• TABLE OF CONTENTS
HIDE
 Front Cover
 Title Page
 Copyright
 Table of Contents
 Main
 Back Cover






Title: Nieuwe West-Indische gids
ALL VOLUMES CITATION THUMBNAILS PAGE IMAGE ZOOMABLE
Full Citation
STANDARD VIEW MARC VIEW
Permanent Link: http://ufdc.ufl.edu/UF00099461/00051
 Material Information
Title: Nieuwe West-Indische gids
Alternate Title: New West Indian guide
NWIG
Abbreviated Title: Nieuwe West-Indische gids
Physical Description: v. : ill. ; 25 cm.
Language: Dutch
Publisher: M. Nijhoff
Place of Publication: 's-Gravenhage
's-Gravenhage
Publication Date: 1 1968
Frequency: four no. a year
quarterly
completely irregular
 Subjects
Subject: Civilization -- Periodicals -- Caribbean Area   ( lcsh )
Genre: periodical   ( marcgt )
 Notes
Citation/Reference: America, history and life
Citation/Reference: Historical abstracts. Part A. Modern history abstracts
Citation/Reference: Historical abstracts. Part B. Twentieth century abstracts
Language: Dutch or English.
Dates or Sequential Designation: 40. jaarg. (juli 1960)-
General Note: Published: Dordrecht : Foris Publications, <1986->
 Record Information
Bibliographic ID: UF00099461
Volume ID: VID00051
Source Institution: University of the Netherlands Antilles
Holding Location: University of the Netherlands Antilles
Rights Management: All rights reserved by the source institution and holding location.
Resource Identifier: alephbibnum - 000273853
oclc - 01760350
notis - ABP9733
lccn - sn 86012467
issn - 0028-9930
 Related Items
Preceded by: West-Indische gids
Preceded by: Christoffel
Preceded by: Vox guyane

Table of Contents
    Front Cover
        Page i
        Page ii
    Title Page
        Page iii
    Copyright
        Page iv
    Table of Contents
        Page v
        Page vi
        Page 1
    Main
        Page 2
        Page 3
        Page 4
        Page 5
        Page 6
        Page 7
        Page 8
        Page 9
        Page 10
        Page 11
        Page 12
        Page 13
        Page 14
        Page 15
        Page 16
        Page 17
        Page 18
        Page 19
        Page 20
        Page 21
        Page 22
        Page 23
        Page 24
        Page 25
        Page 26
        Page 27
        Page 28
        Page 29
        Page 30
        Page 31
        Page 32
        Page 33
        Page 34
        Page 35
        Page 36
        Page 37
        Page 38
        Page 39
        Page 40
        Page 41
        Page 42
        Page 43
        Page 44
        Page 45
        Page 46
        Page 47
        Page 48
        Page 49
        Page 50
        Page 51
        Page 52
        Page 53
        Page 54
        Page 55
        Page 56
        Page 57
        Page 58
        Page 59
        Page 60
        Page 61
        Page 62
        Page 63
        Page 64
        Page 65
        Page 66
        Page 67
        Page 68
        Page 69
        Page 70
        Page 71
        Page 72
        Page 73
        Page 74
        Page 75
        Page 76
        Page 77
        Page 78
        Page 79
        Page 80
        Page 81
        Page 82
        Page 83
        Page 84
        Page 85
        Page 86
        Page 87
        Page 88
        Page 89
        Page 90
        Page 91
        Page 92
        Page 93
        Page 94
        Page 95
        Page 96
        Page 97
        Page 98
        Page 99
        Page 100
        Page 101
        Page 102
        Page 103
        Page 105
        Page 106
        Page 107
        Page 108
        Page 109
        Page 110
        Page 111
        Page 112
        Page 113
        Page 114
        Page 115
        Page 116
        Page 117
        Page 118
        Page 119
        Page 120
        Page 121
        Page 122
        Page 123
        Page 124
        Page 125
        Page 126
        Page 127
        Page 128
        Page 129
        Page 130
        Page 131
        Page 132
        Page 133
        Page 134
        Page 135
        Page 136
        Page 137
        Page 138
        Page 139
        Page 140
        Page 141
        Page 142
        Page 143
        Page 144
        Page 145
        Page 146
        Page 147
        Page 148
        Page 149
        Page 150
        Page 151
        Page 152
        Page 153
        Page 154
        Page 155
        Page 156
        Page 157
        Page 158
        Page 159
        Page 160
        Page 161
        Page 162
        Page 163
        Page 164
        Page 165
        Page 166
        Page 167
        Page 168
        Page 169
        Page 170
        Page 171
        Page 172
        Page 173
        Page 174
        Page 175
        Page 176
        Page 177
        Page 178
        Page 179
        Page 180
        Page 181
        Page 182
        Page 183
        Page 184
        Page 185
        Page 186
        Page 187
        Page 188
        Page 189
        Page 190
        Page 191
        Page 192
        Page 193
        Page 195
        Page 196
        Page 196a
        Page 197
        Page 198
        Page 199
        Page 200
        Page 201
        Page 202
        Page 203
        Page 204
        Page 205
        Page 206
        Page 207
        Page 208
        Page 209
        Page 210
        Page 210a
        Page 210b
        Page 211
        Page 212
        Page 213
        Page 214
        Page 215
        Page 216
        Page 217
        Page 218
        Page 219
        Page 220
        Page 221
        Page 222
        Page 223
        Page 224
        Page 225
        Page 226
        Page 227
        Page 228
        Page 229
        Page 230
        Page 231
        Page 232
        Page 233
        Page 234
        Page 235
        Page 236
        Page 237
        Page 238
        Page 239
        Page 240
        Page 241
        Page 242
        Page 243
        Page 244
        Page 245
        Page 246
        Page 247
        Page 248
        Page 249
        Page 250
        Page 251
        Page 252
        Page 253
        Page 254
        Page 255
        Page 256
        Page 257
        Page 258
        Page 259
        Page 260
        Page 261
        Page 262
        Page 263
        Page 264
        Page 265
        Page 266
        Page 267
        Page 268
        Page 269
        Page 270
        Page 271
        Page 272
        Page 273
        Page 274
        Page 275
        Page 276
        Page 277
        Page 278
        Page 279
        Page 280
        Page 281
        Page 282
        Page 283
        Page 284
        Page 285
        Page 286
        Page 287
        Page 288
        Page 288a
        Page 289
        Page 290
        Page 291
        Page 292
        Page 293
        Page 294
        Page 295
        Page 296
        Page 297
        Page 298
        Page 299
        Page 300
        Page 301
        Page 302
        Page 303
        Page 304
        Page 305
        Page 306
        Page 307
        Page 308
        Page 309
        Page 310
        Page 311
        Page 312
        Page 313
        Page 314
        Page 315
        Page 316
        Page 317
        Page 318
        Page 319
        Page 320
        Page 321
        Page 322
        Page 323
        Page 324
        Page 325
        Page 326
        Page 327
        Page 328
        Page 329
        Page 330
        Page 331
        Page 332
        Page 333
        Page 334
        Page 335
    Back Cover
        Page 336
Full Text



Nederlands West-Indische Gids

Dr. M. J. H. Adhin, Dr. D. C. Geijskens, Prof. Dr. G. J. Kruijer, Mej. L. J. van der Steen, Dr. J. H. Westermann, Dr. P. Wagenaar Hummelinck


nl





Voorkaft










Nederlands West-Indische Gids




nl



Titelblad



l i i NIEUWE WEST-INDISCHE GIDS










Nederlands West-Indische Gids




nl



Titelblad



NIEUWE WEST-INDISCHE GIDS ONTSTAAN UIT DE WEST-INDISCHE GIDS VOX GUYANAE CHRISTOFFEL ZES BN VEERTIGSTE JAARGANG 'S-GRAVENHAGE MARTINUS NIJHOFF 1968










Nederlands West-Indische Gids




nl



Titelblad



fry ^4 // WgAfc reserved, Jnc/wa'tMg' /Ae fig-A/ /o /rons/aie or <Ais ooo/i or />ar<s <Aereo/ in any /orm - " X^'.- "-' _, *K PRINTED IN THE NETHERLANDS










Nederlands West-Indische Gids




nl



Inhoud



INHOUD VAN DE ZES EN VEERTIGSTE JAARGANG Brouwer, A., Geologisch onderzoek van Suriname: 1945-1965 27-41 Dubelaar, C. N. & Gonggryp, J. W., Het Afakaschrift. Een nadere beschouwing 232-260 Geijskes, D. C, Natuurwetenschappelijk onderzoek van Suriname: 1945-1965 12-26 Zologisch onderzoek van Suriname: 1955-1965 49-58 Goslinga, Cornelis Ch., Papachi Sassen: Drie onrustige jaren op Curacao: 1870-1873 105-149 Groot, Silvia W. de, Naar aanleiding van het herdrukken van Benoit's Voyage a Surinam 292-296 Heide, H. ter, oe&es/>re&'ng 181-183 Pater W. G. Ahlbrinck 1885-1966 288-291 Hoff, B. J., fioe^es^retng' 186-187 Kruijer, G. J., Guyana in Guiana? 176-178 Boefc&cs^re&mg' 187-193 Lanjouw, J. Botanisch onderzoek van Suriname: 1945-1965 42-48 Meilink-Roelofsz, M. A. P., Een archief reis in West-Indi in 1965 (I) 261-287 Redactie, W. R. Menkman, 18 juni 1876-2 december 1968 297 Steen, L. J. van der, Boe^6es/>retg 184-186 Stoffers, A. L., Botanisch onderzoek van de Nederlandse Antillen 73"~8g










Nederlands West-Indische Gids




nl



Inhoud



VI INHOUD VAN DE ZES EN VEERTIGSTE JAARGANG Tholenaar-van Raalte, J., De integratie van Westindische immigranten in Groot-Brittanni en in Nederland 150-163 Z?oees/>re&irtg 179-181 Voous, K. H., Zologisch onderzoek van de Nederlandse Antillen: 1945-1965 90-103 Wagenaar Hummelinck, P., Twintig jaren Studiekring: 1945-1965 3-11 Natuurwetenschappelijk onderzoek van de Nederlandse Antillen: 1945-1965 59-64 BtWjogra/ic 298-335 Weerden, J. S. van, Marten Douwes Teenstra in Suriname, 1828-1834. Een Groninger pionier in de West 165-175 Westermann, J. H., Geologisch onderzoek van de Nederlandse Antillen 65-72 Om het voortbestaan van de flamingo's van Zuid-Bonaire, 1957-1968 195-231 BIBLIOGRAFIE Separate publications (W. H.) 298-335 BOEKBESPREKING Dekker, P., K^iV/em '/ 7/aW, j750-.rtf.30. Een Zt/^w zeevaarder 'n de nadagen rfer i?e/>tt/ieA, 1966 (v. d. S.) .... 185-186 Hansen, Han & Wagt, Gabri de, Wa/ doen we n Swrtnam*? 1966 (Kr.) 187-188 Jayawardena, Chandra, Con//c/ and So/jd<m<y in a GMian<5se P/anto/ion, 1963 (Tholenaar-van Raalte) 179-181 Kiban, Robert Janki, MwzteA, sang en dans van de ifaratoen tn Suriname, 1966 (Hoff) 186-187 Ormeling, F. J., Bo5-iV'ermeyer yK/as der geAe/e /larde, verzorgd door _, 1967 (Kr.) 188-193 Tajfel, Henri & Dawson, John L. ed., Z)sa^/>on/ed Gwes/s: isays 6y ^4/rican, /4st'an and H^es/ /ndtan S/udenis, 1965 (ter Heide) 181-183 Young, Everild & Helweg-Larsen, Kjeld, TAe Pt'ra/es' Prte5<. TAe /t/e 0/ Pe-e Laoa/ in Me H'es/ /ndies /69J-J705, 1965 (v. d. S.) 184-185










Nederlands West-Indische Gids




nl



Inhoud



NIEUWE WEST-INDISCHE GIDS onder redactie van Dr. M.J.H. Adhin, Dr. D. C. Geijskens, Prof. Dr. G. J. Kruijer, mej.



L .J. van der Steen, Dr. J. H. Westermann en Dr. P. Wagenaar Hummelinck, 5cr/arii en eimfr-ctocfeur, Sweelincklaan 84, Bilthoven.



Ai) /, bonier 7957, /> .7-703 Ab*,> 7968,/>. 705-793 JVo3, ieamiw 796, _>. 795-335










Nederlands West-Indische Gids




nl





Inhoud


TWINTIG JAREN STUDIEKRING VERANTWOORDING VAN DIT NUMMER De Redactie van de Arienaie If's/-/nrfcAe Girfs heeft de beschikking gekregen over de tekst van de lezingen welke op 27 november 1965 te Utrecht werden gehouden onder de algemene titel _Twintig Jaren Studiekring".



Daar het duidelijk was dat de sprekers hun taak zeer verschillend zagen en van volledigheid toch geen sprake kon zijn, heeft zij geen pogingen gedaan alsnog een sluitend overzicht te geven van hetgeen door de _Natuurwetenschappelijke Studiekring voor Suriname en de Nederlandse Antillen" gedurende de eerste twintig jaren van zijn bestaan is ondernomen. De sprekers werden ook als schrijvers geheel vrij gelaten in de behandeling van hun stof, waardoor enkele lezingen hun karakter van gelegenheidstoespraken behielden, terwijl andere tot afgeronde verhandelingen werden omgewerkt.



Hoewel het resultaat daardoor niet anders kn zijn dan een aantal heterogene bijdragen welke door de boventitel allerminst worden gedekt, hoopt de Redactie toch de lezers van dit tijdschrift hiermede een goede indruk te hebben gegeven van wat de laatste jaren op natuurwetenschappelijk gebied met betrekking tot de Rijksdelen Overzee is verricht.



Redactie P. Wagenaar Hummelinck Twintig jaren Studiekring: 1945-1965 p. 3 D. C. Geijskes Natuurwetenschappelijk onderzoek van Suriname: 1945-1965 p. 12 A. Brouwer Geologisch onderzoek van Suriname: 1945-1965 J. Lanjouw Botanisch onderzoek van Suriname: 1945-1965 D. C. Geijskes Zologisch onderzoek van Suriname: 1955-1965 P. Wagenaar Hummelinck Natuurwetenschappelijk onderzoek van de Nederlandse Antillen: 1945-1965 J. H. Westermann Geologisch onderzoek van de Nederlandse Antillen A. L. Stoffers Botanisch onderzoek van de Nederlandse Antillen K. H. Voous Zologisch onderzoek van de Nederlandse Antillen: 1945-1965 p. 90 pppppp-27 42 49 59 65 73








Nederlands West-Indische Gids




nl

Wagenaar Hummelinck, P.



Twintig jaren studiekring 1945-1965


P. WAGENAAR HUMMELINCK TWINTIG JAREN STUDIEKRING: 1945-1965 Een daad van onbedachtzaamheid kan oorzaak zijn van jarenlange narigheid. Uit het feit dat wij er nooit spijt van hebben gehad dat de Studiekring werd opgericht, zouden we dus mogen veronderstellen dat dit nie^ in een ogenblik van onbedachtzaamheid is gebeurd. Hoewel het daar toch wel rg veel op leek op die mooie juni-middag in de hoogleraarskamer van het 'Botanisch Museum en Herbarium' te Utrecht toen prof. Pulle, dr. Lanjouw en ik, in een opwelling van stichtingsdrang, vonden dat het n toch maar gebeuren moest.



De belangrijkste doelstelling was: "de uitbreiding van de kennis der natuurlijke gesteldheid van Suriname en Curacao, zoowel met het oog op de belangen der wetenschap als op die van haar toepassing." Een verdienstelijke doelstelling niet alleen in een tijd toen er nog van de 'Gebiedsdelen Suriname en Curacao' werd gesproken, maar k nog, nu wij te maken hebben met de 'Rijksdelen Suriname en de Nederlandse Antillen', die een veel grotere belangstelling genieten en veel meer mogelijkheden hebben voor natuurwetenschappelijk onderzoek.



Hoe is nu de ontwikkeling van deze Studiekring geweest?



Wat is er van zijn <2oe/ste//mgew terecht gekomen en wat zou er van zijn foe&oras/ kunnen worden gezegd? Een ontwikkeling van twintig jaar! Laat mij trachten U hiervan in twintig minuten enige indrukken te geven.



Het begon vlak na de oorlog in Utrecht, in een tijd dat het Botanisch Museum en Herbarium zich reeds lang tot een erkend Tekst van de openingsrede van een symposium over 'Twintig jaren Studiekring' dat ter gelegenheid van het 20-jarig bestaan van de Stichting Natuurwetenschappelijke Studiekring voor Suriname en de Nederlandse Antillen, op 27 november 1965 te Utrecht werd gehouden. 3








Nederlands West-Indische Gids




nl

Wagenaar Hummelinck, P.



Twintig jaren studiekring 1945-1965


4 P. WAGENAAR HUMMELINCK centrum voor de neotropische botanie had ontwikkeld, en dat ook het Geologisch Instituut zich alreeds enige naam had verworven als centrum voor de Carabische geologie.



Men dacht toen dat het niet z gek zou zijn om aan de Utrechtse Universiteit ook het zologisch onderzoek van De West enigszins tot zijn recht te laten komen. Hetgeen kon worden verwezenlijkt door de benoeming van een conservator die zich al enkele jaren intensief met de Antillen had beziggehouden.



Deze conservator was de Secretaris van de jonge Studiekring en van <t ogenblik af, i januari 1946, dateert reeds de nauwe samenwerking tussen Universiteit en Studiekring: omdat prof.



Chr. P. Raven het toen goed vond dat het Secretariaat van de Studiekring op het Zologisch Laboratorium werd gevestigd, waarbij het faunistisch onderzoek van de Nederlandse Antillen tot n van de specialismen van zijn laboratorium werd.



De jonge Studiekring belegde ijverig vergaderingen en bemoeide zich met onderwerpen zoals de luchtkaartering, de exploratie van Suriname, de oprichting van natuurwetenschappelijke centra, en waterkwesties op de Antillen. Hij gaf jaarboeken uit en publiceerde werken op het gebied van de botanie, zologie, geologie, bodemkunde en natuurbescherming. Subsidies van de Nederlandse Antillen stelden de Studiekring al spoedig in staat onderzoekers uit te zenden en de resultaten van hun werk te publiceren in zijn t/jVgauen en ook in die van de 'Natuurwetenschappelijke Werkgroep Nederlandse Antillen'.



De t//gawrc werden aan talrijke instanties en personen over de gehele wereld toegezonden, grotendeels in ruil voor publicaties welke worden gebruikt voor de opbouw van een op de neotropen gespecialiseerde boekenverzameling.



Nadat de 'Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Suriname -Nederlandse Antillen' (wosuna) was opgericht, bleek het niet meer nodig geld te besteden aan dure uitzendingen. Bijna alle inkomsten konden toen voor de publicaties worden gebruikt -en dat was maar goed ook, want er kwamen steeds meer manuscripten binnen en het drukken werd steeds duurder.



Het zal U niet verwonderen ook al omdat het Instituut voor Systematische Plantkunde zijn eigen wijze van publiceren heeft dat het grootste deel van deze JTzgawn (29 van de 41) aan de dierkunde is gewijd. Het gaat hierbij vooral om twee series: de _SiwtfoVs o Me Fawwa 0/ Swr/name ad o^er Gwyarcas (thans 7 delen) en de S2w<fo's o <Ae .Fawwa 0/ Cwrafao arci








Nederlands West-Indische Gids

Hummelinck, Wagenaar P.


nl

Wagenaar Hummelinck, P.



Twintig jaren studiekring 1945-1965


TWINTIG JAREN STUDIEKRING (thans 22 delen). In deze 5/^>s staan 114 verhandelingen, die voor ongeveer de helft door Nederlanders zijn geschreven.



Met dit alles ontwikkelde er zich een soort symbiose tussen de Rijksuniversiteit te Utrecht en een groep van personen welke zich met het natuurwetenschappelijk onderzoek van de Overzeese Rijksdelen bezighield, waarbij men in het algemeen zou kunnen zeggen dat het Zologisch Laboratorium het personeel en de laboratorium-faciliteiten leverde, terwijl de Studiekring de kosten van het onderzoek en de publicatie der resultaten voor zijn rekening nam. De Utrechtse Rijksuniversiteit werd door de Studiekring de mogelijkheid gegeven om met weinig middelen en zonder in te grijpen in de structuur en het werkprogramma van het Zologisch Laboratorium, iets tot ontwikkeling te brengen dat van betekenis kon worden geacht voor iedere zoloog die zich voor de neotropische fauna interesseert en voor ieder die zich, om de een of andere reden, met De West voelt verbonden.



En de Studiekring zou hl wat minder voor de Overzeese Rijksdelen hebben kunnen betekenen, indien het werk van deze Stichting niet was opgenomen in het programma van het Zologisch Laboratorium.



Op dit Zologisch Laboratorium kwam daardoor een soort centrum voor het natuurwetenschappelijk onderzoek van onze Overzeese Rijksdelen tot ontwikkeling meer een organisatorisch en documentatie-centrum dan wat anders. Voor een museum is hier geen plaats. Het verzamelde zologische Antillen-materiaal wordt hier uitgezocht en gedistribueerd; de resultaten van de bestudering persklaar gemaakt en gepubliceerd. Het bewerkte materiaal gaat naar de hiervoor het meest in aanmerking komende instellingen: in Nederland naar het Rijksmuseum van Natuurlijke Historie te Leiden en het Zologisch Museum van Amsterdam.



Het secretariaatswerk bleef een eenmanszaak totdat op 1 juli 1958 de Studiekring de medewerking kreeg van mejuffrouw L. J. van der Steen, die als voormalig secretaresse van het Carabisch Marien-Biologisch Instituut wel bijzonder geschikt was om een deel van de administratie voor haar rekening te nemen.



Een goed onderdak kreeg het Secretariaat echter pas na de inwijding van het 'Casa Blanca', Teelingstraat 2, op 10 maart








Nederlands West-Indische Gids

Hummelinck, Wagenaar P.


nl

Wagenaar Hummelinck, P.



Twintig jaren studiekring 1945-1965


6 P. WAGENAAR HUMMELINCK i960, toen de twee kamers op het grote Laboratorium konden worden ingeruild tegen de verbouwde verdieping van een textielmagazijn. Een tweede belangrijke verbetering kwam toen de kelder als opslagplaats voor het verzamelde materiaal kon worden gebruikt, waardoor er meer ruimte vrij kwam voor de neotropische bibliotheek en voor de studenten.



Als ik de onlwi&Ai/mg van iets moet overzien, dan heb ik altijd de behoefte te gaan verdelen in perioden welke kunnen worden benoemd naar belangrijke gebeurtenissen, naar richtlijnen welke de gang van zaken bepalen of naar impulsen welke tot deze ontwikkeling aanleiding gaven.



Met die 'Twintig Jaren Studiekring' ben ik daarin niet geslaagd.



De jonge Stichting welke zich op zo velerlei terrein trachtte nuttig te maken, had zich al vrij snel ontwikkeld tot een bescheiden centrum van natuurwetenschappelijk onderzoek en documentatie voor onze Overzeese Rijksdelen; speciaal voor onderzoek dat niet op een andere plaats werd gedaan of kon worden verricht.



Voor hen die sterk formeel voelen, is het ogenblik dat de Studiekring volgens de 'Wet op de Stichtingen, 1955', opeens geen leden meer kon hebben, wellicht erg belangrijk. In de praktijk was het dit echter niet. Alle gewone leden werden toen adviseurs; zij bleven als vanouds de uitnodigingen voor de vergaderingen toegezonden krijgen en werden van de gang van zaken op de hoogte gehouden. Ik kan mij niet voorstellen dat het verlies van stemrecht hen toen zeer heeft aangegrepen; daarvr was het nog nooit tot een stemming behoeven te komen.



Voor de ouderen onder ons in het bijzonder zou ik hier nog onze Voorzitter van de eerste 7 jaren, prof. A. A. Pulle willen herdenken.



Professor Pulle was een man van gezag, hartelijk en met humor. Het moet zijn grote liefde voor Suriname zijn geweest welke hem die zoveel ervaring had in het besturen van belangrijkere organisaties zijn vertrouwen deed geven aan een gezelschap als de Studiekring.



Nog duidelijk herinner ik mij de gecombineerde vergadering met de 'Economische Stichting West-Indi Nederland' op 12 september 1946 hoe Pulle met lan een gevaarlijke vergelijking uitwerkte waarin hij de Studiermg vergeleek met de mannelijke, de Economische Stichtmg met de vrouwelijke partner in een








Nederlands West-Indische Gids

Hummelinck, Wagenaar P.


nl

Wagenaar Hummelinck, P.



Twintig jaren studiekring 1945-1965


TWINTIG JAREN STUDIEKRING 7 huwelijk. Waarop de voorzitter van de eswin, oud-minister Deckers, de voorzitter van de Studiekring dankte, dat hij zich de eswin als het vrouwelijke en dus sterkste element in deze verbintenis had gedacht.



Van het grootste belang was het ogenblik dat dr. W. J. Goslinga, inspecteur van het onderwijs op de Nederlandse Antillen, zozeer onder de indruk kwam van hetgeen men in Utrecht in 1947 reeds had gepresteerd, dat door zijn bemoeienis de Secretaris van de Studiekring door de Regering der Nederlandse Antillen werd uitgenodigd een derde studiereis naar deze eilanden te ondernemen. En ook het ogenblik daarna, dat, mede op aandringen van de minister van onderwijs, J. H. Sprockel, de Nederlandse Antillen een begin maakten met de jaarlijkse subsidiring, welke de Studiekring niet alleen in staat stelde onderzoekers uit te zenden maar ook een groot aantal publicaties te bekostigen.



Deze financile steun van de Antilliaanse Regering beschouwen wij als een blijk van vertrouwen, dat wij niet alleen door onze voortdurende belangstelling voor de Nederlandse Antillen, maar ook door onze verzorging van tot nu toe drie-en-veertig aan dit Rijksdeel gewijde uitgaven hebben trachten waardig te zijn.



Ook wosuna heeft de laatste 12 jaar vele onderzoekingen van de Studiekring mogelijk gemaakt. Haar taak is onlangs in geografisch ruimere zin overgenomen door de 'Stichting voor Wetenschappelijk Onderzoek van de Tropen' (wotro), die ook alreeds de Studiekring zeer aan zich heeft verplicht.



Wat is er nu van die doelstellingen van de Studiekring terecht gekomen? Het 'werkprogramma voor Suriname' werd reeds in de allereerste vergadering in discussie gebracht. De hoofdpunten waren: 1) luchtkaartering, 2) bodemkaartering, 3) herstel en uitbreiding van de bosreservaten, 4) onderzoek van de savannen en swampen, 5) botanisch onderzoek, 6) dierkundig onderzoek, 7) geologisch onderzoek, 8) natuurreservaten, 9) ontwikkeling van een natuurwetenschappelijk centrum.



De eerste nota welke van de Studiekring uitging was een 'Memorandum betreffende de voordelen van de luchtfotografische verkenning en fotogrammetrische kaartering van Suriname'.



Een jaar later werd deze kwestie, tijdens een ledenvergadering in Delft, nog eens door prof. R. Roelofs aan de orde gesteld.



Daarna bleken de klm Aerocarto en de Surinaamse Regering








Nederlands West-Indische Gids

Hummelinck, Wagenaar P.


nl

Wagenaar Hummelinck, P.



Twintig jaren studiekring 1945-1965


8 P. WAGENAAR HUMMELINCK elkaar z snel te hebben gevonden, dat er duidelijk geen behoefte meer bestond aan bemoeiingen met een onderwerp dat z zeer in de lucht bleek te zitten.



De bodemkaartering van Suriname werd door prof. C. H.



Edelman reeds op de vierde ledenvergadering behandeld. Het herstel en de uitbreiding van de bosreservaten vonden vooral in J. W. Gonggryp een vurig verdediger. Maar aldra bleek dat deze zaken, evenals het geologisch onderzoek, in beginsel het beste aan de betreffende Diensten konden worden overgelaten. Niet alleen het Landbouwproefstation, maar ook de in deze tijd snel groeiende Geologisch-Mijnbouwkundige Dienst en 's Lands Bosbeheer hebben veel werk gedaan dat de belangstelling had van de Studiekring. De namen van dr. D. C. Geijskes, ir. H. Schols en ir. I. A. de Hulster mogen in dit verband met grote erkentelijkheid worden genoemd.



Hoe men in Utrecht na het aftreden als hoogleraar van prof.



Pulle de verschillende facetten van het floristisch en vegetatiekundig onderzoek met kracht bleef aanpakken zal U worden medegedeeld door prof. J. Lanjouw. Over het zologisch onderzoek dat vergeleken met de botanie ver is achtergebleven zult U worden ingelicht door dr. Geijskes, die thans als Surinaams zoloog gelukkig minder eenzaam staat dan vroeger.



Het geologisch onderzoek wordt behandeld door prof. A.



Brouwer, die met prof. J. P. Bakker de geologisch-bodemkundige ploeg uitmaakte van de 'Natuurwetenschappelijke Suriname-Expeditie 1948'. Algemeen leider van deze expeditie die vooral de zwampen als terrein van onderzoek koos was dr. Geijskes; als meelopend zoloog fungeerde Peter Creutzberg, die toen al het filmen niet kon laten. De botanische ploeg bestond uit prof. Lanjouw, die geassisteerd werd door J. C.



Lindeman, die in januari 1953 op zijn expeditiewaarnemingen promoveerde.



Het achtste punt van het werkprogramma over natuurbescherming en reservaten is nimmer uit onze gedachten geweest.



De eerste nota hierover werd in januari 1948 verzonden.



En wat het laatste punt betreft: Met de oprichting van wosuna op 26 februari 1954 en de bouw van het 'Wetenschappelijk Instituut wosuna' is ons ideaal van een natuurwetenschappelijk centrum al voor een deel verwezenlijkt. Verder beweegt zich deze materie vooralsnog op een zo heel ander niveau, dat de Studiekring weinig meer kan doen dan zijn medewerking aanbieden waar dit nodig en wenselijk wordt geacht.








Nederlands West-Indische Gids

Hummelinck, Wagenaar P.


nl

Wagenaar Hummelinck, P.



Twintig jaren studiekring 1945-1965


TWINTIG JAREN STUDIEKRING 9 Dit laatste heeft de Studiekring ook gedaan met betrekking tot het grootse stuwdamproject in de Suriname-rivier, dat zvelen onder zijn bekoring heeft weten te krijgen.



Tijdens een bespreking met de 'Stichting Planbureau Suriname' op 1 december 1953, werd besloten dat door de Studiekring een vergelijkend literatuuronderzoek zou worden verricht, als eerste stap op weg naar een programma van noodzakelijk geachte vooronderzoekingen.



Dit Ferge/t/'&eno' /i7ra/MMroni^r2Of mza&e a*e eco/ogiscAe conse9ert/t'es ran Ae/ 'Com6ina/i'e-/>/an Suriname i?tVtcr' kwam in oktober 1954 gereed. Toen hierop geen reactie werd ontvangen en ook niet op e or/c eescAowwrng owr AeZ firoo/>oio-/>/an, Swrmame, wie gezien Zegen a*e ac/i/ergrona* van een /Iwer/A'aans ooriee/ over <2e re/a/te /wssen o/>tfe^^ig ran Ayrfro-e/ec/r/sfAe energie e de conservering ran na/MMr/y&e Au//>&roftncn toen mst wel worden aangenomen dat aan de bezwaren van de Studiekring tegen een eenzijdige voorbereiding met opzet geen aandacht was geschonken.



Het Brokopondoproject werd in januari 1958 door de Surinaamse Regering goedgekeurd. Pas vijf jaren later drie maanden voordat de dam (op 1 februari 1964) werd gesloten kon met een biologisch stuwmeeronderzoek begonnen worden, dankzij de financile hulp van wosuna en de grote medewerking van SURALCO.



De eerste vier onderzoekers van het Brokopondo-team: drs.



P. Leentvaar, dr. M. Boeseman, dr. J. van Donselaar en drs.



J. van der Heide, hebben van hun onderzoekingen in 1964 reeds verslag gedaan in vier driemaandelijkse Progress i?e/>or<s die aan belangstellende instanties en personen zijn toegezonden.



Het is hartverwarmend te bemerken hoe het volk van Suriname vol goed vertrouwen naar een toekomst leeft waarbij het succes van het Brokopondoplan, n van alle toekomstige stuwmeerplannen, als zeker wordt aangenomen. Laten wij daarom hopen dat het Brokopondo-meer geen prof. dr. ir. W. J. van Blommestein-zwamp zal worden, maar een stuwmeer dat de welvaart van Suriname en het geluk van zijn bewoners zal kunnen blijven bevorderen.



En tenslotte: wat is er van onze doelstellingen met betrekking tot de Nederlandse Antillen terechtgekomen?








Nederlands West-Indische Gids

Hummelinck, Wagenaar P.


nl

Wagenaar Hummelinck, P.



Twintig jaren studiekring 1945-1965


10 P. WAGENAAR HUMMELINCK Het werkprogramma voor dit Rijksdeel is voor het eerst besproken op de Tiende Ledenvergadering, welke op 7 januari 1949 in het Curacaose Cultuurcentrum werd gehouden samen met de eerste algemene vergadering van de 'Natuurwetenschappelijke Werkgroep Nederlandse Antillen', welke enkele dagen tevoren was opgericht.



Al kon natuurlijk niet worden verwacht, dat dit werkprogramma met dat van Suriname in beginsel zou verschillen, de accenten lagen natuurlijk wel enigszins anders en het is begrijpelijk dat niet alle programmapunten in het andere porgramma werden teruggevonden.



Het eerste punt had betrekking op (1) de ontwikkeling van een natuurwetenschappelijk centrum. Zijn urgentie verdween toen het tweede punt in vervulling ging met (2) de oprichting van het Carabisch Marien-Biologisch Instituut. Aan (3) de bescherming van de natuur en de natuurlijke hulpbronnen werd door onze Penningmeester dr. J. H. Westermann in nota's en ontwerpen van verordeningen, voortdurend aandacht geschonken. Twee bekende Uitgaven spreken van zijn hartstocht voor Cowseri>a/joM en Afa/wc Presm>afr'on m /Ae Caneaw en als Bonaire binnenkort m'ctf een eiland zonder flamingo's wordt, dan mogen wij hem wel erg dankbaar zijn.



Onze wensen inzake (7) de luchtkaartering werden vervuld zonder dat de Studiekring zich hiermede ernstig had bemoeid.



Over (6) het geologisch en bodemkundig onderzoek zullen mededelingen worden gedaan door dr. Westermann, die zich sinds 1930 toen hij als deelnemer aan de eerste Utrechtse Antillen-excursie van prof. L. M. R. Rutten materiaal voor zijn proefschrift over Aruba verzamelde intensief met deze zaken heeft beziggehouden.



Het (4) botanisch onderzoek zal worden behandeld door dr.



A. L. Stoffers, die de vegetatie van alle zes de eilanden tot promotie-onderwerp koos. En enkele aspecten van (5) het zologisch onderzoek zullen worden gegeven door prof. K. H. Voous, die heeft gemaakt dat de Nederlandse Antillen ornithologisch niet alleen 'bij' zijn, maar k in de algemene belangstelling staan.



Het was te verwachten, dat op een ogenblik als dit, waarbij in een zo korte tijd zo veel moet worden gezegd, beschouwingen








Nederlands West-Indische Gids

Hummelinck, Wagenaar P.


nl

Wagenaar Hummelinck, P.



Twintig jaren studiekring 1945-1965


TWINTIG JAREN STUDIEKRING II over de toekomst van de Studiekring in het gedrang zouden komen. Heel erg is dit niet, want ik kan U hierover toch alleen maar vertellen dat onze gedachten in deze min of meer uitgaan naar een instituut voor natuurwetenschappelijk onderzoek en documentatie van de Overzeese Rijksdelen, waaraan het Studiekring-werk kan worden voortgezet, ook nadat het ogenblik zal zijn aangebroken dat dit niet meer z aan een universiteitslaboratorium kan zijn verbonden als thans. In een dergelijk instituut zouden bezigheden kunnen worden verricht welke in een ander instituut niet mogelijk of slechts tijdelijk mogelijk zijn.



Het zou de voortzetting kunnen betekenen van veel natuurwetenschappelijk werk ten bate van Suriname en de Nederlandse Antillen in het kader van de Nederlandse wetenschapsbeoefening.








Nederlands West-Indische Gids

Hummelinck, Wagenaar P.


nl

Geijskes, D.C.



Natuurwetenschappelijk onderzoek van Suriname : 1945-1965


D. C. GEIJSKES NATUURWETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK VAN SURINAME: 1945-1965 In het eerste /aarioe van de 'Studiekring', 7945-7946, staan onder 'Werkprogramma voor Suriname' negen punten genoteerd: 1. luchtkaartering, 2. bodemkaartering, 3. herstel en uitbreiding van de bosreservaten, 4. onderzoek van de savannen en zwampen, 5. botanisch onderzoek, 6. dierkundig onderzoek, 7. geologisch onderzoek, 8. natuurmonumenten, 9. ontwikkeling van een natuurwetenschappelijk centrum.



Wanneer wij nu, twintig jaren verder, dit lijstje nogmaals bekijken, dan kunnen wij met trots constateren, dat aan al deze punten uitvoering is gegeven. Er is zelfs nog meer tot stand gekomen. De tijd was er ook rijp voor. Plannen waren spoedig gemaakt, maar de middelen om ze uit te voeren ontbraken. De wil om dit verwaarloosde tropenland na de oorlog tot ontwikkeling te brengen groeide echter zowel in Nederland als in Suriname.



Wij kregen later in de West de volle wind in de zeilen, toen de Oost en Nieuw Guinea voor Nederland verloren gingen.



Tot die tijd functioneerden in Suriname op natuurwetenschappelijk gebied vier instanties: het Departement Landbouwproefstation, het Departement Landbouw-Economische Zaken, de Geneeskundige School en de Geologisch-Mijnbouwkundige Dienst, de laatste als jongste loot in 1943 opgericht. Het natuurwetenschappelijke werk concentreerde zich in het Landbouwproefstation, waar prof. dr. G. Stahel directeur was.



Na de oorlog zijn vooral twee zaken van groot belang geweest voor de ontwikkeling van het natuurwetenschappelijk onderzoek van Suriname, nl. de uitvoering van de Lwc/tf&aar/m'wg door de klm in 1947/49, en de oprichting van wosuna in 1954.



Lezing gehouden op 27 november 1965, ter gelegenheid van het 20-jarig bestaan van de 'Natuurwetenschappelijke Studiekring voor Suriname en de Nederlandse Antillen'.



_ 12 _








Nederlands West-Indische Gids

Hummelinck, Wagenaar P.


nl

Geijskes, D.C.



Natuurwetenschappelijk onderzoek van Suriname : 1945-1965


NATUURWETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK SURINAME 13 Het kaartenmateriaal van Suriname was onbruikbaar voor detailwerk waar het bij de ontwikkelingsplannen op aan kwam.



Het wachten was op de luchtkaartering en toen de luchtfoto's ter beschikking kwamen, werd door het Gouvernement van Suriname met financile hulp van het Welvaartsfonds een apart lichaam ingesteld, waar deze nieuwe gegevens konden worden bewaard, bestudeerd en bruikbaar gemaakt voor de praktijk: het 'Cen/raa/ fittreaw Z.cA</:aar/mng'. Dit was in 1948. Daaraan werden verbonden twee geologen, een bodemkundige en een houtvester. Dit viermanschap legde de basis voor de luchtfotointerpretatie van Suriname en deed ook veldwaarnemingen om de verschijnselen op de luchtfoto's te testen. Het leidde snel tot een aantal waardevolle resultaten, die gelukkig in een serie uitgaven zijn vastgelegd. De voornaamste zijn de aardrijkskundiggeologische interpretaties van Simons en Zonneveld, de bodemkundige indeling van de savannen van Cohen & van der Eijk en de bosbouwkundige gegevens van Heinsdijk. Toen eind 1953 de financiering van dit Bureau door het uitgeputte Welvaartsfonds ophield, viel dit zo enthousiast begonnen wetenschappelijk team uiteen en werd het C.B.L. door het gouvernement alleen als instantie voor het beheer van het fotomateriaal en het maken van luchtkaarteringskaarten gehandhaafd. De interpretatie voor de geologie, de bodemkunde en de bosbouw werd resp. door de G.M.D., Landbouwproefstation en 's Lands Bosbeheer overgenomen.



Naast deze ontwikkeling in Suriname, rijpte in Nederland in 1950 een geheel ander plan, dat door de bestudering van de luchtfoto's van Suriname mogelijk was geworden, nl. het 'Plan Blommestein' voor de bouw van een stuwdam in de Suriname Rivier ter opwekking van electriciteit. Voor de uitwerking van dit plan werd door het Welvaartsfonds het 'P/awwreaM Swn'rcawe' te Paramaribo opgericht. Dit bureau leidde het terrestrisch vooronderzoek van het gigantische stuwdamproject in de jaren 1951-1953. Het was ook in deze periode dat de Studiekring een waarschuwend geluid liet horen in de vorm van een nota aan de Landsregering van Suriname, betreffende de biologische consequenties van het scheppen van een stuwmeer in de jungle van Suriname. Dit leidde tot het maken van een Ferge/iy&ewi terawwrow#V;'2oe& van alle stuwmeren, dat op bewonderingswaardige wijze door drs. J. P. Schulz voor de Studiekring is gemaakt en in 1954 de Regering van Suriname ter beschikking werd gesteld.








Nederlands West-Indische Gids

Hummelinck, Wagenaar P.


nl

Geijskes, D.C.



Natuurwetenschappelijk onderzoek van Suriname : 1945-1965


14 D. C. GEIJSKES Intussen was men in Suriname bezig met het terrestrisch onderzoek van de Suriname Rivier op geologisch, topografisch, hydrologisch en grondmechanisch gebied. Bijzondere vermelding verdient hierbij het rapport van ir. Ringma over de hydrologie van dit terrein.



Eerst in 1958 werd de zg. Brokopondo-overeenkomst getekend tussen de Regering van Suriname en de Aluminum Company of America (alcoa). De technische uitvoering kon beginnen en werd in snel tempo doorgevoerd. De dam in de Suriname Rivier kwam in februari 1964 gereed en sloot de rivier bij Afobaka af.



Het stuwmeer begon zich te vormen.



Het natuurwetenschappelijk onderzoek van het stuwmeergebied begon met een vooronderzoek naar de medisch-parasitaire consequenties, speciaal betreffende het malaria-vraagstuk en de mogelijkheden van filaria en bilharzia-besmetting. Het werd uitgevoerd door prof. dr. P. H. van Thiel in samenwerking met de bioloog drs. Th. R. Reyinga.



Het was echter hoogste tijd om met het algemeen biologisch onderzoek van de rivier en de te verwachten veranderingen in het stuwmeer te beginnen. Dankzij het initiatief van de 'S/rfV-n'ng' kon in Nederland een team van 4 onderzoekers worden gevormd en uitgezonden naar Suriname (einde 1963, begin 1964).



Dit team bestond uit 2 hydrobiologen (drs. P. Leentvaar en drs. J. van der Heide), een ichthyoloog (dr. M. Boeseman) en een botanicus (dr. J. van Donselaar). Na een jaar vertrokken Leentvaar en Boeseman en arriveerde dr. G. F. Mees, die het onderzoek naar de vissen voortzette en ook de vogels ging bestuderen. De werkrapporten, die in gestencilde vorm verschijnen, geven een schat van gegevens, waarin de toestand in het zich vormende stuwmeer kan worden gevolgd, terwijl de verschillen met de rivier steeds duidelijker naar voren treden. Vooral het plankton-onderzoek speelt daarbij een grote rol. Wij mogen hopen dat deze gegevens later verder uitgewerkt en gebundeld zullen verschijnen.



Een instantie welke ook in hoge mate van de luchtkaartering heeft geprofiteerd is de 'Geo/og/sc/t Mywowa'&Mwitg'tf Df'ewsi' (G.M.D.). Zij werd in 1943 opgericht. De ontwikkeling daarvan is nog geschetst door het toenmalige Hoofd, wijlen ir. H. Schols, in een voordracht voor de Studiekring te 's-Gravenhage in 1951.



Sedertdien heeft deze Dienst een enorme uitbreiding ondergaan in verband met het streven naar een snelle ontwikkeling van de








Nederlands West-Indische Gids

Hummelinck, Wagenaar P.


nl

Geijskes, D.C.



Natuurwetenschappelijk onderzoek van Suriname : 1945-1965


NATUURWETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK SURINAME 15 natuurlijke hulpbronnen. Het hoofddoel was en bleef het zoeken naar de voorkomens van economisch belangrijke mineralen.



Van wetenschappelijk belang zijn de gegevens, die een beter inzicht hebben gegeven in de geologie van Suriname. Naast het maken van een geologische kaart, was ook inzicht in de stratigrafie nodig. Hiertoe heeft de samenwerking met de naburige Guyanas op geologische conferenties vruchtbaar gewerkt. Een nieuwe geologische kaart werd door Schols & Cohen ontworpen en in 1953 uitgegeven. Kaartbladen van de geologische kaarteringen werden in de jaren 1954-1961 voor de mijnbouwkundig belangrijkste gedeelten langs de Marowijne, Suriname Rivier, de Saramacca Rivier en de Coppename gemaakt door de Munck (1954), d'Audretsch (1957), O'Herne (1958), Beckering Vinckers (1961), Brabers (1961), van Eyk (1961) en Beekman (1961). Aparte onderzoekingen van belang zijn gedaan naar diamant door van Kooten (1954), en door Holtrop (1962) naar het voorkomen van mangaanafzettingen. De laatste geeft in een lijvige dissertatie ook een nieuwe gecompileerde stratigrafische indeling voor de geologie van het Guiana Schild.



Over de waterboringen in het kustgebied hebben d'Audretsch (1950, 1951, 1953) en van Loon (1958) mededelingen gedaan.



Een jongste indeling van deze kwartaire en tertiaire sedimenten geeft Montagne (1964) naar aanleiding van zijn onderzoek in de bauxietmijn van de N.V. Billiton Mij. te Onverdacht.



In 1957-1959 vond de luchtkaartering plaats van de zuidelijke helft van Suriname beneden de 4e breedtegraad. Dit gaf aanleiding tot de ontwikkeling van de z.g. 'Operation Grasshopper' (1959), een plan, waarbij een versnelde geologisch-mijnbouwkundige inventarisatie in geheel Suriname op het programma stond door middel van vliegtuigen. Het werd verdeeld in een aero-geofysisch onderzoek en een versnelde terrestrische opname door de aanleg van 7 vliegvelden. Zij hebben geleid tot de ontdekking van een grote bauxietvoorraad in het Bakhuis-gebergte.



Sedert 1962 is de 'Pefrogra/zscA-Mmera/ogjscAe /4/ie/mg' (Pemi) onder leiding van ir. C. van Kooten uit de G.M.D. ontstaan.



Deze afdeling doet petrografisch-mineralogisch onderzoek, alsmede chemisch, spectrografisch en rntgenologisch onderzoek van de talloze gesteentemonsters, die door de veldploegen van de G.M.D. worden aangevoerd uit het gehele binnenland van Suriname, dankzij Operation Grasshopper.



Ook de 'Dj'es2 .Borfem&aartemig'' was sterk afhankelijk van de








Nederlands West-Indische Gids

Hummelinck, Wagenaar P.


nl

Geijskes, D.C.



Natuurwetenschappelijk onderzoek van Suriname : 1945-1965


l6 D. C. GEIJSKES luchtfoto's en de luchtfotokaarten. Zij werd als een zelfstandige dienst in 1958 opgericht onder leiding van ir. H. Dost. Het bodemkundig onderzoek begon op het Landbouwproefstation met landbouwscheikundig onderzoek. Daarna, in 1947, werd eerst door ir. Verhoog bodemkaartering uitgevoerd, mede naar aanleiding van de beschikbare luchtfoto's, en werd een bodemklassificatie opgesteld. Nadat de bodemkundige studies op het Centraal Bureau Luchtkaartering in 1953 beindigd werden, vond eerst in 1958 een centralisatie van al deze veldbodemkundige gegevens plaats in de Dienst Bodemkaartering onder het Ministerie van Opbouw. De resultaten zijn thans dat er in eerste aanleg overzichtsbodemkaarten gereed zijn gekomen voor geheel Suriname op schalen 1 : 2.000.000 en 1 : 500.000. Detailbodemkaarten zijn samengesteld over een gezamenlijk areaal van 150.000 ha. Bovendien zijn ruim 40.000 bodem-profielbeschrijvingen en de uitkomsten van 23.000 chemische analyses van grondmonsters (door het chemisch-bodemkundig laboratorium van het Landbouwproefstation verzorgd) in archieven opgeborgen. Het fysisch bodemonderzoek verkeert nog in het eerste research-stadium, maar hiervoor wordt een speciaal laboratorium opgezet. Met gebruikmaking van deze gegevens voor Suriname is door R.



Brinkman & L. J. Pons vanwege het Bodemkundig Instituut te Wageningen (Nederland) een klassificatie met kaart van de holocene sedimenten voor het kustgebied van de drie Guyanas ontworpen, welke spoedig zal verschijnen.



De 'Zh'etts^ 's Lawis 5oseAeer' werd in 1947 ingesteld, met als Hoofd ir. I. A. de Hulster, om de mogelijkheden van de exploitatie van de natuurlijke houtvoorraden te onderzoeken en in goede banen te leiden. Het vooronderzoek door Gonggryp & Burger, in 1946/47 uitgevoerd, gaf hiertoe de stoot. Voor wat het wetenschappelijk werk betreft heeft 's Lands Bosbeheer zich vooral bezig gehouden met de inventarisatie van het Surinaamse laaglandbos beneden de vallen in de rivieren. Hierbij is ook een dankbaar gebruik gemaakt van de luchtfoto's. In samenwerking met het Botanisch Museum en Herbarium te Utrecht zijn de bostypen vastgesteld, is houtanatomisch onderzoek verricht en zijn de veldkenmerken van de bosbomen beschreven in het fiowewoe^ wor Swriwawe dat door Lindeman & Mennega werd bewerkt en in 1963 is uitgegeven. Technisch houtonderzoek is aan de Technische Hogeschool te Delft door ir. Japing in 1955 uitgevoerd. Fraaie onderzoekingen zijn verricht door Schulz








Nederlands West-Indische Gids

Hummelinck, Wagenaar P.


nl

Geijskes, D.C.



Natuurwetenschappelijk onderzoek van Suriname : 1945-1965


NATUURWETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK SURINAME 17 (1959) over bosecologie en bosverjonging. Als hulpmiddel heeft men een uitgebreid herbarium opgebouwd van de bosvegetatie, waarvan de determinaties door het Botanisch Museum en Herbarium te Utrecht zijn verzorgd. Tevens is aan de Dienst 's Lands Bosbeheer het toezicht op de inmiddels ingestelde Natuurreservaten toegewezen.



Door de Studiekring is in maart 1947 aan de Minister van Overzeese Gebiedsdelen een voorstel gedaan om maatregelen te nemen voor de bescherming van de natuur in Suriname. Dit heeft tot gevolg gehad dat te Paramaribo, door de Regering van Suriname, in 1948 een commissie voor natuurbescherming is ingesteld.



Deze Commissie bracht in 1954 tot stand de /acA/i>crori<:mng en de A^a/MricAerwtngsveror<ieing. De jacht verordening gaat uit van het beginsel dat alle zoogdieren, vogels en zeeschildpadden gedurende het gehele jaar beschermd zijn en niet gejaagd mogen worden, met uitzondering van de 'overwegend schadelijke diersoorten' en het 'jachtwild'. De Jachtverordening is alleen van toepassing op de kuststrook, niet op het binnenland.



De natuurreservaten moeten voldoen aan de eisen van afwisselend natuur- en landschapsschoon en/of door de aanwezigheid van in wetenschappelijk of cultureel opzicht belangrijke floristische, faunistische en geologische objecten. Het beheei hierover berust bij het Hoofd van 's Lands Bosbeheer. Thans zijn officieel drie terreinen tot natuurreservaten aangewezen t.w. een kuststrook bij de WiaWia-bank, een savanne-gedeelte langs de Saramacca rivier en een vallencomplex met een bosgedeelte, waarin de Voltzberg en de Van Stockumberg gelegen zijn langs de Coppename. Andere reservaten zoals een groot gedeelte tussen het Kaysergebergte en de Lucie rivier (met bergen tot 2800 ft), de Tafelberg en omgeving en de Sipaliwini Savanne, zijn aangevraagd. Over de ontwikkeling van de maatregelen en de voorstellen tot natuurbescherming in Suriname, is een algemene beleidsnota opgesteld door de Natuurbeschermings Commissie in 1963.



Onafhankelijk van deze bedrijvigheid rondom de luchtkaartering zijn ook enkele expedities in de binnenlanden van Suriname gehouden, die wetenschappelijk van belang zijn geweest.



In 1948/49 werd door de Studiekring de 'Natuurwetenschappelijke Suriname Expeditie'uitgerust onder leiding van Geijskes. Het was een gezamenlijke tocht van botanici








Nederlands West-Indische Gids

Hummelinck, Wagenaar P.


nl

Geijskes, D.C.



Natuurwetenschappelijk onderzoek van Suriname : 1945-1965


l8 D. C. GEIJSKES (Lanjouw en Lindeman), zologen (Geijskes en Creutzberg) en geomorfologen (Bakker en Brouwer) door het kustgebied tussen Moengo Tapoe en de WiaWia-bank, bij Coronie, door de Savannen bij de Tibiti en over het Nassaugebergte langs de Marowijne. Als belangrijkste resultaat verscheen de dissertatie van Lindeman (1953) over de vegetatie van het kustgebied in Suriname, terwijl Bakker & Lanjouw een kort verslag over deze expeditie samenstelden (1949).



In 1952 werd vanwege het Gouvernement van Suriname een 'Medisch-wetenschappelijke Expeditie' uitgerust naar de zuidgrens, om een onderzoek te doen naar de ziekten die onder de Bosnegers en de Bovenlandse Indianen heersten, terwijl daarnaast biologische, geologische en volkenkundige waarnemingen zouden worden gedaan. De tocht, die vier maanden duurde, stond onder leiding van Geijskes en bestond verder uit 2 medici (J. D. G. Schaad en M. G. Malmberg), een bioloog (dr. C. F. A.



Bruyning) en 2 geologen (dr. V. C. de Munck en J. Brinck).



De reis ging over de Marowijne, Tapanahoni, Paloemeu, Paroe savanne en Boven Tapanani. De voorlopige geologische resultaten zijn door de Munck in 1953 gepubliceerd; de andere verslagen verschenen in de vorm van interne rapporten en zijn helaas nimmer uitgegeven.



Een andere gebeurtenis die zeer belangrijk is geworden voor het wetenschappelijk onderzoek van Suriname in het algemeen en voor het natuurwetenschappelijk onderzoek in het bijzonder, was de oprichting van de stichting WefewscAa/^e/yA: On<ft?rzoe& Swnname-iVe^r/awise ^4<t7/cn' (wosuna) in 1954. Het gebouw te Zorg en Hoop in Paramaribo dat hiervoor werd aangekocht, is een soort dependance geworden van de Nederlandse Universiteiten en Hogescholen, zoals in de Studiekring in zijn beginjaren herhaaldelijk als een wenselijk programmapunt naar voren werd gebracht. Het was de verwezenlijking van een plan van Lanjouw, dat in oorlogstijd was ontstaan en dat nadien in Den Haag is afgerond.



Van de ca 50 onderzoekingen die in wosuNA-verband in de afgelopen tien jaren zijn gedaan, behoren 35 tot de natuurwetenschappen, waarvan 17 botanisch, 11 dierkundig, 2 meteorologisch, 1 bodemkundig, 1 farmaceutisch, 2 voedingsfysiologisch en 1 technisch. Vele van de programmapunten van de Studiekring die in 1946 waren opgesteld, vonden nu verwezenlijking.



In dit opzicht kunnen genoemd worden het onderzoek van de








Nederlands West-Indische Gids

Hummelinck, Wagenaar P.


nl

Geijskes, D.C.



Natuurwetenschappelijk onderzoek van Suriname : 1945-1965


NATUURWETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK SURINAME IQ savannen door Wiggers, Heyligers, van Donselaar en van Donselaar-ten Bokkel Huinink; het botanisch onderzoek van Mennega en Lindeman, Schulz, Ruinen, Kramer en Hekking, Jonker en Daniels, Florschtz en Maas; het dierkundig onderzoek door van der Drift, Goedbloed, Husson, van Regteren Altena en van der Vecht terwijl het geofysisch onderzoek door Veldkamp en van Boeckel zeer ver doorgevoerd werd wat betreft de zwaartekracht metingen en het onderzoek van de ionosfeer, dit jaar zelfs met raketten uitgevoerd tot in de hoogste luchtlagen.



De verwezenlijking van het 'Swrmaams Museum' is mede door wosuna mogelijk geworden. Deze Surinaamse Stichting die in 1947 was opgericht, kreeg eindelijk in 1954 in het gebouw van wosuna expositie- en werkruimte en heeft zich daar verder kunnen ontwikkelen. Naast historische, ethnografische en archeologische collecties en een fraaie Surinamica-bibliotheek, zijn ook zologische collecties opgebouwd. Daarvan is door de uitgezonden dierkundigen dikwijls een dankbaar gebruik gemaakt, terwijl anderzijds de samenwerking met het Rijksmuseum van Natuurlijke Historie te Leiden intensief is geworden.



Bij verschillende expedities naar het binnenland heeft het Museum hulp verleend, zoals naar de Tafelberg (1958), naar de Coeroeni (1959) en naar de Sipaliwini (1961); de laatste twee in verband met de aanleg van vliegvelden voor Operation Grasshopper. Tijdens deze tochten is een belangrijk materiaal aan zologica en archeologica verzameld.



In WOSUNA-verband werden nog twee botanische expedities gehouden om de flora van het bergland te onderzoeken. En naar de Emmaketen, in 1959, onder leiding van dr. F. P. Jonker, met als medeleden J. J. Wensink (geomorfoloog) en A. G. H.



Daniels (botanicus).



De tweede expeditie werd in 1964/65 door dr. P. A. Florschtz en drs. P. J. M. Maas gehouden naar het Bakhuis gebergte.



Intussen was in 1963 een botanische expeditie door de bekende Amerikaanse onderzoeker dr. Bassett Maguire, van het New York Botanical Museum, uitgerust naar het Wilhelmina gebergte, waaraan ook deel werd genomen door dr. J. P. Schulz van 's Lands Bosbeheer.



Men zou te kort doen aan de grote activiteit die ontwikkeld is op landbouwkundig gebied, om hiervan geen melding te maken,








Nederlands West-Indische Gids

Hummelinck, Wagenaar P.


nl

Geijskes, D.C.



Natuurwetenschappelijk onderzoek van Suriname : 1945-1965


20 D. C. GEIJSKES doch het zou ons te ver voeren over deze toegepaste vakken hier in details te berichten. Een enkele opmerking moge voldoende zijn.



Het 'Z.aMo7^>roe/s/a/j'ott', tot voor kort onder leiding van ir.



J. A. Samson, werd van 3 tot 14 academici uitgebreid, terwijl het Departement Landbouw-Economische Zaken in het Ministerie van Landbouw, Veeteelt en Visserij werd opgenomen. Het onderzoek op het Landbouwproefstation werd streng in de agrarische sector gehouden en omvat de volgende onderwerpen: gewassen onderzoek, ziekten en plagen, chemisch-fysisch bodemonderzoek, planten-bescherming en agrarische technologie. Gepubliceerd worden: Z)e 5Mn'aawse Lawiiowzg (tijdschrift), 5//eiis, Afe^efe/tngen en gestencilde i?a^>/>orte.



Wetenschappelijke successen waren de bladstekken-methode voor de vermenigvuldiging van cacao door prof. dr. G. Stahel (1948), de uitgave van van Dinther (i960) over /nsed />este 0/ >/ante en de publicatie van Ostendorf (1962) over />/awtew cm si'er^>/an^. In 1963 werd door het Proefstation een internationaal Landbouw-congres van de omringende landen georganiseerd, waarin de huidige stand van het landbouwonderzoek werd behandeld. Er bevindt zich op het Landbouwproefstation een herbarium van onkruiden, grassen en andere kruidachtige planten van Suriname, grotendeels gedetermineerd door het Botanisch Museum en Herbarium te Utrecht. Daarnaast wordt ook een collectie van voor de cultures schadelijke insecten bijgehouden.



De FeearteeMty&MMtfogtf Z>ies2' schenkt aandacht aan maagdarm parasieten bij het rundvee, bloedparasieten (/lwa^>/asma), teken op runderen (Bo/>/u7ks) en het voorkomen van verschillende bacterile ziekteveroorzakers (Mastitiden) bij de Surinaamse melkveestapel.



De 'D^nsi voor <fe Feetet', nu onder leiding van ir. H. Hunkar, is sedert 1957 afgescheiden van de Veeartsenij kundige Dienst en beweegt zich op het gebied van de verbetering van fokvee, kunstmatige inseminatie, vee voeder onderzoek, graslandverbetering en bedrijfseconomisch onderzoek. Zij beschikt over de Landsboerderij aan de Leysweg met 72 ha grond. Het werk van ir. Dirven over diverse voedergrassen is van belang geweest.



De 'Zh'ewstf va a*e Fssm;', nu onder leiding van ir. H. Lionarons, werd in 1947 opgericht met steun van het Welvaartsfonds en aan het Departement van Landbouw toegevoegd. Zij legde zich aanvankelijk toe op de zwampvisserij onder de kust. Later








Nederlands West-Indische Gids

Hummelinck, Wagenaar P.


nl

Geijskes, D.C.



Natuurwetenschappelijk onderzoek van Suriname : 1945-1965


NATUURWETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK SURINAME 21 werden proefvangsten in zee voor de kust uitgevoerd door het toenmalige Hoofd H. W. Lijding, (1950-1954). Deze zijn gevolgd door de exploraties van Henry B. Lee met de garnalen trawier 'Co<7ttc#e' (1957) welke de mogelijkheden van een trawlvisserij voor de vangst van grote garnalen in zee naging. Men vond op de shelf 3 stroken min of meer parallel met de kust, die zowel door de vispopulatie als door de natuurlijke gesteldheid van de zeebodem gekenmerkt waren. Tijdens deze proefvaarten is biologisch materiaal verzameld door James B. Higman van de U.S.



Fish & Wildlife Service.



Het economisch succes van deze proefvisserij heeft geleid tot de oprichting van de 'Surinam XmmV /nis/rj Lt.' (Sail) te Paramaribo, die thans met ongeveer 20 trawlers de garnalenvisserij op de zee voor de kust van Suriname beoefent. De 'Coquette' vaart voor de visvangst in dienst van het Surinaamse Gouvernement.



Voor het wetenschappelijk zee-onderzoek liggen hier nog vele mogelijkheden open. Reeds verleent de Dienst van de Visserij vaak medewerking, doch voert zelf geen direct wetenschappelijk onderzoek uit, wanneer men van proeven met 7/o/>ta in diverse zwampen afziet.



Het wetenschappelijk onderzoek op medisch gebied heeft zich wat de biologische kant betrett vooral op parasitologisch terrein bewogen. Wormziekten zijn uitvoerig bestudeerd in het bijzonder Filaria (Fros) en Bilharziasis (van der Kuyp, Bruyning, Reyinga, Heinemann) waarbij de ecologie van de zoetwaterslak .dwsfra/oris g/ara^ws als vector van de bilharziasis bijzondere aandacht heeft gehad. Het 'Bwreaw 0/>cniarc GZOMrf/Je*Wszorg' (B.O.G.) maakte een studie over de voeding van de Bosnegers en Indianen (van der Kuyp 1962), deed onderzoekingen over het voorkomen van darmwormen en bilharziasis, en werkte aan de bestrijding van wuchereriasis (bosjaws).



In 1957 werd te 's-Gravenhage opgericht de 'StcMng 5ttrinaaws-A^crfer/anrfs /ms^mw< voor de Fo/&sg&zoMdA^ m Swrmame' (Su.Ne.Vo.) Het doel was de bevordering van de Volksgezondheid in Suriname door wetenschappelijk onderzoek, het uitbrengen van advies en het verlenen van hulp. Dit heeft geleid tot tuberculine-onderzoek bij schoolkinderen in Suriname door dr. Bleiker (1961, 1963), tot het instellen van een onderzoek naar de malaria-problematiek en de kans op infectie met Ft7n en ScAtosowa in het stuwmeer door prof. dr. van Thiel (i960,








Nederlands West-Indische Gids

Hummelinck, Wagenaar P.


nl

Geijskes, D.C.



Natuurwetenschappelijk onderzoek van Suriname : 1945-1965


22 D. C. GEIJSKES 1961) en het Bilharzia-onderzoek in Suriname, speciaal het ecologisch onderzoek van de vectorslak i4ttslra/orfa's g/ara^MS door dr. C. F. A. Bruyning in 1963.



In het 'Cewfr-aa/ Z.aoraion'wm', dat in i960 werd opgericht, vinden door dr. P. Kooy onderzoekingen plaats over het voorkomen van diverse virussoorten, speciaal darm virussen, over atypische mycobacterien (verwanten van de tuberkelbacterie) en over het voorkomen en de ecologie van de zoetwaterslak .^Msfra/orfo's als vector van de bilharziasis (drs. H. Heinemann).



Tenslotte mag niet onvermeld blijven de oprichting van een 'StcA/mg- JFetenscAa^tf/yA /nst/ttid' (in 1962) te Paramaribo, om te komen tot een Wetenschappelijke Bibliotheek en een Wetenschappelijk Instituut.



In het voorjaar van 1965 werd van Regeringswege aangekondigd dat in 1966 een 'C/m'vem'ta' zou worden gesticht. Voor deze gebouwen is een terrein op Plantage Geijersvlijt bij Paramaribo van 30 ha grootte gereserveerd. Of de natuurwetenschappen hierbij betrokken zullen zijn moet worden afgewacht.



Resumerende kan worden geconstateerd dat het natuurwetenschappelijk onderzoek van Suriname na de tweede wereldoorlog een grote ontplooiing te zien geeft. Dit is in de eerste plaats te danken aan de luchtkaartering, die de werkzaamheden van de Geologisch Mijnbouwkundige Dienst, de Bodemkaar tering en van 's Lands Bosbeheer in hoge mate hebben verlicht en voor het binnenland mogelijk hebben gemaakt.



Door de aanleg van een stuwdam in de Suriname Rivier voor de opwekking van electriciteit, is het onderzoek naar de biologische consequenties bij de vorming van een stuwmeer in het oerwoud van Suriname noodzakelijk geworden, terwijl door een hydrobiologisch onderzoek de veranderingen in dit meer op de voet konden worden gevolgd.



Onafhankelijk van deze technisch-economische ontwikkeling is het natuurwetenschappelijk onderzoek van Suriname ten zeerste bevorderd door de oprichting van de Stichting wosuna.



Deze Stichting verleende ook hulp bij het tot stand komen van het Surinaams Museum, terwijl medewerking verleend werd aan bestaande instanties op bosbouwkundig, landbouwkundig, veterinair en meteorologisch gebied. Ook zijn aparte expedities uitgerust voor het floristisch onderzoek van het bergland.



Daarnaast ontwikkelden de bestaande takken van Dienst,








Nederlands West-Indische Gids

Hummelinck, Wagenaar P.


nl

Geijskes, D.C.



Natuurwetenschappelijk onderzoek van Suriname : 1945-1965


NATUURWETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK SURINAME 23 vooral op landbouwkundig en medisch gebied zich in sterke mate onder druk van de economische opleving, waarbij de oprichting van verschillende nieuwe afdelingen noodzakelijk werd. Aan de Natuurbescherming is eveneens aandacht besteed, waarbij de Regering van Suriname natuurreservaten instelde en een Jachtverordening in het leven riep.



Deze activiteiten op wetenschappelijk gebied hebben tenslotte geleid tot de gedachte aan een Wetenschappelijk Instituut te Paramaribo en zelfs tot de oprichting van een eigen Universiteit.



LITERATUUR Audretsch, F. C. d', 1950. FerwmeWe gei/ns cwer water6oWw^n in Surinam*. Meded. Geol. Mijnb. Dienst Suriname 5, 51 pp., 6 figg., 3 krtn.



Audretsch, F. C. d', 1953. Recente waterboringen in Suriname. Go/. n Afyn*. 75, p. 237-248, 2 figg.



Bakker, J. P. & Lanjouw, J., 1949. Indrukken van de natuurwetenschappelijke expeditie naar Suriname i948-'4g. Ty'rfseAr. A'on. Nerf. ^anfr. Gen. 66, p. 538-557, kaartje, 12 foto's.



Bleiker, M. A., 1962. jTufcercM/tne-onaetwefc n SwWname. SUNEVO en Gezondheidsorganisatie T.N.O., 55 pp., 15 figg.



Bleiker, M. A., 1964. TM6e*-cw/iwe-on<fe'.2:oA tn Suftname, II. SUNEVO, 68 pp., 24 figg., 4 foto's.



Cohen, A. & Eijk, J. J. van der, 1953. Klassificatie en ontstaan van savannen in Suriname. Geo/. en My'n. 75, p. 202-214, 10 platen, kaart.



Congress _^gnctt/Zttra/ ieseareA tn <Ae GMi'anas. Normeer ^tfA-Xtecemer ^yrf, Paraman&o 1965. Buil. Landbouwproefsta. Sur. S2, 1965, xviii + 420 pp., ill.



Dillewijn, F. J. van, 1957. Sfewfe/ voor tMfer/>re/a/te nan fcegroettngworme i/ /mcA//o/o's j : 40.000 nan Ae/ Noorde/yA a"e/ wan Sio-inafne. Dienst 's Landsbosbeheer, 46 pp., ill.



Dinther, J. B. M. van, i960. 7nsc</)es/s 0/ cuti/afcrf />/an/s in SwrtMam.



Buil. Agr. Exp. Sta. Sur. 76, 159 pp., 83 figg.



Dirven, J. G. P., 1953. De natuurlijke graslanden in Suriname. Swr. LanaT. j, p. 269-272; 2, 1954, p. 13-16, 105-109.



Dirven, J. G. P., 1955. Verbetering van grasland met geimporteerde grassoorten. Swr. Lanrfft. 3, p. 30-37.



Dirven, J. G. P., 1965. Enige belangrijke graslandtypen in Suriname.



Sur. Lande, jj, p. 195-209, 8 figg.








Nederlands West-Indische Gids

Hummelinck, Wagenaar P.


nl

Geijskes, D.C.



Natuurwetenschappelijk onderzoek van Suriname : 1945-1965


24 D. C. GEIJSKES Donselaar, J. van, 1965. ^m ecofogica/ ad /Ayfogeogra^/iic .sfttdy o/ nortAem 5Mftaw sauannas. Wentia j^; The Vegetation of Suriname 4, 163 pp., 12 figg., tabellen.



Donselaar ten Bokkel Huinink, W. A. E. van, 1966. S/rt<c<M-e, roo/ systems attrf ^enodict/y 0/ savanna />/an<s and t/c^eto/ions in orZ/zerw SwHwam. Wentia 77, 163 pp., 17 figg., 5 foto's. Drift, J. van der, 1963. A comparative study of the soil fauna in forests and cultivated land on sandy soils in Suriname. S/wdies Fauna Swriwame 6, p. 1-42, fig. 1, pi. 1-4.



Fros, J., 1953. FtVariasts in Suriname. Diss. Amsterdam, 79 + 35 pp., 20 foto's.



I Goedbloed, E., 1962. Protozoa of the intestinal tract of domestic animals in Surinam. TyVfscAr. Z)iergeeesA. #7, p. 1239-1245.



Gonggryp, J. W. & Burger Hz., D., 1948. .BosftowttiAwwdige stodien over Swytname. Publ. Fonds Landb. Exportbur. 32, Wageningen, 264 pp., ; 64 foto's.



Hammen, T. van der, 1966. De palynologie van het Guiana-bekken.



Ti/dsc/iC Ton. Ned. ^ardr. Gen. 63, p. 128-138, 9 figg. I Heinsdijk, D., 1953. Be^roeitn^ en /ucA*/otora/te in Surinam*. Publ. ; Centr. Bureau Luchtkaart. Sur. 72, 19 pp., 14 krtn.



Heinsdijk, D., 1953. Bosftoww^Mndi^e /oto-iwtey/yeto/ie. Publ. Centr. Bureau Luchtkaart. 73, 19 pp., 2 tab. I Heyligers, P. C, 1963. Fege/a/ion and soi/ 0/ a w/ii/e-sand savanna in Surinam. Verhand. Kon. Ned. Akad. Wet (Nat.) (2) 54, j, 148 pp., 31 figg., 27 foto's.



Holtrop, J. F., 1962. Z)e mangaana/zetngen van /ie/ Gwyawa ScAi/d.



Meded. Geol. Mijnb. Dienst 73, xii + 514 pp., 106 figg., 53 pi. Map met 17 kaarten.



Husson, A. M., 1957. Notes on the Primates of Suriname. Stadjes Fawwa Swriname r, p. 13-40, 8 pi.



Husson, A. M., 1962. T/ie Bate 0/ Swn'name. Zool. Verhand. 5#, 282 pp., 30 pi.



Japing, H. W., 1957. Onde^oeft naar de fre/angry'Asfe mecAaniscAe e /ysiscAe ei^enscAa/)/)en i/an ^j Swn'naamse Aou/soorfen. Meded. Kon.



Inst. Tropen 722, 249 pp., 18 figg.



Japing, C. H. & Japing, H. W., i960. //oM^andfeoeA Surinaamse Ao-soorten. 's Lands Bosbeheer Suriname, 264 pp., 177 figg.



Jonker, F. P. & Wensink, J. J., i960. De natuurwetenschappelijke expeditie naar de Emmaketen in Suriname, juli-oktober 1959. Ti/dscAr. /fon. iVed. ^lardr. Gen. 77, p. 145-161, 5 figg., 7 foto's.



Kooten, C. van, 1954. _E*''*'* onderzoek 0^ diamant. Meded. Geol. Mijnb.



Dienst Sur. 77, 63 pp., 8 figg., 23 pi., 5 krtn. i Kuyp, E. van der, 1961. Schistosomiasis in the Surinam district of Surinam. 7>o/>. eor. Med. 73, p. 357-373, 7 figg.








Nederlands West-Indische Gids

Hummelinck, Wagenaar P.


nl

Geijskes, D.C.



Natuurwetenschappelijk onderzoek van Suriname : 1945-1965


NATUURWETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK SURINAME 25 Kuyp, E. van der, 1962. Literatuuroverzicht betreffende de voeding en de voedingsgewoonten van de Boslandcreool in Suriname. iV.W.7. Guis 4J, p. 205-271.



Kuyp. E. van der, 1964. //e/mtn/Atosis tn ... Surtnam. Publ. Bureau Openb. Gez. 4, 22 pp.



Lee III, Henry B., 1958. J?/w/ o e*/>/ora<o>-y /tsAtng swruey 6y /ratt'fcr Co?t/te ... Versl. Rapp. Dep. Landb. 20, 19 pp.



Lindeman, J. C, 1953. 7"A i>eeto<on 0/ M eoas/a/ r^ton 0/ 5urtHam<r.



Vegetation of Suriname j, 1, 135 pp., 3 figg., 33 foto's, 3 tab., 2 krtn.



Lindeman, J. C. & Mennega, A. M. W., 1963. Boww6oeft roor Suriname.



Her*enm'n< Dan St<Wnaawse Aou/soorfen aan Aou< en w#e/aftei>e *enwterAen. Tekeningen van W. H. A. Hekking. 's Landsbosbeheer; Meded.



Bot. Museum Utrecht .?oo, 312 pp., ill.



Loon, M. W. P. M. van, 1958. H^a/rfcortn^en ... tn rfe omei>tn# van Paramaribo tn a> jaren J950-J957. Meded. Geol. Mijnb. Dienst J2, 4 pp., 12 figg., 7 foto's, tab.



Maguire, Bassett, 1945. The first botanical exploration of Table Mountain, /ourn. ATetf yorA Bo*. Garaen 46, nr. 551-552.



Maguire, Bassett, 1945. Notes on the geology and geography of Tafelberg Surinam. Geogr. ifepiew 25.



Maguire, Bassett, & coll., 1948. Plant explorations in Guiana in 1944, chiefly to the Tafelberg and the Kaieteur Plateau. BmW. Torrey Bo/.



C/m6 7J, p. 56-115, etc., ill.



Montagne, D. G., 1964. New facts on the geology of the 'young' unconsolidated sediments of Northern Surinam. Geo/. ew A/ynfr. 4J. p. 499-515. 9 figg-. tab.



Munck, V. C. de, 1953. Voorlopige geologische resultaten van de Medisch-Wetenschappelijke Expeditie naar de Zuidgrens van Suriname in 1952.



Geo/. en Mt/ttb. 75, p. 152-162, 7 figg., krt.



O/ieyarion Grass/w/>/>er. /4 />/an /or an accefera/erf genera/ wtnera/ sn;ey 0/ <Ae rewofe tn/erior 0/ Surinam ... Sur. Government, Dept. Developm., 1959. 69 pp., krtn.



Ostendorf, F. W., 1962. NKWt'ge />/a/en en ster/)/an/en t' Buil. Landbouwproefst. 79, 325 pp., 53 figg.



Ringma, S. H., 1953. Comota<ie/>/an Snamewier. HyaVo/ogiscAe No. 5. Planbureau Suriname, 62 pp., 25 krtn.



Schols, H., 1952. De ontwikkeling van de Geologisch Mijnbouwkundige Dienst van Suriname over de jaren 1943 tot en met 1950. De /ngenteur 44, p. M25-M31; Meded. Geol. Mijnb. Dienst 6.



Schols, H., 1947. De ontwikkeling van de mijnbouw in Suriname gedurende de oorlogsjaren. Z)e Vngent'eur 59, 40, p. M43-M47.



Schols, H. & Cohen, A., 1963. De ontwikkeling van de geologische kaart van Suriname. Geo/. en Mywo. 75, p. 142-151, 2 figg., kaart; Meded.



Geol. Mijnb. Dienst 7.








Nederlands West-Indische Gids

Hummelinck, Wagenaar P.


nl

Geijskes, D.C.



Natuurwetenschappelijk onderzoek van Suriname : 1945-1965


26 NATUURWETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK SURINAME Schulz, J. P., 1954. Verge/yAenrf /iteraiMMronrfer^oeA j'wzaAe de ^ cowsaywew/tes faw Ae/ 'Co6tna/ie-/>/an SM>wm fltvte''. Natuurwet.



Studiekring voor Suriname en de Ned. Antillen, Utrecht, 128 pp.



Schulz, J. P., i960. Eco/ogica/ s/w<ites o rain /ores/ nor/Aern 5Mname.



Verhand. Kon. Ned. Akad. Wet. Natuurk. (2) 5J, j; The Vegetation of Suriname 2, 267 pp., 70 figg., 4 pi.



Simons, A. L., 1947. Aantekeningen bij een collectie luchtfoto's van Suriname. 7/dscAr. .Kom. Ned. Aardr. Gen. 64, p. 577-605, fig., 4 foto's, krt.



Simons, A. L., 1948. De luchtkaartering in Suriname. C/t^.



Jaarb. 1946-48, p. 77-81.



Simons, A. L., 1948. Suriname en de luchtkaartering. XyrfscAr. .Kb. ,4ardr. Gew. 65, p. 653-664, 6 figg., 10 foto's.



Thiel, P. H. van, 1961. De ma/ariaro6fema*ieft iw verftand me/ de wt/-foeriwg uan Ae< Broo/>ondo-Pro/ec/. SUNEVO, 's-Gravenhage, 87 pp., 5 krtn.



Thiel, P. H. van, 1962. De Aans o tn/c<t me/ /ttorta e scAis/osoma tn i/er6and ne/ de ftoowiog t;an Ae/ S>-oAo/>on(fo-/>ro;'ec/. (SUNEVO), 's-Gravenhage, 29 pp. [/Mtt/tffsttett fan Stm'name. i?a/>po>'< waw de Cowmtsit'e {/mverstfetf t.o.', Paramaribo, 1966, 147 pp., pi.



Verhoog, J. M., 1953. De taak van het bodemkundig onderzoek in Suriname. Sur. Lana7>. j, p. 243-246.



Vers/ag werA^aawAeden S/i'c/i/in^ lVefewscAa/>/>e/y'A /ns/t/MM/ Suriname.



Dec. 1963, (53) pp.



WOSUNA. SricArin^ Weten5cAa/)/)e/yft Onder/oeA Suriname Afeder/andse ^In/iWen. /aaroericA/ J954 (1955), 38 pp. J955, 38 pp. /95, 38 pp. -J957. 31 PP- *95#, 42 pp. J959, 34 pp. J960, 40 pp. ATe/Aer/ands .FoMnda/ton /or /Ae Advancement 0/ .ResearcA rn Swrinam and <Ae ATe/Aerands ^Intfes (PTOS/NA). J?e/>or/ /or /Ae year J961 (1962), 38 pp. -7962, 42 pp. J963, 48 pp. Met platen.



Zonneveld, J. I. S., 1949. Suriname en de luchtkaartering. 7dorado r, P- 5I4-53I-Zonneveld, J. I. S., 1950. Surinaamse luchtfoto's 1. Ti;'dscAr. .Kb. Ned. ^4ardr. Gen. 67, 1950, p. 235-243, krt., 6 foto's. 1950. 2, 67, p. 605-616, 6 figg., 6 foto's. 1951. 4, 65, p. 215-220, 3 figg., 5 foto's.



Zonneveld, J. I. S., 1952. Luchtfoto-geografie in Suriname, ff./. Gids 3J. P- 35-48. iig-. 7 foto's.








Nederlands West-Indische Gids

Hummelinck, Wagenaar P.


nl

Brouwer, A.



Geologisch onderzoek van Suriname : 1945-1965


A. BROUWER GEOLOGISCH ONDERZOEK VAN SURINAME: 1945-1965 Geologisch vormt Suriname een klein deel van het Guiana-Schild, dat met het Braziliaanse Schild tot de oudste bouwelementen van Zuid-Amerika behoort. In feite vormen het Guiana-Schild en het Braziliaanse Schild samen een groot cryptozoisch (precambrisch) schild, dat slechts min of meer oppervlakkig door de Amazone-depressie in twee delen uiteenvalt. De noordvoet van het Guiana-Schild wordt bedekt door een reeks van veel jongere sedimenten. In Guyana (het vroegere British Guiana) bereikt de gordel van jonge sedimenten een zeer grote breedte. In Suriname neemt de breedte van deze gordel, de kustvlakte, toe van ca. 40 km in het oosten tot ca. 150 km in het westen. In ouderdom tussen de meeste cryptozoische gesteenten van het Guiana-Schild en de jonge sedimenten van de kustvlakte liggen de gesteenten van de Roraima-Formatie waarvan op twee plaatsen kleine erosieresten aanwezig zijn (Fig. 1).



Suriname blijkt dus in wezen te worden gevormd door twee grote geologische eenheden. Beide bestaan uit zeer uiteenlopende gesteenten, maar het verschil tussen de meestal losse of nauwelijks verkitte sedimenten van de kustvlakte en de veelal kristallijne en metamorfe gesteenten van het schild, is zo duidelijk dat het onderscheid tussen deze twee eenheden reeds lang geleden werd herkend (Fig. 2).



Ondanks het economische belang van de mijnbouw voor Suriname, was er voor de tweede wereldoorlog van de geologische ontwikkeling van het land slechts weinig bekend. Duidelijk komt dit tot uiting in het belangrijke proefschrift van R. IJzerman (1931), die na als geoloog aan de expeditie naar het Emmagebergte te hebben deelgenomen, samenvatte hetgeen toen over Uitgewerkte lezing gehouden op 27 november 1965, ter gelegenheid van het 20-jarig bestaan van de 'Natuurwetenschappelijke Studiekring voor Suriname en de Nederlandse Antillen'.



_ 27 _








Nederlands West-Indische Gids

Hummelinck, Wagenaar P.


nl
Brouwer, A.


Geologisch onderzoek van Suriname : 1945-1965



28 A. BROUWER e Fig. i. Schetskaartje van het Guiana-Schild. Licht gestippeld: de cryptozoische gesteenten van het Schild (rechts onder is nog een deel van het Braziliaanse Schild zichtbaar); donker gestippeld: de bedekking van de Roraima-Formatie op het Schild (in Suriname komt een gesoleerde rest hiervan in de Tafelberg voor). de geologie van Suriname bekend was. Gebrek aan geologische ouderdomsbepalingen maakte dat zijn werk hoofdzakelijk een petrografisch karakter heeft. Voor een schets van de geologische ontwikkelingsgeschiedenis van Suriname was het nog te vroeg.



Sinds het einde van de oorlog is onze geologische kennis van Suriname evenwel sterk toegenomen. Hiervoor zijn verschillende oorzaken aan te wijzen: (1) de instelling van een Afdeling Mijnbouw, op i januari 1943; in 1948 herdoopt in Geologisch-Mijnbouwkundige dienst; (2) de oprichting, in 1948, van het Centraal Bureau Luchtkartering, een uitvloeisel van de instelling van het Welvaartsfonds; (3) het groeiende besef bij commercile maatschappijen, dat geologisch onderzoek zou kunnen bijdragen tot verdere ont-










Nederlands West-Indische Gids

Brouwer, A.


nl
Brouwer, A.


Geologisch onderzoek van Suriname : 1945-1965



GEOLOGISCH ONDERZOEK SURINAME Kenozoieum Mciozoicum Poko2oicum Proterozoicum Archcicum Ouderdom van de Aan* 4500 m iljoen jaa Mesozolcum Reistoewn Plioceen Miocwn Oligoeeen Eocwn Paleoceen Boven -Coropina Formatie, De merara-Formatie zand * klei. tornt vtmg Me> en Khol*. mt inKhaktftngefl van jond n bruinkool Maoitrichtlen WOOm zonditMn mt ichditl paitMnttn oudwdan d Bo 9Top lijn uit Surinam* nitt mt zhrhtf Mwnd.) Fig. 2. Stratigrafische tabel van Suriname. Het rechter gedeelte geeft meer in detail de gedeelten die voor Suriname van belang zijn, nl. de gesteenten van het Schild (onder) en van de kustvlakte (boven) (verticale arcering duidt het ontbreken van afzettingen aan). De getallen links van de kolommen geven ouderdommen in miljoenen jaren aan. (Lees Paramaka-Groep)










Nederlands West-Indische Gids

Brouwer, A.


nl
Brouwer, A.


Geologisch onderzoek van Suriname : 1945-1965



30 A. BROUWER ginning van delfstoffen (ertsen) of zelfs zou kunnen leiden tot de ontginning van nieuwe delfstoffen (olie); (4) de toenemende belangstelling van wetenschappelijke zijde, vooral vanwege universiteiten en hogescholen in Nederland, voor geologische en verwante problemen in Suriname; (5) de resultaten van verscheidene belangrijke wetenschappelijke expedities die in de laatste 20 jaar werden uitgerust, en die in tegenstelling tot de meeste vroegere expedities niet meer alleen of hoofdzakelijk topografische opnemingen tot doel hadden.



Het gevolg van deze ontwikkeling is geweest dat wij thans in grote trekken een beeld van de geologische geschiedenis van Suriname kunnen ontwerpen.



Het cryptozoische schild Evenals andere cryptozoische (precambrische) schilden bestaat ook het Guiana-Schild uit tal van uiteenlopende gesteenten.



Gedeeltelijk zijn deze van magmatische, gedeeltelijk van sedimentaire oorsprong, al kan metamorfose hun oorspronkelijke karakter zeer sterk hebben veranderd. Behalve deze wisselende graad van metamorfose vormt ook het ontbreken van fossielen een moeilijkheid bij de ontrafeling van de geschiedenis van al deze gebieden. In een lange geschiedenis zijn zij onderworpen geweest aan herhaalde fasen van magmatische en tektonische activiteit. De complicaties die hieruit voortvloeien, geven ons echter tegelijkertijd een sleutel in handen tot hun ontrafeling.



Het blijkt dat sedimentatie, plooing, erosie en ook magmatische activiteit niet helemaal op ordeloze wijze elkaar afwisselen. Veelal ziet men dat na een lange fase waarin de sedimentatie overheerst, plooing, opheffing en erosie het beeld gaan beheersen.



De plooing gaat dikwijls gepaard met sterke magmatische activiteit, maar deze kan ook op andere ogenblikken in de ontwikkeling optreden. Wanneer nu na een fase waarin plooing, opheffing en erosie overheersen, de sedimentatie opnieuw inzet, dan liggen de nieuwe sedimenten discordant over verschillende bestanddelen van vroeger gevormde gesteenten heen. Ook zonder hulp van fossielen kan men dus nu de relatieve ouderdom van verschillende gesteentecomplexen ten opzichte van elkaar vaststellen.



Op deze wijze heeft men in de meeste cryptozoische schilden tot nu toe vele van dergelijke cycli kunnen herkennen. Ouderdomsbepalingen met behulp van radioactieve mineralen kunnen dan verder dienen om overeenkomstige complexen op verschil-










Nederlands West-Indische Gids

Brouwer, A.


nl
Brouwer, A.


Geologisch onderzoek van Suriname : 1945-1965



GEOLOGISCH ONDERZOEK SURINAME 31 lende plaatsen te herkennen. Door toepassing van dezelfde criteria kan men bovendien dikwijls ook binnen de afzonderlijke cycli nog tot een bepaalde volgorde van gebeurtenissen besluiten.



Het is duidelijk dat onder deze omstandigheden incidenteel onderzoek slechts weinig kan bijdragen om de geschiedenis van dergelijke oude schilden te ontrafelen. Op het sterk beschrijvende karakter van IJzerman's werk werd reeds gewezen. Het is dan ook geen wonder dat de eerste systematisch opgezette kartering vanwege de Geologisch-Mijnbouwkundige Dienst ertoe geleid heeft dat ook in de geschiedenis van het Cryptozoicum van Suriname enige tekening begint te komen *.



De tabel, Fig. 2, geeft een schematisch overzicht van de belangrijkste eenheden in het Surinaamse gedeelte van het Guiana-Schild, en van hun onderlinge ouderdomsverhoudingen. Gewoonlijk worden de gesteenten in drie grote eenheden gegroepeerd.



De oudste is hier aangeduid als Paramaka-Groep, de middelste bestaat uit de Rosebel- en de Armina-Formatie, terwijl de Roraima-Formatie, waarvan de ouderdom lange tijd niet vaststond, de jongste eenheid vormt.



De grote verscheidenheid van gesteenten die samen de Paramaka-Groep vormen, heeft er toe geleid dat in de loop der jaren vele stratigrafische namen met een beperkte betekenis zijn ingevoerd. Aangezien de onderlinge ouderdomsverhoudingen van de eenheden die hiermee worden onderscheiden, slechts zelden vaststaan, zijn deze namen in de tabel weggelaten. Zelfs een rangschikking in drie grotere eenheden binnen de Paramaka-Groep is minder goed gefundeerd dan door het gebruik van de termen Onder-, Midden- en Boven-Paramaka wordt gesuggereerd.



De vorming van de gesteenten van de Paramaka-Groep wordt afgesloten met de intrusie van een reeks basische stollingsgesteenten. Deze 'Oude basische intrusiva' worden veelal als een afzonderlijke eenheid onderscheiden, al zou men hen ook wel als het jongste element van de Paramaka-Groep kunnen beschouwen.



Duidelijk jonger zijn de gesteenten van de Rosebel- en de Armina-Formatie. In hoeverre het verschil tussen deze beide eenheden berust op verschil in ouderdom en op verschil in facies, 1 Gaarne betuig ik mijn dank aan drs. L. O'Herne, Geologisch-Mijnbouwkundige Dienst van Suriname, voor een zeer nuttige discussie over de tegenwoordige opvattingen met betrekking tot de geologie van het Schud.










Nederlands West-Indische Gids

Brouwer, A.


nl
Brouwer, A.


Geologisch onderzoek van Suriname : 1945-1965



32 A. BROUWER staat nog niet vast. De Rosebel-Formatie bevat veel grof klastisch materiaal.



Gesteenten van een heel ander type treft men aan in de, overigens uit genetisch oogpunt waarschijnlijk nogal heterogene, granieten.



Gedeeltelijk zijn zij ouder dan de Armina- en de Rosebel-Formatie, maar jonger dan de Paramaka-Groep, de z.g. 'graniet 2', gedeeltelijk zijn zij jonger dan de Armina- en de Rosebel-Formatie, de z.g. 'graniet 3'. Beide granieten staan in verband met tektonische activiteit: de 'graniet 2' met de Guyana-plooing, de 'graniet 3' met de Suriname-plooing.



De Guyana-plooing is, in ieder geval in Suriname, een betrekkelijk zwakke plooingsfase, die vooral geleid heeft tot de vorming van enige ongeveer noord-zuid lopende welvingen. Van veel meer betekenis is de Suriname-plooing, waarvan de richting vooral oost-west is. In Suriname is dit de belangrijkste cryptozoische plooingsfase. De gesteenten van de Roraima-Formatie liggen vrijwel ongestoord op deze oudere, geplooide gesteenten.



Daaruit volgt dat de Suriname-plooing ook de laatste plooing van enige betekenis is die in Suriname sporen heeft achtergelaten.



De afzettingen van de Roraima-Formatie, hoofdzakelijk nauwelijks metamorfe zandstenen en conglomeraten, zijn dus in ieder geval jonger. Aangezien zij tot voor kort nooit fossielen hadden opgeleverd, en men voor hun vorming een zeer lang interval beschikbaar heeft zonder met andere gegevens in strijd te komen, zijn er in de loop van de jaren vele en uiteenlopende gissingen over hun ouderdom gemaakt. Ook hier heeft onze kennis grote vorderingen gemaakt, zonder dat het probleem overigens helemaal is opgelost.



In Suriname komen slechts twee kleine, door erosie gespaarde overblijfselen van de Roraima-Formatie voor, waarvan die op de Tafelberg het belangrijkste is. Verder westelijk, in Guyana en in Venezuela, bezit de Roraima-Formatie echter een veel grotere verspreiding. Op vele plaatsen worden deze afzettingen door basische, intrusieve gesteenten doorsneden. Ter onderscheiding van de 'Oude basische intrusiva' aan de bovenzijde van de Paramaka-Groep spreekt men gewoonlijk van 'Jonge basische intrusiva'. Radiometrische ouderdomsbepalingen van deze intrusieve gesteenten uit Guyana wijzen op een cryptozoische ouderdom, hetgeen niet anders kan betekenen dan dat de Roraima-gesteenten die zij doorsnijden, eveneens nog van crypto-










Nederlands West-Indische Gids

Brouwer, A.


nl
Brouwer, A.


Geologisch onderzoek van Suriname : 1945-1965



GEOLOGISCH ONDERZOEK SURINAME 33 zoische ouderdom zijn. Enige jaren geleden heeft Vinckers (1961) reeds een cryptozoische ouderdom van de Roraima-Formatie bepleit. Hij vond in het gebied van de Tafelberg twee granieten, waarvan op grond van veldgegevens er n jonger, en n ouder dan de Roraima-Formatie moest zijn. Hij beschouwde de jongste van deze beide granieten als overeen te komen met de jongste van de beide granieten van het Schild.



Dit laat geen andere conclusie toe dan ook de Roraima-Formatie als cryptozoisch te beschouwen. De geringe graad van metamorfose vormt geen bezwaar tegen deze opvatting, daar ook van andere oude schilden wel dergelijke niet of nauwelijks metamorfe sedimenten bekend zijn waarvan de cryptozoische ouderdom door bedekkende cambrische afzettingen met fossielen vaststaat.



Aan de andere kant heeft Gansser (1954) reeds eerder op grond van een ingenieuze, maar nogal gewaagde correlatie voor een veel geringere ouderdom van de Roraima-Formatie gepleit.



Hij meende dat aan de rand van het Andes-Gebergte gesteenten voorkomen die nog tot de Roraima-Formatie kunnen worden gerekend, en daar rusten op gesteenten die overeenkomen met sedimenten waarvan op andere plaatsen de triadisch-jurassische ouderdom met fossielen kon worden bepaald. De Roraima-Formatie zou dan van postjurassische ouderdom zijn, en Gansser plaatst de formatie voorlopig met een vraagteken in het Krijt. Op grond van de nieuwste gegevens zou men nu kunnen zeggen dat voor beide opvattingen goede argumenten bestaan.



Wij zullen rekening moeten houden met de mogelijkheid dat de Roraima-Formatie in feite uit twee gedeelten van zeer verschillende ouderdom bestaat. Dat deze tot dusverre in het veld niet onderscheiden werden, kan het gevolg zijn van twee factoren, nl. (1) vorming onder ongeveer gelijke omstandigheden, en (2) herkomst van het materiaal van ongeveer overeenkomstige gesteenten van het Schild.



Onlangs zijn van gesteenten behorende tot de 'graniet 2' en tot de 'graniet 3' radiometrische ouderdomsbepalingen beschikbaar gekomen (Priem e.a., 1966). Het blijkt dat aan de gesteenten van deze beide groepen ouderdommen toekomen die elkaar slechts weinig ontlopen, en die in de buurt van 1900 miljoen jaar (m.j.) liggen. De 'Jonge basische intrusiva' uit Guyana, die op geologische gronden jonger moeten zijn, geven een iets hogere ouderdom, nl. ruim 2000 m.j. Blijkbaar schuilen er in deze uit-










Nederlands West-Indische Gids

Brouwer, A.


nl
Brouwer, A.


Geologisch onderzoek van Suriname : 1945-1965



34 A. BROUWER komsten nog (relatief!) kleine onnauwkeurigheden. Het is overigens van belang om te zien dat geheel vergelijkbare resultaten zijn verkregen uit radiometrische ouderdomsbepalingen van gesteenten uit Guyana en uit Frans Guiana. Niet alleen behoren de Surinaamse cryptozoische gesteenten, inclusief een deel van de Roraima-Formatie, tot n cylcus, ook een aanzienlijk deel van de gesteenten in de naburige landen maakt deel uit van die zelfde cyclus. Holtrop (1962) heeft er op gewezen dat het gehele complex van gesteenten het beste kan worden beschouwd als de opvulling van een lange geosynclinale die men van Venezuela tot in Brazili kan vervolgen. Verscheidene aspecten van de samenstellende gesteenten en van de structuur van het gebied zijn goed met deze opvatting te rijmen. De uitvloeingsgesteenten die belangrijk zijn onderin de Paramaka-Groep, en die zeker gedeeltelijk submarien ontstaan zijn, stellen in deze gedachtengang het produkt van een vroege magmatische fase voor. De fijne gesteenten van de Paramaka-groep vertegenwoordigen een rustige sedimentatiefase in het centrale deel van de geosynclinale.



Kalken, in Suriname schaars, maar in naburige gebieden soms van meer belang, staan waarschijnlijk met een randfacis van de geosynclinale in verbinding.



Tegen het einde van de vorming van de Paramaka-Groep treedt een zwakke plooingsfase op (Guyana-plooing) die zich vooral uit in het ontstaan van enige min of meer noord-zuid verlopende opwelvingen. De lange geosynclinale wordt hierdoor als het ware in een viertal bekkens verdeeld, nl. van west naar oost: (1) het bekken van Venezuela en Guyana, (2) het bekken van Corantijn-Adampada, (3) het bekken van de Marowijne, en (4) het bekken van de Oyapock. Het gevolg van deze bewegingen, het woord plooing is wellicht in sommige gevallen reeds te sterk, is in de eerste plaats dat de toevoer van klastische materiaal een nieuwe, krachtige impuls krijgt. In de grove gesteenten van de Rosebel-Formatie is dit duidelijk weerspiegeld.



De bewegingen die zich reeds in de Guyana-plooing manifesteren, culmineren ten slotte in de veel sterkere Suriname-ploong.



Deze plooing, die in het algemeen een strekking vertoont in de lengterichting van de geosynclinale, gaat gepaard met het ontstaan van de z.g. 'graniet 3', evenals de 'graniet 2' een heterogene groep van gesteenten. De Suriname-plooing leidt tot een zeer ingrijpende verandering van het beeld. Het gebied wordt opgeheven, en als gevolg daarvan komen grote hoeveelheden klas-










Nederlands West-Indische Gids

Brouwer, A.


nl
Brouwer, A.


Geologisch onderzoek van Suriname : 1945-1965



GEOLOGISCH ONDERZOEK SURINAME 35 tisch materiaal beschikbaar. Waarschijnlijk moet men de Roraima-Formatie wel gedeeltelijk als het resultaat van deze ontwikkeling zien. Deze afzettingen liggen dan ook discordant op de oudere gesteenten.



Oudere gesteenten, die de ondergrond van de Paramaka-Groep vormen, zijn tot dusverre uit Suriname niet bekend, al is het niet uitgesloten dat zij in de stratigrafisch diepst gerodeerde gedeelten nog eens ontdekt zullen worden. In Frans Guiana zijn zij reeds lang bekend, en gedeeltelijk ook langs radiometrische weg gedateerd. Suriname omvat slechts een klein gedeelte van het Guiana-Schild, en het is daarom niet verwonderlijk dat de oppervlakte ervan geheel door n bij elkaar behorend complex van gesteenten wordt ingenomen.



De sedimenten van de kuststrook De noord voet van het Guiana-Schild is bedekt door veel jongere, gedeeltelijk ongeconsolideerde sedimenten. Het gebied waarin zij voorkomen is enigszins trechtervormig en bezit zijn grootste breedte in Guyana. In Suriname neemt de breedte dan ook van oost naar west toe. Ondanks de grote dikte die deze sedimenten kunnen hebben, in Guyana meer dan 2000 m, heeft men lange tijd gemeend dat het om afzettingen van pleistocene, of hoogstens van pliocene en pleistocene ouderdom ging. Dankzij micropaleontologisch onderzoek weten wij thans dat op verschillende plaatsen in de kuststrook op betrekkelijk geringe diepte (ca. 300 m) Paleoceen (oudste Kenozoicum) aanwezig is (van Voort-HUYSEN, i960; VAN DER HAMMEN, WlJMSTRA & LeIDELMEYER, 1961). In Guyana kon langs palynologische weg worden aangetoond dat een aanzienlijk deel van de bedekking op het Cryptozoicum tot het Boven-Krijt behoort (van der Hammen & Wijmstra, 1964), en naar alle waarschijnlijkheid geldt dit ook voor Suriname. Dit gedeelte bestaat hoofdzakelijk uit zandsteen, al komen vooral onderin vrij veel klei- en schalielagen voor. Het ontbreken van mariene fossielen, en de aanwezigheid van talrijke bruinkoollaagjes in het bovenste deel, wijzen in de richting van een continentale afzetting. Over de nauwkeurige ouderdom van dit pakket is nog weinig bekend. Indien inderdaad slechts het bovenste gedeelte van het Boven-Krijt aanwezig is, zouden de grote dikte en de min of meer gelijkblijvende facies wijzen op een sterk dalend bekken met een krachtige materiaaltoevoer uit het achterland.










Nederlands West-Indische Gids

Brouwer, A.


nl
Brouwer, A.


Geologisch onderzoek van Suriname : 1945-1965



36 A. BROUWER Iets meer weten wij reeds van het kenozoische gedeelte van de opeenvolging. Lithologisch bestaat het uit een afwisseling van zand en klei, met hier en daar laagjes bruinkool en kaolien. Enkele mariene fossielen zijn uit dit gedeelte bekend. Drooger (i960) vermeldt de aanwezigheid van paleocene foraminiferen en ostracoden, maar de ouderdomsbepalingen in dit pakket berusten tot nu toe hoofdzakelijk op de pollenflora (van der Hammen & Wijmstra, 1964). Dientengevolge stuit een nauwkeurige vergelijking met de Europese standaardindeling van het Kenozoicum nog op grote moeilijkheden. Wel is uit de vergelijking van de pollenflora van verschillende gedeelten van de opeenvolging duidelijk geworden dat de opeenvolging verscheidene onderbrekingen vertoont. De belangrijkste hiervan correspondeert met een groot gedeelte van het Eoceen, en omvat mogelijk ook nog een deel van het Oligoceen. Interessant is het nu om te zien dat de vorming van de bauxiet die verder zuidelijk in de kustvlakte als overblijfsel van een reeds sterk door erosie aangetast niveau voorkomt, in dit interval moet worden geplaatst. Studie van de sedimenten in de nabijheid van deze bauxiet maakt duidelijk dat de bauxiet van sedimentaire oorsprong is.



Het tweede belangrijke hiaat omvat een aanzienlijk gedeelte van het Mioceen.



In de sedimenten die jonger zijn dan het eerste grote hiaat (Coesewijne-Formatie), komen dikwijls grote aantallen pollenkorrels van 7?Az'zo^>/jora voor, in de jongste sedimenten van het Plioceen af samen met pollenkorrels van ^li/iceMma, zodat een aanzienlijk deel van deze sedimenten blijkbaar een litorale facies vertegenwoordigt. De grote fluctuaties in de frequentie van deze beide genera wijzen er op dat de hoogte van het land ten opzichte van de zeespiegel en daarmee ook de ligging van de kustlijn -aan vrij grote schommelingen onderhevig was.



De slotfase van de kenozoische geschiedenis heeft duidelijk de invloed ondergaan van de pleistocene klimaatschommelingen, zij het ook dat hun invloed vooral indirect is. Het aangroeien en af smelten van de grote pleistocene landijskappen leidde tot aanzienlijke fluctuaties van het zeeniveau, en het zijn vooral deze fluctuaties met de daaraan verbonden heen en weer gaande bewegingen van de kustlijn, die het beeld van het Pleistoceen van de Surinaamse kustvlakte beheersen. De dalende, glaciale zeespiegels veroorzaakten regressies waarbij de kust veel noorde-










Nederlands West-Indische Gids

Brouwer, A.


nl
Brouwer, A.


Geologisch onderzoek van Suriname : 1945-1965



GEOLOGISCH ONDERZOEK SURINAME 37 lijker kwam te liggen dan thans het geval is. Grote delen van de tegenwoordige kustvlakte behoorden onder zulke omstandigheden tot een savannegordel. Omgekeerd leidden de stijgende, interglaciale zeespiegels tot transgressies. Zowel in de pollenflora als in de sedimenten is deze ontwikkeling weerspiegeld. De regressiefasen worden door hoge percentages grassen, de transgressiefasen door hoge percentages van mangrove-elementen (i?Ajro^)Aora en .dvtcenttta) gekenmerkt (van der Hammen, 1963).



De sedimentatie in de kustvlakte vond vooral tijdens de transgressiefasen plaats. De regressiefasen gingen met bodemvorming gepaard. De aanwezigheid van sedimenten en flora's uit het Riss-Wrminterglaciaal en uit het Wrmglaciaal is tot dusverre met zekerheid aangetoond. Voortgezet onderzoek zal zeker ook oudere gedeelten van het Pleistoceen aan het licht brengen.



De jongste pleistocene transgressie van interglaciaal karakter welke correspondeert met het Holoceen heeft het aanzien gegeven aan een belangrijk gedeelte van de tegenwoordige kustvlakte en is veel beter bekend dan de oudere transgressies. Zonder in details te treden kan men zeggen dat hetgeen in Suriname reeds lang als de 'jonge kustvlakte' (Demerara-Formatie) wordt onderscheiden een holocene vorming vertegenwoordigt, terwijl de landwaarts daarvan gelegen oude kustvlakte een preholocene vorming voorstelt. De sterke insnijding die de sedimenten van de oude kustvlakte hebben ondergaan, vooral langs de dalen van de belangrijkste rivieren, en in mindere mate ook daartussen, mag dan ook wel in de eerste plaats op rekening van erosie tijdens het Wrmglaciaal worden gesteld. Toen het zeeniveau daarna begon te stijgen, drong de zee aanvankelijk in de diepe rivierdalen snel ver naar binnen. Met de voortgaande stijging van het zeeniveau werden vervolgens ook tussen de dalen gelegen delen van de oude kustvlakte overstroomd.



De mariene facies van de holocene sedimenten bestaat hoofdzakelijk uit kleien van het type parwa-klei. Het materiaal is, gezien de zeer constante eigenschappen, waarschijnlijk niet van lokale oorsprong. Naar alle waarschijnlijkheid werd en wordt het door de noord-equatoriale stroom uit oostelijke richting aangevoerd.



Tot de interessantste verschijnselen van de jonge kustvlakte behoren de ritsen, langgestrekte en enigszins boven de omgeving uitstekende zandruggen. Veelal treden zij in bundels op, die in westelijke richting enigszins uitwaaieren. Dit patroon maakt










Nederlands West-Indische Gids

Brouwer, A.


nl
Brouwer, A.


Geologisch onderzoek van Suriname : 1945-1965



38 A. BROUWER duidelijk dat zij onder invloed van een westwaarts gerichte stroom als strandwallen zijn ontstaan. Een deel van de ritsen bestaat uit kwartszand, maar in het westen komen ook ritsen voor die grotendeels uit schelpgruis en schelpen bestaan. De incidentele aanvoer en de sedimentatie van dit zandige materiaal blijven voorlopig nog een merkwaardig probleem. Volgens Pons (1966) vertegenwoordigen de schelpritsen in het westen een jongere fase van het Holoceen dan de brede zandritsen in het oosten.



Aan de hand van pollenonderzoek en van enkele "C-dateringen kon van der Hammen (1963) aantonen dat het grootste deel van de holocene transgressie omstreeks 6000 jaar geleden voorbij was. Sindsdien is het meest zeewaartse deel van de huidige kustvlakte onder een betrekkelijk stabiel zeeniveau ontstaan.



Pons (1966) onderscheidt hierin nog drie verschillende fasen.



De wijze van ontstaan van de mariene sedimenten maakt dat zij zeer bruikbaar zijn als natuurlijke peilschalen om de relatieve hoogte van het zeeniveau uit af te leiden, te meer als de betreffende afzettingen goed gedateerd kunnen worden. Van der Hammen (1963) meent dat er in Guyana duidelijke aanwijzingen voor een subboreale daling en een subatlantische stijging van het zeeniveau zijn. Bodemkundige argumenten wijzen in dezelfde richting (Pons, iq66). Uit een vergelijking van de ritshoogtes, verkregen door waterpassing, in het oostelijke kustgebied van Suriname, had Brouwer (1953) reeds vroeger afgeleid dat de jonge kustvlakte tijdens een geleidelijke, mogelijk nmaal onderbroken, daling van het relatieve zeeniveau moet zijn ontstaan. Al deze gegevens worden bijzonder interessant wanneer men in aanmerking neemt dat tegenwoordig algemeen wordt aangenomen dat het Holoceen gekenmerkt wordt door een voortgaande, maar geleidelijk in betekenis afnemende stijging van het zeeniveau (Jelgersma, 1961). De gegevens langs de kust van de Guiana's zijn hier alleen mee in overeenstemming te brengen indien men aanneemt dat de geschiedenis van de jonge kustvlakte merkbaar benvloed is door bewegingen van de ondergrond. Deze gedachte wordt bevestigd door de verschillende hoogte waarop thans de afzettingen van de Wanicafase liggen.



Pons (1966) wees er op dat deze in het oosten van Suriname hoger liggen dan in het westen. De rijzing van de ondergrond, waarschijnlijk een gevolg van de opheffing van het Guiana-Schild, was in het oosten blijkbaar sterker dan in het westen. In het oosten heeft zij klaarblijkelijk gedurende de laatste 6000 jaar de stijging van het zeeniveau overtroffen.










Nederlands West-Indische Gids

Brouwer, A.


nl
Brouwer, A.


Geologisch onderzoek van Suriname : 1945-1965



geologisch onderzoek suriname 39 Epiloog De twee delen waaruit Suriname geologisch bestaat, hebben ieder hun eigen problemen en hun eigen mogelijkheden met betrekking tot de voortzetting van het wetenschappelijke onderzoek. Wel is in de laatste decennia onze kennis met rasse schreden voorwaarts gegaan, maar dit betekent allerminst dat Suriname geen geologische problemen meer kent. Integendeel, wij zijn thans op een punt beland vanwaar wij duidelijk de bestaande problemen kunnen overzien. Daardoor wordt het mogelijk de problemen scherp te formuleren en het onderzoek te richten op de oplossing daarvan. Sommige van deze problemen zijn van algemeen belang, en de betekenis van hun oplossing strekt zich uit tot buiten het belang dat zij voor de Surinaamse geologie hebben.



Dit geldt in de eerste plaats voor het Guiana-Schild. De studie van een cryptozoische geosynclinale met haar gemetamorfoseerde sedimentaire opvulling en haar bijbehorende magmatische gesteenten, vormt een veelbelovend veld van onderzoek. Daartoe is in de eerste plaats voortzetting van de moeilijke geologische kartering nodig, en voorts vooral verdieping van ons inzicht in de petrologie van het gehele complex.



Daarnaast biedt ook voortzetting van het onderzoek van de sedimenten in de kuststrook tal van boeiende aspecten. Van het oudere gedeelte van deze sedimenten is onze stratigrafische kennis nog uiterst beperkt. In het pleistocene gedeelte van deze sedimenten treden twee belangwekkende vraagstukken direct naar voren: (1) het effect van de glaciaal/interglaciale klimaatschommelingen in een tropisch gebied, en (2) de geschiedenis van het pleistocene zeeniveau. Het ziet er naar uit dat Suriname hier een bijzonder boeiend studieveld oplevert. Het spreekt haast wel vanzelf dat de bestudering van de sedimenten in de kuststrook aangevuld zal moeten worden door verder onderzoek van de sedimenten en de sedimentatie-omstandigheden voor de kust in zee.



Met een duidelijk gerichte inspanning zal Suriname stellig in de volgende twintig jaar belangrijk kunnen bijdragen tot de oplossing van een aantal zeer interessante geologische vraagstukken van verstrekkende betekenis.










Nederlands West-Indische Gids

Brouwer, A.


nl
Brouwer, A.


Geologisch onderzoek van Suriname : 1945-1965



40 A. BROUWER LITERATUUR In dit overzicht zijn slechts de in de tekst aangehaalde publicaties opgenomen, benevens enkele andere publicaties, hoofdzakelijk van recente datum. Met behulp hiervan is de oudere literatuur gemakkelijk te vinden.



Audretsch, F. C. d', 1957. B/ao" A'ae/. Geol. krt. 1 : 100.000 Geol.



Mijnb. Dienst Sur., D 7. 58 pp. -f kaart.



Brouwer, A., 1953. Rhythmic depositional features of the East-Surinam coastal plain. Geo/. cm A/ynfc. (m.s.) 75, p. 226-236.



Choubert, B., 1964. Ages absolus du Prcambrien guyanais. C. /?.



Sc. Paris 25*, p. 631-634.



Doeve, G., 1961. Problems in rock corellation in Surinam. iVoc. /nter-Gwiana Geo/. Co/., Georgetown 1959, p. 47-55.



Doeve, G., 1966. Delfstoffen in Suriname. TyVfocAr. A'on. AW.



Gn. (Sj, p. 94-107.



Drooger, C. W., i960. Microfauna and age of the Basses Plaines Formation of French Guyana. Proc. A'om. Aferf. ^4&ad. We<. (B) 6j, p. 449-468.



Gansser, A., 1954. The Guiana Shield (S. America). Geological observations. .Ec/og. geo/. /ie/y. 47, p. 78-112.



Hammen, T. van der, 1963. A palynological study on the Quaternary of British Guiana. Leirfse Geo/. Medea*. 29, p. 125-168.



Hammen, T. van dek, 1966. De palynologie van het Guiana-bekken.



Tijdschr. Aon. Ated. y4ayrfr. Gen. 6,3, p. 128-138.



Hammen, T. van der eft Wijmstra, T. A., 1964. A palynological study of the Tertiary and Upper Cretaceous of British Guiana. Leirfse GeoZ.



Aferfed. jo, p. 183-241.



Hammen, T. van dek & Wijmstra, T. A. & Leidelmeyer, P., 1961.



Paleocene sediments in British Guiana and Surinam. Geo/. en Afynfc. 40, p. 231-232.



Hawkes, D. D., 1966. The petrology of Guiana dolerites. Geo/. .Woj. joj, P- 32O-335-Holtrop, J. F., 1962. De mawaaa/eMingen fan Ae/ Gwiana Meded. Geol. Mijnb. Dienst Sur. jj, xi + 514 pp., 17 krtn.










Nederlands West-Indische Gids

Brouwer, A.


nl
Brouwer, A.


Geologisch onderzoek van Suriname : 1945-1965



GEOLOGISCH ONDERZOEK SURINAME 41 IJzerman, R., 1931. Owf/nie 0/ //( geo/ogy and />efro/ogy 0/ Surinam ()<c/j Gwtana). Acad. proefschrift Utrecht, 519 pp.



Jelgersma, S., 1961. Ho/ocene sea /et'e/cAanges n 77ie A'e//fer/ands. Meded.



Geol. Stichting (C) VI (7); acad. proefschrift Leiden, 100 pp.



McDougall, I. & Compston, W. & Hawkes, D.D., 1963. Leakage of radiogenic argon and strontium from minerals in Proterozoic dolerites from British Guiana. A'a/wre J9#, p. 564-567.



Montagne, D. G., 1964. New facts on the geology of the "young" unconsolidated sediments of northern Surinam. Geo/. en Mynfc. 4J, p. 499-5I5-O'Herne, L., 1958. B/ad Berg en Da/. Geol. krt. 1 : 100.000, Geol. Mijnb.



Dienst Sur., C 7. 56 pp. + kaart.



Pons, L. J., 1966. Geogenese en pedogenese in de jong-holocene kustvlakte van de drie Guyanas. ri/'dsc/r. iv'on. A^erf. /Jonir. Gen. iVj, p. 153-172.



Priem, H. N. A. & Boelrijk, N. A. I. M. & Verschure, R. H. <S Heheda, E. H., 1966. Isotopic age determinations on Surinam rocks. Geo/. en Mt/'n. 45, p. 16-19.



Snelling, N. J., 1963. The age of the Roraima Formation, British Guiana.



Na/wre 20J, p. 463-464.



Stainforth, R. M., 1966. Occurrence of pollen and spores in the Roraima Formation of Venezuela and British Guiana. .Vafwre 210, p. 292-294.



Vinckers, H. Beckering, 1961. New data on the Table Mountain area. /aar6. Geo/. Mt/nft. DieMs/ 5r. 7956-/95^, p. 73-78.










Nederlands West-Indische Gids

Brouwer, A.


nl
Lanjouw, J.


Botanisch onderzoek van Suriname : 1945-1965



J. LANJOUW BOTANISCH ONDERZOEK VAN SURINAME: 1945 1965 Het botanisch onderzoek van Suriname (waarmede in dit overzicht dan bedoeld wordt de floristiek en plantengeografie in uitgebreide zin) heeft zich sinds het begin van deze eeuw geconcentreerd in het Instituut voor Systematische Plantkunde (Botanisch Museum en Herbarium) van de Rijksuniversiteit te Utrecht.



Hier was de F/ora 0/ Swmiame vr 1940 goed op gang gekomen, en vlak voor het begin van de oorlog waren nieuwe plannen voor botanisch onderzoek van nog niet of nauwelijks bezochte gebieden in gang gezet. De 10de mei 1940 maakte daaraan een abrupt einde. Tijdens de oorlog gaven enkelen van ons zich over aan idealistische gedachten over hoe het straks na afloop zou moeten gaan. Gelukkig dat we deze gedachten hadden, want hierdoor kon de stoot gegeven worden tot de oprichting van de Studiekring. Door de oprichting van de Studiekring konden wij het onderzoek in versneld tempo voortzetten. Laten wij niet vergeten dat we het tij mee hadden. Het wegvallen van onze mogelijkheden in Indonesi gaf steun aan de aandacht voor Suriname.



De algemene ingang van de gedachte om mee te werken aan ontwikkelingslanden was een tweede gunstige omstandigheid.



Het belangrijkste was wellicht het naoorlogse inzicht dat wetenschappelijk werk in welke vorm ook gesteund diende te worden.



Daarnaast tenslotte was een gunstige factor de natuurlijke uitbreiding welke de universiteitsstaven kregen door de stormachtige toeneming van het aantal studenten.



Op botanisch gebied was de toestand die wij na de bevrijding aantroffen in Suriname ten dele teleurstellend. De Tafelberg waar onze expeditie (1940) heen zou gaan was intussen door de Lezing gehouden op 27 november 1965, ter gelegenheid van het 20-jarig bestaan van de 'Natuurwetenschappelijke Studiekring voor Suriname en de Nederlandse Antillen'.










Nederlands West-Indische Gids

Lanjouw, J.


nl
Lanjouw, J.


Botanisch onderzoek van Suriname : 1945-1965



BOTANISCH ONDERZOEK SURINAME 43 Amerikanen onderzocht. Stahel had een serie houtmonsters met bijbehorend herbarium laten maken, zoals later bleek ten dele met opoffering van vroeger genummerde bomen. Toch was het deze collectie, de eerste die na de oorlog bij ons binnenkwam (later gevolgd door duplicaten van Maguire's Tafelberg expeditie) die tot het rveil van ons botanisch onderzoek leidde.



Een bezoek van Pulle en mij aan de toenmalige Minister van Overzeese Gebiedsdelen heeft er toe geleid dat 2 assistentenplaatsen uitsluitend voor het botanisch onderzoek van Suriname werden ingesteld. Nog belangrijker was, dat dit de stoot was tot de ontwikkeling van het Systematisch-Anatomisch Houtonderzoek, dat sindsdien een grote vlucht heeft genomen. In de uitgebreide collectie hout die ons thans ter beschikking staat is de Collectie-Stahel een haast onbelangrijk en vergeten deel geworden. Toch was het deze collectie die geleid heeft tot de eerste belangrijke publicatie van de dames Amshoff en Mennega. De verdere uitbouw van het systematisch en anatomisch onderzoek door mej. Mennega heeft enkele jaren geleden geleid tot het fraaie j3omen&oe van Suriname door haar en door de heer Lindeman (met tekeningen van Hekking).



Een zeer belangrijke factor in de voortgang van het botanisch onderzoek van Suriname is geweest de uitbouw of heroprichting van de verschillende diensten in Suriname waarvan bovenal genoemd moet worden 's Lands Bosbeheer onder de stimulerende leiding van de Hulster. Zonder de bijdrage en medewerking van 's Lands Bosbeheer zou het botanisch onderzoek in Suriname nooit de intensiteit hebben kunnen bereiken, die wij thans toch wel met voldoening kunnen constateren. Wat is er nu in die 20 jaar gebeurd? Welke richting heeft het botanisch onderzoek gekregen ? Wat moet er laten we zeggen in de volgende 20 jaar -nog gebeuren ?



Als wij deze vragen willen beantwoorden dan blijkt dat gedeeltelijk het onderzoek een voortzetting is geweest van het werk van vr de oorlog, maar dat daarnaast, behalve een verschuiving in accent, ook een geheel nieuw type van onderzoek is begonnen.



In de eerste decennin van deze eeuw had de botanische inventarisatie de grootste belangstelling. Door de verschillende expedities was veel materiaal verzameld, het laatst door de drie jaar durende grote grensexpeditie van de dertiger jaren. Bijzonder belangrijk waren de collecties bijeen gebracht in de bosreservaten










Nederlands West-Indische Gids

Lanjouw, J.


nl
Lanjouw, J.


Botanisch onderzoek van Suriname : 1945-1965



44 J. LANJOUW door het toenmalige Boschwezen dat helaas door bezuiniging in 1924 ten onder ging. Al deze grote collecties gaven Pulle de moed in (1931) 1932 de F/ora 0/ Swmtame te starten en in de 10 relatief zo rustige (weinig studenten) jaren die volgden, konden veel afleveringen gepubliceerd worden.



De publicatie van de F/ora was begonnen met de wetenschap dat er eigenlijk nog heel wat te inventariseren was. De plannen van na de oorlog waren dan ook ten dele weer duidelijk gericht op verdere inventarisatie.



Deze inventarisatie na de oorlog vertoont vijf aspecten: j.



Verzamelen in het verwaarloosde kustgebied van zwampen en ritsen. 2. Verzamelen in het gebergte: Nassaugebergte, Emmaketen, Wilhelminagebergte, Bakhuisgebergte. J. Verzamelen (voornamelijk door Bosbeheer) in systematisch vastgelegde tracs in de verschillende bostypen. 4. Gericht verzamelen van bepaalde systematische groepen, dat alleen door een specialist goed kan worden gedaan: Bladmossen, Varens, Palmen. 5. Verzamelen van representatieve houtmonsters met daarbij behorend herbariummateriaal.



Het resultaat van deze doelbewuste inventarisatie heeft zijn vruchten afgeworpen. Van vele soorten werd het voorkomen in Suriname door deze collectie voor het eerst vastgesteld. De 'zeldzaamheid' van bepaalde soorten kon tot de juiste proporties worden teruggebracht. Nieuwe systematische eenheden vormden een wezenlijke bijdrage tot de systematiek. Monografische studies konden nu met vrucht worden aangevat. De reeds genoemde systematische houtanatomie kon zich ontwikkelen tot een waardevolle wetenschappelijke aanvulling van de kenmerken van de soorten en genera, en tot een bijdrage voor het praktische bosonderzoek. Een nog niet gereed gekomen vergelijkende plantengeografische studie van de gebergteflora kon worden aangevat.



Met de reis van Florschtz in 1951/52, speciaal gericht op het verzamelen van de mossen, werd gelijk een geheel nieuw aspect van de floristische inventarisatie van Suriname begonnen.



Behalve incidentele verzamelingen en nog incidenteier publicaties was de aandacht steeds gericht geweest op de Angiospermen en de varens. Dit is nu anders geworden en onlangs is besloten alle plantengroepen in de F/or van Suriname op te nemen.



Als dit mag gelukken dan zijn wij straks misschien zelfs Nederland voorbijgestreefd. Er zal echter zeker nog heel wat water door de vele stromen van Suriname en in het Brokopondomeer










Nederlands West-Indische Gids

Lanjouw, J.


nl
Lanjouw, J.


Botanisch onderzoek van Suriname : 1945-1965



BOTANISCH ONDERZOEK SURINAME 45 moeten stromen voor we ook gereed zijn met bijv. alle Thallophyten.



Nu wij toch de F/ora 0/ Sur/wame aan het behandelen zijn, is het wel goed om iets te zeggen over de afwerking van de nog niet verschenen delen van de Angiospermen. Men zal en wellicht niet ten onrechte misschien met licht verwijtende stem zeggen: "In de laatste 20 jaar zijn heel wat minder afleveringen van de Ffora verschenen dan in de daaraan voorafgaande 15 jaar". Dat heeft verschillende oorzaken. Eensdeels is de toestand minder somber dan het lijkt. Er zijn heel wat manuscripten, die praktisch voor publicatie gereed zijn; in de komende jaren zullen wij misschien wel meer afleveringen in druk kunnen geven dan de geldmiddelen toelaten. Daarnaast waren de overgebleven families van dien aard, dat eerst specialistische inventarisatie diende plaats te hebben alvorens de bewerking kon worden afgesloten.



Een voorbeeld daarvan is de bewerking van de Palmen, die juist onlangs een zo fraaie afsluiting heeft gekregen. Voor andere families, zoals bijv. de Orchideen, zal nog op een geschikte specialist gewacht moeten worden. Een andere vertragende omstandigheid is geweest dat wij een andere en meer wetenschappelijk monografische werkwijze als doel hebben gesteld, zoals uit de recente studies over de Mossen en Palmen kan blijken.



Ook werkte afleidend de grote hoeveelheid binnenkomend materiaal van zowel 's Lands Bosbeheer als van degenen die in Suriname vegetatiekundige studies verrichtten. Al dit materiaal moest als hulp-verlenende dienst zoveel mogelijk op naam gebracht worden. Dit vergde en vergt veel tijd van de betrokken stafleden. Ook kwam veel van dergelijk materiaal binnen van de omliggende gebieden in Zuid-Amerika, daar het Utrechtse Instituut een goede naam heeft verworven wat betreft te zijn een vraagbaak op het gebied van de Neotropische flora. In niet onbelangrijke mate hangt dat ook samen met de ontwikkeling van onze kennis van de tropisch Zuidamerikaanse houtanatomie.



Met behulp daarvan kon bijv. veel steriel materiaal geheel of ten dele op naam worden gebracht.



Tenslotte moet nog genoemd worden wat betreft de systematiek het enkele jaren geleden begonnen werk aan de Zakflora, waarvoor de heren Kramer en Hekking een speciale studiereis maakten voor het verzamelen van gegevens. Het werk vordert langzaam. Binnenkort zullen de eerste gedeelten in een voorlopige gestencilde vorm maar wel voorzien van illustraties ge-










Nederlands West-Indische Gids

Lanjouw, J.


nl
Lanjouw, J.


Botanisch onderzoek van Suriname : 1945-1965



46 J. LANJOUW publiceerd worden. Dit vooral ook om het werk in de praktijk te toetsen.



Een praktisch geheel nieuw gebied van onderzoek is in de laatste 20 jaar geweest het vegetatiekundig en oecologisch onderzoek.



Hier is de samenwerking met 's Lands Bosbeheer nog inniger geweest, daar op dit gebied deze dienst niet alleen het materiaal verzamelde maar daadwerkelijk aan het wetenschappelijk onderzoek deel heeft genomen. Incidenteel was op dit gebied vr de oorlog wel iets gedaan, zoals mijn eigen savannen en zwampenstudie, maar in feite is toch het werk pas in de laatste 20 jaar goed tot ontwikkeling gekomen.



Dit is begonnen met de Wetenschappelijke Expeditie van 1948/49, die als resultaat had de fraaie zwampen- en kustbosstudie van Lindeman. Een troetelkind van mijzelf, de savannen, is gevolgd door studies van eerst Heyligers daarna Mevr. van DONSELAAR-TEN BOKKEL HUININK en VAN DONSELAAR. Onze kennis van de savannen beneden de vallen is nu misschien nog wel niet volledig, maar toch zeer goed. Vooral ook de oecologisch getinte studie van Mevr. van Donselaar is een fraaie aanvulling van een aspect beworteling en kan zelfs voor vele beter onderzochte streken van het gematigde gebied een voorbeeld worden genoemd. De vegetatiekunde van het bos werd door 's Lands Bosbeheer en ons Instituut (Lindeman en Schulz) eveneens met kracht ter hand genomen. De waardevolle oecologische studie van het bos van Schulz behoort tot het beste dat op dit gebied over de tropen is verschenen. Lindeman & Molenaar konden op grond van al die onderzoekingen een voorlopig overzicht samenstellen van de vegetatietypen van Suriname.



Als al deze vegetatiekundige en plantengeografische gegevens straks aangevuld kunnen worden met: 1) Na nog enkele expedities naar nog andere gebergten in Suriname, een floristisch en vegetatiekundige inventarisatie van de gebergten. 2) Een floristische en vegetatiekundige exploratie van de grote Zuidelijke savanne. 3) Monografische bewerking van de feitelijke en geplande natuurreservaten dan kan een plantengeografisch en vegetatiekundig werk voor geheel Suriname worden samengesteld.



Naast de reeds genoemde Thallophyten, al met al nog vele jaren werk. Maar als dat dan af is, hebben we dan niets meer te doen? Nee, ongetwijfeld nog heel veel. Op enkele van de laatste tochten werd al een schuchter begin gemaakt met het verzamelen










Nederlands West-Indische Gids

Lanjouw, J.


nl
Lanjouw, J.


Botanisch onderzoek van Suriname : 1945-1965



BOTANISCH ONDERZOEK SURINAME 47 van cytologisch materiaal voor het veelbelovende cytotaxonomische onderzoek. Een kleine publicatie verscheen reeds hierover. Ook chemotaxonomisch onderzoek staat thans op het programma.



In dit overzicht is gezwegen over het fraaie werk /VWi'g P/anten en S*r/>/attten jm Suriname van Ostendorf. Ook is niet genoemd het plantenfysiologische bijzonder interessante onderzoek van mej. Ruinen en het genetisch toegepaste onderzoek van Bekendam. Ook niet of nauwelijks het toegepast wetenschappelijk onderzoek van Landbouwproefstation en 's Lands Bosbeheer.



Al met al kunnen wij trots zijn op wat de laatste 20 jaar op botanisch gebied is bereikt en dankbaar voor de gelegenheid die werd geboden dit te doen. De 'Studiekring' heeft zeker in belangrijke mate hieraan bijgedragen.



LITERATUUR Amshoff, G. J. H., 1948. Enumeration 0/ /Ae Atrbartwm specimens 0/ a Suriname twoa" co/fcc/ton mr 6y />ro/. G. S/aAe/. Uitg. Studiekring 2, 46 pp. Sn/>/>femw/, 1950, 4 pp.



Bekendah, J., 1961. /ndwc/ie uan widulies 6y rys< door rw/gewftes/ra/twg'.



Meded. Landb.h. Wageningen 6j, viii -f 68 pp., 14 gr. Diss. Wageningen.



Donselaar, J. van, 1965. y4w eco/ogica/ arcd />Ay<o^eo^ra/)Atc s/wiy o/ wortfAern Surinam soyawnas. Wentia 74; Veget. Sur. 4; Meded. Bot.



Mus. Herb. 2jj; 163 pp., ill., krtn. Diss. Utrecht (mimeogr. 1963).



Donselaar ten Bokkel Huinink, W. A. E. van, 1966. S/rwc/Kre, roo/ systems and />eriodici<y 0/ savanna /i/unfa and ve^e/a<tows in nor/Aern Swrinaw. Wentia J7; Veget. Sur. 5; Meded. Bot. Mus. Herb. 256; 162 pp., ill. Diss. Utrecht (mimeogr. 1963).



F/ora 0/ Swriwawe, edited by Dr. A. Pulle, continued by J. Lanjouw. -Vol. part r, 1932-1943, 524 pp. __-/, 1932-1939, 500 pp. 77-2, p. 1-384. /__-!, 1932-1941, 457 pp. 77/-2, p. 1-255. /^--r. I932-I937. 513 pp. V-2, p. 1-352. F-r, 1965, 172 pp. 7/-J, 1964, 271 pp.



Florschtz, P. A., 1964. TAe mosses 0/ Swrtwame. I. Flora Sur. 6, xxvii + 271 pp., 107 figg. Diss. Utrecht.



Heyligers, P. C, 1963. Fe^e/a/ion and sot/ 0/ a u/Aite-sawa* sat/anna in Suriname. Verhand. Kon. Ned. Akad. Wet. (Nat.) (2) 54, 3, 148 pp., ill. The Vegetation of Suriname j; Meded. Bot. Mus. Herb. Utrecht J9J. Diss. Utrecht, (mimeogr., 1962)










Nederlands West-Indische Gids

Lanjouw, J.


nl
Lanjouw, J.


Botanisch onderzoek van Suriname : 1945-1965



48 BOTANISCH ONDERZOEK SURINAME Jonker, F. P., 1966. Flora en vegetatie van Suriname. TydscAr. A'ow. ./Ved ^arrfr. Gen. 6j, p. 119-127.



Lindeman, J. C, 1953. TAe ye^e/a/iow 0/ /Ae coasfa/ region 0/ Srijm.



Veget. Sur. r, j; Meded. Bot. Mus. Herb, jjj, x + 135 pp., ill. Diss.



Utrecht.



Lindeman, J. C. & Mennega, A. M. W., 1963. Bomew&oeA foor StcrtmaMte.



ta Surinaamse /iowteoortew aaw //cm/ en i'egetafiet/e Aen-Tekeningen van \V. H. A. Hekking. Dienst 's Landsbosbeheer; Meded. Bot. Mus. Herb. Utrecht 200, 312 pp., ill.



Lindeman, J. C. & Moolenaar, S. P., 1959. Pre/twimayy swruey 0/ //;e fegeta/ion <y 0/ MoWAe' Swnwame. Vegetation of Suriname j, 2, 45 pp., 3 maps.



Maguire, Bassett, 1945. The first botanical exploration of Table Mountain, /ojo-n. Atew YorA fio<. GayrfeM 46, nr. 551 & 552.



Maguire, Bassett & coll., 1948. Plant explorations in Guiana in 1944, chiefly to the Tafelberg and the Kaieteur Plateau. Bm//. Torrry Bo<.



C/wb 75, p. 56-115, 189-230, 286-323, 374-438, 523-580, 633-671, 24 figg-Mennega, Alberta M.W., 1948. Swnjiawe /iwers /. Genera/>%<ro(iMrfioM.



Gwt/erae, Foc/iysiaceae, ^acan/iaeeae, 7caciaceae. Uitg. Studiekring J, 59 PP-. 8 pi.



Ostendorf, F. W., 1962. W/% />/a/ew e sier/;/a/e i 5Mrtnam. Bull.



Landbouwproefst. 79, 325 pp., 53 figg.



Schulz, J. P., i960. Zscofogica/ s/wrfies on rain /ores< in noW/iern S'tmname.



Verhand. Kon. Ned. Ak. Wet. (Nat.) (2) 53, j; Vegetation of Sur. 2; Meded. Bot. Mus. Herb. Utrecht 163, 267 pp., 70 figg., 4 pi. Diss.



Utrecht (mimeogr. 1959).



Wessels Boer, J. G., 1965. T/e indigenows fa/is 0/ Swriname. Flora Sur. 5; xx + 173 pp., 10 figg., pi. Diss. Utrecht.










Nederlands West-Indische Gids

Lanjouw, J.


nl

Geijskes, D.C.



Zoologisch onderzoek van Suriname : 1955-1965


D. C. GEIJSKES ZOLOGISCH ONDERZOEK VAN SURINAME: 1955 1965 Ofschoon het dierkundig onderzoek van Suriname ongeveer twee en een halve eeuw geleden is begonnen, is het niet nodig zover terug te grijpen om de draad tot het heden te kunnen volgen. In 1957 is het verloop van dit zologisch onderzoek geschetst in mijn artikel over 'The zoological exploration of Suriname' (opgenomen in de 16de uitgave van de 'Studiekring'). Wij kunnen dus nu volstaan met de vorderingen sedert 1956 gemaakt in beschouwing te nemen. Gelukkig biedt deze korte periode voldoende stof tot bespreking.



De volgende vijf omstandigheden zijn hierbij van grote betekenis geweest: (7) de uitgave van de S/w^i'es o ^Ae FaMna 0/ Swnwawjc? a</ oter Gwyanas; f2) de medewerking en de uitgave van enkele zeer belangrijke publicaties door het Rijksmuseum van Natuurlijke Historie te Leiden; (3) de hulp verleend door de Stichting Wosuna (thans Wotro) ; (4) de vorderingen in de toegepaste landbouwkundige en medische vakken in Suriname en in Nederland; (5) het particulier wetenschappelijk onderzoek in Suriname. (x) Gezien het succes dat de Secretaris van de 'Studiekring' behaalde met zijn S^u^s o 2Ae Fawwa 0/ Cwrafao a* o^er Can'foa /s/arc^s, was het aantrekkelijk om ook een dergelijke uitgave voor Suriname en de andere Guianas op te zetten om het onderzoek te stimuleren en de bereikte resultaten te bundelen.



Nu volume VII in 1964 verscheen en VIII ter perse is, terwijl vol. IX in portefeuille gereed ligt, kunnen wij wel zeggen, dat Lezing gehouden op 27 november 1965, ter gelegenheid van het 20-jarig bestaan van de 'Natuurwetenschappelijke Studiekring voor Suriname en de Nederlandse Antillen'.



_ 49 _








Nederlands West-Indische Gids

Geijskes, D. C.


nl

Geijskes, D.C.



Zoologisch onderzoek van Suriname : 1955-1965


50 D. C. GEIJSKES het gestelde doel is bereikt. Verschillende onderzoekers en specialisten hebben hun pennevruchten ter beschikking gesteld en het moet zeer betwijfeld worden of zonder de uitgaven van deze S/wes een dergelijke activiteit ontwikkeld zou zijn. Hier is zeker sprake van een gezamenlijke inspanning die tot dit resultaat heeft geleid, waarbij dr. P. Wagenaar Hummelinck de minst prettige kant tot de meest spectaculaire zijde heeft ontwikkeld.



Ook de Firma Martinus Nijhoff komt alle lof toe voor de uitstekende verzorging van de uitgave. Bij de afsluiting van het laatst verschenen deel, zijn 27 verschillende artikelen over de fauna van Suriname wereldkundig geworden. Zij behandelen zeer uiteenlopende diergroepen met als uitersten zoogdieren (Husson 1957, 1962) en koralen (Bayer 1959) en daartussen artikelen over vissen (Mead 1959, Hoedeman 1959) en diverse orden van insecten, zoals springstaarten (Massoud 1963, Debouteville & Massoud 1964), kakkerlakken (Bruyning 1959), libellen (Geijskes 1959, 1962, Belle 1962, 1964), kevers (Ochs 1962, 1964, Ardoin 1962, Endrdi 1962), muskieten (Bruyning 1959), zweefvliegen (van Doesburg Sr. 1962), verder millioenpoten (Jeekel 1963, Cond & Terver 1964), kreeftachtigen (Holthuis 1959) en zoetwaterslakken (Geijskes & Pain 1957). Ook werd een eerste vergelijkend onderzoek naar de bodemfauna in diverse gronden in Suriname uitgevoerd door van der Drift (1963). Met deze schat van gegevens zijn wij thans reeds de nabuurlanden vooruit. Dit moet niet ons enige doel zijn, maar het werkt toch stimulerend. Het is te hopen dat de energie en de middelen die beide nodig zijn om dit werk voort te zetten, in de komende periode niet zullen verminderen. Het is verheugend en het stemt tot dankbaarheid, dat ook de Regering van Suriname deze uitgave financieel steunt. (2) Het zal maar weinigen bekend zijn dat het basis-materiaal van de verzamelde Surinaamse dieren aanwezig is in de collecties van het Rijksmuseum van Natuurlijke Historie te Leiden.



Hierover zijn kort geleden twee belangrijke publicaties verschenen n.l. het werk van dr. L. B. Holthuis: 77*e Owsfacea Deca/>o<fa 0/ SMnwame (garnalen en krabben) in 1959 en van dr.



A. M. Husson: TAe .Ba/s 0/ Swnwamtf (vleermuizen) in 1962, beide in de 'Zoologische Verhandelingen', uitgegeven door het Rijksmuseum van Natuurlijke Historie te Leiden. Holthuis heeft in zijn publicatie tevens een voortreffelijk historisch overzicht gegeven van de verzamelaars die het bewerkte materiaal








Nederlands West-Indische Gids

Geijskes, D. C.


nl

Geijskes, D.C.



Zoologisch onderzoek van Suriname : 1955-1965


ZOLOGISCH ONDERZOEK SURINAME 51 hebben bijeengebracht. Mede in verband met de economische betekenis die de vangst van garnalen in de zee voor Suriname nu heeft gekregen, is deze bewerking op een gunstig tijdstip verschenen.



De uitgave over de vleermuizen door Husson voorziet in een behoefte die voortspruit uit de medisch-veterinaire belangstelling voor deze dieren in Suriname, vanwege het feit dat vleermuizen soms in staat zijn ernstige virusziekten op het vee over te brengen, die ook voor de mens gevaren opleveren.



Het is zeer verblijdend te weten dat meerdere conservatoren van het Leidse museum thans ernstig bezig zijn met de bewerking van het Surinaamse materiaal, zodat in de naaste toekomst daarover publicaties zijn te verwachten. Een en ander staat in verband met het volgende. (3) Het dierkundig onderzoek van Suriname is in zeer belangrijke mate bevorderd, door de hulp die de Stichting wosuna (thans vvoTRo) vooral in financieel opzicht heeft verleend aan enkele zologen om in Suriname onderzoek te doen. Zo werd de mammoloon dr. Husson, conservator van het Rijksmuseum van Natuurlijke Historie te Leiden van december 1963 tot juli 1964 uitgezonden voor het verzamelen van materiaal en gegevens over de zoogdieren van Suriname. Van januari tot april 1964 werkte dr. C. O. van Regteren Altena, conservator voor de Mollusca van het R.M.N.H. te Leiden in Suriname aan de zeeschelpen zowel van de zeekust als van de ritsen in het kustgebied.



Van april tot einde juli 1963 werd ook prof. dr. J. van der Vecht, toenmalig conservator voor de Hymenoptera van het Leidse museum, thans hoogleraar voor de systematische dierkunde aan de Universiteit te Leiden, in de gelegenheid gesteld in Suriname bijen en wespen te verzamelen en waarnemingen over deze insecten te doen.



Van einde 1963 tot heden is voor de Studiekring (met steun van wotro) een team van eerst vier, thans drie onderzoekers bezig met een onderzoek over het nieuwe stuwmeer in de Suriname Rivier bij Afobaka.



Dit team bestond uit de twee hydrobiologen drs. P. Leentvaar (Rivon) en drs. J. van der Heide (Univ. Amsterdam) en verder uit dr. M. Boeseman (conservator voor de vissen van het R.M.N.H. te Leiden) en dr. J. van Donselaar (botanicus, Univ. Utrecht). Nadat na n jaar Leentvaar en Boeseman weer waren vertrokken, kwam in hun plaats dr. G. F. Mees








Nederlands West-Indische Gids

Geijskes, D. C.


nl

Geijskes, D.C.



Zoologisch onderzoek van Suriname : 1955-1965


52 D. C. GEIJSKES (conservator voor de vogels en de vissen te Leiden). Sedert dit team de werkzaamheden begon, is een enorm materiaal aan plankton verzameld en is een zeer uitgebreide collectie vissen bijeengebracht uit het Stuwmeer en uit de niet gestuwde Suriname Rivier. Aan andere diergroepen zoals zoogdieren, reptielen, insecten wordt, voor zover de omstandigheden dit toelaten, ook enige aandacht besteed. Het ligt in de bedoeling dat later, behalve publicaties over detail-onderzoekingen, ook een samenvattend werk over dit biologisch Brokopondo-onderzoek zal worden gepubliceerd. (4) De dierkundige onderzoekingen welke op toegepast gebied zijn verricht, omvatten de landbouw-entomologie, de veterinaire parasitologie, de visserij en de medische parasitologie.



Op het Landbouwproefstation te Paramaribo werd de landbouw-entomologie op intensieve wijze beoefend door dr. ir.



J. B. M. van Dinther van 1953 tot 1956 en daarna door drs.



P. H. van Doesburg Jr. van 1957-1963. In deze periode is veel aandacht besteed aan de Homoptera (Jassidae, Aphidae, Coccidae) voorkomende op rijst, citrus en papaja, en aan vlinders en motten, waarvan doorgaans de rupsen schadelijk waren voor verschillende cultuurgewassen als rijst, voedergewassen, cocos, citrus en kool. Van Doesburg besteedde vooral aandacht aan de wantsen (Hemiptera Heteroptera) deed ook onderzoekingen over vlinders schadelijk voor de citrus en de cocos en nam proeven met een middel om zoet waterslakken in de rijstvelden te bestrijden.



In i960 verscheen het werk van van Dinther : Tnscc/ Peste 0/ Ctt//n>a/e<2 P/aw/s in Swrmam, als Bulletin No. 76 van het Landbouwproefstation. Met deze fraai gellustreerde compilatie van het landbouw-entomologisch werk dat in de loop der jaren in Suriname is verricht, is een mijlpaal op dit gebied bereikt.



Van dr. A. Reyne, de eerste toegepast-entomoloog in Suriname (1918-1924), verschenen in 1961 en 1962 twee publicaties over angelloze bijen (Meliponidae, 7Yigona en Me/i/>ona) waarover de waarnemingen tijdens zijn periode in Suriname waren verzameld.



In verband met schade aan bouwhout, publiceerde dr. L. G. E. van Kalshoven in 1963 een studie over boorkevertjes (Scolytidae, Platypodidae en Bostrychidae) waarvan 26 soorten in Suriname zijn gevonden. Terzelfder tijd gaf D. Hille Ris Lambers (1963) een samenvatting van de uitkomsten aan bladluisvangsten in Suriname gedaan.








Nederlands West-Indische Gids

Geijskes, D. C.


nl

Geijskes, D.C.



Zoologisch onderzoek van Suriname : 1955-1965


ZOLOGISCH ONDERZOEK SURINAME 53 Op veterinair gebied publiceerde de toenmalige Gouvernements-Dierenarts J. E. T. Langeler (1956) een overzicht van de meest voorkomende ziekten van huisdieren in Suriname, met vermelding van hun parasieten. Dr. P. H. Bool deed in 1956 een onderzoek in wosuNA-verband over het voorkomen van Salmonella's bij dieren en over het optreden van Leptospiren bij honden, ratten en andere knaagdieren. Mej. drs. E. Goedbloed onderzocht in 1961, eveneens met hulp van Wosuna, maagdarm protozon, vooral Coccidin in kippen en in andere kleine huisdieren.



Bij de ontwikkeling van de zeevisserij werden in 1957 voor het eerst proefvaarten gemaakt met de garnalentrawler'Coquette' op de Shelf voor de kust van Suriname. De Amerikaan James B. Higman van de U.S. Fish & Wild Life Service, verzamelde daarbij biologisch materiaal om een inzicht te krijgen in de garnalen- en visfauna van dit gebied. De Crustacea zijn door Holthuis (1959) bewerkt, de octokoralen door Bayer (1959), terwijl Mead (1959) een nieuwe vissoort beschreef. Het overige materiaal is nog in bewerking. Vanwege de Dienst van de Visserij gaf het toenmalige Hoofd H. W. Lijding (1959) een gellustreerde voorlopige lijst van in Suriname geconsumeerde garnalen, krabben en vissoorten uit, die op aandringen van de Carabische Commissie werd samengesteld. Boeseman gaf in 1956 een aanvulling in de nieuwere vangsten van zeevissen en zoetwatervissen en vervolgde in 1963 zijn aantekeningen over mariene vissoorten van Suriname met o.a. de beschrijving van een nieuwe roggensoort. Over de zoetwatervissen gaf Hoedeman (1950-1962) een aantal publicaties uit, die merendeels op aquariumvissen betrekking hebben.



Op medisch gebied heeft men zich, wat de biologische kant betreft, op parasitologisch terrein bewogen. Wormziekten zijn uitvoerig bestudeerd, in het bijzonder Filaria (H^Mc/jeren'a ancro/t) door wijlen J. Fros (1953) en Schistosomiasis door dr.



E. van der Kuyp (1961) en dr. C. F. A. Bruyning (1963), waarbij de oecologie van de zoetwaterslak /} sira/or/s (ra/>Ams) g/amiws als vector van de Schistosomiasis, bijzonder aandacht heeft gehad.



Door Bruyning zijn ook een aantal muskieten en verwanten ervan ter plaatse in Suriname onderzocht in de jaren 1949 tot 1955 (^4Mo/>tes rfar/mgj in 1952, Cw/e#^Mm^Me/asaatos in 1953), terwijl door hem in Nederland de volgende groepen zijn uitge-








Nederlands West-Indische Gids

Geijskes, D. C.


nl

Geijskes, D.C.



Zoologisch onderzoek van Suriname : 1955-1965


54 I>. C. GEIJSKES 1 werkt: Cm/ico^s (1957), PA/e6o<owis (1957), Dcrwa/o6m 'muskieten worm' (1958) en Wyeomyza-muskieten (1959). (5) Tenslotte moet ook gewag worden gemaakt van het particulier initiatief dat op idealistische wijze de beoefening van de zologische wetenschap in Suriname zelf omvat. Mr. F. Haverschmidt schreef een boek over de vogels van Suriname, waarvoor door de Franse tekenaar Barruel bijzonder mooie gekleurde platen en vele zwart-wit tekeningen zijn vervaardigd. Het zal hopelijk in 1966 het licht zien. Drs. P. H. van Doesburg Jr. verzamelde zeer intensief de wantsen in Suriname gedurende de jaren die hij als entomoloog bij het Landbouwproefstation te Paramaribo doorbracht (1957-1963). Drs. J. Belle (toen leraar A.M.S. te Paramaribo) begon een studie over de libellen in aansluiting op mijn eigen onderzoek dat in 1938 was begonnen (Geijkes 1959, 1962, 1964). Dit leidde tot een completering van de inventarisatie van deze groep met publicaties over vooral nieuwe Gomphidae (Belle 1962, 1964).



Door toevallige werkzaamheden met betrekking tot de natuurreservaten in Suriname gaven dr. J. P. Schulz (botanicus bij Landsbosbeheer) en ir. F. C. Bubberman (houtvester) een lijvig rapport uit met vele fraaie foto's over hun observaties van de zeeschildpadden en hun legsels langs de kust (1964/65).



Resumerende kan worden gezegd dat de uitgave van de om <A<? /awna 0/ Swn'ttame an^ o^/zer Gwyanas als publicatie van de Studiekring het faunistisch onderzoek van Suriname sterk heeft geactiveerd. Ten tweede heeft de bewerking van enkele diergroepen, waarvan het materiaal grotendeels aanwezig is in het Rijksmuseum van Natuurlijke Historie te Leiden, geleid tot de uitgave van twee monografien door dit museum. Ten derde is door de financile steun van wosuna en thans van wotro, aan enige specialisten de gelegenheid gegeven om in Suriname te verzamelen en het stuwmeer-onderzoek uit te voeren, hetgeen tot verdere belangstelling voor de dierkunde van dit land zal leiden. Ten vierde zijn in de toegepaste vakken in Suriname vooral op landbouw-entomologisch, maar ook op veterinair- en medisch-parasitair gebied goede vorderingen gemaakt. Door proefvangsten op zee is het marien visserij-biologisch onderzoek begonnen, met vele nieuwe vondsten voor Suriname en voor de wetenschap.



Tenslotte is ook het particulier initiatief in Suriname geacti-








Nederlands West-Indische Gids

Geijskes, D. C.


nl

Geijskes, D.C.



Zoologisch onderzoek van Suriname : 1955-1965


ZOLOGISCH ONDERZOEK SURINAME 55 veerd, hetgeen tot verschillende belangrijke resultaten heeft geleid en in de naaste toekomst nog zijn weerslag zal tonen.



Al zijn wij over zoveel activiteit verheugd, wij kunnen moeilijk voldaan zijn, want op velerlei gebied staan wij pas aan het begin van het zologisch onderzoek van Suriname. Wij hebben wel geleerd dat de fauna van dit land, als deel van het rijke Zuidamerikaanse continent, alleen door specialisten van formaat kan worden benaderd. Het is tevens zeer verheugend dat thans ook in Nederland de interesse voor de fauna van Suriname groeiende is en de energie wordt opgebracht om dit waardevolle materiaal uit te werken. Wij mogen de Studiekring bij dit 20-jarig jubileum van harte gelukwensen met het feit, dat zij daarvoor de spits heeft afgebeten.



LITERATUUR Ardoin, P., 1962. Une petite collection de Tenebrionidae de Suriname. 5<u<?. Fauna Si<r. 5, p. 55-59, fig. 12-14.



Bayer, F. M., 1959. Octocorals from Suriname and the adjacent coasts of South America. S<w4. Fauna Sur. J, p. 1-43, fig. 1-21.



Belle, J., 1962. Dragon flies of the genus Zonophora with special reference to its Surinam representatives. S/urf. Fauna Sur. 5, p. 60-69.



Belle, J., 1964. Surinam dragon flies of the genus Aphylla. S/urf. Fauna Sur. 7, p. 22-35, fig. 5-14.



Belle, J., 1964. A new dragon fly of the genus Rhodopygia. S/ua". Fauna Swr. 7, p. 48-55, fig. 22-26.



Boeseman, M., 1956. On recent accessions of Surinam fishes. Zoo/. Merferf. (Leiden) 34, p. 183-199.



Boeseman, M., 1963. Notes on new or rare marine fishes from Surinam.



Zoo/. Merferf. (Leiden) j5, p. 295-301, 1 fig.



Bruyning, C. F. A., 1952. Some observations on the distribution of A. darlingi Root in the savannah region of Surinam. Doc. Merf. Geogr. 7>o/>. 4, 2, p. 171-174, 1 map.



Bruyning, C. F. A., 1953. Some data on the Filaria-vector Culex quinquefasciatus Say in Paramaribo. Doc. Afea\ Geogr. 7>o/>. 5, p. 333-338, fig. 1-4-Bruyning, C. F. A., 1957. Notes on the common species of Culicoides from Surinam in relation to ozzardi-filariasis. Doc. Merf. Geogr. Tro. 9, p. 169-172.



Bruyning, C. F. A., 1957. Man-biting sandflies (Phlebotomus) in the endemic Leishmaniasis area of Surinam. Doc. Med. Gogr. 7>o/>. 9, p. 229-236, fig. 1-9.








Nederlands West-Indische Gids

Geijskes, D. C.


nl

Geijskes, D.C.



Zoologisch onderzoek van Suriname : 1955-1965


56 D. C. GEIJSKES Bruyning, C. F. A., 1958. Een bijzonder geval van Myiasis veroorzaakt door de zgn. muskietenworm Dermatobia hominis (Linnaeus Junior) in Suriname. Fo# Guyawae 3, 2, p. 54-60.



Bruyning, C. F. A., 1959. The Blattidae of Surinam. Stad. Fatwa Smk. 2, p. 1-103, fig. 1-40.



Bruyning, C. F. A., 1959. Notes on Wyeomyia Mosquitoes of Suriname, with a description of Wyeomyia surinamensis sp.n. Stoa". Fauna Sk>\ 3, p. 99-146-Bruyning, C. F. A., 1963. Bi/Aar^ia-owrfe^oeA in Suriname. Gestencild verslag in opdracht v. d. Stichting Sur.-Ned. Inst. Volksgez. Sur., 42 pp.



Cond, B. & D. Terver, 1964. Pnicillates du Surinam et du Guatemala (Diplopoda, Lophoproctidae). S<a\ Fauna Sur. 7, p. 1-21, fig. 1-4.



Deboutteville, C. Delamare & Zaher Massoud, 1964. Collemboles Symphyplones du Surinam. Starf. Fauna Sur. 7, p. 56-81, fig. 27-42.



Dinther, J. B. M. van, i960. Insect Pests of Cultivated Plants in Surinam. Bu//. .^grie. #_>. Ste. Surinam 76, 159 pp., 83 fig.



Doesburg, P. H. van, Sr., 1962. Preliminary list of Syrphidae known from Suriname and British and French Guiana. S/urf. Fauna Sur. 5, p. 1-33. fig- 1-5-Drift, J. van der, 1963. A comparative study of the soil fauna in forests and cultivated land on sandy soils in Suriname. S^t2. Fauna Sur. 6, p. 1-42, fig. 1 (map), pi. I-IV.



Endrdi, S., 1962. Neue Scarabaeiden aus Suriname. Stad. Fauna Sur. 5, p. 42-54, fig. 6-11.



Fros, J., 1953. Ft/anasts tw Suriname. Acad. Proefschr. Amsterdam. 79 pp., 20 foto's.



Geijskes, D. C, 1957. The zoological exploration of Suriname. Stad.



Fauna Sur. /, p. 1-12.



Geijskes, D. C. & T. Pain, 1957. Suriname freshwater snails of the genus Pomacea. Stad. Fauna Sur. 7, p. 41-48, pi. IX, X.



Geijskes, D. C, 1959. The Aeschnine genus Staurophlebia. Stad. Fauna Sur. j, p. 147-172, fig. 69-75, P'- VI, VII.



Geijskes, D. C, 1962. Three new species of Micrathyria with a note on M. romani Sjstedt. Stad. Fauna Sur. j, p. 70-84, fig. 15-18.



Geijskes, D. C, 1964. The female sex of Cacus mungo, Gomphoides undulatus, Planiplax phoenicura, Planiplax arachne and Dythemis williamsoni. Stad. Fauna Sur. 7, p. 36-47, fig. 15-21.



Goin, Coleman J., 1966. Description of a new frog of the genus Hyla from Suriname. Zoo/. Meded. (Leiden) ^r, 15, p. 229-232, fig. 1 (/fy/a 6oesemam' sp.nov.).



Hille Ris Lambers, D., 1963. Notes on Surinam Aphids. BuW. >. Sta. Surinam So, 5 pp.








Nederlands West-Indische Gids

Geijskes, D. C.


nl

Geijskes, D.C.



Zoologisch onderzoek van Suriname : 1955-1965


ZOLOGISCH ONDERZOEK SURINAME 57 Hoedeman, J. J., 1957. Notes on the Ichthyology of Surinam (Dutch Guiana) 4. Additional records of Siluriform Fishes (1). fr<jK/or/ia 7/, 6, p. 147-160, fig. 1-31 (Photogr.).



Hoedeman, J. J., 1957. The Status of the Callichthyid genus Cascadura Ellis, 1913 (Pisces-Siluriformes-Callichthyidae). Bi<//, ,40tifs<; B'o/o>> j, 2. p. 15-19, fig. 1-4 (Photogr.) Hoedeman, J. J., 1959. Rivulid Fishes of Suriname and other Guyanas, with a preliminary review of the genus Rivulus. S/urf. Fauna Sr. j, p. 44-98, fig. 1-42, pi. I-V.



Hoedeman, J. J., 1961. Notes on the Ichthyology of Surinam and other Guianas 8. Additional records of Siluriform fishes (2). Bt<//. .4^i<a/iY Bio/ogy 2, 23, p. 129-139, fig. 1-4.



Hoedeman, J. J., 1962. Notes on the Ichthyology of Surinam and other Guianas 9. New records of Gymnotid fishes. B11//. .4^ti/iV Bio/opy J, 26, p. 53-60, fig. 1-7.



Hoedeman, J. J., 1962. Notes on the Ichthyology of Surinam and other Guianas 11. New Gymnotoid Fishes from Surinam and French Guiana, with additional records and a key to the groups and species from Guiana. fli<//. ^4^i<a/ir Bio/o^v J, 30, p. 97-107.



Holthuis, L. B., 1959. The Crustacea Decapoda of Suriname (Dutch Guiana). Zoo/. KerA. 44, 290 pp., 68 fig., 16 pi.



Holthuis, L. B., 1959. Stomatopod Crustacea of Suriname. S/wrf. Fai<a Sur. 5, p. 173-191, fig. 76, pi. VIII, IX.



Humphrey, Philip S. & Rudolf Freud, 1962. Notes on a collection of birds from Surinam. Pos<t7/a (Yale Peabody Mus.) 60, p. 1-11, 1 fig.



Husson, A. M., 1957. Notes on the Primates of Suriname S/wa". Fawwa Swr /, p. 13-40, 1 map, pi. I-VIII (Photogr. of skulls).



Husson, A. M., 1962. On Blarina pyrrhonota and Echimys macrourus: two mammals incorrectly assigned to the Suriname Fauna. S/*f.



Sur. 5, p. 34-41, pi. I, II.



Husson, A. M., 1962. The Bats of Suriname. Zoo/. FcA. 5<S, p. 1-282, pi.



I-XXX.



Jeekel, C. A. W., 1963. Diplopoda of Guiana (1-5). S/w\ Fauna Sur. 4, p. 1-157. fig. 1-46.



Kalshoven, L. G. E., 1963. Ecological data on some neotropical Scolytidae, Platypodidae and Bostrychidae (Coleoptera), mainly of Surinam.



SeaM/o^ta 9, no, p. 232-240.



Kuyp, E. van der, 1961. Schistosomiasis in the Surinam District of Surinam. 7Vop. feo^-. Merf. J5, p. 357-373, 7 fig.



Langeler, J. E. T., 1956. Aantekeningen bij de in Suriname meest voorkomende ziekten van huisdieren. Tya'scAr. v. JDier^eneesA. 9, p. 417-429.



Lijding, H. W., 1959. Voorlopige lijst van garnalen, krabben en vissen in Suriname. .De Swr. LaJtdoouz 7, p. 70-97, pi. I-IX.








Nederlands West-Indische Gids

Geijskes, D. C.


nl

Geijskes, D.C.



Zoologisch onderzoek van Suriname : 1955-1965


58 D. C. GEIJSKES Massoud, Zaher, 1963. Les Collemboles Poduromorphes du Surinam. 5<m<2. Fawwa Sur. 6, p. 43-51, fig. 2-5.



Mead, Giles W., 1959. The Western Atlantic Jawfishes of the Opisthognathid Genus Lonchopisthus. S<u<f. Fauwa Sur. 2, p. 104-112, fig. 41-42.



Ochs, G., 1962. Ueber die Gyriniden (Col.) von Guiana. S/wrf. Fauna Sur. 5, p. 85-103.



Ochs, G., 1964. Zur Kenntnis der Gyriniden (Col.) von Suriname und vom Rio Parti im benachbarten Brasilien. 5<u<2. Fauna Sur. 7, p. 82-110.



Reyne, A., 1961. Angelloze bijen (Meliponidae) als beschadigers van Cultuurgewassen. /. Ber. 2r, p. 77-91.



Reyne, A., 1962. Angelloze bijen (Meliponidae) voorkomende in Suriname. F.<. Ser. 22, p. 30-37.



Schulz, J. P. & F. C. Bubberman, 1964. ZeescAtWporfrfeM, rfee/ j,een/i7e>' /uurs/urfte, rfee/ 2, ZeescAW/)arfrfen in Swrtname. Gestencilde Uitgave Dienst Landsbosbeheer Suriname.








Nederlands West-Indische Gids

Geijskes, D. C.


nl

Wagenaar Hummelinck, P.



Natuurwetenschappelijk onderzoek van de Nederlandse Antillen : 1945-1965


P. WAGENAAR HUMMELINCK NATUURWETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK VAN DE NEDERLANDSE ANTILLEN: 1945 1965 Toen de 'Studiekring' werd opgericht was de tijd al lang voorbij, dat een getuigenis over de misdeeldheid van de Nederlandse Antillen door Moeder Natuur algemene instemming vond.



Op botanisch gebied bezaten wij de talrijke A/e/ocac/wsstudies van W. F. R. Suringar en van zijn zoon J. Valckenier Suringar (1885-1931) en de F/ora's van I. Boldingh (1909-1914).



Op zologisch gebied hadden wij de resultaten van het visserij-onderzoek van J. Boeke, neergelegd in een uitvoerig i?o/>or/ 6e/rc//enic een Foor/oo/>tg Onder-zoe^ naar ien foes/and van de FisscAeri)' in de .Ko/ome Cwrafao (1907,1919), welke op waardevolle wijze waren aangevuld door de /?estt/ta/en eener reis van dr.



C. J. van der Horst in J920 (1924-1927). Uit enkele publicaties van buitenlandse zologen, vooral van Baker (1924), was toen reeds duidelijk gebleken dat onze Benedenwindse Eilanden nog wel iets mr waren dan kleine stukjes verarmd vasteland aan de kust van Venezuela: dat het eilanden waren met Antilliaanse karaktertrekken welke wezen op een zeer langdurige, zelfstandige ontwikkeling.



Op geologisch gebied was er reeds in 1885 door Karl Martin en G. A. F. Molengraaff pionierswerk verricht. Naast Martin's ZJerict 6er etne 2?eise nacA iWeder/andi'scA Wes<-/ndten (1888) bestond er een proefschrift van G. J. H. Molengraaff over de Geo/ogie en geoAydro/ogie van e/ et/and Cwrafao (1929).



En tenslotte waren er ook nog de resultaten van de 'Eerste Utrechtsche Antillen-Excursie, 1930', met de dissertaties van J. H. Westermann over 77te geo/ogy 0/ ylrwoa (1932) en van P. J.



Pijpers over de Geo/ogy and/>a/eon<o/ogy 0/ .Bonaire (1933), welke Tekst van een lezing gehouden op 27 november 1965, ter gelegenheid van het 20-jarig bestaan van de 'Natuurwetenschappelijke Studiekring voor Suriname en de Nederlandse Antillen'.








Nederlands West-Indische Gids

Hummelinck, Wagenaar P.


nl

Wagenaar Hummelinck, P.



Natuurwetenschappelijk onderzoek van de Nederlandse Antillen : 1945-1965


60 P. WAGENAAR HUMMELINCK de Benedenwindse Eilanden tot een geologisch goed bekend gebied hadden gemaakt.



Deze Antillen-Excursie had prof. L. M. R. Rutten georganiseerd om een aantal van zijn gevorderde studenten tropische ervaring te laten opdoen, in een gebied dat hij na de Oost-Indische Archipel als studieterrein had uitgekozen. Deze expeditie was niet alleen belangrijk omdat zij als het begin kan worden beschouwd van een nieuw tijdperk van geologisch onderzoek, maar ook omdat er tevens aan zologie en botanie werd gedaan. Voor de Studiekring was zij van bijzondere betekenis, omdat tijdens deze kampeertocht de Penningmeester en de Secretaris besmet werden met een Antilliaans agens, dat hen maakte tot personen die in hun verdere leven niets liever zouden willen doen dan zich met deze eilanden bezighouden.



Over de Geologie zult Gij verder worden ingelicht door dr.



Westermann, die met zijn Oaera'cA/ wan ie geo/ogj'scAe era mywenm's der iVeder/awrfse x4n/i7/era (1949) en zijn ei/awa7e*'#7Mg 6t)' ie geo/og/scAe ferzame/zrag vaw /fei Cwra-Mwsewm (1951) de geologie tot de meest toegankelijke tak van natuurwetenschap voor de bewoners van deze eilanden maakte. Belangrijk ook was zijn boek (samen met dr. J. I. S.



Zonneveld) over PAo/o-geo/og/ca/ osen^'ows awi /arad ca/>a-i7ty _ /and se SMn;ey 0/ Me j's/awi 0/ Bonaire (1956) en het werk over 7Vje geo/ogy 0/ Saa ararf S/. itMs/a/ms (met H. Kiel, 1961).



Van zijn grote belangstelling voor de natuurbescherming en het behoud van natuurlijke welvaartsbronnen hebben niet alleen de Lands- en Eilandsregeringen, maar ook vele anderen die in de Conserua^'o m //ie Canean (1952) en de A'afowe ^reser^a/zow m Me Car;6iea (1953) zijn genteresseerd, in hoge mate kunnen profiteren.



De Botanie zal worden behandeld door dr. Stoffers, die -evenals frater Arnoldo een waardig opvolger van Boldingh mag worden genoemd. Maar zij deden nog mr! Frater M. Arnoldo Broeders pionierde zichzelve tot groot florist en uitmuntend fotograaf; twee maal hebben wij een tentoonstelling van zijn planten- en dierenfoto's op een Jaarvergadering geopend. Zijn Za//ora van Curacao, Aruba en Bonaire (1954) beleefde een tweede herziene druk (1964); zijn mooie boek over de GeArweeA/e e wt</^'ge //arc/en wara ie (1954) is al lang uitverkocht.








Nederlands West-Indische Gids

Hummelinck, Wagenaar P.


nl

Wagenaar Hummelinck, P.



Natuurwetenschappelijk onderzoek van de Nederlandse Antillen : 1945-1965


NATUURWETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK NED. ANT. 6l Dr. A. L. Stoffers vertrok als tweede uitzendeling van de Studiekring in november 1952 naar de Antillen. Het onderwerp van zijn proefschrift, 77^ vegf/o/ton 0/ /At' iVe/Aer/an^s .4n/j'//fs (1956) bleef hem steeds bezighouden. In 1963 ging hij voor de tweede keer. Het mag een wonder heten dat hij, naast zijn andere werkzaamheden, nog tijd kan vinden voor het samenstellen van een F/ora 0/ /Ae A^/jer/attis ^In<j7/es (1962-1963), waarvan de derde aflevering thans ter perse is.



Over de Zologie wordt U iets verteld door prof. dr. K. H.



Voous, die als eerste uitzendeling van de Studiekring (als U mij buiten beschouwing laat) in september 1951 naar Curacao vertrok. Dat wij probeerden de Antillen hierbij waar voor hun geld te laten krijgen moge blijken uit het aantal opdrachten dat aan deze uitzending verbonden was: ie, een studie van de avifauna der Nederlandse Antillen; 2e, een populair boekje over de vogelwereld van deze eilanden; 3e, een vogelverzameling voor het Curacaosche Museum; 4e, enkele lezingen en cursussen onder auspicin van de Werkgroep. Het merkwaardige was, dat aan al deze opdrachten werd voldaan: 1) De studie over de avifauna werd gepubliceerd in het 6de en 7de deel van de Studies fauna Curacao; 2) het populaire boekje werd het eerste blauwe bandje van de met groot optimisme begonnen Fauna Nederlandse Antillen (1955); 3) een kleine verzameling opgezette vogels werd inderdaad aan het Curacaosche museum toegezonden; 4) en zijn contacten waren zodanig, dat men ook na zijn vertrek ornithologische waarnemingen bleef verrichten. Ook Voous ging nog een tweede maal, tien jaar later.



Er zijn natuurlijk nog veel meer Studiekring-uitzendingen naar de Nederlandse Antillen geweest, gefinancierd door de Regering van dit Rijksdeel f door wosuna. Om er enkele te noemen: In 1954 vertrok dr. J. S. Zaneveld, voor marien-biologisch onderzoek.



Dr. J. I. S. Zonneveld en drs. P. H. de Buisonj deden kwartair-geologische waarnemingen in 1956.



Ir. R. H. Cobben bestudeerde wantsen en cicaden in 1956/57, geassisteerd door mevr. ir. L. E. M. Cobben-Meier.



Dr. J. H. Westermann en H. Kiel deden in 1958 geologisch veldwerk op de Bovenwinden.



Het flamingo-onderzoek van drs. J. Rooth en mevr. H. Rooth-Reijs was in 1959/60.








Nederlands West-Indische Gids

Hummelinck, Wagenaar P.


nl

Wagenaar Hummelinck, P.



Natuurwetenschappelijk onderzoek van de Nederlandse Antillen : 1945-1965


62 P. WAGENAAR HUMMELINCK H. R. van Heekeren en C. J. Du Ry bestudeerden de Benedenwinden in i960 vanuit een archeologisch gezichtspunt.



En ikzelf bezocht het Carabisch gebied in 1948, 1955 en 1963.



De bezoeken van kortere duur worden hier buiten beschouwing gelaten en ook zal hier niet ingegaan worden op de vele andere manieren waarop het natuurwetenschappelijk onderzoek van de Antillen nog werd bevorderd.



De werd op 27 december 1948 door drie leden van de Studiekring gesticht. Zij heeft tot doel: "de uitbreiding van de kennis der natuurlijke gesteldheid van de Nederlandse Antillen en het wekken van belangstelling voor de natuur bij de bewoners van deze eilanden", waarbij "het verzamelen en bewerken van gegevens" en "het bevorderen van de bescherming van de flora en fauna en van de bodem ... zoveel mogelijk zal worden nagestreefd in samenwerking met de 'Natuurwetenschappelijke Studiekring'".



De Werkgroep vergadert, bespreekt bepaalde onderwerpen in zijn malacologische, ichthyologische en archeologische secties en organiseert excursies. De leden treden bovendien op als gids en gastheer voor bezoekers. Met haar uitgaven op botanisch, zologisch, geologisch, archeologisch en ander gebied benadert zij groepen van Antilliaanse lezers die door de C/rtgave van de Studiekring in de regel niet worden bereikt.



Het 'Cara&t'scA MartVw-.Bto/og'jsc/i /nstwM*' (Carmabi) werd op 27 mei 1955 opgericht, op initiatief van de Eilandsregering van Curacao en met medewerking van de Curacaosche Petroleum Industrie Maatschappij (C.P.I.M., thans Shell Curacao), de Technisch-Economische Raad Nederlandse Antillen (terna), de Werkgroep, de wosuna en de Studiekring.



Al enige jaren waren er min of meer vage plannen geweest, waarbij het denkbeeld 'onderwater-aquarium' een zekere bekoring bleek te hebben. Hierbij had men eerst aan Bonaire gedacht en vervolgens aan de ingang van het Spaanse Water. De beslissing kwam toen de C.P.I.M. voor dit doel een terrein ter beschikking stelde dat bijzonder gunstig was gelegen aan de ingang van de Piscadera Baai, dus vlak bij Willemstad, en toen de Gezaghebber van Curacao, M. P. Gorsira, dit ogenblik geschikt achtte om tot de stichting van een marien-biologisch instituut over te gaan.



In september 1955 keerde Zaneveld als eerste directeur van








Nederlands West-Indische Gids

Hummelinck, Wagenaar P.


nl

Wagenaar Hummelinck, P.



Natuurwetenschappelijk onderzoek van de Nederlandse Antillen : 1945-1965


NATUURWETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK NED. ANT. 63 het Carmabi naar Curasao terug en nog geen jaar later was het instituut al zo ver dat het gasten kon ontvangen.



Bij de oprichting van het Carmabi was er min of meer op gerekend dat Nederland de wetenschappelijke exploitatie van dit Instituut voor zijn rekening zou willen nemen; men was er zich terdege van bewust dat het Eiland niet meer kn doen dan een Instituut bouwen en een jaarlijks bedrag beschikbaar stellen om dit drijvende te houden. Helaas moest echter worden geconstateerd dat de belangstelling van Nederland beneden de verwachting is gebleven.



Van de 50 biologen die in de eerste acht jaren langer dan 2 maanden op het Carmabi hebben gewerkt, was ongeveer een derde deel buitenlands. In 1962 was het aantal biologische mandagen van bezoekers meer dan 2200, waarvan 20% van buitenlanders. In het volgende jaar daalde dit tot 1400, waarbij het buitenlands aandeel steeg tot 40%. Deze achteruitgang is niet alleen te wijten aan een meer critische instelling van Wosuna ten aanzien van het uitzenden van nog-niet-afgestudeerden en aan een merkwaardig gebrek aan belangstelling van de kant van hen die gelegenheid werd geboden in Curacao tropenervaring op te doen. Ok een rol speelde het gebrek aan vertrouwen in de opvangmogelijkheid voor onderzoekers en de twijfel aan het voortbestaan van het Carmabi, nadat men kennis had genomen van berichten over de bouw van een groot Hilton-Hotel naast het Instituut. Een verzoek van de Koninklijke Akademie van Wetenschappen aan de Minister van O.K. & W., waarin werd gevraagd het Carmabi in het belang van de Nederlandse Wetenschap meer mogelijkheden te geven, leidde niet tot daadwerkelijke hulp.



Inmiddels verrijst het Hilton-Hotel en wij vertrouwen dat de veranderingen die dit met zich medebrengt, de ontwikkeling van het Instituut niet ernstig zullen belemmeren.



Ondertussen werkt men op het Carmabi verder, onder leiding van dr. F. Creutzberg. Het is U bekend dat kortgeleden Koningin Juliana op originele wijze de opening heeft verricht van een nieuwe vleugel, welke de mogelijkheden tot het doen van onderzoek in air-conditioned ruimten aanzienlijk heeft vergroot. Maar nog stds moet het Carmabi het doen zonder wetenschappelijke staf en zonder een financile basis welke ruim genoeg is om te voldoen aan de eisen welke aan een marien-biologisch instituut mogen worden gesteld.



De toevoer van grote hoeveelheden biologisch-gezuiverd af-








Nederlands West-Indische Gids

Hummelinck, Wagenaar P.


nl

Wagenaar Hummelinck, P.



Natuurwetenschappelijk onderzoek van de Nederlandse Antillen : 1945-1965


64 P. WAGENAAR HUMMELINCK valwater heeft de laatste jaren in de Piscadera Baai omstandigheden geschapen welke steeds meer afwijken van die van de overige binnenbaaien van de Nederlandse Antillen. Hierdoor zijn de mogelijkheden gegeven voor een biologisch experiment op grote schaal, waaraan het Carmabi naar wij hopen voldoende aandacht zal kunnen besteden. De monsters welke bij een eerste poging tot inventarisatie in december 1963 werden verzameld, worden in Utrecht zoveel mogelijk verwerkt. Deze bemonstering zal op gezette tijden moeten worden herhaald en met gedetailleerde studies uitgebreid, waarbij de Piscadera Baai moet worden vergeleken met baaien op de Antillen welke nog niet in belangrijke mate door de mens zijn benvloed.



Als wij de laatste 20 jaren vergelijken met even lange perioden daarvr, dan vertoont het natuurwetenschappelijk onderzoek van de Nederlandse Antillen een bijna explosieve ontwikkeling.



Begrijpelijk zult Gij zeggen want de mogelijkheden tot onderzoek zijn thans zo vl groter dan vroeger. Echter: binnen deze laatste periode zien wij dat er van enige vooruitgang nauwelijks sprake is, noch wat het aantal onderzoekers, noch wat de middelen betreft en daar men dikwijls de neiging heeft om de betekenis van een onderzoek af te meten naar de subsidies welke worden verbruikt, lijkt dit een bedenkelijk verschijnsel waar wij lang over zouden kunnen praten. Even lang als over de vraag of ons werkprogramma moet worden aangepast aan de middelen, of dat daarin ook onze wensen tot uiting moeten komen. Aannemende dat wij de zin inzien van het opstellen van een veelomvattend plan op een ogenblik dat wij reeds blij mogen zijn voor n bepaald onderzoek over mensen en middelen te beschikken. Ik ben er echter van overtuigd dat wij met de blijvende medewerking van de Nederlandse Antillen en met wat mr belangstelling van 'Nederland' de ontwikkeling van het natuurwetenschappelijk onderzoek van het Antilliaanse Rijksdeel met vertrouwen tegemoet kunnen zien.








Nederlands West-Indische Gids

Hummelinck, Wagenaar P.


nl

Westermann J.H.



Geologisch onderzoek van de Nederlandse Antillen


J. H. WESTERMANN GEOLOGISCH ONDERZOEK VAN DE NEDERLANDSE ANTILLEN Benedenwindse eilanden De allereerste geologische en mijnbouwkundige onderzoekingen op de Benedenwindse Eilanden stonden in verband met de ontdekking van goud op Aruba, in 1824. Het Gouvernement gaf toen exploratie-opdrachten aan achtereenvolgens de op dit gebied weinig deskundige Luitenant-Generaal C. R. F. Baron Krayenhoff (1825) en de meer geschoolde Oberbergrath C. B.



R. Stifft uit Nassau (1827).



Van een echt-wetenschappelijke kartering, zij het met behulp van primitieve topografische kaarten, was echter pas sprake in 1884-1885, toen de 'Nederlandsche West-Indische Wetenschappelijke Expeditie' werd uitgezonden door het (Koninklijk) Nederlandsen Aardrijkskundig Genootschap, het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde van Nederlandsch-Indi en Teyler's Genootschap. De expeditie die geologisch en botanisch onderzoek beoogde stond wat het eerste betreft onder leiding van de Leidse hoogleraar K. Martin. Een van de deelnemers was voorts de student G. A. F. Molengraaff; beiden zijn zoals bekend later wereldberoemde geologen geworden.



Martin werkte gedurende 32 dagen op de drie eilanden, en we moeten er bewondering voor hebben dat hij op grond van het korte veldonderzoek, een zo fraai inzicht verkreeg in de geologische opbouw. Het spreekt overigens vanzelf dat verschillende interpretaties bij veel later uitgevoerd onderzoek onhoudbaar bleken te zijn; als voorbeeld diene dat hij, volgens de gedachtengang van zijn tijd, de schisteuze gesteenten van Aruba voor Archaeisch hield, terwijl we nu weten dat deze veel later, in Boven Krijt (Campanien), zijn ontstaan door contactmetamor-Uitgewerkte lezing gehouden op 27 november 1965, ter gelegenheid van het 20-jarig bestaan van de 'Natuurwetenschappelijke Studiekring voor Suriname en de Nederlandse Antillen'.








Nederlands West-Indische Gids

Westermann J. H.


nl

Westermann J.H.



Geologisch onderzoek van de Nederlandse Antillen


66 J. H. WESTERMANN fose tijdens de intrusie van het dioritisch magma (in 1966 werd de isotopen-ouderdom van de dioriet in het Laboratorium voor Isotopen-Geologie te Amsterdam bepaald op 73 3 miljoen jaren). Aan de andere kant is zijn visie over de primaire helling der Kwartaire kalken, na eerst verworpen te zijn, kort geleden in ere hersteld, zij het in veel verder uitgewerkte zin.



Na het verschijnen van Martin's belangrijkste publicatie, in 1888 (Z?m'cA* wer aw i?'s nacA iVrfr/aw<&'scA W^s/-/rfn wwrf rfaraw/ gegrrufcte Storfte. 2. Geo/ogze) is er tot 1921 weinig samenhangend geologisch werk op de Benedenwindse Eilanden gedaan. Vermeld moge worden het werk van de mijningenieur G. Duyfjes, die van 1908 tot 1911 bij het Gouvernement in dienst was; zijn vooral mijnbouwkundig onderzoek is gepubliceerd in de bijlagen van de Koloniale Verslagen (1909,1910,1911).



Van groot belang voor het verdere onderzoek was het gereed komen van goede topografische kaarten van Curacao, Aruba en Bonaire (1915).



In 1921 werd de mijningenieur G. J. H. Molengraaff, neef en oomzegger van G.A.F. Molengraaff, benoemd tot chef van de mijnbouwkundige dienst op Curacao en tevens belast met geohydrologische en bodemkundige onderzoekingen; hij deed deze vrijwel uitsluitend in 1921 en 1922. Door zijn aanvullende beseeming tot directeur van Openbare Werken kon G, J, H, Molengraaff pas jaren later, in 1929, de resultaten van het onderzoek in een Delfts academisch proefschrift publiceren: Gfeg e f eoy^rffef ?V t? fel ##s^ Cii?sf so, Een meer compacte Engelse verhandeling van hem over Ciwafs verscheen ia 1931 in de Feest bundel K. Martin van de Leidsche Geologische Mededelingen. Vergeleken met de 40 jaren eerder verschenen stadie van Martin was Molengraaff's werk een grote stap vooruit.



Niettemin bleek Molengeaaff's geologische kaart van 1929 op allerlei punten gedetailleerder veldonderzoek te behoeven, m die reden en vooral ook voor een moderne kartering van Aruba en Bonaire, vertrok de Utrechtse hoogleraar L. M- L Rotten met zijn echtgenote en botanica mevrouw C. Rutten-Pekelharisg en zijn leerlingen H. J. Mac Gillavey, P. J.



Pijpees, M. G, Rotten, L. W. J. Vermont en J. H. Westermakk, alsmede de biologisch candidaat P, Wagenaak Hummeunck, in 1930 naar De West. Ma verschillende detalonderzoekingen in Curacao (waarover in 1931 en 1932 in de








Nederlands West-Indische Gids

Westermann J. H.


nl

Westermann J.H.



Geologisch onderzoek van de Nederlandse Antillen


GEOLOGISCH ONDERZOEK NED. ANTILLEN 67 van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen korte verhandelingen van verschillende deelnemers verschenen) werden Bonaire en Aruba geologisch in kaart gebracht. Over laatstgenoemde eilanden verschenen J. H. Westermann's proefschrift 77k: Geo/ogy 0/ 4r6a (Utrecht 1932) en P. J. Pijpers' proefschrift Geo/ogy awi Pa/eon/o/ogy 0/ fioa;><? (Utrecht 1933). Als resultaat van deze 'Utrechtsche Antillen Excursie 1930' verschenen voorts verschillende artikelen van L. M. R. Rutten, waarvan hier slechts wordt genoemd de populair-wetenschappelijke verhandeling De geo/og/sc/ie gescAiftkrtjs der dr/e iVederandscAe enedenzwndscAe i7anden (W.I. Gids jj, 1932;.



P. Wagenaar Hummelinck, die ook in latere jaren vooral zologisch en botanisch verzamelde, deed interessante geomorfologische waarnemingen over o.m. verweringsholten in diorietblokken op Aruba en grotten op alle drie eilanden (W. I. Gids 20, 1938, en 25, 1943). Door hem in 1936 op Curasao verzamelde Oud-Tertiaire mollusken werden als zodanig beschreven door C. O. van Regteren Altena, Rijksmuseum van Natuurlijke Historie, Leiden (1941).



Verschillende kleinere petrografische en palaeontologische onderzoekingen na 1930 kunnen hier slechts in algemene zin genoemd worden. Bijzonderheden daarover kan de lezer vinden in het OrersjcA/ van de geo/og/sc/je en mtynoMw&Mwdtge &ews der iVeder/andse /In/i7/en, een literatuurstudie door J. H. Westermann, verschenen in 1949 als uitgave van het Indisch Instituut (thans Koninklijk Instituut voor de Tropen), Amsterdam.



Vermeldenswaard uit de veertiger jaren is een in 1942 op een door twee Franse fraters uit Venezuela, frre Appollinaire en frre Juan, na een wichelroede- en slingeronderzoek precies aangegeven plaats uitgevoerde 286 meter diepe waterproefboring nabij Oranjestad, Aruba; deze produceerde slechts zout water maar gaf overigens een verrassend inzicht in de jongste geologische geschiedenis van Aruba. Dit inzicht werd nog verdiept door een door Schlumberger Surenco S.A. (Caracas) gedane 'electrical sounding survey', in november 1942, ter bepaling van de diepte van het vaste gesteente ('basement') onder de boring.



De volgende twee publicaties hebben op deze onderzoekingen betrekking: J. H. Westermann, 77*e water oore 0/ Oran/es/ad and ts n^/j'cafo'on as /o </;e geo/ogy 0/ /Ae j's/and 0/ 1951; C. W. Drooger, Miocene and P/e/s/ocene /oraa /row Oran/es/ad, /Irw&a, 1953.



Interessant uit de veertiger jaren waren ook de waarnemingen








Nederlands West-Indische Gids

Westermann J. H.


nl

Westermann J.H.



Geologisch onderzoek van de Nederlandse Antillen


68 J. H. WESTERMANN in 1946 door de Zwitserse geoloog H. P. Schaub over de tektoniek der Pleistocene en Eocene formaties van Curacao (1948).



In de vijftiger jaren wijdde C. W. Drooger, Rijksuniversiteit te Utrecht, enkele publikaties aan, uit door anderen verzamelde monsters verkregen, foraminiferen en daarop gebaseerde ouderdomsbepalingen van geologische formaties (1951, 1953). De Amerikaanse geoloog C. S. Alexander, University of Illinois, onderzocht in 1955 en 1956 de terrassen van de drie eilanden en publiceerde daarover in 1961: 77te man'ne terraces 0/ Cwrafao, A^^Aer/an^s .dn/i7/es.



Daadwerkelijke belangstelling van het Voorlichtingsinstituut voor het Welvaartsplan Nederlandse Antillen, Amsterdam, de Natuurwetenschappelijke Studiekring voor Suriname en de Nederlandse Antillen, Utrecht, de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Suriname-Nederlandse Antillen (wosuna), Amsterdam, en het Geologisch Instituut van de Universiteit van Amsterdam bracht in de vijftiger en zestiger jaren het geologisch onderzoek verder op gang. In 1952 en 1953 namen J. H. Westermann (Voorlichtingsinstituut) en vooral J. I. S. Zonneveld (Geologische Dienst, Haarlem) de herziening der geologische kaart van Bonaire ter hand, voornamelijk op basis van een luchtfotostudie (PAofo-gro/ogJca/ observations arci /and ca^ai'Zy < /ai se survey 0/ Me is/and 0/ Bonaire, 1956).



In 1956 werkten J. I. S. Zonneveld (Haarlem), H. J. Mac Gillavry en P. H. de Buisonj (Universiteit van Amsterdam), in 1959-1960 alleen de Buisonj, aan een detailstudie van vooral de Kwartaire formaties van de drie Beneden winden. Verhandelingen daarover verschenen in i960 en /wct/o/o-onderzoe& o^> de Benedenwindse i/anden door Zonneveld (sedert 1958 Rijksuniversiteit te Utrecht), en Z)e ^s^orwen Dan Cwracao, ^4roa en Bonaire door de Buisonj & Zonneveld alsmede in 1964: Marine terraces and swo-aeric sediwen/s on <Ae iVei/ier/ands Leeward /s/ands, Curacao, ^4roa and Bonaire, as indications 0/ ^a^ernary changes in sea /eve/ and c/ima<e, door de Buisonj. Laatstgenoemde betrok in 1961 in zijn onderzoek een serie uit de lagune van Zuid-Aruba afkomstige boormonsters verkregen bij booractiviteiten ten behoeve van havenprojecten.



De pre-Kwartaire formaties van Curacao waren onderwerp van kartering door D. J. Beets (Universiteit van Amsterdam), in de jaren 1961 en 1962. De academische proefschriften van Beets en de Buisonj worden in 1968 in druk verwacht. Hun








Nederlands West-Indische Gids

Westermann J. H.


nl

Westermann J.H.



Geologisch onderzoek van de Nederlandse Antillen


GEOLOGISCH ONDERZOEK NED. ANTILLEN 69 kaarten en voorlopige gegevens tonen een zo frappante vooruitgang in onze geologische kennis sedert de dertiger jaren, dat men zich mag atvragen hoe na een eventueel onderzoek omtrent het jaar 2000 de kaart van Curacao er zal uitzien! Vondsten door Wagenaar Hummelinck, Mac Gillavry, de Buisonj en P. Stuiver (Mijn-Maatschappij Curacao) op de eilanden Bonaire en Curacao leidden tot de ontdekking van hoogst interessante reptiel- en zoogdierresten in Kwartaire formaties van o.a. de Tafelberg Santa Barbara. Deze fossiele overblijfselen werden gedetermineerd en beschreven door D. A.



Hooijer van het Rijksmuseum van Natuurlijke Historie, Leiden, (1959, 1962, 1963, 1964), die in februari 1963 ook zelf een kort bezoek bracht aan de twee eilanden. De gevonden zoogdierresten bleken te hebben toebehoord aan verschillende knaagdieren, waaronder de Zuidamerikaanse capybara of waterhaas (#yirocAoerws Ayiroc/wms), en een grondluiaard (Paw/ocwws ^tf/riac^ws).



Een geofysisch onderzoek in 1962 op Aruba, Curacao en Bonaire door J. Veldkamp en R. A. Lagaaij (Rijksuniversiteit te Utrecht) omvatte metingen op het gebied van de zwaartekracht (in aansluiting aan elders in het Caribische gebied verkregen gegevens), aardmagnetisme, paleomagnetisme en radiometrie. De uitkomsten worden gepubliceerd in Lagaaij's academisch proefschrift.



In dit overzicht verdienen voorts vermeld te worden enkele recente mijnbouwkundige exploraties, steunend op de eerder verworven geologische kennis. In februari-maart 1946 onderzochten de Canadezen A. F. Banfield en D. C. Brockie de goudmijnbouw-mogelijkheden van Aruba (A. F. Banfield, 77ie ossii7tes 0/ go/d mining on <Ae ts/ami 0/ /Irwoa, Noranda, Quebec, 9 april 1946). In 1946-1948 exploreerde de Aruba Gold Mines Operating Co., daartoe gefinancierd door Aruba Combined Goldfields Ltd., Canada, zonder veel succes in een groot gedeelte van het op dat eiland verkregen vergunningsgebied. De resultaten zijn neergelegd in interne rapporten, getiteld J. E. Gill, Fiwa/ r^ort on /Irwoa GoW Concessions, /s/awd 0/ ylr6a (20 november 1948) en D. C. Brockie, Summary re/>or/ on o/>erartows a/ ./4rKoa, Ne<Ae7ands Wes< /dies, Montreal (21 december 1948).



Proefboringen door de Amerikaanse firma E. J. Longyear Company, Minneapolis, uitgevoerd in i960 voor de Aruban Exploration and Mining Company, Ltd., ten behoeve van de fosfaatexploratie in Zuid-Aruba, werden o.m. beschreven in een Pre/imiwary re/>or/ on Me Aos/>Aa/e <fe/>os/s Zwirfoos<-.<4 rufca 0/ /4 riioa (j uli 1960) en een i?e/>oW ow /iwa/ driWing /or />Aos-Aa/e ow /Iruia aw<tf /Ae iwues/iga/iow 0/ ^uarfc uetws on Seroe Crisfa/ (1961).



In het kader van het United Nations Technical Assistance Programme werd ten behoeve van de economische ontwikkeling der eilanden in de








Nederlands West-Indische Gids

Westermann J. H.


nl

Westermann J.H.



Geologisch onderzoek van de Nederlandse Antillen


7O J. H. WESTERMANN maanden juni, juli en augustus 1961 door de Amerikaanse geoloog en mijnbouwkundig adviseur D. C. Sharpstone onderzoek gedaan naar de mijnbouwkundige mogelijkheden. Hij rapporteerde daarover in /l reoW on /A* miwera/ oten*'aZ 0/ *A AWAeWanrfs ^4n<iWes, wiM recommendations /or 7s dewe/o/neM/ and </ie organtza/iow 0/ sw/>or/in sendees (augustus 1961). Het in oktober 1964 op basis van het Sharpstone-rapport voortgezet onderzoek door de Zweedse geoloog J. W. Svanholm werd, na een FtVsi J?e/>or/, A^e//ir/an<fs /4i/i7/es, Minera/ e*/>/ora<ion (december 1964), in januari 1966 afgesloten met het Fto/ report, Ne/Aer/anrfs ^4nri/fes, Minera/ (S- indws/ria/ rocA e*/>/ora/ton. Verdere exploratie van specifieke mineraalvoorkomens werd daarin aanbevolen. Geen dezer 'restricted' rapporten is vrijgegeven voor publicatie.



Bovenwindse Eilanden Op de Bovenwindse Eilanden is het geologisch onderzoek iets eerder begonnen dan op de Benedenwindse en wel in 1817 door de Schotse Amerikaan W. Maclure (Saba, St. Eustatius). Belangrijker was het werk van de Zweed P. T. Cleve, die de drie eilanden bezocht als onderdeel van zijn studie van de Antillen tussen Puerto Rico en Nevis (1868-1869).



Pas met G. A. F. Molengraaff, lid van de hierboven al genoemde 'Nederlandsche West-Indische Wetenschappelijke Expeditie', 1884-1885, begon het meer moderne onderzoek. Molengraaff bezocht alle drie eilanden en koos St. Eustatius als object voor zijn Utrechts academisch proefschrift: De geo/ogze van t 7aw<2 Si. ZsMsiaizws, 1886. Hij schreef kort daarna ook artikelen over St. Maarten en Saba en vatte veel later, in 1931, de geologische kennis samen in een Engels artikel over Saa, Si. wsiaims (S/a/ta) awrf Si. Marim, in de Feestbundel K. Martin van de Leidsche Geologische Mededelingen.



Na 1886 zijn de Bovenwindse eilanden herhaaldelijk het onderwerp van korte geologische onderzoekingen geweest (zie o.m. het reeds vermelde OwrzicAi door J. H. Westermann, 1949). Van de onderzoekers worden slechts genoemd de Canadees J. W. W. Spencer, de Duitse vulkanoloog K. Sapper en de Amerikaanse vulkanoloog E. O. Hovey, die in het eind van de 19de en begin van de 20ste eeuw de eilanden bezochten; de laatste twee wijdden uiteraard hun aandacht in het bijzonder aan Saba en St. Eustatius. Petrografische studies werden o.m. verricht door de Fransman A. Lacroix (1890, 1893, 1926), en geomorfologische door de Amerikaan W. M. Davis, in de twintiger jaren. Vermelding verdient ook de beschrijving in 1933 van het fossiele reuzenknaagdier (/4m6/yrM?a iMwwrfa/a) van St.



Martin door Mejuffrouw A. Schreuder, Amsterdam.








Nederlands West-Indische Gids

Westermann J. H.


nl

Westermann J.H.



Geologisch onderzoek van de Nederlandse Antillen


GEOLOGISCH ONDERZOEK NED. ANTILLEN 7! Sedert 1948 is er, na een rustperiode van ongeveer vijftien jaren, hernieuwde belangstelling gekomen voor de Bovenwinden. In het kader van de, in navolging van L. M. R. Rutten's teamonderzoekingen, door de Amerikaanse hoogleraar H. H. Hess, Princeton University, en discipelen ondernomen geologische exploratie van het Caribische gebied werd in 1948 en 1949 door R. A. Christman onder meer St. Martin gekarteerd: Geo/ogy 0/ S/. Bar/Ao/omeu', S/. Marttn, ana" j4ng7/a, Lessor i4n//tes, 1953; wij beschikken daardoor over een goede geologische kaart van St. Martin. Kort vr de verschijning van Christman's publicatie publiceerde C. W. Drooger, Utrecht, een verhandeling over foraminiferen van door Christman en J. H. Westermann verzamelde monsters van o.m. St. Martin (1951) en voltooide J. A. Staargaard, Universiteit van Amsterdam, een petrografische studie 0 igneous and m^awor/>Aj'c rorfts and associated wangawese-iron ores 0/ iVe/Aer/ands S/. Martin, verzameld door J. H. Westermann (1952).



Saba was tot voor kort het topografisch en geologisch stiefkind der Nederlandse Antillen. De bodemkundige J. S. Veenenbos, Stichting voor Bodemkartering te Bennekom, daartoe in staat gesteld door het Voorlichtingsinstituut, was de eerste die, tijdens zijn verblijf aldaar in 1950-1951, zonder triangulatie, een eenvoudige maar bruikbare schetskaart van het eiland heeft samengesteld voor de verhandeling /l so*7 and /and ra^afti/j/y swrvey 0/ S<. Maarten, S/. Zfus/a^Ms, ad Sa6a, 1955.



Een populair-wetenschappelijke schets over )c geo/og/scAe der dm ZJorenzflrndse Vanden Stf. Martt'n, Sa6a en (1957), door J. H. Westermann, was mede een inventarisatie van voor de laatste twee eilanden nog nodig geachte exploratie. Deze vond kort daarop plaats; met Veenenbos' schetskaart van Saba (1955), de goede topografische kaart van St. Eustatius (1915) en luchtfoto's van K.L.M. Aerocarto als hulpmiddelen werden in 1958 de beide eilanden gekarteerd door J. H. Westermann & H. Kiel (Studiekring). Publikatie der resultaten vond plaats in 1961: 77te Geo/ogy 0/ Saoa and 5/. ksIo/ims, wt/A notes on //te geo/ogy 0/ S/. Ki/te, A/ews ad Mon<-serrai (Z-esser ^4nYt//es). Het was een gelukkige omstandigheid dat de in 1959 door K.L.M. Aerocarto van luchtfoto's geconstrueerde hoogtelijnenkaart van Saba in deze verhandeling kon worden gebruikt. Collecties van fossiele echiniden en mollusken, verzameld door Westermann en Kiel, werden bewerkt door H.



Engel, Zologisch Museum te Amsterdam, respectievelijk C. .O








Nederlands West-Indische Gids

Westermann J. H.


nl

Westermann J.H.



Geologisch onderzoek van de Nederlandse Antillen


72 J. H. WESTERMANN van Regteren Altena, Rijksmuseum van Natuurlijke Historie, Leiden (1961); radiocarbon-dateringen werden uitgevoerd door het Fysisch Laboratorium, Groningen.



De rapporten van Sharpstone (1961) en Svanholm (1964, 1966), genoemd bij de Benedenwindse Eilanden, hebben mede betrekking op de Boven winden.



Verdere zuiver-geologische exploratie der Nederlandse Antillen staat op het ogenblik niet op het programma. Gewezen mag echter worden op de plannen om in Koninkrijksverband mee te werken aan de Cooperative Investigation in the Caribbean and Adjacent Regions (CICAR-project). Wanneer in het kader daarvan besloten zou worden tot een onderzoek van de submariene Saba Bank, zou dat denkelijk een grote vooruitgang betekenen voor het begrijpen der geologische verhoudingen in het Bovenwinden-gebied.



Voor toekomstige eiland-karteringen zal gebruik gemaakt kunnen worden van de in 1963 verschenen, geheel nieuwe topografische kaarten van de Dienst van het Kadaster, Nederlandse Antillen.








Nederlands West-Indische Gids

Westermann J. H.


nl

Stoffers, A.L.



Botanisch onderzoek van de Nederlandse Antillen


A. L. STOFFERS BOTANISCH ONDERZOEK VAN DE NEDERLANDSE ANTILLEN Botanisch onderzoek van een gebied heeft als regel in drie fasen plaats: 1. floristisch onderzoek, teneinde een overzicht te krijgen van de plantensoorten, variteiten en andere systematische eenheden die in het betreffende gebied gevonden worden; 2. vegetatie-onderzoek, om een overzicht te krijgen van de samenstelling van het plantendek; 3. oecologisch onderzoek, om tot een causale verklaring van die vegetatie te komen.



Deze drie fasen zijn in de Nederlandse Antillen ook te onderscheiden en zullen daarom achtereenvolgens besproken worden.



Floristisch onderzoek Benedenwindse Eilanden Voor de Benedenwindse Eilanden worden de eerste floristische gegevens reeds vr 1753 gevonden (o.a. bij Plukenet, 1696).



Linnaeus (1753) vermeldt in zijn 'Species P/an/arw' expliciet 20 soorten voor Curacao en 1 soort voor Aruba. Hieronder vinden we soorten waaraan geen twijfel behoeft te bestaan dat zij op het eiland Curacao voorkwamen, zoals bembe di porco (7Vtan/Ama />0rtffocas<rm), manzanla bobo (iM^Aor&ia co/mi'/o/t'a), pega saja bobo (CencArws ec/tt'na/ws) en de cactus-soorten cadushi di colebra (^4catocereMS te<ragowws), cadushi di pushi (Cc/>Aaocerews /anwgmosMs), en libra (0/>/ia cMrassaw'ca). Bij andere soorten moet echter een vraagteken geplaatst worden zoals komtsji koe skotter (i4sc/e/)i'as cwrassarica), een soort die tegenwoordig alleen gekweekt op de Benedenwindse Eilanden voor-Uitgewerkte lezing gehouden op 27 november 1965, ter gelegenheid van het 20-jarig bestaan van de 'Natuurwetenschappelijke Studiekring voor Suriname en de Nederlandse Antillen'.








Nederlands West-Indische Gids

Stoffers, A. L.


nl

Stoffers, A.L.



Botanisch onderzoek van de Nederlandse Antillen


74 A. L. STOFFERS komt en Grewia ocaien/a/j's (Tiliaceae) een soort die alleen in Afrika voorkomt. In de 'S/>m'es P/antarwm' vinden we verder nog enige soorten die weliswaar niet speciaal voor de eilanden genoemd worden, maar waarvan men mag aannemen dat zij wel van dit gebied bekend waren, o.a. kokolod shimaron (//e/j'oro/>MW CMrassavt'cMw), "Habitat in America calidioris maritimis". We kunnen aannemen, dat in 1753 ongeveer 30 soorten van de Benedenwindse Eilanden in de literatuur bekend waren.



Een aanvulling geeft Jacquin (1763) met een 13-tal soorten, o.a. palu di sia (Byscra fomewfosa), mata di pisca (/ac^m'm'a arasco), bai no bolbe (Sfrm/>//a man'/ima) en dal pega (Afewze/z'a as/>mj). Afgezien van de twee min of meer toevallige bezoeken van von Rohr en van Bredemeyer, wordt er in de loop van de 18e eeuw niets meer toegevoegd aan de botanische kennis van dit gebied. Het blijft 'rustig' tot 1885, het jaar waarin W. F.



R. Suringar de eilanden bezocht en een collectie bijeen bracht die in het Rijksherbarium te Leiden wordt bewaard. Suringar richtte evenals later ook zijn zoon J. Valckenier Suringar -zijn aandacht in het bijzonder op het geslacht Me/ocactes. Deze studies resulteerden in het onderscheiden van niet minder dan 81 soorten, 21 variteiten en 8 vormen van dit genus op de Benedenwindse Eilanden.



Van groot belang voor het floristisch onderzoek zou het bezoek van de Utrechtse hoogleraar F. A. F. C. Went in 1901 blijken te zijn. Niet om de collectie die hij bijeen wist te brengen, maar vooral omdat Went de Utrechtse botanicus I. Boldingh in staat stelde in 1909/1910 de eilanden te bezoeken. Diens resultaten zijn verwerkt in het standaardwerk 'F/ora voor de iVederawdscA Wes<-/^iscAe i/an^e' (1913) en in '77?f F/ora 0/ Cwrafao, /Irwa ad Ztonatre' (1914). Naast een opsomming van de soorten bevat dit laatste werk ook plantengeografische en enige oecologische en vegetatiekundige aantekeningen. Bij het verschijnen van Boldingh's 'F/ora' waren 3 varens en 380 zaadplanten bekend van de Benedenwindse Eilanden.



Incidenteel, maar waardevol onderzoek is tussen 1913 en 1945 te noemen. De cactussen en agaves werden bestudeerd door Wagenaar Hummelinck (1933-1941). Amshoff (1942) verzorgde een nieuwe bewerking van de grassen. Een viertal endemen, soorten dus met een tot de Benedenwindse Eilanden beperkte verspreiding, werden beschreven uit de Boldingh-collectie: Xm/ti arM&ewsts (Henrard, 1926), Lantawa arfoszs (Moldenke, 1940),








Nederlands West-Indische Gids

Stoffers, A. L.


nl

Stoffers, A.L.



Botanisch onderzoek van de Nederlandse Antillen


BOTANISCH ONDERZOEK NED. ANTILLEN 75 r/>A^a ftoWmgA (Molenke, 1940) en Pas/>aiMW 00-Henrard, 1943). Chase (1943) beschreef een nieuw gras: Pas/>a/m ct/rassavicwm.



De plaatselijke belangstelling voor de natuur werd vooral levendig gehouden door frater Realino Janssen. Belangrijker dan de uitgave van zijn 'P/a/^nde van C'wrafao voor Jlf.C/.L.O.' (1935) was misschien wel het feit dat hij zijn belangstelling voor de biologie aan zijn medebroeder frater Arnoldo Broeders wist over te dragen. Arnoldo's interesse ging vooral uit naar de plantkunde. Hij begon met een collectie bijeen te brengen en kwam daarbij tot de conclusie, dat contact met een op Zuid-Amerika gespecialiseerd plantensystematisch instituut onontbeerlijk was. Het contact dat Arnoldo met het Botanisch Museum en Herbarium van de R.U. te Utrecht opnam, bleek een gunstig effect te hebben. De grote wilskracht en het doorzettingsvermogen van Arnoldo, samen met de hem door Utrecht geboden hulp, maakten de publicatie van de 'Za//ora' (1954) en de 'GfAweeA/e f nwMige />/anten van rfe A^rfer/anrfic /infrT/cn' (1954) beide als Uitgaven van de Natuurwetenschappelijke Werkgroep Nederlandse Antillen mogelijk.



Arnoldo's collectie toonde al spoedig aan, dat een revisie van Boldingh's 'F/ora' gewenst was. Deze revisie, alsmede een vegetatie-onderzoek werd in 1951 door de Natuurwetenschappelijke Studiekring voor Suriname en de Nederlandse Antillen aan A. L.



Stoffers opgedragen. De collecties van Boldingh, Arnoldo en Stoffers vormen het uitgangsmateriaal van de 'F/ora 0/ /Ae iVe/Aer/aw^s /Inlt/fcs', waarvan de eerste aflevering in 1962 verscheen met een bewerking van de varens door K. U. Kramer.



Van de zaadplanten zijn nieuwe bewerkingen van 25 families reeds verschenen, terwijl het merendeel van de resterende families bewerkt is. Zodoende is het mogelijk nu reeds een indruk te geven van de betekenis van de nieuwe collecties als bijdrage tot de floristische kennis van de Benedenwindse Eilanden. Tegenover de 3 varens en 380 zaadplanten welke door Boldingh vermeld werden, zijn nu 5 varens, 484 soorten en 7 variteiten bekend, een toename dus van 106 soorten en 7 variteiten. Hieronder zijn vier endemen te noemen: Xy/osma arnolit't' Monachino (1947), /lM/owyraa cwrassawca Amshoff (1950), Lanjouw & Wessels Boer (1962) en Stoffers (1963a).








Nederlands West-Indische Gids

Stoffers, A. L.


nl

Stoffers, A.L.



Botanisch onderzoek van de Nederlandse Antillen


76 A. L. STOFFERS Van algologische zijde is lange tijd slechts weinig aandacht aan de Benedenwindse Eilanden besteed. De door J. Boeke in 1905 verzamelde wieren werden door Sluiter (1908) gepubliceerd; Taylor (1942) geeft resultaten van de bezoeken van Amerikanen aan Aruba en Curacao. Frmy (1941) bewerkte de door Wagenaar Hummelinck in 1930 verzamelde Blauwwieren, evenals Koster (i960) dit van zijn latere collecties deed. Van den Hoek (1959) bewerkte een deel van zijn zoet- en brakwater Groenwieren.



Een onderzoek naar het voorkomen en de oecologie van mariene wieren werd door Vroman ingesteld in de jaren 1957/58.



Het totaal aantal soorten Groen-, Rood- en Bruinwieren wordt door hem (1959) op ongeveer 250 geschat. Een overzicht van de mariene algen gaf DIaz-Piferrer in 1964.



De mossen kregen tot voor kort in het geheel geen aandacht.



Een bewerking van het door Arnoldo en Stoffers verzamelde materiaal, door de Utrechtse bryoloog P. A. Florschtz, verscheen in 1967.



Bovenwindse Eilanden Voor de Bovenwindse Eilanden gaan de eerste gegevens terug tot Jacquin (1763), die voor St. Eustatius 6 soorten, voor St. Maarten 5 soorten vermeldt, maar Saba in het geheel niet noemt.



Opvallend is het bezoek van verscheidene Franse en Deense botanici. Suringar en Went bezochten de eilanden, maar evenals op de Benedenwindse Eilanden wordt ook hier het eerste, systematisch opgezette onderzoek door Boldingh, in 1906, verricht.



Het resultaat is weergegeven in 'TAc F/ora 0/ Si. sia/ts, 5a6a an< S/. Mar/m' (1909) en de reeds genoemde 'F/ora roor <fo AferandscA JVes-/nit'sc/t i7amfe' (1913). Als belangrijkste collecties na 1945 mogen genoemd worden die van Arnoldo (1947-1965) en Stoffers (1953). Ondanks deze collecties mogen wij aannemen dat de flora van de Bovenwindse Eilanden aanmerkelijk minder goed bekend is dan die van de Benedenwindse Eilanden. Geeft Boldingh (1909) reeds 52 varens en 622 bloemplanten voor de drie eilanden, met de laatste collecties konden voor St. Maarten 7 zaadplanten, voor Saba 6 varens en 21 zaadplanten en voor St. Eustatius slechts 1 varen en 4 zaadplanten aan de lijst worden toegevoegd.



De wieren werden in 1958 door Vroman voor het eerst bestudeerd.








Nederlands West-Indische Gids

Stoffers, A. L.


nl

Stoffers, A.L.



Botanisch onderzoek van de Nederlandse Antillen


BOTANISCH ONDERZOEK NED. ANTILLEN 77 Een eerste publicatie over de mossen van de Bovenwindse Eilanden is onlangs verschenen (Florschtz, 1967).



Vegetatie-onderzoek Grote vorderingen heeft het vegetatie-onderzoek in de laatste twintig jaar gemaakt. Boldingh (1914) onderscheidde op de Benedenwindse Eilanden een littorale vegetatie, een kustvegetatie dus, die moeilijk te onderscheiden is van de hoofdvegetatie, de Oofon-vegetatie. Deze Oo/on-vegetatie wordt vooral bepaald door welisali (Cro/ero //avens) en wabi (i4caca /or/wosa), maar komt in twee typen voor. Op de kalkplateau's een placa chiquitu cuchara type (i?Aacoma crosso/xr/a/wm -acta/a type) en buiten het kalkgebied een oliba cyno^>Aa//o/>Aora) type. Voor de Bovenwinden komt Boldingh (1909) tot het onderscheiden van: a. een Ifrioien^ron-vege tatie: een bos-vegetatie, te vinden op St. Eustatius op de hoger gelegen hellingen van The Quill en in de dalen in het N.W. deel; op St. Maarten als bosresten nabij de toppen van verschillende heuvels; op Saba in de ravijnen en op de lager gelegen hellingen, alsmede zij het in een enigszins afwijkende vorm op de hoger gelegen hellingen van The Mountain. 6. een Cro/tm-vegetatie: de uit lage en hoge heesters opgebouwde vegetatie in de vlakke delen en de lager gelegen hellingen van St. Eustatius en St. Maarten. [Op Saba wordt dit type slechts spaarzaam gevonden en is dan bovendien slecht ontwikkeld.] c. een littorale vegetatie: de begroeiing van de zandstranden, van de rotshellingen nabij de kust, en rond de lagunen en zoutpannen.



Stoffers onderscheidde in '77te Fegetfa/ion 0/ /A i4nl*7/es' (1956) een groter aantal typen, gebaseerd op een door Beard (1944, 1949, 1955) voorgestelde indeling. In dit syteem wordt de vegetatie op drie niveau's ingedeeld: a. FLORiSTiscH: de associatie en gesubordineerde eenheden; 6. PHYSIOGNOMISCH: de formatie, gebaseerd op overeenkomsten in structuur. [De formatie is dus onafhankelijk van de flora, maar wordt bepaald door de levensvorm van de soorten die de vegetatie vormen. De formatie is een reactie op belangrijke a-biotische milieu-factoren (standplaats-factoren).] c. standplaats: formatie-reeksen, waarbij elke reeks gekenmerkt wordt door een bepaalde standplaats-factor. [De betref-








Nederlands West-Indische Gids

Stoffers, A. L.


nl

Stoffers, A.L.



Botanisch onderzoek van de Nederlandse Antillen


78 A. L. STOFFERS fende factor kan in elke gradatie tussen optimaal en minimaal aanwezig zijn en aldus bepalend zijn voor het tot stand komen van bepaalde formaties.] Centraal in dit systeem staat het ^ro^uscA reg^Mios: de optimum formatie, een bosvegetatie welke onder optimale omstandigheden met betrekking tot de belangrijkste milieu-factoren tot stand is gekomen. Dit bos wordt gekenmerkt door een gecompliceerde structuur en altijd-groene soorten zonder xeromorphe aanpassingen. Er zijn drie boomlagen, een heester-, een kruidenen een bodemlaag te onderscheiden; het bovenste kroondak is gesloten. Vanuit deze optimum formatie stralen als het ware de formatie-reeksen uit met afnemende structuur en toenemende aanpassingen aan de meer extreme milieu-omstandigheden.



Beard (1955) onderscheidt vijf van dergelijke reeksen, waarvan er vier voor de eilanden van de Nederlandse Antillen in aanmerking komen: a. De reeks van seizoen-formaties. De tot deze reeks behorende formaties zijn aangepast aan droge tijden die in de loop van het jaar optreden. De formaties uit deze reeks worden in het Carabische gebied vooral beneden 300 m gevonden.



Charter (1941) heeft er op gewezen dat wanneer de maandelijkse hoeveelheid neerslag minder wordt dan de hoeveelheid water die door verdamping verloren gaat, de groei van de plant benvloed wordt. Dit punt ligt bij 100 mm neerslag per maand voor het Carabische gebied, een waarde die door Hardy (1946) op Trinidad (en ook door Mohr (1944) op Java) experimenteel bevestigd werd. Naarmate het aantal achtereenvolgende droge maanden groter wordt, komt de aanpassing aan deze meer extreme omstandigheden sterker tot uiting door het optreden van een hoger percentage loofverliezende soorten, het optreden van gedoomde en gestekelde soorten en tenslotte door het optreden van succulenten. De structuur wordt bovendien minder gecompliceerd en de laatste (zesde) formatie in deze reeks is de woestijn. De eerste twee formaties in de reeks vertonen nog veel overeenkomsten met het regenbos: het bovenste kroondak wordt open en het middelste wordt gesloten (Evergreen Seasonal Formation); in de volgende formatie is deze laag verdwenen en bestaat het bos uit twee boomlagen (Semi-deciduous Seasonal Formation). De derde formatie (Deciduous Seasonal Formation) bestaat uit twee boomlagen, waarvan het bovenste kroondak open is. Achtereenvolgens komen dan nog het doornig kreupelhout (Thorn woodland), het cactus struweel (Cactus scrub) met heesters en succulenten, en tenslotte de woestijn met een zeer open, spaarzame begroeiing. 6. De reeks van droge altijd-groene formaties. De formaties van deze reeks worden ook vooral beneden 300 m gevonden, maar zij zijn meer een uiting van physiologische droogte, 1








Nederlands West-Indische Gids

Stoffers, A. L.


nl

Stoffers, A.L.



Botanisch onderzoek van de Nederlandse Antillen


BOTANISCH ONDERZOEK NED. ANTILLEN 79 IOMJTT~ IWIGMI !I1OW lOlllI | MCOUOUl UMONU DRV RAM FOREST DRV CVCRCRUN fOROT drv tvracanN oooiano I opt cv. thicket 30 '25 '20 '15 '10 _5 t.Lj LOWER MONTANE RUN FOREST MONTANE RAIN FOREST MONTANE THICKET ELFIN WOODLAND MRAMO Fig. 3. Schematische voorstelling van de drie op de Nederlandse Antillen voorkomende formatie-reeksen welke door Beard bij zijn vegetatieonderzoek worden onderscheiden: seizoen-formaties (boven), droge altijdgroene formaties (midden), montane formaties (onder) [uit co/ogy j6, 1955]-vooral veroorzaakt door een uitdrogende wind, gebrek aan bewortelingsmogelijkheid en geringe regenval zonder seizoenvariaties.



Kenmerkend voor de formaties is het voorkomen van altijd-groene bomen en heesters, met leerachtige of harde bladeren, vaak voorzien van olie-








Nederlands West-Indische Gids

Stoffers, A. L.


nl

Stoffers, A.L.



Botanisch onderzoek van de Nederlandse Antillen


80 A. L. STOFFERS klieren en een afschilferende schors. Microphyllie komt onder meer extreme omstandigheden veelvuldig voor, maar gedoomde en gestekelde soorten zijn niet aanwezig. De reductie in de structuur vindt niet plaats door openen van een gesloten kroonlaag en het sluiten van de daaronder liggende laag zoals in de vorige reeks. We houden hier steeds twee lagen, waarvan de bovenste laag open en de daaronder liggende laag gesloten is; de ondergroei is gering. Naarmate de milieu-omstandigheden ongunstiger worden wordt de hoogte van deze lagen geringer. Slechts de 'vegetation of the rock pavement' wordt gekenmerkt door onregelmatige, open groei van verspreide heesters op de kale rotsen. c. De reeks van montane f or ma ties. De hiertoe behorende formaties worden gevonden op hoger gelegen berghellingen.



Waarschijnlijk is expositie de belangrijkste factor voor het tot stand komen hiervan en niet de hydratuur.



Het is niet waarschijnlijk dat in het Caxabische gebied de temperatuur een doorslaggevende rol speelt (Beard, 1949). Ook in deze reeks treedt een geleidelijke reductie van de hoogte der kroonlagen op. De bovenste kroonlaag is gesloten en valt aan het einde van de reeks ongeveer samen met de ondergroei. Opvallend is dat microphyllie hier niet optreedt. De bladeren zijn vaak leerachtig en dik en begroeid met epiphylle mossen. d. Moeras formaties. In deze reeks zijn opgenomen de vegetaties op regelmatig door zoet- of zoutwater overspoelde bodems, die niet onderhevig zijn aan periodieke uitdroging.



Hiervoor komen op onze eilanden alleen de mangrove bossen in aanmerking.



Deze formaties moeten beschouwd worden als eindpunten in een vegetatie-ontwikkeling (successie), als climaces. Hiernaast dienen nog secundaire vegetaties, subclimaces en successie-stadia te worden onderscheiden.



Bovenwindse Eilanden.



De vegetatie van de Bovenwindse Eilanden kan met enige aanvullingen geheel ingepast worden in het hierboven in het kort weergegeven systeem. Het echte ^ro^iscAe regenos, zoals dit bekend is van de grotere eilanden van de Antillen-boog, wordt echter niet meer gevonden.



Het was vroeger waarschijnlijk op Saba aanwezig tussen 400 en 600 m hoogte, waar we nu een vegetatie vinden, welke als secundair regenbos beschouwd moet worden. Tussen een aantal voor regenbos karakteristieke soorten komen soorten voor die herinneren aan de vroegere plantages: Citrus, breadfruit (^4r/oca-/>us), cacao (TAeofcrotna cacao), guyaba (PsidiMm ua/'afa), koffie (Co//a at-afctca), ^4nnona spp, zoals zuurzak en custard apple, en mamaya (Afammea amertcana).



Een tweede type van secundaire vegetatie wordt hier gevormd door de boomvarens, die op Saba in een praktisch aaneengesloten gordel op de








Nederlands West-Indische Gids

Stoffers, A. L.


nl

Stoffers, A.L.



Botanisch onderzoek van de Nederlandse Antillen


BOTANISCH ONDERZOEK NED. ANTILLEN 8l helling van The Mountain tussen 575 en 650 m gevonden worden in het gebied dat door hoge luchtvochtigheid gekenmerkt wordt. Slechts weinig soorten worden hier gevonden: CyaMira ar6ora, C. murtcafa en C. rand-o/ia. Als gevolg van de zeer geringe lichtintensiteit in deze vegetatie is een heester- en kruidenlaag totaal afwezig.



Naast deze over grote oppervlakten gevonden secundaire begroeiingen worden op Saba zeer locaal nog andere secundaire vegetaties gevonden, waaronder de Mtcowta-, en de Pt/>er rfi/a/a<um-vegetatie naast het pionierbos wel het meest opvallen. Het pionier-bos wordt gevormd door snelgroeiende planten zoals wild banana (He/j'com'a fctViat), wild papaw (Cecro/>ta />e//a<a), blue berry (Syw/>/ocos iar/iceisis) en .-Icms/ws arfcorns. Dit pionier-bos kan beschouwd worden als een van de meest algemene kaalkap gezelschappen in het regenbos van tropisch Amerika.



Montane formaties. De montane formaties worden vertegenwoordigd door het 'montane thicket' op St. Eustatius en het 'elfin woodland' op Saba en St. Eustatius.



Hiervan kan het 'montane thicket' gekenmerkt worden als een zeer open bos met n boomlaag, die op 12-15 gesloten is. Een heesterlaag is afwezig, maar de kruidenlaag is zeer dicht en bedekt met de monkey tail (.4n/Atmum corrfa/um), fie^onta rWusa en het mountaingrass (.SWm'a /t/Aos/>erma) de bodem praktisch helemaal. De hellingen nabij de top van The Mountain zijn te steil voor deze vegetatie, die daar dan ook vervangen wordt door 'palm brake' waarin mountain cabbage (/>-/) ^/oftoia) sterk opvalt. 'Palm brake' moet beschouwd worden als een subclimax in het gebied van de montane formaties op plaatsen waar bodemverschuivingen veelvuldig voorkomen.



Het 'elfin woodland' wordt gekenmerkt door een lage boomlaag die bijna samenvalt met de heesterlaag; de takken zijn zeer grillig gevormd en begroeid met een dikke moslaag. Dit bostype wordt in het gehele Carabische gebied op de hoge toppen en kammen gevonden. Een soortenarm 'elfin woodland', gevormd door wild balsemtree (C/usta a/fca), wordt gevonden op de kraterrand van The Quill, terwijl een veel soorten-rijker 'elfin woodland', een Freztera-/?a^>ano gezelschap, met veel epiphytische varens en veel ^4w//iMnum en PAt/odenrfron, op de top van The Mountain aanwezig is.



Seizoen formaties. De met het regenbos nauw verwante 'evergreen' en 'semi-evergreen seasonal forests' worden op St.



Eustatius in de krater van The Quill, respectievelijk op de buitenhelling gevonden. Nauw hiermee verwant is ook de vegetatie nabij de top van Sentry Hill op St. Maarten.



Deze bossen vertonen veel overeenstemming met door Stehl (1938) voor Martinique en door Gooding (1944) voor Barbados beschreven bossen.



Loofverliezend seizoenbos komt nog voor op de helling van The Quill en op de hellingen rond Cul de Sac, St. Maarten. Voor zover er geen sprake is van cultuurland, is het merendeel van het laagland van St. Eustatius en St. Maarten begroeid met een doornig kreupelhout, dat duidelijk secundair is. /4cocta, Ma/g/tf, Pt/Aecc//o6iM>n en Ca/>ans zijn belangrijke soorten. Sterk gedegradeerde bodems hebben een lage heester-








Nederlands West-Indische Gids

Stoffers, A. L.


nl

Stoffers, A.L.



Botanisch onderzoek van de Nederlandse Antillen


82 A. L. STOFFERS vegetatie, waarin wild marrow (Oofow asfrotfes), yellow balsem (Croton //auews), sage (Law/awa cam ara en L.iwfo/wcrate), naast popeheads (Me/ocactas) en Ow/ia een belangrijke rol spelen: de Croton-vegetatie.



Deze vegetatie wordt ook op St. Eustatius vooral in het heuvelgebied in het noord-westelijk deel van het eiland en op Saba gevonden, maar is daar waarschijnlijk afgeleid van droge altijd-groene vegetatie typen.



Cactus-struwelen en woestijn komen op de Bovenwindse Eilanden niet voor. Plaatselijk kunnen echter wel bijna ondoordringbare 0/>tt*iastruwelen gevonden worden, die dan duidelijk een indicatie zijn voor verlaten cultuurgronden.



Droge altijd-groene formaties. Van de 'dry evergreen formations' is het 'dry evergreen forest', het 'evergreen bushland' en de 'vegetation of the rock pavement' vertegenwoordigd.



Het eerstgenoemde bos is nog het best ontwikkeld op de rand van de krater van The Quill, maar ook hier vinden we duidelijke aanwijzingen voor anthropogene invloeden. De bridgo tree (Liwoctera cortfcaa), sweet wood (Afee/amira conacea), black sweetwood (Nec/awdra Arwg), white cedar (Taeftwia ^aWirfa), red wood (/ga ZawWna), maho (Da/;/iMO^>s canaa), iron berry (.KVwgioa'ewaVon /freww) en crack open (Casean'a (fecanrfra) zijn o.a. veel voorkomende soorten in de twee boomlagen. Het bos is opvallend open; op de bodem veel grote stenen, die bedekt zijn door mossen. Een groot deel van de eilanden, vooral de steilere hellingen, is begroeid met vegetatie waarin bomen en hoge heesters voorkomen zonder dat van een bepaalde structuur sprake is. Aan de hand van de kenmerken die deze soorten vertonen moet men besluiten dat deze begroeiing door menselijke invloed uit het 'dry evergreen forest' is ontstaan. De heuvels in het N.W.deel van St. Eustatius, Parish Hill en Great Hill op Saba en het gebied tussen Experiment en Guana Bay op St. Maarten geven hiervan mooie voorbeelden.



Het 'evergreen bushland' komt in de Low Lands van St. Maarten voor.



Zeer opvallend zijn o.a. white frangepan (P/twit'era afa), pepper cinnamon (CaneWa atta), /actinia fceWm', PAyWaw/ZiMs e/>i/>/i}'//aw</iws en Cocco/ofca Arwgit. Een doornig kreupelhout komt in dit gebied voor onder invloed van de mens; crabwood (Pi/AecW/ofciMm) en casha (Acacia /arwesiawa) zijn dan de meest op de voorgrond tredende soorten. Tot dit 'evergreen bushland' wordt ook gerekend de vegetatie op White Wall.



Bovendien moet het kustbos dat langs verschillende stranden op St.



Maarten en bij Venus Bay en Concordia Bay, St. Eustatius, voorkomt tot 'evergreen bushland' gerekend worden. Dit kustbos bestaat voornamelijk uit sea grape (Coccotoia wt/t/era). Het is een eindstadium in de successie die begint met een open begroeiing van sea vine (//>omoea esca/Jrae) en sea peas (Canava/ta man/ima) en via een strand heestervegetatie met vooral sea purslane (Tottrne/orfta gaAa/orfes) en SHriana marctima in kustbos overgaat. Deze successie is alleen op zandstranden duidelijk te volgen.



Tenslotte vindt men uit deze formatie reeks nog de 'vegetation of the rock pavement' met enkele verspreide struikjes S/n<n/>/ia manfima, bitter pod (t/recAt/es /wtea) en picrous bark (yac^winia fcarfcasco), op de helling van Sugar Loaf en iets rijker gevormd op kalksteen bij Oysterpond, St. Maarten.








Nederlands West-Indische Gids

Stoffers, A. L.


nl

Stoffers, A.L.



Botanisch onderzoek van de Nederlandse Antillen


BOTANISCH ONDERZOEK NED. ANTILLEN 83 Moeras formaties. Hiertoe kunnen de mangrove bossen gerekend worden. Door de invloed van de mens zijn de 7?/;o-Aora- en ,4fIcennta-gordels niet goed meer te onderscheiden.



Meerdere halophyten kunnen langs delandzijde gevonden worden.



Benedenwindse Eilanden.



Op deze eilanden vinden we vegetaties uit de seizoen formaties, de droge, altijd-groene formaties en de moerasformaties.



Seizoen formaties.- Deze groep wordt, met als beste representant, vertegenwoordigd door het loof verliezende seizoenbos, dat op de helling van de Seroe Christoffel zeer mooi aanwezig is.



Opvallend zijn hier de velden tecu (Brom/ta /astanfAa) die de ondergroei vormen en het groot aantal soorten dat elders op Curasao niet aangetroffen wordt. Het diabaas-gebied is verder begroeid met tot seizoenformaties behorende vegetaties. Doornig kreupelhout met divi divi (Ca*sa//>Mia cortarta), wabi (.4cacia tor/uosa), una di gatu (P7Ace//ofcittm Mrtgw-ca**), indju (Proso/>is ;W//ora), en brazia (Ha^maf-iry/on 6ras7<;Wo) zijn de meest voorkomende soorten. Afgeleid hiervan door sterke degradatie is de Cro/on-vegetatie: een lage heesterlaag met vooral welisali (Cro/on //at)ns) een flor di sanger (Lan/ana) waarboven hoge heesters en bomen uitsteken. Frequent treden cactus-struwelen op met cadushi di pushi (Ce/>Aa/ocerus /anu^tnosus), cadushi (Cereux rtf/xmiMs), datu (Lemaireocerews grtsus) en Oi<n/a. Aan de loefzijde van de eilanden kunnen zelfs woestijnachtige landschappen ontstaan waar op grote, kale vlakten sporadisch een cactus of een kleine heester gevonden wordt, maar na regenbuien open grasvegetaties kunnen voorkomen.



Droge altijd-groene formaties. Op de kalkplateau's vinden we vegetaties die tot deze reeks behoren.



In de best ontwikkelde en minst aangetaste voorbeelden is dit een 'dry evergreen woodland' dat overeenkomt met 'scrub woodland derived from dry evergreen forest' (Beard, 1949). Het 'dry evergreen bushland' wordt gevormd door een heesterlaag, waarboven verspreide bomen uitsteken.



Beshi di kalakuna (Cocco/o&a su/arten), manzanilla bobo (MWo/n'wm rou/nei), cuchara (/4 w/irWioa acw/a<a), basora pretu (Confia cy/iwrfrosac/jya) en placa chiquitu (i?Aacoma crosso/>e<a/wm) zijn opvallende soorten. Ook het kustbos, dat hier op de eilanden slechts spaarzaam aanwezig is, moet hiertoe gerekend worden. Het normale type, gevormd door zeedreifi (Cocco/ofca wut/era), komt voor, maar daarnaast ook een vorm waarin placa chiquitu (i?Aacoma cros.so/>eta/ttn) domineert. Dit laatste type kustbos op een zandbodem wordt ook vermeld door Raunkiaer (1934) voor St. Croix en door Asprey & Robbins (1953) voor Jamaica. De //jomoea ^es-ca^rae CaMaua/ia waW/ifwa vegetatie is slechts spaarzaam ontwikkeld evenals de ToMrw/or/ta Swnana vegetatie.



Doornig kreupelhout komt op de kalkplateau's ook voor, maar dan als secundaire vegetatie. Een duidelijk verschil met het doornig kreupelhout uit de seizoenformaties is het steeds voorkomen van cuchara (/4m-








Nederlands West-Indische Gids

Stoffers, A. L.


nl

Stoffers, A.L.



Botanisch onderzoek van de Nederlandse Antillen


84 A. L. STOFFERS ), lumbra blancu (W//io/ts /ruto'cosa), en veel meer basora pretu (Coyrfta cy/iwrfrastac^ya) in de heesterlaag indien deze aanwezig is.



Ook in de Crotow-vegetatie op de kalkplateau's zijn deze soorten wel steeds vertegenwoordigd. 'Vegetation of the rock pavement' wordt op de drie eilanden vooral langs de noordkust gevonden.



Moeras formaties. Evenals op de Bovenwindse Eilanden zijn deze formaties slechts vertegenwoordigd door mangrove.



Speciaal op Bonaire bij Lac is een zonering in i/jizo^/jora-, .<4 i/icemia- en LagwwcM/ana-zne zeer duidelijk. Aan de landzijde van de mangroves worden dan nog halophyten gevonden o.a. banana di rif (fiaris mart/tma) en Sa/tcornta am6it<a, die ook vaak langs de salinjas gevonden worden.



Beschrijvingen van deze vegetaties worden gegeven door Stoffers (1956, 1957, 1958, i960). ECOLOGISCH ONDERZOEK De derde fase in botanisch onderzoek heeft nog slechts op zeer beperkte schaal plaats gehad op de Benedenwindse Eilanden, terwijl op de Bovenwindse Eilanden in dit opzicht nog in het geheel niets ondernomen is.



Er mag aangenomen worden dat het macro-klimaat op Curasao, misschien met uitzondering van de Seroe Christoffel en omgeving, vrij eenvormig is. Verschillen in micro-klimaat van kalk- en diabaasgebieden zijn echter zeer groot (Stoffers, 1966).



Juist boven het bodemoppervlak werden in het diabaasgebied maximum-temperaturen gemeten om 12.00 uur, maxima die op tegen wind beschermde plaatsen waarden van meer dan 70X bereikten. Op 5 cm diepte wordt een temperatuur-verloop gevonden parallel hiermee, maar met een verschuiving van ca 1 uur. In tegenstelling hiermee wordt op overeenkomstige plaatsen in het kalkgebied een maximum-temperatuur gevonden van ca 40C, die echter vr 12 uur reeds bereikt wordt en tot 15.00 uur aanhoudt. Op 5 cm diepte wordt het maximum eerst om 15.00-16.00 uur bereikt, na een langzame, zeer geleidelijke stijging, en gevolgd door een langzame, lang aanhoudende daling.



Nabij het bodemoppervlak treden in het kalkgebied dus minder extreme waarden op, hetgeen voor de ontwikkeling van kruiden en kiemplanten van grote betekenis is. Temperatuurverschillen in de lucht boven diabaas- en kalkbodems zijn echter op 70 en 200 cm hoogte zeer gering.



Op de verschillen tussen de vegetatie van het kalk- en het diabaas-gebied werd reeds gewezen. De vraag komt echter naar voren of dit het gevolg is van kalkminnende en kalkmijdende soorten. De verspreiding van deze 'kalkminnende' soorten over








Nederlands West-Indische Gids

Stoffers, A. L.


nl

Stoffers, A.L.



Botanisch onderzoek van de Nederlandse Antillen


BOTANISCH ONDERZOEK NED. ANTILLEN 85 de eilanden, ook op andere eilanden van de Antillen, maakt dit echter zeer onwaarschijnlijk (Stoffers, 1963b). Uit onderzoek met betrekking tot transpiratie, water verzadigingsdeficiet en zuigspanning van de bladeren wordt geconcludeerd, dat de verschillen veroorzaakt worden door de hydratuur van de bodem (Stoffers, 1966; Stoffers & Mansour Elassaiss, 1967). Een diabaas-bodem wordt in de regentijd snel met water verzadigd.



De plant kan hieruit gemakkelijk water opnemen. Spoedig na het begin van de droge tijd zal het water uit een dergelijke bodem geheel verdwenen zijn en de planten werpen het loof af. In het kalkgebied wordt door de in spleten en scheuren aanwezige bodem met een goed ontwikkeld klei-complex en dus een grote watercapaciteit een grote hoeveelheid water vastgehouden.



Planten die in staat zijn een hoge zuigspanning te ontwikkelen, kunnen hieruit het gehele jaar water onttrekken, temeer daar deze planten in de loop van de dag reeds snel een vermindering van transpiratie vertonen. Hierdoor kunnen de altijd-groene soorten zich wel in de kalkgebieden, maar niet in de diabaasgebieden handhaven.



Samenvattend kunnen wij dus zeggen, dat de botanische kennis van de Nederlandse Antillen in de laatste 20 jaren sterk is toegenomen. Een toename die voor een zeer groot deel te danken is aan activiteiten van de 'Studiekring' en betrekking heeft op: 1. de //ora, waarbij de Benedenwindse Eilanden een gunstiger beeld vertonen dan de Bovenwindse Eilanden, dank zij groter locale activiteit; 2. de wgrfa/j'e, waarvan een algemeen beeld, ingepast in het Carabische gebied, gegeven werd, maar detail-onderzoek zeer gewenst is; 3. de otfco/ogz'e, waarmee weliswaar pas een eerste begin is gemaakt, maar die reeds resultaten opleverde welke een verder onderzoek rechtvaardigen.








Nederlands West-Indische Gids

Stoffers, A. L.


nl

Stoffers, A.L.



Botanisch onderzoek van de Nederlandse Antillen


86 LITERATUUR Amshoff, G. J. H., 1942. TAe Grasses 0/ /Ae DuteA Wes< /ndiaw Meded. Afd. Handelsmuseum Koloniaal Instituut 59, Amsterdam.



Amshoff, G. J. H., 1950. Notes on Guiana Myrtaceae III. -ffecwei/ 7>ai/. o<. ne'er/. 42, p. 1-27.



Arnoldo, Frater M. (A. N. Broeders). 1954. GeAweeAte en natttg-e /antew raw de AWer/andse y4n<i//ew. Uitgaven Natuurwet. Werkgroep Ned.



Ant. j. Martinus Nijhoff, 's-Gravenhage. 149 pp., 63 pi.



Arnoldo, Frater M., 1954. ZaA/Zora. ICai t /iei unW ^roe*< e 6/oei/ o Cwracao, /Irwoa en Bonaire. Uitgaven Natuurwet. Werkgroep Ned. Ant. 4, 171 pp., 68 pi. rf. 2. Uitg. z, 1964, 232 pp., 68 pi. Nijhoff, 's-Gravenhage.



Arnoldo, Frater M. & Wagenaar Hummelinck, P., 1936. Over Hylocereus undatus. Succw/en/a j#, p. 114-118.



Asprey, G. F. & Robbins, R. G., 1953. The Vegetation of Jamaica.



F.co/. Monogr. 2J, p. 359-411.



Beard, J. S., 1944. Climax Vegetation in Tropical America. Eco/ogy 25, p. 127-158.



Beard, J. S., 1949. TAe Afatara/ Ke^e/a/toi 0/ /Ae PViwrfwayrf an<i Oxford For. Mem. 27.



Beard, J. S., 1955. The Classification of Tropical American Vegetationtypes. /Teo/ogy j6, p. 89-100.



Boldingh, I., 1909. 7~A .F/ora 0/ <Ae DwfeA Wes< 7dta /s/awds. Vol. I.



TAe F/ora 0/ S*. Eusto^tMS, Sa6a an<f S<. Mar/tt. Leiden; Acad. Thesis Utrecht.



Boldingh, I., 1913. F/ora i/oor rfe ATerfey/awrficA Wes/-/wWscAc Amsterdam.



Boldingh, I., 1914. TAe F/om 0/ We J5m<c/ W< /dia 7slan<fc. Vol. II. 'Ae F/ora 0/ Cwcafao, /4rfta arf Bonaire. Leiden.



Charter, C. F., 1941. .4 reconnaissance 5wwey o/ Me Sot7s in Trinidad.



Chase, A., 1943. New grasses from South America, /owrn. IFasA.



Sc- JJ, p. 316-317-DfAz-PiFERRER, M., 1964. Adiciones a la flora marina de las Antillas Holandesas Curazao y Bonaire. CaW66. /. Sci. 4, p. 513-543.



Frmy, P., 1941. Cyanophyces des iles Bonaire, Cura9ao et Aruba ... .ReMe jd/go/. J2, p. 101-152. (Zie ook H^./. Giis 27, 1944, p. 62-64).



Florschtz, P. A., 1967. Mosses from the Netherlands Antilles. /Icta Bo/. AfceW. J5, p. 524-529.



Gooding, E. G. B., 1944. Turner's Hall Wood, Barbados. Car. For. 5, P- 153-170.



Hardy, F., 1946. The Evaluation of Soil Moisture. 7>o/>. ^gr. 2j, p. 66-75.








Nederlands West-Indische Gids

Stoffers, A. L.


nl

Stoffers, A.L.



Botanisch onderzoek van de Nederlandse Antillen


BOTANISCH ONDERZOEK NED. ANTILLEN 87 Henrard, J. Th. A., 1926. /4 crt'/tca/ iwism 0/ <A# ni .4ris/tda. Meded.



Rijksherb. Leiden 54, 220 pp.



Henrard, J. Th. A., 1943. On a new species of Paspalum from the island of Bonaire. Sten 5, p. 324-327.



Hoek, C. v. d., 1959. Caribbean fresh and brackish water Chlorophyta. fi/tunea 9, p. 590-625.



Jacquin, 1763. Sefecfarum S/tr/>'m .4mrtratiarum Ais/oria.



Koster, J. Th., i960. Caribbean brackish and freshwater Cyanophyceae.



B/t<ma jo, p. 323-366.



Linnaeus, C, 1753. S/>ec F7an/arum.



Lanjouw, J. & Wessels Boer, J. G., 1962. In Burger, Lanjouw & Wessels Boer, The genus Sorocea St. Hil. (Morac.) ^c/a Bof. AVer/. 11, p. 428-477.



Monachino, J. S., 1947. A new Species of Xylosma from Curasao. Car.



For. , p. 237-239.



Mohr, E. C. J., 1944. TAe Sot'/s 0/ ^Ma/oria/ i?e^on5. Michigan.



Moldenke, H. N., 1940. Some new species and varieties of Verbenaceae.



Car. For. 2, p. 13-17.



Moldenke, H. N., 1940. Novelties among the American Verbenaceae.



PAyto/o^ia 1, p. 453-480.



Plukenet, L., 1696. 0/>era ownta ootont'ca />Ay<ora/>Ata K.



Raunkiaer, C, 1934. 7~A //-/orms 0/ />/an<5 and s/afis/tca/ /linn/ 0-ra/>Ay. Oxford.



Realino, Frater M., 1935. P/on//(Mnrfe fan Curafao uoor Af.l/.L.O.



Cura9ao [III. '36], 133 pp. 2e drwA, 1947 [I. '48], 188 pp.



Sluiter, C. P., 1908. List of algae collected by the Fishery Inspection at Cura5ao. ifecMet/ Trav. 6o<. n^er/. 4, p. 231-241.



Stehl, H., 1938. Esquisse des associations vgetales de la Martinique.



Sm//. ^^r. Afarft'wtgwe 6, p. 194-264.



Stoffers, A. L., 1956. TAe feg'e/aiiow 0/ Me Ne/AeWanrfs ^M/iW. Uitgaven Natuurwet. Studiekring Sur. N.A. 15, 142 pp., 28 pi., 4 gekl. krtn. (Thesis Utrecht).



Stoffers, A. L., 1957. De vegetatie van Aruba, Bonaire en Curafao.



Oos< en Wes/ 50, p. 6-8. 1958. De Bovenwindse Eilanden der Nederlandse Antillen. O.W. 51, p. 27-28.



Stoffers, A. L., i960. Het plantenkleed. De Nederlandse Antillen.



ScAaAe/5 AL4 jj, p. 1-32.



Stoffers, A. L. (ed.), 1962. F/ora 0/ <Ae iVe<Aer/anrf5 y4/t'Wes (1), p. 1-84; 1963, / (2), p. 85-203; 1966, __ (1), p. 1-96; --. Uitg. Natuurwet. Stud.



Sur. N.A. 25, 36, 42.



Stoffers, A. L., 1963a. A new species of Alternanthera from Curacao.



Neth. Ant. /Icta Bo/. ATeeW. J2, p. 73-75.








Nederlands West-Indische Gids

Stoffers, A. L.


nl

Stoffers, A.L.



Botanisch onderzoek van de Nederlandse Antillen


88 A. L. STOFFERS Stoffers, A. L., 1963b. Enige opmerkingen over de vegetatie van Bonaire. Fees/. Met. Kon. ATed. Bo/. 7er. 7962, p. 44.



Stoffers, A. L., 1966. Plant sociological and ecological research in Aruba, Curacao and Bonaire. 7?e/>or/ 7964 awtf 2965, WOT./O, p. 41-43.



Stoffers, A. L. & Mansour Elassaiss, C. J. M., 1967. On the water relation in limestone and diabase vegetation in the Leeward Islands of the Netherlands Antilles. /lc/a Bo/. Neer/. 75, p. 539-556.



Suringar, W. F. R., 1886. Melocacti novi ex insulis archipelagi Indicioccidentalis Neerlandicis Curasao, Aruba et Bonaire. Fers/. Mederf. <4A. We/, ^msteriiam, A/a/uurA. (3) 2, p. 183-195.



Suringar, W. F. R., 1889. Nieuwe bijdragen tot de kennis der melocacti van West-Indi. Kers/. Merferf. ,4A. We/. (3) 6, p. 408-437.



Suringar, W. F. R., 1889. Melocacti novi ex insula Aruba ... Kers/.



Afederf. ,4A. We/. (3), 6, p. 438-461.



Suringar, W. F. R., 1892. Derde bijdrage .. Fers/. Meierf. ^A. We/. (3) 9, p. 406-412.



Suringar, W. F. R., 1896. Vierde bijdrage .. Kers/. Merferf. /IA. We/. (2) 5. J. 46 PP-Suringar, W. F. R., 1897. Vijfde bijdrage . Fers/. Fettfoi. .4*. We/. 6, p. 178-192.



Suringar, W. F. R., 1897. ///Ks/ra/tons rfw gewe MeZococ/us. 7. Muse Botanique de Leide. Tab. 1-8.



Suringar, J. Valckenif.r, 1901. Contributions a l'tude des espces du genre Melocactus des Indes Nerlandaises occidentales. FerA. /4A. We/. (2), 1,40 pp.



Suringar, J. Valckenier, 1903. Het Melocactus onderzoek. Neder/.



A'rwidA. /4rcAie/ (3) 2, p. 1047-1058.



Suringar, J. Valckenier, 1903. ///ws/ra/ions rfw genre Me/ocac/ws. 2.



Tab. 9-16. 3, 1905, Tab. 17-23.



Suringar, J. Valckenier, 1910. Nouvelles contributions ... FerA. ^4A.



We/. (2) 76, 3, 40 pp.



Taylor, W. R., 1942. CaWftoean marine a/^oe 0/ ZAe ^4Waw HawcocA .vperfi/ion, /9J9. Allan Hancock Atlantic Exp. Report 2, 193 pp.



Vroman, M., 1959. Onderzoek naar het voorkomen en de oecologie van de mariene wieren der Nederlandse Antillen. /aarftericA/795^ WOSLW/1, P- 38-39. [Wagenaak] Hummelinck, P., 1931. Over het gebruik van cactussen op Bonaire. Sttccw/en/a ij, p. 41-51. 1933- Cactusfasciaties van Aruba, Curacao en Bonaire. Smcc. 75, p. 183-190.



Wagenaar Hummelinck, P., 1934. Over de cactussen van Cura?ao, Aruba en Bonaire. Swccu/ew/a j6, p. 145-153, 161-168.



Wagenaar Hummelinck, P., 1935. Over het voorkomen van Acanthocereus pentagonus op Curacao. Swccw/en/a 17, p. 65-72. Over Opuntia curassavica. Sutc. 77, p. 81-83.








Nederlands West-Indische Gids

Stoffers, A. L.


nl

Stoffers, A.L.



Botanisch onderzoek van de Nederlandse Antillen


BOTANISCH ONDERZOEK NED. ANTILLEN 89 Wagenaar Hummelinck, P., 1936. Notes on Agave in Aruba, Curacao, Bonaire and some parts of the South American continent. /?cm*7 Trai'. fro*. n^-/. jj, p. 223-249. 1938. Notes on Agave in the Netherlands West Indies and North Venezuela. _?:. 33, p. 14-28.



Wagenaar Hummelinck. P., 1938. Notes on the Cactaceae of Curacao, Aruba, Bonaire and North Venezuela. ifcu/ 7>ar. 60/. n&W. 35, p. 29-55-Wagenaar Hummelinck, P., 1938. Over Cereus repandus, Cephalocereus lanuginosus, Lemaireocereus griseus en Acanthocereus tetragonus.



Succukn/a 20, p. 133-140,149-156,165-171. 1940. Over Opuntia curassavica, O. wentiana, O. elatior en Mammillaria simplex. Swcc. 22, p. 121-129, 137-143. 1941. Lijst voor het vinden van de soortsnamen van de op de Benedenwindsche Eilanden voorkomende cactussen. Swtc. 23., p. 121-128.



Wagenaar Hummelinck, P., 1942. Het Melocactus-onderzoek. GetfenA-I^alcAntr Swrtgar, Nederl. Dendrol. Vereniging, p. 88-95.








Nederlands West-Indische Gids

Stoffers, A. L.


nl

Voous, K.H.



Zoologisch onderzoek van de Nederlandse Antillen : 1945-1965


K. H. VOOUS ZOLOGISCH ONDERZOEK VAN DE NEDERLANDSE ANTILLEN: 1945-1965 Twintig jaar zologisch onderzoek op de Nederlandse Antillen vanwege de 'Natuurwetenschappelijke Studiekring voor Suriname en de Nederlandse Antillen', doet de vraag rijzen hoe dit onderzoek is begonnen, welke doelstellingen zijn nagestreefd en welke resultaten er werden bereikt.



Systematiek en Faunistiek De eerste doelstelling trad reeds duidelijk aan het licht in het proefschrift van P. Wagenaar Hummelinck, 'S^Wtes onMe Fawna 0/ Cttrafao, /Irwoa, fionaire ani Me Feneswe/an /s/anrfs' (1940), vijf jaar vr de oprichting van de Studiekring: zij was faunistisch en zogeografisch gericht. Doch faunistiek en zogeografie zijn niet denkbaar zonder een degelijke diersystematische basis.



Als cordinator van het onderzoek heeft Wagenaar Hummelinck derhalve in de afgelopen twintig jaren zo veel mogelijk diersystematische specialisten trachten in te schakelen om de op de eilanden verzamelde dieren te onderzoeken en te beschrijven.



Op deze wijze werd de samenstelling van de fauna van het land en het zoete water, van de kusten en van de omringende zeen beter bekend. In de tussen 1954 en 1965 (juni) verschenen 22 delen (met 87 verhandelingen) van de serie die thans de naam draagt van 'S<i*'es on Me Fawna 0/ Cwrafao ni oMer Canooean /s/an<fo' worden dan ook overwegend bijdragen aangetroffen van systematische en faunistische aard. Zij behandelen vertegenwoordigers uit 26 klassen van het dierenrijk, en zijn door 58 auteurs uit 11 landen samengesteld.



Uitgewerkte lezing gehouden op 27 november 1965, ter gelegenheid van het 20-jarig bestaan van de 'Natuurwetenschappelijke Studiekring voor Suriname en de Nederlandse Antillen'. 1








Nederlands West-Indische Gids

Voous, K. H.


nl

Voous, K.H.



Zoologisch onderzoek van de Nederlandse Antillen : 1945-1965


ZOLOGISCH ONDERZOEK NED. ANTILLEN 91 Vertegenwoordigers uit de hierna volgende dierklassen worden in de 'S/mfr' (1945-1965) besproken, in verhandelingen waarvan het aantal tussen haakjes staat aangegeven: Rhizopoda (1) Bivalvia (1) Holothuroidea (2) Hydrozoa (1) Polychaeta (2) Asteroidea (1) Anthozoa (3) Hirudinea (1) Ophiuroidea (1) Turbellaria (2) Diplopoda (1) Ascidiacea (1) Anopla (1) Insecta (20) Pisces (5) Enopla (1) Crustacea (10) Amphibia (2) Nematoda (1) Arachnida (4) Reptilia (3) Phylactolaemata (1) Pycnogonida (1) Aves (4) Gastropoda (9) Tardigrada (1) Mammalia (6) Specialisten zijn lang niet altijd gemakkelijk te vinden en hoewel Hi'mmelinck er op uitstekende wijze in is geslaagd medewerkers uit binnen- en buitenland aan te trekken, is het systematisch-zoologisch onderzoek nog lang niet beindigd en ontbreekt bovendien nog de bewerking van zulke belangrijke en belangwekkende groepen als: Oligochaete wormen, Inktvissen, Zee-egels, Haaien en andere zeevissen.



Terwijl vertegenwoordigers van ruim 30% van de veelal 85 onderscheiden recente dierklassen, afkomstig uit de fauna van de Nederlandse Antillen reeds thans in de 'Stoh'' zijn behandeld, wordt niettemin de vraag gerechtvaardigd, hoe het komt dat deze kleine eilanden zich zozeer in de zologische belangstelling verheugen. Want erkend moet worden, dat de Nederlandse Antillen niet meer dan zes zeer kleine eilanden zijn in de Cara-bische Zee, in landoppervlak (870 km^) samen nog geen 35ste deel van Nederland, en nog geen 130ste deel van het eiland Cuba en nog geen 0.3% van het eilandenrijk Groot-Brittanni en Ierland. Men zou kunnen veronderstellen dat patriottisme en chauvinisme hieraan niet vreemd zijn; dit zal ook wel zo zijn en niemand behoeft zich daarvoor te schamen. Toch is dit niet de enige drijfveer geweest. Evenmin was dit alleen de romantiek die deze kleurrijke eilanden steeds heeft omringd. Zowel het (dorstige) paradijselijke landschap, de blauwe kleur van de Carabische Zee, de bonte kleuren van de koraalriffen onder water, de huizen, de mensen en hun taal dragen bij tot deze niet afnemende romantiek.



Aan de romantiek van Dushi Corsou hebben zelfs de als 'nuchter' en 'droog' bekend staande diersystematici zich niet kunnen onttrekken, waarvan onder meer de volgende benamingen, door Diva Diniz Corra (Sao Paulo), voorgesteld als nieuwe genus-namen voor Nemertine wormen, getuigenis afleggen (Staties 17, 1963, p. 42 en 48): .Dus/tta, met de type-soort DwsAta a/ra (Girard) Corsoua, met de type-soort Corsowa Artstenscni Corra








Nederlands West-Indische Gids

Voous, K. H.


nl

Voous, K.H.



Zoologisch onderzoek van de Nederlandse Antillen : 1945-1965


92 K. H. VOOUS Historische Zogeografie Uiteindelijk wordt de belangstelling voor de fauna van de Nederlandse Antillen nog meer ontleend aan de zogeografische problematiek die aan deze eilanden is verbonden en die te maken heeft met zowel het historische als het oecologische aspect van de zogeografie van de land- en zoetwaterfauna. Deze problematiek is reeds van de aanvang af door Wagenaar Hummelinck onderkend en in zijn dissertatie aangepakt (1940, tevens deel J van de S<M<fo:s). Detail-onderzoekingen naar verspreiding en geografische en locale individuele variatie van de landslakken Cm'o en 7Wora (5lM<?tVs 2, 1940) sluiten bij deze eerste onderzoekingen aan.



De zogeografische problematiek heeft zeker niet in de eerste plaats te maken met het vaststellen van endemische soorten in de eilandfauna's. Deze eiland-endemismen, waarvan er verscheidene in de loop der jaren op de Nederlandse Antillen zijn vastgesteld, of later ook weer door nauwgezet zoeken, elders gevonden en daarmede van hun endemisch voetstuk gestoten, kan men wel 'interessant' vinden, maar men moet zich wel realiseren waarom zij dit zijn.



Als endemische soorten, genoemd in de 'S/ta&es', kunnen bijv. gelden: de landslakken S/oas/omops wa/AeW (Bonaire), Cjs/m/o/>s rafent (Curasao, Aruba), jTwdora we^ac/iei/os (Cura9ao, Aruba), rwdora rwis (Cura9ao), Twrfoya attfan/ta (Bonaire), 7'Wora waeu/ata (Bonaire) en Gw/jpya raofetiraa//t (Cura9ao); de meeltorren Ecnomosternwm wrmte/a/wm (Bonaire, Curacao), S/icfoafen'a gnde//t (Aruba), B/a/>s/jwMS cwrassauictts (Bonaire, Curacao) en B/a/>s<tntts/mmie/incAi (Bonaire, Curasao); en de 'franjestaart' (insect) Ctewo/e/usma dufcito/is (Bonaire, Klein Curacao).



Het zogeografische probleem met betrekking tot de groep van de Benedenwindse Eilanden (Aruba, Curacao, Bonaire), in het licht waarvan ook de endemismen 'interessant' worden, zou eenvoudigheidshalve aldus kunnen worden geformuleerd: behoren deze eilanden faunistisch en wat hun geologische herkomst betreft bij de rest van het Westindische gebied, of zijn het 'alleen maar' kusteilanden van het nabije Zuidamerikaanse vasteland en is de fauna 'alleen maar' een verarmde Zuidamerikaanse fauna? In strijd met de gevoelens van Wagenaar Hummelinck, die de Antilliaanse kenmerken van de eilandenreeks bewesten Margarita zeer belangrijk vindt, vallen bij de meeste zogeografische indelingen Aruba, Curacao en Bonaire, alsmede de gehele keten van Venezolaanse eilanden, en Trinidad buiten de grenzen van het Westindische gebied. Daarmede wordt tot uit-








Nederlands West-Indische Gids

Voous, K. H.


nl

Voous, K.H.



Zoologisch onderzoek van de Nederlandse Antillen : 1945-1965


ZOLOGISCH ONDERZOEK NED. ANTILLEN 93 drukking gebracht, dat de fauna van deze eilanden geen 'Westindische', maar een 'Zuidamerikaanse' is. De vraag is, of deze beoordeling van de samenstelling van de fauna en de geologische geschiedenis van deze eilanden juist is.



Hoewel hierover geen algemene overeenstemming bestaat, schijnen de meeste geologen, mede op grond van W. P. Woodring's publicatie 'Caribbean land and sea through the ages' (//. Geo/. Soc. .dm. 65, 1954) aan te nemen, dat de Grote en Kleine Antillen 'oceanische' eilanden zijn, in de betekenis die A. R. Wallace, de vader van de historische zogeografie in 1880 (/s/ani Li/e), daaraan gehecht heeft. De Antillen zijn dan de nakomelingen van een archipel van eilanden die gedurende de late Krijtperiode en een groot deel van het Tertiair de vastelanden van Noord- en Zuid-Amerika van elkaar scheidden. Deze eilanden, gelegen in een zeer beweeglijk gedeelte van de aardkorst, zouden niet, of slechts zeer voorbijgaand, contact met de vastelanden hebben gehad. De fauna's van Cuba, Jamaica, Hispaniola en Puerto Rico vertonen nog thans de kenmerken van oceanische eilanden, zoals een onevenwichtige samenstelling van de zoogdierfauna waarin grote hoefdieren en carnivoren ontbreken. Daarentegen bezitten Cuba en Hispaniola wel een endemisch zoogdier in de vorm van grote vertegenwoordigers van het insectivoren geslacht So/cmo^om, die als oud-tertiaire, of misschien zelfs wel als krijt-relicten kunnen worden beschouwd. De kwestie van een 'onevenwichtige fauna-samenstelling' heeft evenwel nog een andere zijde: op kleine eilanden is de oecologische verscheidenheid gering en daarmede zijn ook de mogelijkheden voor een rijke, 'veelzijdige' fauna beperkt. Hoe het ook zij, de Bovenwindse eilandengroep St. Martin, Saba en St. Eustatius bezit een zeer arme landfauna, zoals deze door de geografische ligging van deze eilanden in de noordoostelijke uithoek van de Antillen-bogen en door hun geringe grootte niet anders te verwachten zou zijn.



De oecologische omstandigheden van Aruba, Curacao en Bonaire bieden evenmin mogelijkheden voor een rijk geschakeerde fauna. Curacao en Bonaire zijn thans (!) door grote zeediepten (tot 1700 m) van het nabije vasteland van Zuid-Amerika gescheiden ; ook op grond van hun geologische opbouw kunnen zij als 'oceanische' eilanden worden beschouwd. Het unieke van deze oceanische eilanden is, dat zij zo dicht bij het vasteland zijn gelegen (Curacao 64 km, Bonaire 87 km). Daarentegen ligt Aruba thans (!) binnen de 200 m dieptelijn van het Venezolaanse schier-








Nederlands West-Indische Gids

Voous, K. H.


nl

Voous, K.H.



Zoologisch onderzoek van de Nederlandse Antillen : 1945-1965


94 k. h. voous eiland Paraguana, zodat het nauwelijks anders dan als 'continentaal' is op te vatten. De huidige land- en zoetwaterfauna is in overeenstemming zowel met de theorie van het 'oceanische' karakter van de eilanden als met de beperktheid van de oecologische mogelijkheden. 'Primaire' zoetwatervissen, als indicatoren van vastelands-verbindingen, ontbreken; doch zoet water is schaars op de Benedenwindse Eilanden en daardoor is de zoetwatervisfauna zeer arm aan soorten (8 soorten vastgesteld). Het aantal soorten landzoogdieren is eveneens zeer gering (19 soorten, waaronder 3 inheemse en 3 ingevoerde, alsmede 13 soorten vleermuizen). En van de hier genoemde 'inheemse' soorten, het Curaaose Hert (Odocot/ews gymwo^'s cwrassaw'cMs), een enigszins verkommerde eilandvorm van een groep die in Noord-Amerika onder de naam Whitetailed Deer bekend staat (vgl. Hershkovitz, Proc. fit'o/. 5oc. iyas/t. 6/, 1948), zal ongetwijfeld toch wel door indianen van Colombia naar Curacao zijn gebracht. Doch het is opvallend, dat de twee 'echte' inheemse soorten, het 'konijntje' (5y/w7agMS mgronwcAa/js) en de Dwergwitvoetmuis (fiat'owys i), wel op Aruba en Curacao voorkomen, maar op Bonaire, het meest 'oceanische' van de eilanden, ontbreken. Dit geldt overigens ook voor zulke vogels als de Kuifkwartel (Co/mws de Troepiaal (/cterws icterws) en de Chonchorogai ca^nsis). Voor al deze, door het werk van Pater A. M. Husson over 'De Zoogrfiemt van rfe A^^r/aise ^4fo7/ew' (i960) in breder kring bekend geworden landzoogdieren geldt hetzelfde als voor de reptielen (15 soorten hagedissen, 5 soorten slangen): dezelfde of overeenkomstige soorten worden in Zuiden/of Midden-Amerika aangetroffen, zodat kolonisatie van de eilanden zowel over land, als over zee in een niet al te ver verwijderde geologische periode, als verklaring voor de huidige faunasamenstelling kan worden aangevoerd.



Het voorkomen van de Ratelslang (Oo/a/ns dumsws wntco/o-) op Aruba, samen met de Holenuil (S/Jeo/y/o cumcM/aria arufcensis), en het ontbreken van deze soorten op de andere eilanden, alsmede overeenkomstige verspreidingspatronen van de kleine Leptodactylide pad (P/ewrodewa fcrac/tyops) en de zweepstaarthagedis (^mewa ftt'/roMiata), kunnen als zogeografische argumenten ten gunste van, doch niet als bewijs voor het continentale karakter van Aruba worden aangevoerd. De oorspronkelijke afwezigheid van amfibin (voor wie zeewater een grote barrire is) op Curacao en Bonaire zou als een argument voor het oceanische karakter van deze eilanden kunnen worden aangemerkt. P/eurodenta fcrac/jyo/w werd omstreeks 1910 onopzettelijk door de mens op Curacao ingevoerd en werd daarvandaan later in 1928 naar Bonaire gebracht; thans heeft hij een vaste voet op alle drie eilanden, waar hij zich op uitstekende wijze





University of Florida Home Page
© 2004 - 2010 University of Florida George A. Smathers Libraries.
All rights reserved.

Acceptable Use, Copyright, and Disclaimer Statement
Last updated October 10, 2010 - - mvs