvoudig om
een vergroting van de reeds bestaande plantage Bloemhof going. Uit welk jaar dit
oudste document dateert is niet nauwkeurig aan te gevqn want door beschadi-
ging is bet jaartal weggevallen; er staat nog wel "9 october 17 .". Aangczien
in bet stuk 'gouverneur'Juan Pedro van Collen (directeur van Curacao van 1730
tot 1738) voorkomt en aangezien bet stuk ondertekend'is door asper Cornelis
Severeijn secretariess van de Raad van Curacao van 1734 tot 1737) zal dit
document vermoedelijk uit bet jaar 1735 of daaromtrent zijn.
3 december 1754: Uit ccn extract uit her Venduboek van vendumeester Jan
de Veer, gedateerd 3 dec. 1754, blijkt dat 'een plantagic genaamt Bloemhoff,
door Cornelis Plier en Cornelis Stuylingh, "executeurs over de boedel en
nalatenschap van wijlen den heer Nicolaas Houtschilt en Vrouwe Maria Schut,
egtelieden', op een vendu te koop is aangeboden. Koper werd Cornelis Plier
voor 3850 pesos.
Ten overstaan van 'Hermanus Hensuma en Nathanael Ellis, Ordinair Raaden
des cylands Curacao' word op 7 april 1756 verklaard dat Cornelis Plier
'coopman alhier', op een openbare vcrkoop in 1754 Bloemhof heeft gekocht.
Cornelis Plier behoeft geen 50-ste penning te betalen want hij is gedeeltelijk
erfgenaam (Nicolaas Houtschilt en Maria Schut warren zijn schoonouders).
Op 24 october 1760 draagt Roelof Meyboom, koopman, gchuwd met Anna
Elisabeth Houtschilt, die eerder gehuwd was met Cornelis Plier, de plantage
Bloemhof over aan 'Moses en David Henriq.z. Juliao van de Joodsche native
alhier woonende'. De total koopsom bedraagt 7200 pesos, waarvan voor de
ground 4000 pesos, dus voor de effecten, waaronder 10 slaven en slavinnen 3200
pesos. Voor her eerst is een aparte inventarislijst bij de koopakte gevoegd.
Door Moses en David HenriquezJuliao wordt de "plantagie genaamt Bloem-
hoff, Nooytgedagt, met desselfs opstal van huysinge" op 30 april 1762 ovcrge-
dragen aan "Jan Theunis Vos en Comp., zijnde de Compagnon Margaritha de
Vijlder, wed. van Wijt Timmers"8 voor de totaalprijs van 5500 pesos. Op 23
november 1762 sluiten deze beide kopers een overeenkomst van de volgende
inhoud. Als fn van beide 'van staat' zou veranderen door huwelijk, overlijden
of anderszins, dan krijgt de ander diens helft van de plantage voor 2775 pesos,
zijnde de helft van de koopsom + de helft van de kosten.



















30 W.E. RENKEMA
Uit een stuk, gedagtekend 15 october 1765, blijkt dat Lourents Laan en
Nicolaas Henricus, testamentaire executcurs over de boedel en nalatenschap van
wijlen Jan Thcunis Vos inderdaad aan de wed. Wijt Timmer de helft van
Plantage 'Bloemhoff, Nooytgedagt' hebben verkocht voor 2775 pesos.
Op dezelfde 15 october 1765 draagt Jan de Vijlder, optredend als
gemachtigde van Margaritha de Vijlder, wed. van Wijt Timmer, de plantage
over aan "Rachel Henriques Juliao, Huysvrouw van David Bueno Vivas van de
Joodsche native alhier woonachtig". De koopsom bedraagt 6200 pesos. Naast de
sedert 1760 gebruikelijke inventarislijst is nu ook voor bet r ce cen certificaat
van 'cornetJan Everrsz, opperfactoor' van de W.I.C. aanwezig.
9 september 1766: Voor cen prijs van 6600 pesos verkoopt bovengenocmde
Rachel de plantage aan 'Salomon Haim Calvo, meede van de Joodsche native
alhier woonende'. Zij laat de koper o.a. betalen voor de slaaf 'America, die
weggelopen is'.
De cornet Jan Evertsz, die wij al hebben leren kennen in zijn kwaliteit van
opperfactoor van de W.I.C., word op 9 januri 1767 bezitter van Bloemhof
voor 6600 pesos.
Erg lang is Jan Evertsz niet in her bezit geweest van Bloemhof, want volgens
bet stuk gedateerd 26 mei 1768 heeft hij deze plantage alweer verkocht aan
Cornelia Dorcas, weduwe van Frederik Evertsz9 voor de som van 5500 pesos.
Volgens her stuk van 10 argutsus 1781 verkocht Cornelia Dorcas Bloemhof
aan 'Manuel da Costa Gomes en Broeders, Kooplieden van de Joodsche native ,
voor 5300 pesos. De gebroeders Da Costa Gomes vergrootten Bloemhof door op
cen openbare verkoop in begin maart 1784 cen stukje ground uit de nalatenschap
van Esther Penso, wed. van Aron Henriqucs Moron, re kopen voor 520 pesos. (Er
is cen extract uit het venduboek van de vendumeesters Roelans en Romer (?)
aanwezig). Esther Penso had, volgens de ook aanwezige grosse, gedateerd 7
december 1770, dit stuk ground voor 340 pesos gekocht op cecn vendu van 1
oktober 1770 uit de 'in-solventen en geabandonneerde Boedel van Aron
Henriques Moron'. M.a.w.: Esther Penso kocht in 1770 een stuk ground uit de
failliete boedel van haar man. Her betreffende 'stuck grounds off Canoekje' lag
'in 't Ruijters quarter Oostwaards boven de Bloemhoff leggende rondom in
Tranqueeren', dus waarschijnlijk was bet een stukje van de plantage Bloempot
(alias Moron).
Pas in 1813 komt Bloemhof in handen van cen andere families dan de families
Da Costa Gomes. Emmanuel noemt in zijn reeds cerder vermelde lijst voor
de period 1781 tot 1813 verschillende leden van de families Da Costa Gomes
als successievelijke eigenaars, maar ik vermoed dat er in deze period van
een eigenlijke eigendomsoverdracht geen sprake is geweest. Waarschijnlijk werd
in onderling overleg, na her overlijden van een der gebroeders cen volgend
familielid aangewezen als beheerder. Hoe het ook zij, op 31 maart 1813 wordt
Bloemhof verkocht voor 6000 pesos aan Ephraim Curiel. Verkopers waren:
"Gabriel van David Da Costa Gomez, Haim Gabriel Da Costa Gomez en
Mordechay Haim Senior in qualiteit als Testamentaire Executeurs en Redders
des boedels en nalatenschap van wijien de Heren Samuel en Isaac da Costa
Gomez...10 Compagnons (in) de firm van Imanuel da C. Gomez en broe.
ders."
Zeer snel verkoopt Ephraim Curiel, op 4 asgustus 1813, zijn bezit aan Charles
Self voor 8000 pesos.
De weesmeesters Frans Rojer en Gerardus Duyckink verkopen op ecn op 10
jnuari 1814 gehouden vendu de plantage Bloemhof van wijlen Charles Self aan
Manuel Haim Alvares Correa voor 4310 'pezos van agtten'. Opvallend is dat de




















BLOEMHOF 31
bij deze koopakte horende inventarislijst zeer kort is, zeker vergeleken met de
uitvocrige inventarislijst die behoon bij de koopakte van 4 augustus 1813.
Uit de grosse van 9 maart 1825 blijkt dat Manuel Haim Alvares Correa
Bloemhof voor 8000 pesos (inclusief inventaris) heeft verkocht aan Charles
Alexander Thomson, die zijn pasverworven plantage voor 5000 pesos (inclusief
inventaris) doorverkocht aan Raphael Salzedo (ook de akte van deze koop is op 9
maart 1825 gedateerd). Bij deze grossen hoort nog cen verklaring van de rooi-
meester, bij later akten is dat niet meer her geval.
Raphael Salzedo verkoopt op 26 april 1847 Bloemhof aan Samuel Cohen
Henriquez en Aron da Costa Gomez voor Fl. 250011
Bovengenoemd tweetal draagt Bloemhof op 10 maart 1851 over aan de 5
gezusters Schotborgh Cornelis-dochters (annetje Sophia, Sara Briard,
Henriette, Cornelia, Mencia Aletta) voor Fl. 5200,-.
Op 18 augustus 1853 volgt de overdracht aan Mozes Curiel voor Fl. 5800. Bij
dcze verkoop wordt voor de laatste keer cen inventarislijst aan de verkoopakte
toegevoegd.
1 juni 1864: Mozes Curiel verkoopt Bloemhof aan Abraham David Jesurun
voorFl. 10.000.
Jesurun doet zijn bezit op 6 september 1880 over aan Michael Brown Gorsira
voor Fl. 10.000.
Deze eigenaar verkoopt zijn plantage al op 18 september 1880 aan Mozes van
David de Castro.
28 februari 1896: Bloemhof word overgedragen aan Josias Lopez Henriquez
voor Fl. 9.000,-.
Salomon Abinum de LimaJunior wordt eigenaar van Bloemhof op 21 october
1903, voor Fl. 10.000.
Salomon Mordechaij Levy Maduro, optredend namens zijn moeder. mevr.
Emma Lopez Penha, koopt Bloemhof voor Fl. 20.000 op 10 november 1919.
Bij de boedelscheiding na her overlijden van mevr. Emma Lopez Penha kreeg
haar dochter, Sarah Levy Maduro, gehuwd met Joseph Alvarez Correa, de
plantage. De desbetreffende akte is op 8 juni 1936 verleden, de grosse dateert
van 18 juni 1938. Officiecl was mevr. S. Alvarez Correa-L. Maduro tot haar
overlijden (juli 1972) cigenares van Bloemhof, maar in feite trad haar dochter,
mevr. M. Henriquez-Alvarez Correa, reeds lang op als beheerster en eigenares.

Legt men dee list van eigendomsoverdrachten naast de reeks eigenaars van
Emmanuel, dan blijken er opvallende verschillen te bestaan, zowel wat name
als wat prijzen en jaartallen betreft. Ik neem aan dat er van een drukfout sprake
is op blz. 625, waar wordt gezegd dat de plantage in 1880 voor Fl. 1000 is
verkocht. Dit zal Fl. 10.000 moeten zijn, terwijl de prijs die Moses David de
Castro later in 1880 betaalde niet Fl. 1000 is, maar Fl. 9000. Maar naast deze
foutjes blijven er nog aanmerkelijke verschillen over die er in hoofdzaak op
neerkomen, dat de eigenaars die Bloemhofslechts kort beaten, aan Emmanuels
aandacht ontsnapt zijn of nict in de door hem onderzochte archiefstukken
voorkomen. Bovendien kan Emmanuel kennelijk op ground van zijn gegevens
niet de jaren aangeven waarin een eigenaar de plantege kocht en verkocht,
terwijl hem blijkbaar niets wonder ogen is gekomen van v66r 1760.

















32 W.E. RENKEMA
Al met al vormen de gegevens, verkregen uit het archief Bloem-
hof, cen ruime aanvulling op en vooral cen precisering van de
gegevens die Emmanuel kon vinden. Een gelukkige omstandig-
heid hierbij is dat het archief Bloemhof sedert 1735 een
compleet beeld geeft van de eigendomsoverdrachten. Jammer
genoeg is over de period daarv66r niets aanwezig.


DE KOOPAKTEN EN DE LUST VAN EIGENDOMSOVERDRACHTEN

Het aantal eigendomsoverdrachten

Bij het overzien van de hiervoor vermelde reeks eigendomsover-
drachten valt onmiddellijk het grote aantal eigenaars-wisselingen
op. In nog geen anderhalve eeuw (van 1754 t/m 1903) werd de
plantage 21 maal verkocht. Een duidelijke verkooppiek valt aan te
wijzen in de jaren zestig van de achttiende eeuw, maar daarnaast
valt op dat de plantage in de jaren 1813 en 1880 zelfs tweemaal
werd verkocht. Ook van andere plantages is wel bekend dat ze
dikwijls van eigenaar veranderden; men hoeft slechts de reeksen
overzichten die Emmanuel geeft, op te slaan om dit te
constateren. Ozinga somt uitvoerig de eveneens veelvuldige
eigenaarswisselingen van Rooi Catootje en Poos Cabai op. Merk-
waardig is dat voor deze beide plantages ook een verkooppiek valt
te constateren in de jaren zestig van de achttiende ccuw.
Een duidelijk aanwijsbare oorzaak voor dat veelvuldig verkopen van plantage
Bloemhof staat mij niet voor ogen. Hoogstens kan ik er op wijzen dat vooral
kooplieden genoemd worden als kopers van de plantage Bloemhof. Wellicht
hebben sommige van hen her landgoed gekocht uit speculative ovcrwegingen,
zoals Emmanuel (p. 620) trouwens ook opmerkt. In verband daarmede staat cen
ander verschijnsel: Emmanuel vestigt er de aandacht op dat kooplieden wel cens
plotseling constant geld nodig kunnen hebben om b.v. een door schipbrcuk,
piraterij of oorlogsomstandigheden verloren gegaan schip inclusief handelspro-
dukten te vervangen of om plotseling opgelopen schulden te betalen. Het
verkopen van de plantage zou in dergelijke gevallen dan dE oplossing zijn, en
aan anderen, die in wat betere financicle omstandigheden verkeren, de gelegen-
heid bieden om de plantage van de in nood verkerende college te open voor
een prijs die wonder de eigenlijke waarde ligt. In hoeverre kan deze redenering
een antwoord geven op de vraag waarom Bloemhof b.v. omstreeks 1765 zo vaak
is verkocht? Zijn er in de zestiger jaren van de achttiende eeuw bijzondere
omstandigheden geweest voor de eigenaars van Bloemhof en voor de Curacaose
kooplieden in het algemeen? Tot 1763 is er de Zevenjarige Oorlog waarvan
Curacaose kooplui veel schade ondervonden, maar ni 1763?
Hebben Moses en David HenriquezJuliao in 1762 Bloemhof met veel verlies
verkocht om zodoende geld te verkrijgen voor het kopen van een schip? Het is
wel bekend dat beide kooplui in 1762 cigenaar warren (en misschien dus wel wer-




















BLOEMHOF )

den) van het chip 'Vriendschap', dat 5800 pesos waard was (Emmanuel,
p. 704).
In verband met de vraag waarom plantages, zo dikwijls cen andere eigenaar
kregen kan er nog op worden gewezen dat Bloemhof zoals ook voor verschei-
dene andere plantages en tuinen her geval was meer een buiten was waar de
koopman voor zijn genoegen naar toe going, dan ccen echte plantage, bedoeld om
produkten op te leveren waar de eigenaar van most leven.Juist het feit dat men
er voor zijn genoegen een plantage, een buiten op na hield, zal de bereidheid
om dat buiten, die luxe, onmiddellijk te verkopen zodra her in commercieel
opzicht enigszins mis dreigde te gaan, hebben vergroot.

Verkoopprvzen

Zeker is dat al dat kopen en verkopen er niet steeds toe geleid
heeft dat Bloemhof met winst van de hand kon worden gedaan.
In dit opzicht spreekt duidelijke taal het volgende


Overzicht van de geldsommen waarvoor
Bloemhofvan eigenaar is verwisseld.
Totaalprfs Pris van de ground


1754
1760
1762
1765
1766
1767
1768
1781
1813
1813
1814
1825
1825
1847
1851
1853
1864
1880
1880
1896
1903
1919


Ps. 7200
,, 5500
,, 6200
,6600
,, 6600
,, 5500
,, 5300
,, 6000
,, 8000
,, 4310
,, 8000
5000
Fl. 2500
,, 5200
,, 5800
,, 10000
,, 10000
,, 9000
,, 9000
,, 10000
,, 20000


Ps. 385012
,, 4000
,, 2087
,, 3791
,, 4622.2
,, 4150
,, 3500
,, 3935
,, 4179.613
,, 4030.6
,, 4240


In de period 1754 tot 1814 ligt de grondprijs die een zuiver-
der indicatic geeft dan de totaalprijs, aangezicn de inventaris
uiteraard steeds anders was steeds in de buurt van 4000 pesos,
met enkele behoorlijke uitschieters naar boven en naar beneden.
















34 W.E. RENKEMA
Opvallend is dat die uitschieters just weer te vinden zijn in de
zestiger jaren van de achttiende eeuw. Over de lage prijs waarvoor
de gebroeders Henriques Juliao Bloemhof in 1762 verkochten,
heb ik het al gehad. Curiositeitshalve herinner ik eraan dat de
man die in 1768 Bloemhof met behoorlijk verlies verkocht, geen
koopman was, maar de ons reeds bekende comet van de ruiterij,
tevens factoro' in dienst van de W.I.C., Jan Evertsz.
Opvallend is verder de lage totaalprijs waarvoor Bloemhof in
1814 werd verkocht. Oorzaak is het feit dat de weesmeesters
Bloemhof toen bijna geheel zonder inventaris van de hand
deden (deze werd voor slechts 268 pesos verkocht).
Na 1814 gebeuren er vreemde dingen wat de verkoopprijzen
betreft. Ecrst stijgt de totaalprijs tot 8000 pesos in 1825, daarna
daalt hij tot 5000 pesos in hetzelfde jaar en 22 jaar later zien we
ineens de merkwaardig lage totaalprijs van Fl. 2500 genoemd. Ik
schat de waarde van de apart genoemde, maar niet in geldbedra-
gen gespecificeerde, inventaris op hoogstens 2000 pesos bij de
ccerste verkoop in 1825, en op hoogstens 1500 bij de tweede
verkoop in 1825. Blijft dus over voor de grondprijs eerst 6000
pesos, later 3500 pesos. Dus: Charles Alexander Thomson heeft
in 1825 een fors verlies van ongeveer 2500 pesos geleden, terwiji
bovendien de peso toen niet meer zoveel waard was als in de
achttiende eeuw. Het bedrag dat in 1847 voor de ground betaald
most worden kan worden gesteld op Fl. 2000 (de waarde van de
zeer geringe inventaris schat ik op Fl. 500). Als wij bedenken dat
bij de overgang naar het Nederlandse muntstelsel de waarde van
cen peso op Fl. 1,33 werd gesteld, dan laat ceen rekensommetje
zien dat de prijs van de ground daalde van Fl. 8000 in 1825 via Fl.
4672, ook in 1825, naar Fl. 2000 in 1847. Deze lage prijs uit
het jaar 1847 komt nog sterker naar voren als we zien dat
Bloemhof in 1851 voor meer dan het dubbele wordt verkocht,
terwiji de inventaris dan niet veel m6fr waard is dan in 1847.
Het grote verlies dat Thomson Iced in 1825 zou gezien kunnen
worden als een typisch voorbeeld van een negatief uitvallende
speculatic. Mogelijk is ook dat hij de plantage onderhands, en
zonder de volledige prijs direct te betalen, reeds enkele jaren v66r
1825 heeft gekocht, maar door de aanhoudende droogten en
vooral door de heersende economische malaise zodanig in moci-
lijkheden is geraakt dat hij zijn bezit met verlies most verkopen
om zijn schuldeiser, Alvarez Correa (de vorige eigenaar), tevreden
te kunnen stellen.
De large prijs van 1847 zou gezien kunnen worden als cen weer-
















BLOEMHOF


spiegeling van de enorme geldschaarste en van de nog steeds
voortdurende economische depressive. Emmanuel geeft met
enkele sprekende cijfers aan hoe slecht het met de economic
gesteld was. Huizen die in 1828 nog Fl. 10.000 waard warren,
brachten in 1833 slechts Fl. 2000 a 3000 op. DeJoodse gemeente
had in 1827 nog cen bezit ter waarde van ruim Fl. 97.000, in
1849 was het ingekrompen tot Fl. 49.000. Ook het grote aantal
Joodse emigranten kan verklaard worden uit de economische
malaise (Emmanuel, p. 346-347). Verder zal ook het invoeren
van een grondbelasting in 1828 zijn invloed op de verkoopprijzen
hebben doen golden. Maar dit alles verklaart nog niet de grote
discrepantie die er bestaat tussen de verkoopprijs van 1847 en die
van 1851.
Merkwaardig is dat ondanks de door de plantage-eigenaars
'rampzalig' genoemde afschaffing van de slavernij (1863),
Bloemhof in 1864 voor een prijs word verkocht die bijna het
dubbele is van de prijs in 1851. Vanaf 1864 blijft de prijs tot 1903
vrij constant en daarna treedt weer een prijsverdubbeling op
(1919). Misschien een vroege uiting van de economische opleving
welke door de komst van de olie ontstond? Alleen door een diep-
gaande bestudering van de economische geschiedenis van
Curacao zal een verklaring voor de prijsschommelingen kunnen
worden gevonden.


De naam Bloemhof

De namen van de Curacaose plantages en tuinen vormen voor de
onderzoeker dikwijls een problem apart. Maar al te vaak kwam
het voor dat een koper van een plantage zijn bezit onmiddellijk
van een nieuwe naam voorzag. Zelfs nu zijn van verschillende
plantages twee of meer namen in gebruik. Daarnaast is het hoogst
verwarrend dat verschillende plantages in de loop der tijden
dezelfde namen hebben gehad. In zijn meergenoemde lijst
vermeldt Emmanuel b.v. 5 verschillende plantages en tuinen
genaamd Rust en Vrede, benevens 2 genaamd Rust en Vree.
Vermakelijk is het aantal namen van Ravenslot, dat bij Emmanuel
als Ravenslot, alias Donkerberg, alias Jack Evertsz, alias Rust en
Burgh, alias Bloem en Hoofvermeld staat.
Deze verwarrende naamsveranderingen doen zich echter bij
Bloemhof niet voor. Uit de stukken blijkt dat de naam Bloemhof,
hoewel aanvankelijk als Bloemhoff geschreven, al zeer vroeg be-
















36 W.E. RENKEMA
stond. Kennelijk is de plantage door Moses en David Henriques
Juliao, die in 1760 eigenaar werden, voorzien van de naan
'Nooitgedacht', maar deze nieuwe naam is er nooit in geslaagd
de oude naam Bloemhof te verdringen want sinds 1762 wordt de
plantage steeds met de dubbelnaam 'Bloemhof anders
Nooytgedagt' aangeduid. In de jongste tijd is dat Nooitgedacht
er in het alledaagse spraakgebruik weer afgegaan en wordt de
plantage weer gewoon Bloemhof genoemd, hoewel (volgens
mevr. Henriquez) in de volksmond ook wel de naam 'Porta di
heru' (aanduiding voor het ijzeren hek aan de Santa Rosaweg)
voorkwam en nog steeds voorkomt.


Aanduiding van de ligging en de begrenzing

Van Grol heeft duidelijk gemaakt dat het in de Compagniestijd
onmogelijk was precies te zeggen tot however een bepaalde
plantage zich uitstrekte, vooral doordat vele planters onrecht-
matig Compagniesgrond hadden 'ingezerkt'. Zelfs de man die bij
de verkoop van een plantage een zgn. certificaat van overlevering
most afgeven, de cornet der ruiterij, beschikte niet over "een
behoorlijk bock van de grootte der plantages" 14. Als er geschil-
len ontstonden, zoals dikwijls het geval was, dan moesten verkla-
ringen der cornet der ruiterij en anderen ,,maar duidelijk make,
wat er te verstaan was wonder de omschrijving van de begrenzing
van een plantage "zooals deze in tranqueer lag" (2, p. 273).
Uit de archiefstukken van Bloemhof valt te constateren dat van
Grols opmerkingen een goede weergave vormen van de situatie
van Bloemhof. De achttiende ceuwse koopakten missen inder-
daad een "specificatie van perceelen met hun accurate strek-
kingen" (2, p. 237). In feite valt in de stukken van 1754 t/m
1814 steeds dezelfde vage aanduiding van de ligging en de
begrenzing te lezen. De namen van de buren veranderen wel
steeds. Volledigheidshalve twee voorbeelden. In het stuk van
1754 wordt gesproken van "een plantagie genaamt Bloemhoff,
geleegen in 't Ruijtersquartier, naast de plantagie nu toebe-
hoorende aan Aron Henriquez Moron, sooals deselve in zijn
tranqueeringe legt, zijnde het middeltranqueer tussen de gem.
plantagie Bloemhoff en die van de Wed. Jan Wm. Thiesingh
gemeen". En in 1768: . in 't ruijters quarter leggende
Noord en Westwaards in eijgen tranqueeren en Oostwaards
gemeen met de Plantage van Johannes Evertsz en Zuijdwaards

















BLOEMHOF 37
met de plantagie van de weduwe Madoero".
Heel wat preciezer wordt men in de negentiende eeuw. Niet
alleen wordt de grens dan aan flle kanten aangegeven, maar
bovendien wordt, in ellen, vermeld hoe lang de vier zijden van de
plantage zijn.
In 1825 luidt de formulering aldus: . gelegen alhier in de Oostdivisie 3-c
district, belendende beoosten de algemene weg, bezuiden de tuintje van den
Heer W.A. Neuman, door de gemene weg gescheiden benoorden de tuintje van
de weduwe Ab. van Jacob Jesurun met gemeene trankeer gescheiden, bewesten
de plantagie van den Heer I. Desola met gemeene trankecr gescheiden en met de
tuintje van Cajela da Costa Gomez door een vrije weg gescheiden. Strekkende
deze plantage de westtrankeer met bogten, van zuid tot noord twee honderd zes
en negentig ellen, de noordtrankeer van west tot oost vijf honderd vijf en veertig
ellen, de oosttrankeer met winkelhaken van noord tot zuid van honderd en
veertien ellen, de zuidtrankeer met winkelhaken van oost tot west zes honderd
twee en twintig ellen, allies nederlandsche maat".
Hoogst merkwaardig is dat de formulering in de koopakte van
1936 nog precies hetzelfde is, afgezien dan van enkele verande-
ringen in de spelling en van de vervanging van ellen door meters.
Meer dan honderd jaar lang is klakkeloos overgepend wat
eenmaal in 1825 werd geschreven. Er is in de tussentijd beslist
geen nieuwe opmeting geweest; toen het metricke stelsel werd
ingevoerd werden de ellen vervangen door meters (voor het eerst
in het stuk van 1864) maar dat betekent nog niet dat cr cen
nieuwe opmeting heeft plaatsgevonden. Men heeft eenvoudig via
een rekensommetje het aantal ellen omgezet in meters. Gevolg
hiervan is dat b.v. voor de westtrankeer de dwaze length van 'twee
honderd en drie meter, zes decimeter, vier centimeter en acht
millimeter' (= omgerekend 296 ellen) wordt genoemd. De
length van de andere zijden is met even dwaze getallen aangege-
ven.


DE INVENTARISLIJSTEN

Betekenis van Bloemhofalsplantage

Bloemhof is slechts E~n van de vele plantages en tuinen die
gelegen zijn ten oosten van het Schottegat, op niet al te grote
afstand van Punda. Op enkele honderden meters van elkaar
liggen daar Bloemhof, Bever, Rooi Catootje, Suikertuintje,
Bloempot, Cerrito, Poos Cabai, Joontje, Gaito, Koningsplein,
Urdal en andere plantages. Nog in het eerste kwart van deze eeuw















W.E. RENKEMA


moet de buurt waarin voomoemde plantages liggen, tin van de
mooiste streken van het eiland zijn geweest. Hier lagen
oranjeriecn en vele hofjes met grote mispel-, mango- en
mahoniebomen. Mevr. Henriquez kan zich nog herinneren dat
op Bloemhof larahas warden geplukt. De vruchten werden bij het
landhuis geschild en de schillen werden gedroogd op het
toegangspad v66r Bloemhof. Hierna werden de schillen naar de
plants gebracht, waar de bekende Curagao-likeur werd gemaakt.
De weelderige plantengroei in dit gebied was uiteraard een
gevolg van de omstandigheid dat het grondwaterpeil hier van
oudsher zeer hoog lag. De put van Poos Cabai is in de 17de en
18de ceuw waarschijnlijk cen van de belangrijkste bronnen voor
de zoetwatervoorziening van Punda geweest.
Helaas is er van die grote rijkdom aan zoet water niet veel meer
over. Reeds aan het eind van de 18de eeuw begon het water in
sommige putten brak te worden. Van Meeteren verklaart dit ver-
schijnsel uit het vele kalkbranden dat toen plaats vond op de
plantages in dit gebied. Volgens van Mecteren werden de
mangelbomen die in de kuststrook van het Schottegat stonden als
brandstof voor de kalkovens gebruikt (o.a. voor de kalkoven die
op Bloemhof aanwezig was, zoals uit de stukken blijkt). Maar
door het kappen van de mangelbosjes verdween de natuurlijke
barriers tegen het zeewater, waarna het verziltingsproces van het
grondwater in dit gebied ccen aanvang nam. De boomgroci werd
echter pas goed aangetast toen in de twintiger jaren van deze
eeuw en door het Gouvernement en door de olieindustrie water-
rijke plantages werden opgekocht en men op grote schaal water
aan de ground begon te onttrekken. Niet alleen in de waterwin-
gebieden, maar ook in de wijde omgeving had de plantengroei
hieronder te lijden. Binnen enkele jaren waren de prachtige
boomgaarden verdwenen.15 De weinige nog niet verkavelde
plantages, zoals Rooi Catootje en Bloemhof, zijn nu bedekt met
de bekende doornstruiken waaraan het Curacaose landschap zo
rijk is. Waardige getuigen van het verleden ziet men echter nog
steeds in het grote aantal landhuizen, die boven het landschap
ten Oosten van het Schottegat uitrijzen. Bovendien worden ook
de oude plantagenamen nog steeds, althans gedeeltelijk, gebruikt
en wel als wijk- of buurtnamen.
De genoemde plantages of tuinen zijn alle klein tot zeer klein
geweest. Emmanuel (p. 622-677) vermeldt bijv. voor Bever cen
oppervlakte van 1 ha (in 1920), voor Bloempot ook 1 ha
(in 1900),Joontje 2 1/4 ha (1888), Koningsplein 35 ha (1712),

















BLOEMHOF


Poos Cabai 8 ha,(1742), Rooi Catootje 31 ha (1923). In deze
reeks is Bloemhof met een oppervlakte van ongeveer 7 ha
(1862) niets opvallends. Dergelijke kleine plantages vallen uiter-
aard in het niet bij de meer in de buitendistricten gelegen grote
eenheden als Ascenci6n (490 ha in 1757). Dokterstuin (526 ha in
1742), Groot St.Joris (454 ha in 1735) enz.
Reeds eerder is opgemerkt dat Bloemhof geen echte plantage
was, maar meet een buitenverblijfwaar de eigenaar zijn dagen op
plezierige wijze doorbracht. Vanaf 1765 staan er bijna steeds 6in
of twee rijpaarden genoemd in de inventarislijsten, met 'een
mans en een vrouwe sadels'. In 1725 wordt ook een 'chees en
toebehoren' genoemd, waarvoor men, volgens Teenstra (1, p.
249) cen muilezel spande.
Het verbouwen van handelsgewassen was niet het eerste
oogmerk van een dergelijke kleine plantage. Wel zal men zich
misschien, mede door de gunstige ligging vlak bij Punda, hebben
bezig gehouden met het telen van groenten en vruchten voor de
verkoop, zoals Hoetinkl6 suggereert. Het herhaaldelijk noemen
in de inventarislijsten van hoeveelheden mais zou er op kunnen
duiden dat men er op Bloemhof naar streefde het voedsel voor de
slaven in het vee zelf te verbouwen.



Aantalslaven

Het is niet moeilijk met andere gegevens uit de inventarislijsten
de gedachte dat Bloemhof als landbouwplantage niet zo belang-
rijk kan zijn geweest, aannemelijk te maken. Het aantal slaven en
slavinnen dat op Bloemhof thuishoorde is nooit groter dan tien
geweest.
In 1760 worden er 5 slaven genoemd nl. Gieko (Bomba), Canga (Hovenier),
America, Anthony en Saturnus, en 5 slavinnen nl. Marietje, naaister met haar
kind Scipio, Sablica wasster, Delila, Lena en Oude Flora. In 1762 zijn Marietje
en Delila niet meet aanwezig en staat er een zesde slaaf, Marques, vermeld.
America wordt dan ook met zijn special functic genoemd; hij is dan
'bakeer'17.
In 1765 zijn er 7 slaven, nl. Chico (bomba), Canga, Djak, America, Antonij,
Mercurius en Zeeman, en Un slavin, nl. Lena. Dit achttal wordt ook nog
genoemd in 1767 (hoewel Mercurius dan Marques heet en Zeeman Simon),
maar is dan aangevuld met een negende, Lovenso, waarschijnlijk ter vervanging
van de als 'weggelopen' genoteerde America. In 1768 wordt er een hele andere
series namen genoemd, nl. "dric neegers genaamt Canga, Cezar en Zwaen, vier
neegerinnen Lena, Dianoza, Eva en Martha en een moulattin Maria rosa". In

















40 W.E. RENKEMA
1781 zijn er nog 4 slaven (Swaan, Mingo, Domingo Juaan en Tietic) en 2 slavin-
nen (Spransa en Martha). In 1813 worden alleen maar 5 slaven genoemd (Juan,
Gustien, Mingeel, Bastiaan, Pedro), van wie bij de openbare verkoop van
Bloemhofin 1814 alleen Bastiaan nog tot de inventaris behoort. In 1825 zijn er
3 slaven (Balencia, Nicolaas en Francisco alias Chiko), later in 1825 is er cen
vierde, Thonie, bijgekomen. In 1847 en 1851 zijn er nog maar twee slaven, van
wie de genoemde Thonie, zoon van Maria Sebel, dan 76, resp. 79 jaar oud, er
cen is. In 1853 is er nog maar ccn slaaf nl. Philippus, zoon van Maria Tromp,
oud 52 jaar, die ook al op de list van 1851 stond genoemd.
Uit deze opsomming zien wij dat het aantal slaven geleidelijk
daalt, tot er in het midden van de negentiende eeuw nog maar
6en over is. Bovendien valt uit het aantal slaven weer de algemene
verarming die vanaf ongeveer 1825 optreedt, af te lezen. Uit de
genoemde aantallen slaven blijkt duidelijk dat Bloemhof als
landbouwplantage niet van belang kan zijn geweest; niet in de
19de ecuw, maar ook niet in de 18de. Verscheidene van de
genoemde slaven en slavinnen waren huisbedienden, zodat er
voor het eigenlijke veldwerk maar heel weinig mensen overble-
ven.
Her is verleidelijk aan dit overzicht betreffende het aantal slaven een beschou-
wing vast te knopen over eventuele schommelingen van prijzen die voor de
slaven betaald moesten worden, maar over die prijzen valt niet veel zinnigs te
zeggen, want sinds 1765 staan alle slaven en slavinnen steeds voor het bedrag
van 150 pesos genoemd in de inventarislijsten. Dit is ccen gevolg van cen in 1765
door de W.I.C. uitgevaardigde proclamatic waarbij voor slaven (en andere effec-
ten) standaardprijzen warden vastgesteld ter voorkoming van allerlei geruzie
tussen plantage-eigenaars en de fiscal (Emmanuel, p. 619). Dc inventarislijsten
van 1825 en volgende jaren noemen geen apart prijzen meet voor de slaven
(evenmin trouwens voor de andere goederen). V66r 1765 verschillen de prijzen
van de slaven nogal sterk van elkaar. Zo staat de bomba Gieko in 1760
genoteerd voor 450 pesos, de hovenier Canga voor 350 pesos en America,
Anthony en Saturnus elk voor 200 pesos. Maar in 1762 is America gepromoveerd
tot 'bakeer' en dan is hij plotseling 300 pesos waard, terwijl Saturnus en
Anthony op 200 pesos blijven staan. Kennelijk werd geschoold werk ook toen al
hoger gewaardeerd dan ongeschoold. Bij de slavinnen zien we dezelfde tendens.
De naaister Marietje staat voor 400 pesos geboekt, de 'waster' Sablica voor 300
pesos, Delila en Lena elk voor 200 pesos en de oude Flora voor 150 pesos.
Veestapel en aanverwante onderwerpen

Er was op Bloemhof meestal slechts cen zeer geringe veestapel
aanwezig, meestal slechts 6en of twee rijpaarden, een paar ezels,
enkele 'vlugten duyven', kippen, eenden, kalkoenen en soms eEn
of twee koeien al of niet met kalveren. Pas in 1825 worden in de
inventarislijsten voor het eerst enkele schapen en kabrieten
genoemd. Al met al mag worden verondersteld dat men het vee
held vooral ten gerieve van de keuken.


















BLOEMHOF 41
Siechts cenmaal is er wat meer vee aanwezig dan gewoonlijk. Op de inventa-
rislijst gedateerd 4 augustus 1813, worden, in plaats van de gebruikelijke 2, 3 of
4 czels, 12 ezels (A 6 pesos per stuk) en 6 muilezels (i 50 pesos per stuk) vermeld.
Ook her aantal kippen, kalkoenen en eenden was toen nogal groot. Als we ook
nog letten op de twee ossekarren en twee ezelskarren (terwiji er normal niet
meet dan ccn kar in total was), dan is de conclusive gerechtvaardigd dat de
toenmalige verkoper, Ephraim Curiel, kennelijk van plan was geweest zijn
plantage wat produktief te maken. Hoc en waarmee is niet helemaal duidelijk.
Overigens, ook anderen hebben wel eens geprobeerd iets bijzonders te doen
op Bloemhof. Zo is er cen tijdje een dure kalkoven geweest: in 1766 '1 kalk-
hoove voor 600 pesos'; in 1767 '1 hoven met calk voor 600 pesos'; maar in 1768
wordt de oven niet meet genoemd, wel '1500 schepels kalck voor 325 pesos'.
Ook probeerde men wel cens water te verkopen (inventarislijst van 1825: 'een
kaar tot verkoop van water', en die van 1853:'een waterkar met toebehoren').
In her begin van de twintigste eeuw (waarschijnlijk ook wel ccrder) wcrden
larahas verbouwd, waarvan de schillen aan de likeursiokerij werden verkocht.
Over de economische betekenis van al deze activiteiten zijn in de archiefstukken
gecn gegevens te vinden.
Tuingereedschap, meubels en overige inboedel

Naast de reeds genoemde artikelen worden op de inventarislijsten
ook bijna steeds het tuingereedschap, de meubels en ander huis-
raad genoemd. Wat het tuingereedschap betreft, dit omvat
meestal niet veel meer dan een paar sjappen, cen paar koevoeten
en een paar koperen tuingieters, alles tezamen zelden meer dan
50 pesos waard. Wat kan men anders concluderen dan dat de
ground, voor zover deze werd gebruikt voor het verbouwen van
mais, niet of nauwelijks werd bewerkt?
De meubels en huishoudelijke artikelen worden dikwijls in
extenso opgesomd, maar deze evenals de overige in de
inventarislijsten genoemde voorwerpen laten niet de indruk
achter dat men op Bloemhof in luxe en weelde baadde. Er han-
gen een paar schilderijen en een geweerbord, er zijn een paar
spiegels en in de huishouding gebruikelijke artikelen als tobben.
Verder wordt ook steeds een 'leksteen met zijn kas en pot'
genoemd. Maar dat is dan ook alles. Meestal kostte het weinig
moeite de hele inventaris op twee eenzijdig beschreven vellen
paper te noteren.
Over de eigenlijke rijkdom van de bezitters zeggen deze gege-
vens uiteraard niet zo heel erg veel; het valt immers aan te nemen
dat de meeste eigenaars van Bloemhof ook een huis in de stad
hadden.



















42 W.E. RENKEMA
ENKELE INVENTARISLIJSTEN
In deze bijlage wordt de inhoud van enkele, representative te noemen, inventa-
rislijsten vermeld. De namen van de slaven, die in het origineel steeds bovenaan
staan, worden hierin niet meer opgesomd, omdat zij al in de tekst zijn genoemd.
De slotzinnen, de ondertekening en de overige bijkomstigheden zijn wegge-
laten. De rest is letterlijk overgenomen, inclusief interpunctie.
Inventaris 1760

Eerst staan vermeld vijf slaven en vijfslavinnen, same voor Ps. 2650
en vervolgens:
Meubelen en Huijscieraden
In 't voorhuijs.
Drie tafels in soorten Ps. 10
twaalff stolen ,, 18
Een schenktafel met sijn Glasewastobben ,, 5
Een gewecr bort met 1 paar Pistolen 15
twee Schilderijen 10
drive Dozijn Porcelijnne Theegoed 10
Ses Porcelijne kommettjes en twee Ponskomme 8
Eenige wijn en bierglase mosterpottjes zoutvate etc. ,, 5
Een Groten waterpot met sijn bank 20
In de Beneedenkamer
twaalff stolen en ccn Leuningstoel ,, 20
Een rustbank met sijn bed en kussens ,, 70
Ecn grote magogne tafel 40
vijff schilderije 20
Een Spiegel 18
Een Leksteen met sijn kas in de agtergalderij 5
In de Bovenste voorkamer.
Ses stolen 10
twee rekkies met 2 % dos: porselijn teegocd, 12 chokolaat kopjes en
3 trek potten 16
In de bovenste agterkamer
Een cedere kas 60
Een magogne theetavel ,, 30
Een cedere tafeltje ,, 10
Een spiegel ,, 20
Ses schilderijen ,, 20
Rondom 't Magasijn en in de tuijn.
twee duijsend Rode Panne 60
Een Partij klinkers 20
vijff tuijn gieters en cenige Sjappen ,, 30


Ps. 3200
Dc tuijn met sijn huijsinge ,, 4000


te Samen Ps. 7200



















BLOEMHOF 43

Investaris 1762

Bovenaan staan zes slaven en drie slavinnen, same voor Ps. 2300
en vervolgens:
18 Spaanse luie stolen ,, 60
18 ditto dagelijks ditto ,, 18
12 ditto banken (?) ditto met korte leuning ,, 12
Een Maghogne Kleedere Cas ,, 180
Een do geweerbord ,, 8
Een do groote Tafel ,, 40
Een do Thee Tafel ,, 12
Een verlakte groote do ,, 12
2 groote Vuurenhoute Tafels ,, 20
4 Coopere gieters ,, 48
2 Snaphanen ,, 24
Een p. pistoolen ,, 8
6 groote pourtraiten ,, 40
12 geographische Caaten ,, 60
Ecnige porcelain borden kopjes en schoteltjes ,, 60
Eenige Tinne schotels borden etc. ,, 40
Ecn Groote franse waterpot met zijn bank ,, 20
Een Ditto do do ,, 8
Ecn Leksteen met zijn kas en pot ,, 15
Een Mans en Vrouwe Sadels met haar toebehooren ,, 24
2 Reypaarden ,, 80
2 Ezels ,, 12
2 G. Galeij Vaten met haer haken ,, 7
300 Schepels Mais ,, 225
60 hoenders ,, 30
Een vlugt duijven ,, 25
Eenige tuijn geredschappen ,, 25


S3413

Komende dus de Gronden van voorn: Plantagie waarvan de
50-e penning aan de Ed: Westind: Comp: moct warden
betaeld te staan op Ps. 2087



Ps. 5500

Inventaris 1766

Bovenaan staan zeven slaven en 66n slavin, same voor Ps. 1200
en vervolgens:
Een Paard ,, 20
Een mans zaadel met sijn toebehooren ,, 12
2 Ezels ,, 12
2 Galijvaaten 3




















44 W.E. RENKEMA
4 Kopere Gieter ,, 2
1 Lange Taaefl ,, 10
1 do met een Tobbe an ,, 2
1 Draagstoel ,, 12
6 Tobben ,, -.6
1 Leksteen met sijn Cast ,, 8
6 Stolen ,, 5
3 Leege kisten ,, 3
2 vlugt met Duijve ,, 15
1 kalkhoove voor ,, 600
Thuijngercedschappen 50



Ps. 1977.6


Inventaris 1781

Bovenaan staan vier slaven en twee slavinnen, same voor Ps. 900
en vervolgens:
200 Schepels mais aIp ,, 200
50 hoenders en haanen a 4 rr ,, 25
Een vlugt duijven ,, 20
2 Reijpaarden a 20 p ,, 40
3 Ezels a 6 p ,, 18
Een Maghogne kleedere kas 50
Een Ectenskas ,, 10
Een boer Horologie ,, 10
Een Pottebank en sijn waaterpott ,, 4
Een Strijk Tafel ,, 3
Een Schenk Tafel ,, 2
6 Lange Stoelen met groene trijpe sittings ,, 13
6 koopere gieters ,, 50
Een mahogne pars ,, 20



Ps. 1365


Inventaris 1825 (verkoop Alvares Correa.Thomson)

Bovenaan staan drie slaven
en vervolgens:
Vier en twintig schapen en kabrieten groot en klein
Vier Ezels
Een paard met zadel en toebehooren
Een chees en toebehooren
Een kaar tot verkoop van water
Vier parent Galyvaten en roebehoren
Een paar dragt tobbens




















BLOEMHOF 45

drie Ezels Zadels
twee water tobbens
twee koevoeten
twee schoppen
twee Sjappen
Een honderd en derrig makotten mais min of meer
Een water puts
twee water potten
Dertig hoenders groot en klein
Een vlugt duiven
twintig mahogny houten stolen
Zestien matter zittings do
Een ledikant
Een mahogny houten kast
Een do do Bureau

Een do do tafel
Een kleine witte tafel
Ecn rust Ezel
Ecn karre wiel
Een Lessenaar defect
Een Engelsche mans zadel
Een do vrouwe do
Een trap
Een houten paard
Zes schilderijen


Inventaris 1847

Twee slaven
Een ezel


Inventaris 1851

Twee slaven
Twee ossen
Een ossenkar
Een ezels do


Inventaris 1853

Ecn slaaf
Een os
Een czel
Een czelskar
Een waterkar met toebehooren
Een ossen do
Ecn ploeg en ijzer
Eenige dakpannen in het magazijn



















W.E. RENKEMA


AANTEKENINGEN

1. Johanna Felhoen Kraal: Libraries and archives for research in West Indian
history. With an appendix on a collection of Curacao plantation archives. De
West-lndische Gids 37, 1957, p. 71-92.

2. Zie het tweede deel van mevr. Mcilink-Roelofsz' Een archiefreis in West-
Indie in 1965. Nieuwe West-lndische Gids 47, 1969, p. 70-71.

3. M.D. Ozinga: De monumenten van Curafao in woord en beeld, 1959, p.
216-222.

4. De mededeling van pater Brenneker, dat de papieren van Klein Piscadera in
her bezit zijn van de families Van Noord-Joubert, lijkt mij onjuist. Ik dacht dat
deze in handen zijn van de families Van Buurt op Curacao.

5. Dr. J.A. Schiltkamp geeft in de bijlagen van De geschiedenis van het nota-
riaat in het octrooigebied van de W.I. C., 1964, op p. 350 cen overzicht van de
minuutakten, gepasseerd door de secretaries van de Raad van Curacao of andere
met notariele werkzaamheden belaste functionarissen, welke zich in het ARA te
's-Gravenhage bevinden. De notariile archieven uit de tijd ni 1845 bevinden
zich nog op Curacao, 6f bij het Hof van Justitie, 6f bij de notarissen. Zie ook
Encyclopedic van de Nederlandse Antille, 1969, s.v. Archieven, p. 39-41.

6. I.S. Emmanuel & S.A. Emmanuel: History of the Jews of the Netherlands
Antilles, 1970, p. 618-677.

7. Her gaat hier om Nicolaas Houtschild, gchuwd met Maria Schut, van wie
A.J.C. Krafft in zijn Historic en oude families van de Nederlandse Antillen,
1951, p. 161, niet veel anders te weten kon komen dan dat hij in 1730 in de
Heerestraat woonde en lidmaat was van de kerk. J.H.J. Hamelberg vertelt in
De Nederlanders op de West-lndische eilanden, II, 1909, p. 143-144, dat Nico-
laas Houtschild(t) tijdens her directoraat van Juan Pedro van Collen tot lid
van de Raad van Curacao is benoemd (als c6n van de dried burgerleden); later
werd hij door dezelfde directeur uit deze functie ontslagen.

8. Krafft noemt hem in zijn Historic en oude families, p. 87, Wieje Timme.

9. Dit is dezelfde Frederik Evertsz als in her oudste archiefstuk van Bloemhof
genoemd. Bij Krafft, p. 87, staat hij vermeld als chipper.

10. Door beschadiging is hier iets weggevallen; waarschijnlijk 'in evenn.

11. Tot op her laatst van de 18e eeuw bestond op Curacao eigenlijk geen ander
muntstelsel dan her Spaanse. De belangrijkste munt was de peso (in Neder-
land bekend als Spaanse mat, Spaanse daalder of pilaardaalder) te verdelen in 8
realen, waarde 48 stuivers Ned. In de loop van de 18de ceuw is cen verschil ont-
staan tussen ceen min of meet fictieve peso ter waarde van 10 realen (gelijk geacht
aan f2,50) en de normal gebruikte rekeneenheid, de peso ter waarde van 8
realen (f2,-), die ook in de archiefstukken van Bloemhof steeds als peso van




















BLOEMHOF


achten genocmd staat. Door de chaotische toestanden en de achteruitgang van
de handel aan bet eind van de 18de en bet begin van de 19de ceuw going de peso
steeds sterker in waarde achteruit. Bij de munthervorming in 1826 (waarbij per 1
jan. 1827 bet Ned. stelsel werd ingevoerd) werd de waarde van de peso vastge-
steld op/1,33H Zic: Encyclopaedie van Nederlandsch West-lndi4, 191, s.v.
Muntwezen, p. 489-491. M.D. Teenstra. De Nederlandsche West-lndische
eilanden in derselfver tegenwoordigen toestand, 1836/37, p. 193. J. Hartog,
Curacao, II, p. 689.

12. Het kan zijn dat 3850 pesos de totaalprijs was in 1754, maar dan is bet een
uitzonderlijk laag bedrag. Dit zou cen uiting kunnen zijn van de economische
wanhoopstoestand welke er in 1754 op Curagao heerste. Omstreeks 1754 of 1755
zouden huizen tegen ongekend lage prijzen verkocht zijn. ZieJ. Kooyman, De
wallen van Willemstad, Curavao, omstreeks 1750. W.I.G. 38, 1958, p. 173.

13. Inmiddels is er een klein stukje ground bijgekomen.

14. G.J. van Grol. De grondpolitiek in bet West-lndirche domein der Genera-
liteit, II, 1942, p. 240.

15. Deze gegevens warden ontleend aan: N. van Mectercn, Watervoorziening
en grondwaterpeil op Curacao. Lux 3, 1945/46, p. 77-90. Grondwaterpeil en
watervoorziening op Curacao, voorheen en than. W.I.G. 31, 1950, p. 129-169.
P.C. Henriquez, Problems relating to hydrology, water conservation, erosion
control, reforestation and agriculture in Curacao. N. .I. G. 42, 1962, p. 1-54.

16. H. Hoetink, Het patron van de oude Curaqaose samenleving, 1958, p. 14.

17. Het woord 'bakccr' komt bij Teenstra ook enkele malen voor. Ecn keer
vertaalt hij bet met 'pikeur', p. 101, een volgende keer met 'voorrijder', p. 248,
terwijl hij dan bovendien vertelt dat de baker de paarden cen voor de berijder
gemakkelijke pasgang lecrt.



















BOEKBESPREKING


Krist6f, ta sali bou di ouspisio di 'Comit6 tot bevordering
van de wetenschap in de Nederlandse Antillen', editi pa un
redakshon out6nomo, konsistiendo di Ronnie Casseres, Jose
Eustatia, May Hcnriquez, Bunchi Rimer, Elco Rosario iJaap
van Soest. Curagao. 1-1, februari 1974, 48 bladz. 22 x 14%
cm (NA/12,-).

Dc Christoffel is herboren. Gelukkig! Her gedwongen samengaan met De West-
Indische Gids vijftien jaar geleden had een opdroging van her Antilliaanse
potentieel tot gevolg: men bleek alleen g'interesseerd in een tijdschrift dat ook
actucic bijdragen kon geven en op Curacao werd gedrukt. En zo bleef de
Nieuwe Vest-Indische Gids zonder 'Antilliaanse redactie' en CuraSao zonder
Christoffel, totdat dankzij het initiatief van dr. L.W. Statius van Eps en het
doorzettingsvermogen van drs. Jaap van Soest thans cen nicuw tijdschrift van
de ground is gekomen dat men Krist6f heeft genoemd.
De beweegredenen welke tot deze uitgave hebben geleid zijn minder hoog
gestemd dan de idealen van de Redactic van Christoffelin 1955. "Een terugblik
op de achttien jaren, welke zijn verstrekken sinds het verschijnen van de eerste
Christoffel, onrvouwt voor ons ccn weinig bemoedigend panorama. Her
maatschappelijk ontwikkelingsproces dat, volgens de schrijvers van her
introdukticartikel in 1955, zich met betrekkelijk grote snelheid aan het ont-
wikkelen was, heeft zijn dynamiek en richting schijnbaar verloren"; de Redactie
ziet thans "eerder negative tendenzen".
In deze toestand lijkt het dus alleen maar heel gelukkig, dat de Redactie thans
opnieuw iedereen kan "uitnodigen zijn intellectuele capaciteiten aan te wenden
tot een ernstige bestudering van onze problemen. Kristafzal een forum zijn voor
hen die zich bij de problematiek betrokken voelen en zich identificeren met de
Antilliaanse zaak. Dc vrijblijvendheid van 'schone handen', waarmee men vroe-
ger het onderscheid tussen culturec' en 'niet-culturcel' meende te kunnen
acccntueren, zal deze Kris:fmijden."
"Vanuit een dergelijk uitgangspunt, dat duidelijk anders light dan dat van
1955, zal ook deze redaktie trachten, en dat is wcl hetzelfde streven als in 1955,
her hoogst bereikbare te bereiken."
Dit eerste summer dat slechts door enkele op genummerde bladzijden
geplaatste advertenties wordt ontsierd geeft cen voorproefje van wat men
verder nog voor goeds van dit tijdschrift kan verwachten:
Na cen tweetalig Ten Geleide behandelt H.L. de Windt 'Enkele charmante
hebbelijke onhebbelijkheden van de Antilliaan' (p. 7-10), geven Yandie Paula
en Diana Domacass6-Lebacs, elk hun meaning over 'Tula' (un here di Korsou si
6f n6) (p. 13-20), en verrast Cola Debrot met enkele 'Kwatrijnen' (p. 24-25).
H. Hoetink geeft in 'De Antillen en de toekomst: een science-fiction' (p.
26-31) .zijn lezers een aantal quasi-ironisch geschctste richtlijnen voor het
Antilliaanse politieke handelen welke her overdenken zeker waard zijn. Dc afle-
vering besluit met een historische studied vanJ.J. van Soest over 'Her hypotheek-
bedrijf op Curacao' waaraan gezien de belangstelling van de Bank van de




















BOEKBESPREKING 49
Nederlandse Antillen voor Klein Bonaire cen zekere actualiteit nict kan
worden ontzegd.
(Kristfverschijnt voorlopig zesmaal per jaar; postbus 563, Curacao. Prijs in
Nederlandf21,-. giro 1165081 t.n.v.J. van Soest o.v.v. Krist6f.)
P.W.H.

Bonaire Bulletin. Uitgever L.D. Gerharts. Redakteur Walter
Booi. IsteJaargang No. 1, 18 maart 1974; 2, 19 april; 3,
16 mci; 4, 15 juni; 5, 15 juli. Elk number 8 bladz. 43 x 29
cm (gratis).

Wat verleden jaar in circulaires van 15 mei en 7 september werd aangekondigd is
thans verwczenlijkt. Bonaire mag zich verheugen in her bezit van cen keurig
verzorgd "onafhankelijk, niet-politiek, niet-commercicel plaatselijk blad, dat
zich zal toeleggen op de aanmoediging en bevordering van de ontwikkeling van
ecn gezonde economische groci van ons land, terwiji zal worden gepoogd de in
bet cultuurpatroon van de bevolking ingewortelde traditionele gewoonten en
folklore in stand te houden en te beschermen. Het blad zal zich keren tegen al
datgene wat het beschouwt als schadelijke exploitatie, nadelig voor de flora en
de fauna, de natuurlijke rijkdommen en de natuurschoonheid van Bonaire."
Het Bonaire Bulletin zal voorlopig eens per maand verschijnen en gratis
worden verspreid. De inhoud van de eerste vijf numbers in het papiaments,
nederlands en engels is zo veelzijdig en interessant, dat bet blad stellig waard
is in wijde kring te worden gelezen.
Voor hen die soms de indruk mochten hebben dat men ontrouw aan de
toeristische leuzen van weleer de laatste jaren bezig is Bonaire als 'Flamingo
Island' van rust en schoonheid op een succesvolle wijze de nek om te draaien,
betekent bet Bonaire Bulletin nieuwe hoop, door de duidelijke wijze waarop
men zich hierin ten doel stelt cen verdere economische ontplooiing van bet
ciland met cen zo groot mogelijke eerbied voor het natuurlijke milieu te doen
samengaan.
P.W.H.


Lithology and stratigraphy of the Cretaceous and Danian
Succession of Curacao, door D.J. Beets. Diss. Amsterdam
17.V.1972, 153 blz., 24 fig., 21 phot. op 12 pl. buiten de
test, 6 losses kaarten waarvan 2 in kleuren. Uitgaven
Natuurwctcnschappelijke Studiekring voor Suriname en de
Nederlandse Antillen No. 70 (p.a. Zool. Lab., Plompetoren-
gr. 9-11, Utrecht) (f36,-).
Neogene and Quaternary geology of Aruba, Curacao and
Bonaire, door P.H. de Buisonj6. Diss. Utrecht 1.IV.1974,
293 biz., 14 fig., 34 phot., 13 pl., 4 losses krtn met kleur.
Uitg. Studiekring 78 (f62,-).

In de ontwikkeling van onze geologische kennis van de Nederlandse Antillent
kan men onderscheiden:
1) Een period van eerste onderzoek, welke werd afgesloten met de Geologirche
Studies Aber Niederlandisch Vest-lndien (1888) van K. Martin en het proef-
schrift van diens leerling G.A.F. Molengraaff over De geologic van St. Eusta-
tius (1886).



















50 BOEKBESPREKING
2) Her later onderzoek van G.J.H. Molengraaff, die cen dissertatie schreef over
de Geologic en geohydrologie van bet eiland Curacao (1929), en van L.M.G.
Rutten en zijn leerlingen (H.J. Mac Gillavry, P.J. Pijpers, M.G. Rutten, L.W.J.
Vermunt enJ.H. Westermann), waaruit voortkwamen de proefschriften over de
Geology and paleontology of Bonaire (1933, Pijpers) en The geology of Arba
(1932, Westermann).
3) Het moderne onderzoek, met als belangrijkste publicaties de thesis van R.A.
Christman over de Geology of St. Bartholomew, St. Martin and Anguilla
(1953), bet werk vanJ.H. Westermann & H. Kie over The geology of Saba and
St. Eustatius (1961) en de beide hierboven vermeldde dissertaties.
Dc omstandigheid dat de Nederlandse Antillen reeds geruime tijd tot de
geologisch best-bekende gebieden van West-Indie behoren wil natuurlijk niet
zeggen dat er geen belangrijke leemten meer zouden zijn, of dat onze kennis
van heden over cen jaar of twintig niet als verouderd zou kunnen worden
beschouwd. Zo is de kalksteenvorming op deze eilanden nog steeds een
dankbaar terrein van onderzoek; word de ondergrond van Bonaire aan de hand
van de nicuwste wetenschappclijke ontwikkelingen uitvoerig bestudeerd, en
staan de Geophysical investigations of the Netherlands Leeward Antilles,
waarover R.A. Lagaay in 1968 cen proefschrift samenstelde, than in het mid-
delpunt van veler bclangstelling.
In 1949 gafWestermann een uitvoerig Overzicht van de geologische en myn-
bouwhundige tennis der Nederlandse Antillen en ook in andere publicaties
werd aan het voor een groter publiek toegankelijk maken van onze kennis van de
geologic aandacht besteed, men denke bijv. aan Fr.M. Realino's leerbockje
over De Nederlandse Antillen (1938) en Westermann's Beknopte handleiding
by de geologische verzameling van bet Curafaosche Museum (1951).
Op bodemkundig gebied warren het R. Hamilton (& W.M. Sesseler)'sBydrage
tot de bodemkundige tennis van (Nederlandsch) West-Indie (1945), J.S.
Veenenbos', A soil and land capability survey of St. Maarten, St. Eustatius, and
Saba (1955) enJ.H. Westermann & J.I.S. Zonneveld's Photo-geological obser-
vations and land capability & land use survey of the island of Bonaire (1956)1
welke onze kennis verrijkten, v66rdat het groots opgezette Water and land
resources development plan in 1968 zijn gegevens over de 'Soils and
soil-potentiality' (Vol. B IV; Grontmij) aanbood. Ook het hydrologisch onder-
zoek werd niet vergeten.
Gezien al deze zo uitermate gunstige omstandigheden was het opvallend,
hoeveel waarde men bleef hcchten aan adviezen van nieuwe deskundigen
waarvan de feitelijke inhoud meestal kon worden voorspeld. Ook uit econo-
mische overwegingen lijkt het scellig gewenst dat men zich op de hoogte stelt
van de resultaten van reeds verricht onderzoek v66rdat men nieuwe opdrachten
in dezelfde richting geeft, en v66rdat men zich zoals bijv. bij de constructive
van een pier op Saba en de installaties op de top van The Mountain -
gedwongen voelt grote gaten te slaan in het uiterst kwetsbare landschap van
deze eilanden.

Het proefschrift van Beets over de oudere geologic van Curacao, geeft de resul-
taten van een onderzoek van een meer dan 3000 meter dikke, sterk geplooide
series lavas en sedimenten van Krijt en Onder Tertiaire ouderdom, waarvoor hct
veldwerk van april 1961 tot juli 1962 werd verricht. Promotor was prof. dr. H.J.
Mac Gillavry, wonder wiens algemene leading zowel het veldwerk als her labora-
toriumonderzock was verricht.
Dc bestudeerde gesteentenserie werd onderverdeeld in van oud naar jong



















BOEKBESPREKING )
- de Curajao Lava Formatie, de Knip Groep en de Midden-Curajao Formatic.
Dc Curacao Lava Formatie welke tevoren algemeen 'diabaas' werd
genoemd is een meer dan 1000 m dikke opeenvolging van onderzces uitge-
stroomde bazalten. Twee groepen kalksteenlenzen genocmd naar de
plantages Zevenbergen en Casabao wijzen op de mogelijkheid dat cr aan het
eind van deze period verlanding optrad.
De Knip Groep bestaat vrijwel gcheel uit sedimenten, onderverdceld in een
negental formaties welke ten dele gelijktijdig werden afgezet. De dikte van de
Groep varicer van bijna 2000 m in her noordwestelijk deel van het eiland tot
minder dan 50 m in her central en zuidoostelijke dccl. De Scroe Teintje
Kalksteen, bekend om zijn rudistenfauna, blijkt in deze series te zijn ingescha-
keld, en wordt slechts behandeld als een onderdeel van de grotendeels uit
kiezellcicn bcstaande Christoffel Formatic, de oudste ccnhcid van de Knip
Groep in noordwest CuraSao.
Dc Midden-Curacao Formatic is een meer dan 1000 m dikke opeenvolging van
zandstenen, conglomerate en schalics. De ligging van fragmenten van bazal-
ten, andesieten, diorieten en kiezelrijke gesteenten suggereert dat her her-
komstgcbicd van deze gesteenten noordelijk van het huidige eiland was
gelegen.
Met het verschijnen van deze uitgave is ook een wens van velen het bezit
van ccen aantrekkelijke in kleuren uitgevoerde geologische kaart van Curacao (1 :
50.000) vervuld.

In her procfschrift van Dc BuisonjC over de jongere geologic van Curagao,
Aruba en Bonaire, wordt aangetoond dat deze eilanden, na in eerste instantie
door vulkanische working en gebergtevormende krachten te zijn aangelegd, ook
in veel later tijden, toen het vulkanisme reeds lang was uitgcwerkt, toch nog
ecn veelbewogen historic hebben doorgemaakt. Promotoren warren prof. dr.
J.I.S. Zonneveld en prof. dr. H.J. Mac Gillavry die beiden bij her uitgcbrcid
veldonderzock van april tot september 1956 en van juli 1959 tot maart 1960
- de luchtfoto-interpretatic en de laboratorium-onderzockingen, een wcrk-
zaam aandeel hebben gehad.
Van de bekende zeewaarts aflopende kalksteenbergen aan de lijzijden van de
eilanden kon worden aangetoond, dat zij als onderzeese puinhellingen van
riffen zijn gevormd in een tijd (zo'n kleine 10 million jaren geleden) toen de
eilanden nog grotendeels wonder zee warren gelegen. Door geleidclijke opheffing
kwamen deze kalkafzettingen boven water, de riffen zelf werden volledig afge-
broken, maar de dikke puinlagen bleven in hun oorspronkelijke ligging bewaard
en vormen nog heden ten dage de opvallende 'scheve' bergen in het landschap.
Ook voor het ontstaan van de terrassen word cen duidelijke verklaring gege-
ven: Gedurende de ijstijden traden zeespiegel-schommelingen op die interfe-
reerden met de cigen opheffing van de eilanden; active koraalgroci (vooral aan
de locfzijden) zorgde voor een bescherming tegen afbraak en deed op ver-
schillende niveau's terrassen ontstaan.
Tijdens deze ijstijden hebben de boven zee verrijzende eilanden er ook heel
anders uitgezien. Droge en vochtige perioden hebben elkaar afgewisseld,
enorme duincomplexen waren in verschillende tijden op de eilanden aanwezig
en merkwaardige zoogdieren hebben er geleefd.
Het werk van Dc BuisonjE bevestigt op verschillende punten dc theoricin van
prof. Martin uit her eind van de vorige ecuw, geeft veel aandacht aan zaken
welke tot nu toe in de vakliteratuur nauwclijks ter sprake kwamcn, en geeft cen



















BOEKBESPREKING


beschrijving van de Tafelberg Santa Barbara welke stellig ook economen zal
interesseren.
Beide proefschriften zijn verlucht met vele foto's en gedetailleerde kaartjes, en
hebben achterin cen map met gekleurde geologsiche kaarten welke op veel
plaatsen als wandversiering geen slechte indruk zouden maken. Beets gebruikt
de nicuwe spelling volgens de stafkaart van Meuter uit 1963, De BuisonjC
schrijft de namen volgens de onvolprezen kaarten van Lens, Werbata en
Jonckheer (1906 tot 1912). Als topografische basis gebruiken zij echter beiden
de kaart van 1963, zodat de Seroe Bartol gelukkig Seroe di Cueba bleef heten,
maar Landhuis Rooi Catootje (= Landhuis Rust en Vrede) jammer genoeg als
Landhuis Suikertuintje bleef aangeduid.
P.W.H.


Albert Echbout, Birds of Brazil. Reproductions of paintings
from Hofloessnitz Castle, Saxony. Introduction by E.
Schaeffer. Rio deJaneiro, Agir, 1970 (f 8.-).

In 1636 werd GraafJohan Maurits van Nassau benoemd tot Gouverneur van de
Braziliaanse bezittingen van de West-Indische Compagnie. Toen hij in 1637 in
Olinda bij Pernambuco aan land kwam, was hij vergezeld van een staf van
geleerden en kunstenaars die opdracht hadden land en volk ter plaatse te bestu-
deren. Ecn van hen was de Hollandse schilder Albert van den Eeckhout (
1607-1665). Na zijn vertrek uit Brazilic in 1644 kreeg hij opdracht van Erfprins
Johann Georg van Saksen tot her vervaardigen van 80 wandschilderingen
formatt 90 x 90 cm) van Braziliaanse vogels voor diens jachtslot Hofloessnitz
bij Dresden waar zij zich thans nog bcvinden. Dc schilder vestigde zich in
Dresden, in 1653, en verbleef daar tot 1663, zodat de schilderstukken in die
period zijn ontstaan. Twintig er van zijn than in kleurendruk gereproduceerd
in een losbladige portefeuille van her format 46 x 31 cm. Ernst Schaeffer
schreef en inleiding in het Engels en het Portugees.
Deze afbeeldingen, welke tot de oudste vogeltekeningen uit dit deel van
Brazilie behoren, zijn kennelijk bedoeld als decoraties en nict als natuurge-
trouwe illustrates. Niettemin geven zij een goed beeld van de grote gaven van
deze Hollandse meester.
Het is te betreuren dat de naam van de schilder consequent verkeerd gespeld
is in deze overigens waardevolle en fraaie publicatie.
F. Haverschmidt.



Van scheepschirurgin tot specialist. 333 jaar Nederlands-
Antilliaanse geneeskunde, wonder redactic van L.W. Statius
van Eps & E. Luckman-Maduro. Van Gorcum & Comp.
B.V., Assen; Anjerpublikatics 1 1973, xvi + 196 bladz.,
8 tekstfig., 39 platen met 62 afb. (f48,-).

Het is mogelijk dat men wat vreemd aankijkt tegen dit fraaie boekwerk, dat een
groot aantal bijdragen van een zeer wisselende omvang en verschillend karakter
bevat, welke grotendeels in de Encyclopedie van de Nederlandse Antillen (1969)
zijn verschenen of daarin zijn samengevat. De motivering van deze uitgave is in




















BOEKBESPREKING "

het Voorwoord duidelijk gegeven, en wij mogen dankbaar zijn, dat er in de
Anjerreeks een mogelijkheid werd gevonden om de talrijke gegevens welke voor
de sectie 'Geneeskunde' op schrift warren vastgelegd maar in de Encyclopedie
moesten vervallen, niet verloren te laten gaan.
Voor hen die in de inhoud van dit bock belangstellen volgt hieronder cen op-
somming van de ondertekende bijdragen volgens een alfabetische rangschikking
van de schrijvers, zoals in her voorwerk niet werd gegeven.

Brenneker, O.P., P.: Volksgenceswijzen, p. 87-88.
Coomans, H.E.: H.E. van Rijgersma, gouvernementsarts op St.-Maarten,
1863-1877, p. 13-17.
Debrot, A.: Tandverzorging, p. 73-74.
Douglas, zuster E., werkte mede aan artikcl over Vrocdvrouwen, p. 102-105.
Engels, C.J.H.: Samenwerken om milieuvervuiling te voorkomen, p. 59-63.
Erkelens, D.W.: Melkintolerantic op Curagao, p. 117-119.
Fuenre, L.S. de la: Dc medische dienst van Shell Curacao, n.v., p. 63-66.
Haneveld, G.T.: Dc Antilliaanse geneesheer, p. 1; Geneeskundige raad, ge-
zondheidscommissie, adviesraad voor de volksgezondheid, p. 4; Epidemien,
p. 5; Gele koorts, p. 7; Quarantaine, p. 8; Pokkenimmunisatie, p. 10;
Schedelvervorming, p. 10; Militair-gencskundige dicnst, p. 11-13. Giftige
dieren, p. 81-83. Kwashiorkor, p. 89. Scabies, schurft, p. 136; Tunga pene-
trans, zandvio, p. 137; Dracunculus medinensis, guinea-worm, bietje di pia, p.
138; Ancylostomiasis, mijnwormziekte, p. 139-140. Oogzickten p. 141; Kan-
ker .. ., p. 143-144. Geschiedenis krankzinnigenverpleging, p. 164-165.
Hemmes, J.: Landslaboratoria voor de volksgezondheid, p. 105-106. Infectic-
zickten, p. 120-122.
Kroon, T.A.J.: Tuberculose op Curacao, p. 125-130; Niet-tuberculeuze long-
zickten, p. 130-131.
Kuyp, E. van der: Muskieten of muggen van de Nederlandse Antillen en hun
betekenis voor de volksgezondheid, p. 78-81.
Leon, S.: Geboorteregeling, p. 67-70.
Lioba, zuster. De verpleegstersopleiding, p. 94-95.
Luckman-Maduro, E. (ed.): Minibiografieen van doktoren die in de Neder-
landse Antillen leefden en werkten, p. 173-187, 25 portr. excl.
Meyer, A.: Dc Antilliaanse persoonlijkheid, p. 149; Enige socio-psychologische
opmerkingen over Curagao, p. 153-160. Zelfmoord en zelfmoordpoging, p.
163-164. Psychosen, p. 165; Psychopathen, p. 167. Bijgeloof, p. 171-172.
Moffie, D.: Neurologische zickten, p. 144-146.
Mohlmann O.P., M.: Her St.-Elisabcth Hospitaal, p. 91-93(-97).
Muskiet, A.B.: Andere ziekenhuizen in de Nederlandse Antillen, p. 97-100.
Potasse, A.: Dc bloedtransfusiedienst, p. 96.
Morton, Julia F.: Geneeskrachtige kruiden en giftige planten, p. 84-87, 14
phot. op 10 pl. cxcl..
Peixotto, Daniel L.M.: 'Waarnemingen op her luchtgestel en ziektens van het
eiland Curacao' (Cur. Court 5.IV; 3, 10, 17.V.1823), p. 21-40, 1 facs.
Puffelen, M.C. van (mevr. van Eyten van Puffelen) werkte mde aan artikel
over Zelfmoord, p. 163-164.
Reus, Tj. de: Geslachtsziekten en geslachtszicktenbestriding, p. 131-134.
Sar, A. van der: Tetanus, p. 122-124. Toxoplasmose, Tropische cosinophilie, p.
140.
Schouten, H.: Opleiding van laboratoriumtechnici, p. 95. Parasitaire infecties,
p. 134-136.



















54 BOEKBESPREKING
Status van Eps, L.W.: Lepra, p. 17-21. Gczondheidszorg (& Haneveld), p.
41-46. Zuigelingensterfte, p. 70-73. Dc voeding der CuraSaosche bevolking, p.
74-76. Bejaardenzorg, p. 76-77. Vroedvrouwen in de Nederlandse Antillen, p.
103-105.
Vinke, B.: Avitaminosen, p. 88-89. Suikerzickte op Curacao, p. 141.
Waterman, N.: 'De genceskundige organisatie in de Kolonic Curacao'
(WF.I.Gids 1, vol. 2, 1919), p. 47-58.
Winkel, C.M.: Geestelijke gezondheidszorg, p. 160-162. Neurosen, p. 168;
Debilitas mentis, p. 169-170.

Nicuw zijn behalve de herdrukte historische bijdragen van Peixotto (1823) en
Waterman (1919), en het opstel van Engels de bijdragen van Coomans en
Erkelens, terwijl vele onderwerpen welke in de Encyclopedic nauwelijks tot hun
recht kwamen (zoals lepra en tuberculose) aanzienlijk uitvoeriger zijn behan-
deld. Ook de minibiograficin vormen een nieuw element waardoor her
bock stellig dikwijls in handen zal worden genomen.

P.W.H.


Dienstbaar onderzoek: nar een methodologies van de ago-
gische wetenschappen; met een case study, door Jan de
Vries. Boom, Meppel, 1973, 153 blz. (f15).

Toen de schrijver, in dienst van de Evangelische Broedergemeente, in Suriname
een onderwijstaak vervulde, viel her hem op "dat agogen en zeker agologen veel
willen doen v66r de mensen, maar dat het nogal eens voorkomt dat zij bun
aktiviteiten ontplooien zonder die mensen zelf tc laten meespreken" (p. 11).
(Agologie is opvoedingswetenschap en ccn agoog is ccn opvocdcr.) Welnu: in
zijn bock, dat voor het grootste deel een methodologische studied is, zoekt hij
naar een wijze van kennisverzameling waarbij "het 'objckt', de mens, er het
optimal rendement van kan hebben" (p. 11). Ook laat hij zien hoc hij dit doel
in Suriname nastreefde.
Van begin 1966 tot eind 1968 bestudeerde de schrijver, in opdracht van de
EBG, de onderwijsproblemen in het binnenland. In 1971 stelde cen subsidies
van de stichting WOTRO hem in staat nog cen extra onderzoek wonder de
Saramaccaanse bosnegers te verrichten.
Zijn verslag van deze onderzockingen begint de auteur met enige, weinig
zeggende, gegevens over Suriname als geheel, over het onderwijssysteem van her
land, over de bosnegersamenlevingen en over her onderwijs dat de Saramac-
caanse kinderen ontvangen.
In principle, aldus De Vries, zijn ook de Saramaccanen onderworpen aan de
leerplichtwet van 1876, maar de overhead heeft verzuimd voor scholen te
zorgen. "Zij heeft dat overgelaten aan ending en missic, die de school meer
zagen als een 'instrument tot bekering' dan als een mogelijkheid de Saramacca-
ners de kans te even naar wens te funktioneren in de total Saramaccaanse
samenleving" (p. 120). De Vries wil hierin verbetering brengen en hierbij gaat
zijn planningsconceptie ver boven de Saramaccaanse samenleving uit. Hij vindt
namelijk dat de boslandschool moet voorbereiden op cen bestaan in de kustsa-
menleving van Suriname. Vanuit die conceptie verichtte hij zijn cerste onder-
zoek en konstateerde dat er verschillen warren tussen 'christen-dorpen' en



















BOEKBESPREKING ))
'heiden-dorpen'. Deze verschillen betroffen o.a. het funktioneren van de
'extended family' ((dit betekent families) en het gezin. In de gekerstende dorpen
bleken de kinderen veel honkvaster te zijn en altijd wel wonder de hoede te staan
van een lid van bet matri-segment (dit is een deel van een groep mensen
waarbij verwantschap in de vrouwelijke lijn kan worden vastgesteld) (p. 119).
Ook konstateerde Dc Vries cen verschil in speelpatroon. "Op de gekerstende
dorpen warden veel meer 'echte' spelletjes gedaan waarbij het onderscheid tus-
sen jongens en meisjes veel minder stringent was dan op de niet-gekerstende
dorpen. Daar zijn de spelletjes ook veel duidelijker 'imitaties' van her gedrag
van de volwassenen" (p. 123).

Toen de schrijver, in 1971, voor de tweede maal her bosland introk, richtte hij
zijn aandacht op de funktie van de school in de Saramaccaanse samenleving.
Saramaccaanse samenleving, wel te verstaan! Maar alras verplaatste de aandacht
zich naar de funktie van de bosnegerschool in de Surinaamse samenleving. Dit
kwam al meteen tot uiting bij de keuze van de tc onderzocken dorpssamen.
levingen. Hij zocht naar dorpen die verschilden ten aanzien van de faktoren
transmigratie en kerstening. Deze beide variabelen, aldus de schrijver,
"onderkennen wij als invloeden van de kust-samenleving, welke cen ingreep
betekende op de social struktuur van de betrokken dorps-samenlevingen" (p.
128). Dit betekende dat dorpen van de volgende vier typen warden uitgeselec-
teerd: (1) niet gekerstend/ nict getransmigreerd; (2) gekerstend/niet getrans-
migreerd; (3) niet gekerstend/getransmigreerd; (4) gekerstend/getransmigeerd
(p. 128/129). In al deze dorpen werd voor kortere of langere tijd basisonderwijs
gegeven.
Op ground van de mate waarin deze dorpen in een kontaktsituatie met de
kustsamenleving stonden, verwachtte de schrijver, dat de houding van de
dorpssamenleving ten aanzien van de school het meest positief zou zijn bij 4, en
vervolgens in steeds mindere mate bij 3, 2 en 1 (p. 129). In type 3 werd cen icts
positievere houding ten aanzien van de school verwacht dan in type 2, omdat de
mensen die wonder 3 valley "een bewuste keus maakten voor de kust-samenle-
ving en omdat vele mannen daar een vaste baan hebben en daar trots op zijn"
(p. 129). Wat die bewuste keuze betreft: zij hidden zich ook stroomopwaarts
van het stuwmeer kunnen vcstigen.
Om deze hypothese re kunnen toctsen besloot De Vries te informeren naar het
oordeel van de volwassen inwoners omtrent de betekenis van het ondcrwijs. Dit
oordeel meende hij op cen direkte en op een indirekte wijze te kunnen achter-
halen. Op een direkte wijze stelde hij her oordeel over schoolzaken vast, terwiji de
houding van de ouderen ten aanzien van de schoolkinderen op cen indirekte wijze
werd bepaald. Onderschoolzaken werd verstaan: (1) de doelstelling van de basis-
school; (2) het dienstverlencnd apparaat (de school en de schoolmeester o.a.)
en (3) het leerplan. Deze veelomvattende onderwerpen werden tijdcns cen kort
bezock aan elk dorp in cen dorpsvergadering ('k6utu', of wel palaver) doorge-
noemen. "Deze 'kufutu' werden bijeengeroepen door de kapitein en door hem
geleid. Dat betekende ook dat steeds via een 'basia' (dorpsleider) (in dit geval
intermediair) werd gesproken" (p. 131). De schrijver meende na deze palavers
de dorpelingen in ccn van de dried volgende katcgorieen te kunnen plaatsen: (a)
ongedifferenticerd oordeel: kritiekloos aanvaarden; (b) gedifferentieerd oor-
deel: stcllingname, eventucel gevolgd door voorstellen welke incidenteel van
aard zijn; (c) konstruktief-gediffcrenticcrd oordecl: kritische stellingname welke
leidt tot uit inzicht voortgekomen konstruktieve voorstellen. De houding van de
ouderen jegens de schoolkinderen leidde de onderzoeker af uit de aktivitciten



















BOEKBESPREKING


van de kinderen na schooltijd. Moesten zij na schooltijd huishoudelijke werk.
zaamheden verrichten of werden zij in de gelegenheid gesteld werk voor school
re make? Daar wilde De Vries achter zien te komen met behulp van cen vragen-
lijst, waarmee de leerlingen gedeeltelijk schriftelijk, gedeccltelijk mondeling
werden geenqucteerd. In total 112 leerlingen werden op deze wijze geinter-
viewd. Ook dit onderzockje kan als haastwerk worden getypeerd.
Geen indrukwckkend onderzoek, allies bij elkaar. Een zwakke basis voor de
overigens zeer belangrijke maatschappelijk relevant konklusies waartoe
de schrijver kwam: (1) dorpssamenleving cen (niet gekerstend en evenmin
gctransmigreerd) heeft de school nog niet werkelijk geaccepteerd; (2) in de
dorpen twee en drie is dit, daarentegen, duidelijk meer her geval; (3) in dorp
vier, Nieuw-GanzC, is de school bepaald een geaccepteerd en redelijk
geintegreerd medium te noemen (p. 136). ,
Gencraliscrend meet de schrijver de mogen stellen "dat externe invloc-
den (akkulturatie-faktoren) invloed hebben op die aspekten van de social struk-
tuur welke direct relevant zijn voor de opvoedingssituatie. Deze akkul-
turatic-faktoren bevorderen cen positive akseptatie van geinstitutionali-
seerde hulpmiddelen (- media), welke het akkulturatic-proces in ccn of andere
vorm bcogen tc bevorderen. In ieder geval voorzover ze betrekking hebben op
de jeugd. Met andere woorden: de social struktuur van een samenleving
bepaalt inderdaad de funktie welke een school in die samenleving heeft, hoewel
de nu verkregen gegevens manen tot voorzichtigheid ten aanzien van her Il te
snel besluiten tot het aanwezig zijn van cen 'veranderde social struktuur' (p.
136/137).
Uit deze nogal cryptische onderzoekskonklusie worden vervolgens enige
beleidskonklusies getrokken, te wetcn:
(1) voor dorpen van her type cen (die ver van de westerse 'beschaving' afliggen,
Kr.) denkt De Vries aan ccen onderwijsvorm "waarvan her curriculum is afge-
stemd op de 'eisen' waaraan voldaan moet worden, wil men in de kustsamen-
leving cen redelijke kans op werk hebben. Dit zal dan vooral ongcschoold en
semi-geschoold (opleiding binnen bedrijf) zijn, want die banen lacen cen terug-
keer naar de eigen samenleving op min of meer willekeurige momenten
mogelijk;
(2) voor dorpen als Nieuw-Ganz '"zal een schooltype beschikbaar moeten zijn dat
feitelijk identick is aan de normal g.l.o.-school in Paramaribo" (p. 137), terwijl
(3) in en bij de dorpen van de beide andere typen scholen dienen te worden
geplaatst waarbij zowel gekozen kan worden voor 'eind-onderwijs' als bedoeld
wonder (1), als voor 'voorbereidend-onderwijs' zoals dat in Nieuw-GanzC zal
worden gegeven.
En na deze konklusie van De Vries moct de reccnsent konkluderen dat de bos-
negers, als deze plannen doorgaan, een afschuwelijke toekomst wacht. Over die
tockomst kunnen zij die Suriname niet kennen zich een indruk vormen door de
hierna te recenseren publikatic van de heer en mevrouwJansen te raadplegen.
Het uitgangspunt van De Vries' methodologies is dat de mensen inspraak
dienen te hebben, maar uit zijn verslag blijkt niet dat hij de bosnegers op cen
systematische wijze heeft gevraagd naar war zij vinden van het even of van cen
werkkring als ongeschoolde arbeider in de kustsamenleving. Misschien geven zij
verre de voorkeur aan werk dicht bij huis, bij voorbeeld als goed opgeleide
landbouwer die tegen cen behoorlijke betaling de levensmiddelen produceert
die Suriname thans nog moet invoeren.

G.J. Kruijer



















BOEKBESPREKING


Arm Suriname: land van onmogelkAheden, door P. Jansen
en D. Jansen van Nes. Nummer 20 van de reeks act-if
(actuele information Protestantse Stichting tot Bevordering
van bet Bibliotheekwezen in Nederland (Voorburg). Zonder
jaartal (1973?), 46 blz., met vele foto's en tabellen (f6,-).

Deze brochure, samengesteld in opdracht van her Interkerkelik Vredesberaad,
Jusritia et Pax, Novib en Pax Christi, diende als 'congresmap' voor een op 29
maart 1974 in Den Haag gehouden studiedag, welke door de genoemde
organisatics werd georganisecrd. Er werd op die dag door cen vijftigtal Surina-
mekenners gezocht naar oplossingen voor de problemen waarvoor het
Surinaamse volk zich gesteld ziet, althans de grote meerderheid van dit volk.
Het boekje geeft, aan de hand van vele cijfers, cen beeld van de armoede in
bet land, de werkloosheid, de woningnood, de door Nederland verstrekte
onrwikkelingshulp en de baten die buitenlandse bedrijven bij Suriname
hebben. Maar de schrijvers late bet nier bij cijfers, zij verlevendigen, vermense-
lijken de statisticken met verslagen over de zeer nauwe relatives die zij hadden
met de door armoede en onrecht geteisterde Surinamers. Ds. Jansen en zijn
echtgenote woonden gedurende een half jaar op cen van de erven van Parama-
ribo, temidden van de armen.
Ten aanzien van de ontwikkelingshulp konkluderen de schrijvers dat deze
niet ten goede is gekomen aan bet mcest behoeftige deel van de bevolking. De
declnemers aan de genoemde studiedag warren bet daar kennelijk mee cens,
want met algemene stemmen werd een motic aangenomen waarin er bij de
Nederlandsc regering op word aangedrongen de ontwikkelingshulp voortan
ten goede te late komen aan de armste 40% van de Surinaamse bevolking,
zulks in overeenstemming met een aanbeveling van de Sociaal-Ekonomische
Raad van de Verenigde Natics.

G.J. Kruijer


HeLser" by de Djuka. Een sociologirche benadering, door
Wilhelmina van Wetering. Diss. Amsterdam 21.XI. 1973,
xiv + 298 blz. gestencild, 3 kaartjes.

Mevrouw Thoden van Velzen van Wetering maakte deel uit van een groep
antropologen welke in 1961-'62 onderzock heeft verricht in e6n der Bosneger-
maatschappijen in Suriname, de Djuka. Eerdere publicaties van leden van deze
groep warren wonder meer de Politieke beheersing in de Djuka maatschappy
(Thoden van Velzen 1966), 'Law at the village level' (Kobben 1969, in Law in
culture and society), en 'Unity and disunity' in her verwantschapsysteem
(Kobben 1967, BEdr. L.T.V. 123).
De hier besproken dissertatie, die in het najaar van 1973 gereed kwam, heeft
de hekserij bij de Djuka tot onderwcrp. Her is cen grote verdienste van de
schriifster, dat zij dit lokaal zo belangrijke verschijnsel toegankelijk heeft kunnen
maken. Her verzamelen van material over hekserij is geen sinecure. Dit geldt
in het algemeen, maar voor de Djuka in het bijzonder (p.iii). De schrijfster heeft
zowel aandacht gehad voor de kwaliteit van de gegevens als voor de kwantiteit.
Zij laat zich wat dat betreft kennen als een antropologe met een zeldzame
ambachtelijkheid.
Dc ecrste drie hoofdstukken zijn gewijd aan de beschrijving van de verschil-



















BOEKBESPREKING


lende aspecten die voor de appreciate van de betekenis van de hekscrij bij de
Djuka onmisbaar zijn. De overledenen worden onderworpen aan cen procf. Het
lijk wordt op een baar rondgedragen en naar aanlciding van de manier waarop
dit gebcurt stelt men de doodsoorzaak vast. Tevens wordt hierdoor uitgemaakt
of icmand al of niet heks is geweest. "Alleen van overledenen weet men zeker of
zij heks zijn of niet, want zij alleen hebben de drangproef ondergaan" (p. 24).
Een aanzienlijk deel van de aldus beproefde overledenen wordt tot heks verklaard
(tijdens de onderzoekingsperiode zeifs 70%). In overwegende mate betreft dit
vrouwen.
Dit neemt niet weg dat ook levende mensen van hekscrij kunnen worden
beschuldigd. Dit zijn de 'verdachten' (aan wie deze dissertatie werd opgedra-
gen). Deze beschuldigingen dragen een min of meer klandestien karakter. De
priesters van de 'Grote Godheid', die een duidelijke elite vormen bij de Djuka,
streven er naar deze beschuldigingen te ontkrachten. Zij doen dit met het oog op
het voork6men van geweldpleging.
Niettegenstaande het aanzienlijke aantal verdachten dat na overlijden ook
inderdaad als heks wordt aangewezen schijnt her kwaad dat zij aanrichten vrij
gering te zijn. Slechts 1 op de 30 sterfgevallen en minder dan 20% van het aantal
ziektegevallen worden aan hekscrij toegeschrevn (p. 58). Veel van wat
'hckserijgedrag' word genoemd in het boek gaat in feite over beschuldigers en
beschuldigden. Op basis van het verschil in beschuldigingen die plaatsvinden
tussen resp. wijkgenoten en bewoners van verschillende wijken worden zelfs
twee onderscheiden typen, hekserijgeloof en -gedrag, aangegeven (o.a. p. 127).

De dissertatie van Wilhclmina van Wetering is mier dan alleen cen bociende
etnografic. Zij tracht te komen tot nieuwe inzichten met betrekking tot hekserij.
Bestaande opvattingen en visies worden door haar kritisch besproken.
Haar oorspronkelijke bijdrage betreft een 'sociologische benadering' van de
studied van hekserij. "Een beschuldiging en cen veroordeling als heks zijn resul-
taten van besluirvormingsprocessen waarbij verschillende groepen betrokken
zijn en waarop vele krachten hcbben ingewerkt", aldus de schrijfster (p. 96). Op
ground van dit inzicht meent zij dat het gehele social veld betrokken dient te
worden bij de studied van hekscrij. Men dient naast beschuldigers, verdachtcn,
slachtoffers en medeplichtigen ook de reakties van anderen wonder ogen te zien
(p. 140).
Met behulp van deze benadering ontwikkelt de schrijfster de zienswijze, dat
machtsoverwegingen ecen overheersende rol spelen bij hekserij.beschuldigingen.
"Het feit dat iemand verdacht wordt betekent dat zijn social betrekkingen met
mensen die belangrijk voor hem zijn, dus vooral wijkgenoten, verstoord zijn" (p.
166). Het bezit van goede social betrekkingen is een machtsbasis in de Djuka-
maatschappij, waarin overigens geen grote verschillen in macht en/of rijkdom
bestaan. Andere machtsbases, die alien onder bepaalde omstandigheden
bescherming kunnen bieden tegen verdachtmakingen, zijn het bezit van een
schutsgeest, goede relatives met belangrijke personen, economische onafhanke.
lijkheid en een goede gezondheid (p. 169).
Op verschillende plaatsen in her bock wordt gewezen op het grote belang van
de zgn. 'extended-case method' voor de studied van hekserij. De schrijfster is
echter weinig explicit over hetgeen deze method precies inhoudt of zou
moeten inhouden. Voor zover ik weet is de term afkomstig van Max Gluckman,
maar is de inhoud en betekenis ervan vooral uitgewerkt door Jaap van Velsen
(The politics of kinship, 1967; The extended-case method . in The craft of
social anthropology, 1967). Dc kern van de method is dat tactics van indivi-



















BOEKBESPREKING


duen, gezien als persoonlijkheden en nict slechts als spelers van bepaalde rollen,
grote nadruk dienen te krijgen in her antropologische onderzoeksverslag. Dit
wordt gerealiseerd door deze individuen te tonen in hun acties over bepaalde
rijdsperioden en in verschillende social contexten. In de 'situationele analyse'
die op zulk material wordt toegepast zijn de acties van dergelijke boven de
anonymitcit uitgetilde individuen niet meet alleen maar illustratese' van
algemene beweringen, maar vormen daar een onlosmakelijk onderdeel van (Van
Velsen 1967).
Her is mijn indruk dat de schrijfster aan dcze uitgangspunten niet altijd
voldoct. Niet alleen vormen haar 'gevallen' vaak alleen maar illustrates van
algemene uirspraken, maar ook zijn de individuen die erin figureren vaak nict
meer dan rollenspelers, met name beschuldigers en verdachren. Bovendien
word zelden voldaan aan de eis deze individuen te volgen in diverse contexten
en in historisch perspective.
Wat de inhoudelijke kant van het bock betreft merk ik op, dat de precise en
consistentic van de gevolgde argumentatic soms te wensen overlaat. Het is
bijvoorbeeld niet gemakkelijk te begrijpen wat zij precies voor ogen heeft met
her door haar gepostulccrde verband tussen hekscrij en macht. Verdachten
hebben ten opzichte van beschuldigers weinig macht. Relatieve machteloosheid
is, met andere woorden, een voldoende voorwaarde voor her aangewezen
worden als verdachte. Wat echter de noodzakelijke voorwaarde hiertoc is op
welke wijze de verdachten zich onderscheiden van andere machtelozen is mij
niet duidelijk geworden. Volgens welke criteria word icmand nu als cen
verdachte bestempeld?
Ook aan de kant van de relatief machtigen, de beschuldigers is dit niet
duidelijk. Als het inderdaad zo is, dat mensen hun machtspositic uitdrukken
door anderen van hekserij te beschuldigen, ligt de vraag naar de motieven van
zulk gedrag voor de hand. Wat is de prijs van cen dergelijke beschuldiging, wat
word men er wijzer van? Niemand schijnt er iets mee op te schieten (althans
niemand van de 'gewone mensen'); zelfs de bezittingen van de als heks
aangewezen dode vallen niet toe aan de beschuldigers.
Misschien is deze onduidelijkheid her gevolg van de wijze waarop de schrijf-
ster cen van de kernbegrippen uit haar betoog, namelijk macht, heeft omschre-
ven. Macht is volgens haar her vermogen om gewenste interpretaties bij groeps-
genoten ingang te dozen vinden of ongewenste interpretaties van gebeurtenissen
te desavoueren (p. 189). Volgens deze opvatting is hekserij bij de Djuka
inderdaad cen spel om de macht: her gaat er hierbij immers om beschuldi-
gingen (interpretaties) ingang te doen vinden bij groepsgenoten, c.q. deze te
desavoueren? Rickt dit niet naar een petitio principii; men gaat uit van hetgeen
bewczen had moeten worden?
Op p. 164 zegt de schrijfster "weinigen nemen dan ook cen positic in die
hen in staat stelt regelmatig anderen re beschuldigen". Zou her, teneinde tot cen
werkelijke verklaring te komen van hekserij in plants van her alleen maar vast-
stellen van een bepaald verband, niet voor de hand liggen de aandacht just op
deze weinigen te richten? Wat onderscheidt hen van de rest? War zijn hun
machtsbases (hun relatives met de Surinaamse overhead misschien?) en hoe
worden deze geconsolideerd?
Keer op keer blijkt dat de elite een bepalende rol speelt bij hekserijbeschuldi-
gingen en bij her vaststellen van heksen. Bovendien levert her aanwijzen van
heksen ook materiel gewin op voor de toplaag (de priesters van de Grote
Godheid).
Ondanks deze en dergelijke vragen die zich bij lezing van Wilhclmina van




















60 BOEKBESPREKING

Wetering's proefschrift aan mij opdrongen, hoop ik dat het haar mogelijk zal
zijn om het, bijvoorbeeld door een uitgave in het Engels, wonder de aandacht van
cen groot publiek te brengen. Dat verdient het ten voile.
L. Brunt


Kabes Durs? Verslag van een onderzoek naar de ondenurs-
situatie op de Benedenwindse Eilanden van de Nederlandse
Antillen, in verband met het problem van de vreemde
voertaal by bet onderwis, door A.C. Prins-Winkel. Acade-
misch proefschrift, Amsterdam, Van Gorcum & Co, Assen,
1973, 179 bladz. (fl. 25,-).

In haar proefschrift Kabes Durn? stelt mevrouw Prins-Winkel de vraag of de
zgn. 'domhcid' en 'luiheid' van Antilliaanse kinderen samenhangt met het feit
dat, althans op Aruba, Bonaire en Curacao, de instructietal bij bet onderwijs
Nederlands is, terwijl bet merendeel der kinderen van huis uit Papiamentu
spreekt. De invloed van het al dan niet spreken van de instructietaal als moeder-
taal op de leerprestaties van de kinderen wordt door haar zowel aan de hand van
theoretische beschouwingen als op basis van verricht onderzoek nagegaan.
Diverse aspecten van de problematic rondom het invoeren van de moeder-
taal op de basisschool worden in bet eerste deel an in de eerste hoofdstukken van
bet tweede deel belicht. Helaas werd aan de verwachtingen welke de literatuur-
lijst bij mij opgeroepen had niet voldaan. Wel komen verscheidene vraagstukken
aan de orde, maar de bespreking van elk problem afzonderlijk en het verband
tussen cen specific problem en de vraagstelling blijft vaak te vaag. Bovendien
wordt de onderlinge samenhang van verscheidene aspecten der onderhavige
problematiek eigenlijk nergens uiteengezet. Zo is er b.v. een samenhang
tussen:
- het verschil in culturele achtergrond van de leerlingen en de schoolcultuur;
- de ontwikkeling van mengtalen, in het bijzonder Papiamentu;
- het 'linguistische normbeeld' ten aanzien van Papiamentu;
- het veronderstelde verband tussen taal en cognitive ontwikkeling.
In de huidige literatuur worden de theoricin welke opgesteld zijn ter verkla-
ring van de invloed van taalbeheersing op leerprestaties, onderscheiden in twee
modellen: Het 'cultural deprivation' en her 'cultural difference' model. Deze
worden hier niet onderkend, alhoewcl vertegenwoordigers van beide richtin-
gen geraadpleegd zijn. Opmerkelijk is dat enkele exponenten van het 'cultural
deprivation' model in de theoretische beschouwingen te sprake komen, maar
dat critic van dit model pas in de slotbeschouwing van het proefschrift vermeld
worden. Dit is des te merkwaardiger daar mevrouw Prins-Winkel (volgens mij
terecht) twijfelt aan de juistheid van wat zij noemt her negatief 'linguistisch
normbeeld' ten aanzien van het Papiamentu. Deze twijfels komen meer overseen
met het door de meeste critic aangehangen 'cultural difference' model. Dit
naast elkaar gebruiken van twee verschillende modellen maakt de toch al niet
heldere theoretische uiteenzetting nog verwarder.
In bet tweede deel van haar proefschrift beschrijft mevrouw Prins-Winkel cen
door haar verricht onderzoek naar leerprestaties van Nederlands sprekende resp.
Papiamentu sprekende leerlingen van lagere scholen op de Benedenwindse
Eilanden. Op basis van bij dit onderzoek verkregen gegevens wordt de invloed
van het al dan niet spreken van de instructietaal als moedertaal op de leerpres-




















BOEKBESPREKING 01
taties getoetst. Bij deze toetsing zijn de intervenierende variabelen welstands-
klasse en niet-verbaal IQ constant gehouden en zijn evenveel Papiamentu
sprekende als Nederlands sprekende leerlingen uit de oorspronkelijke steekproef
genomen.
De invloed van de intervenierende variabelen welstandsklasse en IQ blijkt
uit verschillende tabellen, maar de theoretische veronderstellingen die ten
grondslag liggen aan her constant houden van deze factoren worden slechts even
aangestipt. Hierdoor zal het voor iemand die niet bekend is met de onderhavige
problcmatiek waarschijnlijk onduidelijk zijn waarom deze factoren constant
gehouden worden en waarom dit op de hicr gebruikte manier gebeurt.
Doordat bij toetsing van de hypotheses de intervenierende variabelen constant
gehouden zijn en het aantal Papiamcntu sprckende leerlingen gelijkgeschakeld
is aan het aantal Nederlands sprekende leerlingen, is er sprake van een afwijking
t.o.v. de oorspronkelijke steekprocf. Dezc afwijking valt uit in het voordeel van
Papiamentu sprekende leerlingen, omdat de leerlingen die voor toetsing van
deze hypotheses gekozen zijn uit de oorspronkelijke steekproef van Papiamentu
sprekende leerlingen, hogere leerprestaties leveren dan deze oorspronkclijkc
populatic.
Her is evenwel heel goed mogelijk om de hypotheses tc toetsen met gcbruik-
making van alle Papiamentu sprekende leerlingen die t.a.v. de variabelen
welstandsklasse en IQ overeenkomen met Nederlands sprekende lecrlingen. De
afwijking van de oorspronkelijke steekproef zou dan zeer gering geweest zijn.
Op deze wijze zou nog duidelijker kunnen worden aangetoond dat "Papiamen-
tu sprekende leerlingen minder goede leerprestaties leveren dan Nederlands
sprckende leerlingen."
Dc door mevr. Prins-Winkel gesignaleerde nadelige effecten van onderwijs in
ecen vreemde instructietaal zijn lange tijd genegeerd. Her is dan ook toe ce
juichen dat zij aan deze problematiek een studied gewijd heeft. Op ground van
deze studied komt zij tot de conclusive dat het aanbeveling verdient om her
onderwijs op de Antillen aan te passen aan de behoeften van de Antilliaanse
leerlingen, met name door her invoeren van her Papiamentu als instructietaal bij
het basisonderwijs. Deze op zichzelf zinvol lijkende remedies is echter gebasecrd
op ecn theoretisch onduidelijk en onderzockstechnisch onzorgvuldig opgestelde
diagnose.
Jenny Hoolt



















BIBLIOGRAFIE


SEPARATE PUBLICATIONS

(39)
Continued from N. W.I.G. 49, 1973, p. 177-197, and previous lists since 1947.
- Publications not seen by the compiler of this incomplete bibliography are not
included. The existence of a Summary is indicated by a translation of the
title.

Abrahamse,J.: Derde Landbouwtelling Suriname, November 1969. Suriname
in Cijfers 60, (Dec. 1971), Min. L.V.V. Sur., 123 pp. 29 x 20 cm, 4 folding
maps excl.

Acoord, Marcel H. (- Marac): Broko na boei. (Paramaribo, 1973), 21 pp. 20%
x 14 % cm mimeogr. cover with portr. cxcl. (Poetry)

Adhin,J.H. (ed.): l00Jaar Suriname. Gedenkboek i.v.m. een eeuw immigratie
(1893 5 juni 1973). National Stichting Hindostaanse Immigratic, 5 June
1973, 203 pp. 24 x 15 cm, frontispiece.
Een beknopte uitgave van de wereld. D.A. Hooghart: Demografische
structuur van ons volk (p. 9): J.P. Kaulesar Sukul: Historische schets der
immigratie (p. 13). Hooghart: Summier overzicht der emigratie (p. 26). J.
Michels: Transmigratie in recent tijden (p. 31).
Honderd jaar rechtsonwikkeling in vogelvlucht,J.H. Adhin (p. 39).
Honderd jaar onderwijsontwikkeling in vogelvlucht, Adhin (p. 85).
Een eeuw wetenschappelijk onderzoek. E. van der Kuyp: Medisch-wetcn-
schappelijk onderzoek (p. 129). F.W. van Amson: Landbouwkundig
onderzoek (p. 141). J. Ruinard: Onderzoek wonder auspicien van
WOSUNA en WOTRO (p. 150).
Ecn ecuw culturele ontwikkeling. Ch.W.R. Lont: Ontwikkeling van her
bibliotheekwezen (p. 158). R. Ravales: Ontwikkeling van de letterkunde
(p. 167). H. van Binnendijk: Ontwikkeling van her Tonel (p. 171).
N. Hatterman: Ontwikkeling van de beeldende kunst (p. 174). E.Ch.
Sprangers: Ontwikkeling van de dans (p. 181). J.Th. Nelom: Ontwikke-
ling van de muzick (p. 184). J. Douglas: Ontwikkeling van her museum-
wezen (p. 194-200).

Adviesraad voor culturele samenwerking tussen de landen van bet Koninkrik.
]aarverslag 1972. Amsterdam (1973), 41 pp., 2 figs. aarverslag 1973, (1974), 45
pp. 24 x 17 cm, 1 fig.

Aficheid met bindernissen van den kooperen ploert. Interlinks 1, Sep. 1969, 4,
54 pp. 26 x 17 cm, cover & 2 ill. excl.
Redactioneel. Stanley C. Brown: Verdedigingsrede 16 juli 1969 (p. 4).
-Joris van den Berg: Ons parlement en Koninkrijk (p. 9).- H.J. Lank-
horst: De onafhankelijkheid van Suriname. Her 'royale' Nederlandse
standpunt (p. 16). R.F. Kross: Apartheid in Suriname, of: Hct gevecht
om de eigen identiteit (p. 19). Fred Marthe: Hoe eerlijk zijn de verkie-
zingen? (p. 37). W.G. Wolters: Dc mythe van cen dwangstelsel (p.
43-51).



















BIBLIOGRAFIE 65
Akanamba (- Arthur Licht): Mutjamah (regenboog). Aan de river Madjaweh
aan welker over ik geboren ben. (Paramaribo, 1974), 20 pp. 14 x 11 cm,
cover excl. (Poetry)
Amersfoort,Johannes Marinus Maria van: Immigratie en minderheidsvorming.
Een analyse van de Nederlandse situatie 1954-1973. Thesis Amsterdam
10.V.1974; Samsom, Alphen a/d Rijn, 242 pp. 22 x 14 % cm.

Antillean fish guide, by Bar de Boer, Dick Hoogerwerf, Ingvar Kristensen and
Jankees Post, 183 drawings of reef fishes and turtles by Freek Creutzberg, Dick
Poppe and Ingvar Kristensen. Caribbean Marine Biological Institute, Curacao,
1973; Stinapa no. 7, 110 pp. 24 x 15' cm.

Arion, Frank Martinus: Dubbelspel. Dc Bezige Bij, Amsterdam, 1973, 365 pp.
20 x 12 cm. (Curacao novel)

Aruba investment information. Dept. Econ. Devel. Aruba, Oct. 1972, vi + 12
+ (4) pp. 29 x 21 cm, 3 maps, 4 pls. excl., ill. cover.
Baal, Ferdinand: Enkele aspecten van wildekologie-onderzoek in Suriname.
Bepaling van voorlopige prioriteiten van inventarisaties en ekologisch onderzoek
van zoogdieren, vogels en reptielen in Suriname. Rapport Rijksinstituut voor
Natuurbeheer Afd. Zoologic; Verslag Natuurbeheer Landbouwhogeschool
Wageningen, Feb. 1973, 49 + 49 pp. 29 x 20 cm mimeogr., map, 2 plsexcl.
- Bijlage: Inventarisaties van onderzoekingen vanwege de Commissie
Biologisch Onderzoeksprogramma Suriname (1970), Foundation for Scientific
Research in Surinam and the Netherlands Antilles, comprising reports of P.A.
Florschiitz (botany, 2 pp.),J. van Donselaar (phytogeogr. and ecology, p. 5-18),
D.C. Geijskes (zoogeogr., p. 19), J.P. Schulz (animal ecology & ethology, p.
20-32), W. Bongers (mammals, p. 33-34), Geijskes & G.F. Mees (birds, p.
35-37), Reptiles and amphibians (Geijskes, p. 38-41), H. Nijssen (fresh-water
fishes, p. 41-49).
Beets, D.J.: Lithology and stratigraphy of the Cretaceous and Danian Succes-
sion ofCuraao. Uitgaven Natuurwetenschappelijke Studiekring voor Suriname
en de Nederlandse Antillen 70; thesis Amsterdam 17.V.1972, 153 pp., 24 figs.,
21 phot. on 12 pls. excl., 6 loose folding maps two of which in colour.
Belle, Jean: A revision of the New World genus Progomphus Selys, 1854
(Odonata: Gomphidae). Thesis Leiden 24.IV.1974, xii + p. 191-30", 336
figs.; Odonatologica 2, 1973.
Berg, G. van den: Het Galibi-reservaat in Suriname. Een natuurwetenschappe-
like inventarisatie (1972). Verslag van cen onderzoek voor ... STINASW. ..
tevens . .voor het vak Natuurbeheer; Afd. Natuurbehoud Landbouwhoge-
school Wageningen, 1972, iv + 111 pp. mimeogr. 29 x 21 cm, 8 maps incl.,
14 phot. & map excl.
Boer, Bart de & Hoogerwerf, Dick & Kristensen, Ingvar, see: Antillean fish
guide: Stinapa 7, 1973.
Boer, M.W.H. de: Landforms and soils in eastern Surinam (South America).
Agric. Res. Reports 771, Pudoc, 1972, viii + 169 pp., 49 figs.; thesis Agric.
Univ. Wageningen.



















64 BIBLIOGRAFIE
Bonaire Bulletin. Uitgever L.D. Gerharts. Redakteur Walter Booi, Kralendijk,
Bonaire. Drukkerij De Stad, Curaqao, Illustrated monthly, 8 pp. 43 x 29 cm;
Papiamentu Dutch English. First number 18.III.1974. Announcing
circulars: 15.V.'73, 2 pp. mimcogr. 33 x 21% cm, and 7.IX.
Bor, Wout van den: Not too bad ... Social organisatie, gerins- en familiever-
band op St. Eustatius: een oriinterend vooronderzoek. Afd. Sociologic van de
Westerse gebieden, Landbouwhogeschool, Wageningen, 1973, xii + 114 pp.
mimeogr. 29 x 20 cm, 7 pis. & cover picture excl.
Inleiding. De geschiedenis . (p. 6-24). De economic . De social
organisatie . .(p. 38-102: stratificatie, bestuur, rechtspraak en medische
zorg; onderwijs en kerkclijk leven; het Caraibisch gezin; jong-zijn op St.
Eustatius; volwassen-zijn .. .; oud-zijn... ; slotbeschouwingen .).
Breman, J.C. & Peper, A.: Intentieplan social beleid Suriname, een voort-
gangsnota. Stichting Planbureau Suriname, Paramaribo, 4 sept. 1973,
mimeogr. report, iv + 102 pp. 29 x 20% cm, also issued by Stichting
Kankantrie, dd. 16.IV. 1974; see: De social ontwikkeling van Suriname.

Brenneker, Paul: Sambumbu. Volkskunde van CuraCao, Aruba en Bonaire. No.
6. Printed by Verenigde Antilliaanse Drukkerijen, n.v., Curagao, 1973, vi + p.
1295-1595, 14 x 9cm.

Brenneker, Paul: Volkskunde van Curagao, Aruba en Bonaire, Sambumbu No.
7, Curajao, 1973, p. (xii) + 1595-1886.

Buschkens, Willem Frederik Lodewijk: Hetfamiliesysteem der Volkscreolen van
Paramaribo. Thesis Leiden 21.11.1973, xiv + 282 + (32) + (7) pp. 29% x 21
cm.

Buurtcentrum Grootkwartier triomf van bet particulier initiative Curagao,
1966?. 40pp. 21 x 14 cm, many ill.

Buurtcentrum Sta. Maria Curacao. Jubileumboek 1960-1980. (28) pp. 31 x
21% cm, ill.

BuisonjC, P.H. de: Neogene and Quaternary geology of Aruba, Curagao and
Bonaire. Uitg. Natuurwet. Studickring Suriname en Ned. Antillen 78; thesis
Utrecht 1.IV.1974, 293 pp., 14 figs., 34 phot., 13 pls. excl., 4 loose folding
maps with colour.

Cardot, Carlos Felice: Curazao Hispanico (Antagonismo flamenco-espaiol).
Caracas, 1973, xvi + 551 pp., 26 pls. on 28 pp. excl.
Colonizaci6n Hispanica de Curazao (p. 3). Enfrentamiento Hispano
HolandCs en el Caribe y en el Atlintico (p. 73). La ocupaci6n de Curazao
por los Holandeses y las tentativas Hispano-Venezolanas para recuperla (p.
201). La Paz Hispano-Holandesa (p. 341). Interacci6n de la Venezuela His-
pinica y el Curazao Holand6s (p. 387-458). Velisquez, Ram6n J.: Pre-
sentaci6n del libro 'Curazao hispanico' del dr. Carlos Felice Cardot. Bol.
Acad. Nac. Historia56, 1973, p. 517-519.

Comitas, Lambros: Caribbeana 1900-1965. A topical bibliography. Publ. for
Res. Inst. Study of Man; Univ. of Washington Press, Seattle and London, 1968,




















BIBLIOGRAFIE


(50) + 909 pp. 25 x 17 cm. Consultant on Netherlands Caribbean:
Annemarie de Waal Malefijt.

CuraCao trade and industry directory. Daal Publishing Company, Curacao.
1973, 136 pp. 21 x 14% cm incl. col. cover.

Dandillo, Kwame (- Pieter Polanen): Palito, gedichten van -. Leopold, Den
Haag, 1973, 48 pp. 20 x 12% cm, cover with portr. excl. (Poetry)

Dejonge Surinaamse literature, see: Pos, Tirade 17, 1973, 189.

Department van Landbouw, Veeteelt en Vissery. Verslag over 1968. Sur.
Landb. 20 special number, 1972, 91 + (25) pp. 19 figs. (Compiled by H.
Lionarons.)

Description of the educational situation in the Netherlands Antilles. Working
papers. Seminar on curriculum in compensatory early childhood education Ber-
nard van Leer Foundation. Jerusalem, 15-25 November 1972. Cornelis G.M.
van Mierlo & Nelson H. Coffie participants. Dept. of Education, Curacao, 51
pp. mimeogr. 30 x 21 cm, map excl.

De social ontwikkeling van Suriname. Verslag van een kongres georganisecrd
door de Stichting 'Kankantree' op 17 november 1973 .. Stichring Kankantrie,
Rotterdam, 1974, 47 pp. mimeogr. 29 x 20% cm. (Breman & Peper's Intentie-
plan discussed.).

Dijkstra, Jan: Suriname gegevens. Informatie over Suriname voor een better
begrip omtrent de gebeurtenissen van february 1973. Protestantse Stichting tot
Bevordering van het Bibliotheekwezen in Nederland, (Voorburg), 1973; no. 16
van de reeks act-if, 40 pp. 30 x 21 cm, 1 fig.

Dobru, R.: Dertien galgen. (Paramaribo), 1973, (ii+) 22 pp. 22% x 15% cm,
ill. cover excl. (Revol. prose and poetry.)

Doctors van Leeuwen, A.M.: Overzicht van de waarnemingstechnieken voor
zoogdieren in tropische oerwouden en savannen. Rapport Rijksinstituut voor
Natuurbeheer, Leersum, 15.1.1974, ii + 46 pp. 29% x 21 cm mimeogr. (In
part dealing with Surinam.)

Drenikoff, Ivan: Mapas antiguos de Venezuela. Grabados e impress antes de
1800 con la reproducci6n del primer mapa impreso en Venezuela y de mapas
antiguos. Ediciones del Congreso de la Repiblica, Caracas, 1971, 57 pp. 20 x
14 cm, 4 figs., ill. cover excl.

Drijver, Mieke: Het Sint Josefsdal, Curajao. Definitief rapport Sint Josefsdal
(Curacao). Stichting Nationale Parken Nederlandse Antillen. Landbouwhoge-
school Wageningen, Afd. Natuurbehoud en Natuurbeheer, Feb. 1973, (59) pp.
29 x 21 cm mimeogr., ill., incl. folding maps, cover picture.

Economische Notities van het Departement van Economische Zaken Neder-
landse Antillen, Curacao, 29% x 20% cm. 1, 1972, 8 pp.; 2, 8 pp.; 3,
Aug. 1973, 12 pp.




















BIBLIOGRAFIE


Ferrier, Leo Henri: El sisilobi of bet basis onderzoek. Roman. De Bezige Bij,
Amsterdam, 1969, 108 pp. 20 x 12 cm.

Findlay, D.G.A.: Het politick complot van Killinger c.s. in Suriname.
Opnicuw geillustreerd uitgegeven door (Overdrukken uit "De West") (Para-
maribo, 1973), 64 pp. 20% x 29% cm, 13 figs. (According to the data on this
political complot by F. Killinger c.s. as given by the daily paper De West,
1911.)

Geerdink-Jesurun Pinto, N.M.: Nanzistories, Curaao folklore, translated from
the Papiamentu by Richard E. Wood. Illustrated by Jose M. Capricorne.
Stichting Wetenschappelijke Bibliotheek (Scientific Library Foundation), Cura-
gao, d.d. Oct. 1972 (publ. 1973), 80 pp. 24 x 15 % cm, 10 figs., cover picture.

Geijskes, D.C.: Ecological reconnaissance. Interim report. Appendices to
feasibility study of hydro-electric development in western Surinam. Volume 2.
Intern. Bank for Reconstr. and Developm. Norconsult A.S. Oslo / Electro-
Watt, Zirich, Oct. 1973, (86) pp. 30 x 21 cm mimeogr., 21 pls. excl. 6 of
which col.
1. Practical interpretation of author's findings and recommendations, 2 pp.
2. Introduction, 3 pp. 3. Scenery, 7 pp. 4. Biotic communities; inventory
and protection measures, 18 pp. 5. Agriculture and forestry potential of ri-
parian lands, 3 pp. 6. Biophysical changes, 12 pp. 7. Potential for influx of
aquatic vegetation, 2 pp. 8. Disease-bearing vectors and disease patterns, 5
pp. 9. Presence of any artifacts or sites of archaeological or historical signifi-
cance, 3 pp. 10. Experience from the Suralco Brokopondo Project, 16 pp.
11. Preliminary information on the foreseeable ecological consequences of
the Kabalebo Scheme, 6 pp. 12. The nature, scope and timing of recom-
mended additional studies, 3 pp. 13. Author's concluding remarks, 1 p.

Geijskes, D.C.: Reisverslag van de Expeditie West Suriname 1971. Zoologische
Bijdragen R.M.N.H. Leiden 15, 41 pp., 1 fig., 8 pis. excl.

Goeloe, Alex: "Dos en Uno Obra portico pa y kwater possia brindi pa
Rosina Garcia Benavidee y ilustrasjonnan pa Jose Maria Capricorne. (Curacao,
1973), 23 pp. 22 x 10 cm, ill. cover excl.

Goens, Rijklof van: Beware of Curacao's demons (A folk-tale). (Curacao, 1967),
147 pp. 16 x 10% cm, ill. cover.

Green, Vera M.: Migrants in Aruba. Interethntc integration. Van Gorcum &
Comp. B.V., Asscn, 1974, Anjerpubl. 16, x + 137 pp. 24 x 15% cm., 2 figs.

Haakmat, Jan E.: Surinamers in Nederland (een sociaal-wetenscbappelvke
studied) Deell. (Paramaribo), d.d. Oct. 1972, 25 pp. 21 x 14 cm, cover excl.

Hall, Douglas: A brief history ofthe West India Committee. Caribbean Univer-
sities Press, Barbados, 1971, x + 60 pp. 21 x 14 cm.

Hall, Douglas: Five of the Leewards 1834-1870. The major problems of the
post-emancipation period in Antigua, Barbuda, Montserrat, Nevis and St.




















BIBLIOGRAFIE 67

Kitts. Caribbean University Press, 1971, x + 211 pp. 21% x 13 cm. (St.
Martin and St. Eustatius mentioned.)

Hannau, Hans W.: Aruba in full color. With an introduction by Michael B.
Kuiperi, 64 pp. col. ill. De Wit Stores Inc. Publ., Oranjestad; Argo Books 15 x
16% cm.

Hannau, Hans W.: St. Maarten, Sabaand St. Eustatius. Argo Books; Distr. for
N.A.: De Wit Stores Inc., Aruba, 63 pp. 15 x 16% cm, 3 figs., 32 col. plates
incl.

Hart, Wim ter: Curafao in vogelvlucht. Hart's Camera n.v., Curagao, 1971,
(viii) + 212 pp. 24% x 19 cm; text on p. v-vi, map on p. vii-viii, 212 phot.
18 % x 19 cm with captions, col. cover excl.

Hart, Wim ter: Skylook ofAruba. KLM Aerocarto Caribbean NV (1972), 51
pp., with 47 full page aerial phot. 21 x 21 cm, ill. cover exl. Distr. Dc Wit
Stores Inc., Aruba.

Hartog,J.: As es Aruba. Edici6n v. Dorp, Aruba, 1971, con 32 ilustraciones en
colors, 64 pp. 16 x 17 cm.

Hartog, J.: Curarao in oude ansichten. Europese Bibliotheek, Zaltbommel,
1974, (120) pp. 14 x 20 cm, 116 figs., cover picture.

Heckert, Eleanor: The Golden Rock. Doubleday & Comp. Inc., Garden City,
New York, 1971, (vi) + 232 pp. (St. Eustatius)

Heerenveen, R.C.: Het Ulcus duodeni op Curacao (Ned. Ant). Een social
geneeskundig onderoek b mnl. negroide patienten. Nijmegen; reported from
St. Elisabeth ziekenhuis, CuraSao, July Oct. 1970, 77 pp. 29 x 20% cm
mimeogr.

Het Antilliaanse onderwos. Pedagogisch Forum 5, Nov. 1971, 9, p. 231-360.
F.W. Prins, Ten geleide. P.T.M. Sprockel, De Antillen en hun onderwijs,
p. 322. J.H. Volwerk, Technisch onderwijs . ., p. 329. J. van Rens, Her
economisch toeristisch administratief onderwijs, p. 339. H.A. Haveman,
Het m.a.v.o . ., p. 342. R.A. R6mer, Over de toekomst .... p. 345.
F.W. Prins, Een tockomstvisie, p. 347-353. Boekbespreking.

Het Curacaosch Museum 1948-1973. Curacao, 1973, 28 pp. 27% x 21 cm
cover incl., 26 figs. (Picture book by Chr.J.H. Engels). Tentoonstellingen in het
Curaaosch Museum 1948-1973, 12 pp. (Reprod. of 'Mapamundi deJuan de la
Cosa' 37 x 21 cm.)

Heyde, H.: Vissen uit het Surinaamse binnenland. Paramaribo, 1972, 28 pp.
21% x 15 cm, cover excl.

Hoogmoed, Marinus Steven: Notes on the herpetofauna of Surinam IV. The
lizards and amphisbaenians of Surinam. Thesis Leiden 17.XII. 1973; Uitgeverij
W. Junk, Den Haag, x + 419 pp. 24 x 15 cm, 81 figs., 42 pls., some
tables excl.



















68 BIBLIOGRAFIE
Horowitz, Michael M. (ed.): Peoples and cultures of the Caribbean. An anthro-
pological reader. The Natural History Press, Garden City, New York, 1971, xiv
+ 606 pp. 21 x 14 cm, 19 + 1 figs.
Horowitz: Introductory essay, p. 1-13.
Mintz, Sidney W.: The Caribbean as a socio-cultural area, p. 17-46.
Williams, Eric: The origin of Negro slavery, p. 47-74.
Taylor, Douglas: New languages for old in the West Indies, p. 77-91.
Braithwaite, Lloyd E.: Social stratification and cultural pluralism, p.
95-116.
Skinner, Elliott P.: Social stratification and ethnic identification, p.
117-132.
Smith, Raymond T.: Culture and social structure in the Caribbean, p.
448-475.
Waal Malefijt, Annemarie de: Animism and Islam among the Javanese in
Surinam, p. 553-559.
Hummelen, P.J.: Repations between two rice borers in Surinam, Rupela
albinella (Cr.) and Diatraea saccharalis (P.), and their hymenopterous larval
parasites. Celos Bulletins 20, vi + 88 pp. 24 x 17 cm, 26 figs., Meded.
Landbouwhogeschool 74-1, 1974; thesis Wageningen.
Husticia pa tur. Maandelysi tdschrift voor de studenten van de Rechtshoge-
school van de Nederlandse Antillen. Uitgegeven door de Studentenvereniging
van de Rechtshogeschool N.A., "Husticia pa tur". Voorlopige redactic: R.E.
Duncan, C.L. Taylor, 21 x 15 cm.Jaargang I No. 1, 12 pp. (1973).

Hydro-electric development in western Surinam, see: Geijskes, Ecological
reconnaissance, 1973.
Immigratie Emancipatie. 110 jaarEmancipatie. 100 jar Immigratie. Herden-
kingscomitC. ComitE ter Herdenking van de Honderdjarige Immigratie der
Hindostanen in Suriname. E.Th. Waaldijk ed, Den Haag, 32 pp. 21 x 14 cm,
ill.
Integratie Hoger Onderwys op de Nederlandse Antillen. Department van
Onderwijs Nederlandse Antillen; Stichting 'Antilliaanse Academie van
Wetenschap' (Rechtshogeschool- Nederlandse Antillen), (March 1973), 29' x
21 cm, mimeogr. Project Memorandum, ii + 39 pp. Bglage I t/m V van Project
Memorandum, Project Memorandum 'Hogere Technische School' Neder-
landse Antillen (56 pp); F.W. Prins, Naar cen Antilliaanse Hogeschool voor
Maatschappij Wetenschappen, 19 pp.; Bestaande pedagogische opleidingen,
(15) pp.; Overzicht exploitatickosten Rechtshogeschool in detail, (11) pp.; Stu-
dieprogramma Business Administration, (2) pp.

Interaat Huize Scherpenheuvel. Jaarverslag 1972. Curacao (1973), 12 pp.
mimeogr. 30 x 21 cm.
Intersaat voorjongens: "San Fernando" Soto.Jaarverslag 1972. Curacao, 1973,
9 pp. 23 x 18 cm, cover excl.
Isa man Tra tamara!? De Bezige Bij, Amsterdam, 1972. Van der Rijnprijs 1970,
prijs voor kore verhalen, 151 pp. 20 x 12 cm, col. cover cxcl.
Rita Dulci Rahman: Tra tamara (Lepi wan, no pori), p. 11
Ludwich van Mulier: I sa man!?, p. 39.



















BIBLIOGRAFIE oy
John Edward Benschop: Gezichten in wit en zwart, p. 75.
Tha Doelwijt: In den vreemde (A mek' sani), p. 85.
Kenneth Eddy Madarie: Alles war hier geboren wordt leeft in levensgevaar,
p. 96.
Benny Ch. Ooft: Garnaal, p. 108.
Leo-NNlJ.P. Brug: De zon, p. 119.
Paul Woci: Granbori (Een dag op de Tapanahony), p. 131-148.

Isselt, Rudolf W.R.: De Jeugd, bet geweten van Land en Volk. (Paramaribo,
1974), 40 pp. 20 x 14 cm, ill. cover excl.

Kaulesar Sukul,J.P.: Enkele beschouwingen over het Holifeest. Een uitgave van
Shri Sanatan Dharm Ned., Utrecht, 1974, 19 pp. 21 x 15 cm, ill. cover excl.

Killinger, F., see: Findlay, Het politick comp/ot, 1911.

Kiggen, .J.M.: Postzegels van Suriname. Schakels S 80, 1974, 24 pp., 6 col.
pls. + cover.

King, Johannes: Life at Maripaston, edited by H.F. de Ziel. Verhand. Kon.
Inst. Taal- Land- Volkenkunde 64. Martinus Nijhoff, The Hague, 1973, viii +
142 pp. 24 x 15 cm, map, frontispiece excl (Published from a manuscript by
the Matuari Bush NegroJohannes King (ca. 1830-1898) under the supervision of
J. Voorhoeve.)

Kok, Michiel: Attemps at economic integration in the Caribbean from the
beginning of World War II till now and the role of the Netherlands Antilles
herein. (Dep. Econ. Zaken Aruba, dd. Oct. 1972), 14 pp mimeogr. 28 x 21
cm.

Krijnen, Jan Pieter: Morphology and phylogeny of pseudorbitoidforaminifera
from Jamaica and Curacao, a revisional study. Thesis Amsterdam 16.II.1972, vii
+ 133 pp. 26 x 19 cm, 16 figs., 27 pls. incl.

Krist6f. New Curacao bimonthly edited by Ronnie Casseres, Jose Eustatia, May
Henriquez, Bunchi Rimer, Elco Rosario and Jaap van Soest. First number Feb.
1974, 48 pp. 22 x 14 cm.

Kunst, A.J.M.: Receptie en Concordantie van Recht. De invloed van bet
Nederlandse Recht op dat van de Nederlandse Antillen. Uitg. Rechtshogeschool
N.A. 2, (1974), 39 pp. 24 x 15cm.

Lamur, Humphrey Ewald: The demographic evolution of Surinam 1920-1970.
A socio-demographic analysis. Verhand. Kon. Inst. Taal Land Volkenk. 65;
Martinus Nijhoff, The Hague, viii + 207 pp. 24 x 16 cm, 12 figs., folding map
excl.; thesis Amsterdam 14.IX.1973.

Leerplan e.t.a.o. (economisch, toeristisch en administrative onderwys) Neder-
landse Antillen. Willemstad 1969, 27 + 3 pp. mimeogr. 30 x 21 cm.

Levisson, Heske: Mitata makamba. Poesia. Toos Hagenaars: Dibuho. Curacao,
1974, 28 pp. 24 x 16'/ cm, cover with portr. incl.



















70 BIBLIOGRAFIE
Lier, R.A.J. van: Frontier society. A social analysis of the history of Surinam.
Kon. Inst. Taal Land Volkenk., Transl. Ser. 14; Martinus Nijhoff, The Hague,
1971, viii + 441 pp. 24 x 15% cm. Orig. title: Samenleving in een grens-
gebied, first ed. 1949, sec. ed. 1971. Engl. transl. based on 2nd ed., by Miss
M.J.L. van Yperen.

Lionarons, H., 1972, see: Dep. Landb. Veeteelt Viss., Versilg over 1968.

Luyken, R.: Voedingsonderzoek samenspel van vele disciplines. Rede uitge-
sproken bij de aanvaarding van het ambt van bijzonder hoogleraar in de voeding
en voedselvoorziening aan de Universiteit van Amsterdam op Maandag 10
december 1973, 15 pp. 22 x 15 cm. (Surinam mentioned.)

Maduro, Antoine, J.: A/gun anotashon mas tokante nos lenga i otro asuntunan.
K6rsou, 1973, 77 pp. 24 x 16 cm.

Mamber, P.A.: Historia dje Brug nobo na Corsow. Curacao, d.d. 15.VIII.1973,
ii + 60 pp. 17 % x 12 cm, 7 figs., ill. cover excl.

Mafdin. Poeiie van zes Antilliaanse auteurs, samengesteld door Andries van der
Wal, ingeleid door Carel de Haseth. Flamboyant/P, Rotterdam, 1974, 40 pp.
21 x 15cm, ill. cover excl.
Poetry of Frank Booi, Harry S.A.N. Eck, Humphrey Gouverneur, Carel de
de Haseth, Lloyd R. Narain, Jos van der Veeken.

Marks, Arnout Franciscus: Man, vrouw en huishoudgroep. De afro-amerikaanse
families in de samenleving van Curafao. Thesis Leiden 28.11.1973, vi + 367 pp.
29 x 20 cm mimeogr.

Meinzak, Emilio: Woordenxlst en samenspraak. Surinaams vertaald in bet
Nederlands. Nederlands Surinaams. Zestiende verbeterde druk. Paramaribo,
d.d.Jan. 1973, 40pp. 21 x 14 cm.

Merryweather, John W.: A pictorial risumi of natural, historical and cultural
monuments ofAruba. De Wit Stores n.v., Aruba, by special arrangement with
Ihe Netherlands Antilles National Parks Foundation, Dec. 1972, 56 pp., 50
figs. excl. cover picture, 25 x 18 cm.

Mitrasing, F.E.M.: Politick gedrang. Een analyse van depoliticke ontwikkeling.
Paramaribo, 1973, 16 pp. 19 x 14 cm. Cf. De Ware T'd, 1.X.1973.

Mulder, W.J.: Vernieuwing van bet Landbouwonderwis in Suriname. Betreft
praktkonderwys in de groenteteelt. Ministerie Landbouw Suriname,
Nederland, 29 x 20 cm mimeogr. 2e Deelverslag prakt Acursussen
groenteteelt, apr. 1972, ii + 23 + (66) pp. 3e Deelverslag . ., febr. 1973,
21 + (22) pp. 4e, maart 1974, 17 + (29) pp.

Nagelkerke, G.A.: Literatuur aanwezig in de bibliotheek van het KoninkAlk
Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde te Leiden. Literatuur-overxicht
van de Nederlandse Antillen vanafde 17e eeuw tot 1970. viii + 147 pp., cover
picture.




















BIBLIOGRAFIE


Norde, Reinoud & Oldenburger, Feddo H.F.: 200 Sipaliwini-Savanne planten.
Stinasu Nederland No. ; F.H.F. Oldenburger ed., Utrecht, iv + 137 pp. 20
x 29 cm, 205 figs.

Oduber, Federico: Putesia. Editorial Antiyano, Amsterdam 1973, 68 pp. 23 x
12 % cm, cover excl. (Poetry)

Ochlers, Erwin G.: Practical guide on parliamentary and meeting procedures.
First edition, 1972. De Wit Stores n.v., Aruba, 40 pp. 24 x 15 cm.

Oldenburger, F.H.F. & Norde, R. & Riczebos, H.Th.: Ecological investigations
on the vegetation of the Sipaliwini-Savanna area (Southern Surinam). (Progress
report Inst. Syst. Botany and Lab. Fys. Gcogr., Utrecht, Feb. 1973), 51 pp. 29 x
21 cm, 4 figs. and 15 phot. on 7 pis. cxcl.

Ommeren, Jacqueline van: Vernieuw het land vernieuw het onderw's. De
Surinaamse Bibliotheek, Deel 1, Paramaribo, 1973, 58 pp. 23 x 15 cm,
cover excl. Oproep tot oprichting van experimentele universitciten door en
voor de bevolking van Suriname.

Ooft, Benny Ch.: Silhouetten. (7 merkwaardige verhalen). Uitgeverij Parama-
ribo, 1967, 98 pp. 17 x 11 cm, cover picture.

Ooft, C.D.: Kort begrip van de Staatsinrichting van Suriname. Vierde druk.
Paramaribo, 1973, 80 pp. 23% x 15% cm.

Opvang-rapport 1971. Rapport over de voorbereidingen van de opvang 1971
door de Antilliaanse Studenten Raad. Stichting Antilliaanse Studenten Raad,
27 pp. mimeogr. 28 x 20% cm.

Owroe-koekoe. Uitgave: Vereniging Surinaamse Natuur. (Ed. H. Heyde) Para-
maribo.Jaargang 1, 1973, No. 1, 16 pp. ill. 21 % x 15 cm, cover incl.

Pak6sie, Andre (R.M.), De dood van Boni. (Paramaribo), Preface by R. Dobru
1972, 28 pp., ill. cover incl.

Pedagogisch Forum. Het Antilliaanse onderwys. See: Het Antill. onderwys,
1971.

Pieters Heyliger, Eddie: Despedida di un sonrisa. Ata 'ki Mai. Un regal di
pascu. Editd pa: Sociedad pro Arte escenico. Corsou, 1971, ii + 18 pp. 21 x
13% cm.

Ports ofAruba, gateway to the Caribbean. 7th ed., Dept. Econ. Devel., Aruba,
April 1973, 32 pp., 8 pis., col. folding map excl.

Pos, H. (ed.): De jonge Surinaamse literatuur. Tirade 17, 1973, 189, p.
395-470.
Hugo Pos, Inleiding tot de Surinaamse literatuur, p. 396. Jan Voorhoeve,
V66r de letters, p. 410. Johanna Schouten-Elsenhout. Twee gedichtcn, p.
419. Bhai, Dric gedichten, p. 424. Rodney Russel, Causerie, p. 427. Bea
Vianen, Drie gedichten, p. 440. Michael Slory, Vier gedichten, p. 443.
Shrinivasi, Twee gedichten, p. 488. Leo H. Ferrier, Notities van een vriend,




















72 BIBLIOGRAFIE
p. 450. Bernardo Ashetu, Zes gedichten, p. 461. R. Dobru. Twee gedich-
ten, p. 467. Rudi van Lier, Ergens wonen, p. 469.

Post, J.C.: De invloed van speervissery en aquariumvisvangst op de visfauna van
het koraalrifop Curacao. Verslag van .. onderzoek verricht ... op Curacao van
April 1971 tot April 1972. Verslag Natuurbeheer 117 (L.H. Wageningen;
R.I.N. publ., Feb. 1974).

Prins- Winkel, Anna Cornelia: Kabes Duru? Verslag van een onderzoek naar de
onderwyssituatie op de Benedenwindse Eilanden van de Nederlandse Antillen,
in verband met bet problem van de vreemde voertaal by bet onderwd s (A
survey on background problems with regard to the effect of the traditional edu-
cational aims in the Netherlands Antilles on Papiamento-speaking pupils).
Thesis Amsterdam 6.VI1.1973; Van Gorcum & Comp. B.V., Assen, x + 179
pp. 24 x 15 cm.

Raalte, Jan van: Secularisatie en ending in Suriname. (Sakularisation und
Mission in Surinam.) Thesis Theol. Acad. Calvijnstichting Kampen,
30.XI.1973, 278 pp. 23 x 15 cm.

Ranada, Frank: Het qualificeren en rubriceren van strafbare feiten. Thesis Univ.
Suriname, Paramaribo 26.VIII.1944, (vi) + 169 + vi pp. photopr. 21 x 14 cm.

Rechtshogeschool van de Nederlandse Antillen. Studiegids 1973/1974. Cura-
cao, 1973, 30 pp. 20 x 11 cm.

Revista antiyana. Redacteur: R.A. Frans. Drukkerij: S.V.C., Curacao, Juni
1972 No. 1, 20 pp. 29 x 22 cm offset, ill.

Rigters, Dayene: Diepe zucht. Uitgever: Rent Mungra, Amsterdam 1973, 24
pp. 20 x 15 cm mimeogr., ill. cover excl. (Mainly poetry)

Rosario, Guillermo E.: M 'a bolbe, mi dushi. Boekhandel Salas, Curacao, 1973,
183 pp. 21% x 15 cm, cover drawing.

Rovali (- Roepnarian Balak). Ik benje lief . vernietig my niet. (Paramaribo),
1974, 77 pp. 19 x 14 cm, ill. cover excl.

Rovali (- Barak Roepnarain): Ria. Paramaribo,Jan. 1973, ii + 37 pp., 4 pls.,
ill. cover cxcl.

Roy van Zuydewijn, H.J.F. de: Conserveringsplan voor bet eiland Sint Eusta-
tius. T.H. Delft, 1974, 38 pp. 29 x 21 cm mimeorgr., 5 pls. excl., cover pictu-
re, several loose folding maps.

Sinchez, Rafael, 1970. Curiana. Historia, leyendas, antologia, literature, anicdo-
tas y actividades desarrolladas por los b os de Corn y Falc6n a travis de los
tiempos. Coro, 1970, 759 pp. ill. 27 x 20 cm. (Also referring to Neth. Ant.)

Scoop, Donald G.P.: Het manuscript van Victor Guillen. Een zoon van de
geest. A.J.G. Strengholt N.V., Naarden, 1972, 167 pp. 21 x 13 cm. (Curacao)



















BIBLIOGRAFIE 73
Schoorl-Straub, Tini: Onder de passaat. Van Gorcum & Comp., Assen, 1970,
69 pp. 19 x 12 % cm, cover picture.
Schouten-Elsenhout, Johanna: Sranan pangi. 1057 Sranan odo di piki
makandra. Bureau Volkslektuur Paramaribo, 1974, vi + 91 pp. 24 x 16 cm,
col. cover.
J. Voorhoeve: Wan wortoe na fesi, p. E. van der Hilst: Foe gi frant-
wortoe, p. 3. Short guide for the user, p. 11. Pisi I: Sranan odo (a collec-
tion of 1057 proverbs in the Surinamese language), p. 13. Pisi II: Sranan
odo nanga wan bakra takifasi na en ondro (some of the repeated followed
by an equivalent Dutch proverb), p. 47. Pisi III: Wan toto foe dan wortoe
foe den ode (index), p. 71.

Sedoc, Nell (= Asramani): Opo dron (Pris' doti). Paramaribo, 1973, 29 pp. 19
x 13 cm, cover excl. (With poetry)

Sedoc-Dahlberg, Betty Nelly: Surinaamse studenten in Nederland. Een onder-
zoek round de problematiek van de toekomstige intellektuele kadervorming in
Suriname. Thesis Amsterdam 23.IV.1971, (xii) + 232 pp. 22% x 15 cm, 6
graphs.

Slotcommunique en totaaloverzicht van de akties v/d VLC in mei 1972. Aktie
Comite VLC, Willemstad 13 juni 1972, 12 pp. mimeogr. 30 x 21 cm.

Smidt, J.Th. de (ed.) & Lee, T. van der (coll.): Plakaten, ordonnantiln en
andere wetten, uitgevaardigdin Suriname 1667-1816. Deel I 1667-1761, xliv +
p. 1-698, fig. 1-8 (facs.). Deel II 1761-1816, p. 799-1425, fig. 9 (facs.), fig.
10-16 on 3 pls. excl.,1 loose map 77 x 77 cm dd. ca. 1770. West Indisch Pla-
kaatboek, J.A. Schiltkamp & J.Th. de Smidt ed., I Suriname, 22 x 15
cm. S. Emmering, Amsterdam, 1973.

Somer, Herman: Suriname. AO-boekje 1475, 24 pp. 18 x 12 cm, 7 figs., ill.
cover excl.

Statistisch Jaarboek Nederlandse Antillen 1971. (Statistical Yearbook. Anuario
Estadistico). Bureau Statistiek Curacao (1972), 141 pp. 22 x 15 cm.

Statius van Eps, L.W. & Luckman-Maduro, E (ed.): Van scheepschirurgin tot
specialist. 333 jaar Nederlands-Antilliaanse geneeskunde. Anjerpublikaties 15;
van Gorcum & Comp. B.V., Assen, 1973, xvi + 196 pp. 23% x 15 cm, 8
text-figs., 62 figs. on 39 pis, excl.

Stichting IVetenschappelyke Bibliotheek. Jaarverslag. 1969-1970-1971.
Scientific Library Foundation. Annual-Report. Maritza Eustatia Librarian,
Curaqao, (1972), 32 pp. 21% x 14 cm.

Stinapa 7, 1973, Antilean fish guide. 110 pp., many drawings.

Studies on the fauna of Curacao and other Caribbean islands. Publ. Found. Sci.
Res. Surinam and Neth. Ant., Utrecht. Edited by P. Wagenaar Hummelinck &
L.J. van der Steen.
Vol. XLIII, Publ. 74, May 1973, 171 pp., 95 figs.
Ten Hove (serpulid worms), Stock (parasitic copepods), Botosaneanu (tri-




















74 BIBLIOGRAFIE
chopteres), Schwartz & Fowler (frogs ofJamaica), Sellnick (Landmilben).
Volume XLIV, Publ. 76, Oct. 1973, 138 pp., 34 figs., 6 pls.
De Wilde (ecology of terrestrial crab, Coenobita clypeatus).
Volume XLV, Publ. 77, Feb. 1974, 173 pp., 128 figs., 14 pls.
Breure (land molluscs, Bulimulus), de Vries (land molluscs, Cerion),
Nagelkerken (fishes in relation to corals), Millar & Goodbody (ascidians
from Jamaica), Schultz (terrestrial isopod crustaceans).

Suriname. Het werk van de fraters van Tilburg onder de vvfsterrenvlag.
Intercom-Fraters Nr. 7; Fraters van O.L. Vrouw, Moeder van Barmhartigheid,
Tilburg. (Publ. Gen. Best. Fr. Tilburg 1970-27), aug. 1970, 96 pp. offset 20%
x 14 cm, ill.
I. Suriname, CorneliusJanssen, Guibert Smits, Fulgentius Abbenhuis.
II. Onderwijs (p. 23),Janssen, Leodulfus Schouten, Lou Lichtveld.
III. Internaten (p. 32), Raoul van der Horst, Ethelbert van Tuyl, Janssen.
IV. De Bedrijven (p. 51),Janssen.
V. Varia (p. 61-87), Edgard van Heusden, Orantus van Doorn, Janssen, R.
Elsenhout, Smits.

Tambu. Curajao Hilton. January 1973, 28 pp. 22 x 15 cm offset, ill. (In
commemoration of the 5th year anniversary, 7 Dec.)
Telefoongids. Telephone directory. Sint Maarten 1969. 92 pp. 24 x 15 cm, col.
cover cxcl. 1972, 52 pp.
Telefoongids voorhet eilandAruba. 1973. xvi + 236 + 16 pp. 24 x 15, col.
cover excl.
Telefoongids voor bet eiland Curufao. February 1973. 108 + (14) + 98 pp. 28
x 22 cm, col. cover excl.

Temminck Groll, C.L.: De architecture van Suriname 1667-1930. In collabora-
tion with A.R.H. Tjin A. Djic, Johanna Hollestelle, R. Krooshof, Thea M.
Rubenstein and P.J.E. Luykx. Suriname en zjyn historic II. De Walburg Pers,
Zutphen, 1973, 364 pp. 28 x 22 cm, lavishly illustrated.

Terpstra, Wiepko Jelle: Intestinal parasites in Amerindians of the interior of
Surinam. Thesis Leiden 21.VI.1972, 120 pp. 24 x 15 cm, (34) figs., cover
picture excl.

The Caribbean and the Bahamas. A Holiday magazine travel guide, Random
House, New York, 1973, 159 pp. 20% x 11 cm, ill., col. cover excl. (Nether-
lands Antilles, p. 129-143, 7 figs.)

Thijssen, B.J.C.H.: Stap voor stap. Een analyse van bet onderw's in rekenen
voor de Antiliaanse basisschool in 300 stappen. Dept. Onderwijs Ned. Ant.
1972, (58) pp. 21 x 15 cm.

Thoden van Velzen-van Wetering, W., see: Wetering, W. van, Heksery by de
Djuka, 1973.

Tirade 189, 1973, De jonge Surinaamse literatuur, see: Pos, H.




















BIBLIOGRAFIE


Tribunal. Fundashon Tribunal (Curacao); Redaktor: A. Salsbach; Rcdakshon:
G. do Rego, G. Narain. Each number 4 pp. 38 x 28 cm. Anja 1 No. 26,
20.VII.1973; 27, 27.VII.; 28, 3.VIII. 32, 31.VIII.

Un bos ta grita den mondi, tradukshon nobo di Evangelico segun Marco.
Sosiedat di Beibel Antiano, 1972, 65 pp. 18 x 10% cm.

Vereniging Surinaams Bedryfsleven. Jaarverslag 1970. Paramaribo, (1971), 55
pp. 24 x 15% cm.
Verslag van de toestand van het Eilandgebied Bonaire over het jaar 1972. A.W.
Wouters secr., Kralendijk 1973, 144 pp. mimeogr. 30 x 21 cm, table excl. -
1973, 1974, 149 pp.
Verton, Peter: Kiezers en politieke partyen in de Nederlandse Antillen. De Wit
Stores n.v., (1973), 66 pp. 23 x 15 cm.

Vianen, Bea: Het parade's van Oranje. Em. Querido's Uitgeverij B.V., Amster-
dam, 1973, 157 pp. 20 x 12 cm. (Novel)

Vianen, Bea: k eet, i eet, tot ik niet meer kan. Em. Querido's Uitgeverij N.V.
1972, 149 pp. 20 x 12 % cm, col. cover cxcl. (Novel)

Viva Curacao! Vol. I-No. 1-1973, Holiday Publications, Curacao, 40 pp. 26 x
18, ill., excl. col. cover. Una gula turistica especialmente elaborada para
nuestros amigos y vecinos de habla espaiola. Editor: Rudy Dovale. Director/
Editora: Mildred de la Fucnte de Kooij. Direcci6n artistica: Helen Dovale.

Voorlopige vooruitberekening van bet bevolkingsaantal van de Nederlandse
Antillen tot hetjaar 2000. Bureau voor de Statistiek (Curacao), Januari 1973, 3
+ 72 pp. 30 x 21 cm, 17 folding graphs excl.

Voort, Johannes Petrus van de: De Westindische plantages van 1720 tot 1793,
Financiin en handel. Thesis Nijmegen 26.VI.1973, 367 pp. 21 x 14 % cm.

Vries,Jan de: Dienstbaar onderzoek. Naar een methodologies voor de agogische
wetenschappen; meteen case study. (Research for planning innovation in educa-
tion.) Teksten agologie. Boom, Meppel, 1973, 153 pp. 21 x 13 cm.
Summary p. 151-153. The appendix (p. 115-139) is a description of
research into the function of the school education among a Bush-Negro
tribe in Surinam (Saramacca).

Watapana. Nimero especial en espajol con motivo del Carifesta '72. Allo IV
nfmero 4 setiembre de 1972, 24 pp. 23 x 16 cm. (Curacao)
Henry Habibe: A guisa de introducci6n, p. 4-6. (Prose and poetry)

Weert, R. van der & Lenselink, K.J. & Sloten, D.H. van: Opbrengst van citrus
in relative tot bodemvocht (Citrus yield in relation to soil moisture). Bull. Agr.
Exp. Sta. Surinam 90, 1973, 35 pp., 11 figs.

West Indisch Plakkaatboek I Suriname, see: Smidt,J.Th. de (ed). Plakaten ..
. Suriname, 1973.



















BIBLIOGRAFIE


Wetering, Wilhelmina van: Heksery by de Djuka. Een sociologische benade-
ring. Thesis Amsterdam 21.IX.1973, (xii +) xiv + 298 pp. 29% x 21 cm
mimeogr., 3 sketch-maps.

Wetenschappel#ke Bibliotheek, see: Stichting Wetenschappel4 e Bibliotheek.
(1972).

Whitehead, P.J.P.: The clupeoid fishes of the Guianas. Bull. Brit. Mus.
(N.H.) Zoology Suppl. 5, 1973, 227 pp., 72 figs.

Wiersma, P.: Verslag eener ending naar Britsch-Indie, ter bestudeering van
bet emigratie-wezen aldaar, voor zooverbetreft de werving, bet in depots wonder
dak brengen en bet afschepen van Britsch-Indische emigranten naar Suriname,
opgemaakt door annoo 1902). Preface by L.F.S. Lutchman, Paramaribo,
1973, 94 pp. 21 x 13cm.

WIV Koningin by de Gratie Gods. Zilveren Regeringsjubileum. Beurs- en
Nieuwsberichten Extra-editie 5.IX.1973, 8 pp. ill. 33 x 29cm.
Chris Engels, Toespraak bij de opening van de Oranjetentoonstelling
(p. 3).J. Hartog, relativess welke er sinds 1634 zijn geweest tussen het Huis
van Oranje of cen van deszelfs leden met ons land." (p. 4-7).

Wijngaarden, A. van: Veldbiologisch onderzoek aan bejaagde diersoorten in
Suriname. Rijksinstituut voor Natuurbeheer, Leersum, 1974, 38 pp. mimeogr.
29 x 21cm.

Williams, Eric: From Columbus to Castro: The history of the Caribbean 1492-
1969. AndrC Deutsch Lim., London, 2nd. imp. 1971 (first publ. 1970), 578 pp.
21% x 13 cm, 48 figs. on 24 pls. excl., col. dust cover. (Also dealing with
Curacao, Saba, St. Eustatius, St. Martin and Surinam.)

Wood, Richard E.: Nanzi stories. CuraCao folklore by N.M. Geerdink-Jesurun
Pinto. Translated by -; see: Geerdink, Nanxistories, 1972.

WOTRO reportforthe year 1973. The Hague, 1974, 53 pp. 24 x 16 cm, 10
phot. on 4 pls. excl.
A.L. Spaans: Research on distribution and ecology of aquatic birds along
the Surinam coast, p. 42-44, 1 pl. with 3 phot. excl.

Zanen, G.E. van: David Ricardo Capriles. Student geneesheer schriver,
1837-1902. Van Gorcum & Comp. Assen, 1969, viii + 233 pp., 1 plate excl.

Zeefuik, K.A.: Hernhutter ending en Haagsche Maatschappy 1828-1867. Een
hoofdstuk uit de geschiedenis van ending en emancipatie in Suriname. (Mora-
vian mission and 'Haagsche Maatschappij' 1828-1867. A chapter in the history
of mission and emancipation in Surinam.) Thesis Utrecht 10.V.1973, 192 pp.
24 x 17 cm.

Zeelandia newsletter. Andy & Joyce Anderson. St. Eustatius, May 1973, 2 pp.
mimeogr. 30 x 21 cm. (First number)















J. H. ADHIN


SURINAMISERING VAN HET HUWELIJKSRECHT

Tweeirlei Huwel#ksrecht

Efn van de rechtsgebieden, waar de kloof tussen de vigerende
rechtsordening en de social werkelijkheid dikwijls tamelijk groot
kan zijn, is het familierecht. De in diverse groepen of culture
bestaande opvattingen omtrent verwantschap en huwelijk, gezin
en opvoeding verschillen vaak in belangrijke mate en soms zelfs in
fundamentele opzichten van elkaar, zodat het voor de wetgever
geen gemakkelijke taak is een rechtsordening tot stand te bren-
gen, die voor alle wonder hetzelfde rechtsstelsel levende groepen
ook helemaal acceptabel is. Dit nu is het geval in Suriname, waar
in de loop van de geschiedenis personen van vier werelddelen zijn
verenigd, met als gevolg dat er vele talen, godsdiensten en cultu-
ren bestaan. Het was dan ook te verwachten, dat het 'koloniale'
familierecht, en voornamelijk het huwelijksrecht, vroeg of laat
gesurinamiseerd zou worden.
Toen op 1 mci 1869 het Rooms-Hollandse recht werd afge-
schaft en de nieuwe wetgeving van kracht werd, was met de invoe-
ring van her Burgerlijk Wetboek voor de Kolonie Suriname ook
het familierecht, zoals dat in het Nederlands Burgerlijk Wetboek
van 1838 was geregeld, vrijwel ongewijzigd overgenomenl. En
hoewel in de loop der jaren het Surinaams Burgerlijk Wetboek
zoals het sedert 1 januari 1944 officieel heet uiteraard talrijke
malen en soms zelfs nogal ingrijpend is gewijzigd, is het daarin
necrgelegde huwelijksrecht tot 1973 nauwelijks aan enige belang-
rijke verandering onderhevig geweest. (Hetzelfde gold, in mindere
mate, ook voor het kinderrecht, totdat dit eerst in 1963 en daarna
weer in 1972 in fundamenteel opzicht werd vernieuwd)2.
De succesvolle immigratie van Hindostanen op 5 juni 1873
waren de eerste immigranten uit het toenmalige Brits-Indie per
zeilschip Lalla Rookh in Suriname aangekomen heeft er uit-
eindelijk toe geleid, dat het Surinaamse huwelijksrecht een be-
langrijke en belangwekkende ontwikkeling heeft doorgemaakt.
Het Koloniaal Bestuur heeft zich veel moeite getroost om de
Hindostaanse immigranten voor Suriname te behouden, aange-
zien deze voor de economic van Suriname onontbeerlijk warren
gebleken3. En toen de Hindostanen zich min of meer in Surina-
me hadden ingeburgerd, ontstond de noodzaak van een special















78 J.H.ADHIN
regeling met betrekking tot de door hen gesloten huwelijken; en
deze noodzaak werd nog groter, toen ookJavanen uit het toen-
malige Nederlands-Indie zich blijvend in Suriname vestigden.
De grote moeilijkheid, waarvoor het Bestuur zich geplaatst zag,
was het haast volkomen ontbreken van belangstelling bij de im-
migranten voor het sluiten van een huwelijk volgens het
Burgerlijk Wetboek, zodat vrijwel alle door hen en hun
nakomelingen gesloten huwelijken hoewel in overeenstem-
ming met hun religious en cultureel patroon voltrokken en vol-
gens hun geloofs- en rechtsovertuiging volkomen geldig en der-
halve ook social erkend officieel als niet-wettig werden be-
schouwd, met alle juridische consequenties van dien, zowel voor
de echtgenoten zelf als voor de uit hun huwelijk geboren kinde-
ren! Verontrust door deze social wantoestanden bij de Hindosta-
nen enJavanen die op den duur het grootste deel van de Suri-
naamse bevolking gingen uitmaken heeft het Bestuur dan ook
getracht, om tot op zekere hoogte aan de rechtsovertuiging van
de Hindoes en Moeslims tegemoet te komen. Zo ontstond wat
verkeerdelijk als 'Aziatische Huwelijkswetgeving' is aangeduid4.
Reeds in 1891 werd een mislukte poging gedaan, om een
special huwelijkswetgeving ten behoeve van de Hindostanen in
het leven te roepen, zulks naar aanleiding van het op 1 september
1891 in het westelijke buurland in working getreden 'British Gui-
ana Immigration Ordinance'. Toen is series de vraag onder ogen
gezien, "of niet op het punt van door immigranten te sluiten
huwelijken de Surinaamsche wetgeving gelijk gemaakt zou kun-
nen worden aan die van Demerara", welke vraag evenwel ont-
kennend werd beantwoord, "omdat deze regeling, die in het
Britsche rechtssysteem paste, zich minder goed bij het system
van het in den Nederlandschen staat geldend recht zou aanslui-
ten"5.
In 1902 werd cen nicuwe poging gedaan: toen werd door Gou-
verneur Tonckens de ontwerp-verordening "betreffende huwe-
lijken van Aziaten" bij de Koloniale Staten ingediend. In deze
Huwel4ksverordening Aziaten welke in 1907 door Gouver-
neur Idenburg werd vastgesteld werd niet alleen de leeftijd
voor het aangaan van een huwelijk door "personen van Neder-
landsch-Indischen of Britsch-Indischen landaard" verminderd
tot 15 jaar voor mannen en 13 jaar voor vrouwen, maar werden
ook andere faciliteiten tocgestaan: vergemakkelijking van het be-
wijs van de ouderdom der aanstaande echtgenoten, weglating van
de aan het ontbreken van de huwelijkstoestemming verbonden
bezwaren en afschaffing van omslachtige en tijdrovende formali-















SURINAMISERING VAN HET HUWELIJKSRECHT 79
teiten in geval van een huwelijk bij aankomst in Suriname.
Evenwel bleek deze tegemoetkoming toch niet aan de werkelij-
ke behoeften van de immigranten te voldoen, want het aller-
grootste deel van hun huwelijken werd nog steeds door de pandit
of de maulvi (geestelijke voorganger bij Hindoes resp. Moeslims)
voltrokken. Het problem van de onwettigheid bleefderhalve be-
staan: zo bedroeg in 1930 het total der geboorten bij Hindosta-
nen 1639 en bij Javanen 498, en van deze 2137 kinderen warren
2086 als buiten echt geboren geregistreerd! Aan deze wantoe-
stand nu wilde Gouverneur Kielstra ccen definitiefeinde maken, en
daarom diende hij in 1937 twee ontwerp-verordeningen,
"houdende bepalingen betreffende huwelijken van het Hindoe-
isme (resp. den Islam) belijdende immigranten en daarmede ge-
lijkgestelden" bij de Koloniale Staten in. Toen deze in 1938 wer-
den verworpen diende hij ze in hetzelfde jaar opnieuw bij de
Staten in, maar in 1939 werden deze weer verworpen.
De (Koloniale) Staten voerden als grootste bezwaar aan, dat
hier sprake was van "verbreking der alhier bestaande rechtseen-
heid door ingrijpende afwijkingen van her gemeene recht ten
behoeve van bepaalde groepen der bevolking, in casu Hindoes en
Mohammedanen". Maar Gouverneur Kielstra was ervan over-
tuigd, dat de door hem voorgestane huwelijksregeling welke
tot op zekere hoogte beoogde "aan het rechtsbewustzijn van een
belangrijke groep ingezetenen tegemoet te komen" "niet al-
leen tot rechtsdifferentiatie doch aan den anderen kant tot we-
zenlijke rechtseenheid" zou leiden5a. Daarom heeft hij er zelfs
niet voor geschroomd deze geheel buiten de Staten om in te voe-
ren: gebruik makende van zijn constitutionele bevoegdheid (art.
32 lid 1 Sur. Staatsregeling) stelde hij op 14 oktober 1940 de
beide Besluiten "houdende bepalingen betreffende huwelijken
van de het Hindoeisme (resp. den Islam) belijdende immigranten
en met hen gelijkgestelden in Suriname" vast. Met de inwerking-
treding van deze Huweljksbesluiten Hindoes en Mohammeda-
nen op 1 januari 1941 was een afzonderlijk huwelijksrecht naast
dat van het Surinaams Burgerlijk Wetboek een feit geworden.
De Huwelijksverordening Aziaten, die ook na de invoering van
de Besluiten van kracht bleef, hceft het karakter van cen bijzon-
dere regeling van het huwelijksrecht, waarbij van de algemene
reeling hiervan in het Surinaams Burgerlijk Wetboek slechts op
bepaalde niet-principiele punten ten behoeve van een specifiek
aangegeven categoric van personen (nl. Aziaten) is afgeweken. Er
werd van her principle uitgegaan, dat "het personenrecht voor het
hierbedoelde deel onzer bevolking niet anders behoort te worden















80 J.H. ADHIN
geregeld dan voor het overige gedeclte"; cen apart huwelijks-
recht werd "niet noodig, zelfs niet gewenscht" geacht, en met
vond "geen aanleiding om voor hen in meerdere opzichten van
het gemeene recht af te wijken"6. In tegenstelling hiermee wordt
in de Besluiten wel principicel van het Surinaams Burgerlijk Wet-
boek afgeweken, en bevatten deze cen zelfstandige regeling van
het huwelijksrecht, zulks ten behoeve van daarin omschreven ca-
tegoricen van personen (nl. Hindoes en Moeslims) gegeven.
Terwiji de Huwelijksverordening Aziaten een ethnologisch cri-
terium hanteert en van het afstammingsprincipe uitgaat, zodat
voor nakomelingen der van het voormalige Brits- en Nederlands-
Indie afkomstige immigranten enkel de feitelijke afstamming be-
palend was om als Aziaat te worden aangemerkt, wordt in de
Huwelijksbesluiten Hindoes en Mohammedanen cen religious
criterium geintroduceerd, zowel met betrekking tot de
huwelijksvoltrekking als wat de beoordeling van de geldigheid
van her huwelijk betreft, benevens de huwelijksontbinding in ge-
val van Moeslim-huwelijken.

Bezwaren tegen de Besluiten

EUn van de ernstige bezwaren tegen de huwelijksregeling van de
Besluiten is nog afgezien van redactionele en technische gebre-
ken dat zij in hoogst onvoldoende mate voldoen aan de eisen,
die te dezen in verband met openbaarheid en rechtszekerheid
dienen te worden gesteld, omdat het uit de aard der zaak van bij-
zonder belang is, dat zowel het bestaan van het huwelijk als de
datum waarop het is voltrokken zonder veel moeite en met de
grootst mogelijke zekerheid is vast te stellen. Bij een huwelijk vol-
gens 66n der Besluiten is namelijk voorafgaande aangifte bij de
burgerlijke stand niet vereist, terwiji ook de afkondiging achter-
wege blijft; voorts wordt de huwelijksakte niet in het bij de bur-
gerlijke stand aangelegde register, maar in een special voorge-
schreven huwelijksregister ingeschreven.
En dan moct hierbij nog in aanmerking worden genomen, dat
mede omdat de ambtenaar van de burgerlijke stand niet bij de
huwelijksvoltrekking is betrokken de uitvoering in de praktijk
nogal veel te wensen heeft overgelaten, voornamelijk als gevolg
van een tekort aan kennis of zorgvuldigheid bij de huwelijksbe-
ambten. Te vaak heeft men zich niet stipt aan de gestelde regels
betreffende de in acht tc nemen vormen van de registratie gehou-
den. Van ccen aantal huwelijksbeambten is bekend, dat zij "veelal
niet in staat zijn gebleken, om de hun opgedragen taak naar















SURINAMISERING VAN HET HUWEUJKSRECHT 81
behoren te verrichten, hetgeen tot een 'ontreddering' van de ad-
ministratic heeft geleid"7.
Een ander groot bezwaar is, dat de burgerrechtelijke bepalin-
gen omtrent het vereiste van toestemming van ouders of voogd
nict op huwelijken van minderjarigen van toepassing zijn. Dit
ontbreken van het vereiste van huwelijkstoestemming, gevoegd
bij de verlaagde minimumleeftijd voor het aangaan van een
huwelijk (15 jaar voor jongens en 13 jaar voor meisjes), heeft tot
bijzonder ongewenste juridische en andere consequenties geleid.
In civielrechtelijk opzicht heeft dit o.m. tot gevolg, dat stuiting
van een op handen zijnd huwelijk niet mogelijk is, zelfs als er bi-
gamie door zou worden gepleegd!8 Een vervelende consequentic
in strafrechtelijk opzicht was, dat bij shaking van cen minderja-
rig meisje ingeval zij zelf geen klacht indiende er geen straf-
vervolging tegen de verdachte kon worden ingesteld!9
Bovendien heeft het ontbreken van het vereiste van huwelijks-
toestemming tot cen hoogst ongewenste ontwikkeling geleid, na-
melijk het misbruik maken van de Besluiten door niet-Hindoes
en nict-Moeslims om aan het vereiste van huwelijkstoestemming
te ontkomen: wanneer men geen toestemming van zijn ouders
kan krijgen om met een Hindoe ofMoeslim te trouwen, gaat men
over tot Hindoeisme of Islam en sluit zo toch het huwelijk! En het
is ook voorgekomen, dat twee niet-Hindostanen zich tot Hindoe-
isme of Islam laten bekeren en dan het begeerde huwelijk sluiten,
"tot groot verdriet van de wederzijdse ouders, die hiertegen
machteloos staan te knarsetanden". De lage minimumleeftijden
in aanmerking nemende, valt het wel licht te begrijpen, dat er
zelfs minder oirbare praktijken kunnen ontstaan, zoals tijdens
cen rechtsgeding naar voren is gekomen. En het kan bepaald niet
worden verdedigd, dat dergelijke "onaanvaardbare praktijken
wonder de vieugelen van de besluiten worden bedreven"'1
Bovendien is er hct ernstige bezwaar tegen het Huwelijksbe-
sluit Mohammedanen, dat daarin een lacuncus geregelde wijze
van huwelijksontbinding is toegestaan, nl. de verstoting. Met
stellighcid kan dan ook worden gesteld zoals trouwens ook van
de zijde van de Moeslims is toegegeven dat het rechtsinstituut
van de verstoting in Suriname, "zowel in juridisch als in maat-
schappelijk opzicht", bijzonder onbevredigend heeft gefunctio-
neerd. "Niet alleen heeft men bij de rechtspraak en de admini-
stratie met veel moeilijkheden van interpretatic en toepassing te
kampen gehad, maar ook zijn er bepaald niet gewenste toestan-
den door in de hand gewerkt, daar in de praktijk de vrouw niet
zelden geheel aan de willekeur van de man is bloot gesteld"11.















52 J.H. ADHIN
Vandaar de in de laatste tijden ontstane gewoonte, dat vele Moes-
lims op aandrang van de vrouw vooral cen huwelijk voor de
ambtenaar van de burgerlijke stand sluiten, en dat pas later de
godsdienstige plechtigheden worden gehouden.
Tegen beide Besluiten is als principicel bezwaar aan te voeren,
dat zij de bestaande rechtseenheid hebben verbroken. Dit be-
zwaar was reeds in 1938 en 1939 naar voren gebracht door leden
der (Koloniale) Staten, die het zeer bedenkelijk vonden, dat deze
"ingrijpende afwijkingen van het gemeene recht" bedoeld warren
om de Hindoes en Moeslims te begunstigen. Evenwel zou tegen-
over dit bezwaar van bevoorrechting van Hindoes en Moeslims
kunnen worden gesteld, dat het 'gemeene' huwelijksrecht van
het Surinaams Burgerlijk Wetboek bepaald is "door de in de
Westeuropese cultuur heersende ideeen en opvattingen op dit ge-
bied, welke voor een niet onbclangrijk deel wonder invloed van de
Christelijke moral werden gevormd"; en er komen bepalingen
in voor, welke tegen in het Hindoe- of Moeslim-recht erkende
(althans getolercerde) institute ingaan. Overigens is er geen
sprake van, dat de Besluiten de godsdienstige huwelijken van
Hindoes en Moeslims als zodanig hebben erkend12.
Ofschoon met recht kan worden gesteld, dat de Besluiten "veel
meer bijdragen tot geleidelijke aanpassing der 'Aziatische' Suri-
namers aan het algemene Surinaamse recht dan men op her eerste
gezicht zou menen" 13, moet het principiele bezwaar van verbre-
king van de rechtseenheid als klemmend worden aanvaard; en
het is te begrijpen, dat velen in de Surinaamse gemeenschap zich
er niet mee hebben kunnen verzoenen. Opmerkelijk is, dat men
daarbij aandrong op afschaffing van de Besluiten, teneinde de
rechtsongelijkheid te dozen verdwijnen. Maar deze negative
benadering kan bezwaarlijk als een oplossing van het complex
problem worden aangemerkt: niet alleen zouden bij de afschaf-
fing de oude wantoestanden weer ontstaan, maar de afschaffing
zelfzou op zware tegenstand van de Hindoes en Moeslims stuiten
en derhalve onuitvoerbaar blijken. Een positive benadering zou
zijn, om het huwelijksrecht grondig te herzien, waarbij zo weinig
mogelijk aan de sedert 1941 verkregen rechten van Hindoes en
Moeslims wordt getornd, terwijl de juridische en administrative,
principiele en praktische bezwaren toch worden geelimineerd.
Deze positive benadering is gevolgd in de op 28 april 1973 bij
de Staten ingediende ontwerp-landsverordening "houdende
nieuwe regelen betreffende huwelijksvoltrekking en -ontbin-
ding", welke een bijzondere vlotte behandeling ten decl is geval-
len: op 2 augustus 1973 werd het Voorlopig Verslag uitgebracht















SURINAMISERING VAN HET HUWELIJKSRECHT 83
en de Memorie van Antwoord werd reeds op 3 augustus 1973 in-
gediend, terwiji in de openbare vergadering van 22 augustus 1973
het ontwerp met op cEn na algemene stemmen werd aangeno-
men. Deze landsverordening, die als "Herziening Huwelyksrecht
1973 "kan worden aangehaald, is door Gouverneur Ferrier op 10
september 1973 vastgesteld en afgekondigd (G.B. 1973 no. 140).
Zodra enkele uitvoeringsregelingen zijn uitgevaardigd, zal dit
nieuwe huwelijksrecht op iedere burger van Suriname van toe-
passing worden. 13a


Het Nieuwe Huwelyksrecht

In de nieuwe regeling van het huwelijksrecht is een sociologisch
criterium gehanteerd, niet alleen ten aanzien van de huwelijks-
voltrekking volgens de sacrale tradities van godsdienstige ge-
meenschappen, maar ook met betrekking tot de huwelijksontbin-
ding. "De kern van het ontwcrp wordt gevormd door de bepalin-
gen betreffende de huwelijksvoltrekking bij een godsdienstige
plechtigheid, waarbij de geldende bijzondere regelingen (voor
Hindoeisme en Islam alleen) zijn vervangen door cen algemene
regeling (voor alle godsdienstige gemeenschappen geldig), welke
zowel de verlangde waarborgen voor de rechtszekerheid biedt als
gemakkelijk in de praktijk hanteerbaar is. Voorts is mede met
het oog op de toepasselijkheid ervan ook op Hindoes en Moeslims
een vereenvoudiging van de voorschriften omtrent het vereiste
van toestemming tot het aangaan van een huwelijk gegeven. En
tenslotte zijn mede in verband met de voorgestelde afschaffing
van de verstoting als wijze van huwelijksontbinding de bepa-
lingen omtrent echtscheiding in het licht van de huidige
behoeften en opvattingen herzien en in overeenstemming met de
sociologische realiteit van heden gebracht'' 14
De nieuwe toestemmingsbepalingen, die nu ook voor Hindoes
en Moeslims golden, komen op het volgende neer. In het Suri-
naams Burgerlijk Wetboek bestaat nog de eis van toestemming
van de ouders tot het aangaan van een huwelijk door een meer-
derjarige beneden de leeftijd van 30 jaar. "Dit vereiste van een
z.g. akte van eerbied ademt nog de geest van een voorbijgegane
periode, en aangezien "deze anachronistische, haast archaisch
aandoende bepaling" niet meer "in de gewijzigde social en fa-
miliale verhoudingen van onze tijd past", is ze afgeschaft15.
Vervallen is ook het vereiste van toestemming van de groot-















84 J. H. ADHIN
ouders, terwiji voor minderjarigen van 18 jaar en ouder de moge-
lijkheid is geopend, om in geval van ontbreken van de ouderlijke
toestemming de tussenkomst van de kantonrechter in te roepen
(de figuur van rechterlijk verlof is voor alle minderjarigen intact
gelaten). Vermelding verdient, dat de minimumleeftijd voor een
huwelijk thans op 17 jaar voor jongens en 15 jaar voor meisjes is
gesteld: dit betekent voor Hindoes en Moeslims een verhoging
van 2 jaar voor jongens en meisjes, en voor anderen een verlaging
van 1 jaar voor wat de jongens betreft.
Van bijzonder groot belang is de invoering van een tweede wijze
van huwelijksvoltrekking, teneinde aan de social werkelijkheid
recht te doen wedervaren. Immers is in brede kring met name
wonder Hindoes en Moeslims het "trouwen voor de burgerlijke
stand" geen traditie, omdat het niet in hun cultured patroon past,
maar men beleeft en ervaart het huwelijk veelal als een plechtig-
heid, die in de gewijde sfeer van de godsdienst en in de private sfeer
van de families this hoort. Daarom is naast de bestaande wijze van
"voltrekking des huwelijks door de ambtenaar van de burgerlijke
stand" een nieuwe wijze van "voltrekking des huwelijks ten over-
staan van een huwelijksambtenaar" in het leven geroepen,
waardoor voor iedereen thans de mogelijkheid is geopend, om
een huwelijk in het kader van een godsdienstige plechtigheid re
doen voltrekken. Het betreft hier een facultatieve regeling, waar
geheel naar eigen verkiezing al of niet door enige godsdienstige
gemeenschap gebruik van kan worden gemaakt.
Wil een godsdienstige gemeenschap van de geopende moge-
lijkheid gebruik maken, dan moet zij behoorlijk geconsolideerd
zijn en een duurzame juridische status hebben; vandaar de bepa-
ling, dat zij een rechtspersoon moet zijn, "welke blijkens haar
statuten en duurzaam feitelijk optreden het karakter van een
godsdienstige gemeenschap heeft" (art. 134b). Aangezien de re-
geling "geheel secular van opzct is en zich met de beoefening
van de godsdienst als zodanig in het geheel niet inlaat", is een
sociologisch criterium gehanteerd, nl. "het bestaan van geheilig-
de tradities van huwelijksvoltrekking en van traditionele huwe-
lijksplechtigheden van sacraal karakter". Als godsdienstige ge-
meenschap in de zin van het nieuwe huwelijksrecht word dan
ook aangemerkt: "elke gemeenschap met een huwelijkscultuur,
die geheiligde tradities van huwelijksplechtigheden bezit,
waardoor her aanzijn wordt gegeven aan huwelijken, welke in die
gemeenschap als een duurzame band tussen man en vrouw
worden erkend en social aanvaard" 16
Wanneer een man en een vrouw voornemens zijn met elkaar in















SURINAMISERING VAN HET HUWELIJKSRECHT 85
het huwelijk te treden, kiezen zij ecen huwelijksambtenaar die tot
hun godsdienstige gemeenschap behoort. Van het voornemen,
dat de huwelijksvoltrekking bij een godsdienstige plechtigheid zal
geschieden, stelt de huwelijksambtenaar bij het dozen van aangifte
de bevoegde ambtenaar van de burgerlijke stand in kennis. Deze
nu zorgt voor de afkondiging en doet zich de stukken overleggen,
die hij zou behoeven, wanneer het huwelijk door hemzelf zou
worden voltrokken. Als allies in orde is bevonden, vult hij het for-
mulier van de huwelijksakte nagenoeg volledig in en verstrekt dit
in drievoud aan de huwelijksambtenaar, te wiens overstaan dan
het huwelijk kan worden voltrokken, waarna de ondertekende
formulieren weer aan de ambtenaar van de burgerlijke stand wor-
den overhandigd.
Een aldus tot stand gekomen en geregistreerd huwelijk is even-
goed cen burgerlijk huwelijk als een burgerlijke-stand huwelijk;
alleen is het op een andere wijze en na een andere procedure vol-
trokken. De voorgeschreven procedure nu is crop gericht te waar-
borgen, dat geen huwelijksvoltrekking plaatsvindt, indien en zo-
lang er een wettelijk beletsel bestaat, en dat de huwelijksakte in
behoorlijke vorm wordt opgemaakt. Op deze wijze zijn niet alleen
de tegen de Besluiten bestaande bezwaren volledig ondervangen,
maar is tegelijk cen cenvoudige en in de praktijk gemakkelijk te
hanteren mogelijkheid van het sluiten van een wettig huwelijk
geschapen, hetgeen niet alleen voor Hindoes en Moeslims, Chris-
tenen enJoden, maar vooral ook voor de (niet-gekerstende) Bos-
negers en Indianen van belang is.
Een andere belangrijke vernieuwing is de regeling van de hu-
welijksontbinding: enerzijds is de verstoting als wijze van huwe-
lijksontbinding afgeschaft, maar anderzijds is de mogelijkheid
van huwelijksontbinding door echtscheiding en na scheiding van
tafel en bed verruimd en vereenvoudigd. Dit is gedaan, niet
alleen opdat voor de Moeslims, die thans op zeer gemakkelijke
wijze hun huwelijk door verstoting kunnen ontbinden, er niet een
al te drastische verandering in het positive huwelijksrecht in-
treedt, maar ook en vooral om het echtscheidingsrecht aan de op
dit stuk bestaande social werkelijkheid aan te passen. Immers is
het gebleken, dat het dikwijls niet strookt met de feitelijke werke-
lijkheid, om de schuld van het mislukken van cen huwelijk bij cen
bepaalde gedraging van een of beide echtgenoten te zoeken: het
feit van het duurzaam ontwricht zijn van het huwelijk is vaak veel
belangrijker dan de juridische schuldvraag.
De vier van oudsher in het Surinaams Burgerlijk Wetboek
limitatief aangegeven echtscheidingsgronden (nl. overspel,
















86 J.H. ADHIN
kwaadwillige verlating, veroordeling tot vrijheidsstraf van 4 jaar
of langer, en levensgevaarlijke verwondingen of mishandelingen)
zijn afgeschaft en vervangen door e6n echtscheidingsgrond, die
ook de enige ground voor scheiding van tafel en bed is, nl. duurza-
me ontwrichting van het huwelijk. Deze huwelijksontbindings-
grond heeft een duidelijk objectief karakter, omdat het hier een
sociologische benadering betreft, waarbij wordt uitgegaan van de
toestand, waarin het huwelijk in werkelijkheid verkeert. Indien de
toestand van duurzaam ontwricht-zijn bestaat, en derhalve her.
stel van dragelijke verhoudingen redelijkerwijs niet te verwachten
is, is het in beginsel onverschillig, hoe deze toestand is ontstaan
en kan dan in het midden worden gelaten, welke gedragingen tot
ontwrichting hebben geleid, en in hoeverre een der (beide) echt-
genoten daar schuld aan heeft (hebben). De duurzame ontwrich-
ting zal door de rechter moeten worden geconstateerd aan de
hand van diverse omstandigheden, b.v. overspel, kwaadwillige
verlating, veroordeling tot vrijheidsstraf, belediging of mishande-
ling, krankzinnigheid, sexuele afwijkingen, enz.
Evenwel kan de schuld van e6n der of beide echtgenoten niet
geheel worden weggecijferd. Daarom is bepaald, dat de vordering
tot het verkrijgen van echtscheiding wordt afgewezen, indien de
ontwrichting in overwegende mate aan de eiser te wijten is en de
andere echtgenoot deswege verweer voert. Voorts is er de
mogelijkheid van verweer door de echtgenoot, aan wie de
ontwrichting niet in overwegende mate te wijten is, indien hij
door de echtscheiding in zijn pensioenrechten en dergelijke zou
worden getroffen. Ook is bepaald, dat de rechter de gevraagde
huwelijksontbinding (door echtscheiding of na scheiding van
tafel en bed) niet mag toewijzen, zolang omtrent het levenson-
derhoud geen billijk te achten voorzieningen door partijen zijn
getroffen. Maar in geval van het aangaan van een nicuw huwelijk
of van een duurzame concubinaatsverhouding komt de aanspraak
op levensonderhoud te vervallen.
In het kader van de verruiming van de mogelijkheid van huwe-
lijksontbinding is deze na scheiding van tafel en bed vergemak-
kelijkt. Zulks kan op gemeenschappelijk verzoek reeds na 1 jaar
na de scheiding plaatsvinden, en op eenzijdig verzoek van &6n der
partijen na 2 jaar (in geval van mishandeling etc. zelfs tot 1 jaar te
bekorten). Ofschoon de echtgenoot, aan wie de ontwrichting in
overwegende mate te wijten is, geen huwelijksontbinding door
echtscheiding kan doorzetten, indien de ander zijn medewerking
daartoe weigert, kan hij wel scheiding van tafel en bed verkrijgen,
die na 2 jaar tot huwelijksontbinding op zijn verzoek kan leiden.

















SURINAMISERING VAN HET HUWELIJKSRECHT 87
Tenslotte zij vermeld, dat echtscheiding door onderlinge toe-
stemming niet is toegestaan, "aangezien een lichtvaardig om-
springen met echtscheiding erdoor begunstigd zou worden. Maar
door de verruiming en vercenvoudiging van de mogelijkheid van
huwelijksontbinding kan deze nu wel door onderling goedvinden
reeds na een jaar na scheiding van tafel en bed worden verkregen.
Derhalve ligt het in de lijn der verwachtingen, dat de "grote leu-
gen" die sedert het bekende echtscheidingsarrest van de Hoge
Raad van 23 juni 1883 in het Nederlandse huwelijksrecht opkwam
en die zich eveneens in de Surinaamse echtscheidingspraktijk
inburgerde thans wel haar langste tijd zal hebben gehad' 17.









NOTEN
1 Surinaamse Juristen-Vereniging: Efn eeuw Surinaamse Codificatie; 1 mci
1969.

2 J.H. Adhin: Vernicuwing van het Surinaamse Kinderrecht. Sur. Juristen-
blad 16, 1974, p. 6-16.

3 J. H. Adhin: Dc economisch-historischc bctekenis van de Hindostaanse im-
migratie voor Suriname. Van Britsch-Indisch emigrant tot burger van Suri-
name, 1963, p. 31-38. De Immigratie-dag van Suriname: 5 juni.
N.W.I.G. 48, 1971, p. 206-219.

4 J.H. Adhin: Ontstaan en ontwikkeling van de z.g. Aziatische Huwel4ks-
wetgeving, 1969, Paramaribo, 52 pp.

5 Memoric van Toelichting bij de ontwerp-Huwelijksvcrordcningen Hindoes
en Mohammedanen. Bylagen Kol. Staten 1936-1937, 22.23.3, p. 1. Zie
ook brief Advocaat-Generaal d.d. 20 mei 1936, Centraal Archief Paramari-
bo no. 12 G.

5a Memories van Antwoord. Byl. Kol. Staten 1937-1938, 13.6.2, p. 1.
6 Memories van Toelichting en Eindverslag bij ontwerp-Huwelijksvcrordening
Aziaten. B#lagen Kol. Staten 1902-1903, 3.3, p. 2, en 1907-1908, 12.1, p.
1.

7 J.H. Adhin: Dc figuur van de 'Huwelijksbeambte' in her Surinaamse Hu-
welijksrecht. Ned. Juristenblad 1969, 31/32, p. 796.



















88 J.H.ADHIN
8 J.H. Adhin: Stuiting in het Surinaamse Huwelijksrecht. Uit bet Recht:
Rechtsgeleerde opstellen aangeboden aan Mr. P.j. Verdam, 1971, p. 321-
334.

9 J.H. Adhin: Het misdrijf van shaking en de z.g. Aziatische Huwelijkswet-
geving. Sur.Juristenblad 11, 1968. p. 1-5. In 1970 is aan deze ongewens-
te tocstand cen eind gemaakt door aanvulling van art. 341 van het Sur.
Wetb. v. Strafrecht (G.B. 1970 no. 37); deze aanvulling komt bij de inwer-
kingtreding van het nieuwe huwelijksrecht weer te vervallen.

10 J.H. Adhin: De formule 'Opgaan in de Groep' in her Surinaamse Huwe-
lijksrecht. Ned. Juristenblad1970, 24/25, p. 739-740.

11 J.H. Adhin: Huwelijksontbinding door verstoting. Sur. Juristenblad 13,
1969, p. 6.

12 J.H. Adhin: Worden godsdienstige huwelijken door her Surinaamse recht
erkend? Sur. Juristenblad 12, 1969, p. 2.

13 J. Prins: Twintig jaar praktijk van de Aziatische Huwelijkswergeving in Suri-
name. N. W.I.G. 44, 1965, p. 107.

13aJ.H. Adhin: Hoofdlijnen van her nieuwe Huwelijksrecht. Krutu (Jur.
Studentenblad) 5, 1974/5, p. 3-12.

14 Memoric van Toelichting. Bglagen Staten 1972-1973, 38.3, p. 4.

15 J.H. Adhin: Dispensatie van vereiste toestemming bij huwelijk van meer-
derjarige kinderen beneden dertig jaar (artikel 101 Surinaams B.W.). Ned.
Juristenblad 1969, 8, p. 186.

16 Memoric van Antwoord. B#lagen Staten 1972-1973, 38.5, p. 1-2.

17 Memoric van Toelichting. Bflagen Staten 1972-1973, 38.3, p. 9.















O. R. WEVER


OVER HET ALCOHOLISM OP ARUBA

Het alcoholism is op Aruba geen nieuw medisch problem,
immers reeds omstreeks 1840 constateerde dominee Bosch een
Nederlands Protestants geestelijke die toentertijd het eiland be-
zocht dat het alcoholism wonder de Arubanen een ernstig pro-
bleem vormde21. NiettegenStaande de lange geschiedenis en de
urgentie van her problemm, zijn er tot nu toe slechts weinig
publicaties aan gewijd; de oudste twee hiervan zijn die van de
maatschappelijk werkster Berkley2 in 1956, en van de huisarts
Turfboer22 een jaar later. Hierna werd er niets meer over gepu-
bliceerd tot 1970, toen op het eiland het eerste Antilliaanse Con-
gres over Alcoholisme werd gehouden.
Wat betreft sociaal-psychiatrische afwijkingen vertoont Aruba
enige opmerkelijke verschillen in prevalence-rates vergeleken met
Nederland en de overige vijf Nederlands-Antilliaanse eilanden.
Opmerkelijk is bv. dat Aruba waarschijnlijk een hogere prevalen-
ce-rate heeft voor alcoholism vergeleken met Nederland11 en
met Curacao20, een lagere prevalence-rate voor neurotische aan-
doeningen dan Nederland4, en de laagste prevalence-rate voor il-
legitimiteit (d.w.z. buitenechtelijke geboorten en concubinaat)
in de Nederlandse Antillen20, hoewel deze laatste significant ho-
ger is dan het Nederlandse cijferl3. Illegitimiteit schijnt geen be-
langrijke rol te spelen in de pathogenese van het alcoholism op
Aruba, aangezien er een duidelijke discrepantie bestaat tussen de
diverse bevolkingsgroepen op het eiland en wel in die zin, dat de
autochthone Arubaanse bevolking relatief hoge prevalence-rates
heeft voor alcoholism en tevens voor (schijnbaar) patriarchal ge-
zinsstructuur alsmede lage prevalence-rates voor illegitimiteit -
terwijl de niet-Arubaanse voornamelijk Negroide bevolkingsgroe-
pen just lage prevalence-rates hebben voor alcoholism en tevens
hoge voor matriarchale gezinsstructuur en illegitimiteit; het zgn.
'Caraibische gezinstype', zoals dat typisch voorkomt wonder de
Negroide bevolking van het Caraibische gebied, heeft dus moge-
lijk slechts geringe invloed gehad. Beaubrun 1 is eveneens van
meaning, dat het 'Caraibische gezinstype' van geringe invloed is
in de pathogenese van alcoholism in West-Indie.















O. R. WEVER


OMVANG VAN HET PROBLEM


Turfboer22 vond ongeveer 400 alcoholisten wonder de ca. 6.700
werknemers van de olieraffinaderij Lago Oil & Transport Compa-
ny in de vijftiger jaren, dwz. ca. 6% der werknemers. De Lago
heeft altijd een negative selectic toegepast t.o.v. alcoholisten on-
der haar werknemers, zodat men mag aannemen dat de prevalen-
ce-rate van alcoholism wonder de total werkende bevolking hoger
zal zijn dan 6%. Misschien zou dit cijfer ca. 10% kunnen bedra-
gen maar dit is slechts een persoonlijke schatting van de
total werkende bevolking, die in 1966 ongeveer 17.000 be-
droeg20. Aldus zou men een aantal van ca. 1.700 alcoholisten
kunnen verwachten (1966) op een total bevolking van ca.
60.000, dwz. 3% van de total bevolking.
Onder de term 'werkende bevolking' wordt verstaan het aantal
in een bepaald jaar werkzame en werkzoekende personen van 10
jaar en ouder. Volgens tabel 38c van het StatistischJaarboek N.A.
1971 is slechts ca. 1 % van de werkende bevolking van Aruba jon-
ger dan 15 jaar en slechts ca. 2% ouder dan 60 jaar. Onder her
niet-werkende deel van de bevolking jonger dan 15 jaar komen
geen alcoholisten voor, aangezicn alcoholism slechts optreedt
wonder de 'drinking age population' (D.A.P.) d.w.z. de populatie
ouder dan 15 jaar. Onder het niet-werkende deel van de bevol-
king ouder dan 60 jaar komen wel alcoholisten voor, mogelijk 5 %
van het total aantal alcoholisten (Fig. 1), hetgeen dus het becij-
ferde aantal van 1.700 met nog eens 85 verhoogt tot (afgerond)
1.800.
In de Verenigde Staten9 bedraagt de prevalence-rate ongeveer
2 -3% van de total bevolking, en in Nederland11 ongeveer
0,75%. Misschien liggen de Arubaanse cijfers hoger en vooral
de Politieverslagen hebben ons tot deze opinie verleid aange-
zien deze voor by. 1967 ongeveer 3.200 assistenties wegens alco-
holisme vermeldden. Dit cijfer is echter wellicht te hoog, omdat
Politieverslagen slechts melding maken van het aantal assistenties
en niet van het aantal hierbij betrokken clienten. Wellicht ligt
ook hier de waarheid in het midden, bv. in de buurt van ca.
2.500 alcoholisten (ca. 4% der total bevolking).
Enige ziekenhuisgegevens: in 1970 warren er 341 ziekenhuisop-
names wegens psychiatrische en/of neurologische aandoeningen
in het San Pedro Hospitaal te Oranjestad, waarvan 111 wegens al-
coholisme, i.e. 32% van alle psychiatrisch-neurologische opna-















OVER HET ALCOHOLISM OP ARUBA


mes. Vergelijkbare (dwz. ca. 30%) opnamecijfers werden gerap-
porteerd door De Windt25, directeur-geneesheer van 's-Lands
Psychiatrisch Ziekenhuis 'Rustoord' te Curacao, waar alle chro-
nisch en ernstig krankzinnigen uit de Nederlandse Antillen
worden opgenomen voor langdurige observatie en behandeling.
Niettemin dient men te bedenken, dat in 'Rustoord' uitsluitend
psychiatrische patienten worden opgenomen, geen neurologi-
sche. Indien men dus de neurologische opnames zou extrapole-
ren, dan zou het percentage alcoholisten wonder de psychiatrische
opnames in het San Pedro Hospitaal aanzienlijk hoger blijken te
zijn dan 32%, hoewel waarschijnlijk niet zo hoog als het percen-
tage voor de Virgin Islands (U.S.) nl. 50% mogelijk het hoog-
ste uit het hele Caraibische gebied4.

SEX RATIO

Tussen oktober 1969 en april 1971 werden er 100 alcoholisten be-
handeld in het San Pedro Hospitaal; hiervan warren er 92 mannen
en 8 vrouwen hetgeen in overeenstemming is met gegevens uit
de Politieverslagen over 19676 en over het eerste halfjaar van
197015. Dit levert dus een sex-ratio van 11,5 : 1 (M : V).

LEEFTIJDSVERDELING

De gemiddelde leeftijd bij opname bedroeg voor manne/lke pa-
tiEnten 41 jaar, en voor vrouwelhke patienten 44 jaar. Uit Fig. 1
(leeftijdsverdeling) blijkt, dat ca. 70% van de patienten tussen de
30 en de 50 jaar oud was; 85% tussen de 25 en de 55; 93% tus-
sen de 20 en de 60; 2% was longer dan 20 en 5% ouder dan 60;
longer dan 15 of ouder dan 75 was geen der patienten. De gemid-
delde leeftijd bij opname voor beide geslachten bedroeg 41 %
jaar.
Alcoholisme op Aruba is dus duidelijk een mannenziekte; het
begint zich te manifesteren na het 15e levensjaar en het wordt
nog slechts sporadisch aangetroffen boven de leeftijd van 60 jaar.
Deze gegevens zijn in overeenstemming met cijfers uit andere
landen en verschillen slechts weinig van de gegevens door ons ge-
rapporteerd over de period oktober 1969 september 197023.
Ketel11 by. vond een sex-ratio van 4 : 1 wonder Nederlandse alco-
holisten.
















O. R. WEVER


BURGERLIJKE STAAT

Van de mannelijke patienten warren er 55 gehuwd, 4 leefden er in
concubinaat, 4 warren gescheiden, en 29 waren er ongehuwd;
dwz. 40% der mannelijke patienten was niet gehuwd. Van de
vrouwelijke patienten warren er 4 gehuwd en 4 leefden er in con-
cubinaat. Van alle patienten (mannen en vrouwen) was 59% ge-
huwd, hetgeen iets lager ligt dan het percentage (70% tussen 15
en 65 jaar) voor de gehele bevolking. Dit verschil is statistisch sig-
nificant: X2 = 5,76; df = 1; P <0,025.

V66RKOMEN IN DE BEVOLKINGSGROEPEN

Er werd slechts een global onderverdeling gemaakt in
'Arubanen' en 'niet-Arubanen', vanwege de betrekkelijk geringe
getallen waarover wij beschikten.


15 25 35s 1/4 45 5s 65 75
2% 93% 5%


Fig. 1. Leeftidsverdeling b" 100 opgenomen alcoholisten op Aruba.
Dc gemiddelde leeftijd was 41 4 ; 93 % der patinnten was ouder dan 20 en jonger
dan 60 jaar; 70% was ouder dan 30 en longer dan 50 jaar; 2% was longer dan
20 jaar, en 5% ouder dan 60 jaar. Deze Ieeftijdsgrenzen zijn nagenoeg con-
gruent met die van de werkende bevolking op Aruba.




University of Florida Home Page
© 2004 - 2010 University of Florida George A. Smathers Libraries.
All rights reserved.

Acceptable Use, Copyright, and Disclaimer Statement
Last updated October 10, 2010 - - mvs