• TABLE OF CONTENTS
HIDE
 Front Cover
 Half Title
 Title Page
 Table of Contents
 Main
 Back Cover






Title: Nieuwe West-Indische gids
ALL VOLUMES CITATION DOWNLOADS THUMBNAILS PAGE IMAGE ZOOMABLE
Full Citation
STANDARD VIEW MARC VIEW
Permanent Link: http://ufdc.ufl.edu/UF00099461/00049
 Material Information
Title: Nieuwe West-Indische gids
Alternate Title: New West Indian guide
NWIG
Abbreviated Title: Nieuwe West-Indische gids
Physical Description: v. : ill. ; 25 cm.
Language: Dutch
Publisher: M. Nijhoff
Place of Publication: 's-Gravenhage
's-Gravenhage
Publication Date: 1 1965
Frequency: four no. a year
quarterly
completely irregular
 Subjects
Subject: Civilization -- Periodicals -- Caribbean Area   ( lcsh )
Genre: periodical   ( marcgt )
 Notes
Citation/Reference: America, history and life
Citation/Reference: Historical abstracts. Part A. Modern history abstracts
Citation/Reference: Historical abstracts. Part B. Twentieth century abstracts
Language: Dutch or English.
Dates or Sequential Designation: 40. jaarg. (juli 1960)-
General Note: Published: Dordrecht : Foris Publications, <1986->
 Record Information
Bibliographic ID: UF00099461
Volume ID: VID00049
Source Institution: University of the Netherlands Antilles
Holding Location: University of the Netherlands Antilles
Rights Management: All rights reserved by the source institution and holding location.
Resource Identifier: alephbibnum - 000273853
oclc - 01760350
notis - ABP9733
lccn - sn 86012467
issn - 0028-9930
 Related Items
Preceded by: West-Indische gids
Preceded by: Christoffel
Preceded by: Vox guyane

Downloads

This item has the following downloads:

UF00099461_00049 ( XML )


Table of Contents
    Front Cover
        Page i
    Half Title
        Page ii
    Title Page
        Page iii
        Page iv
    Table of Contents
        Page v
        Page vi
    Main
        Page 1
        Page 2
        Page 3
        Page 4
        Page 5
        Page 6
        Page 7
        Page 8
        Page 9
        Page 10
        Page 11
        Page 12
        Page 13
        Page 14
        Page 15
        Page 16
        Page 17
        Page 18
        Page 19
        Page 20
        Page 21
        Page 22
        Page 23
        Page 24
        Page 25
        Page 26
        Page 27
        Page 28
        Page 29
        Page 30
        Page 31
        Page 32
        Page 33
        Page 34
        Page 35
        Page 36
        Page 37
        Page 38
        Page 39
        Page 40
        Page 41
        Page 42
        Page 43
        Page 44
        Page 45
        Page 46
        Page 47
        Page 48
        Page 49
        Page 50
        Page 51
        Page 52
        Page 53
        Page 54
        Page 55
        Page 56
        Page 57
        Page 58
        Page 59
        Page 60
        Page 61
        Page 62
        Page 63
        Page 64
        Page 65
        Page 66
        Page 67
        Page 68
        Page 69
        Page 70
        Page 71
        Page 72
        Page 73
        Page 74
        Page 74a
        Page 75
        Page 76
        Page 77
        Page 78
        Page 79
        Page 80
        Page 81
        Page 82
        Page 83
        Page 84
        Page 85
        Page 86
        Page 87
        Page 88
        Page 89
        Page 90
        Page 91
        Page 92
        Page 93
        Page 94
        Page 95
        Page 96
        Page 97
        Page 98
        Page 99
        Page 100
        Page 101
        Page 102
        Page 103
        Page 104
        Page 105
        Page 106
        Page 107
        Page 108
        Page 109
        Page 110
        Page 111
        Page 112
        Page 113
        Page 114
        Page 115
        Page 116
        Page 117
        Page 118
        Page 118a
        Page 118b
        Page 118c
        Page 119
        Page 120
        Page 121
        Page 122
        Page 123
        Page 124
        Page 125
        Page 126
        Page 127
        Page 128
        Page 129
        Page 130
        Page 131
        Page 132
        Page 133
        Page 134
        Page 135
        Page 136
        Page 137
        Page 138
        Page 139
        Page 140
        Page 141
        Page 142
        Page 143
        Page 144
        Page 145
        Page 146
        Page 147
        Page 148
        Page 149
        Page 150
        Page 151
        Page 152
        Page 152a
        Page 153
        Page 154
        Page 155
        Page 156
        Page 157
        Page 158
        Page 159
        Page 160
        Page 161
        Page 162
        Page 163
        Page 164
        Page 165
        Page 166
        Page 167
        Page 168
        Page 169
        Page 170
        Page 171
        Page 172
        Page 173
        Page 174
        Page 175
        Page 176
        Page 177
        Page 178
        Page 179
        Page 180
        Page 181
        Page 182
        Page 183
        Page 184
        Page 184a
        Page 184b
        Page 184c
        Page 185
        Page 186
        Page 187
        Page 188
        Page 189
        Page 190
        Page 191
        Page 192
        Page 193
        Page 194
        Page 195
        Page 196
        Page 197
        Page 198
        Page 199
        Page 200
        Page 201
        Page 202
        Page 203
        Page 204
        Page 205
        Page 206
        Page 207
        Page 208
        Page 209
        Page 210
        Page 211
        Page 212
        Page 213
        Page 214
        Page 215
        Page 216
        Page 217
        Page 218
        Page 219
        Page 220
        Page 221
        Page 222
        Page 223
        Page 224
        Page 225
        Page 226
        Page 227
        Page 228
        Page 229
        Page 230
        Page 231
        Page 232
        Page 233
        Page 234
        Page 235
        Page 236
        Page 237
        Page 238
        Page 239
        Page 240
        Page 241
        Page 242
        Page 243
        Page 244
        Page 245
        Page 246
        Page 246a
        Page 246b
        Page 247
        Page 248
        Page 249
        Page 250
        Page 251
        Page 252
        Page 253
        Page 254
        Page 255
        Page 256
        Page 257
        Page 258
        Page 259
        Page 260
        Page 261
        Page 262
        Page 263
        Page 264
        Page 265
        Page 266
        Page 267
        Page 268
        Page 269
        Page 270
        Page 271
        Page 272
        Page 273
        Page 274
        Page 275
        Page 276
        Page 277
        Page 278
        Page 279
        Page 280
        Page 281
        Page 282
        Page 283
        Page 284
        Page 285
        Page 286
        Page 287
    Back Cover
        Page 288
Full Text



Nederlands West-Indische Gids

Mr. Johanna L. G. Felhoen Kraal, Prof. Dr. G. J. Kruijer, Dr. J. H. Westermann, Dr. P. Wagenaar Hummelinck


nl



Voorkaft













Nederlands West-Indische Gids




nl



Titelblad



">:. __" :?*"-* "_ ." _{_ NIEUWE WEST-INDISCHE GIDS










Nederlands West-Indische Gids




nl



Titelblad



NIEUWE WEST-INDISCHE GIDS ONTSTAAN UIT DE WEST-INDISCHE GIDS VOX GUYANAE CHRISTOFFEL VIER EN VEERTIGSTE JAARGANG _S-GRAVENHAGE MARTINUS NIJHOFF 1965










Nederlands West-Indische Gids




nl



Titelblad



Co/yr/gAr /955 6y Mar/mus /VyAo^, /<// r/yArj rMmrd^iprWiny /Ae rijA/ /o rra/u/are or fo reproduce /Air took or />arte fAr<?o/m any/orm PRINTED IN THB NETHERLANDS










Nederlands West-Indische Gids




nl



Inhoud



INHOUD VAN DE VIER EN VEERTIGSTE JAARGANG Adam, B. H., Tien jaar Statuut 1954-1964. De wetgeving 3-15 Dam, C. F. A. van, Bescheiden over de vrijheidsstrijd van Spaans Amerika, berustende in het Algemeen Rijksarchief te 's-Gravenhage; 2 platen buiten de tekst 216-247 Dam, C. F. A. van, Brieven van Simn Bolivar en van Louis Brion in het Algemeen Rijksarchief te 's-Gravenhage; 3 platen buiten de tekst 109-118 Felhoen Kraal, Johanna, oee<5s/>refo'ng 252-254 Gordijn, W., Tien jaar Statuut 1954-1964. Culturele ontwikkelingen in Rijksverband 60-74 Goslinga, Cornelis Ch., Rodrigo de Bastidas. Tien jaar Caribische geschiedenis: 1532-1542 185-215 Groot, Silvia W. de, Migratiebewegingen der Djoeka's in Suriname van 1845 tot 1863 133-151 Jong, C. de, Z?oe&es/>refe'wg 255-258 Jonkers, E. H., Tien jaar Statuut 1954-1964. Enkele facetten van de economische ontwikkeling van Suriname 16-49 Kuip, E. J. van der, Aruba's Hydroponics Farm; met 8 figuren in de tekst en 6 daarbuiten 162-184 Lamur, H. E., De levensomstandigheden van de in Paramaribo werkende Aukaner arbeiders 119-132 Prins, J., Twintig jaar praktijk van de Aziatische huwelijkswetgeving in Suriname 78-108










Nederlands West-Indische Gids




nl



Inhoud



VI INHOUD VAN DE VIER EN VEERTIGSTE JAARGANG Redactie, Bij het aftreden van W. R. Menkman als redacteur van dit tijdschrift; portret buiten de tekst 75~77 Tenhaeff, W. H. C, Boe&ies^reHwg 258 Vries, F. P. de, Tien jaar Statuut 1954-1964. Motieven en perspectieven van de Nederlands-Antiliaanse economie 50-59 Wagenaar Hummelinck, P., 5j6/zogra/t'e 262-287 i?o0&fos/>re&t'rtg 259-261 Drs. ds. A. J. C. Krafft, 1892-1964 248-251 Westermann, J. H., In memoriam Johanna Felhoen Kraal; portret buiten de tekst 153-161 BIBLIOGRAFIE Separate publications (W.H.) 262-287 BOEKBESPREKING Hekfrey, Colin, TA Ge<fe P<;o/e: a /owrney amoH^ <Ae /ndian 7>t6es 0/ Guiana, 1964 (Johanna Felhoen Kraal) 253-254 Lampe, Padu, 77ie jrd /em</. /4 reno/M/tonary /iy>o<Aesis on ..., 1960 (W. H. C. Tenhaeff) 258 HwgnW/.?' Cwrafao, 1964 (Wagenaar Hummelinck) 259-261 ""/. Kan Brt/scA-/nd5cA emt'^ran/ to< 6uygr van Suriname, 1963 (Johanna Felhoen Kraal) 252-253 Wiznitzer, Arnold, /eu n co/onta/ Bra?tV, i960 (C. de Jong) 255-258










Nederlands West-Indische Gids




nl



Inhoud



NIEUWE WEST-INDISCHE GIDS Redacde Nederland Mr. Johanna L. G. Feutoen Kraal f, Prof. Dr. G. J. Kruijer, Dr. J. H. Westermann en Dr. P. Waoenaar Hummeunck, jnretoru, Sweelincklaan 84, Bilthoven.



Redactie Suriname Prof. Dr. C. F. A. Bruijnino, Dr. Ir. F. E. Essed, Dr. D. C. Geijskes, Mr. H. Po en Dr. Mr. J. H. Adhin, nrrrtor, Prinsenstraat 65, Paramaribo.



Redactie Nederlandse Antillen Drs. O. Beaujon, Drs. Carlos Romer, Mr. Ergo de los Santos, Dr. L. W. Statius van Eps en Dr. Hans Hermans, .recrefartr, Landhuis Brievengat, Curasao.



Eindredactie Prof. Dr. C. F. A. Bruijning, Oegstgcest, Dr. L. W. Statius van Ep, Curacao, en Dr. P. Waoenaar Hummeunck, rrtarii, Bilthoven.



JVo /-, april 1965, p. 1-153 Ai 3, november 1965, p. 153-387










Nederlands West-Indische Gids




nl



Inhoud



TIEN JAAR STATUUT 1954-1964










Nederlands West-Indische Gids




nl

Adam, B.H.



De wetgeving


B. H. ADAM DE WETGEVING In de eerste jaren na de totstandkoming van de 'nieuwe rechtsorde' in ons Koninkrijk om de terminologie van het veertiende hoofdstuk van de Grondwet 1948 en 1953 te gebruiken zijn in een niet onaanzienlijk aantal radiolezingen en artikelen ik denk daarbij in het bijzonder aan die, verschenen in ScAafoJs -uiteenzettingen gegeven omtrent de opzet en het wezen van het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden (Stb 1954, 596; G.B. 172; P.B.121). Deze voorzagen ongetwijfeld in een leemte; onder brede lagen van de bevolkingen van onze drie landen ontbrak toentertijd immers begrijpelijk overigens elementaire kennis omtrent dit unieke, in rangorde boven de grondwet gestelde, staatsstuk.



Voor de geschoolden in het staatsrecht verscheen, naast interessante beschouwingen in de 'vakbladen', het standaardwerk van mr. W. H. van Helsdingen: 7/e< Sta</ z>oor /wtf Bij het tweede lustrum van het Statuut in december 1964 heeft het zin te bezien of dit in de praktijk heeft voldaan aan hetgeen de makers ervan tien jaren geleden voor ogen heeft gestaan. Voorts, wat in het achter ons liggende decennium tot stand is gebracht, alsmede of het Statuut heden ten dage nog steeds voldoet aan de 'eisen des tij ds'.



In Suriname kwamen in de jaren 1955 t/m 1963 tot stand 316 landsverordeningen en 190 landsbesluiten houdende algemene maatregelen; in de Nederlandse Antillen 359 landsverordeningen en 531 landsbesluiten houdende algemene maatregelen.



De vier artikelen over TIEN JAAR STATUUT, 1954-1964, geschreven door Mr. B. H. Adam, Kabinet Vice-Minister-President, 's-Gravenhage, Drs. W. Gordijn, Sticusa, Amsterdam, Drs. E. H. Jonkers, Vertegenwoordiger van Nederland voor het Tienjarenplan, Paramaribo, Mr. F. P. de Vries, Kabinet Gevolmachtigde Minister van de Nederlandse Antillen, 's-Gravenhage, werden door het Kabinet van de Vice-Minister-President ter publicatie in de JVienwe Gids aangeboden.








Nederlands West-Indische Gids

Adam, B. H.


nl

Adam, B.H.



De wetgeving


4 B. H. ADAH Uit de staatsbladen blijkt dat: in de jaren 1955 t/m 1963 tot stand zijn gekomen: 1 hiervan zijn koninkrij ksaangelegenheden a betr. de grondwet 6 betr. buitenl. zaken c betr. defensie o" betr. naturalisatie e betr. Ned. Nw. Guinea / betr. andere onderwerpen 94 94 12 32 3 40 7 wetten 2215 729 68 38 596 23 4 a.m. y.r.&.'s 252 24 5 5 _ 14 a.m. v.&.'s 2033 166 14 143 2 7 tf.S.'sen mtmster. iescAt-1013 107 7 69 10 2 19 Indien de vele naturalisatiewetten 3 buiten beschouwing worden gelaten ziet de tabel er als volgt uit: over de jaren 1955 t/m 1963: hiervanzijnkoninkrijksaangelegenheden a betr. de grondwet ft betr. buitenl. zaken c betr. defensie d*betr. Ned. Nw. Guinea e betr. andere onderwerpen w/fen 54 54 12 32 3 7 ie/e#e 1619 133 68 38 23 4 a.m. v.r.ft's 25 24 5 5 14 a.m. v.ft's 2033 166 14 143 2 7 /f.5.'s en ftescAt'A-fongen 1013 97 7 69 2 19 Over 1964 zijn geen gegevens verstrekt, aangezien nog niet alle officile publicatiebladen van Ned., Sur. en de N.A. verschenen zijn. En a.m.v.r.b. (algemene maatregel van rijksbestuur) betreft geen koninkrijksaangelegenheid nl. die betreffende de instelling van de Adviesraad voor Culturele Samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk (Stb. 1961, 12; G.B. 15; P.B. 36). Naturalisatie betreft het Nederlanderschap en is derhalve een Koninkrijksaangelegenheid.








Nederlands West-Indische Gids

Adam, B. H.


nl

Adam, B.H.



De wetgeving


TIEN JAAR STATUUT 5 Uit dit cijfermateriaal blijkt, dat Nederland, Suriname en de Nederlandse Antillen op het terrein van de wetgeving vrijwel volkomen zelfstandig zijn en dat de rijkswetgeving zeer beperkt is.



Zulks is geheel in overeenstemming met de opzet bij de totstandkoming van het Statuut. Die opzet was: de zelfstandigheid van onze landen zoveel mogelijk te waarborgen door de Koninkrijksaangelegenheden tot een minimum te beperken.* Op dit laatste terrein zou zelfs zo weinig mogelijk door de drie landen gezamelijk worden verricht. Dit blijkt uit de volgende bepalingen: j artikelen 16 t/m 18 Statuut, waaruit men kan lezen dat bij wetgeving voor Suriname, de Nederlandse Antillen niet worden betrokken en omgekeerd; 2 het derde lid van artikel 14,2 dat een groot deel der Koninkrijksaangelegenheden ter regeling overlaat aan Nederland alleen; tegenover men zie de tweede tabel 54 rijkswetten en 24 algemene maatregelen van rijksbestuur staan als gevolg van deze bepaling 133 wetten en 166 algemene maatregelen van bestuur betreffende Koninkrijksaangelegenheden; 3 artikel 30, lid 2, en het eerste en tweede lid van artikel 31 -tegenhanger van artikel 14, lid 3 waarbij drie onderwerpen betreffende de defensie derhalve Koninkrijksaangelegenheid uitsluitend aan regeling bij landsverordening worden voorbehouden. Voor een voorbeeld zie men hierna bij de vermelding van de tot stand gekomen Koninkrijkswetgeving in het jaar 1961; 4 het vierde lid van artikel 14 eist naturalisatie bij rijkswet alleen ten aanzien van personen woonachtig in Suriname en de Nederlandse Antillen; het resultaat: 40 rijkswetten tegenover 596 wetten; 5 het tweede lid van artikel 6 schrijft waar mogelijk inschakeling van de landsorganen voor bij de behartiging van Koninkrijksaangelegenheden ; 6 artikel 10 bepaalt, dat de Gevolmachtigde Minister alleen deelneemt aan het overleg in de vergaderingen van de Raad van 1 Limitatief in het Statuut opgesomd, vide artikel 3. Om met prof.



J. H. A. Logemann te spreken (Ned. /um/enWod 1952, blz. 314) zijn er in wezen slechts twee: de defensie en de buitenlandse betrekkingen. De meeste andere zijn aangelegenheden, die belangrijke repercussies op de buitenlandse betrekkingen kunnen hebben, zoals het Nederlanderschap, de regeling van de nationaliteit van schepen, de vlag en het wapen van het Koninkrijk, uitlevering, internationale luchtlijnen. artikel 14, lid 3: Regelen omtrent aangelegenheden van het Koninkrijk, welke noch in Suriname, noch in de Ned. Antillen gelden, worden bij wet of algemene maatregel van bestuur vastgesteld.








Nederlands West-Indische Gids

Adam, B. H.


nl

Adam, B.H.



De wetgeving


6 B. H. ADAM Ministers over aangelegenheden van het Koninkrijk, welke het betrokken land raken; toch namen de Gevolgmachtigde Ministers of hun vervangers in de jaren 1955 t/m 1963 nog in 182 vergaderingen over 708 aangelegenheden deel aan het ministerieel overleg in de Koninkrijksministerraad; 7 artikel 11, lid 6, decreteert, dat ten aanzien van het ministerieel overleg in de Koninkrijksministerraad de Regeringen van Suriname en de Nederlandse Antillen de vrijheid hebben te bepalen of een Koninkrijksaangelegenheid hun landen al dan niet raakt; 5 artikel 13 stelt de deelneming door Suriname en de Nederlandse Antillen aan de arbeid van de Raad van State afhankelijk van de wens van de betrokken regeringen; 9 artikel 23, lid 2 doet dit ten aanzien van de deelneming aan de arbeid van de Hoge Raad.



Welk een nodeloze administratieve rompslomp en verspilling van energie door de vooruitziende blik van de Statuutontwerpers -ik denk daarbij in het bijzonder aan wijlen prof. Kernkamp -werd bespaard laat zich raden! Maar ook: welk een gezonde zin voor het levend staatsrecht moeten de Surinaamse en Antilliaanse delegatieleden in de met politieke spanningen geladen naoorlogse jaren hebben getoond, toen zij aan de conferentietaf el verklaarden, dat Suriname en de Nederlandse Antillen generlei bemoeienis wensen met Koninkrijksaangelegenheden, welke voor deze landen van geen enkel belang zijn.



Gezien het hiervoren sub 7, 8 en 9 gestelde zij nog, wellicht ten overvloede, aangetekend, dat het Statuut derhalve het adagium 'publiek recht is publieke plicht' niet en blijkens de wordingsgeschiedenis welbewust niet huldigt.



De meest volledige inventarisatie van de totstandgekomen rijkswetgeving is uiteraard het stuk voor stuk opsommen van alle rijkswetten en algemene maatregelen van rijksbestuur. Zulks kan men echter de lezer niet aandoen. Het zou bovendien vrij zinloos zijn. Bij een terugblik over tien jaren slechts te volstaan met twee tabellen, zal genteresseerden in deze materie naar het voorkomt evenmin bevredigen. Misschien is wel de beste oplossing vermelding van de meest relevante zaken, waaronder ook enkele niet-Koninkrijksaangelegenheden, nl. die, welke een zeer belangrijk aspect van het Statuut! (vide paragraaf 3, artikel 36-40) de onderlinge bijstand, overleg en samenwerking betreffen, en voor het overige te volstaan met een nadere aanduiding.








Nederlands West-Indische Gids

Adam, B. H.


nl

Adam, B.H.



De wetgeving


TIEN JAAR STATUUT 7 '955 Zes a.m.v.r.b.'s waarbij krachtens het vierde lid van artikel 59 van het Statuut de Staatsregelingen, de Reglementen voor de Gouverneurs en de Defensiewetten voor Suriname en de Nederlandse Antillen zijn vastgesteld: Stb 1955, 133-138; GB 53-55; PB 32-34; en twee a.m.v.r.b's waarbij krachtens artikel 9 van het Statuut het eedformulier voor de Gevolmachtigde Ministers werd vastgesteld: Stb 91 en 92; GB 57 en PB 51.



Wet van 8 december 1955 houdende machtiging tot deelnemen in de financiering van het door Suriname vastgestelde tienjarenplan voor de ontwikkeling van Suriname (Stb 556). '956 In 1956 is met het oog op het Statuut een herziening tot stand gekomen van de Reglementen van Orde van de Ministerraad en van de beide Kamers der Staten-Generaal. Dat van de Ministerraad is bij zg. 'klein rijks K.B.' vastgesteld en met een nota van toelichting in het staatsblad (no. 309) opgenomen, opdat de betekenis van de Raad mede als Koninkrijksorgaan duidelijk zou blijken. '957 Rijkswet van 29 mei 1957 houdende goedkeuring van de op 3 april 1957 te Washington tot stand gekomen luchtvaartovereenkomst tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Verenigde Staten van Amerika (Stb 183, GB 61, PB 107, Tractatenblad 1957. 53)-Wet van 18 december 1957 houdende enige wijzigingen in de wet op de rechterlijke organisatie en het beleid der justitie (Stb 539). Deze wet bevordert dat ervaren rechters in Nederland zich eerder beschikbaar stellen voor rechtsprekende functies in Suriname en de Nederlandse Antillen en wel door de betrokken ambtenaar redelijke zekerheid te bieden, dat hij na terugkeer in Nederland en benoeming in gelijk ambt geen verlies in ancinniteit zal hebben geleden. Voor een niet-ambtenaar zal bij eventuele benoeming in Nederland de diensttijd in Suriname of de Nederlandse Antillen meegerekend worden.








Nederlands West-Indische Gids

Adam, B. H.


nl

Adam, B.H.



De wetgeving


8 B. H. ADAM Rijkswet van 22 mei 1958 tot intrekking van de wet van 14 juni 1930 (Stb 244) houdende bepalingen tot voorkoming van dubbele belasting (Stb 700, GB 1959, 87, PB 1959, 144).



Rijkswet van 16 juli 1958, houdende wijziging van de wet op het Nederlanderschap en het ingezetenschap (Stb 1892, 268) voor wat betreft vrouwen, die gehuwd zijn geweest, en minderjarige kinderen (Stb 342, GB 63, PB 107).



Een a.m.v.r.b.: besluit van 20 december 1958, houdende nadere wijziging van het schepenbesluit 1952 (Stb 696, PB 1959, 46).



Wet van 9 januari 1958, houdende machtiging tot het verlenen van de garantie van Nederland voor de door de Nederlandse Antillen te sluiten leningen ten behoeve van de ontwikkeling van Curacao en Aruba (Stb 1). '959 Rijkswet van 25 juli 1959, houdende goedkeuring van het op 1 juni 1956 te 's-Gravenhage gesloten verdrag nopens de erkenning van de rechtspersoonlijkheid van vreemde vennootschappen, verenigingen en stichtingen (Stb 255, GB 81, PB 132; Trb 1956 no 131).



J960 Rijkswet van 28 juli i960 tot goedkeuring van het op 28 september 1955 te 's-Gravenhage ondertekend protocol tot wijziging van het op 12 oktober 1929 te Warschau gesloten verdrag tot het brengen van eenheid in enige bepalingen inzake het internationale luchtvervoer (Stb 325, GB 93, PB 176, Trb 1956, 26).



Ongetwijfeld ook van belang voor de onlangs opgerichte Antilliaanse Luchtvaartmaatschappij (A.L.M.) Wet van 23 december i960 houdende machtiging tot deelnemen in de financiering van het door de Nederlandse Antillen vastgestelde driejarenplan voor de ontwikkeling van Bonaire en de Bovenwindse eilanden (Stb 599).



J967 Rijkswet van 22 juni 1961 tot goedkeuring van de op 26 januari i960 te Washington vastgestelde en op 21 september i960 voor








Nederlands West-Indische Gids

Adam, B. H.


nl

Adam, B.H.



De wetgeving


TIEN JAAR STATUUT 9 het Koninkrijk der Nederlanden ondertekende overeenkomst betreffende de internationale ontwikkelings-associatie (Stb 184, GB 112, PB 125, Trb i960 no. 142).



Rijkswet van 20 juli 1961, houdende de 'Cassatieregeling van de Nederlandse Antillen' (Stb 212, PB 142). Deze rijkswet kwam tot stand krachtens artikel 23 Statuut.



Besluit van 17 januari 1961, houdende instelling van de Adviesraad voor Culturele Samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk (Stb 12, GB 15, PB 36). Deze a.m.v.r.b. betreft niet een Koninkrijksaangelegenheid doch de onderlinge samenwerking der landen ex artikel 37 en 38 Statuut.



Landsverordening van de 20ste december 1961 tot regeling van de militaire dienstplicht (PB 1961, 223). 7962 Rijkswet van 19 juli 1962, houdende goedkeuring voor Suriname van het E.E.G.-verdrag van Rome van 1957 (Associatie van Suriname met de E.E.G.; Stb 285, GB 139, Trb 1957, 74 en 91).



De Staten van Suriname maakten voor het eerst sedert de inwerkingtreding van het Statuut gebruik van de door artikel 17, lid 2, Statuut geboden gelegenheid om voor de mondelinge behandeling van deze (ontwerp) rijkswet in de Staten-Generaal bijzondere gedelegeerden af te vaardigen.



Rijkswet van 12 juli 1962, houdende wijziging van de wet op het Nederlanderschap en het ingezetenschap (Stb 249, GB 142, PB 114).



Wet van 3 mei 1962 houdende machtiging tot het verlenen van de garantie van Nederland voor de door de Nederlandse Antillen te sluiten leningen ten behoeve van de versteviging van de economische basis van de Eilandgebieden Curacao en Aruba (Stb 153).



Besluit (een a.m.v.r.b.) van 24 september 1962 houdende wijziging van het Schepenbesluit 1952 (Stb 419, PB 170).



Hoewel geen wetgeving: de installatie op 20 juni 1962 van de Industrile Adviesraad waarin vertegenwoordigers uit de drie landen zitting hebben. De raad heeft o.m. tot taak zijn bijdrage te leveren in de totstandkoming van een zo gunstig mogelijk investeringsklimaat in Suriname en de Nederlandse Antillen en aan het Nederlandse industrile bedrijfsleven voorlichting te geven over vestigingsmogelijkheden in Suriname en de Nederlandse Antillen.








Nederlands West-Indische Gids

Adam, B. H.


nl

Adam, B.H.



De wetgeving


10 B. H. ADAM Wet van 23 april 1963 houdende machtiging tot deelnemen in de financiering van het door Suriname vastgestelde aanvullende opbouwplan (Stb 224).



Rijkswet van 4 juli 1963, houdende wijziging van het militaire strafprocesrecht (Stb 294, GB 105, PB 127).



Rijkswet van 4 juli 1963, houdende wijziging van het materile militaire strafrecht en het militaire tuchtrecht (Stb 295, GB 106, PB 126).



Rijkswet van 14 november 1963, houdende wijziging van de wet op het Nederlanderschap en het ingezetenschap (Stb 1892, 268) in verband met huwelijk (Stb 467, GB 1964,10, PB 1964, 7).



Rijkswet van 18 december 1963 houdende wijziging van de Cassatieregeling voor de Nederlandse Antillen (Stb 546).



Besluit van 14 oktober 1963, houdende vaststelling van een Algemene Maatregel van Rijksbestuur inzake de 'regeling financile voorzieningen Suriname-vrijwilligers' (Stb 419, GB 154).



Hoewel, zoals ik hiervoren reeds zei, dit overzicht niet het jaar 1964 bestrijkt veroorloof ik mij gezien de importantie voor de Nederlandse Antillen een uitzondering, door te vermelden: Wet van 23 april 1964 houdende machtiging tot deelnemen in de financiering van een door de Nederlandse Antillen vastgesteld ontwikkelingsplan (Stb 133).



De associatie van de Nederlandse Antillen met de E.E.G. dd. 1 oktober 1964.



De in de tabellen vermelde cijfers inzake de rijkswetgeving betreffen voor het overige nog: a de grondwet: de grondwetswijzigingen in 1956 en 1963; i de buitenlandse betrekkingen: goedkeuringswetten van verdragen; a.m.v.r.b's betreffende het consulair besluit; de rijkswet van 22 juni 1961 houdende regeling inzake de bekendmaking van internationale overeenkomsten en van besluiten van volkenrechtelijke organisaties (Stb 207): deze zullen geschieden in het Tractatenblad; c de defensie: toelage ridders militaire Willemsorde; het Rode Kruis; de krijgstucht; kentekenen Nederlands oorlogsvaartuig; rf naturalisaties








Nederlands West-Indische Gids

Adam, B. H.


nl

Adam, B.H.



De wetgeving


TIEN JAAR STATUUT II Ned. Nieuw-Guinea: uit het stilzwijgen van het Statuut over Nederlands Nieuw-Guinea (alleen terloops in artikel 40 wordt NNG genoemd) concluderen sommigen, dat NNG niet tot de aangelegenheden van het Koninkrijk behoorde, aangezien immers de Koninkrijksaangelegenheden limitatief in het Statuut zijn opgenoemd; nu was in een voorafgaand ontwerp van artikel 11 Statuut een bepaling opgenomen dat "regelingen betreffende Nederlands Nieuw-Guinea geacht worden Suriname en de Nederlandse Antillen niet te raken"; deze bepaling is vervallen, omdat zij overbodig werd geacht; het was echter niet de bedoeling door schrapping van die bepaling de aangelegenheden betreffende NNG van de Koninkrijksaangelegenheden uit te schakelen; / andere onderwerpen: naast het Nederlanderschap en de Cassatiegereling Nederlandse Antillen: het schepenbesluit, het Surinaamse zeebrievenbesluit, het Curacaos zeebrievenbesluit, het Nederlands onderdaanschap. 1 Voldoet het Statuut nu nog aan de eisen des tijds? Sedert zijn inwerkingtreding op 29 december 1954 is de staatkundige ontwikkeling van tal van landen, vooral in Afrika maar toch ook in het Carabisch gebied, stormachtig geweest. Kolonin verkregen in luttele jaren tijds onafhankelijkheid en verwierven het zo begeerde lidmaatschap van de Verenigde Naties. Suriname en de Nederlandse Antillen daarentegen maar ook Nederland! zijn geen souvereine staten. Het is het Koninkrijk der Nederlanden waarvan onze drie landen als gelijkwaardige partners deel uitmaken dat de souvereiniteit bezit en als zodanig lid is van de V.N. Hierbij zij nog wel aangetekend, dat de V.N. in 1955, na bestudering van het Statuut, besliste dat Suriname en de Nederlandse Antillen niet langer 'niet-zelfbesturende gebieden' zijn, weshalve rapportage over deze landen ex artikel 73e van het V.N. Charter niet verplicht is.



Het antwoord op deze vraag zal mede afhangen van degene tot wie de vraag wordt gericht. Het meest belangwekkende antwoord acht ik dat van de regeringen van Nederland, Suriname 1 In het iVerf. /wmtenWad zijn jaaroverzichten verschenen over 'De wetgeving betreffende Koninkrijksaangelegenheden' van de hand van mr. W. H. van Helsdingen, later van mijn hand (N.J.B. 1956, blz. 334 e.v.; N.J.B. '57 blz. 394 e.v.; N.J.B. '58 blz. 665 e.v.; N.J.B. '59 blz. 603 e.v.; N.J.B. '60 blz. 583 e.v.; N.J.B. '61 blz. 894 e.v.; N.J.B. '62 blz. 775 e.v.; N.J.B. '63, blz. 854 e.v.).








Nederlands West-Indische Gids

Adam, B. H.


nl

Adam, B.H.



De wetgeving


12 B. H. ADAM en de Nederlandse Antillen, aangezien deze regeringen in de praktijk dagelijks, direct of indirect, met de rechtsregels van het Statuut worden geconfronteerd en daaraan gebonden zijn. Alvorens een standpunt te bepalen zullen de regeringen onzer landen mijns inziens niet alleen het Statuut aan een kritisch onderzoek onderwerpen maar ook, en in nauw verband met de statutaire bepalingen, aangelegenheden als: de geografische ligging der landen, het economisch, militair en intellectueel potentieel, het gezonde eigenbelang, de wensen van de bevolking. De aard van dit artikel laat niet toe op laatstbedoelde aangelegenheden in te gaan. Het is bovendien voor een jurist veiliger dit niet te doen.



Indien wij het Statuut op zichzelf, derhalve zuiver als rechtsregeling, onder de loep nemen en naar mogelijke 'knelpunten' zoeken ligt het voor de hand, dat wij hoofdzakelijk moeten bezien die artikelen, welke handelen over de Koninkrijksaangelegenheden. Immers slechts Koninkrijksaangelegenheden kunnen i verplichten tot een gemeenschappelijke behartiging, zulks ondanks tegenstrijdige belangen der landen. Zo dit het geval is, zal er uiteraard naar een compromis worden gestreefd. Indien men daarin niet slaagt, ook niet in de Ministerraad van het Koninkrijk, is de mogelijkheid niet uitgesloten, dat van Surinaamse of Antilliaanse zijde wordt verzocht het overleg voort te zetten op de wijze als bedoeld in artikeJ 12 leden 3 en 4,2 het 'Kunnen,' omdat, zoals eerder werd betoogd, de Koninkrijksaangelegenheden lang niet altijd gemeenschappelijk 'moeten' worden behartigd. Artikel 12. 1. Indien de Gevolmachtigde Minister van Suriname, onderscheidenlijk van de Nederlandse Antillen, onder aanwijzing van de gronden waarop hij ernstige benadeling van zijn land verwacht, heeft verklaard, dat zijn land niet ware te binden aan een voorgenomen voorziening, houdende algemeen bindende regelen, kan de voorziening niet in dier voege, dat zij in het betrokken land geldt, worden vastgesteld tenzij de verbondenheid van het land in het Koninkrijk zich daartegen verzet. 2. Indien de Gevolmachtigde Minister van Suriname, onderscheidenlijk van de Nederlandse Antillen, ernstig bezwaar heeft tegen het aanvankelijk oordeel van de Raad van Ministers over de eis van gebondenheid, bedoeld in het eerste lid, dan wel over enige andere aangelegenheid, aan de behandeling waarvan hij heeft deelgenomen, wordt op zijn verzoek het overleg, zo nodig met inachtneming van een daartoe door de Raad van Ministers te bepalen termijn, voortgezet. 3. Het hiervoren bedoeld overleg geschiedt tussen de Minister-President, twee ministers, de Gevolmachtigde Minister en een door de betrokken regering aan te wijzen minister of bijzonder gemachtigde.








Nederlands West-Indische Gids

Adam, B. H.


nl

Adam, B.H.



De wetgeving


TIEN JAAR STATUUT 13 z.g. intern appl. Het is duidelijk, dat, zo de drie 'Nederlandse' ministers in het voortgezette overleg een zelfde standpunt innemen geen axioma overigens het resultaat voor Suriname of de Nederlandse Antillen niet zal zijn als door de regeringen dier landen wordt voorgestaan. Immers, ingevolge het bepaalde in het vijfde lid van artikel 12, oordeelt de Ministerraad van het Koninkrijk overeenkomstig de uitkomst van het voortgezette overleg. Hierbij zij nog aangetekend men zie artikel 12, lid 1 dat de kansen op intern appl minimaal zijn, indien de controversile kwestie een voorgenomen voorziening Aowdende a/-gwnne 6tn^en<& rege/en betreft. In de gevallen van artikel 25 lid 1,1 zelfs uitgesloten, aangezien aan Suriname en de Nederlandse Antillen een vetorecht is toegekend.



Van praktisch belang is de vraag of een 'overruling' van Suriname en de Nederlandse Antillen via het intern appl in de achter ons liggende tien jaren veelvuldig heeft plaatsgevonden. Naar ik meen zelden. Zulks gebaseerd op de volgende overwegingen: 1. Menkanveiligaannemen.dat zulks nimmer is geschied in de gevallen, dat ontwerp-rijkswetten in de Koninkrijksministerraad aan de orde werden gesteld; want ware dit wl het geval geweest, dan zou de Gevolmachtigde Minister van het betrokken land ongetwijfeld gebruik hebben gemaakt van het hem in artikel 18, lid 1, Statuut toegekende recht zich in de Kamers der Staten-Generaal derhalve in het openbaar tegen het wetsontwerp te verklaren; zo'n verklaring werd nooit afgelegd; dat zegt wel wat. 2. Het veld van de verpchte samenwerking is nu eenmaal klein; 3. Een intern appl met ongunstig resultaat voor Suriname of de Antillen zou de goede verstandhouding tussen onze landen 4. Wensen beide Gevolmachtigde Ministers aan het voortgezette overleg deel te nemen, dan geschiedt dit overleg tussen de Minister-President, twee ministers en de beide Gevolmachtigde Ministers. Het tweede lid van artikel 10 is van overeenkomstige toepassing. 5. De Raad van Ministers oordeelt overeenkomstig de uitkomst van het voortgezette overleg. Wordt van de gelegenheid tot het plegen van voortgezet overleg niet binnen de bepaalde termijn gebruik gemaakt, dan bepaalt de Raad van Ministers zijn oordeel. 1 Artikel 25, lid 1.



Aan internationale economische en financile overeenkomsten bindt de Koning Suriname, onderscheidenlijk de Nederlandse Antillen, niet, indien de regering van het land, onder aanwijzing van de gronden, waarop zij van de binding benadeling van het land verwacht, heeft verklaard, dat het land niet dient te worden verbonden.








Nederlands West-Indische Gids

Adam, B. H.


nl

Adam, B.H.



De wetgeving


14 B. H. ADAM kunnen schaden; er zal derhalve tot het uiterste worden gestreefd naar een compromis; 4. Het is een publiek geheim, dat de ministerile contacten zowel in als buiten de Koninkrijksministerraad immer verlopen in een sfeer van wederzijds vertrouwen en begrip voor elkanders standpunten; 5. De betrekkingen tussen onze landen zijn goed; 6. Er zijn bij mijn weten in de parlementen van Suriname en de Nederlandse Antillen nooit stemmen opgegaan, die aandrongen op een wijziging van artikel 12, hetgeen veelbetekenend is.



Sommige Statuutonderzoekers zouden kunnen opmerken, dat een 'conflictenregeling' als neergelegd in artikel 12 niet meer past in een tijd als de onze of dat het veld van de Koninkrijksaangelegenheden, hoewel klein, toch nog te groot is. Daar staat tegenover, dat het Statuut, blijkens de preambule, een constructie is, die uit vrije wil is aangegaan; voorts biedt het Statuut de mogelijkheid tot wijziging, zonder dat daarbij een al te zware procedure behoeft te worden gevolgd. Uit de officile toelichting op artikel 55, dat de wijzigingsprocedure aangeeft, blijkt bovendien in welke geest het Statuut tot stand kwam: "De rechtsregeling van het Statuut is geen eeuwig edict. Het is een vastlegging van de rechtsorde, die thans onder de tegenwoordige omstandigheden als juist en redelijk wordt gezien. De ontwikkeling van de landen zal voortgaan, de weg moet open zijn om de rechtsorde hieraan aan te passen ..." Dat het de regeringen onzer landen ernst is niet alleen naar de letter maar ook naar de geest van het Statuut te handelen is in 1961 gebleken toen Suriname verzocht voorbesprekingen in het kader van een R.T.C, te houden en Nederland en de Nederlandse Antillen zich aanstonds bereid verklaarden aan dit verzoek te voldoen. Dat de R.T.C. 1961 nog niet tot resultaten heeft geleid, is blijkens uitlatingen van officile zijde een gevolg van de ingewikkeldheid van de te bestuderen materie,* in genen dele Blijkens het op 14 juni 1961 aan de pers verstrekte communiqu o.m. te vinden in Af./.B. 1962, blz. 764 heeft de Conferentie Nederland-Suriname-de Nederlandse Antillen zich gesteld op de grondslag van het zelfbeschikkingsrecht der landen. Tegen dit zelfbeschikkingsrecht bestonden in 1953 men leze het artikel 'Hoofdtrekken van de ontwikkeling van Suriname en de Ned. Antillen' van de hand van drs. A. Jonkers, W./.G. 34, 1954, blz. 151 e.v. overwegende bezwaren. Er heeft in Nederland na 1953 dus wel een evolutie plaatsgevonden in het staatkundig denken.








Nederlands West-Indische Gids

Adam, B. H.


nl

Adam, B.H.



De wetgeving


TIEN JAAR STATUUT 15 een gevolg van onwil van de zijde van Nederland of van de Nederlandse Antillen. Door de op 14 juni 1961 geschorste conferentie werd bepaald, dat een tripartite werkgroep voorbereidende werkzaamheden zal verrichten. Deze werkgroep is in zijn driedelige samenstelling nog niet bijeengekomen. Dit zal eerst geschieden nadat de Surinaamse sectie van de werkgroep daartoe de wens te kennen heeft gegeven, hetgeen tot dusver nog niet is geschied.



Of Suriname voorlopig van gedachten is veranderd ?



Het zou zijn goed recht zijn. s-Gravenhage, 30 oktober 1964.








Nederlands West-Indische Gids

Adam, B. H.


nl

Jonkers, E.H.



Enkele facetten van de economische ontwikkeling van Suriname


E. H. JONKERS ENKELE FACETTEN VAN DE ECONOMISCHE ONTWIKKELING VAN SURINAME Terugblikkend op de economische ontwikkeling, die zich in Suriname in de periode van 1954-64 heeft voltrokken, kan men in ieder geval de conclusie trekken dat de bedrijvigheid gedurende deze periode niet alleen belangrijk groter is geweest dan die in de voorafgaande decennia, doch dat tevens tot op zekere hoogte een basis werd gelegd voor de noodzakelijke opvoering van de nationale productie. Geeft dit aanleiding tot tevredenheid en vertrouwen met betrekking tot de aanwezige mogelijkheden voor een verdere versnelde ontwikkeling, het betekent echter nog niet zoals nader zal blijken dat enkele belangrijke vraagstukken, waarmede Suriname wordt geconfronteerd, tot definitieve en bevredigende oplossing zijn gebracht.



In de eerste plaats dient er op te worden gewezen dat de bereikte economische vooruitgang voor een zeer belangrijk deel gedragen werd door activiteiten, gefinancierd uit ontwikkelingsgelden verstrekt door Nederland en in mindere mate door de Verenigde Staten van Amerika en enkele internationale organen, alsmede door de investeringen van enkele grote, reeds in Suriname werkzame particuliere ondernemingen zoals de Suriname Aluminium Cy (Suralco), Bruynzeel Suriname Hout Mij en de Billiton Mij Suriname.



Ondanks de inspanning, die Suriname zich daartoe getroost heeft, moest de eigen bijdrage in de financiering van de ontwikkelingsactiviteiten in absolute zin van vrij bescheiden omvang blijven. Indien in aanmerking wordt genomen dat Suriname een land in ontwikkeling is met een geringe bevolking, een acuut werkgelegenheidsvraagstuk en een nog niet op peil gekomen productieapparaat, kon redelijkerwijs ook niet anders verwacht worden.



Voor velen is het een teleurstelling geweest dat de investeringsactiviteiten van de particuliere sector, zowel die van binnenlandse als buitenlandse oorsprong, belangrijk ten achter zijn gebleven bij de verwachtingen die daaromtrent gekoesterd








Nederlands West-Indische Gids

Jonkers, E. H.


nl

Jonkers, E.H.



Enkele facetten van de economische ontwikkeling van Suriname


TIEN JAAR STATUUT 17 werden. Of deze teleurstelling al dan niet gerechtvaardigd is, is een moeilijk te beantwoorden vraag. Voor een juiste oordeelvorming over dit probleem zijn niet alleen nodig exacte cijfers over de particuliere investeringsactiviteit, waarover momenteel niet kan worden beschikt, doch tevens een nuchter en objectief inzicht in de factoren, die het investeringsklimaat bepalen. Op dit aspect zal elders in dit artikel nog in het kort worden teruggekomen.



Wat de particuliere investeringsactiviteiten betreft, hierover zijn slechts fragmentarische gegevens bekend, die overigens wel enige indicatie opleveren. Zo werden ten behoeve van de missie Prof. P. Lieftinck in april 1959, op instigatie van de Vereniging Surinaams Bedrijfsleven, door enkele accountantskantoren gegevens verzameld over de totale investeringen, die in de periode 1954 t/m 1958 in de particuliere sector hebben plaats gevonden.



Bij dit onderzoek is er naar gestreefd cijfermateriaal te verzamelen over alle bedrijven met een investering van meer dan Sf. 50.000 en een aantal werknemers van meer dan 10 man. Blijkens dit onderzoek bedroegen de bruto-investeringen door deze bedrijven in de jaren 1954 t/m 1958 in totaal Sf. 87,6 miljoen, waarvan rond Sf. 38,5 miljoen (44%) in de mijnbouwkundige sector, Sf. 17,5 miljoen (20%) in de agrarische sector en bijna Sf.io miljoen (11%) in de industrile sector. Onder de gegeven omstandigheden kan dit cijfer niet onbevredigend worden genoemd, vooral indien in aanmerking wordt genomen dat de overheidsinvesteringen in die periode rond Sf. 45 miljoen bedroegen en het leeuwendeel van de omvangrijke Brokopondo-investeringen door Suralco, en van belangrijke uitbreidingsinvesteringen door enkele andere grote ondernemingen eerst na 1958 plaatsvonden.



Wel kan gesteld worden dat het particuliere investeringsvolume bij lange na niet toereikend was om te kunnen voorzien in de bestaande behoefte aan additionele werkgelegenheid, welke overigens zeer groot is. Evenzeer kan naar voren worden gebracht dat de ontwikkelingsactiviteiten, gefinancierd in het kader van de buitenlandse gouvernementele en semi-gouvernementele hulpverlening, vermoedelijk een te grote bijdrage hebben geleverd in verhouding tot de verhoogde economische bedrijvigheid en grotere welvaart, die bereikt werd.



De belangrijkste plaats bij deze vorm van hulpverlening wordt ongetwijfeld ingenomen door het Tien jarenplan, dat een drieledig doel heeft n.l. een regelmatige verhoging van het reel inkomen van de bevolking, verbetering van de betalingsbalans en ver-








Nederlands West-Indische Gids

Jonkers, E. H.


nl

Jonkers, E.H.



Enkele facetten van de economische ontwikkeling van Suriname


"_V l8 E. H. JONKERS breding van de economische basis van het land, waardoor ook de werkgelegenheid zou worden verruimd. Primair werd het accent gelegd op investeringen, welke gericht waren op een verbetering van de infrastructuur. Eerst sedert 1963 werd meer aandacht geschonken aan investeringen in de direct-productieve sectoren.



Volgens de oorspronkelijke opzet was voor dit plan Sf. 127 miljoen uitgetrokken. Hiervan zou n derde deel door Suriname zelf worden opgebracht, terwijl van het resterend gedeelte de helft door Nederland als lening werd verstrekt en de helft als schenking. In i960 werd dit plan uitgebreid met het zg. Aanvullend Opbouwplan ad Sf. 80 miljoen, waarin door Nederland op dezelfde voorwaarden als voor het Tienjarenplan gelden, wordt deelgenomen, terwijl in 1964 nog een suppletie plaats vond met Sf. 6,25 miljoen. Het totale geldsbedrag waarover in het kader van het Tienjarenplan annex het Aanvullend Opbouwplan beschikt kan worden, bedraagt derhalve ruim Sf. 213 miljoen, waarvan tot en met ultimo 1964 naar schatting reeds Sf. 168 miljoen besteed is. Het resterend deel van de fondsen zal in de jaren 1965 en 1966 verbruikt worden.



Toen Suriname zich in 1962 voor ernstige liquiditeitsmoeilijkheden geplaatst zag, werd met Nederland overeengekomen dat de ontwikkelingshulp, die Suriname als geassocieerd lid van de E.E.G. uit het ontwikkelingsfonds van deze Gemeenschap zou verkrijgen, met ingang van 1963 in de plaats zou treden van Suriname's bijdrage aan de financiering van het Tienjarenplan.



Behalve de Tienjarenplan-hulp ontving Suriname ook nog uit andere bronnen bijstand en financieringssteun, die echter van geringer omvang waren en in sommige gevallen incidenteel van aard. In dit verband dient naar volgorde in de eerste plaats genoemd te worden de hulpverlening in het kader van de Amerikaanse Technische Bijstand aan Suriname, waarbij het accent lag op de beschikbaarstelling van deskundigen, het verrichten van onderzoekingen en niet zo zeer op de financiering van projecten.



Deze Amerikaanse bijstand werd in 1963 beindigd doch het is niet uitgesloten dat zij in de toekomst in een andere vorm zal worden hernieuwd.



Voor enkele projecten werd voorts gedeeltelijke financieringshulp verkregen van het United Nations Special Fund. Van grotere importantie is evenwel de hulp, die Suriname krachtens het geassocieerd lidmaatschap kan verkrijgen uit het Ontwikkelingsfonds van de E.E.G. Voor de vijfjarige periode 1963 tot en








Nederlands West-Indische Gids

Jonkers, E. H.


nl

Jonkers, E.H.



Enkele facetten van de economische ontwikkeling van Suriname


TIEN JAAR STATUUT 19 met 1967 kan gerekend worden op financile steun tot een bedrag van ten minste U.S. $ 29 miljoen. Het totale aantal bij de E.E.G. ter financiering ingediende projecten bedraagt thans 17.



Hiervan zijn reeds 6 projecten goedgekeurd, met de uitvoering waarvan spoedig een begin zal worden gemaakt.



Daar het streven van de huidige Surinaamse Regering er op gericht is bij het aanboren van nieuwe financieringsbronnen het spreidingsbeginsel toe te passen, zodat men niet in belangrijke mate op financile hulp van Nederland in het bijzonder blijft aangewezen, worden de ogen nu sedert enige tijd ook gericht op de West-Duitse Bondsrepubliek. Begin october 1964 tekende Suriname een overeenkomst met het Salzgitter-concern, dat tegen betaling van een honorarium van Sf. 660.000 voorstudies zal verrichten over een zevental door Suriname ingediende projecten. Mochten deze projecten economisch bezien uitvoerbaar zijn, dan zal Salzgitter zich beijveren voor het aantrekken van financieringsmiddelen voor deze projecten, welke van grootse allure zijn en op vele honderden miljoenen guldens geraamd worden.



In de afgelopen tienjarige periode stond ook de landsbegroting in het teken van expansie. Een expansie, die echter op den duur aanleiding gaf tot het optreden van vrij ernstige spanningen in de financile en monetaire sector.



Zelfs bij een vluchtige beschouwing van het verloop van de totale dienst van de begrotingen kan aanstonds de conclusie worden getrokken dat in het bijzonder het uitgavenpeil snel steeg nl. van Sf. 39,6 miljoen in 1954 (realisatiecijfer) tot Sf. 86,6 miljoen in i960 (voorlopig cijfer) en Sf. 110,3 miljoen in 1965 (cijfer ontwerpbegroting). Hiertegenover stond echter geen adequaat accrs van de inkomsten, zoals door de volgende cijfers wordt gellustreerd: 1954 Sf. 36,8 miljoen, i960 Sf. 76,5 miljoen en 1965 Sf. 110,2 miljoen (inclusief Sf. 12,92 miljoen van Nederlandse overbruggingslening).



Het gevolg van de toenemende discrepantie tussen uitgaven en inkomsten was dat de allengs groter wordende begrotingstekorten (totale dienst) op een gegeven ogenblik niet langer konden worden opgevangen door nog aanwezige financile reserves. Door het verder opvoeren van het uitgavenpeil en het uitblijven van bezuinigings- en inkomstenverhogende maatregelen, vond ten slotte een zodanige accumulatie van tekorten plaats dat Suriname in 1962 met ernstige liquiditeitsmoeilijkheden geconfronteerd werd.








Nederlands West-Indische Gids

Jonkers, E. H.


nl

Jonkers, E.H.



Enkele facetten van de economische ontwikkeling van Suriname


20 E. H. JONKERS Het gevaar van een financieel en monetair debacle want ook de afvloeiing van deviezen had ernstige vormen aangenomen kon slechts bezworen worden door het treffen van een aantal monetaire maatregelen en door budgetaire overbruggingshulp, die door Nederland werd verleend. In feite kwam deze hulp echter ten laste van de Tien jarenplan-middelen. Voorts werd, zoals reeds vermeld, de druk op de kapitaaldienst van de Surinaamse begroting verlicht als gevolg van de afspraak, dat vanaf 1963 Suriname's eigen bijdrage in de financiering van het Tienjarenplan gesubstitueerd zou worden door middelen, die uit het E.E.G.



Ontwikkelingsfonds zouden worden ontvangen.



In 1964 moest Nederland echter opnieuw overbruggingshulp verstrekken in de vorm van een lening ten bedrage van Sf. 31,12 miljoen.welke hulp bestemd is voor de begrotingjaren 1964 t/m 1966. Suriname nam evenwel de verplichting op zich de nodige inkomstenverhogende en uitgavenverlagende maatregelen te treffen, opdat in 1967 een begrotingsevenwicht zou zijn bereikt.



Het ontstaan van de hierboven geschetste budgetaire moeilijkheden is ten dele te verklaren uit de omstandigheid dat in i960 en volgende jaren de Tien jarenplan-investeringen veruit boven het jaargemiddelde van Sf. 12,7 miljoen stegen, waardoor er gegeven de financieringsvoorwaarden van het Tienjarenplan zware druk ontstond op de liquiditeitspositie, en de nog aanwezige financile reserves moesten worden aangesproken. Daarbij kwam nog dat het onderhoud en de exploitatie van gereed gekomen Tienjarenplan-projecten, die ten laste van de landsbegroting kwamen, toenemende uitgaven met zich medebrachten.



De belangrijkste oorzaak van het grote uitgaven-accrs ligt evenwel in de sector van de personele uitgaven. Telde het overheidsapparaat reeds in 1959 het respectabele aantal van circa 10.500 ambtenaren (inclusief losse arbeiders doch exclusief de ruim 2000 man uit de werkverschaffing), in 1964 was dit aantal toegenomen tot rond 15.000.



De gevoerde personeelspolitiek was grotendeels een gevolg van het feit dat de jaarlijkse toename van de beroepsbevolking, die conservatief geschat ten minste 2.500 personen telt, ver uitging boven de additionele werkgelegenheid, die in de particuliere sector kon worden gecreerd. Anders gezegd: de Overheid stond min of meer voor de keuze van het scheppen van werkgelegenheid door middel van een sterke uitbreiding van het ambtenarencorps en dat van het instituut van de werkverschaffing f van








Nederlands West-Indische Gids

Jonkers, E. H.


nl

Jonkers, E.H.



Enkele facetten van de economische ontwikkeling van Suriname


TIEN JAAR STATUUT 81 het laten ontstaan van een sterk in aantal groeiend leger van werklozen met alle daaraan verbonden repercussies. Van welke omvang het werkgelegenheidsvraagstuk in Suriname is, blijkt reeds uit het feit dat ondanks de omvangrijke kunstmatige schepping van werkgelegenheid in de overheidssector de werkloosheid onder de manlijke en vrouwelijke beroepsbevolking nog respectievelijk 7,3 en 8,2% bedraagt.



Moet derhalve zeer zeker begrip worden opgebracht voor het moeilijke dilemma, waarvoor de Regering zich geplaatst zag en voor de koers, die men meende te moeten volgen, het heeft anderzijds geen zin te verhelen, dat deze koers niet alleen geen gezonde en blijvende oplossing voor het vraagstuk bood, doch uiteindelijk ook moest leiden tot het op zich nemen van een financile last, die ten slotte niet langer zelf gedragen kon worden en tal van moeilijkheden in een andere sector opriep. Is deze uitkomst op zichzelf reeds onbevredigend, de sterke stijging van de personele uitgaven heeft ook nog tot gevolg dat slechts geringe middelen beschikbaar komen voor de zelffinanciering van hoogst noodzakelijke ontwikkelingsactiviteiten.



Een globale analyse van de oorspronkelijke ontwerp-begroting voor het dienstjaar 1964, die een tekort van Sf. 13 miljoen aangeeft, toont aan dat de personele uitgaven Sf. 45 miljoen of rond 70% van de middelen van de gewone dienst vergen. Het restant, t.w. Sf. 29 miljoen is bestemd voor materile en andere uitgaven, terwijl voor kapitaalsuitgaven een bedrag van Sf. 24 miljoen is uitgetrokken. Hierbij zij nog opgemerkt, dat gedurende de laatste jaren ook nog ruim Sf. 4 miljoen per jaar aan personele en materile uitgaven uit Tienjarenplan-middelen werd bekostigd. Uitgaven, die in feite ten laste van de landsbegroting zouden moeten komen, in welk geval het hierboven geschetste beeld nog ongunstiger zou uitvallen. Voorts zal in de toekomst rekening moeten worden gehouden met stijgende uitgaven ten behoeve van de aflossing en rentebetaling van opgenomen binnenlandse en buitenlandse leningen. Zo steeg het totaal van de netto-overheidsschuld van Sf. 28,8 miljoen per ultimo i960 tot Sf. 84,8 miljoen per 30 juni 1964. Daarbij neemt de schuld uit hoofde van de lening aangegaan ten behoeve van de uitvoering van het Tienjarenplan deel voor circa 55%, terwijl de overbruggingshulp en -lening tot 30 juni 1964 11% van de netto-overheidsschuld bedroeg.



Het tot stand brengen van het noodzakelijk geachte begrotingsevenwicht impliceert evenwel dat ook in de toekomst de








Nederlands West-Indische Gids

Jonkers, E. H.


nl

Jonkers, E.H.



Enkele facetten van de economische ontwikkeling van Suriname


22 E. H. JONKERS zelffinanciering door de Overheid van ontwikkelingsprojecten nog voor geruime tijd van bescheiden omvang zal zijn. Dit is begrijpelijk. Het brengt echter met zich mede dat Suriname ten behoeve van haar economische ontwikkeling naar alle waarschijnlijkheid nog voor vele jaren aangewezen is op forse buitenlandse hulp.



Het werkgelegenheidsvraagstuk kan immers alleen bevredigend worden opgelost door het scheppen van permanente werkgelegenheid in de particuliere sector. Daartoe zullen nog zeer omvangrijke accomodatie- en bedrijfsinvesteringen in de directproductieve sectoren moeten plaatsvinden en wel gedurende tal van jaren.



Over de mogelijkheid van aantrekking van het benodigde kapitaal en het bestedingstempo zal men evenwel niet al te licht mogen denken. In de eerste plaats is de kapitaalbehoefte van de gezamenlijke ontwikkelingslanden vele malen groter dan het aanbod, terwijl Suriname voorts per hoofd van de bevolking reeds groter ontwikkelingshulp ontvangt dan de meeste andere ontwikkelingslanden. Hiermede wil uiteraard niet gezegd zijn dat Suriname zich niet dient in te spannen voor het verkrijgen van meerdere ontwikkelingshulp uit diverse bronnen. Integendeel, het is een gebiedende noodzaak dat deze verkregen wordt. Doch het zal van wijs beleid getuigen rekening te houden met de werkelijkheid en het streven ook gericht te houden op een verhoging van de binnenlandse investeringen uit eigen middelen en het aantrekken van particulier kapitaal.



Indien in de nabije toekomst belangrijk grotere financile hulp verkregen mocht worden, lijkt het wel gewenst de nodige voorzichtigheid te betrachten bij het tempo van besteding. In dit verband moge er op worden gewezen dat de ontwikkeling van de geldhoeveelheid gedurende de jaren 1961 t/m 1964 reeds gerede aanleiding geeft tot waakzaamheid. In 1963 en in het eerste halfjaar 1964 nam de geldhoeveelheid met niet minder dan Sf. 13,7 miljoen of 26% toe en wel van Sf. 52,4 miljoen tot Sf. 66,1 miljoen.



Indien tegenover een verdere sterke toeneming van de geldhoeveelheid een onvoldoende toeneming van de productie staat, kan dit leiden tot een nog sterkere stijging van de prijzen van binnenlands voortgebrachte goederen en van het loonpeil -waardoor de toch reeds vrij kwetsbare concurrentie-positie van een aantal belangrijke Surinaamse export-producten nadelig








Nederlands West-Indische Gids

Jonkers, E. H.


nl

Jonkers, E.H.



Enkele facetten van de economische ontwikkeling van Suriname


TIEN JAAR STATUUT 23 wordt benvloed en tot verhoogde goederen-importen met de daaraan verbonden deviezenafvloeiing.



Een gezond financieel en monetair beleid, het creren van een zo gunstig mogelijk investeringsklimaat, een planmatige aanpak van zaken door een goed uitgerust planbureau, een opvoering van de binnenlandse besparingen en de aanwending van de te ontvangen ontwikkelingshulp voor een uitbreiding van de directproductieve sectoren vormen de pijlers, waarop ongetwijfeld een welvarend Suriname kan worden gebouwd.



Voor het verkrijgen van inzicht in de economische groei en welvaart zijn de cijfers over het nationaal inkomen van betekenis.



Blijkens het U.N. Statistical Yearbook 1963 bedroeg dit inkomen (netto nationaal product tegen factorkosten) per hoofd van de bevolking van Suriname in 1962 U.S. $ 280. De cijfers voor bijvoorbeeld Nederland, Ghana, Ecuador en India bedroegen in dat jaar respectievelijk U.S. $ 920, 170, 150, en 70.



Vanaf 1954 tot en met 1963 is in Suriname het nominaal nationale inkomen met ongeveer 6,9% per jaar toegenomen. Aangezien het prijspeil met ongeveer 2,2% per jaar is gestegen, werd in de bewuste periode een groei van het rele nationale inkomen met ongeveer 4,7% per jaar bereikt. Daar de jaarlijkse bevolkingsaanwas gesteld kan worden op ongeveer 3,5%, is het rele inkomen per hoofd per jaar met ongeveer 1,2% gestegen. Ofschoon er in de periode van 1954-1963 derhalve sprake is geweest van een bescheiden economische vooruitgang, betekent zulks nog niet dat de toegenomen welvaart voor alle klassen enigszins gelijkmatig is geweest.



Voor de toekomst huldigt de Regering als doelstelling een groeipercentage van ten minste 3% per jaar voor het per capita inkomen, het cijfer dat doorgaans in de hoog-gendustrialiseerde landen wordt bereikt. Het behoeft uiteraard geen verdere uitleg dat voor het realiseren van deze doelstelling in de eerste plaats vereist zijn aanmerkelijk hogere investeringen dan tot nu toe hebben plaats gevonden en een belangrijke opvoering van de productiviteit van het reeds bestaande productie-apparaat.



Over de beroepsbevolking en haar spreiding over de verschillende sectoren heeft de in 1964 gehouden volkstelling nieuwe gegevens opgeleverd. Op een bevolkingsaantal van 328.000 bedroeg de totale beroepsbevolking mannen en vrouwen tezamen rond 84.000. De verdeling over de verschillende sectoren in








Nederlands West-Indische Gids

Jonkers, E. H.


nl

Jonkers, E.H.



Enkele facetten van de economische ontwikkeling van Suriname


.24 E. H. JONKERS percenten is als volgt: landbouw en visserij 33,3 mijnbouw 4,4 overheid 19,0 constructie 4,3 handel en transport 12,3 bosbouw 1,8 nijverheid 10,8 diensten 6,6 werkloos 7,5 Uit deze cijfers blijkt vooreerst dat het aantal personen dat werkzaam is in de direct productieve sectoren slechts 54,6% bedraagt. In het oog springend is voorts het hoge percentage van bij de overheid werkzame personen, waarvoor hierboven reeds een verklaring is gegeven.



Het aantal agrarische beroepsbeoefenaars is in vergelijking tot vroegere cijfers vrij sterk verminderd. De belangrijkste oorzaken daarvan zullen wel zijn de toenemende trek van plattelandsbewoners naar de stad en het verschijnsel dat zonen van landbouwers in toenemende mate een beroep buiten de agrarische sector verkiezen. Een tendens, die zich overal elders ter wereld ook voordoet.



Ofschoon de landbouw toch nog steeds het grootste deel van de beroepsbevolking omvat, draagt deze bedrijfstak relatief weinig bij in het nationaal product (werkgelegenheid 33,3%, nationaal inkomen 10%). In deze situatie kan verbetering worden gebracht door een opvoering van de productiviteit en de verbouw van hoogwaardiger gewassen, waarmede reeds een aanvang is gemaakt.



De mijnbouw daarentegen, waarin slechts 4,4% van de beroepsbevolking werkzaam is, levert het belangrijkste aandeel in het nationale inkomen nl. 28,5% Ten aanzien van de ontwikkeling van het prijs- en loonniveau kan in het kort het volgende worden opgemerkt.



Reeds werd terloops aangestipt dat het prijspeil in de periode 1954 t/m 1963 met ongeveer 2,2% per jaar is gestegen. In vergelijking tot andere landen is deze stijging zeker niet bijzonder verontrustend, zij het dat er aspecten aan verbonden zijn, die tot nadenken en waakzaamheid nopen.



In de eerste plaats dient er op te worden gewezen dat de prijsstijging bij de groep goederen van buitenlandse oorsprong betrekkelijk gering was. Ten dele werd zij veroorzaakt door prijsstijgingen in het buitenland, voor het overige door verhogingen van het invoerrecht op bepaalde artikelen, die uit hoofde van








Nederlands West-Indische Gids

Jonkers, E. H.


nl

Jonkers, E.H.



Enkele facetten van de economische ontwikkeling van Suriname


TIEN JAAR STATUUT 25 protectionistische of budgetaire redenen werden afgekondigd.



De grootste stijging vond evenwel plaats bij de producten van Surinaamse oorsprong en wel bij de voedingsmiddelen in het bijzonder. Ook na uitschakeling van de seizoensinvloeden, die een sterk fluctuerend prijspeil gedurende de loop van het jaar veroorzaken, blijkt dat het indexcijfer voor in Suriname geteelde voedingsgewassen en fruit gedurende de laatste jaren een sterke tendens tot stijgen vertoont. De oorzaken van deze ontwikkeling zijn het achterblijven van de productie bij een toenemende vraag en het gebrekkige distributieapparaat, waarbij de dominerende rol van opkopers en detailhandelaren kostenverhogend werkt.



Daar het hier in het algemeen primaire levensbehoeften betreft, lijkt het alleszins gewenst dat krachtig gestreefd wordt naar een eliminatie van de prijsverhogende factoren.



Over de ontwikkeling van het loonpeil zijn geen exacte cijfers beschikbaar, althans niet in die zin dat zij min of meer als maatgevend voor het gehele bedrijfsleven kunnen worden beschouwd.



Karakteristiek voor Suriname is nl. de grote differentiatie die, zelfs binnen dezelfde bedrijfstak, op het terrein van de lonen bestaat. Dit is n van de hoofdoorzaken dat het systeem van collectieve arbeidsovereenkomsten, geldend voor een gehele bedrijfstak, nog geen ingang heeft kunnen vinden in Suriname. De grote verscheidenheid in lonen is echter veelal het behoud geweest voor de vele kleine marginale bedrijven, die zich niet de door grote, buitenlandse ondernemingen betaalde hogere lonen kunnen veroorloven.



Aangenomen mag worden dat het loonniveau, geldend bij laatstgenoemde groep van ondernemingen, in de afgelopen jaren niet onbelangrijk is gestegen, zeker wat betreft de honorering van geoefende en geschoolde arbeidskrachten. Naar alle waarschijnlijkheid zal deze verhoging de stijging van het indexcijfer van de prijzen van levensonderhoud hebben overtroffen.



Ofschoon het Surinaamse loonpeil in vergelijking tot de West-Europese loonstandaard nog laag genoemd kan worden, dient volledigheidshalve te worden vermeld dat de naar Nederlands patroon, doch in beperkter omvang, tot stand gekomen sociale wetgeving kortgeleden werd uitgebreid, hetgeen uiteraard een kostenverhoging voor het bedrijfsleven met zich medebracht.



Ten behoeve van de noodzakelijke vergroting van de export zal er voor gewaakt moeten worden dat het loonpeil en de secundaire arbeidsvoorwaarden niet zodanig worden opgevoerd,








Nederlands West-Indische Gids

Jonkers, E. H.


nl

Jonkers, E.H.



Enkele facetten van de economische ontwikkeling van Suriname


26 E. H. JONKERS dat de concurrentiepositie van de meeste Surinaamse exportproducten, die reeds door andere oorzaken minder gunstig is, verder wordt aangetast.



De weinige stakingen daargelaten, stonden de afgelopen tien jaren in het teken van een grote arbeidsrust. De samenwerking tussen de Overheid, het georganiseerde bedrijfsleven en de vakbeweging was uitstekend.



De ontwikkeling van de in- en uitvoer valt af te lezen uit onderstaande cijfers. (Algemeen Bureau voor de Statistiek. Invoer en uitvoer inclusief wederinvoer en wederuitvoer.) 1955 1958 i960 1962 1963 in miljoenen 51.7 71.4 102,0 103,0 110,2 5O,4 62,3 82,5 80,0 87,5 guldens 1.3 9.1 19.5 23.0 22,7 />ercen 98 87 81 78 79 Het verloop van de totale in- en uitvoer vertoont tot op zekere hoogte enige gelijkenis met dat van de landsbegroting. Was daar sprake van een snelle, sprongsgewijze stijging van de uitgaven, waartegenover geen evenredige stijging van de inkomsten stond, hier zien wij een vrijwel even snelle en forse stijging van het invoer volume en een achterblijven van de groei van de export, resulterend in een duidelijke verslechtering van het dekkingspercentage van de invoer door de uitvoer.



In de sterke groei van het in voervolume weerspiegelen zich de toegenomen investeringsactiviteiten in het kader van het Tienjarenplan en het Brokopondoproject, het hoge bestedingspeil van de Overheid, het sterk in omvang toenemende afbetalingscrediet, dat overheidsingrijpen wenselijk maakt, en de uitzetting van het bankcrediet.



Nadat ter voorkoming van een te sterke verdere afvloeiing van deviezen in 1962 een aantal restrictieve monetaire maatregelen getroffen moest worden, kon een verdere uitzetting van het invoervolume belangrijk worden ingeperkt. Na afschaffing van deze maatregelen zette de groei zich echter weder voort.



Een sterke toename van het invoervolume is een veel voorkomend en in feite normaal verschijnsel bij landen, die zich in








Nederlands West-Indische Gids

Jonkers, E. H.


nl

Jonkers, E.H.



Enkele facetten van de economische ontwikkeling van Suriname


TIEN JAAR STATUUT 27 een opgaande ontwikkeling bevinden en dringend behoefte hebben aan investeringsgoederen en grondstoffen. Of evenwel sprake is van een onder de gegeven omstandigheden gezonde ontwikkeling, die gecontinueerd kan worden, hangt onder meer af van de vraag of eveneens een bevredigende stijging van de export plaatsvindt en of de deviezenaanwas in het algemeen evenredig is aan deviezenafvloeiing ten gevolge van hogere bestedingen in het buitenland. Tenslotte is de richting van de buitenlandse bestedingen van belang.



Uit de genoemde cijfers blijkt vooreerst dat de stijging van het exportvolume in een te traag tempo verloopt. Afgewacht dient te worden of de in 1963 plaatsgehad hebbende vooruitgang blijvend is, aangezien factoren van vermoedelijk slechts incidentele aard de export in dat jaar hebben gestimuleerd.



De wijze van besteding bij de invoer gedurende de laatste jaren kan worden afgelezen uit onderstaande tabel. (Ontleend aan het Algemeen Bureau voor de Statistiek.) Brandstoffen, smeermidd. e.d.



Grondstoffen en hulpstoffen e.d., garens en weefsels Consumptiegoederen, personenauto's en motorrijwielen Investeringsgoederen '959 8.0 33/> 34.0 24.4 jq6o jqj 7962 in procenten 7.6 34.9 33.7 23.8 7.9 36.7 34.1 21,3 9.1 40,8 32,8 8.5 41,9 17.7 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 Verheugend is het stijgend aandeel in de invoer van de categorie: grond- en hulpstoffen, hetgeen een indicatie oplevert voor een verhoogde bedrijvigheid in de industrile bouwsector. Daartegenover staat echter een vrijwel continuo relatieve, vermindering van de invoer van kapitaalgoederen. Het aandeel van de consumptiegoederen in de totale invoer, gemiddeld circa 32% bedragend, lijkt te groot voor een land in opbouw dat bovendien nog te kampen heeft met een acuut werkgelegenheidsvraagstuk.



Een analyse van de betalingsbalans toont aan dat de positie van de lopende rekening de laatste tijd van jaar tot jaar verslechterd is. Hieraan hebben alle drie onderdelen van deze rekening t.w. de handelsbalans, de dienstenbalans en de kapitaal-








Nederlands West-Indische Gids

Jonkers, E. H.


nl

Jonkers, E.H.



Enkele facetten van de economische ontwikkeling van Suriname


28 E. H. JONKERS opbrengstenbalans, bijgedragen. Een en ander wijst op een minder bevredigende economische en monetaire ontwikkeling.



Ten aanzien van het verloop van de uitvoer werd er reeds op gewezen dat het groeipercentage minder groot was dan wel wenselijk zou zijn geweest. Doch ook een tweetal andere aspecten, die in zeker verband tot elkaar staan, stemmen tot nadenken. In de eerste plaats bleef de overheersende positie van slechts n product, de bauxiet, in het exportpakket gedurende de gehele tienjarige periode vrijwel ongewijzigd voortbestaan.



Ook de samenstelling van het exportpakket bleef vrij constant, zij het dat in dit opzicht een vooralsnog bescheiden verbreding van de basis tot uitdrukking kwam.



De traditionele Surinaamse exportartikelen uit de laatste decennia zijn bauxiet, een aantal agrarische producten (rijst, citrusfruit, koffie, cacao en suiker), enkele bosproducten en half-fabrikaten daarvan (vierkant bekapt hout, rondhout, dwarsliggers, triplex, gezaagd hout en balata) en ten slotte enkele andere artikelen (vnl. confectiekleding). In de loop van 1954-1964 zijn als nieuwe bestanddelen van het exportpakket naar voren gekomen: alcohol (rum en spiritus), garnalen, bacoven, sinaasappelconcentraat en spaanplaten. Producten, die met uitzondering van het laatste artikel, van agrarische oorsprong zijn.



Wat volume betreft bleef de bauxiet-uitvoer op een vrij constant niveau, varirend tussen 3 en 3,5 miljoen metrieke tonnen.



Na de totstandkoming van de Brokopondo-overeenkomst nam ten gevolge van de in deze overeenkomst opgenomen verrekenprijzen voor bauxiet de waarde van Suralco's aandeel in de uitvoer sedert 1961 toe.



In de jaren 1954-1956 bedroeg de uitvoerwaarde van bauxiet ongeveer 80% van de totale uitvoerwaarde (exclusief wederuitvoer), terwijl dit percentage voor de jaren 1961, 1962 en 1963 respectievelijk 83, 79 en 77 bedroeg (waardecijfers resp. Sf. 64,3, Sf. 62,5 en Sf. 66,1 miljoen). Wijst het dalend aandeel van de bauxiet in de totale uitvoer derhalve op een gunstige ontwikkeling van de uitvoer van andere export-goederen in casu van agrarische producten -, het betekent nog niet dat de afhankelijkheid van Suriname 's economie van n enkele grondstof spoedig tot het verleden zal behoren. Eerder zal deze afhankelijkheid in de toekomst vergroot worden. Immers na gereedkoming van de aluinaarde fabriek en aluminiumsmelter in 1965 en na het in








Nederlands West-Indische Gids

Jonkers, E. H.


nl

Jonkers, E.H.



Enkele facetten van de economische ontwikkeling van Suriname


TIEN JAAR STATUUT 29 exploitatie komen zulks in een later stadium van de nieuwe bauxietvoorkomensinWest-Suriname.zalde totale uitvoerwaarde van bauxiet, aluinaarde en aluminium tezamen zeer aanzienlijk toenemen en daarmede ook de afhankelijkheid van het conjunctuurverloop bij de aluminiumindustrie.



De omvang van de agrarische export en haar aandeel in de totale uitvoerwaarde vertoonde in de loop der jaren een enigszins wisselend beeld als gevolg van goede of slechte weersomstandigheden, het prijsverloop bij bepaalde producten e.d. Niettemin is er sprake van een geleidelijke stijging van de waarde van de agrarische uitvoer, die in het bijzonder sedert 1961 tot uitdrukking kwam. De uitvoerwaarde en het aandeel in de totale uitvoer gedurende de laatste drie jaren was namelijk als volgt: 1961 Sf. 5.275.000 (7%), 1962 Sf. 8.882.000 (11%) en 1963 Sf. 11.180.000 (13%).



Tot het gunstige resultaat in 1963 hebben vooral bijgedragen een stijging ter waarde van Sf. 500.000 bij de garnalenuitvoer, de export van het nieuwe product sinaasappelconcentraat voor een bedrag van Sf. 700.000, en een sterke stijging van de suikeruitvoer, die begunstigd werd door een hoge wereldmarktprijs en in totaal Sf. 1,7 miljoen bedroeg (de uitgevoerde hoeveelheid was ruim 300% meer dan de gemiddelde uitvoer over de jaren 1959-1962). Nu kort geleden de sappenfabriek tijdelijk buiten bedrijf moest worden gesteld en de wereldmarktprijs voor suiker weer enigszins dalende is, zal moeten worden afgewacht of de uitvoerstijging, behaald met de producten suiker en sinaasappelconcentraat kan worden gecontinueerd c.q. bij daling gecompenseerd kan worden door een vermeerderde uitvoer van andere agrarische producten.



In het agrarisch exportpakket bleef rijst de belangrijkste plaats innemen.De uitvoer van dit product gedurende de jaren 1961 t/m 1963 had een waarde van achtereenvolgens rond Sf. 4,3 min, Sf. 4,9 min en Sf. 5,1 min. Verreweg het grootste deel van de voor export bestemde rijst was afkomstig van het door Nederland gefinancierde Wageningenproject.



De uit voercijfers van koffie en cacao vertoonden de laatste jaren een dalende tendens, die veroorzaakt werd door prijsdaling (koffie) en periodieke droogte-schade (cacao). Daartegenover staat een bevredigende continue stijging van de uitvoer van garnalen en van het eveneens nieuwe exportproduct bacoven = bananen (1961 Sf.86.000, 1963 Sf. 218.000). Na voltooiing van








Nederlands West-Indische Gids

Jonkers, E. H.


nl

Jonkers, E.H.



Enkele facetten van de economische ontwikkeling van Suriname


30 E. H. JONKERS het uit Tien jarenplan-middelen gefinancierde 'baco venproject' zal de uitvoer van dit product nog belangrijk toenemen.



Samengevat kan worden gesteld dat de agrarische uitvoer, zowel wat volume, waarde, als samenstelling betreft, in het bijzonder gedurende de laatste jaren zich bevredigend heeft ontwikkeld en betere perspectieven biedt dan voorheen. Dit is bijzonder verheugend, indien in aanmerking wordt genomen dat wisselende weersomstandigheden en de prijsgevoeligheid van de meeste agrarische producten remmend werken bij het tot ontwikkeling brengen van de landbouwkundige sector.



De derde plaats in het exportpakket in 1961 was dit nog de tweede wordt ingenomen door de bosproducten en halffabrikaten daarvan. Ook in deze sector vond een bevredigende ontwikkeling plaats en een stijging van het uitvoervolume en van de waarde, die in de jaren 1961, 1962 en 1963 was toegenomen tot achtereenvolgens rond Sf. 6,94 min, Sf. 6,97 min en Sf. 8,17 min.



Ruim 80% van deze uitvoer bestaat uit triplex, spaanplaten en gezaagd en geschaafd hout, producten die vervaardigd worden door de Bruynzeel Suriname Hout Mij. Het stemt tot grote tevredenheid dat de export van deze artikelen zich niet alleen heeft weten te handhaven, doch ook nog een geleidelijke toeneming vertoont. Juist in deze sector doen zich bij herhaling grote afzetmoeilijkheden voor, welke veroorzaakt worden door scherpe concurrentie van de zijde van andere goedkope productielanden en door protectionistische maatregelen in nabuurlanden en in de Verenigde Staten van Amerika. Van de overige producten uit de bosbouwkundige sector kunnen nog worden genoemd vierkant bekapt hout en balata, die eveneens scherpe concurrentie ondervinden uit andere productielanden.



Na de voorgaande beschouwing over Suriname's in- en uitvoer kunnen, naar het voorkomt, de volgende conclusies worden getrokken. In de eerste plaats lijkt het alleszins gewenst op korte termijn te streven naar een gunstiger dekkingspercentage van de invoer door de uitvoer, hetgeen bereikt kan worden enerzijds door importvervangende en -beperkende maatregelen, in het bijzonder op het terrein van de invoer van consumptie- en luxe goederen en anderzijds door een opvoering van de export.



Ten aanzien van laatstgenoemde mogelijkheid zijn de vooruitzichten niet ongunstig. Na gereedkoming van Suralco's aluinaardefabriek en aluminiumsmelter in 1965 zullen nieuwe producten worden toegevoegd aan het exportpakket die een








Nederlands West-Indische Gids

Jonkers, E. H.


nl

Jonkers, E.H.



Enkele facetten van de economische ontwikkeling van Suriname


TIEN JAAR STATUUT 31 hogere waarde vertegenwoordigen dan onverwerkte bauxiet.



Aangezien voorlopig slechts 10% van de huidige jaarlijkse bauxietproductie verwerkt zal worden, zal de hieruit resulterende hogere uitvoerwaarde voorshands van beperkte omvang zijn. Na de uitgifte van exploratie- en exploitatievergunningen voor de in West-Suriname ontdekte nieuwe bauxietvoorkomens zal echter na verloop van tijd de totaalwaarde van uitgevoerde bauxiet, aluinaarde en aluminium nogmaals en ditmaal een forse stijging vertonen.



Zoals reeds betoogd zal de afhankelijkheid van Suriname's economie van het conjunct uur verloop bij de aluminium-industrie daardoor nog meer worden vergroot, zodat het, meer nog dan voorheen, wenselijk is te komen tot een grotere diversificatie van het exportpakket. Daarbij dient evenwel te worden bedacht dat een aantal factoren remmend werkt bij het streven naar een vergroting van de export. Als zodanig kunnen worden genoemd: geringe afzetmogelijkheden van producten in nabuurlanden ten gevolge van protectionistische maatregelen en andere factoren, de hoge koerswaarde van de Surinaamse gulden, die belemmerend kan werken bij de uitvoer naar West-Europa, hoge vrachtkosten.en dergelijke. Mede in dit licht bezien zal de nodige aandacht besteed dienen te worden aan de handhaving van een zo laag mogelijk productie-kostenpeil en aan het voeren van een politiek van actieve exportbevordering, die mede gericht is op het elimineren van exportbelemmerende factoren voor zover zulks mogelijk is. Voorts zou kunnen worden nagegaan of van Nederlandse zijde steun c.q. faciliteiten kunnen worden verleend bij de afzet van Surinaamse producten in Nederland.



Ten aanzien van de richting van het handelsverkeer kan worden medegedeeld dat gedurende de laatste drie jaren de belangrijkste leveranciers-landen waren de Verenigde Staten van Amerika, op de voet gevolgd door Nederland, die tezamen ruim 60% van Suriname's invoer verzorgen. Van de uitvoer ging 70-75% naar de Verenigde Staten (bauxiet, garnalen, sinaasappelconcentraat, houtproducten). De belangrijkste overige afnemers van Surinaamse producten zijn in vogorde: Nederland (vnl. agrarische en houtproducten), Canada (bauxiet), Caraibisch gebied (houtproducten en rijst) en de West-Duitse Bondsrepubliek (vnl. rijst).



Nadat in de voorgaande pagina's een aantal aspecten van meer algemene aard zijn belicht, volgt thans een korte beschrijving van








Nederlands West-Indische Gids

Jonkers, E. H.


nl

Jonkers, E.H.



Enkele facetten van de economische ontwikkeling van Suriname


32 E. H. JONKERS de ontwikkeling in de belangrijkste productiesectoren en van de perspectieven, die zij bieden.



Mijnbouwkundige sector De in deze sector gewonnen producten omvatten momenteel slechts goud, steenslag en bauxiet, dat verreweg het belangrijkste voortbrengsel van Suriname is. De producenten hiervan zijn Suralco, een dochteronderneming van de Aluminum Company of America en sedert 1939 ook de Billiton Mij Suriname. Gedurende de laatste jaren is Suralco's aandeel in de totale bauxietproductie geleidelijk aan verminderd en dat van de Billiton Mij Suriname toegenomen. Ten behoeve van de mechanisatie van het ontginningsproces en tot verbetering van de verschepingsfaciliteiten hebben beide bedrijven regelmatig grote investeringen gepleegd. Begunstigd door het stagneren van de bauxietproductie in Brits Guyana, waardoor de vaste afnemers van deze productie hun behoeften voor een gedeelte elders moesten dekken, wist de Billiton Mij in 1963 een recorduitvoer van 1,2 miljoen metrieke tonnen (totale uitvoer 3,48 min ton) te bereiken, nadat reeds in i960 en 1961 een export van meer dan 1 miljoen ton was behaald.



Van welk een grote betekenis de bauxietproductie voor Suriname's economie is, blijkt duidelijk uit de volgende percentages.



Het Land verkrijgt circa 26% van zijn lopende inkomsten uit de activiteiten van de beide bauxietmaatschappijen, terwijl zoals reeds eerder vermeld de uitvoerwaarde van bauxiet ongeveer 80% van de totale uitvoerwaarde bedraagt. Aan het nationaal inkomen tegen factorkosten draagt de mijnbouw voor circa 28,5% bij.



Na gereedkoming van het Brokopondo-project, zal de betekenis van de bauxietwinning voor de Surinaamse economie nog meer toenemen. Na grondige voorbereiding en langdurige onderhandelingen met de Surinaamse regering werd in 1958 een aanvang gemaakt met de uitvoering van dit project, dat een geesteskind is van Prof. Dr. Ir. W. van Blommestein. Het plan omvat de bouw van een stuwdam en waterkrachtwerk (opgewekt vermogen 150.000 kW.) in de Surinamerivier bij Afobaka, de aanleg van een weg en hoogspanningsleiding van Paramaribo naar Afobaka, de bouw van een aluminiumsmelter bij Paranam en uiterlijk 12 jaar later van een aluinaardefabriek. De bouw van dam, waterkrachtwerk, hoogspanningsleiding, smelter en aluinaardefabriek worden gefinancierd door Suralco.








Nederlands West-Indische Gids

Jonkers, E. H.


nl

Jonkers, E.H.



Enkele facetten van de economische ontwikkeling van Suriname


TIEN JAAR STATUUT 33 Op 1 februari 1964 kon de dam worden gesloten en werd een begin gemaakt met de constructie van de aluminiumsmelter en aluinaardefabriek, die beide omstreeks medio 1965, op het tijdstip dat de waterkrachtcentrale in werking zal komen, gereed zullen zijn. Tot de vervroegde bouw van de aluinaardefabriek heeft vooral bijgedragen een tussen Suralco en Biiliton gesloten overeenkomst, waarbij Suralco een deel van de capaciteit van de aluinaardefabriek ter beschikking zal stellen van de Biiliton voor de verwerking van bauxiet tot aluinaarde. Door deze overeenkomst komt de aluinaardefabriek niet alleen eerder in productie, doch zij wordt ook groter dan oorspronkelijk de opzet was.



Ten aanzien van de toekomstige ontwikkeling van de bauxietwinning dient nog gewezen te worden op de betrekkelijk recente ontdekking van grote bauxietvoorkomens, geraamd op 270-400 miljoen ton, in het Adampada-Kabalebogebied bij det Bakhuysgebergte in West Suriname. Voor het verkrijgen van concessierechten voor de exploratie en exploitatie van deze voorkomens hebben verscheidene grote maatschappijen, waaronder Suralco en de Biiliton, belangstelling aan de dag gelegd. Medio 1963 diende de huidige Regering een Ontwerp-Landsverordening bij de Staten in, tot het verlenen van machtiging aan de Regering om een overeenkomst aan te gaan met de Suriname Mineral Corporation een dochteronderneming van de Amerikaanse aluminiumproducent Ormet waarbij aan deze maatschappij concessierechten zouden worden verleend voor de exploitatie van eerdergenoemde bauxietvoorkomens. Tegen dit ontwerp rees in de Staten veel verzet, onder andere omdat in de ontwerp-overeenkomst de verplichting tot verdere verwerking van de bauxiet, zelfs tot aluinaarde, niet voldoende en bevredigend tot uitdrukking was gebracht. Het bewuste ontwerp werd enkele maanden geleden ingetrokken en de Regering heeft thans kenbaar gemaakt dat een zo groot mogelijke verwerking tot aluinaarde en aluminium dient plaats te vinden om voor een concessie in aanmerking te kunnen komen. Door Prof. Van Blommestein, die momenteel de Surinaamse Regering adviseert over aangelegenheden op het terrein van waterkrachtwerken en irrigatie, is gewezen op de mogelijkheid van de bouw van een stuwdam in de Kabaleborivier met afleiding van water uit enkele zijrivieren van de Corantijn, waardoor een vermogen van 1500 Megawatt zou kunnen worden opgewekt (een vermogen tien maal zo groot als dat van het Brokopondo waterkrachtwerk). Door middel van de aanleg van additionele kunstwerken zou dit project tevens benut








Nederlands West-Indische Gids

Jonkers, E. H.


nl

Jonkers, E.H.



Enkele facetten van de economische ontwikkeling van Suriname


34 E. H. JONKERS kunnen worden voor het creren van een waterweg ten behoeve van de afvoer van de verwerkingsproducten en voor een verbetering van de irrigatiemogelijkneden in West Suriname. Ofschoon nimmer exacte cijfers zijn bekendgemaakt over de totale investeringskosten, welke met de uitvoering van dit Kabalebo project zijn gemoeid, ligt het in de lijn der verwachting, dat deze het veelvoud van de Brokopondo-investeringen zullen bedragen.



Het maken van een voorstudie van dit project is kortgeleden opgedragen aan het Duitse Salzgitter-concern (Salzgitter Industriebau Gesellschaft).



Of het Kabalebo-project in de vorm zoals door Prof. Van Blommestein ontwikkeld, gerealiseerd zal worden, hangt af van de vragen of het plan technisch en economisch bezien uitvoerbaar is, of de vereiste financieringsmiddelen kunnen worden verkregen en of er aluminiummaatschappijen zijn, die bereid zijn een vergaande verwerkingsplicht te aanvaarden. Het antwoord op deze laatste vraag zal grotendeels afhangen van de omvang van de smeltercapaciteit, waarover de grotere aluminiumproducenten reeds beschikken en van reeds bestaande plannen tot uitbreiding van deze capaciteit elders ter wereld.



De goudproductie, die in de jaren 1905-1910 jaarlijks circa 1000 kg bedroeg, is sedertdien gestadig in omvang afgenomen. Werd in 1955 nog slechts 225 kg geproduceerd, in de daarop volgende jaren zette de productiedaling zich verder voort tot in 1962 een dieptepunt werd bereikt met een productie van rond 81 kg.



Reeds enkele jaren geleden werd door de grootste producent, de Sarakreek Goudvelden N.V., een belangengemeenschap aangegaan met een Canadese onderneming. In het kader van deze samenwerking werd besloten tot oprichting van een nieuwe maatschappij, de Lawa Goudvelden Mij en tot een kostbare mechanisatie van het goudwinningsprocess. Door het in gebruik nemen van een baggermolen kon vorig jaar de productie weer worden opgevoerd, zodat de totale binnenlandse productie steeg tot 110 kg. Een verdere stijging ligt in de lijn der verwachting.



In 1958 werden aan de Colmar Surinam Oil Cy, een dochteronderneming van de Amerikaanse Gulf States Land and Industries Inc., concessierechten voor de exploratie naar olie verleend in een zee- en landgebied ter grootte van 56.000 km^. Sedertdien is ruim US $ 1 min. besteed aan geologisch en geofysisch onderzoek. Nadat indicaties voor de aanwezigheid van olie waren ver-








Nederlands West-Indische Gids

Jonkers, E. H.


nl

Jonkers, E.H.



Enkele facetten van de economische ontwikkeling van Suriname


TIEN JAAR STATUUT 35 kregen, werd in de laatste maanden van 1963 begonnen met boringen in zee op ongeveer 80 km van de kust. Deze boringen welke na enkele maanden werden afgebroken, werden door de Gulf States Land and Industries Inc. verricht in samenwerking met een groep Franse oliemaatschappijen, die onder leiding staat van het Franse Staatsbedrijf Bureau de Recherches de Ptroles. Bedoelde groep had een belang verworven in de Surinaamse concessie.



Naar aanleiding van een voorgenomen wijziging van de Landsverordening, waarbij aan de Colmar Surinam Oil Cy concessierechten zijn verleend, worden thans onderhandelingen gevoerd tussen de Regering en de Amerikaans-Franse groep over de capaciteit van een in Suriname te bouwen raffinaderij, indien olie in exploiteerbare hoeveelheden wordt aangeboord. Volgens de huidige plannen zullen de zeeboringen in 1965 worden voortgezet.



Ter verkrijging van een zo betrouwbaar mogelijk inzicht in het voorkomen van delfstoffen werd in 1958 een aanvang gemaakt met een grootscheepse geologische mijnbouwkundige exploratie van het gehele Surinaamse grondgebied, de zg. 'Operatie Sprinkhaan'. Begonnen werd met een luchtgeofysisch onderzoek. De hierbij verkregen indicaties van het voorkomen van mineralen worden nader onderzocht door grondploegen van de Geologisch Mijnbouwkundige Dienst, teneinde vast te stellen welke mineralen, en in welke hoeveelheden, aanwezig zijn. Het moeilijk toegankelijke binnenland werd hiertoe ontsloten door middel van een zevental basis-vliegvelden. Het terrestrische exploratieprogramma zal zeven jaren in beslag nemen, waarvan reeds drie jaren achter de rug zijn.



Tot en met 1963 werd aan dit project Sf. 5.6 miljoen ten laste van het Tienjarenplan besteed. In dit bedrag zijn de onderhoudskosten van de vliegvelden niet begrepen. Het totale bedrag dat in de periode 1954-1963 uit het Tienjarenplan ten behoeve van de Mijnbouwkundige sector werd uitgegeven, bedroeg ruim Sf. 11 miljoen.



Ten aanzien van het voorkomen van andere mineralen dan bauxiet en goud kan het volgende worden medegedeeld. Reeds bekend door vroegere geologische exploraties of aangetoond in het kader van de Operatie Sprinkhaan zijn de aanwezigheid van zeer grote afzettingen van lateritisch ijzererts zowel in West-








Nederlands West-Indische Gids

Jonkers, E. H.


nl

Jonkers, E.H.



Enkele facetten van de economische ontwikkeling van Suriname


36 E. H. JONKERS Suriname als rond het Brokopondostuwmeer, van hoogwaardig chroomerts, en van indicaties van nikkel en mangaan. Of laatstgenoemde ertsen in economisch exploiteerbare hoeveelheden voorkomen, zal moeten worden afgewacht. Het onderzoek hiernaar wordt voortgezet.



Blijkens een in 1951 verschenen publicatie van het Nederlands Economisch Instituut te Rotterdam werden de vestigingsvoorwaarden voor een hoogovenbedrij f met het aanwezige lateritisch ijzererts te Donderbari toentertijd ongunstig beoordeeld.



Het erts was laagwaardig (ca 35% F2), de benodigde cokes moest worden ingevoerd (smelting in kleine houtskool- of electrische ovens was onrendabel), de afstand van de vindplaats Donderbari tot de kust was vrij groot en moeilijk, terwijl de afzet van het erts naar de staalproducerende landen van Midden- en Zuid-Amerika en de U.S.A. economisch ondoenlijk was. De meeste hunner beschikten over eigen reserves van veel hoogwaardiger ijzererts of konden dat voordeliger uit meer nabij gelegen landen betrekken.



Door de ontdekking van de lateritische ijzerertsafzettingen in West-Suriname en de mogelijkheid van oprichting van een waterkrachtwerk aldaar, is opnieuw aandacht aan deze ertsvoorkomens geschonken. Nadat omstreeks medio 1964 een deskundige van de Verenigde Naties een onderzoek naar eventuele verwerkingsmogelijkheden van dit ijzererts heeft ingesteld, werd daarna aan het Salzgitter-concern opdracht verleend eveneens een voorstudie hierover op te stellen.



Agrarische sector Tijdens de opstelling van het Tienjarenplan werd gemeend dat bij het streven naar een uitbreiding en uitbouw van de landbouw het accent op de kleinlandbouw gelegd diende te worden en niet op de ondernemingslandbouw. De redenen hiervoor leken voor de hand liggend. In de eerste plaats kwam in 1950 circa 90% van de totale waarde van de landbouwproductie voor rekening van de kleinlandbouw, waarin ook het grootste deel van de beroepsbevolking werkzaam was en waarvan het inkomen per hoofd verhoogd diende te worden. Voorts werden de vooruitzichten van de plantagelandbouw weinig rooskleurig geacht in verband met het beperkte landarbeidersreservoir, de geringe mechanisatiemogelijkheden op de met kanalen en sloten doorsneden oude plantagegronden, het relatief hoge loonpeil en de onvoldoende kapitaalvoorziening, waardoor de productie-eenheden veelal te








Nederlands West-Indische Gids

Jonkers, E. H.


nl

Jonkers, E.H.



Enkele facetten van de economische ontwikkeling van Suriname


TIEN JAAR STATUUT 37 klein blijven, doch niettemin hoge 'overhead'-kosten hebben, waardoor de kostprijs nadelig wordt benvloed.



Indien in aanmerking wordt genomen, dat na de verkeerssector aan de agrarische sector het grootste percentage van Tienjarenplanmiddelen is besteed, dan ontkomt men niet aan de indruk, dat de tot nu toe behaalde resultaten in bepaalde opzichten teleurstellend zijn geweest. De volgende cijfers, ontleend aan het Ministerie van Landbouw, geven aanleiding tot deze veronderstelling.



Het totale beplante areaal (kleinlandbouw + grootlandbouw) steeg in afgeronde cijfers van circa 38.000 ha in 1957 tot 40.400 in 1959 en bedroeg 39.400 ha in de jaren 1962 en 1963. Bij een beoordeling van deze cijfers dient rekening te worden gehouden met het feit dat de weersomstandigheden gedurende de laatste jaren over het algemeen zeer wisselvallig en ongunstig zijn geweest, terwijl tevens het areaal beplant door grote landbouwbedrijven in de periode 1959 t/m 1962 vrij grote fluctuaties vertoonde (laagste cijfer 12.700 ha en hoogste cijfer 14.700 ha).



Anderzijds kan niet worden ontkend dat omvangrijke bedragen zijn genvesteerd in de sanering van bestaande doch niet volledig in cultuur genomen arealen en de aanleg van nieuwe polders, zodat een forsere uitbreiding van het landbouwareaal verwacht had mogen worden.



De cijfers over het verloop van de totale waarde van de productie van landbouw en veeteelt (herleid tegen prijzen van 1954) geven een gunstiger beeld, zoals uit onderstaande cijfers blijkt.



J954 J955 J957 J959 J960 J96J J962 J963 waarde in miljoenen Sur. guldens 16,1 16,2 15,8 20,0 20,9 19,1 22,0 22,5 In deze cijfers zijn echter begrepen de producties van de plantages, die de gehele suiker- en cacaoteelt en het grootste deel van de citrus- en koffieproductie voor hun rekening nemen. Voorts de rijstopbrengst van het Wageningenproject ter waarde van circa Sf. 2,6 min gemiddeld per jaar in de periode 1957 t/m i960 en van Sf. 4,1 min in de jaren 1961 t/m 1963. In dit verband kan nog worden opgemerkt dat het aandeel van de ondernemingslandbouw in de agrarische export (exclusief visserijproducten)








Nederlands West-Indische Gids

Jonkers, E. H.


nl

Jonkers, E.H.



Enkele facetten van de economische ontwikkeling van Suriname


38 E. H. JONKERS naar schatting 80-85% heeft bedragen. In de jaren 1962 en 1963 zal dit percentage vermoedelijk nog hoger zijn geweest. Immers de verheugende stijging van de agrarische uitvoer in die jaren komt voor het grootste deel voor rekening van de grootlandbouw (de exporttoename van vers citrusfruit, concentraat, suiker en Wageningen-rijst).



In deze samenhang bezien lijkt de conclusie gerechtvaardigd dat de groei van de kleinlandbouw, zowel wat beplant areaal als volume en productiewaarde betreft, zeker niet aan de gestelde verwachtingen heeft voldaan.



Is deze conclusie op zichzelf teleurstellend, zij mag er zeker niet toe leiden dat een verdere sterke bevordering van de landbouw voortaan achterwege blijft. De oorzaken van de hierboven geschetste minder bevredigende ontwikkeling zijn namelijk begrijpelijk en in het algemeen niet van dien aard, dat geen verbetering mogelijk is.



In de eerste plaats werd men gehandicapt door het gemis aan een doelbewust en gericht landbouwbeleid, hetgeen mede het gevolg was van het ontbreken van tal van essentile statistische gegevens en het gemis aan ervaring op het terrein van een planmatige aanpak der kernproblemen. Voorts werd de aandacht te veel geconcentreerd op een eenzijdige bevordering van de rijstcultuur, welke mede genspireerd werd door de gedachte dat de hoge na-oorlogse rijstprijzen gehandhaafd zouden blijven. Er zijn landsanerings- en landaanwinningsprojecten uitgevoerd, zonder dat voldoende zekerheid bestond dat in tijden van scherpe droogte een redelijke be vloeiing van deze arealen mogelijk bleef.



Teveel werd vertrouwd op de zelfwerkzaamheid van de doorsneelandbouwer en te weinig aandacht besteed aan de opbouw van een goed functionerende landbouwvoorlichtingsdienst en aan een sterke bezetting van het Landbouwproefstation, waardoor te weinig aan research kon worden verricht. Bijzonder remmende factoren waren voorts het conservatisme bij de landbouwer in het algemeen, de periodiek terugkerende droogte-perioden en de trek van het platteland naar de stad, die extra gestimuleerd werd door het voortbestaan van de discrepantie tussen stedelijk en landelijk inkomen.



Aan de hand van de reeds in de praktijk opgedane ervaring heeft het landbouwbeleid reeds sedert enkele jaren een koerswijziging in gunstige zin ondergaan. In dit verband kan onder meer worden gewezen op de goede planning en voorbereiding van diverse belangrijke agrarische projecten, het streven naar de in-








Nederlands West-Indische Gids

Jonkers, E. H.


nl

Jonkers, E.H.



Enkele facetten van de economische ontwikkeling van Suriname


TIEN JAAR STATUUT 39 troductie van hoogwaardige handelsgewassen, het stichten van kernondernemingen door de Overheid die als voorbeeld-bedrijven voor de kleine landbouwer dienen, het stimuleren van de oprichting van proefbedrijven, die agrarische producten verwerken, de invoering van de gecontroleerde credietbeperking en van garantieprijzen voor enkele belangrijke producten. Voorts is onder auspicin van de Stichting Machinale Landbouw een experiment gaande met de oprichting van middenstands-rijstbouwbedrijven en de opleiding van Surinaamse boeren daarvoor.



Een uitbreiding van de research, het scheppen van waarborgen dat de kernbedrij ven volgens bedrijfseconomische maatstaven worden beheerd en het schenken van grotere aandacht aan de mogelijkheden, die de ondernemingslandbouw nog steeds biedt, zullen er voorts toe bijdragen dat verdere vooruitgang zal worden geboekt, waarmede uiteraard de nodige tijd zal zijn gemoeid.



Een zeer bemoedigend verschijnsel is de reeds vermelde stijging van de waarde van de agrarische uitvoer en het feit dat de toename van het aantal exportproducten grotendeels voor rekening van de agrarische sector komt. Het is vooral deze sector, die door gebruikmaking van geheel eigen grondstoffen de mogelijkheden kan scheppen voor het ontstaan van meerdere kleine en middelgrote verwerkende industrien. Op de noodzaak van een verhoging van de exportwaarde en van een uitbreiding van het uitvoerpakket werd reeds gewezen.



Aangezien dit artikel geen ruimte laat voor een bespreking van de ontwikkeling bij de diverse cultuurgewassen, de visserij en veeteelt, zal de beschouwing over deze sector besloten worden met een korte uiteenzetting van de belangrijkste projecten, die thans in uitvoering zijn of binnenkort in uitvoering komen.



In de eerste plaats dient dan te worden genoemd het zg.'Bacovenplan', dat ten doel heeft de introductie van een op commercile basis geschoeide en op export gerichte bananencultuur. Met de uitvoering van dit plan is in 1963 een aanvang gemaakt, nadat reeds enkele jaren experimentele ervaring was opgedaan met een proefaanplanting van circa 80 ha in de Prins Bernhardpolder. Blijkens een nota, opgesteld door een werkgroep van het Ministerie van Landbouw, Veeteelt en Visserij, is het streven erop gericht om in 1965 1250 ha aan nieuw areaal in productie te hebben, zijnde het minimum areaal, waarop een regelmatige en economisch verantwoorde afvoer met bananenschepen kan worden gebaseerd. In oktober 1963 werd volgens plan de plant-








Nederlands West-Indische Gids

Jonkers, E. H.


nl

Jonkers, E.H.



Enkele facetten van de economische ontwikkeling van Suriname


40 E. H. JONKERS campagne ingezet. De hiervoor benodigde polders waren in 1963 voor een groot deel voltooid. Tengevolge van de uitzonderlijke droogte, welke nagenoeg tot medio mei 1964 voortduurde, werd het plantschema ongunstig benvloed, zodat het moment van inzet van bananenschepen verschoven moest worden tot februari 1965.



Het bacovenplan omvat thans 5 groot bedrij ven, die in 1964 en 1965 in cultuur worden gebracht, te weten twee bedrijven in Nickerie met een oppervlakte van circa 680 ha, een bedrijf in de Santopolder, een bedrijf in de Bomapolder en het bedrijf in de Jarikabapolder (district Saramacca). De gezamenlijke oppervlakte van laatstgenoemde drie bedrijven bedraagt 410 ha. Voor kleinlandbouwers wordt voorlopig een areaal van 150 ha gereserveerd.



Van het areaal in Nickerie wordt 190 ha in cultuur gebracht door de N.V. Surbaco, een combinatie van de firma Van Hoboken, Insinger & Co, de Nederlandse Handel Mij, de Koninklijke Nederlandsche Stoomboot Mij en de Stichting Machinale Landbouw. In de tweede helft van 1964 werd na inschrijving door de Regering een verkoopcontract voor de bacoven afgesloten met United Fruit International, dat de beste verkoopvoorwaarden bood.



Voor de bevordering van de bacovencultuur zullen vanaf i960 per ultimo 1964 ca Sf. 6 min uit het Tienjarenplan zijn uitgegeven. De uitvoerwaarde van bacoven bedroeg in 1963 reeds Sf. 218.000.



Een ander belangrijk project in de agrarische sector is het Combinatieplan Nickerie, dat naast de inpoldering van 4.000 ha landbouwareaal, een verbetering van de wateronttrekking uit het Nannireservoir en een verbetering van de streekontsluiting beoogt. De eerste fase van dit Combinatieplan, omvattende de hoofd-infrastructurele werken, zomede een verbetering van het Nannireservoir, werd ter financiering voorgelegd aan de E.E.G. en is inmiddels goedgekeurd. Nu ook de aanbesteding en gunning hebben plaatsgevonden, kan met de uitvoering een aanvang worden gemaakt.



Eveneens bij de E.E.G. ingediend is het Stondansie-project, dat te beschouwen is als het complement van het Combinatieplan Nickerie. Het omvat de bouw van een stuwdam in de boven-Nickerierivier bij Stondansie en om verlies van bevloeiingswater te voorkomen van een schutsluis in de Arawarrarivier.








Nederlands West-Indische Gids

Jonkers, E. H.


nl

Jonkers, E.H.



Enkele facetten van de economische ontwikkeling van Suriname


TIEN JAAR STATUUT 41 Uitvoering van dit projekt, dat momenteel nog in studie is bij de E.E.G., geeft een permanente verbetering van de watervoorziening en voorziet het Nickeriedistrict van voldoende irrigatiewater om in niet al te droge jaren een totaal geprojecteerd landbouwareaal van 80.000 ha in cultuur te brengen. De noodzaak van deze voorzieningen is duidelijk tot uiting gekomen tijdens de extreme droogteperiode van circa juli 1963 tot en met mei 1964.



Wegens het reeds gecommitteerd zijn van de resterende Tienjarenplanmiddelen kon nog geen uitvoering worden gegeven aan het zg. Centraal Commewijneplan, dat een verbetering van de waterhuishouding beoogt van het Commewijnedistrict, waarin het merendeel van de nog in exploitatie zijnde plantages is gelegen. Na gereedkoming van het Brokopondowaterkrachtwerk zal in de droge tijd de zoutgrens in de Surinamerivier zodanig worden teruggedrongen, dat toevoer van irrigatiewater uit deze rivier via een te graven hoofdirrigatieleiding en secundaire leidingen naar de te bevloeien arealen in het Commewijnedistrict mogelijk wordt. Hiermede zou de bevloeiing van 1000 ha reeds in cultuur zijnde grond worden veiliggesteld, terwijl tevens 3.000 ha nog niet bebouwde grond voor landbouwdoeleinden in gebruik kan worden genomen.



Van een tweetal recente door Prof. Van Blommestein ontvouwde plannen, die het karakter van een multipurpose project hebben (o.a. opwekking van energie, levering van bevloeiingswater), te weten het Torarica-project (bouw van een beweegbare stuwdam in de Surinamerivier) en het reeds genoemde Kabaleboproject zullen de voorstudies door het Salzgitter-concern worden opgesteld.



Bosbouwkundige sector Ofschoon Suriname voor erica 90% van zijn oppervlakte met bos is bedekt, waren de exploitatiemogelijkheden van deze natuurlijke hulpbron nog niet zolang geleden zeer beperkt. Ten eerste door de problemen, verbonden aan het transport van de kapplaats naar de af voerwegen, waardoor slechts lintkap langs de rivieren en kreken plaatsvond. Voorts vanwege de zeer heterogene samenstelling van het tropische bos (200 soorten waarvan slechts 15 a 20 marktwaar dig), waardoor de bruikbare houtopstand per hectare gering is, hetgeen de exploitatie kostbaar maakt.








Nederlands West-Indische Gids

Jonkers, E. H.


nl

Jonkers, E.H.



Enkele facetten van de economische ontwikkeling van Suriname


42 E. H. JONKERS Teneinde de busexploitatie en de houtindustrie, die tot voor de tweede Wereldoorlog van geringe betekenis waren, tot grotere ontplooiing te brengen is in de afgelopen jaren door de Dienst 's Lands Bosbeheer met succes gestreefd naar een beperking van de hierboven vermelde moeilijkheden bij de busexploitatie. Een aantal maatregelen werd getroffen, die voor het grootste deel gefinancierd zijn uit het Tienjarenplan.



Begonnen werd met de bosinventarisatie (met behulp van luchtfoto-interpretatie, gevolgd door grondexploratie), die geconcentreerd werd op de bossen met relatief gunstige ontsluitingsmogelijkheden en met de hoogste concentratie aan markt waardige houtsoorten. Op deze wijze werd 40.000 ha zwampbos en 275.000 ha hoog drooglandbos genventariseerd.



Vervolgens werden de meest geschikte terreinen ontsloten door de aanleg van bosontsluitingswegen, die aansluiten op de diepere beneden-rivieren. Momenteel is 100.000 ha hoog drooglandbos ontsloten door 200 km weg en in volle exploitatie.



In het zwampbos vond de ontsluiting plaats door kanalen, die met dynamiet werden 'geschoten'.



Tenslotte werd een begin gemaakt met bosverjonging door aanplant van snelgroeiende marktwaardige houtsoorten en werden enkele proef cultures ingezet, ook van buitenlandse houtsoorten. De belangrijkste proefaanplant is die van een Latijns-Amerikaanse naaldhoutsoort, de Ptnws canaea. Deze proefneming werd gentameerd door de Dienst van 's Lands Bosbeheer in samenwerking met de Koninklijke Papierfabrieken van Gelder & Zonen N.V. met de bedoeling om op grote schaal savannagebieden met deze houtsoort te beplanten ten behoeve van de pulpfabricage. Het was eengrote teleurstelling toen Van Gelder & Zonen na beindiging van de experimentele fase in 1962 zich terugtrok omdat een lonende pulpfabricage niet mogelijk werd geacht. De Dienst 's Lands Bosbeheer werd geadviseerd aan het proefbedrijf een ruimer doel te geven, door de aanplant mede te bestemmen voor zaaghout en niet uitsluitend voor een pulphoutbedrijf. In 1963 werd de pinusproefaanplant verder uitgebreid met 500 ha tot 1734 ha. De gedachte aan de oprichting van een pulphoutbedrijf, zij het op een ietwat andere grondslag, is nog niet losgelaten en men poogt nog steeds buitenlandse bedrijven hiervoor te interesseren. Het Salzgitter-concern is verzocht dit vraagstuk ook nog eens in studie te nemen.








Nederlands West-Indische Gids

Jonkers, E. H.


nl

Jonkers, E.H.



Enkele facetten van de economische ontwikkeling van Suriname


TIEN JAAR STATUUT 43 Zowel de vermelde maatregelen van overheidswege, als de omvangrijke activiteiten van de Bruynzeel Suriname Hout Mij, hebben geleid tot een zeer bevredigende vooruitgang in de bosbouwkundige sector. Het aantal houtconcessionarissen en zagerijen nam toe, terwijl het Bruynzeel-bedrijf zich in de loop der jaren belangrijk uitbreidde en nu een zagerij, een triplex- en een spaanplatenfabriek omvat. Het volume en de waarde van de uitvoer van houtproducten nam in de periode 1954-1964 constant toe. In 1963 bedroeg de uitvoerwaarde Sf. 8,17 min, waarvan het grootste deel voor rekening kwam van triplex, spaanplaten en gezaagd hout.



Stemt deze ontwikkeling tot tevredenheid, het betekent geenzins dat alle problemen, welke een expansie van de houtexploitatie en houtverwerkende industrie in de weg staan tot oplossing zijn gebracht. Op grond van de thans beschikbare gegevens wordt aangenomen, dat omstreeks 1985 het economisch exploiteerbare bosareaal niet meer geheel zal kunnen voorzien in de houtbehoefte. De oplossing van dit probleem is thans urgenter geworden, doordat het bosbestand in de kustvlakte grote schade heeft geleden door de hevige bos- en zwampbranden, die gewoed hebben als gevolg van de uitzonderlijke droogte van de periode augustus 1963 tot medio mei 1964. In het bijzonder werden de baboenbossen getroffen, die de grondstof leveren voor het belangrijkste houtuitvoerproduct, de triplex. Ook de Stuwmeergebieden gaan uiteraard voor de houtexploitatie verloren.



De bosverjonging zal derhalve op groter schaal en in versneld tempo ter hand moeten worden genomen. De daartoe beschikbare Tienjarenplanmiddelen zijn echter ontoereikend. Ook de verdere voortzetting van de bosinventarisatie en bosontsluiting dreigen te stagneren door een gebrek aan fondsen.



Een ander knelpunt bij de verdere uitbreiding van de bosexploitatie wordt gevormd door de afzetmoeilijkheden voor een vergrote productie. Het opname-vermogen van de binnenlandse markt is beperkt. Dit wordt nog geaccentueerd door het stagneren van de volkswoningbouw gedurende de laatste jaren.



De mogelijkheid voor vergroting van de export van vierkant gezaagd en rondhout in het bijzonder naar Europa is eerst aanwezig indien geconcurreerd kan worden tegen de Westafrikaanse en Z.O. Aziatische houtleveranciers. Hierbij spelen niet alleen de kostprijs in Suriname en vrachttarieven een rol, doch ook andere factoren zoals regelmatiger levering, gevarieerder gebruiksmogelijkheden, aantrekkelijker maten e.d. Ook de onbe-








Nederlands West-Indische Gids

Jonkers, E. H.


nl

Jonkers, E.H.



Enkele facetten van de economische ontwikkeling van Suriname


44 E. H. JONKERS kendheid met vele Surinaamse houtsoorten werkt belemmerend.



Ten aanzien van de uitvoer van onze houtproducten naar Latijns-Amerikaanse landen en de Verenigde Staten zullen dezelfde factoren een rol spelen, doch de afzetmoeilijkheden in deze landen worden nog vergroot door protectionistische maatregelen (invoer-verboden, hoge tariefmuren). Het lijkt derhalve gewenst ook de nodige aandacht te schenken aan het elimineren van exportbelemmerende factoren en aan het handhaven van een zo laag mogelijk productiekostenpeil.



Industrile sector Bij de opstelling van het Tienjarenplan werd van de gedachte uitgegaan dat voor een gezonde ontplooiing van de industrile productie deze zoveel mogelijk zou moeten worden overgelaten aan het particuliere initiatief. De taak van de Overheid zou zich over het algemeen moeten beperken tot het scheppen van zo gunstig mogelijke factoren voor industrievestiging. Het programma voor de ontwikkeling van een gunstig industrieel klimaat zou onder meer moeten omvatten: bedrijfsvoorlichting, het verlenen van fiscale faciliteiten, verbetering van de transportfaciliteiten, opvoering van de arbeidsproductiviteit door uitbreiding en verbetering van het vakonderwijs en speciale trainingscursussen, het aantrekken van technical assistance en de vorming van een Raad voor Industrile Ontwikkeling.



Slechts in uitzonderingsgevallen zou de Overheid actief en in directe zin moeten steunen. Ten behoeve van deze doelstelling werd uit het totale Tienjarenplanbedrag slechts Sf. 6.4 min uitgetrokken. Dit bedrag zou deels bestemd worden voor research ten behoeve van industrile projecten en voor de rest voor participatie in of voor kapitaal verstrekking aan industrile bedrijven waarvan de totstandkoming van essentieel belang wordt geacht en die, om welke reden dan ook, in hun kapitaalbehoefte niet op andere wijze kunnen voorzien. Ofschoon de hierboven geschetste gedachtengang op zichzelf wel aanvaardbaar is, werd echter te weinig rekening gehouden met het feit dat de industrialisatie van ontwikkelingslanden veelal moeizaam verloopt en dientengevolge meer stimulansen behoeft.



Hoewel Suriname zeker kan bogen op een aantal gunstige vestigingsfactoren, waarvan overigens enkele in de laatste jaren iets aan waarde hebben ingeboet, heeft het geen zin te verhelen dat er ook enige factoren zijn, die bepaald belemmerend werken.



In de eerste plaats dient dan te worden gewezen op de geringe








Nederlands West-Indische Gids

Jonkers, E. H.


nl

Jonkers, E.H.



Enkele facetten van de economische ontwikkeling van Suriname


TIEN JAAR STATUUT 45 omvang van de lokale markt en op de moeilijkheden, die overwonnen moeten worden bij het opbouwen van exportmarkten, waarover reeds elders in dit artikel is uitgewijd. Voorts zijn de industrile mogelijkheden van beperkte omvang, zij het dat deze bij een voortgezette research, exploratie en industrile bedrijvigheid, op wat langere termijn, zullen toenemen.



Ten aanzien van de belangstelling van buitenlandse investeerders voor Suriname dient te worden opgemerkt, dat deze uiteraard beperkt blijft, indien zich elders gunstiger investeringsmogelijkheden voordoen, terwijl ook de betrekkelijke onbekendheid met Suriname's mogelijkheden remmend heeft gewerkt De belangstelling van het binnenlands kapitaal ging vooral uit naar de handel en naar beleggingen in onroerend goed, en slechts in geringe mate naar investeringen in de industrile sector. Het ontstaan van eigen Surinaamse industrile bedrijven werd ook belemmerd door het feit, dat Suriname wel over tal van goede ambachtslieden beschikt, doch in onvoldoende mate over ondernemers, die leiding kunnen geven aan grotere industrile bedrijven en daarvoor over de vereiste technische 'know how' beschikken. Het behoeft geen uitleg, dat met het tot ontwikkeling komen van een krachtige eigen ondernemersstand enige tijd gemoeid is en dat aan dit facet de nodige aandacht geschonken dient te worden.



De hiervoren vermelde omstandigheden geven reeds aan dat bij de industrialisatie van Suriname enkele barrires moeten worden doorbroken. Daarbij komt nog dat gedurende de eerste jaren van de Tien jarenplanperiode van overheidswege betrekkelijk weinig maatregelen zijn getroffen tot het scheppen van een zo gunstig mogelijk industrieel klimaat. Voorts ontkomt men niet aan de indruk dat de in andere sectoren tot stand gekomen accommodatie-investeringen in het algemeen te weinig zijn afgestemd op het realiseren van aanwezig geachte industrialisatiemogelijkheden. Anders gezegd de verbetering van de infrastructuur had in meerdere gevallen een te algemeen karakter en was te weinig toegespitst op het bevorderen van de totstandkoming van concrete industrien of bedrijven.



Deze feiten in aanmerking genomen is het niet zo verwonderlijk dat de verwachte inhaking van het particulier initiatief op de accommodatie-investeringen beneden de verwachtingen is gebleven.



Toch zijn er in deze beginperiode meerdere bedrijven tot stand gekomen, die zich verder gunstig hebben ontwikkeld (bierboru-








Nederlands West-Indische Gids

Jonkers, E. H.


nl

Jonkers, E.H.



Enkele facetten van de economische ontwikkeling van Suriname


46 E. H. JONKERS werij, confectiebedrijf, zuurstoffabriek, veevoederfabriek, stijlerij, e.a.). Het aantal was echter gering, zodat het werkgelegenheidsvraagstuk niet tot oplossing werd gebracht. Het nam enige jaren in beslag alvorens het industrialisatiebeleid in een meer actieve en stimulerende richting werd omgebogen.



Nadat een bescheiden aanvang was gemaakt met het beschikbaar stellen van enkele industriehallen voor de klein- en middenindustrie, kwam in i960 de Investeringsverordening tot stand, die de mogelijkheid opent tot het verlenen van fiscale en tarieffaciliteiten aan nieuwe industrien en voor bepaalde bedrij f suitbreidingen.



In 1961 vond de oprichting plaats van de Stichting Industrie Ontwikkeling Suriname (S.I.O.S.), een semi-overheidsorgaan, dat onder meer de industriebevordering tot taak kreeg. In tegenstelling tot soortgelijke 'industrial development corporations' in sommige andere ontwikkelingslanden is de S.I.O.S. geen financieringsinstelling. Op initiatief van de Vereniging Surinaams Bedrijfsleven kwam voorts in samenwerking met het Ministerie van Economische Zaken de Stichting Surinaams Fabrikaat tot stand, die tot doel heeft het stimuleren van het gebruik van het eigen nationaal fabrikaat.



Teneinde te kunnen voorzien in de kapitaalbehoefte van industrile initiatiefnemers werd in 1963 de Nationale Ontwikkelings Bank opgericht. Van Nederlandse zijde weid ten behueve van deze bank een bedrag van Sf. 2 miljoen beschikbaar gesteld.



Ook op het terrein van bescherming van jonge industrien werden van overheidswege geleidelijk aan enkele maatregelen getroffen, die voornamelijk bestaan uit verhogingen van het tarief van invoerrechten. Tegen dit soort maatregelen wordt meestal als bezwaar aangevoerd dat zij inefficiency, onproductiviteit en prijsverhoging in de hand werken. Dit moge waar zijn, doch anderzijds dient er op te worden gewezen dat deze maatregelen veelal onmisbaar zijn, omdat de concurrentiepositie en groeimogelijkheden van jonge industrien in ontwikkelingslanden doorgaans belangrijk ongunstiger zijn dan in hooggendustrialiseerde landen, die overigens in vele gevallen ook het protectionistisch instrument van tariefverhogingen hanteren. Bovendien kunnen de naar voren gebrachte nadelen van tariefbescherming belangrijk getemperd worden door aan deze bescherming een tijdelijk karakter te geven en door het geven van deskundige voorlichting ter verkrijging van een efficinte bedrij f sopzet en een verlaging van de productiekosten.








Nederlands West-Indische Gids

Jonkers, E. H.


nl

Jonkers, E.H.



Enkele facetten van de economische ontwikkeling van Suriname


TIEN JAAR STATUUT 47 Teneinde een beter overzicht te kunnen verkrijgen van de aanwezige potentile vestigingsmogelijkheden voor bedrijven in diverse sectoren, werd het in Nederland gevestigde Centraal Instituut voor Industrieontwikkeling (C.I.V.I.) opgedragen hiernaar een onderzoek in te stellen. Dit onderzoek, dat mede gefinancierd werd uit Tienjarenplanfondsen, is inmiddels afgesloten. Door het C.I.V.I. zijn rapporten uitgebracht over de vestigingsmogelijkheden in de verpakkings-, chemische, metaal- en hout verwerkende-industrie.



Tenslotte zijn in het kader van de Nederlandse Technische Bijstand enkele specialisten uitgezonden om van advies te dienen over de opzet en inrichting van specifieke industrile bedrijven of voor het leiden van cursussen op het terrein van personeelsscholing (bazenopleiding).



Al deze maatregelen en initiatieven houden een belofte in voor een succesvoller verloop van het industrialisatieproces in de toekomst. Nodig is echter een systematische 'follow-up' en het beschikbaar stellen van meer middelen en deskundigen voor een verdere uitbouw van het gevoerde industrialisatiebeleid. Voorkomen dient te worden dat de Overheid met kapitaal in nieuwe industrien participeert, doch daarna een passieve houding aanneemt, indien de onvermijdelijke periode van kinderziekten moet worden doorgemaakt. Hiermede wil overigens niet gezegd zijn, dat het andere uiterste, te weten het optreden van de Overheid als ondernemer, als richtsnoer zal moeten dienen. Het verdient voorts aanbeveling dat het oog niet uitsluitend wordt gericht op het aantrekken van grote industrien. De beste slagingskansen voor een vergroting van het industrile productie-apparaat liggen vermoedelijk in het vlak van het klein- en middenbedrijf en op het terrein van de uitbreidingsmogelijkheden, die reeds gevestigde industrien bieden.



Ofschoon, zoals reeds betoogd, de industrialisatiemogelijkheden voorshands nog van tamelijk beperkte omvang zijn, ziet het er niettemin naar uit dat zich meer mogelijkheden voordoen als aanvankelijk werd aangenomen. Hierbij wordt onder meer gedacht aan de oprichting van importvervangende industrien en verwerkingsbedrijven van agrarische producten.



Gedurende de laatste jaren zijn enkele nieuwe initiatieven gerealiseerd (o.a. margarinefabriek). Verheugend was dat het lokale initiatief daarbij op de voorgrond trad. In het stadium van proef-








Nederlands West-Indische Gids

Jonkers, E. H.


nl

Jonkers, E.H.



Enkele facetten van de economische ontwikkeling van Suriname


48 E. H. JONKERS bedrijven of in studie zijn een aantal andere mogelijkheden (tapijtknoperij, vleesverwerkend bedrijf, vruchtenconservenfabriek, fabricage van vuurvaste materialen, golfcartonnagebedrijf).



Vermelding verdient nog dat in 1962 op instigatie van de Raad van Nederlandse Werkgeversverbonden werd opgericht de Industrile Adviesraad voor Suriname en de Nederlandse Antillen, die zich tot taak heeft gesteld het stimuleren van de belangstelling van het Nederlandse bedrijfsleven voor de rijksdelen overzee.



In kringen van het bedrijfsleven is meerdere malen gewezen op de wenselijkheid, dat van Nederlandse zijde bepaalde faciliteiten en garanties worden verstrekt ter stimulering van Nederlandse investeringen in de rijksdelen overzee. Door een aantal landen, waaronder de Verenigde Staten, worden dergelijke faciliteiten reeds verleend met de bedoeling de particuliere investeringen in ontwikkelingslanden te bevorderen.



Doch ook op andere wijze kan Suriname's industrialisatie worden gediend. In de praktijk komt het niet zelden voor dat de oprichting van een industrieel bedrijf niet van de grond komt, omdat particuliere genteresseerden uit Suriname of Nederland terugschrikken voor de kosten van het voorbereidend onderzoek, van de opleiding van gequalificeerd personeel, aanloopverezen, enz. De vraag kan dan ook worden gesteld of het geen aanbeveling verdient in de toekomst dergelijke kosten of een gedeelte daarvan te bestrijden uit de door Nederland verleende ontwikkelingshulp. Thans gebeurt dit reeds, doch te incidenteel en meestal slechts ten behoeve van een bepaald onderdeel van het betrokken industrieel project, waardoor de afronding te wensen overlaat. Het behoeft geen nader betoog dat een dergelijke vergaande hulp slechts verleend dient te worden, indien een deskundig onderzoek heeft uitgewezen dat een bepaald project na realisatie goede bestaanskansen heeft.



Overige sectoren In de diverse sectoren van niet direct productieve aard werd grote vooruitgang geboekt.



In de verkeerssector werden bestaande wegen verbeterd en nieuwe aangelegd, terwijl een moderne luchthaven tot stand kwam. Binnenkort zal een aanvang worden gemaakt met de modernisering van de haven, welk project door de E.E.G. wordt gefinancierd.








Nederlands West-Indische Gids

Jonkers, E. H.


nl

Jonkers, E.H.



Enkele facetten van de economische ontwikkeling van Suriname


TIEN JAAR STATUUT 49 De accommodatie van tal van overheidsdiensten werd verbeterd, volkswoningen werden gebouwd, het aantal scholen uitgebreid, een nieuw modern ziekenhuis nadert zijn voltooiing.



Dit zijn slechts enkele voorbeelden uit de reeks van vele werken, die in de afgelopen tien jaren tot stand kwamen. Voor een niet onbelangrijk deel werden zij uit het Tienjarenplan gefinancierd.



Het valt evenwel te betreuren dat gedurende de laatste jaren stagnatie is opgetreden in twee uiterst belangrijke sectoren, namelijk bij de bouw van volkswoningen en van scholen. Tendele is deze stagnatie te wijten aan een gebrek aan fondsen.Een ander knelpunt waarmede Suriname in toenemende mate wordt geconfronteerd is een tekort aan deskundigen op velerlei terrein.



De Surinaamse economie in zijn geheel overziende kan worden gezegd, dat het land nog steeds te kampen heeft met moeilijkheden die reeds vele decennia lang bestaan. Tegelijk moet worden geconstateerd, dat er op verscheidene terreinen vooruitgang wordt geboekt en dat o.a. in rijksverband met energie en toewijding naar oplossingen wordt gezocht.



Paramaribo, 7 november 1964.



LITERATUUR Cew<ra/e flanA non Suriname. Kers/ag <wer J962 en J96J, en andere verslagen.



Z)e foestawrf fan '5 Lands .Financin. Ministerie van Financin, 1 september 1961.



Fiwanci/e o<a, behorende bij de ontwerp-begroting voor het dienstjaar 1965-nvesferen in Stm'wame. Vereniging Surinaams Bedrijfsleven (1959).



Onderzoek naar a"e moge/i/Mea'tfn en e*/>/oi*a/i van aV yrerer/sreserDes n Surtnai. Ned. Economisch Instituut, Rotterdam, 1951.



On/urc'AAe/tngsp/an poot Suriname. J965. Stichting Planbureau Suriname, 1964.



L. J. Vroon: Voorgeschiedenis, opzet en resultaten van het Surinaamse Tienjarenplan. Nieuwe W/-/rfiseAe Gtrfi 43, 1963, p. 25-74.








Nederlands West-Indische Gids

Jonkers, E. H.


nl

Vries, F.P. de



Motieven en perspectieven van de Nederlands-Antilliaanse economie


F. P. DE VRIES MOTIEVEN EN PERSPECTIEVEN VAN DE NEDERLANDS-ANTILLIAANSE ECONOMIE De afgelopen wereldoorlog bracht de Nederlandse Antillen groter welvaart dan ooit tevoren in de geschiedenis der zes eilanden.



De olieverwerkende industrie op Aruba en Curacao draaide op volle toeren en van heinde en verre werden arbeidskrachten aangetrokken, een verschijnsel, dat zich thans ook in enige industrielanden in West-Europa voordoet. Ook na de oorlog zette deze 'trend' zich nog voort, doch reeds in 1950 maanden zekere verschijnselen tot voorzichtigheid. Op de arbeidsmarkt begonnen zich hier en daar tegengestelde tendenzen af te tekenen en men begon zich te realiseren, dat economische zorgen voor de deur stonden. Die zorgen zijn er nog vandaag aan de dag. De opgaande lijn van de snel groeiende bevolking en de dalende lijn van het aantal te bezetten arbeidsplaatsen door de geleidelijk doorgevoerde automatisering in de olieindustrie ontmoetten elkaar.



Door een verantwoorde afvloeiing van buitenlandse arbeidskrachten heeft men de scherpe kanten van dit proces nog gedurende een reeks van jaren kunnen verzachten, doch reeds in 1954 werd het duidelijk, dat alleen een aanzienlijke verbreding van de economische welvaartsbasis de verstoring van het gegroeide sociaal-economische evenwicht zou kunnen verhinderen.



Bij de ontwikkeling van de staatsrechtelijke verhoudingen tussen Nederland en zijn Westindische overzeese gewesten, welke in 1954 leidde tot de totstandkoming van het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden, werd als een van de leidende gedachten gentroduceerd, dat de drie autonome landen in het Koninkrijk, Nederland, Suriname en de Nederlandse Antillen elkaar wederkerig hulp en bijstand dienden te verlenen. Voor de toekomst werd derhalve de grondslag gelegd voor samenwerking in koninkrijksverband, misschien wel in de eerste plaats in economische zin. De Memorie van Toelichting op het desbetreffende wetsartikel vermeldt met name, dat de drie landen rekening met elkaar dienen te houden, elkaar moreel en materieel








Nederlands West-Indische Gids

Jonkers, E. H.


nl

Vries, F.P. de



Motieven en perspectieven van de Nederlands-Antilliaanse economie


TIEN JAAR STATUUT 51 dienen te steunen en te helpen, waar dit redelijkerwijs mogelijk is.



Deze bepaling was en is nog steeds van groot belang voor de Nederlandse Antillen.



De politieke leiders van de na de totstandkoming van het Statuut tot vol politiek bewustzijn gekomen Nederlandse Antillen waren zich van de motieven en perspectieven van de economie van hun land welbewust en maatregelen werden beraamd om aan de conjunctuur-verzwakkende tendenzen paal en perk te stellen, zonder daarbij de door de voormalige koloniale verhoudingen achtergebleven sociale ontwikkeling van het land te verontachtzamen. Men zag zich gesteld voor een zware taak.



Bepalen wij ons tot de handel, de industrie en de landbouw als de voornaamste onderdelen van de economische bedrijvigheid, dan is het in de eerste plaats de handel, welke in de Antillen door de eeuwen heen een belangrijke rol heeft gespeeld. Mede door de influx van een aantal Portugese Joden in de eerste helft van de zeventiende eeuw, kwam de handel tot grote bloei. Tot de vestiging van de olieindustrie op Aruba en Curacao was de handel zelfs eerste bestaansbron, ondanks het feit, dat deze tak van bedrijvigheid met grote tegenslagen te kampen heeft gehad. De invoering van de zogenaamde Antillenrechten door president Guzman Blanco van Venezuela in 1881, waarmede in het bijzonder werd beoogd om de florerende handel van Curacao op Venezuela totaal te verlammen, hield in grote trekken in, dat op alle uit de Nederlandse Antillen komende goederen 30% extra invoerrechten zouden worden geheven. In een jaar tijd daalde de handel op Venezuela met 90%, doch de ondernemingsgeest van de Antilliaanse kooplieden was sterker en langzamerhand vond de handel andere wegen.



De eerste industrie op het eiland Curacao stamt uit het jaar 1871, waarin werd aangevangen met de ontginning van de toen rijke fosfaatlagen in de Tafelberg. Tegenwoordig zou men dat nauwelijks een industrie kunnen noemen, want het betrof in de aanvang niet veel meer dan het afgraven van het fosfaat en de verscheping daarvan. In de loop der jaren is dat anders geworden.



Naarmate men de fosfaatlagen verder afgroef, werd het fosfaatgehalte kleiner, waardoor men ertoe moest overgaan kostbare zuiveringsinstallaties te bouwen, teneinde een voor de wereldmarkt nog aanvaardbaar produkt te kunnen leveren.



De landbouw en veeteelt hebben nooit meer dan lokale betekenis gehad. Door de vestiging van de olieindustrie gingen zij








Nederlands West-Indische Gids

Vries, F. P., de


nl

Vries, F.P. de



Motieven en perspectieven van de Nederlands-Antilliaanse economie


52 F. P. DE VRIES in betekenis nog achteruit en dat is tot op heden zo gebleven, ondanks de vele pogingen, die van overheidswege zijn aangewend om deze tak nieuw leven in te blazen. Watergebrek en gebrek aan plantaardig voedsel maken de landbouw en veeteelt slechts met dure kunstmiddelen mogelijk. Alleen de geitenstand is relatief aanzienlijk. In kleinere of grotere kudden zwerft dit kleinvee over wegen en velden en vreet wat er maar te vreten valt. Men zou kunnen stellen, dat de geit een economisch belang is voor de bevolking. Ook de huisindustrie heeft door de tijden heen een rol gespeeld. Hoe onbelangrijk uit economisch oogpunt ook, toch kent men tot ver over de grenzen van het land de uit koralen vervaardigde souvenirs en het Sabaanse zg. kantwerk.



De vestiging van de olieindustrie bracht een totale ommekeer teweeg in het traditionele beeld der lokale bedrijvigheid. In 1916 vestigde de Shell zich op Curacao en in 1924 volgde Aruba met de Lago OU & Transport Co., welke een dochtermaatschappij is van de Standard Oil Co. of New Jersey. Door hun politieke rust en natuurlijke havens op een kruispunt van scheep vaartroutes en gelegen in de onmiddellijke nabijheid van het rijke aardolieland Venezuela, boden de Benedewindse Eilanden in die dagen een ideale plaats van vestiging. De welvaart deed zijn intrede. Het armzalige bestaan, dat de landbouw en veeteelt opleverden, kon worden verwisseld voor een goedbetaalde werkkring in de industrie. Bij drommen trokken de mannen naar de stad.



Het nationaal inkomen vloog met sprongen omhoog. De toenemende koopkracht deed de handel krachtig opleven. Een periode brak aan, waarin het onmogelijke mogelijk leek te worden.



De Nederlandse Antillen zijn grondstoffenarm. Zelfs de belangrijkste grondstof voor de olieindustrie, de ruwe aardolie, komt uit Venezuela. De in het land voorhanden natuurlijke grondstoffen zijn vrijwel beperkt tot fosfaathoudend gesteente, kalk en kalkhoudend gesteente, puimsteen en ruw zeezout. De enige zeer positieve aspecten waren van ouds de zeer gunstige ligging van het land, in het bijzonder van Curacao en Aruba, die verkeersknooppunten zijn van zee- en luchtwegen, de politieke stabiliteit, de door een onafhankelijke rechterlijke macht gewaarborgde rechtszekerheid, de waardevastheid van het ruilmiddel, het gezonde klimaat en de toeristische aantrekkelijkheid van de zes eilanden. De verantwoordelijke autoriteiten in de Nederlandse Antillen zagen echter wel in, dat het land vooreerst een grondige strukturele metamorfose zou moeten ondergaan om








Nederlands West-Indische Gids

Vries, F. P., de


nl

Vries, F.P. de



Motieven en perspectieven van de Nederlands-Antilliaanse economie


TIEN JAAR STATUUT 53 een doeltreffend vestigingsklimaat te kunnen creren. Men heeft dit trachten te bereiken door het in het leven roepen van een zogenaamde faciliteit en-wetgeving, door een grootscheepse ontwikkeling van het toerisme, door een beroep op Nederland voor hulpverlening bij de opbouw van de infrastruktuur van het land, door aansluiting te zoeken bij de Europese Economische Gemeenschap en door aan te vangen met de werving van industrile en commercile vestigingen vanuit het buitenland.



Achtereenvolgens werden door de Nederlandse Antillen een aantal wetten tot stand gebracht, waarmede werd beoogd de industrievestiging, de hotelbouw en de vestiging van beleggings- en houdstermaatschappijen te bevorderen. Daarvan worden genoemd de landsverordening ter bevordering van industrievestiging en hotelbouw, de instelling van de vrijhandelszones op Aruba en Curacao, de mogelijkheid tot het verlenen van monopolies aan jonge industrien voor een aantal aanloopjaren en de bijzondere fiscale faciliteiten voor de reeds genoemde beleggings- en houdstermaatschappijen. Daarnaast kwam er vrij recent nog een verordening van de wetgever, met als doelstelling de vestiging van scheepvaart- en luchtvaartmaatschappijen door aanbod van vergaande fiscale faciliteiten te bevorderen.



Door dit faciliteitenpakket trachtte men derhalve het vestigingsklimaat in overeenstemming te brengen met het milde klimaat van de landen in de Carabische Zee.



De in het leven geroepen fiscale faciliteiten voor beleggingsen houdstermaatschappijen hebben van de opgesomde regelingen tot dusverre het meeste resultaat opgeleverd. Een zeer groot aantal van dergelijke lichamen vestigde zich in de Antlilen met een maatschappelijk kapitaal varirend van enige duizenden tot enige honderden miljoenen guldens. Jammer voor de Antillen, dat er een kink in de kabel is gekomen door de met ingang van 1 januari 1964 in werking getreden wijziging van de op de Nederlandse Antillen van toepassing zijnde clausules in het Nederlands-Amerikaanse belastingverdrag, waardoor de aantrekkelijkheid van het land als 'tax-haven' gedeeltelijk teloor ging en waardoor dienovereenkomstig een niet onaanzienlijk brok belastinginkomsten zal verdwijnen.



Bij het scheppen van voornoemde bepalingen heeft echter in de eerste plaats vooropgestaan, dat de meest aangewezen middelen voor de verbreding van de economische welvaartsbasis, de industrievestiging en het toerisme, het laatste o.m. door hotelbouw, moesten worden gestimuleerd. Dat men voor wat betreft








Nederlands West-Indische Gids

Vries, F. P., de


nl

Vries, F.P. de



Motieven en perspectieven van de Nederlands-Antilliaanse economie


54 F- P- DE VRIES de industrievestiging het oog op Nederland richtte, behoeft wel geen betoog. In herinnering wordt gebracht, dat een Nederlandse industrile missie in 1961 een werkbezoek aan de Nederlandse Antillen bracht om te onderzoeken of er in het land mogelijkheden waren voor Nederlandse industrile aktiviteiten. Dit bezoek resulteerde in 1962 in de totstandkoming van de Industrile Adviesraad voor Suriname en de Nederlandse Antillen. Het grondwerk, dat momenteel door de Adviesraad in het belang van de industrile ontwikkeling van beide landen wordt verricht, is van belang.



Van de vestigingsfaciliteiten voor nieuwe industrien werd tot dusverre nog slechts een beperkt gebruik gemaakt. Daartegenover staat, dat de perspectieven voor een verdere industrialisatie niet ongunstig zijn. Gedurende de laatste tien jaren verkregen de Nederlandse Antillen nieuwe vestigingen van een bierbrouwerij, een verffabriek, een blikemballagefabriek, twee sigarettenfabrieken, een matrassenfabriek, een batterij enfabriek, een fabriek voor de vervaardiging van huishoudelijke goederen uit plastic en een voor schuimplastic-isolatiemateriaal, een omvangrijke chemische industrie, voornamelijk voor de produktie van kunstmeststoffen, een visconservenindustrie en een wasmiddelenfabriek.



Besprekingen zijn gaande betreffende de vestiging van een aantal kleine industrien.



Bij alle pogingen om de welvaartsbasis van het land te verbreden staat de jaarlijkse bevolkingsaanwas als dreigende factor op de achtergrond. Men heeft omgezien naar de mogelijkheden om aan de daaruit onder de huidige omstandigheden voortvloeiende werkloosheid te ontkomen. Een onderzoek naar de mogelijkheden van emigratie naar de Zuidamerikaanse republieken leverde geen positief resultaat op. Dit valt geenszins te verwonderen, omdat deze landen veelal zelf met werkloosheidsproblemen te kampen hebben. De tewerkstelling van Antilliaanse ongehuwde arbeiders in de Nederlandse industrie verloopt daarentegen niet onbevredigend, doch is overigens bij lange na niet van zodanige omvang, dat deze het werkloosheidsprobleem in afdoende mate gunstig zou benvloeden. Bovendien is de tewerkstelling in Nederland slechts van tijdelijke aard. De jonge arbeiders, die in Nederland worden geschoold, zijn met name na enige jaren bij uitstek geschikt om in de jonge Antilliaanse industrie te worden opgenomen. Andere middelen om het bevolkingsvraagstuk zonder industrialisatie in bevredigende banen te leiden liggen wel voor de hand maar er zijn ethische bezwaren








Nederlands West-Indische Gids

Vries, F. P., de


nl

Vries, F.P. de



Motieven en perspectieven van de Nederlands-Antilliaanse economie


TIEN JAAR STATUUT 55 om ze te hanteren. Hierbij staan de Nederlandse Antillen niet alleen. Het is het probleem bij uitstek van alle ontwikkelingslanden, waarin de enorme resultaten van de gezondheidszorg al te ver vooruit zijn gelopen op de vooralsnog povere resultaten van het streven tot opvoering van de algemene bedrijvigheid.



De bevordering van het toerisme neemt in het streven naar verbreding van de welvaartsbasis een zeer belangrijke plaats in, mede door het feit, dat de toeristenindustrie relatief arbeidsintensief is en het zogenaamde multipliereffect daarbij groot.



Door de bestaande vergaande fiscale faciliteiten voor hotelbouw en een innige samenwerking tussen de overheid en de particuliere ondernemer kon worden bereikt, dat de toeristenindustrie op degelijke wijze werd georganiseerd. De bouw van luxe, toeristen- en zogenaamde resorthotels op Aruba, Bonaire, Curacao en St. Maarten stelden het land in de gelegenheid een aanzienlijke toeristenstroom te verwerken. Voornamelijk in de Verenigde Staten werd een intensieve propaganda gevoerd voor een meerdaags vakantie- of zakenbezoek aan de Nederlandse Antillen.



Dat heeft zoden aan de dijk gezet. Bij duizenden komen de Amerikanen elk jaar voor enige dagen naar n van de eilanden.



En men komt niet alleen Amerikanen tegen. Ook toeristen uit de omringende landen en zelfs uit Europa beginnen de Nederlandse Antillen te ontdekken als een land waar het voor een vakantie aangenaam verpozen is. Men treft er alle takken van watersport aan, waartoe de kristalheldere Carabische Zee zich bijzonder goed leent, aantrekkelijke winkelcentra, waar een keur van luxe artikelen de toerist tot kopen noodt, een van het normale tropenpatroon afwijkend landschapsschoon. En vr alles, de vakantieganger vindt er rust. Gedurende de laatste jaren heeft het toerisme zich dermate ontwikkeld, dat de hotels gedurende het seizoen voor honderd en buiten het seizoen zeker voor 70% bezet zijn. Plannen rijpen voor de bouw van nog modernere en grotere hotels, alsmede voor de bouw van rustiek aan baaien gelegen landelijke bungalowparken. De Antilliaan rust niet alvorens hij zijn land heeft uitgebouwd tot een toeristenland van betekenis. Reeds thans is het zover, dat het toerisme na de olieverwerkende industrie de voornaamste bron van inkomsten en de belangrijkste tak van economische bedrijvigheid van de Nederlandse Antillen is.



Het zeer positieve naoorlogse ontwikkelingsbeeld van Nederland heeft niet weinig tot de hulpverlening aan de koninkrijksdelen








Nederlands West-Indische Gids

Vries, F. P., de


nl

Vries, F.P. de



Motieven en perspectieven van de Nederlands-Antilliaanse economie


56 F. P. DE VRIES overzee bijgedragen. Door een achterstand in de ontwikkeling van hun infrastruktuur waren de Nederlandse Antillen niet in staat zich geheel op eigen kracht gereed te maken voor industrile vestigingen. De besprekingen tussen de Nederlandse en de Antilliaanse Regering omtrent ontwikkelingshulp zijn tot dusverre verlopen in drie fasen. Indien we ons bepalen tot de hoofdzaken omtrent deze hulp was het eerste ontwikkelingsplan dat voor Bonaire en de Bovenwindse Eilanden. De Nederlandse deelneming in dat plan werd vastgelegd in de wet van 23 december i960 en betrof de medefinanciering tot een bedrag van 16 miljoen gulden voor waterdistillatie, electriciteitsvoorziening, aanleg of uitbouw van luchthavens, bouw van pieren voor de scheepvaart en wegenaanleg. De uitvoering van deze projekten is nagenoeg voltooid.



Een veel omvangrijker plan voor de samenwerking op dit terrein tussen Nederland en de Nederlandse Antillen was dat voor de ontwikkeling van Aruba en Curacao. De Nederlandse deelneming in dat plan werd vastgelegd in de wet van 3 mei 1962 en beliep 114 miljoen Antilliaanse gulden. De Nederlandse regering werd gemachtigd om tot voornoemd bedrag garantie te verlenen voor de betaling van rente en aflossing van door de Nederlandse Antillen aan te gane geldleningen en credieten, strekkende ter financiering van projekten ten behoeve van de versteviging van de economische basis der beide eilandgebieden.



In de voornoemde wet werd de derde fase van de Nederlandse deelneming in de Antilliaanse ontwikkelingsplannen reeds aangestipt. Aan het bereiken van voorlopige conclusies omtrent deze derde fase zijn omvangrijke besprekingen op ambtelijk en regeringsniveau voorafgegaan. De Nederlandse Antillen kwamen aanvankelijk met een allesomvattend tien jarenplan, vele honderden miljoenen belopend. Het was begrijpelijk, dat uit de veelheid van plannen vooralsnog een keuze zou moeten worden gemaakt, bezien tegen de achtergrond van uitvoerbaarheid binnen een bepaald tijdsbestek en de financile draagkracht, welke elk land, ook Nederland, zich nu eenmaal voor ogen moet houden.



Binnen het raam van de laatste fase zal de Nederlandse deelneming in de projekten ter ontwikkeling van de Antilliaanse infrastruktuur worden opgetrokken tot totaal 185 miljoen Antilliaanse gulden, waarvan een niet onaanzienlijk gedeelte a fonds perdu zal worden gefourneerd.



Ondanks de ruime mate van Nederlandse hulpverlening zit in de industrievestiging nog te weinig schot. Teneinde daarvoor








Nederlands West-Indische Gids

Vries, F. P., de


nl

Vries, F.P. de



Motieven en perspectieven van de Nederlands-Antilliaanse economie


TIEN JAAR STATUUT 57 nog doeltreffender propaganda te kunnen maken, werd een commissie ingesteld om na te gaan op welke wijze het faciliteitenpakket nog zou kunnen worden verruimd c.q. verfijnd.



Het was bijvoorbeeld onder de aandacht gekomen, dat de republiek Ierland veel verdergaande faciliteiten verleent voor industrieontwikkeling in zijn westelijk gelegen ontwikkelingskernen, welke bereids aanmerkelijke vruchten hebben afgeworpen. Men denkt in de Antillen aan de instelling van een industrie-financieringsfonds, waaruit de jonge industrien zouden kunnen worden gesteund bij de initile kosten voor fabrieksgebouwen en bij de bijzondere kosten, welke samengaan met de opleiding van personeel. De eilandgebieden Aruba en Curacao zijn ertoe overgegaan lage electriciteitstarieven in uitzicht te stellen bij stroomafname in het groot door nieuwe industrien. Zuiver gedistilleerd water in vrijwel elke gewenste hoeveelheid staat ook voor de industrie ter beschikking. Om dit laatste mogelijk te maken werden reusachtige zeewaterdistillatieinrichtingen gebouwd op de eilanden Aruba en Curacao. Van Antilliaanse zijde is men derhalve aktief, waar de gelegenheid zich daartoe ook maar voordoet.



Een punt, dat in het economisch bestel van de Nederlandse Antillen tot een belang van formaat kan uitgroeien, betreft de associatie met de Europese Economische Gemeenschap, welke op 1 oktober 1964 een feit werd. De voordelen, welke uit de associatie kunnen voortvloeien, zijn van uiteenlopende aard.



Het meest direkte voordeel is wel, dat de Antillen thans in aanmerking komen voor hulpverlening uit het EEG-fonds voor Hulpverlening Landen Overzee. Uit het eerste fonds zal deze hulpverlening een bedrag van rond U.S. $ 15 miljoen kunnen belopen. De projektstukken bevinden zich merendeels reeds in Brussel ter bestudering door EEG-ambtenaren, nadat een EEG-missie in dat verband een bezoek aan de Nederlandse Antillen had gebracht. De hulpverlening aan de landen overzee zal ook voor de Nederlandse Antillen een min of meer continu karakter vertonen, zodat hierin voor dat land wel een zeer groot economisch belang besloten ligt. Naast dit rechtstreekse financieeleconomische belang brengt de associatie met zich mee, dat het Antilliaanse produkt, voorzover dat overeenkomstig een alsnog in het leven te roepen origineregeling als daadwerkelijk van de Antillen afkomstig kan worden beschouwd, tegen de binnentarieven in de EEG-landen zal kunnen worden ingevoerd. Door








Nederlands West-Indische Gids

Vries, F. P., de


nl

Vries, F.P. de



Motieven en perspectieven van de Nederlands-Antilliaanse economie


58 F. P. DE VRIES een vestiging in de Nederlandse Antillen van niet in de Euromarkt opererende bedrijven brengen zij derhalve die markt binnen hun bereik. Er zal afgewacht moeten worden of deze potentile mogelijkheid daadwerkelijk een stimulans voor industrievestiging zal zijn. Een goedgerichte propaganda is ook hierbij uiteraard noodzakelijk.



Het is nog niet zo lang geleden, dat de propaganda voor vestiging van industrien in de Nederlandse Antillen werd gentroduceerd. Deze moet niettemin als een onmisbare schakel in het streven naar versteviging van het economisch potentieel van het land worden beschouwd. De werving voor industrievestiging vindt momenteel plaats in Amerika en Europa, waaronder uiteraard Nederland. De methoden, die daarbij worden aangewend, betreffen in hoofdzaak de publiciteit, waaronder het verzorgen van publikaties, het houden van voordrachten en het organiseren van tentoonstellingen, en het individuele kontakt met eventuele interessenten. Grondige kennis van de Nederlands-Antilliaanse verhoudingen en mogelijkheden en het 'frapper toujours' zijn hiervoor noodzakelijk. De vrij povere resultaten van de werving tot dusverre in aanmerking genomen lijkt het geboden de acquisitie waar mogelijk te intensiveren.



De industrie, het toerisme en de dienstverlening zijn de hoofdmiddelen van bestaan van de rond tweehonderdduizend Antillianen. Bij het nagenoeg ontbreken van kleine importvervangende industrien dienen vrijwel alle levensmiddelen, overige dagelijkse consumptiegoederen en grondstoffen voor de industrie te worden ingevoerd. Ondanks het kleine gebied en de geringe bevolking is de totale invoer toch verhoudingsgewijs zeer omvangrijk. En daarmee is ook verklaard, dat zovele exporthuizen handelsrelaties met de Nederlandse Antillen hebben aangeknoopt. De Nederlandse Antillen beschouwen zichzelf als een vooruitgeschoven post van Europa op het Westelijk Halfrond, niet alleen door hun samengaan in koninkrijksverband, maar ook door hun staatsrechtelijke, historische, culturele en infrastrukturele geaardheden, die in het bijzonder zo verschillend zijn van die in de Zuidamerikaanse republieken.



De Nederlandse Antillen zijn dynamisch, vol bruisend leven.



Er wordt met enthousiasme gewerkt aan een nog ongewisse toekomst. Wanneer men als toerist door de winkelstraten van Willemstad of Oranjestad dwaalt, staat men verbaasd over het








Nederlands West-Indische Gids

Vries, F. P., de


nl

Vries, F.P. de



Motieven en perspectieven van de Nederlands-Antilliaanse economie


TIEN JAAR STATUUT 59 aantal luxe-zaken, de stroom van auto's, de goedgekiede mensen van allerlei ras en huidskleur en de kleurige ongebondenheid van het leven. Eerst wanneer men geruime tijd in dat land woont wordt men geconfronteerd met de zelfkant van de samenleving, welke men ook daar nog niet onder de knie heeft, en het nijpender wordende bevolkingsprobleem.



In dit opstel werden de belangrijkste facetten van het Nederlands-Antilliaanse economische gebeuren belicht. Vanzelfsprekend zou daaraan nog een aantal kunnen worden toegevoegd, doch het hoofdmotief van dat gebeuren zou daardoor niet wezenlijk veranderen. 's-Gravenhagc, iq oktober 1964.








Nederlands West-Indische Gids

Vries, F. P., de


nl

Gordijn, W.



Culturele ontwikkelingen in rijksverband


W. GORDIJN CULTURELE ONTWIKKELINGEN IN RIJKSVERBAND De drie landen van het Koninkrijk zullen echter alleen dan een sterke innerlijke gemeenschap kunnen vormen wanneer daaraan mede ten grondslag ligt het besef van een geestelijke verwantschap. Om dit besef te doen groeien is een voortgezette ontmoeting op geestelijk gebied nodig.' De culturele ontwikkeling in Rijksverband tussen de jaren 1954 en 1964 is zo veelomvattend, dat het niet mogelijk is daarvan binnen het kader van de beschikbare plaatsruimte een gedetailleerde beschrijving te geven. In het eerste deel van deze beschouwing zal hetgeen gedurende de afgelopen periode is gebeurd in algemene zin worden belicht; in het tweede deel zal de aandacht vallen op enkele sectoren afzonderlijk; tenslotte zal worden uiteengezet wat naar mijn mening nodig is om verzekerd te blijven van een ongestoorde verdere groei van hetgeen gedurende het thans achter ons liggende decennium gestalte kreeg.



I Het jaar 1954 markeert voor wat het onderwerp betreft geen begin of eindpunt zoals dit het geval is met de staatkundige verhoudingen tussen de drie landen van het Koninkrijk. Op vele terreinen van het culturele leven werden activiteiten ontplooid, welke reeds vr 15 december 1954 en ten dele zelfs in de eerste jaren na 1945 waren begonnen.



Dat wil niet zeggen, dat de totstandkoming van het Statuut voor de culturele ontwikkelingen van weinig of geen belang zou zijn geweest. Het Statuut onderscheidt zich van andere soortgelijke staatsrechtelijke documenten alleen al door het feit, dat het een culturele paragraaf omvat, die de financile armslag voor het ontplooien van activiteiten in dit veld, zij het in langzaam tempo, groter heeft gemaakt. Uit de rede van prof. dr. L. J. M. Beel, bij de installatie van het bestuur van de 'Nederlandse Stichting voor Culturele Samenwerking met Suriname en de Nederlandse Antillen' (Sticusa), in 1956.








Nederlands West-Indische Gids

Gordijn, W.


nl

Gordijn, W.



Culturele ontwikkelingen in rijksverband


TIEN JAAR STATUUT 6l Mr. R. H. Pos heeft er echter reeds op gewezen,* dat gevoelens van geestelijke verwantschap vaak duurzamer zijn gebleken dan de staatkundige band. Het zijn deze gevoelens, die reeds vr 1954 een culturele samenwerking mogelijk maakten en het zullen mogelijk dezelfde gevoelens zijn, die een dergelijke samenwerking zullen bestendigen ook nadat in een min of meer verwijderde toekomst de staatkundige verhoudingen eventueel opnieuw gewijzigd zullen zijn.



Eind 1954 waren er in Suriname alsmede op Curacao en Aruba reeds jarenlang culturele centra werkzaam, die als autonome zusterstichtingen van de toenmalige Sticusa opgericht in 1948 een belangrijke cordinerende en stimulerende rol vervulden bij de ontplooiing van culturele activiteiten.



Het doel van de in 1948 opgerichte 'Sticusa,' die haar activiteiten ook uitstrekte tot Indonesi, was o.m. het nastreven van goede culturele betrekkingen tussen Nederland, Suriname en de Nederlandse Antillen. Na het uitvallen van Indonesi als partner werd eind 1955 de huidige Sticusa opgericht, die tot doel heeft "het versterken van de culturele banden tussen Nederland, Suriname en de Nederlandse Antillen." Statutair is het belangrijkste middel om tot verwezenlijking van dit doel te geraken "het stimuleren en zo nodig zelf verrichten van al datgene wat dient tot uitwisseling van personen, goederen en diensten op cultureel gebied met Suriname en de Nederlandse Antillen en waar nodig met andere landen." Gedurende de jaren 1956 en volgende is de in de statuten genoemde utfcercsselmg van personen, goederen en diensten op cultureel gebied, die reeds in de periode 1948-1955 geen overwegende rol speelde, steeds meer op de achtergrond geraakt; de kosten, samenhangend met de uitzending van personen, het aankopen en expediren van goederen, het subsidiren van de in omvang en aantal gestadig toegenomen zusterstichtingen alsmede het verlenen van diensten door Nederland in het kader van de culturele z)'stewi, zijn verreweg het grootste deel van het Sticusabudget gaan opeisen. Bij het steeds meer op de voorgrond treden van de culturele bijstand werd het werk van de Sticusa ook uitgebreid tot buiten het terrein van de zusterstichtingen. 1 R. H. Pos: 'De culturele betrekkingen tussen de Rijksdelen in verband met het Statuut voor het Koninkrijk,' verschenen in t Simnawe, Gedenkboek CCS, 1957.








Nederlands West-Indische Gids

Gordijn, W.


nl

Gordijn, W.



Culturele ontwikkelingen in rijksverband


62 W. GORDIJN Immers de overheden en ook andere culturele organisaties overzee hebben in toenemende mate een beroep gedaan op de medewerking van de Sticusa. Hierbij heeft deze instelling tot richtsnoer genomen niets te willen opdringen en zich in hoofdzaak er toe te bepalen verzoeken van overzee af te wachten, deze zo goed mogelijk te verwezenlijken en ten hoogste in bepaalde gevallen adviserend en stimulerend op te treden.



De hierboven geconstateerde vergroting van het terrein van culturele bijstand werd mede in de hand gewerkt door de Nederlandse overheid, die de mening is toegedaan, dat voorzover voor de verwezenlijking van culturele projecten ten behoeve van Suriname en de Nederlandse Antillen ook een beroep wordt gedaan op de materile en financile medewerking van Nederland, het verlenen daarvan zo veel mogelijk door de bedding van n 'kanaal,' te weten de Sticusa, moet worden geleid. Een duidelijk voorbeeld hiervan is de medio i960 op gang gekomen verzending van op telerecording vastgelegde N.T.S.-programma's ten behoeve van de televisie op de Nederlandse Antillen.



Samenvattend kan worden gezegd, dat de Sticusa thans in de eerste plaats fungeert als een administratief centrum, dat cultureel-technische bijstand organiseert ten behoeve van de partnerlanden in het Carabische gebied en daarnaast als een bureau met een beperkte, op Nederland gerichte, activiteit voornamelijk op het terrein van de voorlichting.



Ofschoon deze arbeid tot dusverre niet zonder resultaten is gebleven, zijn aan het zonder meer continueren daarvan ook bezwaren verbonden, waarop in het laatste deel van deze beschouwing zal worden teruggekomen.



Ter illustratie van de hierboven vermelde terreinvergroting met betrekking tot de culturele bijstand kunnen verscheidene organisaties worden genoemd, welke gedurende de afgelopen tien jaren zijn ontstaan en die financile en/of materile steun ontvangen : de culturele centra op Bonaire, St. Maarten en in Nickerie en Coronie; voorts de muziekscholen te Paramaribo en Willemstad, het 'Taaibureau Suriname,' de 'Vereniging van Wetenschappelijke Werkers' te Paramaribo, het 'Carabisch Marien-Biologisch Instituut' op Curacao, de 'School voor Beeldende Kunsten' te Paramaribo, de 'Stichting Volkslectuur Suriname', de 'Surinaamse Historische Kring,' enz.



Hieruit blijkt, dat de Sticusa ook steun verleent aan de be-








Nederlands West-Indische Gids

Gordijn, W.


nl

Gordijn, W.



Culturele ontwikkelingen in rijksverband


TIEN JAAR STATUUT 63 oefening van wetenschappelijke arbeid. Deze steun staat echter ver achter bij hetgeen de 'Natuurwetenschappelijke Studiekring voor Suriname en de Nederlandse Antillen' (sinds 11)45) en de 'Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Suriname-Nederlandse Antillen' (Wosuna) tot stand hebben gebracht.



De Wosuna werd op 26 februari 1954 opgericht; reeds op 20 oktober daarop volgend kon het wetenschappelijk instituut van deze stichting te Paramaribo worden geopend. Van 1954 tot en met 1963 werd financile steun verleend aan projecten op het terrein van de humaniora, natuurwetenschappen en medische wetenschappen. In 1964 werd deze instelling geliquideerd. Haar taak is overgenomen door de 'Stichting voor Wetenschappelijk Onderzoek van de Tropen' (Wotro), die een geografisch wijdere doelstelling heeft.



Van groot belang voor de wetenschapsbeoefening is ook gebleken de reeds genoemde, in 1955 opgerichte 'Stichting Cara-bisch Marien-Biologisch Instituut' (Carmabi), gevestigd op Curacao.



II De beoefening van de taalkunde in Suriname en op de Nederlandse Antillen won gedurende de jaren na 1945 sterk aan intensiteit.



Voor wat het Papiamentu betreft moge worden gewezen op publicaties van Luis Daal, C. F. A. van Dam, W. M. Hoyer, G. P. Jansen, M. D. Latour, Raul Romer, P. H. J. Uittenbogaard en A. J. Maduro. Van de hand van E. R. Goilo verscheen in 1958 een instructief P^'ame/s Zeeroe/j.



Het multilinguale karakter van Suriname bracht met zich mede, dat van elke in dat land voorkomende taal een aantal studies, waaronder drie proefschriften, 1 verschenen, die tezamen een indrukwekkende reeks vormen. Ook werd in verschillende publicaties de functie en problematiek met betrekking tot het Nederlands in Suriname belicht.



Het jaar 1961 was van grote betekenis voor de cordinatie van het taalkundig onderzoek in Suriname door de oprichting van de 'Stichting Taalonderzoek Suriname'. Deze instelling heeft ten doel het verrichten van taalonderzoek, in het bijzonder L. L. E. Rens: 7"Ae Aisforcea/ and social acAground 0/ Surinam's g/isA, 1953. J. Voorhoeve: Koo>-5/Mrfies to< een fcesc/jri/ftrcg fan Sranan 7"ono, 1953. J. J. Voskuil: /_/ A?erfWands van Aiwtferen in Swnwame, 1956.








Nederlands West-Indische Gids

Gordijn, W.


nl

Gordijn, W.



Culturele ontwikkelingen in rijksverband


64 W. GORDIJN in multilinguale gebieden, en het dienstbaar maken van de resultaten van het wetenschappelijk onderzoek in de eerste plaats aan het onderwijs en voorts aan diverse andere praktische doeleinden. Omtrent de vraag welke projecten op het programma moeten worden geplaatst, zijn inmiddels prae-adviezen uitgebracht. Voorts bereidt de stichting conferenties voor betreffende het taalonderwijs in Suriname.



Hoewel niet geheel vallend binnen het bestek van dit onderwerp moge hier tevens worden vermeld de oprichting van de 'Stichting Volkslectuur Suriname' in 1958, waartoe de Sticusa het initiatief nam en welke onder leiding van dr. L. A. M. Lichtveld haar werkzaamheden aanving. Uitgaande van de gedachte, dat lectuurvoorziening op zo groot mogelijke schaal in Suriname mede van grote betekenis is voor de sociaal-culturele ontwikkeling, stelt de stichting zich ten doel het verlenen van technische bijstand van elke aard bij het voorbereiden, ontwerpen, vervaardigen, uitgeven en distribueren van volkslectuur in opdracht van de Regering van Suriname. Onder volkslectuur wordt hier verstaan: leesstof ten behoeve van al degenen, die reeds aanvankelijk leesonderwijs hebben genoten, maar nog niet zulk een graad van ontwikkeling of geoefendheid hebben bereikt, dat lezen tot iets gewoons geworden is. Allereerst werd een lijst van 800 Nederlandse basiswoorden samengesteld, waarvan het gebruik de leesbaarheid en verstaanbaarheid van de inmiddels door het bureau in de Nederlandse taal uitgegeven publikaties ongetwijfeld ten goede is gekomen.



Het dilemma van Suriname, dat grote hoeveelheden lectuur snel nodig zijn en jaren van achterstand moeten worden ingehaald, maakt de lectuurvoorziening en dus ook de taak van het Bureau Volkslectuur dermate urgent, dat een grotere deelname van de Surinaamse overheid dan tot dusverre werd verkregen dringend nodig is, zowel in financieel als organisatorisch opzicht.



Over de toestand op literair terrein is door verschillende meer bevoegde auteurs ook in dit tijdschrift reeds geschreven.* In dit verband zal ik mij derhalve beperken tot de opmerking, dat er van ut/wtsse/mg van literaire kennis tussen de drie landen van het Koninkrijk in 1954 nog slechts weinig sprake was. 1 Zie o.m. Johanna Fklhoen Kraal: 'Caribische letteren', verschenen in D W>s<-/ndiscA Gids 35, 1955.








Nederlands West-Indische Gids

Gordijn, W.


nl

Gordijn, W.



Culturele ontwikkelingen in rijksverband


TIEN JAAR STATUUT 65 Overzee was de kennis van auteurs in Nederland veel groter dan omgekeerd. Over het algemeen behoort deze eenzijdige situatie nog niet tot het verleden, hoewel enige verbetering kan worden geconstateerd. Auteurs als Albert Helman en ColA Debrot genieten in Nederland grote bekendheid maar ook jongere auteurs als de Antillianen Boelie van Leeuwen en Tip Marugg zijn hier te lande geen onbekenden meer. Vooruitlopend op het slot van deze beschouwing zou ik in dit verband de wenselijkheid willen bepleiten van een sterke intensivering van bezoeken van letterkundigen uit de drie landen aan de partnerlanden.



De Sticusa heeft steeds grote waarde gehecht aan de lectuurvoorziening overzee door middel van boeken en tijdschriften.



Dat de leesbehoefte mede door de omvangrijke zendingen uit Nederland is gestimuleerd staat vast, hetgeen ook met voorbeelden kan worden aangetoond. Blijkens een door de Wereldomroep ingestelde boekenenqute op Aruba had 69% van de Antilliaanse inwoners van dat eiland een voorkeur voor het Nederlandse boek boven buitenlandse lectuur. Een ander voorbeeld: van de rond 6200 uitleningen van de Wetenschappelijke Bibliotheek op Curacao in 1963 kwam 71% voor rekening van de Antilliaanse inwoners; in 1958 bedroeg dit percentage nog slechts 38.



In de boekenvoorziening van Suriname droeg de Sticusa voor de periode van 1948-1964 met ongeveer 100.000 banden bij.



Een groot aandeel hierin had de bibliotheek van het 'Cultureel Centrum Suriname' (CCS). Het aantal door deze boekerij verzorgde uitleningen te Paramaribo steeg van 25.000 in 1954 tot 120.000 in 1963, dankzij ook de inmiddels tot stand gekomen filialen in de buitenwijken van de stad. Van het laatstgenoemde aantal behoorden 78.000 tot de categorie jeugdboeken. Sedert i960 ging de CCS-boekerij ook regelmatig wisselcollecties samenstellen voor de districten buiten Paramaribo. Het in bedrijf komen van een in 1963 door de Sticusa beschikbaar gestelde bibliobus zal deze activiteit aanzienlijk kunnen intensiveren.



Van grote betekenis is ook de tijdschriftenvoorziening, die sedert i960 sterk is toegenomen dankzij de bemiddeling van de 'Nederlandse Organisatie van Tijdschriften Uitgevers' (Notu) waardoor jaarlijks circa 70.000 stuks gellustreerde Nederlandse populaire weekbladen beschikbaar komen voor de Antilliaanse en Surinaamse schooljeugd en de ouders. Men moet de betekenis, die deze 'injecties' van tijdschriften hebben, in het licht van het








Nederlands West-Indische Gids

Gordijn, W.


nl

Gordijn, W.



Culturele ontwikkelingen in rijksverband


66 W. GORDIJN feit, dat beide landen tezamen slechts circa 550.000 inwoners tellen, niet onderschatten. De Nederlandse schooljeugd is momenteel, wat haar kennis over de landen in het Carabisch gebied aangaat, voorlopig nog heel wat minder bevoorrecht. Gelukkig bestaat sedert kort uitzicht op verbetering.



Wat de actieve beoefening van de filmkunst betreft valt te melden, dat sedert 1957 in Suriname een filmproduktiegroep werkzaam is, die, na tevoren een aanvullende opleiding in Nederland te hebben ontvangen, in opdracht van de Surinaamse Regering hoofdzakelijk documentaire films vervaardigt, die een voorlichtende functie hebben. De film is een zeer belangrijk communicatiemiddel gebleken in deze tijd van diepgaande structurele veranderingen op sociaal en economisch terrein, waarin Suriname thans verkeert. Ook de Nederlandse Antillen bevinden zich in deze situatie, zodat het geen verwondering zal wekken, dat in 1964 is begonnen met de opleiding in Nederland van twee Antilliaanse cineasten.



Wat de passieve beleving van de filmkunst betreft dient te worden gememoreerd, dat het filmmenu in de commercile bioscopen in Suriname en de Nederlandse Antillen voor het grootste deel uit Amerikaanse kost bestaat. Een in omvang geleidelijk toenemend tegenwicht vormt hetgeen de in beide landen bloeiende filmliga's maandelijks hun leden voorzetten, daartoe in belangrijke mate in staat gesteld door de Sticusa. Daarnaast zijn de filmotheken van het CCS en het CCC ('Cultureel Centrum Curacao') over een groot aantal door de Sticusa aangekochte speelfilms, onderwijsfilms en kinderfilms gaan beschikken, die ook buiten de steden onder de aandacht van een groot publiek kunnen komen o.m. door middel van cintrucks. Deze faciliteiten hebben er mede toe bijgedragen, dat men enigszins raakt uitgekeken op de 'westerns,' die dan ook niet meer tot het soort films behoren, dat de hoogste recettes oplevert.



De muziekbeoefening onderging een sterke uitbreiding. Op Aruba bestond reeds in 1951 een muziekschool; in Suriname en op Curacao werden dergelijke instituten respectievelijk in 1956 en i960 opgericht. Gezamenlijk tellen de drie scholen thans meer dan 1000 leerlingen, waarop 9 door de Sticusa uitgezonden krachten les geven en daarnaast een nog groter aantal Antilliaanse en Surinaamse docenten. In het algemeen bestaat bij het Surinaamse en Antilliaanse kind een grote belangstelling en aanleg voor het








Nederlands West-Indische Gids

Gordijn, W.


nl

Gordijn, W.



Culturele ontwikkelingen in rijksverband


TIEN JAAR STATUUT 67 gebruik van ritmische uitdrukkingsmiddelen. Hieraan kon o.m. op gelukkige wijze worden tegemoetgekomen door de aanschaf van een Orff-instrumentarium ten behoeve van de Arubaanse muziekschool. De hiermee bereikte resultaten waren zo opmerkelijk, dat dit initiatief binnenkort door de andere muziekscholen zal worden overgenomen.



Aan de reeds vr 1954 bestaande symphonie-orkesten op Aruba, Curacao en te Paramaribo werden nieuwe ensembles toegevoegd: de 'Surinaamse Kamermuziekvereniging,' het Jeugdorkest en diverse koren.



De beoefening van de autochthone muziek moet, vanwege de beperkte plaatsruimte, buiten het bestek van dit artikel blijven.



De beoefening van het toneel gedurende de afgelopen jaren heeft tot de conclusie geleid, dat niet zelden de grootste successen worden bereikt met stukken, die hetzij een sociale achtergrond hebben, hetzij van origine afkomstig uit landen buiten Suriname en de Nederlandse Antillen zodanig worden bewerkt, dat zij geheel passen in de 'couleur locale.' Als voorbeeld van de eerste categorie moge gelden de Surinaamse bewerking van Brusse's 'Boefje,' getiteld S/inn*e, welke in 1956 voor ruim 21.000 bezoekers 30 opvoeringen beleefde. De voorstellingen, die plaatsvonden onder auspicin van het toneelgenootschap 'Thalia,' dat in 1962 zijn 125-jarig bestaan vierde, werden geregisseerd door Edwin Thomas.



Een voorbeeld van de tweede categorie is o.m. de serie opvoeringen van de door mevrouw M. Henriquez-Alvarez Correa verzorgde Papiamentse bewerking van Shaw's 'Pygmalion,' dat onder regie van het echtpaar Kamerman-Ruimschotel op de Nederlandse Antillen daverend succes oogstte.



Een hoofdstuk apart vormen de opvoeringen in Suriname van het Caraffo'scA />assi'es/>e/ van Albert Helman, die diepe indruk maakten. De auteur is er in dit stuk in geslaagd de verhevenheid van het passiegebeuren in een Surinaams kader te plaatsen.



Voorts moge niet onvermeld blijven het buitengewone succes, behaald door de regisseur Ton Verwey met Z)a<ra S/on'e, een bewerking in het Sranang Tongo door Wilfred Grimre van Molire's Te mdecin malgr lui.' Aan dit als wagenspel gebrachte stuk beleefden 26.000 toeschouwers plezier in 34 opvoeringen ; 16 hiervan werden in de districten gespeeld waarvan verschillende in plaatsen, waar de bewoners nog nooit iets dergelijks hadden gezien.








Nederlands West-Indische Gids

Gordijn, W.


nl

Gordijn, W.



Culturele ontwikkelingen in rijksverband


68 W. GORDIJN Op Aruba, Curacao en te Paramaribo bestonden gedurende de afgelopen tien jaren balletscholen, vaak onder leiding van uit Nederland gezonden balletdeskundigen. Belangwekkend was het streven van Maria Huisman, die van 1956 tot i960 de balletschool te Paramaribo leidde. Met balletten als 'Sranang printjie boekoe' (= Surinaams prentenboek) en 'De rode palulu' heeft zij een vermenging bewerkstelligd van de klassieke techniek met de Surinaamse en Zuidamerikaanse dansen. De muziek van beide balletten was gecomponeerd door de Surinaamse musicus Eddy Vervuurt, hetgeen tot een zeer gelukkig resultaat leidde. Ook het moderne ballet, dat door de in Nederland opgeleide Astrid Salazar op de Nederlandse Antillen werd gebracht, bleek een zeer bruikbaar uitgangspunt, getuige het feit, dat ook haar leerlingen zich op deze wijze in de danskunst geheel konden uitleven.



In Suriname en op de Nederlandse Antillen werden gedurende het afgelopen decennium resp. 19 en 26 uit Nederland afkomstige exposities gehouden, hoofdzakelijk op het terrein van de beeldende kunst. Vermeldenswaard is hierbij, dat het in drie gevallen exposities betrof van in Nederland woonachtige Surinaamse schilders. Andere exposities gaven een indruk van het leven in Nederland of behandelden speciale onderwerpen. Omgekeerd kwam ook het werk van Antilliaanse en Surinaamse kunstenaars onder de aandacht van het publiek in Nederland. Het aantal exposities in Nederland, dat algemene voorlichting geeft inzake de landen overzee, begint de laatste jaren gelukkig toe te nemen.



Dat de belangstelling en het begrip voor de beeldende kunsten in Suriname en de Nederlandse Antillen de laatste jaren sterk groeit, blijkt o.m. uit het volgende: 1. de totstandkoming van teken- en schildercusussen en een school voor beeldende kunsten; 2. het grote aantal exposities dat op Surinaams of Antilliaans initiatief wordt gehouden van werk van kunstenaars binnen en buiten deze landen (waarbij, naast 'Het Curacaosche Museum,' de totstandkoming van 'Galerie de Boog' in Willemstad, met 1 Tijdens het samenstellen van dit artikel bereikte ons het bericht van de onthulling van het beeld ter nagedachtenis van de gevallen vliegers van de KLM. De opdracht daartoe was gegeven aan de Surinaamse beeldhouwer Ervvin de Vries: een gelukkig voorbeeld van culturele integratie in Rijksverband!








Nederlands West-Indische Gids

Gordijn, W.


nl

Gordijn, W.



Culturele ontwikkelingen in rijksverband


TIEN JAAR STATUUT 69 ere moge worden vermeld); 3. het aantal opdrachten vanwege de Surinaamse en Antilliaanse overheden, vooral op het terrein van de beeldhouwkunst, aan buitenlanders en kunstenaars uit eigen land. Dat de aanvaarding van de ontwerpen nog wel eens moeilijkheden oplevert, is geen reden tot verontrusting; eerder kan men er zich over verheugen, dat de dialoog tussen de gemeenschappen overzee en de moderne kunst nu tenminste op gang is gekomen.



De confrontatie van de pers in Suriname en de Nederlandse Antillen met hetgeen er, vooral op cultureel terrein, leeft in Nederland en West-Europa geschiedde de afgelopen jaren door toezending van artikelen: In 1954 werden er 372 persartikelen verzonden, welk aantal in 1963 was opgelopen tot 903. Tweederde hiervan werd afgedrukt.



De verbondenheid tussen de drie landen wordt per radio vooral in stand gehouden door 'Radio Nederland Wereldomroep,' die haar werkterrein in dit opzicht omschrijft als "het onderhouden en versterken van de band met alle Rijksgenoten in de Rijksdelen overzee." Blijkens een door de Wereldomroep ingestelde enqute wordt de waardering overzee voor deze instelling vooral ook bepaald door de groetenprogramma's, waardoor een intensief contact blijft bestaan tussen Surinamers en Antillianen, die zich merendeels tijdelijk in Nederland hadden gevestigd en de verwanten overzee.



Met technische medewerking van de Wereldomroep konden jaarlijks meer dan 100 radiocauserien voor de transcriptieprogramma's van de radiostations overzee worden verzonden over de meest uiteenlopende onderwerpen.



Sedert medio i960 vloeit door vruchtbare samenwerking van NTS, Wereldomroep en Sticusa een stroom van Nederlandse televisieprogramma's van algemeen-informatieve dan wel van verstrooiende aard naar de Antilliaanse televisie. Bedroeg het weekgemiddelde in de eerste maanden nog slechts ruim 40 minuten, thans kan de Antilliaanse kijker gemiddeld 2$ uur per week programma's volgen, die eerst in Nederland te zien waren. In enkele gevallen kon worden bewerkstelligd, dat een programma gelijktijdig door de Nederlandse en Antilliaanse televisie werd uitgezonden, zoals b.v. 'Oranjes over Oranjes" ter gelegenheid van de herdenking in het kader van 150 jaar Koninkrijk. Der-








Nederlands West-Indische Gids

Gordijn, W.


nl

Gordijn, W.



Culturele ontwikkelingen in rijksverband


70 W. GORDIJN gelijke gestes worden overzee hogelijk gewaardeerd en geven aan de verbondenheid een bijzonder relif.



In de loop der jaren is een belangrijke smaakverbetering van het Antilliaanse televisiepubliek te constateren, een ontwikkeling, die ook in andere landen heeft plaatsgehad. Men raakt uitgekeken op de vele Amerikaanse 'westerns' en 'gooi- en smijtfilms'.



De waardering voor eigen produkties groeit vooral ook omdat het publiek daarin zijn eigen Antilliaanse identiteit gaat herkennen en op prijs stellen. In dit verband verdient b.v. vermelding het jeugdprogramma 'Hubentud na marcha.' Een ander tegenwicht tegen de Amerikaanse programma's, dat tevens tot de smaakverbetering heeft bijgedragen, mag stellig op rekening van de uit Nederland gezonden televisieprogramma's worden geschreven.



De beperkingen, die het kader van deze beschouwing nu eenmaal oplegt, maakten het nodig een nadere uiteenzetting betreffende vele andere feiten achterwege te laten; hiervan noem ik b.v. hetgeen tot stand is gekomen op het terrein van de monumentenzorg, de groei van het museumwezen, het archeologisch onderzoek, de ontwikkeling van de sociaal-culturele arbeid en de huidige stand van zaken ten aanzien van de onderwijsvoorlichting in Nederland betreffende Suriname en de Nederlandse Antillen.



III Hetgeen tot dusverre is gebeurd met betrekking tot de culturele opbouw in Suriname en de Nederlandse Antillen is, gezien de korte tijd waarin zich de geschetste ontwikkelingen hebben afgespeeld, zeer zeker de moeite waard. Het wettigt de conclusie, dat de eerste fase (waarvan van Lier in 1956 gewag maakte)* waarin de grondslagen van de culturele opbouw moeten worden vastgesteld, thans veel verder en misschien zelfs grotendeels is doorlopen. Niettemin is de culturele ontwikkeling nog een prille zaak; bij haar verdere wasdom kunnen crisis verschijnselen optreden waarvoor vrees niet op zijn plaats is, omdat zij er nu eenmaal bij horen.



De vraag is in hoeverre deze crisis zich zonder al te grote schokken kan voltrekken. Is het voldoende wanneer het huidige tempo, K. A. J. van Lier: 'Culturele ontwikkeling van Suriname en de Nederlandse Antillen", verschenen in 'Continent in groei,' speciaal nummer van D Gfc, 1956.








Nederlands West-Indische Gids

Gordijn, W.


nl

Gordijn, W.



Culturele ontwikkelingen in rijksverband


TIEN JAAR STATUUT 71 waarin naar de voltooiing van de culturele grondslagen wordt toegewerkt, wordt aangehouden of is het nodig in een hogere versnelling over te schakelen ?



Het antwoord moet naar mijn overtuiging luiden, dat een aanzienlijke opvoering van het tempo zal moeten plaatsvinden.



Immers, veel van hetgeen in de culturele sector vooral gedurende de laatste jaren met grote inspanning en goed vertrouwen op blijvende financile steun tot stand is gebracht, kan slechts dan voor verval en ondergang worden behoed indien een veel krachtdadiger financile, organisatorische en materile steun wordt gegeven dan tot dusver het geval was. Er zijn vooral de laatste jaren op eigen initiatief overzee vele nieuwe culturele instellingen aan de bestaande toegevoegd. De Sticusa heeft meegewerkt aan de totstandkoming van enkele dezer instellingen en hun activiteiten o.a. door het beschikbaar stellen van financile middelen helpen 'aanzwengelen'. Daarbij heeft men in Nederland in de verwachting geleefd, dat met name de overheden ter plaatse deze steun grotendeels zouden overnemen, hetgeen helaas in zeer onvoldoende mate is gebeurd.



Een voorzichtige buitenstaander zou misschien tot de conclusie kunnen komen, dat voor het totstandbrengen van dit alles, gelet op de beperkte financile mogelijkheden, wel jeugdige overmoed in het spel was en hij zou zich kunnen afvragen of het nu en dan niet wat te veel van het goede is geweest. Het antwoord luidt, dat het culturele bloed kruipt waar het niet gaan kan. Er is een voorlopig nog onstilbare, culturele honger ontstaan, welke zich niet meer door zeer geleidelijk afgepaste grotere of zelfs gelijkblijvende routine-menu's laat bevredigen.



Hier wreekt zich het feit, dat de culturele ontwikkeling te zeer is achtergebleven bij de enorme economische en sociale groei van Suriname en de Nederlandse Antillen.



Bij brood alleen zal de mens niet leven, staat er geschreven. De cultuur van een land is de uitdrukking van zijn nationale persoonlijkheid. Door hetgeen in de afgelopen jaren op het stuk van geestelijke bewustwording is gegroeid, werd de begeerte naar herkenning en versteviging van de eigen nationale identiteit, zoals deze zich in verleden en heden manifesteert, heviger. De culturele instellingen overzee en de samenwerkende organisaties in Nederland hebben zich tot dusverre teveel moeten richten op het bevredigen van de in omvang steeds groeiende onmiddellijke behoeften aan bijstand en te weining op het versterken van de








Nederlands West-Indische Gids

Gordijn, W.


nl

Gordijn, W.



Culturele ontwikkelingen in rijksverband


72 W. GORDIJN culturele identiteit door m'ewwe middelen, welke op zeer korte termijn nodig zullen zijn. Alleen dan kan de zozeer begeerde gelijkwaardige geestelijke ontmoeting tussen de drie landen inhoud en richting krijgen. Hier is trouwens sprake van een wisselwerking. In dit verband moge worden verwezen naar de hiervoor bepleite uitwisseling van letterkundigen. Daarbij is niet alleen het Koninkrijk in het geding maar ook de groep omliggende landen in het Carabisch gebied. In de praktijk is de Sticusa er nog nauwelijks aan toegekomen de statutaire mogelijkheid te benutten om ook culturele uitwisseling te bedrijven met de omliggende landen in het Carabisch gebied en de mogelijkheid te scheppen daarin verkenningen te verrichten. Toch is de ontmoeting met deze cultureel verwante landen eveneens noodzakelijk voor het verdiepen van het inzicht in en het vinden van een oplossing voor vraagstukken, die in Suriname en de Nederlandse Antillen zelf leven.



In het licht van deze zich sedert i960 steeds duidelijker aftekenende problematiek werd in 1961 de 'Adviesraad voor Culturele Samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk' geboren; ook deze instelling ontleende zijn juridische basis aan het Statuut. Ten onrechte heeft men de Adviesraad wel eens het epitheton opgedrukt van voogdijraad. Veeleer moet hij gezien worden als een familieraad, die met zijn suggesties er toe wil bijdragen de voorwaarden te scheppen om de verdere culturele groei voor al te grote belemmeringen te vrijwaren.



In de door Lichtveld opgestelde beginselverklaring spreekt de Adviesraad uit, dat "het een gewichtige taak is van de overheid en van individuen om de culturele samenwerking zo krachtig en edelmoedig mogelijk te beoefenen." Even verder wordt betoogd, dat de gelden, die voor deze samenwerking nodig zijn, al naar VaagArac/tf van de drie samenwerkende partijen ter beschikking moeten komen.



Is zulks ook gebeurd? Hebben de overheden overzee en in Nederland wel naar aVaagAract het hunne bijgedragen aan het steeds steiler oplopend uitgavenaccres ten behoeve van de culturele samenwerking gedurende het afgelopen decennium ?



Het ontkennende antwoord op deze vraag is met betrekking tot bepaalde activiteiten in het vorenstaande reeds gegeven. De zware financile eisen, die inhaerent zijn aan investeringen in de sociaal-economische sector, rechtvaardigen naar mijn mening nog niet het feit, dat de bijdragen van de overheden overzee aan








Nederlands West-Indische Gids

Gordijn, W.


nl

Gordijn, W.



Culturele ontwikkelingen in rijksverband


TIEN JAAR STATUUT 73 de culturele opbouw gedurende de afgelopen jaren nauwelijks enig accres te zien hebben gegeven; soms was zelfs sprake van een achteruitgang.^ Het subsidie van de overheid in Nederland aan de Sticusa is van 1956 tot 1964 met enkele tussentijdse inzinkingen weliswaar verdubbeld maar hierbij moet men voor ogen houden, dat een kwart van het in het laatstgenoemde jaar toegekende subsidie is bestemd voor projecten, waarvoor in 1956 nog geen gelden behoefden te worden uitgetrokken, n.l. televisie en scholen voor lichting. Ter vergelijking moge dienen dat het budget van het Nederlandse Departement van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen in deze jaren bijna werd verviervoudigd, en dat in een land, dat tevoren reeds beschikte over een wijd vertakt cultureel apparaat. Niet zonder voldoening moge in dit verband melding worden gemaakt van het feit, dat de Nederlandse overheid behoudens goedkeuring door de Staten-Generaal voor 1965 het volle subsidiebedrag zal uitkeren, dat in het in 1959 opgestelde vijfjarenplan voor 1964 was voorzien.



Niet ten onrechte heeft de Adviesraad overigens reeds in 1961 uitgesproken, dat het in dit plan voorziene uitgavenaccres te laag is geraamd. Zulks behoeft geen verwondering te wekken, omdat bij het opstellen van het plan de stormachtige ontwikkeling van i960 af niet in zijn volle omvang kon worden voorzien.



Albert Helman heeft parodirend eens gezegd: "Die statuut, zie toe, dat hij niet valle." Moge de Nederlandse Regering zich voor ogen houden, dat ontwikkelingshulp aan landen buiten het Koninkrijk en economische hulp aan Suriname en de Nederlandse Antillen zeer nuttig en nodig is, doch slechts met volle overtuigingskracht kan worden gegeven indien de eigen geestelijke banden binnen het Rijk hecht en hartelijk zijn. Het gulhartig en spontaan meewerken aan de culturele opbouw in Rij ksverband is voor het bestendigen van deze hechtheid en hartelijkheid een wezenlijke voorwaarde.



Laten de Regeringen van Suriname en de Nederlandse Antillen 1 De overheidsuitgaven aan cultuur bedragen in Nederland de laatste jaren rond 1,9 % van de totale Overheidsuitgaven. In Suriname en de Nederlandse Antillen was dit percentage nauwelijks 0,4 %, dus bijna vijf maal minder. In beide laatstgenoemde landen staat men weliswaar voor grote investeringen in de sociaal-economische sector maar daar staat tegenover, dat men zich geen offers behoeft te getroosten voor defensie, zoals in Nederland.








Nederlands West-Indische Gids

Gordijn, W.


nl

Gordijn, W.



Culturele ontwikkelingen in rijksverband


74 TIEN JAAR STATUUT zich niet te eenzijdig blijven toeleggen op de op zichzelf zeer belangrijke sociaal-economische ontwikkeling dezer landen.



Mogen zij beseffen, dat wat in de afgelopen jaren met veel geestdrift en zorg is opgebouwd, niet door het uitblijven van de benodigde steun verloren mag gaan.



Amsterdam, oktober 1964.








Nederlands West-Indische Gids

Gordijn, W.


nl





Bij het aftreden van W. R. Menkman als redacteur van dit tijdschrift


\V. K Ml SKMW OP I ACHTICIARICE LEEFTIJD.








Nederlands West-Indische Gids

Gordijn, W.


nl



Bij het aftreden van W. R. Menkman als redacteur van dit tijdschrift



BIJ HET AFTREDEN VAN \V. R. MEN KM AN ALS REDACTEUR VAN DIT TIJDSCHRIFT Na dertig jaren zijn tijd en energie aan de (N.)W.I.G. te hebben gegeven, heeft de heer Menkman zich om gezondheidsredenen uit de Redactie teruggetrokken.



Zeer veel heeft hij in al die jaren voor dit tijdschrift gedaan: zijn redactionele taak vervulde hij met grote nauwgezetheid. Menig manuscript werd door Menkman voorzien van kanttekeningen welke van grote belezenheid getuigden. Soms was het bijna zo, dat de auteursnaam nog slechts de vlag was die Menkman's lading dekte om in de voor hem zo vertrouwde scheepvaarttermen te spreken.



VVillem Rudolph Menkman werd op 18 juni 1876 te Amsterdam geboren. Hij kwam voort uit een zeemansfamilie en besloot op zeer jeugdige leeftijd reeds de familie-traditie voort te zetten een voornemen dat hij ten uitvoer bracht, ook nadat hij voor de zeevaartschool was afgekeurd.



In 1902 bracht hij in dienst van de 'Koninklijke Nederlandsche West-Indische Maildienst' een kort bezoek aan Suriname. Drie jaar later werd hij daar agent van de K.W.I.M. In 1911 kwam hij met verlof naar Nederland. In 1913 ondernam hij een dienstreis, via Curacao naar Centraal-Amerika en de Westkust van Zuid-Amerika, ter voorbereiding van een uitbreiding van de scheepvaartverbindingen. Tenslotte keerde hij in 1914, via New York, naar Nederland terug.



Hetzelfde jaar dat Menkman zijn Surinaamse periode be-indigde, ging hij weer scheep naar Curacao, als manager van de 'Curacaosche Handel Maatschappij' (welke het plaatselijke agentschap van de Maildienst uitoefende) en als algemeen vertegenwoordiger van de K.W.I.M.



Hij werd in 1916 procuratiehouder van deze maatschappij te Amsterdam. In hetzelfde jaar trad hij daar in het huwelijk met Johanna Maria Walters.



In 1920 was Menkman, thans met vrouw en dochter, weer op Curacao terug, waar hij woonde 'in een uitzicht met een huis eraan' op Berg Arrarat. Hij was er zowel hoofd- als plaatselijk ver-










Nederlands West-Indische Gids




nl



Bij het aftreden van W. R. Menkman als redacteur van dit tijdschrift



76 W. R. MENKMAN tegenwoordiger der K.W.I.M., totdat hij in 1926, met pensioen ging: een zesjarige Cura9aose periode, welke slechts werd onderbroken door de tijd dat hij, in 1922, als vertegenwoordiger in New York optrad.



Menkman bracht het in Suriname tot eerste luitenant bij de Schutterij; hij was er bestuurslid en penningmeester van de Ambachtsschool en van het Militair Tehuis; hij bleek ook een actief lid te zijn van de plaatselijke afdelingen van 'Oost en West' en van het 'Algemeen Nederlandsch Verbond.' Bovendien had hij zitting in velerlei commissies: de Commissie voor Administratie der Gouvernementsbedrijven, de Commissie tot nazien der Koloniale Rekening (de laatste maal dat dit door een door de Gouverneur ingestelde commissie geschiedde), de Commissie voor het Boekhoudonderwijs en de commissies van voorbereiding van inzendingen naar buitenlandse tentoonstellingen. De belangrijkste commissies waarin Menkman op Curacao zitting had, waren wel die voor belastingherziening en voor handelsexamens.



De beindiging van Menkman's Westindische periode betekende allerminst het einde van zijn belangstelling voor De West. In vele functies maakte hij zich nuttig voor dit gebied: als medewerker en redactielid van De Wesi-/wiiscAe Giis; als bestuurslid en penningmeester van de Amsterdamse Afdeling van 'Oost en West'; als vertegenwoordiger van de Groep Nederlandsche Antillen van het 'Algemeen Nederlandsch Verbond' en als zodanig lid van het Hoofdbestuur, totdat tijdens de oorlog (na de verkiezing van een nieuwe Algemeen Voorzitter in de vacature De Kanter) alle connecties met het A.N.V. werden verbroken. Verder was hij nog enige tijd lid van het curatorium der Volksuniversiteit Amsterdam, van de plaatselijke Commissie van Toezicht M.O. Amsterdam en van het bestuur van de Vereniging Indi-Nederland (Afd.



West-Indi).



Menkman was secretaris-penningmeester van de Herdenkings-Commissie Nederland-Curacao 1634-1934, en tevens redacteur van het GeienA&oeA iVe^r/ani-Cwrafao 7634-/934 uit erkentelijkheid waarvoor hij werd benoemd tot Officier in de Orde van Oranje Nassau. Merkwaardig genoeg is zijn naam nergens in dit Ge<&n&6o& te vinden, ook niet als auteur van de zestien ongesigneerde bijdragen op historisch gebied! Ondanks het feit dat Menkman Suriname na 1914 en Curacao na 1926 nooit meer bezocht, werd hij een van de weinige personen in Nederland die goed op de hoogte waren van hetgeen zich in het Carabisch gebied afspeelde en bij wie men altijd terecht kon voor gedetailleerde en betrouwbare informatie.



Zijn activiteiten op publicistisch gebied zijn aanzienlijk geweest. Hiervan leggen behalve vele populaire artikelen die de










Nederlands West-Indische Gids




nl



Bij het aftreden van W. R. Menkman als redacteur van dit tijdschrift



W. R. MENKMAN 77 kennis omtrent De West in brede kring vergrootten, en het reeds genoemde Ge<ten&&oe/fc zijn 5<A/tn ie/re&e/t)& Ae/ et/at^ Ti &otf (in het 'Rotterdamsch Jaarboekje 1939'), in Ae/ Cara6isc/i Zeegcfoea* waarin i;m>a/ a" G o'er Nca''/aM<iscAe .4n<i7/en (Amsterdam, 1942), zijn bijdrage over Guyanas en /In/i7/cn (in 'Nederland in de vijf werelddelen', 1947), en De Wes/-/n</jscAe Com/>agn> (Amsterdam, 1947) getuigenis af. Voor De WesZ-Znoscte Gids schreef hij een serie Kronieken van Suriname (i#, 1937 -33, 1952), vele boekbesprekingen en talrijke grotere en kleinere artikelen.



Het spijt de Redactie het critisch oordeel van Menkman, in het bijzonder wat betreft de historische bijdragen, te moeten missen Zij vertrouwt echter dat zij desondanks nog een beroep op zijn kennis zal mogen doen.



Redactie.










Nederlands West-Indische Gids




nl
Prins, J.


Twintig jaar praktijk van de aziatische huwelijkswetgeving in Suriname



J. PRINS TWINTIG JAAR PRAKTIJK VAN DE AZIATISCHE HUWELIJKSWETGEVING IN SURINAME De moeilijkste conflicten in de wereld zijn die tussen gelijk en gelijk, vooral wanneer beide partijen hun gelijk bewijzen vanuit een verschillend standpunt. In het diepgaande geschil, vijf en twintig jaar geleden, tussen gouverneur Kielstra en de Staten van Suriname was gelijk en ongelijk gelijkelijk verdeeld. Het uitgangspunt van de gouverneur was, dat de Surinaamse wetgever de Aziatische immigranten in het land zou dienen tegemoet te komen in hun rechtsopvattingen op het belangrijke stuk van het huwelijk. Het uitgangspunt der Staten, die zich van het begin af verzetten tegen Kielstra's voorstellen, was, dat de eenheid in het stellige recht, waaronder alle Surinaamse ingezetenen leefden, welke ook hun herkomst of afstamming mocht zijn, niet mocht worden verbroken.



De gouverneur legde alle nadruk op de gevolgen van het betreurenswaardige feit, dat Hindostaanse en Javaanse ingezetenen van Suriname huwelijken sloten, althans verbintenissen aangingen volgens eigen ritus en eigen gewoonte. Met negatie derhalve van de regelingen van de burgerlijke stand, die formeel voor allen en iedereen gold. Hun verbintenissen waren daarom geen huwelijken in de zin van het geldende recht, hun kinderen onwettig en meestal zelfs niet erkend; vererving van nalatenschappen ten bate van zulke kinderen was een vraag van groeiende betekenis, sinds vooral de Hindustani's tot zekere welstand begonnen te komen en hun groep zich in Suriname was gaan vastzetten. In Suriname leefde van ouds een ieder onder een en hetzelfde recht, althans zover het dwingende oog van het bestuur kon zien en de arm van de rechter reikte. "Burgerlijk wetboek, belastingverordeningen, lepraverordening, leerplichtverordening, zij zijn geredigeerd, alsof aan hun naleving en handhaving geen hoekje van het Surinaamsche










Nederlands West-Indische Gids

Prins, J.


nl
Prins, J.


Twintig jaar praktijk van de aziatische huwelijkswetgeving in Suriname



AZIATISCHE HUWELIJKSWETGEVING 79 territoor was onttogen." Aldus schreef Van Vollenhoven in 1934.* Het is nog steeds zo al komt verandering geleidelijk naderbij dat het bestuurlijke oog en de rechterlijke arm niet kunnen waken over en handelen in het binnenland zoals zij dat doen in het geciviliseerde kustland. Nog altijd zijn zowel de oorspronkelijke bewoners van dit binnenland, de Indianen, als de later gevormde Bosnegerstammen 2 vrijwel geheel in hun eigen recht en zeden gelaten. De betrekkingen tussen de Surinaamse regering en de opperhoofden van de Aukaners en de Saramakaners, Paramakaners, Matuari's en Boni's s waren sinds de 18de eeuw, en tot in deze eeuw toe, van quasi-internationale aard; de betrekkingen met de Indianen werden gekenmerkt door voortdurende afzijdigheid van de kant der laatsten kleine benedenlandse groepen daargelaten. Noch het Rooms-Hollandse recht van voor 1868, noch het burgerlijk wetboek van daarna beheersten ooit het gehele Surinaamse rechtsleven. En als wij ons verder beperken tot de wetgeving inzake de burgerlijke stand, moet gezegd worden, dat een niet onbelangrijk deel van de Creoolse ingezetenen het huwelijk in de zin van het burgerlijk wetboek vermijdt. Enerzijds volgt hieruit, dat op het uitgangspunt der Staten een en ander viel af te dingen; aan de andere kant, dat 's gouverneurs aandacht voor de onwettigheid der verbintenissen en de daaruit geboren kinderen onder Hindostanen en Javanen de statenleden van destijds niet imponeerde; vooral niet, gezien de toenmalige samenstelling van de Staten.



Hoe het zij, het door gouverneur Kielstra aangevatte vraagstuk was verre van nieuw. "Voorzoover kan worden nagegaan" zo schreef de advocaatgeneraal in een advies aan de procureur-generaal in 1936* "is de zaak der huwelijken van Aziaten het eerst opgenomen, toen de Britsche consul in Suriname in September 1891 de aandacht van het Koloniaal Gouvernement had gevraagd voor de British-Guiana Immigration Ordinance, die den eersten der maand in werking was getreden, met het verzoek te overwegen, of niet op 1 C. van Vollenhoven, S/oafsrecA/ ouerzee, 1934, p. 8. 2 In de laatste tijd tracht men deze groepen meer in het Surinaamse leven te betrekken en komt de term Boslandcreolen in gebruik. 3 De Boni's zijn ten dele op Frans gebied gevestigd. Aanhalingen uit de Handelingen van de Koloniale Staten, zittingsjaar 1936/37 en Bijlagen 22, 23. De aangehaalde brief is als archiefstuk geraadpleegd (2O.mei 1936, Landsarchief no. 12 G).










Nederlands West-Indische Gids

Prins, J.


nl
Prins, J.


Twintig jaar praktijk van de aziatische huwelijkswetgeving in Suriname



8o J. PRINS het punt van door immigranten te sluiten huwelijken de Surinaamsche wetgeving gelijk gemaakt zou kunnen worden aan die van Demerara." Hoe destijds de gouverneur van Suriname op deze stap van de Britse consul heeft gereageerd, zou volgens de advocaat-generaal, uit de archiefstukken van de agent-generaal niet duidelijk zijn geworden. Maar de toenmalige minister van kolonin, die advies had ingewonnen van de agent-generaal (deze ambtenaar was met verlof in Nederland), nodigde de Surinaamse gouverneur uit een ontwerp in te dienen. In zijn advies betoogde de agent-generaal, \ dat het burgerlijk wetboek met zijn formeel en materieel huwelijksrecht en zijn huwelij ksgoederenrecht zich niet eigent voor de Hindustani's. De Javaanse groep was toen nog maar nauwelijks in opkomst. Dat was in 1936 reeds geheel anders geworden. De advocaat-generaal van 1936 schrijft in zijn bovengenoemde brief, o.m.... "overal... waar men Britsch-Indische of Javaansche ingezetenen in ook maar eenigszins beteekenenden getale aantreft, is ... de gelegenheid aanwezig, om volgens hun gewoonten huwelijken te doen voltrekken." Zij hadden nl. toen reeds hun eigen niet officile huwelijkssluiters, maar daarbij had men niet te doen met personen, die reeds voor hun komst naar Suriname voor zulk een functie waren opgeleid. Veeleer moest men, volgens de advocaat-generaal, zeggen, dat zij "terzake betrekkelijk onwetend zijn, hoogstens eenige kennis als autodidact verwierven." Onwetend dan, wat aangaat de kennis van de Moslimse leer van het huwelijkscontract (de Islamieten) of van de Hindoestische huwelijksriten (de Hindoes).



De oorzaak van wat hier genoemd wordt "het niet-opvolgen van het bestaande Surinaamsch huwelijksrecht" ligt niet zo meende de advocaat-generaal "in afwezigheid van zedelijke begrippen of onverschilligheid met betrekking op een regelmatig familieleven, doch veeleer in de ongeschiktheid van dat recht voor de bevolkingsgroepen in kwestie. De maatschappij heeft hier, zoo goed en zoo kwaad als het ging, zichzelve meenen te helpen." Die maatschappij, d.i. hier dus de bevolkingsgroep der Hindustani's en die der Javanen, was door de wetgever niet geheel en al op haar beloop gelaten. Daar was in elk geval de verordening van 2 september 1907 betreffende huwelijken van Aziaten.* Gouvernementsblad 1908, no.2.










Nederlands West-Indische Gids

Prins, J.


nl
Prins, J.


Twintig jaar praktijk van de aziatische huwelijkswetgeving in Suriname



AZIATISCHE HUWELIJKSWETGEVING 8l Hier vindt men voor het eerst een omschrijving van wat onder Aziaten wordt verstaan. In de Surinaamse wetgeving heeft men een zeer beperkte zin aan dit woord gegeven. Het omvat sinds 1908 alleen personen, die naar herkomst en afstamming behoren tot de inheemse bevolking, hetzij van het toenmalige Nederlands-Indi, hetzij van het vroegere Brits-Indie of de toenmalige Indische vorstenstaten. Voorts hun kinderen en verdere afstammelingen, wettige of onwettige "voorzooverre vader noch moeder afstamt van anderen" dan de personen uit de hierbedoelde twee groepen. De Chinese groep, sinds generaties in Suriname aanwezig, is derhalve niet-Aziatisch in de zin der wet, evenmin de in meer recente tijd gevestigde kleine groep der Libanezen. In geval van twijfel of iemand tot de Hindostaanse of Javaanse groep behoort "beslist de Gouveneur, den Agent-Generaal gehoord." Aldus de verordening van 1907, die echter meteen een voor Aziaten onbekend, zuiver westers rechtsinstituut invoerde, nl. dat van de erkenning van kinderen, zowel die door de vader als die door de moeder. Werd een onwettige geboorte niet gevolgd door een erkenning van het kind, zo zegt deze verordening, dan "bepaalt de Gouverneur, op voordracht van den Agent-Generaal, in het kalenderjaar volgende op dat, waarin de geboorte heeft plaats gehad, of het kind tot de Aziaten behoort." De agent-generaal had een ambtelijk belang bij het indienen van zulke voordrachten. Hij behoorde, volgens art. 2 van de verordening registers aan te houden van alle in Suriname aanwezige Aziaten en van aile onder hen voorvallende veranderingen.



Om dit te kunnen doen moest de agent-generaal kunnen vaststellen wie Aziaat was. De status van Aziaat heeft of had alleen enige civielrechtelijke gevolgen, zoals kan blijken uit de hier aangehaalde verordening.



In afwijking van art. 82 van het Surinaamse burgerlijk wetboek kon een manlijk Aziatisch ingezetene een huwelijk aangaan met het bereiken van de leeftijd van 15 jaar (de minimum leeftijd voor Aziatische meisjes was 13 jaar). Daar in de verordening van 1907, zoals vanzelf spreekt, een huwelijk volgens de regelen van het burgerlijk wetboek is bedoeld, tracht deze bepaling het verkrijgen van de voorgeschreven toestemming voor de Aziaat -die zijn familiebetrekkingen in Indi of op Java achterliet te vergemakkelijken. Indien de agent-generaal een verklaring afgeeft, waarin vermeld wordt dat "de wettige of natuurlijke vader Zie art. 10, 2e lid, il en 13 van G.B. 1908, no. 2.










Nederlands West-Indische Gids

Prins, J.


nl
Prins, J.


Twintig jaar praktijk van de aziatische huwelijkswetgeving in Suriname



82 J. PRINS en moeder alsmede de grootvaders en grootmoeders" van een trouwlustige niet in Suriname aanwezig zijn, worden deze officieel "geacht te ontbreken." Minderjarige Aziaten behoeven bij ontbreken van ouders en grootouders toestemming van de agentgeneraal tot het aangaan van een huwelijk. Reeds uit deze uitdrukkelijk omschreven afwijkingen van het burgerlijk wetboek blijkt, dat de beide groepen Aziaten als vanzelfsprekend aan het burgerlijk wetboek onderworpen waren. Zo veronderstelt deze verordening, dat er voor minderjarigen een voogd en en toeziend voogd kan zijn ("indien deze er zijn en zich in de kolonie bevinden.") Aan de agent-generaal worden nog allerlei bevoegdheden toegekend, zoals het recht een huwelijk, waarvoor hij geen toestemming gegeven heeft, te stuiten; huwelijkse voorwaarden dient hij schriftelijk goed te keuren.



De verordening van 1907 veronderstelde dus, dat de Hindostaan of Javaan door zijn aankomst in Suriname als bij toverslag i aan de burgerlijke standsvoorschriften en het Nederlandse huwelijksrecht zou zijn 'geaccultureerd.' Al de hier genoemde ambtsplichten van de agent-generaal hebben geleid tot het ontstaan van een afzonderlijke burgerlijke stand voor Aziaten, die tot heden bestaat. De bepaling evenwel, waarin aan de agent-generaal wordt opgedragen jaarlijks voordrachten bij de gouverneur in te dienen, waardoor onechte en niet-erkende kinderen uit de Javaanse en Hindostaanse groep door de gouverneur tot 'Aziaat' worden gemaakt, is sinds 1919 niet meer nageleefd. Het is niet duidelijk waarom het voorschrift in onbruik is geraakt. Dit feit zal er intussen toe hebben bijgedragen, dat de status van nog meer personen onzeker bleef dan anders het geval zou zijn geweest.



II Het eerste ontwerp, dat de gouverneur bij de Staten had ingediend, ondervond felle kritiek. De bezwaren der Staten kunnen aan de hand van het voorlopige verslag der commissie van rapporteurs als volgt worden samengevat. Dit ontwerp voor een Aziatische huwelijkswetgeving noemen rapporteurs: een unicum op het gebied der wetgeving; een afkeuring door de gouverneur "van een langer dan zestig jaar tegenover de Hindoe's en Mohammedanen. .. gevolgd beleid"; bovendien: het Bestuur zou geen juist beeld van de situatie geven. Want wl betoogt het, dat, terwijl de getalssterkte der Aziaten sinds 1878 voortdurend ge-Handelingen 1937/38, Bijlagen 13, 14.










Nederlands West-Indische Gids

Prins, J.


nl
Prins, J.


Twintig jaar praktijk van de aziatische huwelijkswetgeving in Suriname



AZIATISCHE HUWELIJKSWETGEVING 83 stegen is, het percentage gesloten huwelijken noch regelmatige, noch belangrijke stijging vertoont, maar uit die bestuursgegevens blijkt dan toch, dat in 1878 het aantal huwende immigranten 2.2. per duizend bedroeg; het steeg in 1900 tot 5 %,, en in 1920 tot n%o- Het cijfer daalde daarna wel, maar in 1933 was het 6%o.



Voor de Hindostanen alleen was het 13,1 %<, in 1920 en bijna 9%_ in 1933. Dit betreft natuurlijk huwelijken voor de burgerlijke stand. Slechts negen ten honderd der gesloten huwelijken waren door Christenen aangegaan.



Dit deel van het betoog der rapporteurs lijkt weinig overtuigend. Zolang er nog schepen met immigranten aankwamen, nl. tot 1916, was het aantal personen die huwden verhoudingsgewijs hoog, alleen reeds omdat het aantal onvolwassenen onder deze voor plantageafbeid aangeworven mensen gering was. Evenwel was de getalsverhouding tussen de seksen ongunstig: een vrouwentekort moet bijna een generatie lang het aantal verbintenissen dezer immigranten gedrukt hebben.



Het voorlopig verslag betoogt, dat, anders dan het Bestuur dat zag, een huwelijk volgens de regeling van de burgerlijke stand volstrekt niet ongeschikt was voor Hindoes en Mohammedanen.



Want die regelen geven slechts een uiterlijk schema "waarvan de inhoud van elders (religie, moraal en zeden) moet komen." "Er is dan ook" aldus de rapporteurs "moeilijk in ons huwelijksrecht n bepaling aan te wijzen op het gebied, dat de ingediende onderwerpen bestrijken, welke Hindoe's en Mohammedanen dwingt om tegen hun religieuze opvatting te handelen." Op dit standpunt valt wel een en ander af te dingen voor wie let op het zuiver civielrechtelijk contract-karakter van het Moslimse huwelijk en, althans traditioneel leerstellig gezien, op de regelen die naar Moslimse opvatting de ontbinding van het huwelijk beheersen; voorts op de tegenstelling tussen het monogame huwelijk voor de burgerlijke stand en het beperkte meervrouwendom, dat de Islam toestaat. En dit alles als voorschriften van Godswege gegeven. Ook wat de Hindoes betreft, kan men bewijzen, dat het burgerlijke stand-huwelijk, voltrokken door de overheid met al zijn juridische gevolgen, bezwaarlijk de gemakkelijke omlijsting kan zijn, waar Hindoes hun inhoud maar hebben in te brengen. De Hindoese huwelijkssluiting is een ritus; het karakter van het huwelijk is, traditioneel gezien, sacraal; het is onontbindbaar. De verhouding tussen man en vrouw is onder hen een andere dan de regels van het burgerlijk wetboek doen vermoeden, en tot de jongste generatie toe was de vrouw meer gehoorzaamheid aan haar schoonouders (schoonmoeder) verschuldigd dan aan haar man.



Was de toestand voor de Hindostanen en Javanen, gemeten naar Europese maatstaf, onbevredigend te noemen, zij was dat










Nederlands West-Indische Gids

Prins, J.


nl
Prins, J.


Twintig jaar praktijk van de aziatische huwelijkswetgeving in Suriname



84 J. PRINS intussen ook wat andere groepen der Surinaamse samenleving aangaat. In 1933 bv. bedroeg het aantal huwenden per 1000 onder de immigranten, volgens gegevens van het Surinaamse Verslag, 6.1 en onder de overige groepen slechts iets meer, nl. 6.3. Onder de Hindostani's was het zelfs iets hoger, nl. 8.7. Geen uitzonderingsmaatregelen maar liever algemeen-geldende voorzieningen, zo vertolkte de commissie van rapporteurs het gevoelen van de statenleden. Zij verwachtten niet veel van wettelijke maatregelen om het aantal huwelijken te doen toenemen; er waren te veel buiten de wettelijke sfeer gelegen factoren.



Zo zagen de meeste statenleden de feitelijke toestand, en men had, alles bijeengenomen, de volgende principile bezwaren: a. het ontwerp brengt verbreking van de bestaande rechtseenheid te weeg, rechtsuniformiteit is in een land als Suriname van groot belang; . het ontwerp heft het onderscheid tussen het burgerlijke en het religieuze huwelijk op; c. het heft de regel op, dat echtscheidingen alleen door de rechter kunnen worden uitgesproken; rf. het bevordert verdere reentsdifferentiatie; e. het strekt tot een wettelijke beoordeling van religieuze opvattingen, doordat het de volstrekte onontbindbaarheid van het Hindoese huwelijk aantast en de polygamie bij de Mohammedanen niet aanvaardt.



Er is nog een bezwaar, dat toentertijd reeds door de Staten naar voren is gebracht en tot heden in verschillende Surinaamse kringen gevoeld wordt: de Christelijke voorganger, predikant of pastoor, en de Joodse rabbijn, blijven gebonden aan het Napoleontische voorschrift "geen kerkelijke trouw, tenzij na voorafgaande burgerlijke huwelijksvoltrekking." Hindoes en Mohammedanen kunnen volstaan met eigen ritueel of contract en eenvoudige registratie nadien.



De verdere kritiek van die kant lijkt minder houtsnijdend, ja op sommige punten al te speculatief: zoals bv., dat men van de door de gouverneur voorgestane wettelijke maatregelen bevordering van het concubinaat of verscherping van kaste-tegenstellingen moest verwachten. Niettemin erkenden de Staten, dat er misstanden waren, getuige enige suggesties, die de bedoeling hadden, andere oplossingen te zoeken. Na verdere discussie en enige wijziging in het ontwerp hebben de Staten het ontwerp 24 maart 1938 met algemene stemmen verworpen en in juli van










Nederlands West-Indische Gids

Prins, J.


nl
Prins, J.


Twintig jaar praktijk van de aziatische huwelijkswetgeving in Suriname



AZIATISCHE HUWELIJKSWETGEVING 83 hetzelfde jaar biedt de gouverneur een herzien ontwerp aan.



Want "te zeer is hij overtuigd, dat de principieele taak van het recht, zooals dit wordt omschreven in de klassieke uitdrukking "de kunst om ieder het zijne te geven," niet afdoende wordt vervuld in het thans in het bijzonder inzake de onderwerpelijke materie geldende geheel van regelen, dan dat hij daarin zou kunnen berusten," (memorie van toelichting). Opnieuw wijst gouverneur Kielstra op het facultatieve karakter der regelen, men kan immers als Hindoe of Islamiet volgens regels van het burgerlijk wetboek huwen. Het bezwaar waaraan het voorstel tegemoet wil komen is, dat "de niet als wettig beschouwde, nochtans naar de rechtsovertuiging van betrokkenen aangegane verbintenissen in grooten getale, ja, onder de betrokken groepen overwegend bestaan, en waarvan het gevolg is rechteloosheid van vrouwen en kinderen.



Al vond de gouverneur meer ontvankelijkheid voor zijn denkbeelden dan bij de eerste ronde, in hoofdzaak bleef hetzelfde dispuut tussen gelijk en gelijk met dezelfde argumenten voortgaan. Ook dit tweede onderwerp vond geen meerderheid in de Staten. 1 De gouverneur heeft tenslotte in 1040 de twee welbekende besluiten afgekondigd. Zo zijn dan deze regelingen tot stand gekomen tegen de wil der toenmalige Staten. Het eerste besluit houdt in "bepalingen betreffende huwelijken van de den Islam belijdende immigranten en met hen gelijkgestelden in Suriname," zoals het tweede bepalingen inhoudt "betreffende huwelijken van de het Hindoesme belijdende immigranten en met hen gelijkgestelden." De gouverneur kon deze wetgevende maatregel nemen, zonder medewerking van de Staten, op grond van de volgende overweging, opgenomen in de considerans van beide besluiten, "dat nu als gevolg van den oorlog, waarin het Koninkrijk der Nederlanden betrokken werd, de onder normale omstandigheden aangewezen toepassing van artikel 100 der Surinaamsche Staatsregeling voorshands niet kan plaats vinden, er dientengevolge dringende omstandigheden in den zin van artikel 32 dier wet aanwezig zijn; heeft, den Raad van Bestuur gehoord, vastgesteld, onder nadere bekrachtiging bij algemeenen maatregel van bestuur onderstaand besluit,..." Zij, die in 's gouverneurs besluiten een ernstige inbreuk zagen 1 Handelingen 1938/39, Bijlagen 19, 20. 14 October 1940, G.B. 149 en 150. De bekrachtiging volgde bij Koninklijk Besluit van 25 januari 1945, no. 2, G.B. 1945, no. 26.










Nederlands West-Indische Gids

Prins, J.


nl
Prins, J.


Twintig jaar praktijk van de aziatische huwelijkswetgeving in Suriname



86 J. PRINS op wat in de Staten wel genoemd is "de zeventigjarige eenheid in het geldende recht, die Suriname had gekend," hebben, geloof ik, de gouverneur deze wetgevende daden nooit vergeven. Nog in 1953, onder de geheel vernieuwde en gedemocratiseerde staatsregeling heeft een waarnemend gouverneur als Hoofd der Landsregering een commissie benoemd, die o.m. deze vraag had te beantwoorden: "Moeten het Huwelijksbesluit Mohammedanen en het Huwelijksbesluit Hindoes in strijd geacht worden met art. 146 of enig ander artikel van het Zevende Hoofdstuk van de Landsregeling van Suriname, of met de strekking van die bepalingen?" ^ In de commissie zaten een lid van het Hof van Justitie, twee welbekende Creoolse intellectuelen, een Javaan, vier Hindostanen terwijl ook de secretaris tot de laatstbedoelde groep behoorde.



Aan intrekking van de huwelijksbesluiten of zelfs aan herziening zitten vermoedelijk veel moeilijkheden vast. Met name de Hindostanen zouden er heel veel aanstoot aan nemen. In de late jaren '30 hebben Hindostaanse vooraanstaanden op de gouverneur n op de Staten, zelfs op de minister van kolonin in Den Haag druk uitgeoefend om de land voogdelij ke ideen verwerkelijkt te krijgen. Nog in 1956 heeft het Hof van Justitie zich gebogen over de vraag, of het huwelijksbesluit Mohammedanen voor het college verbindend was en deze vraag na brede overweging bevestigend beantwoord.2 Wij laten de staatsrechtelijke kwestie de vraag bv. of 's gouverneurs interpretatie van het begrip 'dringende omstandigheden' juist geacht moet worden -gaarne rusten. De verordeningen traden in werking op 1 januari 1941. Dit stuk wetgeving is dus thans ruim twintig jaar toegepast.



III De vraag is, of deze Aziatische huwelijkswetgeving werkelijk zulk een inbreuk maakte op de rechtseenheid, als de toenmalige Staten meenden. Wanneer men de voorschriften voor Islamieten beziet, vindt men in het eerste artikel bepaald, dat voor personen die beiden den Islam belijden, en wel "voorzoover zij beiden in het land van herkomst onderworpen zouden zijn aan een familierecht, in hoofdzaak afwijkende van de beginselen van dat 1 Resolutie 14 september 1953, no. 2203. De staatsrechtelijke kant blijft hier onbesproken. De commissie heeft zich gezet aan bestudering van de gebreken die de praktijk laat zien. Surinaamse Jurisprudentie 1956, no. 15, p. 35.










Nederlands West-Indische Gids

Prins, J.


nl
Prins, J.


Twintig jaar praktijk van de aziatische huwelijkswetgeving in Suriname



AZIATISCHE HUWELIJKSWETGEVING 87 recht in Suriname," de mogelijkheid wordt geopend bij het sluiten van een huwelijk te kiezen uit drie rechtsfiguren.



Zij kunnen: a. een huwelijk sluiten op de voet van het burgerlijk wetboek; of i. overeenkomstig de bepalingen van dat wetboek in verband met die van de verordening van 2 september 1907 (G.B. 1908, no. 2) met latere wijzigingen [komt thans practisch niet meer voor]; of c. een huwelijk aangaan volgens de leer van de Islam, en dan "met in achtneming van de .. .bepalingen van dit besluit." In geval een huwelijk van de laatste categorie gesloten wordt, heeft het dezelfde rechtsgevolgen als een huwelijk, gesloten overeenkomstig de voorschriften van het Surinaams burgerlijk wetboek. Deze uitdrukking 'dezelfde rechtsgevolgen' werpt de vraag op, hoever de hier bedoelde overeenstemming strekt. Immers, de traditionele Moslimse huwelijkssluiting heeft maar ten dele dezelfde rechtsgevolgen als die volgens de regelen van de westerse burgerlijke stand. Natuurlijk, ook hier komt een huwelijk tot stand; een Moslims huwelijk verplicht de man ertoe zijn vrouw te onderhouden; zij is verplicht zich in sexueel verkeer aan hem te geven (de verplichting is niet wederkerig), maar het Moslimse huwelijk schept bv. principieel geen gemeenschap van goederen of inkomsten. Wat de huwelijksontbinding aangaat, is het voor de Molimse man zeer gemakkelijk van zijn vrouw te scheiden, daarentegen uiterst moeilijk voor de vrouw van haar man los te komen. Anderzijds benvloedt de gehuwde staat de handelingsbevoegdheid van de vrouw formeel niet.



In hoeverre spreekt de regeling-Kielstra zich over die gelijkheid van rechtsgevolgen nader uit ?



Verschillende bepalingen van het Surinaamse burgerlijk wetboek zijn niet toepasselijk op het in dit besluit geregelde Moslimse huwelijk. Zo de derde en vierde afdeling van titel 11, Eerste Boek, te weten die van "Van de huwelijksaangiften en afkondigingen en van de toestemmingen tot het huwelijk" en die "Van de akten van huwelijk, van echtscheiding en van ontbinding van het huwelijk na de scheiding van tafel en bed." Verder zijn de essentieel belangrijke titels iv("Van het huwelijk"), x ("Van de ontbinding van het huwelijk") en xi ("Van de scheiding van tafel en bed") niet daarop van toepassing. De artikelen 200 en 204, die behoren tot titel vu ("Van huwelijkse voorwaarden"), zijn eveneens buiten toepassing verklaard.










Nederlands West-Indische Gids

Prins, J.


nl
Prins, J.


Twintig jaar praktijk van de aziatische huwelijkswetgeving in Suriname



88 J. PRINS Artikel 200 bevat de tot voor kort ook voor Nederland geldende regel, dat huwelijkse voorwaarden op straffe van nietigheid vr het aangaan van het huwelijk bij notarile akte moeten worden verleden en in werking treden van af het ogenblik der huwelijksvoltrekking. Het andere artikel (204) regelt de bekwaamheid van minderjarigen die een huwelijk mogen aangaan, tot medewerking aan een overeenkomst, die huwelijkse voorwaarden bevat.



Uitdrukkelijk ontoepasselijk verklaard is ook art. 513 (in titel xvii: "Van curatele") dat het aangaan van een huwelijk door het minderjarige kind van een onder curatele gestelde persoon aan bepaalde voorschriften bindt.



Daarentegen wordt deze regel, die verscheidene titels buiten toepassing verklaart, weer ten dele ongedaan gemaakt, door een opsomming van artikelen daaruit, die wel toepasselijk blijven.



Zo artikel 41 (in titel 11 afd. 4: algemeen voorschrift omtrent bewijsvoering in geval registers van de burgerlijke stand verloren zijn gegaan). Van de vierde titel zijn de artikelen 79 tot en met 83 eveneens toepasselijk gebleven. Het zijn de volgende bepalingen: (art. 79) de vrouw volgt gedurende het huwelijk de staat van haar man; (art. 80) de man kan tegelijkertijd slechts met n vrouw, de vrouw slechts met n man door het huwelijk verbonden zijn; (art. 81) tot het wezen van het huwelijk wordt de vrije toestemming der aanstaande echtgenoten vereist; (art. 82) een jonge man, de volle ouderdom van achttien, en een jonge dochter, de volle ouderdom van vijftien jaren niet bereikt hebbende, mogen geen huwelijk aangaan. De gouverneur kan echter, om gewichtige redenen, dit verbod door het verlenen van dispensatie opheffen. Doch, tegelijk met deze toepasselijkverklaring van art. 82 B.W., maakt art. 2 van het huwelijksbesluit weer een inbreuk daarop, door de leeftijden van art. 82 voor Islamitische huwelijken uitdrukkelijk te verlagen tot vijftien voor jongemannen en dertien voor jonge dochters.



Intussen is de toepasselijkverklaring van de zo juist geciteerde artikelen zo verstrekkend, dat de lezer, die het karakter van een traditioneel huwelijk "volgens de leer van den Islam" meent te kennen, zich kan afvragen wat hier van deze leer is overgebleven.



De meest sprekende afwijking van deze leer is, dat het besluit hierdoor de Islamitische man verplicht tot monogamie. Het aan de man door de Moslimse plichtenleer toegekende voorrecht met vier vrouwen tegelijkertijd wettig gehuwd te kunnen zijn, wordt hem dus uitdrukkelijk niet toegekend door de Surinaamse wet-










Nederlands West-Indische Gids

Prins, J.


nl
Prins, J.


Twintig jaar praktijk van de aziatische huwelijkswetgeving in Suriname



AZIATISCHE HUWELIJKSWETGEVING 89 gever. Over de vraag, of, en in hoeverre volgens de Islamitische plichtenleer vrije toestemming van maagden tot een eventueel huwelijk voorschrift is, bestond en bestaat in de Moslimse gemeente wel enig verschil van opinie. Tenslotte is de bepaling van een minimumleeftijd, die men bereikt moet hebben om een huwelijk aan te gaan, niet Islamitisch.



De consequentie van het voorgaande is, dat enige bepalingen der zesde afdeling ("Van de nietigheid van het huwelijk") van de vierde titel eveneens toepasselijk zijn verklaard, namelijk de artikelen 138 tot en met 143. Deze bepalingen, waarvan de kern is, dat alleen de rechter de nietigheid van een huwelijk kan uitspreken, zijn m.i. met Moslimse principia te verenigen, zij het dat volgens de traditie voor zulke belangrijke stukken der Moslimse plichtenleer een Moslims rechter, die alleen de Mohammedaanse godsdienstige wet toepast, bevoegd kan zijn. In dit verband kunnen overigens de toepasselijk-verklaarde artikelen 146 tot en met 151, die voor de gevolgen van een rechtsvordering tot nietigverklaring, en voor nietigverklaringen zelf enige regels stellen, geen essentieel probleem voor Moslims opleveren.



In feite ligt dit anders met de drie artikelen (153-155) van de zevende afdeling van deze titel iv, die ook toepasselijk zijn verklaard. Immers de grondregel "het bestaan van een huwelijk kan niet anders worden bewezen dan door de akte van deszelfs voltrekking, in de registers van de burgerlijke stand ingeschreven" is traditioneel gezien, in strijd met de Moslimse rechtsleer aangaande het huwelijk. Dit is immers vr alles een privaatrechtelijk contract (gelijk alle andere contracten) en tot stand komende door aanbod en aanname, mits in de juiste formules vervat, en in tegenwoordigheid van getuigen, die aan de daarvoor gestelde eisen beantwoorden.



Schriftelijke vastlegging van het contract, hoe zeer gebruikelijk, is daarbij niet essentieel, laat staan openbare registratie.



De verordening komt echter weer aan de Moslimse leer tegemoet door in een volgend artikel (3) te bepalen, dat echtgenoten, hun bloedverwanten in opgaande lijn, voogd, toeziende voogd en andere belanghebbenden, benevens het openbaar ministerie nietigverklaring kunnen vorderen van een huwelijk, indien bij het sluiten daarvan "de huwelijksvereischten en de formaliteiten van de leer van den Islam niet in acht genomen zijn." Dit is belangrijk, aangezien er (afgezien van die Moslimse landen waar reformisme en soms, met name in Turkije, verwestersing van het recht ver voortgeschreden zijn) nauwelijks n stuk van de Mos-










Nederlands West-Indische Gids

Prins, J.


nl
Prins, J.


Twintig jaar praktijk van de aziatische huwelijkswetgeving in Suriname



go j. prins limse godsdienstige wet bestaat, waarvan de receptie zo algemeen doordrongen is als dat van het formele Moslimse huwelijksrecht.



Het volgende artikel (4) decreteert in zijn eerste lid: "Het overeenkomstig de bepalingen van dit besluit gesloten huwelijk wordt ontbonden volgens de leer van den Islam." Hier wordt een regel gesteld, in zeer algemene termen overigens, waarvan wij aan de hand van feitelijke gegevens hopen aan te tonen, dat zij op merkwaardige hetgeen niet wil zeggen: afkeurenswaardige manier wordt gehanteerd door de rechter en opgevat door de justiciabelen. Op deze plaats dient te worden opgemerkt, dat de bepaling, vervat in het tweede lid van dit artikel, "Echtscheiding wordt uitgesproken door den gewonen rechter..." in feite alleen voor de Moslimse vrouw belangrijk is; de man heeft een veel gemakkelijker weg om van zijn vrouw los te komen. Als men ziet, hoe bijzonder moeilijk de traditionele wetsvoorschriften "van de leer van den Islam" het de vrouw maken echtscheiding te verkrijgen, kan men (zoals zal blijken) de merkwaardige Surinaamse rechterlijke praktijk op dit punt te meer interessant vinden. Het zo juist aangehaalde tweede lid legt de rechter, aan wie een eis tot echtscheiding wordt voorgelegd, de plicht op ten behoeve van de belanghebbenden een of twee deskundige personen van de landaard en de godsdienst van partijen aan te wijzen, die "als adviseurs ten aanzien van het voor hen terzake geldende recht de terechtzitting bijwonen." Voorzover mij is kunnen blijken, is in Suriname geen enkele werkelijk deskundige 1 in klassieke rechtsvoorschriften van de Moslimse plichtenleer hetzij van de Sjafi'itische, hetzij van de Hanafitische school aanwezig. Mocht deze uitspraak juist zijn, dan neemt dit niet weg, dat de raadpleging door de rechter van Moslimse voorgangers, die in eigen kring een zeker gezag hebben, toch een zeker nut heeft. Immers zij geven dan toch blijkbaar de in hun kring gevormde rechtsopvattingen of gevoelens van billijkheid weer.



Echtscheidingsgedingen komen onder Surinaamse Moslims alleen voor op eis van de vrouw of haar partij. Immers, 'de leer van den Islam' kent aan de man het eenzijdige verstotingsrecht toe (volgens de daarbij behorende regelen), dat hij hanteren kan, zonder aan wie ook verantwoording schuldig te zijn en volkomen onafhankelijk van de wil van de vrouw (gelijk zij ook op herroeping der verstoting binnen een voorgeschreven termijn Ik bedoel vooral iemand voor wie de bronnen toegankelijk zijn door studie b.v. in Kairo of Mekka.










Nederlands West-Indische Gids

Prins, J.


nl
Prins, J.


Twintig jaar praktijk van de aziatische huwelijkswetgeving in Suriname



AZIATISCHE HUWELIJKSWETGEVING 91 geen invloed heeft). Misschien kan men het betreuren, dat dit stuk wetgeving, dat de Moslimse regelen op het stuk van meervrouwendom ter zijde gesteld heeft, niet verder gegaan is en de Moslimse echtgenoot zijn eenzijdige verstotingsrecht niet tegelijkertijd onthouden heeft. Immers tegen dit subjective recht van de man is geleidelijk in meer dan n Moslims land verzet ontstaan, in het bijzonder van de kant van vrouwenverenigingen. 1 Intussen houdt het derde lid van artikel 4 rekening met een specifieke instelling der Javanen, aannemende, dat Javaanse contractarbeiders dit instituut wel uit hun stamland zullen hebben meegebracht. "Onder verstooting wordt mede verstaan de op verzoek van de vrouw genomen beslissing van de huwelij ksbeambte in wiens ressort de man woonachtig is, dat n der voorwaarden, vermeld in de ten bate van de vrouw bij het aangaan van het huwelijk door den man uitgesproken voorwaardelijke verstootingsformule (ta'lik), is vervuld." Deze ingewikkelde zinsnede betreft een Javaans instituut, dat ook buiten Java in de Moslimse samenleving ingeburgerd is, waarvan de overlevering wil, dat het is ingesteld door een der eerste Moslimse vorsten. De rechtsfiguur is, dat de man, onmiddellijk na de sluiting van het Moslimse huwelijkscontract als onherroepelijke gelofte uitspreekt: indien ik dit of dat doe of nalaat, ten nadele van mijn vrouw, en zij heeft er bezwaar tegen, en doet daarvan aangifte, dan heeft verstoting (talak) plaats gehad; hetgeen dus zeggen wil, dat ook zonder enig verder toedoen van de man de vrouw geacht wordt verstoten te zijn, wanneer zij te bevoegder plaatse haar klacht met recht heeft ingediend. Zodat de termijn van drie menstruatieperioden ingaat, welke tot definitieve ontbinding van het huwelijk leidt.2 Deze instelling heeft op Java en elders de strekking de positie van de vrouw, in het bijzonder in geval van kwaadwillige verlating (om een Nederlandse term te gebruiken), te beschermen. De echtgenoot spreekt dus op de voorhand een verstoting uit, die 'begint te werken' als een uitdrukkelijk aangegeven voorwaarde in vervulling gegaan is.



De gewone rechter, die Moslimse echtscheidingszaken te be-1 Het voorbeeld bij uitnemendheid, wat deze activiteit van de vrouwenverenigingen aangaat, is Indonesi. ^ Zie over dit instituut C. van Vollenhoven, _// arfa/recA/ ran /arfscA-/rft, lp. 113 en 579, II p. 187, 188; B. ter Haar Bzn., /en n sfe/se/ vaw Ae/ a<fa/recA/, p. 183, 184; J. Prins, /4da/ tn /dowest, derde druk, p. 125-129.










Nederlands West-Indische Gids

Prins, J.


nl
Prins, J.


Twintig jaar praktijk van de aziatische huwelijkswetgeving in Suriname



92 J. PRINS handelen heeft, is in Suriname volgens artikel 5 van het huwelijksbesluit de kantonrechter, bij wie de eisende echtgenoot een verzoekschrift heeft in te dienen, met omschrijving van eis, van terzake dienende feiten en "bijvoeging van de tot bewijs strekkende stukken." De volgende artikelen verplichten de rechter om als eerste daad na het ontvangen van het verzoekschrift deskundigen te benoemen (in de zin van artikel 4), die te doen bedigen, en hun de schriftelijke bescheiden te verschaffen, nodig voor hun oordeelsvorming. Ter zitting kan de rechter de deskundigen toestaan vragen te stellen. De rechter dient hen, alvorens hij vonnis wijst, te horen "betreffende de beslissing, die naar hun oordeel volgens de leer van den Islam in de zaak zou behooren te worden genomen" (artikel 10). Hij is uiteraard niet aan het advies gebonden, maar in het vonnis dient van "dit gevoelen der deskundigen melding gemaakt" te worden. Naar analogie van de regels van de burgerlijke stand der andere bevolkingsgroepen wordt een uittreksel van het vonnis "op verzoek van de meest gereede partij ingeschreven in het register van verstootingen van den huwelij ksbeambte, in wiens ressort het huwelijk was gesloten" (artikel 11). Hetgeen dan de laatste rechtshandeling is, die de huwelijksontbinding vastlegt en bewijsbaar maakt.



Wat in de overige artikelen geregeld wordt, is, meer nog dan in de eerder genoemde, toepassing van zuiver westerse regelen.



Te noemen zijn: ontbinding van bestaande gemeenschap van goederen "of anderszins"; voogdij en toeziende voogdij over de minderjarige kinderen, waarin de kantonrechter desverzocht voorziet; bovendien toepasselijk verklaring van de procedure daarbij te volgen, die in artikel 282 en volgende van het burgerlijk wetboek is vastgelegd.



Trouwens dit moge nog eens gezegd worden het gehele Surinaamse burgerlijk wetboek is behoudens de genoemde afwijkingen op Surinaamse Moslims van toepassing. Het huwelijksbesluit regelt verder nog enkele afwijkingen, waarvan de belangrijkste is dat de volle ouderdom van 19 jaar, die een minderjarige moet hebben bereikt, om een natuurlijk kind te kunnen erkennen, tot 16 jaar wordt verlaagd. Nu is erkenning van natuurlijke kinderen door een man, naar traditionele Moslimse regels, een onvoorstelbare rechtsfiguur. Een man kan kinderen hebben a) van een of meer van zijn vrouwen, b) van zijn slavinnen, die zijn concubines kunnen zijn. Deze laatste situatie, die het bestaan van slavernij veronderstelt, komt behoudens mogelijk in Saoedi Ara-










Nederlands West-Indische Gids

Prins, J.


nl
Prins, J.


Twintig jaar praktijk van de aziatische huwelijkswetgeving in Suriname



AZIATISCHE HUWELIJKSWETGEVING 93 bi ? of in Moslimse delen van Ethiopi ? niet meer in Moslimse landen voor.



Juynboll, in zijn klassiek geworden boek over de "Mohammedaansche Wet," kwam tot de conclusie dat kinderen, volgens die wet, slechts f wettig, f onwettig kunnen zijn. "Eene onderscheiding tusschen erkende en niet-erkende onwettige kinderen wordt daarbij niet gemaakt. Tusschen eenen man en zijne onwettige (d.w.z. in ontucht verwekte) kinderen daarentegen bestaat volgens de wet geene rechtsbetrekking hoegenaamd, geene bloedverwantschap, geen erfrecht, geene rechten noch plichten ten aanzien van verschuldigd levensonderhoud," Daarentegen is "de rechtsbetrekking tusschen de moeder en hare buiten wettige vereeniging verwekte kinderen. .. van rechtswege geheel dezelfde als die tusschen haar en hare wettige kinderen. Want volgens de wet ontstaan door het feit der geboorte op zichzelf tusschen eene vrouw en haar in ontucht verwekt kind alle gewone betrekkingen van bloedverwantschap, erfrecht, wederzijdschen onderhoudsplicht, enz...." Het is mij niet bekend, in hoeverre Moslimse Surinamers van dit instituut der erkenning, dat voor hen door de bovenvermelde leeftijdsverlaging in ruimere mate toegankelijk is dan voor andere Surinaamse burgers, gebruik hebben gemaakt.



Belangrijk is evenwel artikel 20: "Het sluiten van een huwelijk volgens de leer van den Islam moet, op straffe van de in dit besluit bedreigde boeten, geschieden onder toezicht van de door de Overheid daatoe aangewezen huwelijksbeambten." Hiermee is een bepaling ingevoerd, die in zekere zin aan het Moslimse huwelijk zijn strikt privaatrechtelijke karakter ontneemt, althans daaraan afdoet. De bepaling sluit evenwel nauw aan bij de aloude behoefte in de landen van Islamitische cultuur om van de bijstand van een deskundige in zaken der Moslimse wet of zelfs van een officile huwelijksbeambte gebruik te maken. Om tweerlei reden: er is allereerst de noodzaak van publiciteit, die zulk een gewichtige instelling als het huwelijk, waar ook ter wereld, behoeft; er is ten tweede het feit, dat de geldigheid van een Moslims huwelijk door de plichtenleer afhankelijk wordt gesteld van nauwkeurige inachtneming van de voorgeschreven formules.



Zo is ook de ontwikkeling geweest in het stamland der Surinaamse Javanen, sinds dit in de 16e en 17e eeuw geslamiseerd werd.



Voordat de hier besproken wetgeving tot stand kwam (dus voor 1940) was, zoals uit de discussie in de Staten van Suriname is gebleken, door eigen initiatief der Surinaamse Moslims reeds zulk een groep van huwelijkshelpers of deskundigen uit eigen, kring, zowel onder Voorindische als onder Javaanse Surinamers, 1 Th. W. Juynboll, //awd/eitwg' /o/ rf Aenwis wan rfe rfaanse/ie We/, vierde druk, 1930, p. 218. Juynboll volgt de Sjafi'itische school; de Moslimse Hindostanen zijn veelal Hanafieten.







University of Florida Home Page
© 2004 - 2010 University of Florida George A. Smathers Libraries.
All rights reserved.

Acceptable Use, Copyright, and Disclaimer Statement
Last updated October 10, 2010 - - mvs