• TABLE OF CONTENTS
HIDE
 Front Cover
 Half Title
 Title Page
 Copyright
 Table of Contents
 Main
 Back Cover






Title: Nieuwe West-Indische gids
ALL VOLUMES CITATION THUMBNAILS PAGE IMAGE ZOOMABLE
Full Citation
STANDARD VIEW MARC VIEW
Permanent Link: http://ufdc.ufl.edu/UF00099461/00046
 Material Information
Title: Nieuwe West-Indische gids
Alternate Title: New West Indian guide
NWIG
Abbreviated Title: Nieuwe West-Indische gids
Physical Description: v. : ill. ; 25 cm.
Language: Dutch
Publisher: M. Nijhoff
Place of Publication: 's-Gravenhage
's-Gravenhage
Publication Date: 1 1961
Frequency: four no. a year
quarterly
completely irregular
 Subjects
Subject: Civilization -- Periodicals -- Caribbean Area   ( lcsh )
Genre: periodical   ( marcgt )
 Notes
Citation/Reference: America, history and life
Citation/Reference: Historical abstracts. Part A. Modern history abstracts
Citation/Reference: Historical abstracts. Part B. Twentieth century abstracts
Language: Dutch or English.
Dates or Sequential Designation: 40. jaarg. (juli 1960)-
General Note: Published: Dordrecht : Foris Publications, <1986->
 Record Information
Bibliographic ID: UF00099461
Volume ID: VID00046
Source Institution: University of the Netherlands Antilles
Holding Location: University of the Netherlands Antilles
Rights Management: All rights reserved by the source institution and holding location.
Resource Identifier: alephbibnum - 000273853
oclc - 01760350
notis - ABP9733
lccn - sn 86012467
issn - 0028-9930
 Related Items
Preceded by: West-Indische gids
Preceded by: Christoffel
Preceded by: Vox guyane

Table of Contents
    Front Cover
        Page i
    Half Title
        Page ii
    Title Page
        Page iii
    Copyright
        Page iv
    Table of Contents
        Page v
        Page vi
        Page vii
        Page viii
        Page ix
        Page x
    Main
        Page 1
        Page 2
        Page 3
        Page 4
        Page 5
        Page 6
        Page 7
        Page 8
        Page 9
        Page 10
        Page 11
        Page 12
        Page 13
        Page 14
        Page 15
        Page 16
        Page 17
        Page 18
        Page 19
        Page 20
        Page 21
        Page 22
        Page 23
        Page 24
        Page 25
        Page 26
        Page 27
        Page 28
        Page 29
        Page 30
        Page 31
        Page 32
        Page 33
        Page 34
        Page 35
        Page 36
        Page 37
        Page 38
        Page 39
        Page 40
        Page 41
        Page 42
        Page 43
        Page 44
        Page 45
        Page 46
        Page 47
        Page 48
        Page 49
        Page 50
        Page 51
        Page 52
        Page 53
        Page 54
        Page 55
        Page 56
        Page 57
        Page 58
        Page 59
        Page 60
        Page 60a
        Page 61
        Page 62
        Page 63
        Page 64
        Page 65
        Page 66
        Page 67
        Page 68
        Page 69
        Page 70
        Page 71
        Page 72
        Page 73
        Page 74
        Page 75
        Page 76
        Page 77
        Page 78
        Page 79
        Page 80
        Page 81
        Page 82
        Page 83
        Page 84
        Page 85
        Page 86
        Page 87
        Page 88
        Page 89
        Page 90
        Page 91
        Page 92
        Page 93
        Page 94
        Page 95
        Page 96
        Page 97
        Page 98
        Page 99
        Page 100
        Page 101
        Page 102
        Page 103
        Page 104
        Page 105
        Page 106
        Page 107
        Page 108
        Page 109
        Page 110
        Page 111
        Page 112
        Page 113
        Page 114
        Page 115
        Page 116
        Page 117
        Page 118
        Page 119
        Page 120
        Page 121
        Page 122
        Page 123
        Page 124
        Page 124a
        Page 124b
        Page 124c
        Page 124d
        Page 124e
        Page 124f
        Page 124g
        Page 124h
        Page 124i
        Page 124j
        Page 124k
        Page 124l
        Page 124m
        Page 124n
        Page 124o
        Page 124p
        Page 125
        Page 126
        Page 127
        Page 128
        Page 129
        Page 130
        Page 131
        Page 132
        Page 133
        Page 134
        Page 135
        Page 136
        Page 137
        Page 138
        Page 139
        Page 140
        Page 141
        Page 142
        Page 143
        Page 144
        Page 145
        Page 146
        Page 147
        Page 148
        Page 149
        Page 150
        Page 151
        Page 152
        Page 153
        Page 154
        Page 155
        Page 156
        Page 156a
        Page 156b
        Page 156c
        Page 157
        Page 158
        Page 159
        Page 160
        Page 161
        Page 162
        Page 163
        Page 164
        Page 165
        Page 166
        Page 166a
        Page 167
        Page 168
        Page 169
        Page 170
        Page 171
        Page 172
        Page 173
        Page 174
        Page 175
        Page 176
        Page 177
        Page 178
        Page 179
        Page 180
        Page 181
        Page 182
        Page 183
        Page 184
        Page 185
        Page 186
        Page 187
        Page 188
        Page 189
        Page 190
        Page 191
        Page 192
        Page 193
        Page 194
        Page 195
        Page 196
        Page 197
        Page 198
        Page 199
        Page 200
        Page 201
        Page 202
        Page 203
        Page 205
        Page 206
        Page 207
        Page 208
        Page 209
        Page 210
        Page 211
        Page 212
        Page 213
        Page 214
        Page 215
        Page 216
        Page 217
        Page 218
        Page 219
        Page 220
        Page 221
        Page 222
        Page 223
        Page 224
        Page 225
        Page 226
        Page 227
        Page 228
        Page 229
        Page 230
        Page 231
        Page 232
        Page 233
        Page 234
        Page 235
        Page 236
        Page 237
        Page 238
        Page 239
        Page 240
        Page 241
        Page 242
        Page 243
        Page 244
        Page 245
        Page 246
        Page 247
        Page 248
        Page 249
        Page 250
        Page 251
        Page 252
        Page 253
        Page 254
        Page 255
        Page 256
        Page 257
        Page 258
        Page 259
        Page 260
        Page 261
        Page 262
        Page 263
        Page 264
        Page 265
        Page 266
        Page 267
        Page 268
        Page 269
        Page 270
        Page 271
        Page 272
        Page 273
        Page 274
        Page 275
        Page 276
        Page 277
        Page 278
        Page 279
        Page 280
        Page 281
        Page 282
        Page 283
        Page 284
        Page 285
        Page 286
        Page 287
        Page 288
        Page 289
        Page 290
        Page 291
        Page 292
        Page 293
        Page 294
        Page 295
        Page 296
        Page 297
        Page 298
        Page 299
        Page 300
        Page 301
        Page 302
    Back Cover
        Page 303
Full Text



Nederlands West-Indische Gids

Felhoen Kraal, Mr. Johanna L. G., Menkman, W.R., Westermann, Dr. J.H., Wagenaar Hummelinck, Dr. P., Kruijer, Dr. G.J.


nl



Voorkaft













Nederlands West-Indische Gids




nl



Titelblad



NIEUWE WEST-INDISCHE GIDS










Nederlands West-Indische Gids




nl



Titelblad



NIEUWE WEST-INDISCHE GIDS ONTSTAAN UIT DE WEST-INDISCHE GIDS VOX GUYANAE CHRISTOFFEL BEN BN VEERTIGSTE JAARGANG 'S-GRAVENHAGE MARTINUS NIJHOFF '.-;:,* 1961-1962 ,










Nederlands West-Indische Gids




nl



Titelblad



3WU3IW e ei i o <<// r/^Afj /ervfrf, /nc/urf/nj /At rij/i/ /o fra/ii/a/tf or fo 'TY Afl-R' PRINTED IN THE NETHERLANDS










Nederlands West-Indische Gids




nl





Inhoud


INHOUD VAN DE EEN EN VEERTIGSTE JAARGANG Adhin, J. H., In memoriam Prof. Dr. W. A. Collier (In Memoriam Professor W. A. Collier); portret buiten de tekst 1-3 De immigratie van Hindostanen en de afstand van de Goudkust (The immigration of Hindustanis and the cession of the Gold Coast) 4-13 Burr, Audrey J., Symbolism and ritual among the Akawaio of British Guiana; 9 afb. waarvan 7 buiten de tekst 141-161 Culturele Adviesraad : Verklaring welke is uitgegaan van de Culturele Adviesraad voor het Koninkrijk die van 16-27 oktober 1961 te Piscadera Baai, op Curacao, vergaderde 202-203 Dam, C. F. A. van, Curacao in de eerste jaren na 1634 168-170 Eindredactie, In memoriam Mr. B. de Gaay Fortman (1884-1961) 65 Geijskes, D. C, Het Eerste Internationale Congres voor de Studie van de Prae-Columbiaanse Culturen in de Kleine Antillen (The First International Congress for Study of the Pre-Columbian Cultures in the Lesser Antilles) 272-284 Holthuis, L. B., Nadere gegevens betreffende H. E. van Rijgersma; 2 afb. buiten de tekst 166-167 Kuyp, E. van der, Literatuuroverzicht betreffende de voeding en de voedingsgewoonten van de Boslandcreool in Suriname (Literature on the diet and dietary habits of the Surinam Bush Negro) 205-271








Nederlands West-Indische Gids




nl





Inhoud


VI INHOUD VAN DE EEN EN VEERTIGSTE JAARGANG Lichtveld, Noni, Suriname en 'De Kankantrie' (Surinam and 'De Kankantrie') 46-51 Meilink-Roelofsz, M. A. P., Archivalia betreffende de voormalige Nederlandse Kolonin Essequebo, Demerary en Berbice in het Public Record Office te Londen (Documents in the Public Record Office, London, concerning the former Dutch colonies of Essequebo, Demerary and Berbice) 127-140 Meyer, H., Suriname en het wereldbevolkingsvraagstuk (Surinam and the population problem) 38-45 Oudschans Dentz, F., De Groep West-Indi van het Indisch Genootschap te 's-Gravenhage 56-59 Prins, J., De Islam in Suriname: een orintatie (Islam in Surinam an orientation) I4~37 Realino Janssen, Fr. M., In memoriam Frater M.



Radulphus,i86o,-io,6i; portret buiten de tekst 61-64 Samson, Ph. A., Edward Shenley, lid van het Gemengd Geregtshof tot wering van de Slavenhandel (Edward Shenley, member of the Mixed Court for the Suppression of Slave Trade) 52-55 Steen, L. J. van der, Boeies/>reAmg 171-176 Verin, Pierre, Les Carabes a Sainte Lucie depuis les contacts coloniaux; 2 afb. 66-82 Wagenaar Hummelinck, P., Rotstekeningen van -Curacao, Aruba en Bonaire. Deel III. (Linear rock designs of Curacao, Aruba and Bonaire. Part III); 67 afb. waarvan 29 buiten de tekst 83-126 fitWtogra/tc 177-201, 285-302 Wing, Elisabeth S., Animal remains excavated at the Spanish site of Nueva Cadiz on Cubagua Island, Venezuela 162-165








Nederlands West-Indische Gids




nl





Inhoud


INHOUD VAN DE EEN EN VEERTIGSTE JAARGANG VII BIBLIOGRAFIE Articles (W.H.) 177-201 Separate publications (W.H.) 285-302 BOEKBESPREKING Armand, Sophie, Moon/tgAf wer fiost-.Ru/t, i960 (v. d. S.) 175-176 Leeuwen, Boeli van, De .Rots der S/rutAefiwg, 1959 (v. d. S.) 171-173 Maduro, Antoine J., Docwmt<en w< de jaren 16J9 n J640, u>e/Ae ztcA tn de MreAtvo Genera/ de /ndas' /e SeyiWo 6-t)w(fw e 6/r^fttn^ Ae66n o* rf rfoof d 5^>an;'aarrfew fceraawde p/annen om Ae/ et/ana Cwrafao o^> d# AVrfer/anrfers te Aerwerew. Docwmen/os ..., 1961 (van Dam) 168-170 Miranda, Maria, Z) Kero/oeArtng, 1959 (v. d. S.) '73-175 Verkade, Eline, De Kon^an/We, 1961 (Noni Lichtveld) 46-51








Nederlands West-Indische Gids




nl





Inhoud


NIEUWE WEST-INDISCHE GIDS Redactie Nederland Mr. Johanna L. G. Felhoen Kraal, Prof. Dr. G. J. Kruijer, W. R. Menkman, Dr. J. H. Westermann en Dr. P. Waoenaar Hummeljnck, crtor, Sweelincklaan 84, Bilthoven.



Redactie Suriname Dr. Mr. J. H. Adhin, Dr. C. F. A. Bruijnino, Dr. D. C. Geijskes, W. L. Salm en Mr. H. Pos, rretoru, Postbus agi, Paramaribo.



Redactie Nederlandse Antillen Mr. J. W. Elus, Dr. ir. P. C. Henriq_uez, Dr. H. Hoetink, Dr. C. J. Micklinghoff, Carlos Romer, Raul Romer, Mr. Ergo de los Santos, Dr. L. W. Statius van Eps en Dr. Hans Hermans, Kcrrfarit, Landhuis Brievengat, Curasao.



Eindredactie Dr. C. F. A. Bruijnino, Oegstgeest, Dr. L. W. Statius van Eps, Curasao, en Dr. P. Waoenaar Hummeunck, jcrtaru, Bilthoven. ./Vb. /, augustus 1961, p. 1-60 samengesteld door Redactie Suriname JVo. 2, december 1961, p. 61-203 samengesteld door Redactie Nederland .Yo. 5, mei 196a, p. 204-303 samengesteld door Redactie Suriname








Nederlands West-Indische Gids




nl





Inhoud










Nederlands West-Indische Gids




nl
Adhin, J. H.


In memoriam Prof. Dr. W. A. Collier



-;. _;.?-.--.> Professor Dr. W. A. Collier










Nederlands West-Indische Gids

Adhin, J. H.


nl

Adhin, J.H.



In memoriam Prof. Dr. W. A. Collier


J. H. ADHIN IN MEMORIAM PROF. DR. W. A. COLLIER Na een langdurige en ernstige ziekte is Prof. Dr. W. A. Collier op i oktober i960 in de leeftijd van 64 jaar te Amsterdam overleden. Geboren en getogen in Duitsland studeerde hij medicijnen te Berlijn, Greifswald en Mnchen. Hij was korte tijd werkzaam bij het Rode Kruis en werd in 1921 assistent in het Paul-Ehrlich Instituut te Frankfurt, waar hij een aantal parasitologische en chemotherapeutische onderzoekingen verrichtte. In 1925 maakte hij een studiereis naar Venezuela, en was daarna drie jaar lang werkzaam als hoofd van een parasitologische afdeling te Buenos Aires. In 1928 werd hij wetenschappelijk medewerker aan het Robert Koch Instituut te Berlijn, in welke hoedanigheid hij een groot aantal publicaties op het gebied van chemotherapie, parasitologie en experimenteel kankeronderzoek het licht deed zien.



Vanwege de politieke situatie moest Collier's briljante carrire in Duitsland echter abrupt worden afgebroken: in 1935 verliet hij vrijwillig het Nazi-land en werd medewerker aan het Instituut voor Praeventieve Geneeskunde te Leiden, waar hij zijn onderzoekingen over chemotherapie en tumoren voortzette.



In 1937 vertrok hij naar het toenmalige Nederlands-Indi, waar hij eerst hoofd werd van de Serologische Afdeling van het Eykman-Instituut te Batavia, en later (in 1941) van de Lyssaafdeling van het Instituut Pasteur te Bandoeng. Daar hij zich niet voor Hitler wilde uitspreken werd de Duitser Collier met zijn gezin door de Japanners genterneerd. Na de oorlog bekleedde hij tot 1950 zijn oude positie te Bandoeng. In deze 'Indische periode' verschenen talrijke publicaties over virusziekten van mens en dier, over leptospirosen en polyarthritis van dieren en over verschillende serologische en chemotherapeutische onderwerpen van zijn hand.



Met het vertrek van de Nederlanders uit Indonesi moest ook Collier (die in 1948 tot Nederlander was genaturaliseerd) zijn








Nederlands West-Indische Gids

Adhin, J. H.


nl

Adhin, J.H.



In memoriam Prof. Dr. W. A. Collier


2 J. H. ADHIN activiteiten staken in het land, waar hij met grote toewijding had gewerkt. In 1951 werd hij hoofd van het Bacteriologisch Laboratorium te Paramaribo, in welke hoedanigheid hij een reeks nieuwe problemen bestudeerde (zoals histoplasmose en encephalitis) en een werkzaam aandeel had in de bestrijding van de paralytische rabis die onder het vee was uitgebroken.



In 1957 vertrok hij via Trinidad (waar hij zich op de hoogte stelde van de lepra-onderzoekingen) naar Nederland, waar hij hoofd werd van de onderafdeling voor Microbiologie van het Instituut voor Tropische Hygine en Geografische Pathologie van het Koninklijk Instituut voor de Tropen te Amsterdam. Hier verrichtte hij een reeks onderzoekingen over het gele-koortsvirus en kanker, ondanks het feit dat hij kort na aankomst door een ernstige ziekte werd getroffen, welke tenslotte de oorzaak van zijn dood werd.



Collier had een verbazende werkkracht, waarvan de ongeveer 200 publicaties over de meest uiteenlopende onderwerpen getuigen. Het na-oorlogse Duitsland erkende zijn verdiensten door hem in 1958 te rehabiliteren en hem de titel van Wissenschaftlicher Rat en Professor te verlenen. Maar niet alleen in zijn eigen medisch vak was Collier een vooraanstaande figuur; hij hield zich ook diepgaand bezig met de geesteswetenschappen. Hij was goed thuis in de Westerse psychologie (vooral van Jung) en in de parapsychologie (waarover hij onvermoeid lezingen hield in Suriname), en hij was begonnen met de studie van de Indische filosofie en psychologie (Vedanta en Yoga). Synthese tussen het oosterse en het westerse denken was zijn ideaal, getuige zijn mooi boekje over Moderne Mysfo'e&, dat hij in Paramaribo het licht deed zien.



Vanaf de oprichting van de Fo* GwyaMac was Collier redacteur van dit tijdschrift, waarin ook enkele Duitse vertalingen van gedichten van zijn hand zijn verschenen. Toen in i960 de iVYewwe Wes<-/n<ftscAe Gi<2s ontstond bleef hij lid van de 'Redactie Suriname', hoewel hij ernstig ziek was. Helaas heeft hij van het eerste nummer (verzorgd door zijn Redactie) geen kennis kunnen nemen, omdat korte tijd na de verschijning ervan hij het tijdelijke met het eeuwige verwisselde.



Collier heeft zeer veel van Suriname gehouden, en toen hij in 1957 vertrok schreef hij aan ons in Nickerie, dat het hem zwaar viel "afscheid te nemen van een land, dat ik van harte








Nederlands West-Indische Gids

Adhin, J. H.


nl

Adhin, J.H.



In memoriam Prof. Dr. W. A. Collier


IN MEMORIAM PROF. DR. W. A. COLLIER 3 heb leren waarderen en van de vele mensen die ik daar ontmoeten kon en die voor mij heel veel betekenen. Ik heb nergens en nooit zoveel vriendelijkheid en hartelijkheid ondervonden". Suriname heeft door het heengaan van deze rechtschapen mens dan ook een gevoelig verlies geleden, en de wetenschappelijke wereld verloor in hem een bijzonder toegewijde en harde werker.



Requiescat in pace! Om, sAan/j, sAanfr, s/wn/i.' Utrecht, oktober i960.



In Memoriam Professor W. A. Collier The well-known bacteriologist and humanist W. A. Collier died in Amsterdam on 1st October i960 at the age of 64 years.



Being a German, who later became a Dutch subject, he had much to suffer from Hitler and the Second World War (he was in an internment camp in Indonesia).



Collier's many research activities in the fields of parasitology, chemotherapy and virology earned him a good reputation, and he did constructive work in many countries of the world (Germany, Venezuela, Argentina, the Netherlands, Indonesia, Surinam). Witness to his ceaseless activity is borne by his 200-odd publications on various subjects, and by the fact that at the time of his death he was carrying out research on yellow fever and cancer.



Collier was also much interested in the humanities. He was wellversed in Western psychology and parapsychology, and he was studying Indian philosophy and psychology (Vedanta and Yoga). Synthesis between East and West was his ideal, as may be gathered from his beautiful little book Aforfe-!* Mysfte* (Modern Mysticism).



Right from the very start with Ko# Guyana* Collier was a member of the editorial board of this periodical. It is a pity that it was not given to him to see the first number of the Mua) H^sf-ZttdwcAe Gwfc.



His death means a great loss to Surinam in particular and to the scientific world in general.








Nederlands West-Indische Gids

Adhin, J. H.


nl

Adhin, J.H.



De immigratie van hindostanen en de afstand van de goudkust


J. H. ADHIN DE IMMIGRATIE VAN HINDOSTANEN EN DE AFSTAND VAN DE GOUDKUST Toen na de afschaffing van de slavernij het te verwachten was, dat na de opheffing van het staatstoezicht het arbeidsvraagstuk in Suriname zeer nijpend zou worden, besloot de Nederlandse Regering stappen te nemen om werkkrachten uit het toenmalige Brits-Indi te werven, daar de Hindostaanse immigranten in de Engelse en Franse kolonin bijzonder goed voldaan hadden. Een moeilijkheid echter was, dat deze gewilde arbeiders de onderdanen van een vreemde mogendheid waren. En daarom werd op 8 september 1870 een tractaat gesloten tussen Nederland en Engeland, dat op 20 januari 1872 werd afgekondigd.* Dit tractaat maakte het mogelijk, dat op 26 februari 1873 het zeilschip 'La//a /?ooM' de haven Calcutta kon verlaten, en dat op 5 juni 1873 de eerste groep van 410 Hindostanen voet aan wal kon zetten in Suriname,* in hetzelfde jaar gevolgd door nog vier groepen van 580, 652, 477 en 422 personen.



Over de totstandkoming van dit voor Suriname zo belangrijke tractaat vinden wij zowel in de oudere als in de nieuwere literatuur vermeld, dat Engeland deze concessie aan Nederland deed in ruil voor de afstand van de Nederlandse bezittingen aan de kust van Guinea (Goudkust). Officieel wordt deze mededeling gedaan in het Immigratie-Rapport,^ waarop wij jammer genoeg niet de hand konden leggen toen we dit artikel schreven.



Naar dit rapport verwijzend, schrijft de Klerk ': "Dit recht (n.l. de werving en inscheping in Brits-Indi van arbeiders voor Suriname) zou Nederland verkregen hebben in ruil voor het bezit van onze kolonie aan de kust van Gutma (GoW&ks), die inder-Opgemerkt dient te worden, dat deze immigranten wel de eerste Hindostanen rechtstreeks uit India waren, doch niet de eerste Hindostanen die naar Suriname kwamen; immers, in 1869 waren er reeds 46 Hindostanen uit Brits-Guyana gearriveerd, in 1870 gevolgd door 24 Hindostanen uit West-Indi. (Vide: Koloniaal Verslag van die jaren).








Nederlands West-Indische Gids

Adhin, J. H.


nl

Adhin, J.H.



De immigratie van hindostanen en de afstand van de goudkust


DE IMMIGRATIE DER HINDOSTANEN 5 daad in diezelfde tijd aan Engeland overging ... De Koloniale Verslagen zwijgen echter over deze conditie." Duidelijker (en uitgebreider) schrijft Kruijer*: "De immigratie van Hindostanen in Suriname was het gevolg van een in 1872 gesloten verdrag tussen Nederland en Groot-Brittanni, waarbij Engeland de Nederlandse bezittingen aan de Goudkust ontving (plantage-arbeiders konden daar niet meer worden gehaald !) en Nederland het recht kreeg om in Brits-Indi arbeidskrachten voor Suriname te werven. Bovendien deed Engeland afstand van zijn aanspraak op Atjeh, waarna de Nederlanders in dit gebied de vrije hand kregen en in 1873 de Sultan van Atjeh de oorlog verklaarden." Het meest recente voorbeeld van deze zienswijze vonden wij in het artikel van Meijer in het standaardwerk over de Nederlandse geschiedenis, waarin staat: "In 1870 kwam een tractaat tot stand, waarbij Engeland toestemming tot immigratie verleende, in ruil voor het afstaan van de Goudkust van Afrika. De overeenkomst werd in 1872 afgekondigd en in 1873 kwam het eerste schip met immigranten in Paramaribo aan." Intussen blijkt deze opvatting niet juist te zijn en heeft er helemaal geen verband bestaan tussen de afstand van de bezittingen aan de kust van Guinea en de totstandkoming van het tractaat voor de werving van Hindostanen voor Suriname. Het misverstand kon ontstaan, doordat drie tractaten (het Siak-tractaat, het wervingstractaat en het Goudkust-tractaat) gelijktijdig door het Parlement werden behandeld en alle drie zelfs op dezelfde dag aan de Eerste Kamer werden aangeboden.



Dit nieuwere inzicht danken wij aan het onderzoek van Mej.



Mollema,* die zich heeft bezig gehouden met de beantwoording van de vraag, of de Goudkust aan Engeland werd afgestaan in ruil voor de verkrijging van de vrije hand in Atjeh, zoals altijd beweerd wordt, en die tot de conclusie kwam, dat zulks niet het geval was: hoewel beide tractaten gezamenlijk en gelijktijdig tot stand kwamen, heeft er helemaal geen verband tussen de twee bestaan.



Ofschoon zij zich niet expliciet heeft ingelaten met de beantwoording van de vraag, of de afstand van de Goudkust geschiedde in ruil voor de werving van Hindostanen, kunnen wij uit het in haar betoog verwerkte materiaal duidelijk concluderen, dat er van een compensatie van het ene voor het andere geen sprake kan zijn geweest. _.,,.-,,...,, ./_,-.,,_>, ai- s'-rf








Nederlands West-Indische Gids

Adhin, J. H.


nl

Adhin, J.H.



De immigratie van hindostanen en de afstand van de goudkust


6 J. H. ADHIN Bij het schrijven van zijn bijdrage schijnt Meijer niet op de hoogte te zijn geweest van dit artikel, anders zou hij beslist rekening hebben gehouden met wat daarin verwerkt is. Voor een juist begrip van deze kwestie schijnt het niet van belang ontbloot te zijn een en ander wat nader te bezien. Bij onze uiteenzetting zullen wij herhaaldelijk putten uit het verhelderende artikel van Mej. Mollema.* Het blijft een merkwaardig feit, dat slechts enkele jaren voor de Europese mogendheden een wedloop om het bezit van kolonin in Afrika begonnen, Nederland zich vrijwillig uit het laatste deel van zijn eens zo uitgestrekte Afrikaanse bezittingen terugtrok.



Krachtens een tractaat, dat op 17 februari 1872 bekrachtigd werd, vond op 6 april 1872 de plechtige overdracht van de Goudkust aan Engeland plaats. In de proclamatie van overdracht stond o.a. "dat de onvoldoende staat van zaken ter Kuste van Guinea sedert vele jaren 's Konings aandacht heeft getrokken.



Zijner Majesteits wensch om aldaar vrede en rust te verzekeren, gelijk die elders in de Nederlandsche bezittingen heerschen, bleef onvervuld." Reeds uit deze proclamatie blijkt, dat er moeilijkheden bestonden, die Nederland niet kon overwinnen en die het deden besluiten om het gebied af te staan. Deze moeilijkheden vonden haar oorzaak in de veroveringszucht van Ashanti, welke telkens leidde tot oorlogen met Fanti, en waarbij zowel Nederland als Engeland betrokken raakten. In 1826 werd zelfs het bestaan van de Europese nederzettingen bedreigd, en toen al polste Nederland Engeland over een eventuele overname, terwijl Engeland ook overwoog zich terug te trekken. Engeland's positie werd echter versterkt onder de bekwame gouverneur George Maclean, door het sluiten van een voordelig tractaat met Ashanti in 1831.



Nu brak een tijd van rust en welvaart aan en in 1859 deed Engeland een voorstel om de Nederlandse bezittingen voor 50 a 60.000 pond sterling over te nemen. Toen echter in 1863 er toch weer een Ashanti-Fanti oorlog uitbrak, raakten de Engelsen in zo'n moeilijk parket, dat ze in 1865 nogmaals overwogen de Goudkust te verlaten. Tijdens onze studie werd onze aandacht op dit artikel gevestigd door Prof. Dr. W. Ph. Coolhaas, die wij dan ook voor het hierdoor gewonnen inzicht zeer erkentelijk zijn. Onze dank ook aan de Uitg. Van Gorcum & Co (Assen) en aan Mej. Mollema voor de verleende toestemming om van het artikel gebruik te maken.








Nederlands West-Indische Gids

Adhin, J. H.


nl

Adhin, J.H.



De immigratie van hindostanen en de afstand van de goudkust


DE IMMIGRATIE DER HINDOSTANEN 7 Intussen was in Nederland reeds meermalen het verlaten van de Goudkust overwogen. Naarmate de kolonie ruimere staatsbijstand behoefde, werd steeds dringender de vraag in de Volksvertegenwoordiging gesteld, of het behoud van deze schadepost voor Nederland wel verantwoord was. In 1863 antwoordde de regering, dat "mogt zich te eeniger tijd de gelegenheid voordoen om van die bezittingen op voordeelige voorwaarden afstand te doen, men de zaak alsdan in overweging zou kunnen nemen".



Maar tussen 1865 en 1868 sprak ze zich tegen afstand uit, waarbij ze echter verzweeg, dat Engeland bij het polsen over deze kwestie zich volstrekt ongenegen tot overname had getoond! In 1868 was de Waal Minister van Kolonin geworden, die zich toelegde op krachtige bezuiniging van de koloniale uitgaven, om welke reden hij op 4 december 1868 tot de Minister van Buitenlandse Zaken het verzoek richtte "te willen overwegen de wijze waarop c.q. de loslating der genoemde kolonin (n.l. de kolonin die lastposten voor Nederland waren, in het bijzonder Curacao en Goudkust) door Zr Ms Gezantschappen zou kunnen worden bevorderd". Echter kwam van de afstand voorlopig niets, omdat Minister Roest van Limburg, hoewel geheel instemmend met de zienswijze van zijn ambtgenoot, geen officieuze stappen durfde te doen zonder eerst machtiging van de Koning bekomen te hebben.



Minister de Waal legde daarom, in overeenstemming met de Ministerraad, op 17 april 1869 aan de Koning een rapport voor, waarin hij wees op de penibele situatie in Afrika. Volgens hem stond men thans op een keerpunt in de politiek ten aanzien van de Goudkust, en hij stelde de vraag, of het niet "in het wezenlijk belang der betrokken volkeren zou zijn, dat Nederland zich van de Kust van Guinea terugtrok?". De Koning zond dit rapport aan de Raad van State, die op 1 juni 1869 een geheel afwijzend advies uitbracht, zodat deze kwestie voor ongeveer een jaar van de baan was.



Met medeweten van de Minister van Kolonin werden echter door Commissaris Nagtglas "op bedekte wijze informatin ingewonnen" naar een eventuele bereidheid tot overname bij de Franse en Engelse Goudkust autoriteiten, terwijl de Minister van Buitenlandse Zaken de Engelse gezant in Nederland, Vice-Admiraal Harris, van een en ander op de hoogte had gesteld.



Maar dit alles werd verzwegen, toen de Waal op 21 mei 1870 In het artikel van Mej. Mollema staat bij vergissing: 17 april 1870.








Nederlands West-Indische Gids

Adhin, J. H.


nl

Adhin, J.H.



De immigratie van hindostanen en de afstand van de goudkust


8 J. H. ADHIN aan de Koning schreef: "De Regeering van Groot-Britanni deed (vertrouwelijk) het voorstel de Nederlandsche bezittingen ter Kuste van Guinea over te nemen". Op 21 juni 1870 bracht de Raad van State een gunstig advies uit, met aantekening dat niet op financile basis, doch "slechts in verband met de verzekering van ons gezag en van onzen invloed in Oost-Indi" tot eventuele afstand mocht worden overgegaan.



Nu konden de onderhandelingen met Engeland worden geopend, waarbij de Nederlandse regering, zonder een officieel voorstel van de Engelsen daartoe af te wachten, zelf er mee begon. Dit "provoceeren" (zoals Minister de Waal het noemde) toont duidelijk, hoe hoog de kwestie Nederland zat en hoe snel het ervan bevrijd wilde zijn! Vanaf de aanvang van de onderhandelingen stelde de Engelse regering zich dan ook op het standpunt, dat zij Nederland door het van deze schadepost te ontlasten, een gunst bewees, waarvoor geen compensaties nodig waren! Het is nu al duidelijk, dat de afstand van de Goudkust aan Engeland niet kan worden gezien als een compensatie voor de werving van Hindostanen, noch als een ruil voor de verlening van de vrije hand in Atjeh.



Sedert enige tijd was Nederland namelijk bezig om een herziening te verkrijgen van het Sumatra-tractaat, dat verbood om Engeland van de handel ep Sumatra uit te sluiten. Nadat in 1858 Siak en onderhorigheden zich onder Nederlands gezag hadden gesteld, waren de betrekkingen met Atjeh slechter geworden, waardoor Nederland dringend het tractaat veranderd wenste.



Aan de andere kant hadden de Engelsen ook belang bij de herziening, daar ze het niet konden velen dat het Sumatra-tractaat aan Nederland toestond om de Engelse handelaars in dit gebied invoerrechten tot het dubbele van die voor zijn eigen onderdanen te heffen. Onderhandelingen over deze kwestie werden op 19 september 1868 geopend en leidden tot een ontwerp-tractaat, waarbij Engeland van alle protesten tegen gezagsuitbreiding in Siak afzag in ruil voor de afschaffing van de differentile rechten.



Intussen hadden onderhandelingen om te komen tot werving van Hindostanen in het toenmalige Brits-Indi om als arbeidskrachten te dienen voor de plantages in Suriname, geleid tot de opstelling van een ander tractaat. De ontwerptractaten voor de werving en voor Siak waren reeds ter tekening gereed, toen de kwestie van de Goudkust op de proppen kwam, zodat bezwaarlijk kan worden volgehouden, dat de afstand van de Goudkust geschiedde in ruil voor het recht om Hindostanen te werven of








Nederlands West-Indische Gids

Adhin, J. H.


nl

Adhin, J.H.



De immigratie van hindostanen en de afstand van de goudkust


DE IMMIGRATIE DER HINDOSTANEN 9 als compensatie voor het verlenen van de vrije hand in Sumatra.



En nog duidelijker blijkt dit, wanneer wij het verdere verloop van het Goudkust-tractaat nagaan.



Op 11 juli 1870 stelde de Minister van Buitenlandse Zaken de Engelse gezant officieel de overname van de Goudkust voor, mits aan het wervingstractaat een ruimere toepassing werd gegeven en het Siak-tractaat in die zin werd uitgebreid, dat Nederland ontslagen werd van de belofte inzake de eerbiediging van Atjeh's onafhankelijkheid. In zijn brief van 14 juli 1870 deelde Lord Granville, Secretary of State for Foreign Affairs, mede "with considerable surprise" te hebben gelezen, dat de Nederlandse regering aan de afstand van de Goudkust voorwaarden had verbonden, die moesten leiden tot heropening van de onderhandelingen over tractaten, die reeds "by mutual consent" waren geregeld. "To these suggestions I have to reply that Her Majesty's Government are not disposed to enter upon fresh negotiations on these subjects or to reopen those already closed".



Deze mededeling was een koude douche voor Nederland, dat in deze kwestie bijzonder zwak stond, niet alleen omdat er reeds overeenstemming was bereikt inzake het wervings- en het Siaktractaat, maar nog meer omdat Nederland zelf het initiatief tot de afstand van de Goudkust had genomen en het Engelse voorstel tot overname had uitgelokt. Vandaar dan ook, dat Nederland niets anders kon doen dan bakzeil halen, en zonder aan enige verdere concessies te denken op 8 september 1870 de ontwerptractaten over Siak en de werving van Hindostanen in hun oorspronkelijke vorm tekende! De Engelsen hadden echter ook bezwaar tegen het concept betreffende de afstand van de Goudkust, en Nederland kwam hierin aan al hun wensen tegemoet. Engeland verzocht het Siaktractaat en het wervingstractaat bij de behandeling in de Staten-Generaal samen te koppelen: mocht het eerste tractaat niet worden aangenomen, dan zou de werving van Hindostanen evenmin worden toegestaan. Minister de Waal wiens pogingen om Engeland te bewegen de overname te compenseren door een voordelige toepassing van de reeds gesloten tractaten, waren mislukt zag in dit verzoek een middel om zijn prestige te redden.



Hij stelde Engeland als tegenprestatie voor koppeling van het Siak- en het wervingstractaat op zijn beurt een koppeling van deze beide tractaten met het Goudkust-tractaat voor, waardoor niet alleen alle drie tractaten gelijktijdig zouden worden behandeld, maar ook met elkaar zouden staan of vallen. Daar








Nederlands West-Indische Gids

Adhin, J. H.


nl

Adhin, J.H.



De immigratie van hindostanen en de afstand van de goudkust


10 J. H. ADHIN Engeland hiertegen geen bezwaar had, werd op 24 oktober 1870 Harris gemachtigd door Granville om het gewijzigde concept goed te keuren.



Met de verbinding van het lot van de drie tractaten aan elkaar bereikte de Waal, dat de indruk kon worden gevestigd, dat de afstand van de Goudkust diende tot compensatie van de Engelse erkenning van de Nederlandse souvereiniteit over Siak en van de toestemming tot werving van Hindostaanse immigranten in het toenmalige Brits-Indi. En tegelijkertijd bereikte hij ermee, dat de Volksvertegenwoordiging verplicht werd om voor de afstand te stemmen, daar ze zich er wel voor zou hoeden om door afstemming van het ene tractaat ook over het lot van de beide andere tractaten te beslissen! Alles dreigde weer te mislukken, toen de intussen demissionair geworden Minister van Buitenlandse Zaken weigerde te tekenen: Roest van Limburg was blijkbaar onder de indruk gekomen van de hevige protesten, die de Nederlandse pers deed horen na het uitlekken van de overdrachtsplannen. De nieuwe Minister van Kolonin, van Bosse, vond het ook gewenst om de samenhang tussen de drie tractaten te niet te doen. Maar de nieuwe Minister van Buitenlandse Zaken, Gericke van Herwij nen, 3j} ZJiJfe? fliJ jlSJrJliJk. en wilde dat de zaak snel haar beslag zou krijgen. Vooral met het oog op de gespannen toestand aan de Goudkust werd het reeds door de Waal opgesteld rapport op 13 februari 1871 aan de Koning voorgelegd, die op 23 februari zijn volmacht verleende, zodat op 25 februari 1871 des voormiddags te 11 uur de Ministers Gericke en van Bosse ter ener en Vice-Admiraal Harris ter anderer zijde het ontwerptractaat tekenden, waarbij de Goudkust aan Engeland werd overgedragen tegen een schadeloosstelling voor gebouwen en inventaris voor een nader te bepalen bedrag (maximaal 24.000 pond sterling).* In zijn advies van 4 april 1871 sprak de Raad van State een hoogst afkeurend oordeel uit, zowel over de wijze van onderhandelen (door vooruit te lopen op het officile Britse voorstel, waardoor de overname een gunst van Engeland werd) als over de strekking en aard van het tractaat zelf, en stelde voor om nogmaals contact met Engeland op te nemen voor de verkrijging van betere compensaties. De Ministers antwoordden, dat geen redelijk argument voor het behoud van de Goudkust kon worden gevonden, en vreesden dat de kans, dat wanneer het Op 1 januari 1873 ontving Nederland een bedrag van / 46.939,62 aan schadeloosstelling plus rente.








Nederlands West-Indische Gids

Adhin, J. H.


nl

Adhin, J.H.



De immigratie van hindostanen en de afstand van de goudkust


DE IMMIGRATIE DER HINDOSTANEN XI Engelse Parlement eenmaal in deze zaak zou worden gemengd, dit het tractaat zou verwerpen, niet uitgesloten moest worden geacht. De Ministers verzwegen echter, dat tengevolge van de gebeurtenissen aan de Goudkust, de Engelsen de laatste maanden een voortdurend groter wordende tegenzin tot overname aan de dag legden! Daar de Nederlandse regering het risico van een heropening van de onderhandelingen niet aandurfde, werd het advies van de Raad van State niet opgevolgd. Op 23 april 1871 werden bij Koninklijke Boodschap de gedeelten der tractaten, die de goedkeuring der Staten-Generaal behoefden, aan de Tweede Kamer aangeboden. Hier werd de regering fel aangevallen en er vielen zelfs uitdrukkingen als "een brevet van onmacht", "schande voor de nationale eer" en "een vlek op de Nederlandsche vlag".



Beide Ministers meenden evenwel, gezien de moeilijke stand van zaken aan de Goudkust, de afstand nadrukkelijk te moeten aanbevelen. Tenslotte werd het tractaat van afstand op 2 juli 1871 met 34 tegen 30 stemmen toch aangenomen, maar tegen de verwachting in werd het Siak-tractaat met 36 tegen 38 stemmen verworpen! Aangezien de tractaten connex waren, zou nu ook het Goudkust-tractaat moeten worden teruggenomen (evenals het wervingstractaat). Daarom wendde de regering zich weer tot Engeland, dat tot hervatting van de onderhandelingen bereid bleek.



Op 16 oktober 1871 werd overeenstemming bereikt, waarbij Engeland de vrije hand in Atjeh aan Nederland toestond. Wat Minister de Waal dus met de overdracht van de Goudkust niet had kunnen bereiken, stond Engeland nu toe, omdat de differentile rechten op het spel stonden! Na deze nieuwe ontwikkeling verliepen de behandeling van het Atjeh-tractaat en de herbehandeling van het wervingstractaat in de Tweede Kamer bijzonder vlot, ofschoon verscheidene leden de vraag stelden, waarom ook het Goudkust-tractaat niet weer aan het oordeel van de Kamer werd onderworpen. Alle drie tractaten werden op dezelfde dag aangeboden aan de Eerste Kamer, die de regering haar critiek ook niet spaarde; zo werd er opgemerkt: "voor de afstand bestaat eigenlijk geen ander motief dan de geldkwestie en deze beweegreden kan bezwaarlijk als eervol worden aangemerkt". Toch werd het Goudkust-tractaat op 17 januari 1872 met 29 tegen 6 stemmen aanvaard.



Uit het voorgaande is duidelijk gebleken, dat hoewel de drie tractaten gezamenlijk en gelijktijdig tot stand kwamen, en hoe-








Nederlands West-Indische Gids

Adhin, J. H.


nl

Adhin, J.H.



De immigratie van hindostanen en de afstand van de goudkust


12 J. H. ADHIN wel Minister de Waal zijn uiterste best heeft gedaan om te compenseren, er van een afstand van de Goudkust in ruil voor het recht om Hindostanen te werven of voor het verkrijgen van de vrije hand in Atjeh helemaal geen sprake is geweest. Toch is er verband gelegd zowel door tijdgenoten als door het nageslacht.



Zoals uit de door ons aan het begin geciteerde recente literatuur blijkt, beschouwt men nog steeds de afstand van de Goudkust als een compensatie voor de immigratie van Hindostanen. En Mej. Mollema schrijft, dat men in de afstand der Goudkust nog steeds een compensatie ziet voor het verkrijgen van de vrije hand in Atjeh. Wij kunnen volkomen met haar instemmen, wanneer ze zegt, dat zulks wellicht een onbewuste poging is om de bittere pil van nationale onmacht te vergulden.



AANTEKENINGEN 1. Wet van 20 januari 1872. Stbl. No. 4.; K.B. van 22 maart 1872 No. 27; Publicatie van 3 mei 1872 (G.B. No. 8). Het tractaat van 8 september 1870 is gepubliceerd in S^ecia/e We/geving o/> de /mmigra/ie en Ko/omsafte van Suriname. Leiden, zonder jaartal, p. 15-36. 2. Immigratie-Rapport. Bijlage III p. xvi. (genoemd in de Klerk) 3. C. J. M. de Klerk: Z)e /mmigrofie der Hindosfanen in Suriname. Amsterdam 19,32^ p. ^Oj n. 22. 4. G. J. Kruijer: Suriname en i/n BuurZanden. LicA/feAen in Ae< Oerwoud van Guyana. Meppel 1953, p. 72. 1 5. J. Meijer: Suriname en de Nederlandse Antillen. 1795-1945. In: | .4/gemene Geschiedenis der Neder/anden. Deel XII. Zeist 1958, p. 286. 6. A. M. P. Mollema: De Afstand der Nederlandse Bezittingen ter Kuste van Guinea aan Engeland in 1872. In: Faria Historica. Assen 1954, p. 215-242. 7. NederZandscAe Sfaafccouran/ April 1872. (genoemd in Mollema) ' ' SUMMARY -:--_ > _-*"_ '': " THE IMMIGRATION OF HINDUSTANIS AND -THE CESSION OF THE GOLD COAST It is generally held, both in the older and in the recent literature on Surinam, that the treaty between the Netherlands and England in 1870, under which the immigration of Hindustanis in Surinam became possible, was concluded as a compensation for the cession of the Dutch possession of the Gold Coast to England.



The author, drawing from recent historical research, falsifies this contention and shows that there cannot have been any connection between these two treaties, because the treaty for recruitment of labourers in








Nederlands West-Indische Gids

Adhin, J. H.


nl

Adhin, J.H.



De immigratie van hindostanen en de afstand van de goudkust


DE IMMIGRATIE DER HINDOSTAMEN 13 British India was ready for signing, when the subject of the Gold Coast was broached.



The present article deals in a rather detailed manner with the activities concerning the conclusion of these treaties, especially of the Gold Coast treaty. From this discussion it becomes clear that, although the Minister of Colonies, de Waal, did his utmost best to compensate, there cannot be any talk of a barter in this matter.



The misunderstanding could arise because three treaties (the recruitment treaty, the Gold Coast treaty and the Siak treaty) were simultaneously considered by the Dutch Parliament; as a matter of fact, the three treaties were presented to the First Chamber on the same day. With this manipulation de Waal succeeded in creating the wrong impression of compensation. '-? !;*:>.'" ';:, _.'''_ ,_:,!,-.-.. ;,,-;*; - ..-,








Nederlands West-Indische Gids

Adhin, J. H.


nl
Prins, J.


De islam in Suriname : een orientatie



J. PRINS* DE ISLAM IN SURINAME: EEN ORINTATIE Dr. C. J. M. de Klerk CssR begint zijn bekende boek: De tmrntgra/ie rfer //tWostanen in Swri'name (1953), met de opmerking, dat de emigratie van Indirs naar Suriname in de jaren 1873-1916 .. slechts een phase was "van een omvangrijke uittocht, die gedurende vele eeuwen uit het oude stamland van culturen en religies naar de meest verschillende hemelstreken heeft plaats gehad". In de 19e eeuw zo zegt hij verder waren het niet meer mensen uit de hoogste lagen der Indische maatschappij, die emigreerden, zoals duizend en meer dan duizend jaar vroeger, maar de allerarmsten, de meest berooiden uit alle kasten. Men kent de geschiedenis: Het grote gebrek aan plantage-arbeiders, dat door de afschaffing der slavernij optrad, eerst in Engelse gebieden (sinds 1834) later ook in andere, deed ondernemers (eerst) en ook Regeringen (later) uitzien naar nieuwe werkkrachten. Zo kwamen Hindostanen als aangeworven contractarbeiders sinds 1873 naar Suriname, schip na schip. Veel eerder zijn er Hindostaanse contractarbeiders 'aangebracht' in Mauritius, Trinidad, Jamaica, Brits Guyana, en waar niet al. In onze eeuw vormen de nakomelingen van Indische (contract)arbeiders een aanzienlijk deel van de bevolking van vr uiteenliggende landen en gebieden, zoals Malakka (Malaya) en de Fidji-eilanden, Mauritius en Natal, Trinidad en Brits Guyana.^ 1 Prof. Dr. J. Prins, buitengewoon hoogleraar in de niet-Westerse sociologie aan de Rijksuniversiteit te Utrecht, bezocht Suriname in i960, voor het doen van rechtssociologische onderzoekingen. Zijn reis werd gefinancierd door de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Suriname -Nederlandse Antillen (Wosuna). Dit artikel is een eerste pennevrucht over hetgeen de auteur in Suriname heeft ervaren en opgetekend. (Eindred.) Vergelijk: de Klerk, o.c, p. 8 v.v., 30-32. In i960 verscheen een zeer belangwekkend boek van Dr. Hilda Kuper : /dtan />eo/>fe n










Nederlands West-Indische Gids

Prins, J.


nl
Prins, J.


De islam in Suriname : een orientatie



DE ISLAM IN SURINAME 15 Belangrijk, zeer belangrijk naar getal en naar economische betekenis zijn, zoals bekend mag worden geacht, de Hindostanen voor Suriname. Onder de Surinamers van thans vormen zij naar getalsterkte de tweede groep. Suriname's bevolking, hoewel nog betrekkelijk gering van omvang, is snel groeiende. De grote gemengde groep der Surinaamse Creolen zou, volgens een ongepubliceerde berekening, uitgevoerd door Suriname's Algemeen Bureau voor de Statistiek, van ruim 100.400 in de laatste twee jaren voor i960 zijn gestegen tot 115.400; die der Hindostanen van 85.400 tot 93.600. De Javaanse groep zou echter aan deze snelle toeneming niet of nauwelijks deel hebben. Bij de vragen, die deze mededeling oproept, wordt hier thans niet stilgestaan.



De volkstelling van 1950, voorzover de uitkomsten daarvan tot nog toe gepubliceerd zijn, levert geen gegevens omtrent n belangrijke sociale en culturele vraag, n.l. die naar de godsdienst.



De immigratie van 1873 en volgende jaren heeft twee 'nieuwe' godsdiensten in het Surinaamse cultuurpatroon ingeweven: Hindoesme en Islam.



Het onderwerp van dit opstel doet allereerst de vraag rijzen: hoeveel Islamieten zijn er feitelijk in Suriname? Men kan daartoe allereerst praktisch alle mensen van Javaanse herkomst rekenen: immers, het aantal Christenen onder hen is gering.



Maar hoe groot is het aantal Moslims van Voorindische herkomst in Suriname? Dr. de Klerk heeft indertijd berekend, dat het percentage Moslims, dat zich onder deze immigranten bevond, tenminste 17^% van het totaal was. Nemen wij aan, dat de verhoudingen onder hen ongeveer dezelfde zijn gebleven, dan dienen wij hun tegenwoordig getal op 16 a 17.000 te stellen*.



In deze verhandeling wordt alleen over de Moslims, hun culturele en sociale positie in Suriname, een orinterende inleiding gegeven.2 Niettemin is het niet overbodig te zeggen, dat daarbij bepaalde belangrijke zaken onbesproken moeten blijven, of alleen kort vermeld worden, zoals de samenhang, in alle verscheidenheid, tussen niet-Moslimse en Moslimse Hindustani's, (Natal University Press). Zie vooral haar beschouwingen over het bijzondere karakter van en de motieven voor deze recente Indische emigraties: Part one. Chapter I, Selective migration. Zie ook Dr. G. J.



Kruijer: 5Mrtnam en jn fcuwr/an^n (3e druk, i960), hoofdstuk IV. 1 Zie de Klerk, o.c, p. 112-113. Over de Hindoese Hindostanen wordt de publikatie van een uitvoerige studie verwacht.










Nederlands West-Indische Gids

Prins, J.


nl
Prins, J.


De islam in Suriname : een orientatie



l6 J. PRINS gelijk die blijkt uit het bestaan van de Verenigde Hindostaanse Partij i; voorts de niet-Moslimse cultuurelementen (zoals kasteonderscheidingen, voorzover nog aanwijsbaar), die de Moslims uit hun stamland meebrachten, en de invloed, die zij ondergingen van hun langdurig samenwonen met de oudere groep der Surinaamse samenleving: de Creolen.



De evolutie in maatschappelijke zin, die de kinderen en kleinkinderen van deze allerarmsten der armen uit India door 'coolie-catching' naar Suriname gekomen, zoals naar andere verre gewesten hebben doorlopen, is verbluffend snel. Die tweede en derde generatie vormen thans de eigenlijke landbouwende stand, zij zijn de eigenlijke veehouders (dit laatste zegt in Suriname helaas niet veel) en grondbezitters. Dat niet alleen; uit hen heeft een toenemend sterke groep zich in de stad (en in Nieuw-Nickerie b.v.) gevestigd en zich toegelegd Suriname's mogelijkheden zijn nog beperkt, zoals men weet op handel, transport, industrie. Sommigen hebben intellektuele beroepen gekozen: er zijn enkele artsen, apothekers, juristen, ambtenaren.



Enigen hebben in Nederland gestudeerd, en zijn gepromoveerd.



De eerste prikkels tot hun snelle evolutie danken zij ongetwijfeld aan het goede Surinaamse onderwijs er is leerplicht d.i. aan het werk van (voornamelijk, meen ik) de Creoolse Surinaamse onderwijzers. Op de vroeg-kapitalistische mentaliteit (zo zou ik geneigd zijn het te noemen) die een deel van deze generatie heeft ontwikkeld, kan men zijn kritiek hebben. Het is niet de bedoeling van dit opstel, daarbij stil te staan. De zo juist genoemde, overigens wel bekende feiten betreffende de materile en intellektuele vooruitgang der Hindustani's, bepalen ook de opkomst van het Surinaamse Islamietische leven, waarover dit opstel handelt.



II -i-v.



In 1929 werd te Paramaribo opgericht de 'Surinaamsche Islamietische Vereeniging' (S.I.V.), die rechtspersoonlijkheid heeft verworven, en een belangrijke plaats heeft veroverd in het Surinaamse Islamietische leven. Dat wil zeggen, zij is, zoals nog blijken zal, het brandpunt van het Reformistische Islamietische 1 Dr. F. E. M. Mitrasing's boek: Ttew /aar Sunam, vermeldt in de chronologie (XIII) onder 16 januari '49: Fusie van de Moslim partij, de Hindoe partij en de Hindostaans-Javaanse Politieke Partij tot de Verenigde Hindostaanse Partij (VHP).










Nederlands West-Indische Gids

Prins, J.


nl
Prins, J.


De islam in Suriname : een orientatie



DE ISLAM IN SURINAME 17 leven. En in zoverre door haar werk de Traditionelen tot aktiviteit zijn geprikkeld, is de S.I.V. ook voor hen van het grootste belang.



Het feitelijke middelpunt van dit leven is de moskee in de Keizerstraat. Het inwendige daarvan is dat is niet ongewoon -een lege, vrijwel vierkante ruimte, verdeeld in twee stukken door een manshoge wand van hardboard (of soortgelijk materiaal).



Achter deze onzichtbaarmakende wand is de plaats der vrouwen; daarvr die van de mannen. De vloermatten, die de moskee heeft, zijn van goedkoop maaksel. Zij lagen opgerold in de mt'Arai, want er was (toen ik de moskee bezocht) juist een grote groep jongens bijeen geweest en men geeft er blijkbaar de voorkeur aan bij zo'n gelegenheid de matten te sparen. De mtnar is hier een trapje van drie treden, dat tegen de wand kan worden weggeklapt. Zo'n vereenvoudigde minbar valt ook bij andere moskeen in Suriname op te merken.



De /Wa is, zoals hier vanzelf spreekt, op het Oosten gericht.



Waarom dit niet overal in Suriname vanzelf spreekt? Laat mij hierop voorlopig alleen antwoorden dat de vraag, of de kibla naar het Westen of naar het Oosten gericht moet worden, hoofdzakelijk onder de /avawen van Suriname een kwestie is. In het Javaanse stamland immers is de gebedsrichting het Westen, want daar ligt Mekka. De grote meerderheid der Javanen hier heeft zich tot nog toe niet kunnen voorstellen, dat dit in het land, waar ze thans wonen, anders zou kunnen zijn.



Het is gebrek aan ontwikkeling bij deze mensen (zo legden bestuursleden van de S.I.V. mij ten overvloede uit), waardoor zo'n twistpunt wordt teweeggebracht. Tenslotte is de zaak volmaakt onbelangrijk; de wereld is een bol en dus is er, van hier uit, evengoed een westelijke als een oostelijke richting naar Mekka ...



Deze beschouwing zou, voor wie meer met de Islamietische wereld in aanraking is geweest, op zichzelf reeds een aanwijzing kunnen zijn voor het karakter van de S.I.V. en de plaats, die zij onder Islamieten inneemt.



Op het achtererf van deze moskee aan de Keizerstraat is een apart vergadergebouw; op de bovenverdieping daarvan mocht ik (tweemaal) een boeiend gesprek hebben met de voormannen der vereniging.



Tijdens de eerste ontmoeting zat ik tegenover de voorzitter, de erevoorzitter (die 30 jaar lang president der vereniging is geweest), de penningmeester en de secretaris. Een paar andere bestuursleden flankeerden mij. Van de stoel, die mij aangeboden










Nederlands West-Indische Gids

Prins, J.


nl
Prins, J.


De islam in Suriname : een orientatie



l8 J. PRINS was, had ik het gezicht op een groot portret van wijlen Mohammed Jinnah, de bekende stichter van Pakistan. Dat deze beeltenis daar hangt, is, naar mij voorkomt, zeer kenmerkend, niet alleen voor het karakter van de vereniging, maar ook, en bovenal, voor de herkomst en de geestelijke achtergrond van het merendeel van haar leden. De vereniging is er immers een van Moslims, wier ouders en grootouders Voorindische Islamieten waren.



Hun geloofsgenoten en bloedverwanten zijn degenen, die het moderne Pakistan tot stand hebben gebracht. Het is natuurlijk een anachronisme, maar het is verleidelijk hoewel het, zoals blijken zal, tot eenzijdigheden leidt! te beweren, dat de 'Surinaamsche Islamietische Vereeniging' een broederschap van zoons van gemigreerde Pakistani's is.



De erevoorzitter van de vereniging heeft mij bij de eerste ontmoeting geboeid door zijn uiteenzettingen. In voortreffelijk Nederlands vertelde hij van de opkomst van zijn groep: de armste van alle arme plantagecontractanten, die de wereld van na 1870 heeft gekend, werden naar Suriname gevoerd. Uit hen kwam de snel opgekomen stand van kleine landbouwers voort.



De spreker beschreef dit, van zijn standpunt uit, als de honger van de Hindostani's naar land. Het Gouvernement heeft daarvan bij zijn landuitgifte 'misschien onbewust' gebruik gemaakt.



Eerst laat in de geschiedenis van deze opkomst (naar hij meent) is er sprake van ontwaking, opleving, herleving van het godsdienstig bewustzijn en van cultureel besef.



Het is mij later duidelijk geworden, dat deze inderdaad opmerkelijke opleving niet alleen in het Islamietische kamp, maar ook in dat der Hindoes van Suriname omstreeks 1929 in het licht der openbaarheid is getreden. De Surinaamse Javanen van die dagen (voor een groot deel ook die van thans) bleven door deze beweging onberoerd. Dat dit opkomende zelfbewustzijn niet alleen 'godsdienstig' was (als de term z gebruikt mag worden!) maar een bredere culturele en sociale betekenis had, werd mij reeds bij deze gelegenheid duidelijk voorgesteld.



Op dit punt gekomen, herinnerde mijn voorlichter er aan, dat lang geleden de kinderen der Hindostaanse plantagearbeiders althans op de zendingsscholen der Hernhutters nog wat onderwijs konden krijgen in Hindi en Urdu. Maar juist dit was meer dan vijfentwintig jaar geleden afgeschaft ... De Surinaamse Moslims van omstreeks 1929 begrepen, dat men moest komen tot enige organisatie. Er moest een gemeente zijn, zo zei men mij.



En men bedoelde, zo bleek mij, een organisatie op gelijke voet










Nederlands West-Indische Gids

Prins, J.


nl
Prins, J.


De islam in Suriname : een orientatie



DE ISLAM IN SURINAME 19 als een kerkgenootschap, en op gelijke wijze erkend. Wel zegt de Surinaamse Staatsregeling het tegenwoordige artikel 115 -aan alle kerkgenootschappen en godsdienstige gemeenschappen wordt gelijke bescherming verleend". Maar de Islamietische voormannen van deze vereniging hebben het gevoel, dat alleen Christelijke kerkgenootschappen het voordeel hebben van een gemakkelijke regeling der erkenning. Om 'erkend' te worden, zo hield men mij voor, moesten wij een gewone vereniging oprichten, en vervolgens rechtspersoonlijkheid aanvragen. Dit hebben wij gedaan. Toch staan wij niet op gelijke voet met de kerkgenootschappen, want wij zijn maar een vereniging. En een vereniging is van lagere orde.



Opmerkelijk is, hoe zeer men zich, in het dispuut dat nu ontstaat, onder deze Moslims bedient van wat ik, overigens wat overdreven gewichtig, Protestantse kerkrechtelijke termen zou noemen. (Waarmee het stadium van verwestersing, waarin ook deze Surinaamse Moslims verkeren, gellustreerd wordt). Hoewel hier tienduizenden Moslims (de Javanen inbegrepen) wonen, zo betoogt men, houdt men officieel blijkbaar vast aan het idee, dat Suriname een Christelijk land is. (Men zegt het mij met zekere ironische nadruk). Wij krijgen, zo zegt men, ondanks het voor Suriname belangrijke aantal der Moslims, slechts / 2300 subsidie voor Islamietische belangen ... Intussen is derhalve de Christelijk-culturele invloed naar mij voorkomt op deze Moslims zo groot, dat men onder hen het Christelijk (protestantse) begrip kerk uit die cultuur overneemt, en kerkgenootschap onder de kerkgenootschappen wil zijn.



De vraag is door mij aan mijn gastheren voorgelegd, of het niet veel juister zou zijn, dat de staat zich niet financieel met de kerk of kerken verbindt, zelfs niet door subsidies. Dat de kerk tegenover de staat onafhankelijk moet zijn is een wijdverbreide Christelijke gedachte. Maar dat, zo antwoordt n der aanwezigen mij, is ook het juiste Moslimse standpunt; het blijkt uit n der overleveringen van de Heilige Profeet.



Even kom ik onder de indruk van de evolutie in de gedachtenwereld van deze Moslimse intellektuelen, die dan blijkbaar een zuiver westerse leer omtrent de verhouding van staat en kerk aanhangen. Immers, hoe on-islamietisch is op zichzelf reeds het begrip kerk.



De geringe subsidie van de staat, zo betoogt men intussen, belemmert ons werk. Dat is de reden, waarom onze voorganger (t'mamj zo laag bezoldigd wordt. Men is er zich bewust van, dat










Nederlands West-Indische Gids

Prins, J.


nl
Prins, J.


De islam in Suriname : een orientatie



2O J. PRINS enkele predikanten en pastoors van staatswege bezoldigd worden.



Ofschoon de Christenen in feite, tegenover de Hindoes en Moslims, de Javanen dan meegeteld, in de minderheid zijn, beheersen zij het openbare leven. De belangrijke Moslimse feesten worden feitelijk niet officieel door de Overheid erkend, zo zegt men. En men bedoelt hiermede, dat Moslimse ambtenaren, als zij vrijaf willen hebben, ter gelegenheid van het einde van de vastenmaand of bij het Of f erf eest, uitdrukkelijk verlof hebben te wagen (en het dan, uiteraard, ook krijgen).* ; III De Moslimse ontwaking in Suriname is dan omstreeks 1929 begonnen. Men is van het begin af niet georinteerd geweest op Egypte, op Kairo, maar op het India van destijds. Toen in 1930 zich de behoefte aan literatuur en lectuur deed gevoelen, wendden de Surinaamse Islamietische voormannen zich om hulp tot hun land van herkomst. Natuurlijk, zo zegt men, hadden wij naar Kairo of Mekka kunnen schrijven. Maar daar publiceert men alleen in 't Arabisch, nooit in Urdu of Perzisch. Van Lahore uit heeft men ons prachtig geholpen.



Lahore! uit het verdere verhaal blijkt, dat de Ahmadijahrichting van daar in de 'Surinaamsche Islamietische Vereeniging' krachtig doorgedrongen is. Het wil volstrekt niet zeggen, dat alle leden van de vereniging of zelfs alle bestuursleden Ahmadisten zijn. Wel is dat het geval met de (tegenwoordige) voorganger, die enige jaren in Lahore gestudeerd heeft. Ik meen dan toch te mogen concluderen, dat de S.I.V. zeer reformistisch gezind is. Daarover is men het met mij eens en de voorzitter gebruikt zelfs nmaal de term 'gereformeerd', om mij de positie duidelijk te maken.



Men heeft nu en dan, zoals men het uitdrukt, 'godsdienst-deskundigen' van elders laten komen, en daarvan voor de opbouw van het Moslimse leven veel voordeel getrokken. De vereniging heeft er zich op toegelegd, zoveel mogelijk scholen en cursussen te stichten, waar de jeugd (en ouderen!) Urdu kan leren. Tot haar sociale werk behoort het weeshuis, gevestigd achter de i) Nog verschillende andere vraagstukken, de Burgerlijke Stand, het huwelijk, de propaganda voor het Creools van Suriname en de politiek betreffende, werden besproken zaken, die hier verder ter zijde worden gelaten.










Nederlands West-Indische Gids

Prins, J.


nl
Prins, J.


De islam in Suriname : een orientatie



DE ISLAM IN SURINAME 21 moskee in de Keizerstraat en een begraafplaats aan de Kwattaweg, hoek Nagelstraat.



Het feit evenwel, dat de vereniging zo sterk reformistisch gezind is, heeft de weerstand opgewekt van hen, die traditionalistisch of zoals men mij hier zegt orthodox gezind zijn. (Zoals hieronder nader zal blijken.) De invloed van 'Ahmadijah' in de Surinaamsche Islamietische Vereeniging blijkt o. m. uit de brochure Mtrza G/iw/am A Awed ran ^adtan, zt/'n /eren n zt)'n mtsst'e, door Maulana Mohammed Ah', vertaald uit het Engels door Twahir Mohammed Ajoeb. Deze brochure is, blijkens het titelblad, een officile uitgave der S.I.V.,1 alhoewel de inhoud ervan blijkbaar voor rekening van schrijver en vertaler blijft. (Het Nederlands is niet bepaald onberispelijk, maar dit zij hier terzijde gelaten.) Het boekje is een levensschets van Mirza Ghulam Ahmed, dat, populair van toon, de merkwaardige leerstellingen van de stichter der Ahmadijah (Ahmadya)-beweging vermeldt. Het is verlucht met een portret van M.G. Ahmed (Ahmad) en een afbeelding van de 'graftombe' van Jezus in Srinagar, Kashmir.



Zonder kritiek vermeldt de brochure onder veel meer, dat de stichter der beweging er in geslaagd is te bewijzen, dat de (verloren) stammen van Isral "van Palestina emigreerden naar Afghanistan en Kashmir, waar zij zich blijvend vestigden".



Eveneens, dat Jezus Christus niet de kruisdood stierf, maar daaraan ontkwam, Zijn boodschap bracht aan "de overige stammen der Isralieten", daartoe naar Afghanistan en Kashmir kwam en in 't laatste land begraven werd. Er is dan de graftombe in Srinagar, waarvan de stichter der beweging geschiedkundige bewijzen zou hebben geleverd, dat Jezus Christus daar begraven werd. De brochure maakt ook melding van de daad, waartoe M.



G. Ahmed kwam in 't laatste decennium van zijn leven, toen hij in Sialkot bekend maakte, dat hij voor de Moslims de MaAdt was, voor de Christenen de beloofde Messias en voor de Hindoes een manifestatie van /(nsAna (p. 31).



Het feit, dat een geschrift als dit tot de officile uitgaven van de S.I.V. behoort, gevoegd bij het andere feit, dat haar imam in Paramaribo zijn vorming aan de zo welbekende hogeschool 1 De leiders der S.I.V. hadden de goedheid, mij n exemplaar van de te Paramaribo in het Nederlands uitgegeven Moslimse publikaties ter hand te stellen. ^ De oorspronkelijke (Engelse) editie van het hier genoemde boekje is mij (nog) niet bekend.










Nederlands West-Indische Gids

Prins, J.


nl
Prins, J.


De islam in Suriname : een orientatie



22 J. PRINS van Qadian genoot, toont voldoende aan, dat in elk geval de invloed van Ahmadijah in deze reformistische vereniging groot is.



Is de hier bedoelde voorganger ongetwijfeld iemand van behoorlijke algemene ontwikkeling (als deze uitdrukking nog bruikbaar is in onze moderne tijd!), de leiders en voormannen zijn in 't algemeen mensen, die in het economische leven van Suriname een goede plaats innemen. De kooplieden en andere zelfstandigen zijn er goed in vertegenwoordigd.



Aangezien deze Ahmadijah-invloed in het bijzonder en de reformistische gezindheid in 't algemeen van het begin van haar opkomst af de S.I.V. moet hebben gekenmerkt, is de reactie van de Traditionelen ook hier niet uitgebleven. Het brandpunt van het traditionele Islamietische leven is enige tijd lang de Vereniging 'Sunnat wal Djamaat' geweest.



De Traditionelen hebben thans (i960), na een ingewikkelde geschiedenis van verdeeldheden, zich in een nieuwe federatieve verenigingsvorm georganiseerd: de 'Surinaamse Moslim Associatie' (S.M.A.).i De voornaamste moskee der Traditionelen is de grote, na de wereldoorlog aan de Kankantrie-straat gebouwde masdjid, geheel van steen, destijds ingewijd in tegenwoordigheid van Suriname's gouverneur (1957). Een zeer opvallend en opmerkelijk bouwwerk, juist in de omgeving van eze straat. Het gebouw heeft een veelhoekige middentoren met ui-vormige koepel, vier smalle minaret-achtige hoektorentjes, en een kleinere ui-vormige koepel aan de achterzijde. De gebedsruimte wordt bereikt langs hoge stenen trappen en een galerij. Onder de gebedsruimte, de eigenlijke moskee, is een grote hal. Het gebouw is ongetwijfeld kostbaar en zijn verrijzing in de jaren vijftig is een sprekende weergave van de krachtige economische positie, die de Islamietische ('Pakistaanse') bevolkingsgroep hier in de laatste decennia heeft verworven.



Tot 1929, zo stelt men aan de zijde der Traditionelen, waren er geen godsdienstige verschillen of geschillen onder de Islamieten van Suriname. Maar ongeveer 1930 verscheen op Surinaamse bodem de Moslimse geleerde Amir Ah', komende van Trinidad.



Hij had in Lahore onderwijs genoten. Uit zijn leringen kwam naar voren, dat in India een beweging was ontstaan, gesticht door Hazrat Mirza Ghulam Ahmed. Er ontstonden vele contacten 1 Het bestuur der S.M.A. had de vriendelijkheid mij een uitvoerig vraaggesprek toe te staan, waarvoor ik zeer erkentelijk ben.










Nederlands West-Indische Gids

Prins, J.


nl
Prins, J.


De islam in Suriname : een orientatie



DE ISLAM IN SURINAME 23 met Lahore. Zo kwamen de Traditionelen, zij die wensten vast te houden aan de oorspronkelijke Islam, er toe zich k te organiseren en 'Kalifaat Anjuman' was n van hun eerste verenigingen.



Want, zoals reeds bleek (en dat in tegenstelling tot de 'Surinaamsche Islamietische Vereeniging', die een nheid bleef, en thans achttien afdelingen in het land heeft) hebben de Traditionelen veel splitsingen en verdeeldheid gekend. Naast 'Kalifaat Anjuman' vallen 'Hidayat ui Islam' te noemen, 'Sunnat wal Djamaat' en nog meer verenigingen.



Een reconstructie van de min of meer verwarrende geschiedenis van het verenigingsleven der Surinaamse 'orthodoxe' Moslims wordt hier niet gepoogd; het is wel vermeldenswaard, dat Nickerie, wat de Moslimse verenigingen aangaat en dat geldt ook voor de Reformisten een eigen gang volgde. Intussen heeft nu in principe de Nickeriaanse vereniging van traditionele Moslims, 'Anwar ul Islam', zich aangesloten bij het federatieve verband der nieuwe 'Surinaamse Moslim Associatie'. Zodat het de drie voornaamste traditioneel-gezinde verenigingen zijn, die in i960 gezamenlijk tot de stichting van de S.M.A. zijn gekomen: 'Hidayat Islam' (1932), 'Kalifaat Anjuman' (1931) en 'Anwar Islam' (1931). De algemene instemming met deze eenheidsbeweging heeft het aantal afdelingen van de Associatie ook reeds tot achttien doen stijgen. Thans is de idee: van samenvoeging-infederatie te komen tot opsmelting in n vorm, n Moslimse orthodoxe vereniging voor heel Suriname.



Als men vraagt, welke bezwaren men in deze kring heeft tegen de Reformisten, dan hoort men zaken noemen als deze: Zij verkorten de gebeden, bijvoorbeeld in de vastentijd; zij beperken dan de 20 raa<t tot 8. Zij gedragen zich anders bij het trouwen en bij het uithuwelijken van hun zusters en dochters. Het moderne daarbij schijnt te zijn, dat de bruid bij de sluiting van het Moslimse huwelij kscontract soms wl, soms niet gebruik maakt van een trouwvoogd (wo/i). Er zijn ook verschillen in de wijze van vaststelling en de grootte van het bedrag van de maAar (Moslimse huwelijksgift). Wij kunnen principieel Mirza Ghulam Ahmed niet als profeet aanvaarden,* noch wat hij b.v. geleerd heeft over de geboorte en de dood van Jezus Christus, zo zegt men.



De orthodoxe verenigingen hebben tot nog toe geen brochures De bovenbesproken S.I.V.-brochure legt er de nadruk op, dat M. G.



Ahmed zich nimmer als profeet zou hebben opgeworpen, maar als Moedjaddid, Hervormer.










Nederlands West-Indische Gids

Prins, J.


nl
Prins, J.


De islam in Suriname : een orientatie



24 J. PRINS uitgegeven, zoals de Reformisten, en bezitten ook geen periodieken, al hebben vroeger wel maandblaadjes bestaan. Nu en dan hebben ook zij een wetgeleerde uit Pakistan laten overkomen.



Beide kringen, de Reformisten, zowel als de Traditionelen, beijveren zich in het onderhoud van namiddagscholen, die zij, soms wat weids, Ma<2rasaA noemen: scholen, waar hun jeugd gelegenheid krijgt de beginselen van Arabisch en vooral Urdu aan te leren en waar ook Islamietisch godsdienstonderwijs gegeven wordt. Dit als tegenwicht tegenover de culturele vernederlandsing-met-Surinaams-stempel, welke het onderwijs op de dagscholen ongetwijfeld die jeugd doet ondergaan. Deze namiddagscholen zijn als regel verbonden aan de moskeen; zo biedt de benedenruimte van de grote moskee aan de Kankantnestraat onder de grote gebedszaal een koele schoolruimte. Op verscheidene plaatsen vindt men moskeen annex namiddagscholen.



Dezelfde gedachte, namelijk door middel van namiddag- of avondcursussen de dagscholen aan te vullen of te corrigeren, is tot daad geworden bij de Chinese gemeenschap van Paramaribo, waar men poogt op deze wijze wat kennis van China en het Chinees aan de jeugd bij te brengen. Van die zijde vernam ik de klacht dat de hedendaagse openbare school al zo veel van de kinderen vraagt, dat zulk namiddagonderwijs weinig vruchtdragend is. Niemand zal kunnen beweren, dat de officile kinderschool, gezien de eisen van het moderne leven, haar leerstof zou kunnen verminderen. In elk geval wordt de jeugd van Indische en Chinese afstamming hierdoor wel wat zwaar belast. De behoefte der ouders de band van het land van herkomst niet verbroken te zien, doet hen in dit stadium nog offers brengen. Hoe zal dat bij de volgende generatie zijn? Het bleek mij, dat men plannen om eigen bijzondere dagscholen voor de Moslimse kinderen op te richten, althans bij de leiding van de nieuwe Moslim Associatie, ernstig overweegt.



Men schat bij de S.M.A. eigen aanhang op 12.000 a 13.000 zielen, groot en klein. Het feit, dat men weer tot zekere organisatorische eenheid heeft kunnen komen, werkt stimulerend op het ontwerpen van plannen, ook op sociaal terrein. Zo vernam ik van de idee een centraal 6at'<-a/-ma/-fonds te hebben, bewaard in de kas der S.M.A., speciaal voor de ondersteuning van zieken en behoeftigen; plannen tot het bouwen van een weeshuis met tehuis voor 'districtskinderen', die in de stad naar school moeten gaan. (Een dergelijke instelling: een kosthuis voor scholieren










Nederlands West-Indische Gids

Prins, J.


nl
Prins, J.


De islam in Suriname : een orientatie



DE ISLAM IN SURINAME 25 van buiten, mt weeshuis heeft b.v. 'Arya Dewaker', een Hiidoestische godsdienstige vereniging; ook de S.I.V. onderhoudt een weeshuis). Men kan zich over deze behoefte om sociaal werk aan te vatten slechts verheugen.



Intussen hebben de beide Islamietische richtingen zich ver van elkaar verwijderd, getuige een door mij gehoord pleidooi om in het vervolg afzonderlijke huwelijksbeambten op de voet der Aziatische huwelijkswetgeving aangesteld te zien voor aanhangers van de S.I.V. en de S.M.A.



Aan deze ontwikkeling en verwikkeling van het Surinaamse Moslimse leven nemen de Javanen maar nauwelijks deel; de verschillen in herkomst, ras en taal brengen ook hier mee, dat de geloofsverwantschap zeer weinig associatief werkt. Niettemin moet in dit verband vermeld worden, dat er ook een Javaanse Ahmadijah-vereniging bestaat (sinds 1951) onder voorzitterschap van een Javaans Statenlid. Het feit, dat de orthodoxe Javanen Sjafi'ieten zijn en de orthodoxe Hindostanen Hanafieten het briefhoofd der nieuwe S.M.A. vermeldt als ondertitel 'Ahle Sunnat wal Jamaat-Hanfi' is hierbij niet van grote betekenis. En dat is het nog minder in de reformistische kring, waar men zich, ook in Suriname, los maakt van het eenmaal onwrikbare gezag van de vier gelijkelijk orthodox-geachte wetsscholen en aan de Quran alleen gezag wenst toe te kennen.



Er bestaat in Suriname blijkbaar weinig belangstelling voor de bedevaart naar Mekka, ook onder de welgestelde kooplieden en zelfstandigen. Slechts drie teruggekeerde pelgrims vermocht ik te ontdekken (wat niet wil zeggen dat er niet mr onder zijn, maar wel dat die bedevaart van Suriname uit zelden ondernomen wordt). Twee heren maakten de gehele reis heen en terug per vliegtuig.



IV Dat de tegenstelling Reformist en Traditioneel (orthodox) niet een vraagstuk is, waarin alleen de stadse of verstedelijkende Moslims van Paramaribo meer of min verstrikt zijn, kan blijken, als men zich even verdiept in de verhoudingen in het district Nickerie, het westelijkste bestuurs-ressort van Suriname. De bijeenkomst met Islamietische voormannen, die, dank zij de vriendelijke hulp van de districts-commissaris van Nickerie in Hotel Doreen mocht worden georganiseerd, was in dit opzicht een










Nederlands West-Indische Gids

Prins, J.


nl
Prins, J.


De islam in Suriname : een orientatie



26 J. PRINS openbaring. Nickerie is ongetwijfeld een streek, waar het Hindostaanse bevolkingsdeel de overhand heeft verkregen. Ook Javanen vormen er een niet te verwaarlozen groep. Het Creoolse element is, naar het getal gezien, op de achtergrond geraakt onder de ruim 22.000 inwoners van het district.



Op de hier bedoelde bijeenkomst verschenen, behalve een groot aantal Islamietische Hindustani's, ook Javanen. De vraag naar de geschiedenis van het Moslimse verenigingswezen in het district, hier weer aan de orde gesteld, lokte een vrij verwarde discussie uit. Opnieuw bleek, dat hetgeen zich in het traditionele kamp sinds 1929 heeft afgespeeld, in het geheugen van de mensen een onduidelijk beeld heeft achtergelaten. Men scheen zich in meerderheid te kunnen verenigen met het standpunt, dat de eerste Islamietische vereniging in dit distrikt 'Anwar ul Islam' was. Niettemin lijkt het duidelijk, dat onder Nickeriaanse traditionele Islamieten 'Ahle Soenat wal Djamaat' de toon aangeeft.* 'Anwar ul Islam' blijkt haar voornaamste aanhang buiten de hoofdplaats ('de vesting' zegt men daar vaak) te hebben: men noemt haar vier moskeen, n in de Corantijnpolder, n in de Sawmillkreekpolder, n in Paradise, n in Hamptoncourtpolder. Er blijken evenwel ook nog andere verenigingen te bestaan, of te hebben bestaan, zoals b.v. 'Sadar Nur i ahle Islam'.



Maar tegenover de Traditionelen staat 'Sadar Tartibul Islam', eveneens hier in de bijeenkomst vertegenwoordigd, in hoge mate reformistisch, en ook hier vrijwel vereenzelvigd met Ahmadijah. 'Sadar Tartibul Islam' heeft haar middelpunt en hoofdaanhang in Nieuw-Nickerie, de hoofdplaats. Van die zijde wordt de betekenis van Mirza Ghulam Ahmed uitdrukkelijk in het dispuut gebracht, en de strijdvragen blijken in het brandpunt van ieders belangstelling te staan.



Het dispuut wordt op levendige manier onderbroken, als een Javaans dorpshoofd opstaat en vrijwel geheel in het Nederlands een vurig betoog houdt, waarin hij zich verklaart tegen alle Moslimse verenigingen in Nickerie: zij bederven de gemeenschap der Islamieten. Hij, de spreker, is Islamiet, omdat hij zijn vader volgt, die weer van zijn vader kreeg alles wat een goed Islamiet nodig heeft. En dat zijn eenvoudige en zijns inziens vanzelfsprekende voorschriften en instellingen. Als voorbeeld noemt hij 1 Hier wordt gemakshalve geen rekening gehouden met reeds vermelde toetreding (of niet-toetreding) tot de federatieve 'Surinaamse Moslim Associatie', die kort daarop tot stand kwam.










Nederlands West-Indische Gids

Prins, J.


nl
Prins, J.


De islam in Suriname : een orientatie



DE ISLAM IN SURINAME 27 de besnijdenis. Uit het gehele betoog spreekt de overtuiging, dat de navolging van de profeet Mohammed op volkomen voldoende wijze wordt bereikt in het leven van een Javaan op zijn Islamietisch.



Doch deze Javaanse, sociaal-bepaalde zelfgenoegzaamheid brengt de Hindostaanse Moslims op deze bijeenkomst niet af van hun dispuut-der-verenigingen. Aan de pleitbezorger van 'Ahmadijah' wordt o.m. voorgehouden, dat datgene wat Mirza Ghulam Ahmed geleerd heeft over Jezus Christus bepaald onjuist is. Een ogenblik dreigen grote moeilijkheden, als de woordvoerder van 'Sadar Tartibul Islam' nader wil omschrijven, wie M. G. Ahmed eigenlijk was en de vice-voorzitter van 'Ahle Soenat wal Djamaat' Mirza G. Ahmed bij interruptie een 'oplichter' noemt.



Doch het gezag van de (Islamietische) districts-secretaris redt de situatie: hij heeft 'oprichter' verstaan en constateert vrediglijk, dat het inderdaad algemeen bekend is, hoe M. G. Ahmed de Ahmadijah heeft opgericht. Men verenigt zich met de conclusie, dat M. G. Ahmed in elk geval een 'voorganger' in de Islam geweest is. Men is op vele punten onduidelijk gebleven, maar niettemin spreekt n der heren van 'Ahle Soenat wal Djamaat' als zijn overtuiging uit, dat eenmaal allen het over de gehele wereld ns zullen worden.



Over de verschillende woordvoerders nog de opmerking, dat Hindi (dat voor mij vertaald moet worden) weinig gebruikt werd; men drukt zich in het algemeen en waarlijk niet slecht uit in het Nederlands; Javanen nemen wel eens hun toevlucht tot Javaans. (En der aanwezigen een zeer eenvoudig man drukte zich uit in zuiver Maleis, maar hij was dan ook geboortig van Martapoera, een Maleise stad.) In het dagelijks leven van de Moslimse Surinamers treft de vermenging van wat wij gewend zijn 'Oost en West' te noemen. In de beschaafde kring van de Moslimse vooraanstaanden van Paramaribo viel een feest voor, n.l. de verjaardag van de secretaris van de 'Surinaamsche Islamietische Vereeniging', en men deed mij de eer aan, mij een uitnodiging voor dit feest te zenden.



Men is er zich van bewust, dat het vieren van verjaardagen niet bepaald een Moslims gebruik is maar niets verzet zich er tegen het over te nemen. Hier, in het huis van de jarige, komen niet alleen zijn mannelijke bloedverwanten en geestverwanten en vrienden, maar zij brengen ook hun vrouwen en dochters mee. Terwijl de mannen een plaats vinden op de voorgalerij en in de windstille tuin het is avond verzamelen de vrouwen zich in de binnengalerij of de 'zaal'. De kleding der vrouwen is Westers; alleen dragen allen het kanten sluiert je over het haar (hetgeen in 't algemeen zeker niet slecht staat). Allen zitten op stoelen. De vrouw van de jubilaris heeft duidelijk de leiding bij alles; de regeling van de tafels en bet serveren van de dranken, is bij haar en haar helpsters.










Nederlands West-Indische Gids

Prins, J.


nl
Prins, J.


De islam in Suriname : een orientatie



28 J. PRINS De tafels! Er is namelijk een soort open dis aangericht in een zijkamer, waar groepen mannelijke gasten worden uitgenodigd aan te zitten en onthaald worden op rijst, currie en kip. Telkens als een groep gespijzigd is, maakt ze plaats voor een volgende. Hoe en wanneer de dames aten, is door mij niet waargenomen.



Nadat de groep, waartoe ik zelf behoorde, teruggekeerd was naar de voorgalerij en tuin, nam een vooraanstaand gast het woord en hield een korte feestrede in het Urdu (voor mij in 't Nederlands samengevat). Aan het eind daarvan overhandigde hij de gastheer een geschenk in de vorm van een pakje.



De jarige, die zijn verdiensten voor het Moslimse leven in die toespraak breed zag uitgemeten, antwoordde in onberispelijk Nederlands; hij was het Urdu niet voldoende machtig, zo zei hij. Alles, wat hij als Islamietisch leider gedaan had, had hij verricht, omdat hij zich daartoe als Moslim verplicht gevoelde. Trouwens, hulpverlening aan anderen was de wezenstrek van de Islamietische godsdienst.



Vrijwel dadelijk daarop trad een drietal speelnoten de tuin binnen: de n met een groot Hohner-accordeon, de tweede met een kleine Europese viool, de derde met een Zuid-Amerikaans rinkel-instrument, genaamd maraca. Men speelde in deze combinatie 'lang zal hij leven in de gloria', waarbij jonge meisjes uit de 'zaal', onder leiding van de vrouw en de dochters van de jarige, meezongen. Tegelijk werd de jubilaris op Hindostaanse manier met een bloemenkrans (ma/a) omhangen. Vervolgens werd, zonder zang, een Surinaams wijsje ingezet een creoolse melodie, bekend als 'buritji no habi tere' (de ezel zonder staart).



Deze gang van het feest wordt hier vermeld vanwege de vele cultuurelementen van uiteenlopende herkomst, die men hier tezamen vond.



Onder de ontmoetingen op deze feestavond vallen te noteren die met een jonge intellektueel, die te Rabwa, het nieuwe Ahmadijah-centrum in Pakistan had gestudeerd. De imam van de moskee in de Keizerstraat was ook op het feest aanwezig. (Over de onderlinge verhouding tussen 'Rabwa' en 'Lahore' in de kring der S.I.V. is mij niet het juiste licht opgegaan).



Notaris Jacques Adam Drielsma verlijdt op 7 mei 1945 een akte, waarbij mevrouw Gaindia, bijgestaan door haar echtgenoot Bholai 1 die optreedt zowel in priv als tot bijstand van zijn echtgenote -, voorts de heer Sahamad Bholai, partijen zijn 'ter ener zijde'. De partij 'ter anderer zijde' is de Heer Rahmattoelah Abdoelbesar, die optreedt als secretaris van de Mohammedaanse Vereniging 'Kalifaat Anjuman' n als gemachtigde van de voorzitter en van de overige bestuursleden van genoemde vereniging.



De partijen 'ter ener zijde' verkopen aan die 'ter anderer zijde' een perceel land aan de Hendrikstraat, deel van de grond Mattonshoop voor de prijs van Sf. 50._.2 De partijen verklaren, dat 1 De immigratienummers en letters, achter de namen der ouderen gebruikelijk, worden hier en in 't vervolg weggelaten. ^ Nadere technische omschrijving van het perceel laat ik achterwege.










Nederlands West-Indische Gids

Prins, J.


nl
Prins, J.


De islam in Suriname : een orientatie



DE ISLAM IN SURINAME 29 Bholai het land in eigendom verkreeg door overschrijving op 24 november 1903 ... van een afschrift der akte van koop en verkoop, de 19e nov. van dat jaar opgemaakt door de toenmalige districts-secretaris van het toenmalige district Beneden-Suriname en Beneden-Para. Genoemde heer Bholai heeft dit perceel land 'onder voorbehoud van levenslang recht van vruchtgebruik ten behoeve van hem en zijn echtgenote Gaindia' verkocht aan Sahamed Bholai in 1942 (waarvan de akte wordt aangehaald).



Thans komt het dan in handen van een Moslimse vereniging. En hiermee is 'het' electrische haas losgelaten in de renbaan der Paramaribo'se advocaten van ongeveer 15 jaar geleden. Want op dit perceel stond een moskee, die in de notarile akte met geen woord wordt genoemd of aangeduid. En over deze moskee ontstaat een langdurig proces.



Hoe veelomvattend de geschiedenis van het moskee-wezen in de oude cultuurlanden van de Islam ook moge zijn het schijnt, op gezag der islamologen, verantwoord te zeggen, dat de algemene ontwikkelingsgang daarvan toch daarheen geleid heeft, dat moskeen, althans vrijdag-moskeen, om een goede Nederlandse term te bezigen, "goederen in de dode hand" zijn en behoren te zijn. Zaken buiten de handel. Het is bekend, dat de Moslimse theorie het begrip rechtspersoon niet kent, zodat de vraag naar het karakter van de echt-Moslimse stichting, de waA/, een twistpunt gebleven is. Een der theorien op dit punt is altijd geweest, dat de stichter van een wakf eigenaar bleef, alleen de Mt7oe/et'ng van het eigendomsrecht ontvalt hem door de wilsdaad der stichting. En wat speciaal de moskeen aangaat: "Durch die Stiftung war die Moschee ein Objekt smj' generis geworden und gewhnlichen staatlichen oder privaten Zwecken entzogen".* De Surinaamse Islamieten, laatkomers in een land, dat sinds eeuwen leeft onder westers recht,2 hebben noch in de boven-aangeduide rechtszaak, noch in ander verband op de Moslimse theorie een beroep gedaan of kunnen of willen doen. Zij zijn in de gang hunner evolutie van de laatste halve eeuw ingegroeid in het stelsel, waaronder zij leven. Hun moskeen intussen zijn in 't algemeen en /ettelty& zaken in de handel, zoals zal blijken. Het des /s/aw, s.v. masdjid (p. 444, 2e kolom; zie ook s.v. wakf, p. 788, 2e kolom); zie ook Juynboll: //amHet<frn <o< <2e Aewms t/a rfe AfoAamme<aansc/ie We/, p. 274 v.v. 2 Ik laat hier het betrekkelijk kleine en recente stuk 'apart' recht, bekend als de Aziatische huwelijkswetgeving, waaronder zij leven, buiten beschouwing.










Nederlands West-Indische Gids

Prins, J.


nl
Prins, J.


De islam in Suriname : een orientatie



30 J. PRINS proces, dat over de moskee aan de Prins Hendrikstraat buiten het centrum der stad gelegen is gevoerd, is een goede toelichting op het zo juist beweerde.



De vereniging 'Kalifaat Anjuman' wendde zich in 1946 tot de kantonrechter. Zij stelde, dat zij de eigenares was van het perceel aan de Hendrikstraat in het district Suriname, waarover notaris Drielsma's akte handelt, en wel blijkens overschrijving in de openbare registers ten hypotheekkantore te Paramaribo. Op dit perceel, zo deelde zij mee, staat al ongeveer 40 jaren een moskee, waarvan zij de eigenares is. Zij vertelt verder de geschiedenis van het perceel. Op 16 mei 1945, nog geen veertien dagen nadat zij eigenares was geworden, nebben zes met name genoemde personen, en heeft de (rechtspersoonlijkheid bezittende) 'Surinaamsche Islamietische Vereeniging', allen door haar gedaagd, de moskee, zonder enig recht of enige titel, tegen haar uitdrukkelijke wil, afgebroken en vervoerd naar een aangrenzend perceel, aan een ander toebehorend.



Het feit, dat de S.I.V. van het begin af in dit proces werd gedaagd, toont aan, dat in deze merkwaardige geschiedenis de tegenstelling tussen Reformisten en Traditionelen het belangrijke element is.



Van de kant der S.I.V. werd in eerste aanleg betoogd, dat naar Islamietische begrippen de Moslimse ingezetenen van een bepaalde plaats een gemeente, i/amaa, vormen. Naar Islamietisch geloof is de 'gebedsuitoefening' niet aan een bepaalde plaats gebonden, en een moskee daartoe niet noodzakelijk alleen, wat de vrijdagssamenkomsten aangaat, is het anders. En daarom is de bouw van een moskee gemeentebelang en gemeentezorg. De djamaat neemt dan ook de bouw van zo'n moskee ter hand door gemeenschappelijke bijdragen van haar leden. Naar Islamietische begrippen (zo zeggen de gedaagden) is de djamaat uitsluitend eigenaresse van de aldus gebouwde moskee, en elk lid daarvan heeft een gelijk recht op gebruik daarvan, ongeacht zijn persoonlijke bijdrage. De gemeente kiest uit haar midden een bestuur, "belast met het onderhoud der moskee en de algemene leiding der djamaat", en een imam.



Het was verder gebruikelijk, zo betoogden gedaagden, dat n van de leden van de djamaat bij wijze van bijdrage voor de bouw van zo'n gemeentelijke moskee een stuk land in eeuwigdurend gerwtA aan de djamaat afstaat. Het is volgens hen met Islamietische begrippen onverenigbaar, dat een ee/mg eigenaar is van een gemeentelijke moskee. Overal in Suriname is het zo (aldus










Nederlands West-Indische Gids

Prins, J.


nl
Prins, J.


De islam in Suriname : een orientatie



DE ISLAM IN SURINAME 31 dit betoog), dat bij een moskee de gemeente behoort, die haar bouw ter hand neemt en haar onderhoudt. Ongeveer 60 tot 40 jaar geleden zijn in Suriname op deze wijze practisch alle moskeen tot stand gekomen. De Moslims konden toen nog niet weten of voorzien, dat een z gebouwde moskee naar 's lands wetten wordt geacht eigendom te zijn van diegene, die de gronrf in eigendom heeft. Want de djamaat hadden (en hebben) geen rechtspersoonlijkheid. De eerste rechtspersoonlijkheid bezittende Moslimse vereniging werd pas in 1930 opgericht.



In hun betoog komen gedaagden tot een merkwaardige constructie. De aan de djamaat van Mattonshoop geschonken, althans in eeuwigdurend gebruik afgestane grond, is omrasterd en afgebakend; door de gemeente is er een put aangelegd; 40 jaar lang heeft de gemunte er voorgangers benoemd; de gemecMte meent eigenares der moskee te zijn. En men beroept zich, zo constateert de rechter, 'op dertigjarige bezitsverjaring', zodat ten behoeve van de gewt^nte "een zakelijk recht van moskee zou zijn gevestigd, welk recht zij nader hebben omschreven als een specie van het zakelijk recht van opstal, en op verjaring van welk recht zij eveneens zich hebben beroepen".



Het is niet mijn bedoeling op deze kant van het betoog in te gaan, in 't bijzonder niet op de vinding: 'een zakelijk recht van moskee'.



Eigenlijk heeft de vereniging 'Kalifaat Anjuman' het proces verloren tenslotte is dit een proces tussen de twee Moslimse verentgmgen, en de zes particulieren, mede gedaagd, verdwijnen op de achtergrond. 'Kalifaat Anjuman' kon voor de rechter in hoogste instantie niet bewijzen, wat deze haar bij interlocutoir vonnis oplegde te doen. Dat was, aan te tonen "dat het de bedoeling van de partijen bij ... de akte van 7 mei 1945 is geweest, de bij het verzoekschrift omschreven moskee, zich toen nog bevindende op het bij dit verzoekschrift omschreven land, te verkopen, respectievelijk te kopen".



Zo is na drie jaren procederen, die eigenaardigheid van de voor notaris Drielsma verleden akte het verzwijgen van de aanwezigheid van de moskee op het verkochte perceel haar toch noodlottig geworden. Want in zijn eindvonnis heeft het Hof (5 aug. 1949) aan 'Kalifaat Anjuman' haar eis in eerste instantie ontzegd, omdat zij er te* in geslaagd is, aan de haar gegeven bewijsopdracht te voldoen.



Die opdracht omvatte ook, dat zij bewijzen zou, hoe de tegenpartij "de afbraak en de verplaatsing van deze moskee had ver-










Nederlands West-Indische Gids

Prins, J.


nl
Prins, J.


De islam in Suriname : een orientatie



32 J. PRINS richt", en dat die afbraak en verplaatsing was ondernomen en voortgezet na de overschrijving van de akte van 7 mei 1945 in de openbare registers. Wat van dit laatste bewijs nog terecht is gekomen weet ik niet. Want, van een ander oogpunt uit bekeken, heeft 'Kalifaat Anjuman' de zaak gewonnen. De moskee, die staat op of nabij de plek, waarover het proces ging, is nog heden de hare. En de andere partij heeft elders een huis van prosternatie gebouwd.



Een conflict tussen de twee verenigingen, tussen de beide geloofsrichtingen in de Islam. In de kring der Moslimse geloofsgenoten van Mattonshoop hadden velen althans volgens de 'Surinaamsche Islamietische Vereeniging' al in de eerste jaren veertig zich aangesloten bij de S.I.V.



VI Indien men de wederzijdse invloed, die de beide bewegingen, traditioneel en reformistisch, in de Surinaamse kringen hebben, zou willen peilen, kan men misschien zoals ik getracht heb -dat doen, door na te gaan, hoeveel en welke moskeen de 'Surinaamsche Islamietische Vereeniging' en 'Surinaamse Moslim Associatie' onder eigen beheer en op eigen naam hebben staan.



Hierover het volgende.



In het oostelijk district, Marowijne, zijn slechts drie moskeen te vinden, die alle in Javaanse handen zijn, en gebouwd zijn op huurpercelen, welke percelen door een particulier van het Land zijn gehuurd. Volgens inlichtingen van de districts-commissaris, wordt van deze percelen, omdat ze "voor godsdienstige doeleinden worden gebruikt", geen huur- of huurwaardebelasting geheven. Van invloed der Moslimse organisaties blijkt hier niets.



De Javaanse Moslims van de dorpsgemeente Wonoredjo, waar deze drie moskeen te vinden zijn, zijn naar eigen twistpunten verdeeld: n van deze gebedshuizen heeft de kibla naar het oosten gericht, de beide andere naar het westen, zoals men dat op Java doet.



In het Commewijne-district is de Javaanse groep naar verhouding groot. Onder de twintig moskeen en moskeetjes, die in Javaanse handen zijn, zijn er slechts drie met gebedsrichting naar het oosten. Zes moskeen zijn in gebruik bij Hindostaanse Moslims. Geen van al de percelen met de moskeen als opstallen staan ingeschreven als eigendoms- of erfpachts- of zelfs huurpercelen op naam van enige Moslimse organisatie. Men kan dus










Nederlands West-Indische Gids

Prins, J.


nl
Prins, J.


De islam in Suriname : een orientatie



DE ISLAM IN SURINAME 33 zeggen, dat de Moslimse bevolking van dit district in hoofdzaak kleine landbouwers en plantagearbeiders nauwelijks door de tegenstelling tussen de twee richtingen, voorzover die in de hier genoemde organisaties belichaamd is, wordt beroerd.



In het district Coronie is de enige moskee gebouwd op het huurperceel van een particulier, die zelf de imam der plaatselijke Moslimse gemeenschap is. Niet belangrijk is de invloed der organisaties in het district Saramacca, waar de S.I.V. althans n eigendomsperceel met moskee op haar naam heeft staan in het Hindostaanse dorp Calcutta. De vijf overige moskeen zijn in Javaanse handen: Peperhol, Sidoredjo, Sidodadi, Rewel, Rachelshoop. Zij zijn merendeels gebouwd op huurpercelen, door het Land aan particulieren verhuurd; in n geval is het 'vrij domeinland', in een ander geval grond van de dorpsgemeente Sidodadi.



Anders is het, buiten de stad Paramaribo, in het district Suriname, waar de S.I.V. drie eigendomspercelen op haar naam heeft staan met daarop gebouwde moskeen (Pad van Wanica, Livornosteeg, Welgedacht), en waar zij ook nog vier andere moskeen onder haar beheer heeft, n op een van het Land ingehuurd perceel, n op het erfpachtsperceel van een particulier (Livorno); twee eveneens op particuliere grond op de voet van een (mij) minder duidelijke overeenkomst.



In het district Nickerie, waar de Hindostaanse en Javaanse groepen overwegen, bezit de aan de S.I.V. sterk verwante 'Sadar Tartibul Islam' vijf moskeen met grond in eigendom; n perceel aan de rand van het stadje Nieuw-Nickerie, waarop, onder haar auspicin, een flinke stenen moskee gebouwd wordt, is in erfpacht aangevraagd; twee staan op de door de vereniging van het Land ingehuurde percelen. De tegenhanger van 'Sadar Tartibul Islam', de traditioneel-gezinde Nickeriaanse vereniging 'Ahle Sunnat wal Djamaat' (thans toegetreden tot de S.M.A.) heeft op haar naam vijf eigendomspercelen staan, waarop moskeen zijn gebouwd n is gebouwd op een huurperceel in de polder, die Paradise genoemd wordt.



Deze dorre opsomming doet zien, dat, waar en in zoverre het Moslimse bevolkingsdeel onder de Surinamers zich organiseert, het streven bestaat, de moskeen op de voet van het burgerlijke recht in handen te brengen van de rechtspersoonlijkheid bezittende verenigingen. Men zou hebben kunnen verwachten, gegeven de bekende regels van het Wakf-instituut der Islamietische plichtenleer, dat de opkomende Moslimse organisaties voor deze










Nederlands West-Indische Gids

Prins, J.


nl
Prins, J.


De islam in Suriname : een orientatie



34 J- prins bedehuizen aan de vorm van stichtingen in de zin van het Westerse recht de voorkeur zouden geven. Immers, het begrip stichting sluit aan bij het Wakf-instituut en is er niet wezenlijk van te onderscheiden. Ongetwijfeld is er evenwel de merkwaardige ontwikkelingsgang in Suriname, dat het Moslimse godsdienstige leven zich langzamerhand institutionaliseert in vormen, die ons Christelijk en Joods kerkgenootschap steeds meer benaderen -een 'acculturatie', die m.i. de aandacht waard is.



Intussen is het een sociaal feit van belang, dat de tegenstelling tussen Traditionelen en Reformisten zich zodanig heeft toegespitst, dat allerwege in het land beide hoofdrichtingen hun eigen moskeen hebben. In het district Suriname is als laatste geval bekend, dat van de splitsing der Moslims op de vestigingsplaats De Twee Kinderen, waar thans 'Ahle Sunnat wal Djamaat' op perceel 13 haar moskee heeft. Soms zijn het plaatselijke verenigingen, die een moskee hebben, zoals de 'Meerzorg Islamietische Vereniging' en de 'Mohammedaanse Vereniging Dijkveld'.



Om terug te komen op het moskee-proces: Volgens de pleiter van de S.I.V. was het conflict ontstaan, doordat leden en bestuursleden van de djamaat Mattonshoop (die dus voorgesteld wordt als te zijn georganiseerd op de manier van een protestantse plaatselijke gemeente of kerk) als leden zijn toegetreden tot de S.I.V. Zij wilden gezamenlijk de afdeling Mattonshoop van deze organisatie worden. Die afdeling noemden zij eerst om mij onbekende reden 'Shane Islam'. In december 1943 zou de afdeling Mattonshoop zich geconstitueerd hebben. Ingevolge een nieuw afdelingsreglement zouden (zo stelde deze partij) bezittingen van de niet-rechtspersoonlijkheid bezittende afdeling in eigendom overgaan op de S.I.V. en "met algemene stemmen werd besloten het perceel met de daarop staande moskee ten name van de Surinaamsche Islamietische Vereeniging te doen overschrijven ..." Hier ligt natuurlijk het grote manco in het betoog. De onmogelijkheid van de stelling, als zou deze groep-zonder-rechtspersoonlijkheid perceel en opstal bezitten, waarover de groep met algemene stemmen zou kunnen beschikken, is overduidelijk. Niettemin, de S.I.V. zou haar doel hebben bereikt, als de heer Sahamad Bholai had willen meewerken ... Maar deze hield het op 'Kalifaat Anjuman', en notaris Drielsma's akte werd gepasseerd.



De godsdienst van de Islam zo hield de S.I.V. in dit proces aan de zustervereniging voor verbiedt het kopen en verkopen










Nederlands West-Indische Gids

Prins, J.


nl
Prins, J.


De islam in Suriname : een orientatie



DE ISLAM IN SURINAME 35 vaneen moskee en het is niet aannemelijk, dat eiseresse (= K.A.) die blijkens haar benaming 'Handhaaf de werken van Mohammed' een strenge naleving van de geboden en verboden van de Islam nastreeft, de moskee mede zou hebben gekocht, vermits zij in dat geval in lijnrechte strijd met de door haar gepropageerde beginselen zou handelen ... (Immers, zoals gezegd, de moskee wordt in de koopakte in kwestie met geen woord vermeld).



De andere partij merkt hiertegenover op, dat het niet overeenkomstig Islamietische begrippen is, dat de gew^en^ (djamaat) uitsluitend eigenaresse is van een moskee, gebouwd door bijdragen van verschillende personen, ook buiten de gemeente. Het kwam wel meer voor zo stelde zij in Suriname, dat moskeen aan een particulier persoon toebehoorden ... Want zo zou de Surinaamsche Islamietische Vereeniging zelf bij akte verleden voor de te Paramaribo residerende notaris A. Th. de Miranda van 28 september 1944 haar moskee aan de Keizerstraat hebben gekocht voor / 6000 en bij akte verleden voor dezelfde notaris de moskee aan de Grote Combweg voor / 9500 (en zij noemt de namen van de verkopers), waaruit blijkt, dat enkelingen moskeen kunnen bezitten en deze ook kunnen verkopen I Op deze frontaanval op haar stellingen heeft de andere partij onverstoorbaar geantwoord: "dat de verkoop van moskeen onder de Moslims verboden is, vermits deze gceste^/fce goederen aan de gemeente en niet aan een enkel persoon toebehoren". En wat die akte, verleden door notaris De Miranda aangaat, "het [betreft] het ^>m:ee/ aan de Grote Combweg en de daaropstaande gebouwen, en niet de daaropstaande moskee, welke door de grondeigenaren als toebehorende aan de aldaar gevestigde gemeente [thans door de S.I.V. als afdeling onder de naam 'Namaaz League' gencorporeerd] niet werd mede verkocht of kon worden medeverkocht". Zo ook (verklaart de S.I.V.), het perceel aan de Keizerstraat waarop de moskee van de gemeente Paramaribo staat, welk perceel wegens de financile moeilijkheden der Vereeniging, door de heer N. was gekocht, en later, toen de Vereeniging daartoe weer bij machte was, aan deze weer verkocht.



Wat hiervan zij, hieruit blijkt, dat een notarile tekst met omissies als die van Drielsma niet uniek is. Misschien ligt dit nog aan zekere Islamietische aarzeling om zich geheel in de zaken der Moslimse gemeente aan westers recht te 'accultureren'; stellig 1 Het perceel is voor slechts / 50 verkocht; de moskee was / 900 waard, voegt men er aan toe.










Nederlands West-Indische Gids

Prins, J.


nl
Prins, J.


De islam in Suriname : een orientatie



36 j. prins voelt men de overgang van een Moslims bedehuis door middel van koop en verkoop als feitelijk in strijd met de Moslimse godsdienstige wet of gevestigd gebruik.



Overigens zijn, vooral aan de zijde van de S.I.V. in dit proces sterke stellingen geponeerd en heeft men zich zelfs beroepen op Nederlandse jurisprudentie in kerkelijke conflicten; men heeft aan die zijde gesproken van de "Islamietische kerkordening". "De gemeente Mattonshoop" is dus een afdeling van de S.I.V., "door de moedervereniging geschapen en geformuleerd uit een oogpunt van kerkordening". De 'Kalifaat Anjuman' heeft zo betoogt de S.I.V. niettegenstaande zij zich in geen enkel opzicht verenigt met hetgeen door gedaagden t.a.v. de gemeentelijke organisatie en moskeebouw is aangevoerd, de Islamietische kerkordening in djamaats of gemeenten expressis verbis erkend.



Het is evenwel niet de bedoeling van dit opstel, verder in te gaan op de juridische merkwaardigheden van dit conflict over een moskee, en dan (noodzakelijk) tot rechtsgeleerde uiteenzettingen over te gaan.* Bij dit rechtsgeding werd uitvoerig stilgestaan, omdat het een duidelijke en (naar ik hoop) belangwekkende toelichting is op twee sociale feiten: a) de t//tntieve scheiding der Surinaamse Moslims, althans van die van Voorindische afstamming, in twee elkaar bestrijdende hoofdrichtingen; b) de verwestersing, de aanpassing aan westers recht en westerse organisatievormen, zelfs aan protestantse kerkrechtelijke vormen; kortom, de organisatorische acculturatie, die zich aan beide kanten bij de n meer, bij de ander minder voltrekt. Dit laatste verschijnsel komt indirect de eenheid der Surinamers ten goede; althans in (wat men zou kunnen noemen) rechtssociologische zin. i H SUMMARY ,-. ^.-fir^WPVi ISLAM IN SURINAM AN ORIENTATION In i960 the author, who is Professor of Sociology at the State University of Utrecht, spent several months in Surinam, partly for the purpose of l De hoofdlijnen van het proces zijn, in de gebruikelijke vorm gepubliceerd in Surinaamse /urt$/>rurf^e, J950, no. 12, p. 49-57. Er zijn geen juridische kanttekeningen bij gemaakt; dat is in deze publikatie niet gebruikelijk.










Nederlands West-Indische Gids

Prins, J.


nl
Prins, J.


De islam in Suriname : een orientatie



DE ISLAM IN SURINAME 37 studying questions in the fields of acculturation and the sociology of law.



Since some young scholars were already occupied in making studies of the Creole and Hindu population groups, the author devoted his attention chiefly to the followers of Islam, who can be divided into two sections: those of 'British Indian' and those of Javanese origin.



In this treatise the writer endeavours to give a general impression of the position of the Islamitic Surinamese in the country, and of the questions exercising their community. The emphasis has fallen on the circles of Hindu origin, because strong evolution and great spiritual activity can be observed in them. As regards spiritual activity, most attention is paid to the dissension in their Moslem community. The present survey gives many details concerning the dividing line between reformists and traditionalists, which, in the writer's opinion, is final and permanent. The cause of the cleavage must be sought first and foremost in the influence exerted and still being exerted by the land of their forefathers. The activities of the Ahmadiya in Surinamese society are especially remarkable.



On the other hand, the increasing westernization of these Surinam Islamites in a social and economic sense also has repercussions on their religious life, and in particular on the form of organization of the Islamitic religious community, which, it seems to the writer, is tending towards that of a Protestant denomination and adaptation to current Surinamese civil law.



The antagonism between Moslem reformists and traditionalists, as transferred from the country of origin of the people concerned, is illustrated by a detailed account of a sensational lawsuit between two Moslem organizations regarding the sale of the mosque of Mattonshoop, near Paramaribo. The case also demonstrates the westernization process, and the acculturation in views concerning law, which the Surinam Moslems are undergoing.










Nederlands West-Indische Gids

Prins, J.


nl
Meyer, H.


Suriname en het wereldbevolkingsvraagstuk



H. MEYER SURINAME EN HET WERELDBEVOLKINGSVRAAGSTUK Bij het begin van onze jaartelling bedroeg het totaal aantal mensen op de gehele wereld ongeveer 250 millioen. Na vele schommelingen is dit aantal in de 17e eeuw gestegen tot 500 millioen.



Omstreeks 1830 wordt de 1000 millioen overschreden, honderd jaar later is dit getal reeds verdubbeld en na 30 jaar, in i960, zijn wij reeds zeer dichtbij de 3000 millioen zielen. Of om het anders uit te drukken: bedroeg het verdubbelingsgetal eerst 1700 jaar, het is daarna snel gedaald tot 100 en nu zelfs reeds tot 40 jaar.



Over de oorzaaA zijn alle deskundigen het eens: bij een vrijwel gelijk blijvend geboortecijfer een enorm sterk gedaald sterftecijfer. En aangezien juist in vele onderontwikkelde gebieden deze daling van het sterftecijfer het sterkst is, spreekt het ook vanzelf, dat juist in deze onderontwikkelde gebieden de bevolkingsexplosie het hevigst is.



Maar er is een ander soort begrenzing, welke een veel duidelijker limiet stelt. Zelfs al vermindert het verdubbelingscijfer van 40 jaar niet verder, dan nog zal over 600 jaar en wat betekenen 600 jaar in de geschiedenis der mensheid het aantal mensen op aarde zijn gestegen van 3000 millioen tot ruim 30.000 x zoveel, 100 millioen x millioen, of 100 maal 10 tot de 12e macht. De oppervlakte van alle werelddelen op het aardoppervlak bedraagt 150 millioen km^ of 150 maal 10 tot de 12e macht vierkante meters, m.a.w. over 600 jaar is er 1,5 vierkante meter beschikbaar per mens, inclusief woestijnen en poolgebieden, of, om in Suriname te blijven, 10 millioen mensen op de Tafelberg, die er niet af kunnen omdat het beneden ook vol is.



Zover zal het zeker niet komen, maar het aantal alternatieven is uiterst beperkt. Alvorens tot een analyse van deze alternatieven over te gaan, lijkt het wenselijk eerst enkele aspecten van het bevolkingsprobleem in Suriname te behandelen. 38










Nederlands West-Indische Gids

Meyer, H.


nl
Meyer, H.


Suriname en het wereldbevolkingsvraagstuk



SURINAME EN HET WERELDBEVOLKINGSVRAAGSTUK 39 HOE ZIET DE SITUATIE IN SURINAME ERUIT?



Afgeronde getallen aanhoudend, kan de totale bevolking in i960 gesteld worden op 250.000. Het is misschien iets hoger, doch dat doet er voor dit betoog weinig toe. Wanneer de bevolkingstoename in Suriname gelijk was aan die van het gemiddelde over de laatste halve eeuw in de wereld, dan moeten wij rekenen met een verdere verdubbeling in de 40 jaar. Dat ziet er in het begin nog niet zo dramatisch uit, maar als U even doorrekent, wordt het totaal spoedig benauwend.



In 2000: 500.000 in 2040: 1 millioen in 2080: 2 millioen in 2120: 4 millioen en in 2160: 8 millioen.



Maar volgens de gegevens van van der Kuyp, Walvis & van Lier liggen de werkelijke cijfers veel hoger en moet met een geboorte-overschot van ruim 3,5% en een verdubbeling per 20 jaar worden gerekend.



Houden wij deze cijfers aan, dan zou de bevolking van Suriname in het jaar 2000 niet een half millioen, doch 1 millioen bedragen. Nog niet verontrustend, doch daarna werkt de stijging pas goed door.



In 2040: 4 millioen in 2080: 16 millioen in 2120: 64 millioen en (over 200 jaar) in 2160: 256 millioen.



Nu zullen velen zeggen: "Maar dat gebeurt natuurlijk niet," of: "200 jaar is nog zo ver in de toekomst." Wanneer de ontwikkeling van de mensheid naar eigen leven wordt afgemeten, dan lijken 200 jaar inderdaad lang, maar in de geschiedenis der mensheid is 200 jaar slechts een seconde, of om het anders uit te drukken, voor onze generatie is het probleem nog niet dramatisch, maar voor onze kleinkinderen zal het dit reeds zijn.



Op de eerste tegenwerping: "Dit gebeurt natuurlijk niet", past de wedervraag: "Waarom niet?", tenzij de mensheid zelf dit probleem in zijn volle omvang gaat onderkennen. Op zeer korte termijn heeft deze bevolkingsexplosie in Surinam echter verschillende consequenties.










Nederlands West-Indische Gids

Meyer, H.


nl
Meyer, H.


Suriname en het wereldbevolkingsvraagstuk



40 H. MEYER Uit de rapporten van de United Nations (p. 144) blijkt, dat in 1947 de verdeling van de bevolking naar leeftijd was: o-i5 jaar 15-59 jaar 60 jaar en ouder 36% 57% 7% WesJ if wro^a 24% 62% 14% Z.fl<i;'ns ^4 40% 55% 5% Volgens van der Kuyp waren in 1944 in Suriname deze cijfers: 0-15 jaar 44% 15-59 jaar 49% 60 jaar en ouder 7% Dit betekent in i960 op een bevolking van 250.000 zielen meer dan 100.000 kinderen en weer volgens van der Kuyp zal dit aantal in 1970 reeds bijna 200.000 bedragen.



Een dergelijke toename geeft uiteraard grote ^roWemcn voor ie o/woeiing, niet alleen scholen, maar ook onderwijzend personeel.



In 1955 gingen, inclusief de frbelscholen, totaal 56.000 kinderen op school, of ruim 25% van de bevolking. Voor het schooljaar 1960-1961 bedraagt dit aantal reeds 63.000 en binnen 20 jaar zal het aantal schoolkinderen de 100.000 zijn gepasseerd.



Reeds nu zijn alle scholen in Suriname, zoals bijna overal in de wereld, overvol en het zal reeds een uiterst zware taak zijn om het huidige peil te handhaven. Bij verdubbeling van het totaal aantal klaslokalen binnen 20 jaar zal geen sprake kunnen zijn om zelfs maar tot enige verbetering van het peil te komen.



Opvoeding is kostbaar, zowel voor de ouders als voor de gemeenschap. Het kan, wederom volgens rapporten van de U.N. en volgens vele andere deskundigen, gesteld worden, dat grote gezinnen het uiterst moeilijk maken om de zorg en de opvoeding van de kinderen te verbeteren en de grootste belemmering vormen voor verbetering van het gezinsleven. Natuurlijk zijn er uitzonderingen en die zullen er altijd blijven. Iedereen kent voorbeelden van begaafde kinderen uit grote gezinnen, maar het gaat in dit betoog om de totale bevolking en niet om de uitzonderingen. .......



Gesteld, dat Suriname in staat zal zijn al deze kinderen redelijk op te voeden, dan rijst onmiddellijk de vraag: "Wat moeten deze kinderen later gaan doen?" Bij analyse blijkt het antwoord benauwend.



In i960 bedroeg het aantal wannen in Suriname beneden de










Nederlands West-Indische Gids

Meyer, H.


nl
Meyer, H.


Suriname en het wereldbevolkingsvraagstuk



SURINAME EN HET WERELDBEVOLKINGSVRAAGSTUK 41 45 jaar ongeveer 110.000, waarvan 60.000 jongens onder de 15 jaar en 20.000 ouder dan 45 jaar. Zelfs wanneer aangenomen wordt, dat over 20 jaar een ieder, die nu ouder dan 45 jaar is, zal hebben opgehouden met werken, dan betekent dit toch, dat binnen 20 jaar uttrAge/fgen/Kti zal moeten worden gevonden voor 60.000 minus 20.000 = 40.000 nieuwe arbeidskrachten. En dan slaat dit nog alleen op mannen en niet op meisjes en vrouwen, mede betrokken in het arbeidsproces.



Nu is gelukkig 40.000 geen astronomisch getal, maar toch zal het werk creren een uiterste krachtsinspanning van een ieder vragen. Immers, nieuwe werkgelegenheid in de landbouw, bosbouw of industrie impliceert toename landbouwareaal, nieuwe polders.



fl. Stel 5 HA/gezin a / 1000/HA is reeds / 5000.-. ie. Brokopondo 200 millioen Sur. guldens, werkgelegenheid smelter en aluinaardefabriek, plus alle bijkomende diensten, misschien 2000 man, of een investering van / 100.000/ gezin. Kleinere industrien zullen uiteraard veel minder vragen, doch misschien illustreren deze enkele voorbeelden, dat creren van nieuwe werkgelegenheid voor 40.000 werkers nieuwe investeringen in Suriname zullen vereisen van vele honderden millioenen Surinaamse guldens.



De vraag zal wellicht gesteld worden of Suriname momenteel ov<?ffovo/& of o<&r6ew/& is. Daarop zou eerst onderzocht moeten worden: wat is overbevolkt. Een aanvaardbare definitie zou misschien zijn: een groter aantal inwoners in het land dan verenigbaar met een menswaardig bestaan. Dan blijkt het duidelijk, dat in een land als Suriname met zijn enorme, vrijwel of zelfs geheel lege ruimtes, het begrip over- of onderbevolkt voor nog een lange tijd door vele factoren bepaald zal zijn. Zou b.v. morgen een groot aantal rijke ertsvoorkomens in het binnenland worden gevonden, waardoor binnen enkele jaren een groot aantal mijnbouwmaatschappijen zich in Suriname zouden willen vestigen, dan zou men in dat geval al spoedig van onderbevolking spreken.



Maar dit is een hypothetisch geval, voor Suriname gaat het om de huidige realiteit. Het is beter om in Suriname te spreken van overbevolking in de stad en onderbevolking in het binnenland, waarbij geconcludeerd kan worden, dat de bevolking van Suriname zeker nog sterk zal kunnen groeien, doch ernstige spanningen en onoplosbare problemen slechts kunnen worden voorkomen, indien de huidige bevolkingsexplosie wordt ingetoomd tot geleidelijke toename.










Nederlands West-Indische Gids

Meyer, H.


nl
Meyer, H.


Suriname en het wereldbevolkingsvraagstuk



42 H. MEYER Gelukkig voor Suriname i's er nog ruimte, z*y er nog mogelijkheden en loopt de bevolkingstoename nog niet in de astronomische getallen. Vergeleken met landen als India, Java of wilt U in de buurt blijven, vele eilanden in het Carabisch gebied als Puerto Rico, Barbados, is het probleem nog niet onoplosbaar, maar het kan dit in de naaste toekomst, ook in Suriname, worden, En dit 'tenzij' kan beter belicht worden in het raam van het wereldgebeuren.



Dan zou, geloof ik, allereerst gesteld kunnen worden, dat de groei van de mensheid past in het overal waarneembare streven in de natuur van het kleine naar het grote, zowel in het individu als in aantallen. Het schijnt zo te zijn, dat de natuur doorgaat met experimenteren totdat de grenzen overschreden worden en een nieuw experiment begint. In vroegere tijden, dinosaurussen en dergelijken, nu olifanten en walvissen; waarmede opnieuw de grens schijnt bereikt en misschien is de groei van de mensheid het laatste experiment. Of bij dit experiment het bestaan van de mensheid zelf op het spel wordt gezet, zal daarbij geen rol spelen; de talloze uitgestorven diersoorten en het opnieuw beginnen, zie b.v. de ontwikkeling van de zoogdieren, schijnen dit te bewijzen.



Alleen de mens kan, als hij dit wil, de natuur overwinnen.



De keuze uit de middelen om een catastrofale bevolkingstoename te voorkomen, zijn beperkt en hebben allen hetzelfde doel: Omhoogbrengen van de sterftecijfers door het ophouden van elke gezondheidszorg, zowel individuele als openbare en vooral preventieve gezondheidszorg zal niemand willen. Vergroting van het sterftecijfer door natuurrampen of oorlogen is gebleken geen noemenswaardige rol te spelen. Dat wereldoorlogen in verhouding minder slachtoffers vragen dan oorlogen van beperkter omvang vroeger, is het gevolg van het uitblijven van epidemien tijdens en na de oorlog.



Een wel zeer onwaarschijnlijk alternatief lijkt emigratie naar andere planeten en sterren. Om verder grote toename van de bevolking te voorkomen zouden jaarlijks 2% van de mensheid of niet minder dan 60 millioen mensen het wereldruim ingeschoten moeten worden.



Tenslotte nog het alternatief van atoomoorlog, met totale of bijna een totale vernietiging der mensheid, een oplossing die slechts zou bewijzen, dat de mensheid onmachtig is om eigen verantwoordelijkheid voor dit probleem te willen aanvaarden.










Nederlands West-Indische Gids

Meyer, H.


nl
Meyer, H.


Suriname en het wereldbevolkingsvraagstuk



SURINAME EN HET WERELDBEVOLKINGSVRAAGSTUK 43 Het is derhalve duidelijk dat, indien de sterftecijfers niet omhoog gebracht kunnen worden, een redelijk evenwicht slechts bereikt zal kunnen worden door Ac/ ow/aag ftrengcn va Ac/ gc-En hiermede komt dan het delicate en moeilijke onderwerp van de ge6oorte6^>cr&i'ng aan de orde, een onderwerp, waartegen vrijwel een ieder zich instinctief verzet. Een onderwerp, dat direct raakt aan nog onopgeloste problemen op het gebied van religie, physiologie, psychologie, sociologie en zelfs pharmacie. Maar indien de mens op aarde met verantwoordelijkheid is belast, dan volgt hieruit onontkoombaar, dat de mens dit probleem onder ogen zal moeten zien en geschiedt dit eenmaal, dan zal de keuze niet anders dan op geboortebeperking kunnen vallen.



Ter voorkoming van misverstand, geboortebeperking betekent geenszins het propageren van kinderloze of zeer kleine gezinnen.



Immers bij een gezin van gemiddeld 3 kinderen zal de totale mensheid ongeveer op peil blijven of zeer weinig toenemen. Volledige egalisatie lijkt uit den boze, maar indien op korte termijn alleen maar een halt zou kunnen worden toegeroepen aan de zeer gro/e gezinnen, dan zou de bevolkingsexplosie al aanmerkelijk in kracht afnemen, want het gaat juist om de grote getallen.



Het standpunt van de verschillende godsdiensten t.o.v. dit probleem loopt uiteen. Wereldgodsdiensten als Islam, Hindu en Boeddhisme geven geen zwart-wit uitspraak en dit betekent in feite, dat hier geen onoverkomelijke hinderpalen bestaan indien het besef van de dwingende noodzaak doorbreekt.



Van het Christendom heeft het Protestantse deel, bij monde van de Wereldraad der Kerken, zich in meerderheid reeds openlijk uitgesproken voor geboortebeperking, de R.K. Kerk nog niet, doch het lijkt wel duidelijk, dat aanpassing in de naaste toekomst zal geschieden. Bewijzen zijn hiertoe te over, al zal dit van Rooms-Katholieke zijde nog niet openlijk worden toegegeven.



Eventuele andere invloeden op de mens zelf door geboortebeperking worden thans in vele landen bestudeerd, al ontbreekt hierbij nog algemene leiding. Het probleem is ook teveel verweven met nationale gevoeligheden dan dat lichamen als de Verenigde Naties of the World Health Organisation iets anders kunnen doen dan helpen en adviseren waar dit gevraagd wordt.



Ook bij een beschouwing over de houding van de mensheid tegenover dit probleem over de gehele wereld blijkt deze zeer










Nederlands West-Indische Gids

Meyer, H.


nl
Meyer, H.


Suriname en het wereldbevolkingsvraagstuk



44 H. MEYER verdeeld te zijn. In Westf iswro^xz is vrijwel een evenwicht bereikt, sommige landen als Nederland zijn daar om speciale redenen nog niet aan toe; in de meeste andere landen is dit reeds vrijwel het geval.



Een ander voorbeeld van gedeeltelijk hersteld evenwicht is /a/>an, waar het aantal geboortes van 35/000 voor de oorlog, thans is teruggebracht tot onder de 20/000. Aanvankelijk door abortus op grote schaal, thans steeds meer door preventieve middelen. In het algemeen hebben eilandbewoners meer begrip voor het probleem van overbevolking dan die van het vasteland.



En zo is het niet te verwonderen, dat Japan haar inwonersgetal van 1600-1850 constant wist te houden en nu opnieuw bewust probeert dit te doen.



Een ander voorbeeld, waar de Regering bewust bevolkingstoename tracht tegen te gaan is 7<fra. Uit talloze studies en statistieken is duidelijk gebleken, dat geen land zichzelf kan industrialiseren, het levenspeil van haar bevolking kan opvoeren, indien gelijktijdig deze bevolking op een dergelijke wijze toeneemt, dat alle beschikbare middelen nodig zijn om de toename van de bevolking in leven te houden, niet eens redelijk te voeden, doch in net voldoende mate om niet een ieder van honger te laten omkomen. Er zijn momenteel maar een paar landen over in de wereld, waar enige toename van de bevolking nog verenigbaar is met verhoging van de welvaart. De voornaamsten zijn de Verenigde Staten, Canada, Rusland, Australi, Nieuw-Zeeland en ook deze landen zullen snel het punt bereikt hebben, waar dit niet meer het geval zal zijn.



Het probleem kan ook ideel worden gesteld. Wat verdient de voorkeur, een zo groot mogelijk aantal mensen op de aarde in uiterst kommervolle omstandigheden, die net niet van honger dood gaan, of voor ieder mens op aarde een menswaardig bestaan? ,,:::)':;_ ,i'?> Tenslotte nog een ander aspect. Grote bevolkingstoename, opeenhopingen in millioenensteden, brengt onverbiddelijk mede het verloren gaan van democratische waarden. In een millioenenstad kan de eenling geen enkele persoonlijke invloed op het stadsbestuur uitoefenen, ook de gemeenteraad kan dit niet meer, en het gevolg is, dat het bestuur steeds meer overgelaten wordt aan ambtenaren. In een wereldstad is het zich volledig ontplooien van de mens in al zijn persoonlijke mogelijkheden al vrijwel on-










Nederlands West-Indische Gids

Meyer, H.


nl
Meyer, H.


Suriname en het wereldbevolkingsvraagstuk



SURINAME EN HET WERELDBEVOLKINGSVRAAGSTUK 45 mogelijk geworden. De vraag kan ook gesteld worden: wil de mensheid dit eigenlijk: ontplooien van eigen persoonlijkheid vereist eigen inspanning, het is zoveel gemakkelijker om het maar aan anderen over te laten. Massavermaken inplaats van individuele ontspanning, geleefd te worden inplaats van zelf te leven.



Zonder 'challenge', zonder eigen inspanning, ook geen waardering voor het verkregene met als mogelijk gevolg een afsterven van de capaciteit tot ontplooiing. Hoe voller en gecompliceerder de wereld wordt, hoe moeilijker het voor het individu wordt het eigene te vinden en te ontwikkelen.



Het toekomstbeeld voor de mensheid is weinig opwekkend en er is maar heel weinig tijd meer om tot een oplossing te geraken. De huidige ontwikkeling is zo snel, dat het hoogstens nog aan een of twee generaties gegeven zal zijn, in redelijkheid tot een menswaardige oplossing te komen. Gehoopt kan slechts worden dat deze generaties de daarvoor benodigde wijsheid en het inzicht zullen opbrengen.



SUMMARY SURINAM AND THE POPULATION PROBLEM It is a well-known fact that the fast population growth must be regarded as one of the most explosive problems of our present-day world. After showing the gravity of this problem the author concentrates on Surinam with her small population.



Characterizing the situation in Surinam as overpopulation in Paramaribo and underpopulation in the interior, the author considers some educational, hygienic and employment problems, which are caused by the rapidly growing population of the country.










Nederlands West-Indische Gids

Meyer, H.


nl
Lichtveld, Noni


Suriname en de kankantrie



NON1 LICHTVELD ",,'*,. '" SURINAME EN 'DE KANKANTRIE' Wie enigszins op de hoogte blijft van de blijde gebeurtenissen bij het Nederlands amateurtoneel en in de vaderlandse toneelschrij f wereld (vooralsnog ook vaak een amateuraangelegenheid) weet allicht dat Mevrouw Eline Verkade-Cartier van Dissel korte tijd geleden de erepalm wegdroeg bij een wedstrijd voor 'Een In Het Nederlands Geschreven Toneelstuk'.



Dit stuk was .D AanAanlrte,* en het speelt zich af in Suriname, wat mt het enthousiaste jury-rapport genoeg reden was om het hart van de Surinaamse toneelliefhebber (een alomvattend begrip, want het beroepstoneel is nog onbekend) vol verwachting te doen kloppen. Intussen heeft de wereldpremire ervan plaats gehad bij de Wageningse studenten -maar zelfs als we de kritieken daarover gelezen hadden zouden we die hier buiten beschouwing willen laten: wij lazen het stuk in Suriname, en ffietef? di ast jks fipfl boordtfeg' yotetaas.



Wat we ook buiten beschouwing willen laten zijn de eventuele dramaturgische kwaliteiten of tekortkomingen van het stuk die zijn immers universeel, en de Nederlandse kritici zullen daar ook hun zegje wel over gezegd hebben.



Uitgaande van een ander universeel probleem, namelijk de eeuwige behoefte aan speelbaar repertoire, ging het ons bij de lezing ervan in de eerste plaats hierom: is het geschikt om in Suriname te spelen ? Met een eigen Surinaamse toneellitteratuur is het vooralsnog maar dunnetjes gesteld, en hoewel er ettelijke verenigingen van tijd tot tijd hun (vaak in het 'Surinaams') zelf geschreven stukken vertonen, is het peil daarvan meestal nog wel ver verwijderd van een internationale, of ook maar een 'inter-koninkrijkelijke' kompetitie.



Vanzelfsprekend dus onze vreugde om een auteur, al is het een Nederlandse, die Suriname als achtergrond kiest voor een drama, waarin we wel aan kunnen nemen dat ook de Surinaamse geest er zijn weerspiegeling moet vinden.



Laat ons er niet langer omheen draaien we hebben het stuk immers gelezen hoewel er inderdaad sprake is van een Surinaamse geest moet het ons helaas uit de pen: voor opvoering in Suriname is het totaal ongeschikt. De .Kanfcan/We, door Eline Verkade. Maestro Uitgeverijen Nr 627, A. J. G. Strengholt, Amsterdam, z.j., 70 blz. 46










Nederlands West-Indische Gids

Lichtveld, Noni


nl
Lichtveld, Noni


Suriname en de kankantrie



SURINAME EN 'DE KANKANTRIE 47 Allereerst (en allerlaatst misschien) om het probleem dat De aan de orde stelt in 't kort gezegd: de tegenstelling tussen oud en nieuw, tussen de noodzakelijk geachte vooruitgang en het oude bijgeloof iets wat als centraal gegeven zelfs van een toneelspel in het Suriname van vandaag nauwelijks aandacht verdient, omdat het ook als reel probleem van totaal ondergeschikt belang is.



Wie dagelijks wordt volgehamerd met Tienjarenplan, Operatie Sprinkhaan en Brokopondo Project, weet niet alleen dat vooruitgang voor Suriname even vitaal als onafwendbaar is, maar ook dat het een voldongen feit is, even domweg en duidelijk als het schijnen van de zon, het zingen van de vogels en het weerkeren van de regentijd. Het oude bijgeloof is tegelijk zo springlevend als ieder ander geloof, en eerder gaat het dan ook een vanzelfsprekend onderdeel vormen van de vooruitgang dan dat het een remmende factor zou zijn. Evenmin als tijdens de Renaissance en daarna christelijke opvattingen een ernstige belemmering konden vormen voor de vooruitgang, doet het 'bijgeloof' iets af aan de ontwikkeling van Suriname. Er is altijd wel een oplossing te vinden; evenals er 'accommodements avec Ie ciel' zijn, zijn er vele accommodements met de geestenwereld. Overigens is het minder gewaagd dan het schijnt om ons 'bijgeloof' op n lijn te stellen met welke godsdienst dan ook: alle aspecten ervan passen in een zeer bepaald geloofs-systeem, en hoewel er bij ons weten nog nooit een grondige studie over dit onderwerp is verschenen, kunnen we toch wel aannemen dat dit dus genaamde bijgeloof de enige godsdienst is, die hier geen officile bescherming geniet.



Mevrouw Verkade laat haar drama zich voltrekken op een oude plantage, waarover een bejaarde dokter het nogal haperend beheer voert ten behoeve van zijn zeer zakelijke, maar in Holland vertoevende broer. De dokter, die al sinds onheugelijke tijden Suriname bewoont, heeft veel begrip voor wat er leeft bij de 'bevolking', hier (nogal eenzijdig voor ons Surinaams gevoel) voorgesteld door een verknocht creools bedienden echtpaar.



Het ziekelijk zoontje van deze echtelieden vormt op de achtergrond een kwetsbaar mikpunt voor de perfide neigingen van de geest (daar komt hij) der Kankantrie, die bij al te vooruitstrevende inmenigng in zijn boombewonersbestaan het zieke jongetje zelfs zou kunnen doden.



Die Kankantrie staat onherroepelijk in de weg van de verbeterings- en herverkavelingsplannen, die een kersvers uit Holland gekeerde zoon van de dokter in opdracht van diens broer op de plantage ten uitvoer wil brengen. De Kankantrie zal dus om moeten, dwars tegen het bijgeloof van het echtpaar, het begrip van de dokter en de angst van een jong meisje in, zodat we al gauw midden in de symboliek zitten: kappen of niet kappen van die boom?



Vermoedelijk zal de gemiddelde Surinaamse theaterbezoeker op dit moment nog maar door n vraag gentrigeerd worden: he halen ze hem om; want dat de kankantrie moet vallen staat immers allang voor hem vast. Misschien maakt het hem een ogenblikje ongerust, dat Mevrouw Verkade (en dus ook de dokter-plantagebeheerder) verzuimt om in elk geval n of andere 'obiaman' te bestellen, die met de nodige spectaculaire toverpraktijken de geest voor alle zekerheid van te voren wat kalmeren moet maar aangezien zelfs het bijgelovig echtpaar dit idee










Nederlands West-Indische Gids

Lichtveld, Noni


nl
Lichtveld, Noni


Suriname en de kankantrie



48 NONI LICHTVELD niet komt opperen zal dat dan wel zo zonder moeten, vanwege de dramatische ontwikkeling.



Inderdaad worden de verwachtingen van onze theaterbezoeker niet bedrogen: de geest verschijnt in een spannende scne (hoewel onzichtbaar) ten tonele, en al wordt hij dan uiteindelijk afgepoeierd en mag het jongetje voortleven (het kan ook weer niet al te kras), hij weet toch ook nog het angstige jonge meisje te verwonden, dat de verzoenende taak van de zo lichtvaardig vergeten 'obiaman' inmiddels op zich had genomen.



De nuchterlingen in de zaal hebben ook hun lesje gekregen: je kunt nooit weten met die dingen.



Mevrouw Verkade laat al deze geheimzinnigheden niet gebeuren zonder voor die zelfde nuchterlingen hier en daar een heel aannemelijke wetenschappelijke verklaring in te lassen; per slot schreef zij ook in de eerste plaats voor een Nederlands publiek.



Al met al is deze opsomming van dramatische wederwaardigheden eigenlijk helemaal zo gek nog niet voor de interpretatie ervan nebben we toneeltalent genoeg, en de scne met de geest bijvoorbeeld zou er zeker ingaan als koek, al ware het dan met zaalreacties die de schrijfster nauwelijks heeft kunnen voorzien. En toch: het stuk waarop men in Suriname heeft gewacht is het allerminst.



Dat de gebezigde spreektaal ons wat al te oer-Hollands in de oren klinkt mag heus geen bezwaar heten; in een handomdraai bekken we er 'Surinaams-Nederlands' van, of waar dat op zijn plaats is helemaal 'Surinaams'. Dat die dokter een beetje onwaarschijnlijk lijkt vergeleken bij alle doktoren die we hier kennen en dat het creoolse echtpaar een beetje zo wordt voorgesteld als de plantagenegers in ouderwetse Amerikaanse films, daar kunnen we ook nog wel overheen een kwestie van 'typecasting', je hebt nu eenmaal overal gekke mensen.



Maar hoe zit dat eigenlijk met die plantage Catharina Maria? Zo te lezen zou het ergens bij Leonsberg kunnen zijn: je ziet de rivier en het is vlak bij de stad maar wat voor arbeiders hebben ze daar in hemelsnaam ?



Je zou zo aannemen dat het gewoon Javanen moeten zijn, als ze niet allemaal de benen namen voor die om te kappen kankantrie, waarvan de geest immers uit Afrika, en niet uit Azi kwam mee-gemmigreerd (het is geen waringin!).



Zoveel geestelijke kultuur-assimilatie is ons voorlopig wat dl te machtig, en bevordert alleen ons ongeloof in de geschilderde situatie. Behalve misschien in dit enkele voorbeeld van een wel heel ver voorgestelde ontwikkeling van ons spirituele leven doet het stuk ons heel erg ouderwets aan, en in onze verdere onwetendheid hebben we de neiging de ondagelijkse romantiek ervan eerder dan in Suriname te projecteren in het voormalig Nederlands Indi", of kortom: 'in zo'n land waar je haast niks vanaf weet'.



Onze huidige romantiek is wel een heel andere geworden: niet die van het verleden vol geesten gevulde kankantries, maar die van de toekomst: de ontdekkingsreis naar het nog onbekende eigene, de eeuwenlang onontgonnen binnenlanden en de oer-diep aangeboren eigenschappen, het verkennen van eigen land en hart, met als ver verlokkend doel: wat gaan we er allemaal van maken, wat voor gezicht zullen we krijgen over tien, twintig, honderd jaar?



Waarschijnlijk heeft Mevrouw Verkade zich wel degelijk genformeerd










Nederlands West-Indische Gids

Lichtveld, Noni


nl
Lichtveld, Noni


Suriname en de kankantrie



SURINAME EN 'DE KANKANTRIE' 49 omtrent haar speelterrein: de beschrijving van het oude plantagegebouw waar het drama zich afspeelt bijvoorbeeld, wijst daar wel op.



Toch zet ze ons een Surinaams meisje voor dat Manya heet in onze oren even gek als een kleine Hollandse die Pruimpje of Appeltje zou zijn gedoopt, en eerder op zijn plaats in een klucht dan in zo'n dramatisch gegeven.



Een moment konden we denken dat het stuk zich af moest spelen in het Suriname van voor de oorlog (ook voor ons een wat vagelijke wereld), maar daar zijn dan weer de vermelde vliegtuigverbindingen, en de penicilline die een rol komt spelen, zodat we alras begrijpen dat ook dat de bedoeling niet is.



Als slotsom wat betreft een opvoering hier blijft voornamelijk: het omhakken van kankantries is het probleem niet meer in Suriname, waar hele dorpen uit de weg moeten als dat nodig is dus wat moeten we dan met een kankantne? Als 'document humain' is het beslist niet documentair genoeg, als simpel speelstuk weer te dicht bij huis om aan een zeer specialistische kritiek te ontkomen, en als zuiver litteraire prestatie .. maar daar zouden we immers over zwijgen.



Hoewel men ons nu direkt kan verwijten de hand liever eens in eigen boezem te steken, en zlf te maken wat we dan beweren zo dringend te behoeven, hadden we zeker graag de aanmoediging gehad van een indrukwekkend voorbeeld uit Nederland (zijn we niet verguld dat er een toneelstuk in Suriname zich af mag spelen), waar immers de nationale toneelschrijfkunst ook van kruipen en strompelen heeft moeten groeien -we zijn nu eenmaal nog zo jong dat een Surinaamse Heyermans hoogstens in Dokter Sophie Redmond een vertrouwde klank, maar nog echt geen 'toneelklassiek' is kunnen worden.



Wat we dan wl behoeven aan toneelrepertoire met Surinaamse inslag ?



Weet n Europese theaterdirekteur precies wat volle zalen trekken zal ?



Dan is het zeker die ene die goud verdient. Wat deze wetenschap betreft kan men hier (als overal) alleen putten uit ervaring en intutie en het eerste is voor een jong land, dat sinds nog maar heel kort eindelijk een beetje eigen gezicht kon gaan vertonen, vanzelfsprekend ook nog maar een geringe ervaring, terwijl het tweede weer zoiets persoonlijks is, dat er moeilijk logisch mee te redeneren valt.



Het zijn echt niet alleen de Surinaamse of in Surinaamse sfeer omgewerkte stukken die hier volle zalen trekken. Dat bewezen de laatste tijd bijvoorbeeld de vele voorstellingen van Beaumarchais' 'Barbier van Sevilla', nota bene klassiek Frans en in Spanje spelend, welk succes echt niet alleen bepaald werd door het feit dat Figaro hier en daar zijn terzijdes in het 'Surinaams' plaatste, maar waar ook vooral de nationale liefde voor de verkleedpartij, het kostuumstuk, aan zijn trekken kon komen. Nog altijd wordt er met dierbare bewondering gesproken over het lang voor de oorlog gespeelde 'Vader des Vaderlands' van Veterman, en ook bij het 'Surinaams Passiespel', dat slechts een korte looptijd had, vormde de kostumering een der aantrekkelijkheden.



Dit wil echter volstrekt niet zeggen dat alleen een 'historisch' gegeven het hier zou doen; ook een 'exotisch' blijspel als Patrick's 'Teahouse of the August Moon', dat het na-oorlogse Japan onder de Amerikaanse bezetting laat zien, trok (en trekt nog steeds) een groot publiek uit alle lagen der bevolking misschien niet in het minst omdat er zo heerlijk in










Nederlands West-Indische Gids

Lichtveld, Noni


nl
Lichtveld, Noni


Suriname en de kankantrie



50 NOKI LICHTVELD gesold wordt met de Amerikaanse betweterigheid, die het toch uiteindelijk moet afleggen tegen de patriarchale eigen kuituur van Japan.



Want al met al staat dit wel vast: men heeft beslist behoefte aan de manifestatie van het eigene. Dat bewezen niet alleen de volle zalen die destijds de stukken van Sophie Redmond ten deel vielen, maar dat bewijst ook telkens weer het enthousiast bezoek aan de, vaak nog zo gebrekkige eigen toneelwerken van de kleine verenigingen.



Of dit 'eigen' toneelstuk nu in het Nederlands of in het 'Surinaams' zal moeten worden gebracht vooralsnog zijn we (om het niet te ingewikkeld te maken) een tweetalig land, en deze vraag lijkt van ondergeschikt belang.



Wl zal het gestelde probleem dus een ander moeten zijn dan dat van de (reeds lang gekapte) /fonAan/r*; we zien liever eens iets over het ene grote, ja eigenlijk wereldomvattende probleem dat voorlopig het meest aan de orde is: dat van de assimilatie.



De Surinaamse bevolking bestaat niet alleen maar uit planters en creoolse bedienden; zij bestaat (nog!) uit kinderen van allerlei volkeren, die in naam Surinamers zijn, maar in de geest nog lang niet n volk. Ons probleem is: het begrip voor de 'Andere', de eenwording van kultuurfragmenten tot n kuituur, van rassen en groepen tot n natie zonder het verlies daarbij van het meest eigene en waardevolle dat al die groepen van oudsher meebrengen.



Vergeef ons dus dat we teleurgesteld zijn met een Aanftan/We, met het feit dat we als een geschilderd achterdoek gebruikt zijn voor een nogal willekeurige, romantische geschiedenis, waar we eigenlijk een klein United-Nations-gebouwtje voorstellen, met alle op schaal gebrachte disputen en schoenen-op-tafel van dien.



Het stuk dat we verlangen is het stuk van de toekomst, van de vreemde mengelmoes van mogelijkheden, die soms een verbazingwekkend geheel weten te vormen zoals die zonderlinge keer laatst toen een hindostaans orkest optrad onder leiding van een Javaan, waarbij een Creool zeer verdienstelijk een tango zong.



Het zal het stuk zijn over de moeizame overwinning van het wantrouwen tussen al die groepen onderling, waarbij de meest ontmoedigde vooroordelen nog zo vaak de kop opsteken. Het stuk over die ene generatie die eens komen zal, die met een beetje gerriteerde glimlach zal neerzien op het rassenbewustzijn van zijn voorouders: 'wij Hindostanen, ... bij ons in Holland, ... in het oude China ..." Het zou een voortreffelijk stuk zijn als het ons een beetje de richting kon wijzen: wat moeten we bewaren van ons zelf en behouden van anderen, war moeten we bij elkaar aanknopen, wat kunnen we doen om ieder zijn deel en aandeel te verzekeren in onze uiteindelijke kuituur? We weten niet zeker of we alles nu maar moeten laten groeien en sterven zoals het toeval dat wil onze ervaringen met dat soort politiek zijn niet al te best. Waar we tegenwoordig tot de plannenmakers behoren, hebben we de neiging ons ook op onze geestelijke toekomst te bezinnen, en een lijn te bepalen voor de groei van een nationaal bewustzijn, en dus van dat wat een land zijn gezicht moet geven: de eigen kuituur.



Maar waarschijnlijk verlangen we wel wat veel voorlopig; het lijkt een vicieuze cirkel om een kultuuruiting te vragen die uiting geeft aan een nog nauwelijks geboren kuituur. Voorlopig kennen we alleen nog maar de










Nederlands West-Indische Gids

Lichtveld, Noni


nl
Lichtveld, Noni


Suriname en de kankantrie



SURINAME EN 'DE KANKANTRIE* 51 grootouders van het wiegekind; zij kwamen uit alle windrichtingen bijeen om het hun deel te geven.



Goed dan, we zullen het kind alle kans moeten geven, we zullen het met liefde en onze beste raad omringen, en met verheugde eerbied die aspecten van zijn ontwikkeling gadeslaan, waarbij de beste eigenschappen van ons aller voorouders zich in nieuwe vorm manifesteren.



De KanAanfri* was voor de jonggeborene een geschenk van een (misschien wat ouderwetse) petemoei, en al zullen we hem dan nooit gebruiken, hij zal met liefde in onze kast worden bijgezet; omdat het een geschenk is, en een bewijs dat er aan ons wordt gedacht.



SUMMARY SURINAM AND 'DE KANKANTRIE' Considering Mrs. Verkade's prize-winning play De A'an*a<H (The Cotton Tree), the author, a theatrical designer, is of opinion that the work, whatever its other merits, cannot satisfy the dramatic needs of the people of Surinam.



She does not think it adequate to our time, in which Surinam is undertaking exploring expeditions to its own unknown interior (both physical and psychological), in an effort to find a form of expression for its composite culture.










Nederlands West-Indische Gids

Lichtveld, Noni


nl

Samson, Ph.A.



Edward Shenley


PH. A. SAMSON EDWARD SHENLEY Lid van het Gemengd Geregtshof tot wering van de Slavenhandel Gouverneur J. van Tilburg had de vriendelijkheid mij een in 1958 verschenen werk van de Amerikaanse journalist George Sweetnam toe te zenden. In dit boek, getiteld PTAere e/se 6m/ PiWsfcwrg!, komt een romantisch verhaal voor van Captain Edward Wyndham Harrington Shenley, 'a veteran of Waterloo', die in het Gemengd Geregtshof tot wering van de slavenhandel in Suriname zitting heeft gehad.



Shenley schaakte in 1842 een veertienjarig meisje, Mary Croghan, dat een school op Staten-Island bezocht. De schrijver zegt hierover: "By the time she was 14 we find Mary Croghan a pupU in the exclusive Staten Island boarding school run by a Mrs. McLeod, which was also attended by several cousins on both the Croghan and O'Hara side of her family. Mrs. McLeod had a twice widowed, n'er-do-well brother in law, a veteran of Waterloo, who had somehow managed to wrangle an appointment as commissioner in a slave trade court in Dutch Guyana. He had gone back there only six months before, after being threatened with stoppage of pay for being absent without leave for three years." Verder vertelt de schrijver ons dat Shenley na de schaking in het geheim trouwde voor een 'magistrate' en daarna naar Engeland zeilde.



Daar verzocht hij verlofsverlenging, doch dit werd hem geweigerd. Vergezeld van zijn vrouw keerde hij toen naar Suriname terug.



Van het verblijf in Suriname lezen wij in het werk van Sweetnam : "There's a family tradition that it was the bride who found the answer: She put on a three year campaign to have the court free all slaves brought before it, until he was finally recalled to England in 1845.



In 1848 the Captain asked and got permission to take his wife to America because she was 'in a delicate state of health' which was the way Victorians said a baby was expected." Shenley overleed in 1878 op de leeftijd van 79 jaar, terwijl zijn vrouw I hem jaren overleefde: zij stierf in 1901.



Dit verhaal bracht mij ertoe een onderzoek in te stellen omtrent de vraag welke de werkzaamheden waren van het Gerechtshof waarin Shenley zitting had, en wat er hierover in Suriname bekend is. Blijkens een in D Wes< van 4 jan. i960 opgenomen bericht verscheen in TAe PjWsftwrg Press een artikel over Suriname van de hand van Acker Petit. Hierin vertelt hij een en ander over Mary Schenley en voegt daaraan toe, dat men in haar familie weet te vertellen dat zij haar echtgenoot ertoe bracht al de slaven, die voor hem geleid werden als Commissioner in a 'slave trade court' vrij te verklaren. 52








Nederlands West-Indische Gids

Samson, PH. A


nl

Samson, Ph.A.



Edward Shenley


EDWARD SHENLEY 53 Op het Wener Congres bepleitte Engeland het nemen van maatregelen tegen de clandestiene invoer van slaven in de Brits-Indische en Nederlandse kolonin.* Op 4 mei 1818 werd te 's-Gravenhage een tractaat tussen Groot-Brittanni en Ierland en Nederland gesloten om deze verboden slavenhandel tegen te gaan. Volgens dit tractaat zou er een Gemengd Gerechtshof worden opgericht, waarin zowel Engelse als Nederlandse Rechters zitting zouden nemen. Op 28 december 1818 (G.B. No. 9) kondigde Gouverneur Mr. C. R. Vaillant het K.B. van 17 september 1818 af, waarin was bepaald dat het aan niemand in de West-Indische Kolonin geoorloofd was slavenhandel te drijven of aan die handel directelijk of indirectelijk deel te nemen, op poene van een geldboete van / 5000 mitsgaders met eerloosverklaring en confinement voor de tijd van vijf jaar.



De eerste samenstelling van het Gemengd Geregtshof dat in Suriname was gevestigd, werd op 3 november 1819 (G.B. No. 2) bekend gemaakt.



Door de koning van Nederland werden hierin benoemd als rechter Mr.



P. J. Changuion en als arbiter Jhr. J. P. Graafland. Door de koning van Groot-Brittanni en Ierland werd als Rechter aangewezen C. E. Lecroy en als arbiter T. S. Walk. Secretaris was J. C. Guicherit.



Het was aan praktizijns toegestaan voor dit gerechtshof te pleiten. Op 6 juli 1822 werden in een vergadering van het Hof de navolgende praktizijns als zodanig bedigd: Mr. A. van Esch, Mr. D. J. Presburg, J. Lion Arons en J. G. J. Hklmcke.



Op mijn verzoek aan de Rijksarchivaris, of er in het archief van het Gemengd Gerechtshof, dat zich thans in Den Haag bevindt, iets omtrent Shenley te vinden is, was deze zo vriendelijk mij het volgende te berichten : "In antwoord op uw schrijven bericht ik u dat het archief van het 3 november 1819 ingestelde "Gemengd (Nederlands-Engels) Gerechtshof tot wering van de slavenhandel gevestigd te Suriname" inderdaad alhier aanwezig is, hoewel het niet vermeld is in het verslag der in Suriname aanwezige archieven, dat Mr. A. Telting in 1900 aan de minister van Kolonin uitbracht.



Genoemd archief is opgenomen in de "Gedeponeerde stukken" bij de archieven der "West-Indische Bezittingen en Suriname 1828-1845".



Daarin berust ook het archief van de Engelse Rechter, dus de brieven bij deze ingekomen van en de minuten van zijn brieven aan het Engelse ministerie van buitenlandse zaken, notulen (vonnissen), vele stukken betreffende het weren van de slavenhandel enz.



In het archief (no. 606) van de gouverneur-generaal der West-Indische Bezittingen berust het "procesverbaal der bediging van den Heer Edward Wyndham Harrington Schenley als arbiter van wege Hare Britanische Majesteit, in het Gemengd Gerechtshof tot wering van den slavenhandel, zitting houdende in de kolonie Suriname" opgemaakt ten overstaan van de gouverneur-generaal der Nederlands West-Indische bezittingen schout bij nacht J. C. Rijk op 12 juli 1841.



Op 10 april 1841 had Lord Palmerston als minister van buitenlandse zaken uit het Foreign Office aan de commissarissen John Samo (Schen-1 Lees hierover He/ Cowgres raw Weenen door Harold Nicolson (uit het Engels vertaald door Drs. E. Lopes Cardozo), p. 238 en 324.








Nederlands West-Indische Gids

Samson, PH. A


nl

Samson, Ph.A.



Edward Shenley


54 PH. A. SAMSON ley's voorganger) en Schenley zelf in Suriname, bericht, dat bij besluit van 16 juli 1838 Koningin Victoria genoemde Edward Wyndham Harrington Schenley benoemd had tot haar "commissioner arbitration in the Mixed British and Netherland Court of commission, established at Surinam under the treaty and additional article concluded with the Netherlands for the suppression of slave trade" (in gedeponeerde stukken no. 30). Genoemd besluit van 1838 werd door Schenley in de zitting van het Hof van 21 augustus 1841 vertoond; het stuk is in de notulen afgeschreven (gedeponeerde stukken no. 30).



Het blijkt evenwel niet waarom Schenley eerst drie jaren later officieel in functie trad, hoewel hij blijkens het adres van de missive van Lord Palmerston van 10 april 1841 toen reeds als rechter-commissaris fungeerde.



Nadat zijn afgetreden voorganger Samo op 18 mei 1842 zijn archief bij het gouvernement van Suriname had gedeponeerd, werden deze bescheiden 4 juli 1842 aan Schenley ter hand gesteld (gedeponeerde stukken no. 9). Mededelingen omtrent het particulier leven van Schenley heb ik niet aangetroffen." Van Shenley's activiteiten is verder nog het volgende te vertellen: In augustus 1843 werd op last van de Procureur-Generaal in Suriname door een commissie een onderzoek ingesteld naar de toestand van een oude slaaf, die naar ontvangen berichten op de plantage Resolutie op gruwelijke wijze zou zijn mishandeld. Het onderzoek wees uit dat twee oude negers, David en Casper, op de plantage verschil van mening over een stuk brood hadden gekregen en David aan Casper een stokslag had toegebracht. De administrateur van de plantage, George Lodewijk Rperhoff, oordeelde het nodig om ter handhaving van de orde op zijn plantage, David te straffen: hij liet hem over een oud kanon vastbinden en met tamariden twintig slagen toebrengen. De commissie rapporteerde, dat David niet de minste nadelige gevolgen van die straf had ondervonden en diezelfde dag zijn werkzaamheden had kunnen verrichten.



Rperhoff, die lid was van de Koloniale Raad, beklaagde zich bij schrijven van 18 augustus 1842, in een zeer kras gesteld stuk, bij Gouverneur-Generaal B. J. Elias over de Procureur-Generaal, die hem ten onrechte zou hebben beschuldigd een zeer oude slaaf te hebben doen mishandelen, waardoor deze ernstig ziek zou zijn geworden. Hij voerde in dit schrijven aan, dat het gebruikmaken van spionnen en aanbrengers niet met de zedelijkheid is overeen te brengen, en verzocht te mogen weten wie hem zo verregaand had belasterd, onder bedreiging dat hij er anders toe zou kunnen komen om tegen de persoon van de Gouverneur-Generaal ter zake van laster en hoon "een actie te institueren".



Bij resolutie van 11 september 1843 werd Rperhoff door Gouverneur-Generaal Elias in zijn functie als lid van de Koloniale Raad geschorst, in afwachting van een beslissing van het Opperbestuur, omdat hij in zijn rekest de eerbied die hij als ingezetene en lid van de Raad aan de Gouverneur-Generaal verschuldigd was, uit het oog had verloren en omdat de toon van zijn rekest de kennelijke strekking had het publiek gezag te ondermijnen.' 1 Van 1816-1845 hadden de Landvoogden de titel van Gouverneur-Generaal. Elias is de laatste bestuurder van Suriname die deze titel heeft gevoerd. Over de schorsing van Rperhoff lees J. Wolbers' GmcA-van Suriname, p. 692.








Nederlands West-Indische Gids

Samson, PH. A


nl

Samson, Ph.A.



Edward Shenley


EDWARD SHENLEY 55 Enige tijd daarna kreeg Rperhoff kennis van een in Engeland uitgegeven boek over de behandeling van de slaven in Suriname, waarin een brief van Shenley aan de Secretaris van Staat in Groot-Brittanni, de Graaf van Aberdeen, was afgedrukt. In deze brief stond vermeld, dat een lid van de Koloniale Raad in Suriname, Rperhoff, die een plantage bezat van 5 a 600 slaven, aan een neger van meer dan honderd jaar de verschrikkelijke straf van de 'Spaanse bok' had opgelegd en naar aanleiding hiervan door de Gouverneur-Generaal uit de Koloniale Raad was gedemitteerd'.



Rperhoff, van oordeel dat deze uitlating beledigend voor hem was, stelde bij het Gerechtshof een civiele actie tegen Shenley in en vorderde genoegdoening en veroordeling tot een boete van / 10.000, te betalen aan de Maatschappij tot uitbreiding van het Christendom onder de slaven.



Shenley, die Suriname inmiddels had verlaten, werd bij verstek veroordeeld om voor het Hof te compareren en eiser vergiffenis te verzoeken met verklaring dat hem van harte leed deed de beledigende uitdrukkingen te hebben gebezigd en eiser door hem erkend werd voor een man op wiens gedrag en conduite niets te zeggen was. Bovendien werd hij ten profijte van bovengenoemde Maatschappij veroordeeld om / 500 te betalen.



Waarschijnlijk werd wegens Shenley's afwezigheid aan dit vonnis nooit uitvoering gegeven.



Aangezien het archief van het Gemengd Geregtshof zich in Nederland bevindt, zijn in Suriname geen gegevens over de gewezen arresten en beslissingen van deze rechtbank te raadplegen. Het lijkt mij evenwel de moeite waard dat t.z.t. een onderzoek in dit archief wordt ingesteld en de resultaten daarvan gepubliceerd.



SUMMARY :. T EDWARD SHENLEY, MEMBER OF THE MIXED COURT FOR THE SUPPRESSION OF SLAVE TRADE In this article a few incidents are given of the life of Edward Shenley, who (on 16th July 1838) was appointed by Queen Victoria as a "commissioner arbitration in the Mixed British and Netherland Court of commission" established at Surinam for the suppression of slave trade.



The National Archives (in The Hague) are in possession of the proceedings of this court (which was instituted on 3rd Nov. 1819). These contain some statement on Shenley's official career in Surinam.








Nederlands West-Indische Gids

Samson, PH. A


nl

Oudschans Dentz, F.



De groep West-Indie van het Indisch genootschap te 's-Gravenhage


F. OUDSCHANS DENTZ DE GROEP WEST-INDI VAN HET INDISCH GENOOTSCHAP TE 'S-GRAVENHAGE OPRICHTING Het plan tot het vormen van een Groep West-Indi in het op 26 mei 1854 opgerichte Indisch Genootschap, is uitgegaan van de heren mr. F. G.



Schalkwijk en mr. B. de Gaay Fortman. Zij nodigden op 24 december 1927 de volgende heren uit om in een commissie van aanbeveling zitting te nemen: dr. H. D. Benjamins, mr. dr. H. Dyckmeester, dr. H. Ferguson, A. S. J. Fernandes, prof. dr. P. C. Flu, mr. D. Fock, Ph. T. de Haseth Mller, mr. dr. P. H. W. G. van den Helm, O. L. Helfrich, A. W. F. Idenburg en A. G. Statius Muller.



In februari 1928 werd een circulaire verzonden, waarna 50 leden toetraden. De oprichting van de Groep West-Indi had in dezelfde maand plaats.



In de Jaarvergadering van het Indisch Genootschap, op 18 mei 1928, werden de statuten zodanig gewijzigd, dat het bestaan van de Groep West-Indi mogelijk was. De Heer Fred. Oudschans Dentz te 's-Gravenhage werd als lid van het Genootschap benoemd.



Het comit kwam op 21 maart bijeen en op 22 mei volgde een bespreking met het bestuur van het Indisch Genootschap.



De eerste bijeenkomst had 28 september 1928 plaats. Als voorzitter van het voorlopig bestuur werd aangewezen de voorzitter van het Indisch Genootschap, prof. mr. C. van Vollenhoven.



Vrijdag 12 oktober deelde de voorzitter van het Indisch Genootschap mede, dat in overeenstemming met de artikelen 9 en 10 van het op 18 mei 1928 gewijzigde Reglement, de vorming van een West-Indische groep tot stand was gekomen. De voorzitter van het Genootschap zou voorlopig als voorzitter optreden, terwijl de heer Oudschans Dentz, die sinds 9 oktober het secretariaat op zich had genomen, tot secretaris was gekozen.



BESTUUR Foom'tfers; Prof. mr. C. van Vollenhoven, voorlopig, 28 sept. 1928 -27 april 1929; mr. A. J. A. A. baron van Heemstra, 27 april 1929 19 dec. 1930; W. R. Menkman, 19 dec. 1930 14 okt. 1937; _r- F- G.



Schalkwijk, 14 okt. 1937 einde 10 mei 1940. Secretaris: Fred. Oudschans Dentz, 9 okt. 1928 10 mei 1940. Toegevoegd a/s fede: Voor Suriname: A. S. J. Fernandes, 14 okt. 1937 tot einde; voor Curacao: dr. V. Cohen Henriquez, 14 okt. 1937 tot einde. 56








Nederlands West-Indische Gids

Dentz, Oudschans F.


nl

Oudschans Dentz, F.



De groep West-Indie van het Indisch genootschap te 's-Gravenhage


DE GROEP WEST-INDI 57 VOORDRACHTEN 28 sept. 1928. De politieke toestand van Curacao, mr. B. de Gaay Fortman. 12 okt. 1928. Cura9aosche problemen, W. R. Menkman. 3 nov. 1928. Behandeling van de begrotingen van Suriname en Cura9ao. 14 maart 1929. Immigratie, dr. Th. Lens. 27 april 1929. Ervaringen van een 8-jarig verblijf op Sint Maarten, mej. L. Slothouwer. 22 nov. 1929. De Cura9aosche begroting voor 1930, W. R. Menkman en A. B. J. Prakken. 10 febr. 1930. Saneering Surinaamsche geldmiddelen, mr. J. M. van Laer. 17 dec. 1930. De beteekenis van de vruchtenteelt in Suriname, C. L.



Thomson; Sinaasappelteelt in Suriname, J. A. Likms. 3 nov. 1932. Indrukken van Suriname, dr. W. G. N. van der Sleen. 2 dec. 1932. Het eiland Cura?ao, Jhr. dr. V. H. van den Bergh. 10 febr. 1933. De cultuur van rijst in Suriname en hare toekomst, J. Boon acker. 24 maart 1933. Een welvaartplan voor Suriname, H. O. Brandon. 2 febr. 1934. Beschouwingen over de propaganda voor emigratie van Nederlandsche landbouwers naar Suriname, L. C. Prey. 18 jan. 1935- De herziening van het Reglement op het beleid der Regeering in de kolonie Suriname 19de nov. 1934 ingediend aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal (Hand. 1934-35, bijl. 198), A. S. J. Fernandes. 14 febr. 1935. De herziening van het Reglement op het beleid der Regeering van de kolonie Curasao, mr. G. H. Eskes. 14 okt. 1937. SMna*n-ai>od. De Surinaamsche ontwerp verordeningen betreffende huwelijken van Aziaten, prof. mr.



Schrieke. 16 dec. 1937. Cwrafao-awmrf. De economische toestand van Curacao en de noodzaak van een nauwer contact met het moederland, dr. V. Cohen Henriquez. 20 okt. 1938. Op welke wijze kan bereikt worden dat de stem van Suriname in Nederland beter en doeltreffender wordt gehoord?, mr. dr. J. A. E. Buiskool. 2 febr. 1939. Toegepaste sociologie, ir. Verwey. 19 april 1940. De culturele ontwikkeling van Cura9ao, ds. A. M. van de Laar.



COMMISSIE VOOR DE BOVEN WIN DSCHE EILANDEN In 1929 werd opgericht een Commissie voor de Bovenwindsche eilanden, ter bestudering van de noden en wensen dezer eilanden, terwijl de groep zich ook in andere vorm de belangen van onze gebieden in Amerika heeft aangetrokken.



De voorzitter nodigde, volgens de Vergadering van 22 nov. 1929, enige leden en belangstellenden uit om zitting te nemen in deze commissie: G. J.








Nederlands West-Indische Gids

Dentz, Oudschans F.


nl

Oudschans Dentz, F.



De groep West-Indie van het Indisch genootschap te 's-Gravenhage


58 F. OUDSCHANS DENTZ van Groll, prof. dr. L. Knappert, W. R. Menkman, A. B. J. Prakken, mr. F. G. Schalkwijk en mej. L. Slothouwer. De voorzitter en secretaris traden als zodanig ook in deze Commissie op.



Op 14 januari 1930 had een bespreking plaats met gouverneur B. W. F. van Slobbe van Curacao. Een adres over de noden dezer eilanden werd daarbij aangeboden, welk adres de volgende dag in de dagbladen werd opgenomen.



Op 17 januari werd een inzameling gehouden voor het herstel van de Pastorie op St. Maarten en aan de gouverneur van Curacao werd een adres aangeboden met verzoek tot splitsing van het Ondersteuningsfonds Nederlandsche Antillen in een fonds voor Benedenwindsche en een voor Bovenwindsche eilanden, alsmede een verzoek om behoorlijke huisvesting van de Protestantse godsdienstleraar op St. Maarten.



Op de jaarvergadering van 3 juni 1931 wordt mededeling gedaan van een geldinzameling voor de pastorie op St. Maarten en worden maatregelen overwogen om aan de noodtoestand van de Bovenwindse eilanden een einde te maken. Een uitvoerige briefwisseling met het Curacaosche Ondersteuningsfonds gaf geen resultaat. De mening van het Hoofdbestuur van het 'Algemeen Nederlandsch Verbond' en van 'Oost en West' wordt gevraagd, inzake bovenstaande splitsing. In behoorlijke huisvesting van de Protestantse godsdienstleraar op St. Maarten werd voorzien.



In de jaarvergadering van het Genootschap van 1 juni 1932 wordt vermeld dat de voorzitter in de //aagscte Pos/ van 27 juni 1931 en in het A'o/owtaa/ WeeAWad van 29 dec. 1931 over deze ondersteuningsfondsen heeft geschreven.



Op 2 februari 1934 was er een conferentie met gouverneur Van Slobbe over de belangen van de Bovenwindse Eilanden.



Op 13 dec. 1935 werd aan de Minister van Kolonin afschrift gezonden van de briefwisseling met het Fonds en de gouverneur.



Een brief voor de redactie van de Btwenunwdsc/ie 5/emmew werd, op 16 dec. 1934, _*t de 'Snip' medegegeven.



ANDERE BEMOEIENISSEN Aan de Volksuniversiteit werd gevraagd meer aandacht aan De West te besteden.



De secretaris hield een bespreking met prof. A. E. Boerman in aansluiting aan een reeks colleges door hem en de heren J. Boonacker en C. L.



Thomson, voor de studenten der Nederlandsche Handels Hoogeschool te Rotterdam gehouden over de mechanische rijstbouw en de Surinaamse landbouw in het algemeen, resp. de citruscultures.



Met de West-Indische Commissie van 'Oost en West' werd in 1933 samenwerking gezocht.



Aan de firma M. Nijhoff werd verzocht, na het overlijden van dr. H. D.



Benjamins, de uitgave van de W./. Gids niet te staken.



Naar aanleiding van hetgeen besproken werd in de vergadering van 1 dec. 1933, plaatste de secretaris een artikel in de TV. i?o. Cowran/ van 1 maart 1934, onder het hoofd: "Is de Evangelische Broedergemeente 'selfsupporting'?" Deze vraag werd op 1 juli 1934 "* ontkennende zin beantwoord.








Nederlands West-Indische Gids

Dentz, Oudschans F.


nl

Oudschans Dentz, F.



De groep West-Indie van het Indisch genootschap te 's-Gravenhage


DE GROEP WEST-INDI 59 Aan de Haagsche Natuurhistorische Vereeniging 'Hydra' werd een brief van dankbetuiging en waardering gezonden voor de door haar van 28 oktober tot en met 1 november 1933 te 's-Gravenhage gehouden West-Indische Tentoonstelling.



De meeste voordrachten werden in brochure-vorm uitgegeven en aan de leden toegezonden. Een volledig ingebonden stel berust in de boekerij van het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde, Van Galenstraat 14, 's-Gravenhage, waar de bijeenkomsten werden gehouden.



Na de inval der Duitsers op 10 mei 1940 hield de Groep op te bestaan.








Nederlands West-Indische Gids

Dentz, Oudschans F.


nl






6o Aan dit nummer werkten mede: J. H. Adhin. Zie de gegevens in AT. W.7.G. 40, i960, p. 79. Slaagde voor de doctoraal-examens sociologie (1959), paedagogiek (i960) en Nederlands recht (1961) te Utrecht, en ethnologie (i960) te Amsterdam. Promoveerde in juni 1961 te Groningen in de economische wetenschappen op 'Development Planning in Surinam in Historical Perspective (With Special Reference to the Ten Year Plan)'.



Noni Lichtveld, geboren 1929 te Abcoude (Nederland). Studeerde te Amsterdam aan het Instituut voor Kunstnijverheid (afdeling opleiding tot tekenleraren) en te Parijs aan het Syndicat de Decorateurs des Theatres Francais. Verzorgde daarna de decors voor vrijwel alle Nederlandse toneelgezelschappen en werkte samen met Sjaroff, Laseur, Piscator, Karl Guttmann en Sonja Gaskel. Sedert 1958 in Suriname. Assisteerde aldaar haar echtgenoot Ton Verwey bij diens opvoeringen als ontwerpster van decors en costuums.



H. Meijer, geboren 1904 te Amersfoort (Nederland). Studeerde te Delft en slaagde in 1928 voor civiel-ingenieur. Van 1928 tot 1951 werkzaam bij de Deli Spoorweg Maatschappij in Indonesi, achtereenvolgens als ingenieur van aanleg, ingenieur van weg en werken, chef van aanleg en van weg en werken. Was van 1942 tot 1945 krijgsgevangene in Sumatra en van 1945 tot 1951 administrateur van de Deli Spoorweg Maatschappij. Van 1952 tot 1961 directeur-beheerder van de Surinaamsche Bauxite Maatschappij/Surinam Aluminum Company. Officier in de Orde van Oranje Nassau.



F. Oudschans Dentz, geboren 1876 te Leeuwarden (Nederland). Van 1902 tot 1926 ambtenaar te Paramaribo (Suriname), het laatst als administrateur van het Militair Hospitaal. Schrijver van. historische boeken en artikelen. Ridder in de Orde van Oranje Nassau. Woont thans te Kaapstad (Zuid-Afrika).



J. Prins, geboren 1903 te Nieuwendam (thans Amsterdam). Studeerde te Leiden (1922-1927). Was van 1928 tot 1946 in dienst van het toenmalige gouvernement van Nederlands-Indi. Publiceerde tussen 1935 en 1941 nu en dan artikelen over onderwerpen van volkenkunde en gewoonterecht. Keerde in 1947 naar Leiden terug. Promoveerde er in 1948 op het onderwerp: "Adat en Islamietische plichtenleer in Indonesi". Werd in 1949 bijzonder hoogleraar in het adatrecht te Utrecht.



Ontving in 1951 een leeropdracht voor sociologie van niet-westerse landen. Sedert 1955 buitengewoon hoogleraar te Utrecht. Vertoefde in i960 gedurende enige maanden in Suriname voor het verrichten van een rechtssociologisch onderzoek.



Ph. A. Samson, geboren 1902 te Paramaribo (Suriname). Slaagde in 1924 voor het praktizijns-examen. Van 1933 tot 1943 praktizijn bij het Hof van Justitie. Werd in 1943 secretaris van de Voogdijraad, en in 1949 griffier van het Hof van Justitie. Was van 1950 tot 1954 secretaris van de Kamer van Koophandel en Fabrieken. Werd benoemd tot lid-plaatsvervanger van het Hof van Justitie. Werd in 1942 officier in de Orde van Oranje Nassau. Schreef artikelen over Surinaamse geschiedenis en speciaal over de Joden in Suriname.








Nederlands West-Indische Gids

Dentz, Oudschans F.


nl





In memoriam Frater M. Radulphus


1 r.iti-r Makia Kaiulihics (Adriants Hkkmts) als Ridder in tic Ortlo van Oranje Nassau (1924)








Nederlands West-Indische Gids

Dentz, Oudschans F.


nl





In memoriam Frater M. Radulphus


IN MEMORIAM FRATER M. RADULPHUS, 1869-1961 Frater Maria Radulphus (Adrianus Hermus) werd 3 juni 1869 te Moerdijk (Klundert) geboren. Op 15 augustus 1886 trad hij in de Congregatie der Fraters van Tilburg. In 1890 vertrok hij naar Curacao, waar hij in 1897 de heer Gijzen als hoofd van de St.



Jozefschool op Pietermaai opvolgde.



In 1907 kwam hij aan het hoofd van het onderwijs te staan en werd tevens Bisschoppelijk Inspecteur van alle Missiescholen en waarnemend inspecteur wanneer de inspecteur van het Gouvernement op dienstreis of met verlof was. Dit inspecteurschap bij het bijzonder onderwijs strekte zich niet alleen uit over de onderwijskrachten, het onderwijs en de leerlingen, maar ook over de aanbouw en verbouw van scholen, waarvoor hij dan architect, aannemer en uitvoerder was.



In 1916 werd Frater Radulphus tot Superior generaal van de Congregatie gekozen en vestigde hij zich in Tilburg.



In 1920 benoemde het nieuwe hoofdbestuur hem tot Missieoverste der Fraters in het Vicariaat van Curacao en tevens tot Directeur van het 'St. Vincentius-gesticht' op Scherpenheuvel.



Aanstonds begon hij Scherpenheuvel te organiseren als ambachtsschool, en die ambachten in te voeren of uit te breiden, waar toekomst in zat voor de jongens van het gesticht: wezen en verlaten jongens. Grote zorg besteedde hij ook aan moderne outillering van de ambachten. Zo kreeg Scherpenheuvel een timmerwinkel, een schoen- en kleermakerij, ook een eigen wasinrichting, een smederij met mecaniciens-werkplaats, een ververij, benevens een zetterij en drukkerij. Het gesticht had een eigen installatie voor licht en kracht.



Toen Curacao een geweldige economische bloei doormaakte, verbond Frater Radulphus aan Scherpenheuvel een reparatieinrichting voor auto's, een school voor monteurs en chauffeurs,








Nederlands West-Indische Gids




nl





In memoriam Frater M. Radulphus


62 M. REALINO JANSSEN en een geheel moderne auto-lakinrichting met spuitapparaten, en een afdeling voor autogeen lassen.



Het aantal pupillen steeg aanzienlijk; uitbreiding der gebouwen was op den duur niet voldoende; ook maakte het grote aantal verpleegden het om pedagogische redenen noodzakelijk, deze in twee gescheiden afdelingen onder te brengen. Scherpenheuvel moest dus opnieuw opgebouwd worden, beantwoordend aan de eisen van de tijd.



Onder vigeur van de Wet op de Stichtingen werd in overleg met het Hoofdbestuur in 1929 op Curasao de 'Stichting St.



Thomas-College' in het leven geroepen; deze Stichting "beoogt een algemeen maatschappelijk belang van Nederlands West-Indi" en heeft ten doel "het opvoeden van jongelingen tot nuttige leden van de maatschappij en het geven van onderwijs aan kinderen van vermogende, onvermogende of behoeftige ouders".



Door deze Stichting was het mogelijk geworden zelfstandig geld op te nemen, gronden aan te kopen en gebouwen op te richten. Voor Scherpenheuvel had die Stichting de gelukkigste gevolgen. De ambachtsschool vroeg steeds meer ruimte, het aantal pupillen nam steeds toe en de regering drong er op aan nog een derde afdeling aan Scherpenheuvel te verbinden, nl. die der regeringskinderen. Frater Radulphus ontwierp daarom een geheel nieuw Scherpenheuvel en in 1936 en 1937 voerde hij zijn ontwerp uit. De heuvel was eigenlijk te klein, maar door het optrekken van muren uit het dal, wist hij het plateau zo te vergroten, dat er voldoende ruimte kwam voor de ontworpen kapel en zalen, woonplaats voor de jongens en voor de Fraters, ruime gebouwen voor de ambachten, een school voor lager onderwijs en lokalen voor ambachtsonderwijs, een bioscoopzaal, een repetitielokaal voor de harmonie en natuurlijk de nodige ruimten voor voetbal en sport.



De enorme toeloop naar het St. Thomas-College dwong tot uitbreiding. Nu kocht Frater Radulphus terrein op Pietermaai, maakte het bouwrijp, tekende een nieuwe burgerschool en liet het gebouw uitvoeren, niet in de gebruikelijke natuursteen, maar in beton. Op Curacao hadden zich intussen aannemersfirma's gevestigd, zodat hij voortaan de nieuwe gebouwen kon aanbesteden. Op 4 januari 1931 werd het 'St. Albertus College' ingewijd. De leerlingen die deze school zouden doorlopen, moesten daarna nog de kopklassen van het St. Thomas-College volgen tot ze het Mulo-examen konden afleggen. Deze toestand heeft zich ongeveer vijftien jaren bestendigd. Voor de kopklassen








Nederlands West-Indische Gids




nl





In memoriam Frater M. Radulphus


IN MEMORIAM FRATER M. RADULPHUS, 1869-I961 63 van het St. Thomas College werd aan het L.B. Smithplein op Otrabanda een ruime school van meer dan twintig klassen gebouwd (1946). Tenslotte werden de Mulo-scholen op Pietermaai zodanig uitgebreid, dat de leerlingen daar volledig opgeleid konden worden.



Van 1907 tot 1945 was Frater Radulphus, met een onderbreking van vier jaar, de leider van een groep Fraters en in veel opzichten ook van de Zusters, die in staat bleken het katholieke onderwijs en de verzorging van voogdijkinderen op te bouwen.



Door zijn grote bekwaamheid, zijn wijsheid, zijn gemak om met alle soorten mensen om te gaan, kweekte hij een goodwill en een vertrouwen, die zijn opvolgers in staat stelden op dezelfde weg door te gaan. Hij was bezield van een actieve geest, die ook later zijn leven bleef beheersen. Dit bleek het duidelijkst in de jaren dat hij buiten elke actieve deelname aan het werk stond; velen bleven hem beschouwen als de motor die alles op gang hield; vooral de oudere generatie kon zich dit niet anders voorstellen.



In 1945 volgde Frater Odulfinus hem op als Missie-overste der Fraters. De dynamiek van de tijd na 1945 kon Frater Radulphus niet meer aan. Van 1886 tot 1945 hadden de Fraters op de Nederlandse Antillen tien scholen en een opvoedingsgesticht; nadien is het aantal scholen meer dan verdubbeld. Frater Radulphus bleef een belangstellend toeschouwer, soms bezorgd toekijkend, of niet te hoog gegrepen werd, maar wanneer het eenmaal klaar was, blij als hij zag dat de greep juist geweest was o.a. toen het 'Radulphus-College' op 24 januari 1954 ingewijd werd (R.K. H.B.S. en Handelsschool).



Toen in mei 1945 werd ingesteld een 'Commissie ter bestudering van het verzoek van de Staten van Curacao inzake minder gebruik van grondwater ten behoeve van de Watervoorzieningsdienst', was het Frater Radulphus die gevraagd en bereid gevonden werd om de vaak zo moeilijke besprekingen te leiden.



Wegens zijn persoonlijke verdiensten en die van zijn Congregatie op de Nederlandse Antillen ontving hij in 1924 de onderscheiding van Ridder in de Orde van Oranje-Nassau, met bevordering tot Officier in 1936; in 1938 kreeg hij de Gouden Medaille van Onderwijs Venezuela, in 1944 Pro Ecclesia et Pontifice, en in 1946 werd hij Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw.








Nederlands West-Indische Gids




nl





In memoriam Frater M. Radulphus


64 IN MEMORIAM FRATER M. RADULPHUS, 1869-1961 In 1959 keerde Frater Radulphus voorgoed naar Nederland terug; hij verbleef in het rustoord der Fraters in 'Huize Steenwijk' (Vught), waar hij 22 april 1961 overleed.



De plechtige uitvaart had plaats op 25 april in de Kapel van het Moederhuis te Tilburg; de begrafenis op het kerkhof der Fraters. Bij het graf voerde Z. Exc. W. F. M. Lampe, Gevolmachtigd Minister der Nederlandse Antillen het woord namens de Regering van dat Rijksdeel en plaatste bij het graf een fraaie krans, die gedragen werd door een Frater, Arturo Bernabela, uit het Curac.aose volk waaraan Frater Radulphus in zo hoge mate zijn liefde heeft gegeven.



Fr. M. Realino Janssen








Nederlands West-Indische Gids




nl





In memoriam Mr. B. De Gaay Fortman


IN MEMORIAM MR. B. DE GAAY FORTMAN (1884-1961) Vijf jaar nadat hij van De Wes/-/n<frscAe Gtds afscheid had genomen, is Mr. B. de Gaay Fortman heengegaan. Zeer velen deden hem, donderdag 20 juli, op het Amsterdamse 'Zorgvlied' uitgeleide.



Op uitdrukkelijke wens van de overledene werd slechts gesproken door diens zoon, Prof. Mr. W. F. de Gaay Fortman, die toen hij de Gevolmachtigd Minister van het Rijksdeel Nederlandse Antillen dankte voor zijn komst getuigde van de grote liefde welke zijn vader steeds voor de Antillen heeft gekoesterd: een liefde die werd beantwoord en die daardoor zijn leven rijker heeft gemaakt.



Hoe Mr. de Gaay Fortman, vervuld van deze liefde na een verblijf van slechts drie jaren op Curagao zich verdiepte in de geschiedenis van de Nederlandse Antillen, zich inspande voor het bewerken van Curacaose wetten en wetboeken, en er in slaagde om (na de dood van Dr. H. D. Benjamins) De Wesi-7n<2tscAe Giis te laten voortbestaan op een wijze waarop Nederland, de Nederlandse Antillen en Suriname trots kunnen zijn hierover werd reeds een en ander medegedeeld in de inleiding van het 'de Gaay Fortman-nummer' dat hem bij zijn afscheid als redacteur-secretaris/eindredacteur van dit tijdschrift in december 1957 werd aangeboden.



Hierin vindt men ook zijn portret op 52-jarige leeftijd: de beeltenis van een hoogstaand mens, stipt en rechtvaardig, een bron van kennis voor vele jongeren, een beminnelijk gastheer en een voortreffelijk redacteur aan wie uitgever en redactie veel dank verschuldigd zijn.








Nederlands West-Indische Gids




nl
Verin, Pierre


Les Caraibes A sainte lucie depuis les contacts coloniaux



PIERRE VERIN LES CARAIBES A SAINTE LUCIE DEPUIS LES CONTACTS COLONIAUX LE CONTEXTE GENERAL Archologues et historiens aujourd'hui s'efforcent de faire la lumire sur la vie des autochtones qui peuplaient autrefois en maitres les iles des petites Antilles. On sait que des missionnaires chroniqueurs comme Du Tertre, Bouton, Rochefort, Labat et surtout Breton laissrent de prcieuses relations sur ces Amrindiens qu'on appela les Carabes. En ralit, ces Carabes taient ethniquement du continent sud-amricain; ils firent leur apparition dans les iles antillaises il y a peut-tre trois mille ans. 2 Depuis lors, les vagues d'immigration des Carabes succdrent aux Arawaks auxquels ils livrrent une guerre sans merci, les exterminant a peu pres compltement, mais prenant ces mmes femmes Arawak pour pouses. Quoiqu'il en soit, a l'arrive des Europens, femmes 'allouagues' et guerriers carabes ne font plus qu'un seul et mme peuple, o persiste toutefois une dualit linguistique, mais que nous dsignerons sous Ie mme terme de Carabe. Cette nation puissante des Carabes insulaires, en pleine expansion au moment de la dcouverte, n'est plus aujourd'hui qu'un souvenir. Les descendants actuels tres acculturs vivent au Honduras britannique et dans la rserve de La Dominique, mais il n'est pas impossible, comme nous Ie verrons, que d'infimes groupes se soient mlanges au gros de la population dans d'autres iles.



Ds 1650, Armand de La Paix a dcrit Ie dclin foudroyant du peuple carabe en termes poignants. "On demandera peut tre comme quoi ils sont si peu, vu principalement la multitude de leurs femmes. Ils vous rpondent que les chrtiens en sont la cause, car comme disait un d'eux au pre Raymond 3, les Espagnols ont massacre par deux fois tous les sauvages de Saint Christophe, une fois ceux de La Guadeloupe dont il n'chappa qu'une femme et ses enfants qui se sauvrent aux montagnes et










Nederlands West-Indische Gids

Verin, Pierre


nl
Verin, Pierre


Les Caraibes A sainte lucie depuis les contacts coloniaux



LES CARABES A SAINTE LUCIE L'Ile de Sainte Lucie, avec les localits cites dans Ie texte. (Lire Castries pour Castrie.)










Nederlands West-Indische Gids

Verin, Pierre


nl
Verin, Pierre


Les Caraibes A sainte lucie depuis les contacts coloniaux



68 PIERRE VERIN y ont peupl comme ils disent. lis voulurent en faire autant a La Dominique et en massacrrent bien la moiti ... Enfin, c'est que tout Ie monde les enlve ou les tue: Flammands, Anglais, Espagnols, et les Allouagues qui sont leurs ennemis". Cette extermination, pour autant brutale qu'elle se soit produite, a eu lieu en plusieurs tapes pendant lesquelles les massacres alternent avec les trves. fitifiUUM Situation de Sainte Lucie (= St. Lucia) parmi les Petites Antilles.



Les tous premiers contacts, durant Ie seizime sicle et au dbut du dix-septime sicle, furent en general marques par une absence d'hostilit; une curiosit mutuelle prsidait aux rapports entre navigateurs et autochtones, et les premires relations d'changes s'tablirent: fruits du pays, cailles de tortue, contre outils de f er et alcool; 6 mme un sabir commercial se dveloppait.



C'est grace a ces Amrindiens, pourtant taxes d'anthropophagie,










Nederlands West-Indische Gids

Verin, Pierre


nl
Verin, Pierre


Les Caraibes A sainte lucie depuis les contacts coloniaux



LES CARABES A SAINTE LUCIE 69 que nombre de colons francais, anglais ou hollandais, ont pu s'installer et prosprer, notamment a Saint Christophe et a La Guadeloupe.



Le Pre Breton qui fit plusieurs longs sjours entre 1641 et 1653 chez les Carabes de La Dominique va mme jusqu'a dire: "Au contraire je me plaindrais plutt de leur douceur" et ajoute qu'ils ne sont dangereux que lorsqu'ils sont "dans leurs vins ...".* Mais la situation se gata tres vite avec les Espagnols, premiers venus, puis avec les autres Europens (Anglais, Hollandais, Francais) quand ces conqurants affermirent leur implantation et la rendirent tyrannique. Dans un premier temps, les Carabes abandonnrent la facade ouest de chaque tie et se refugirent dans la cabesterre, puis par le traite de 1660, ils furent confirms aux iles de La Dominique et de Saint Vincent.



Dsormais ils avaient cess d'etre une force politique puissante, sauf en quelques circonstances, la France ou l'Angleterre et parfois les autres nations d'Europe russirent a les en trainer dans leur duel colonial. Et c'est pour avoir fait cause commune avec les rvolutionnaires francais que le gros de la nation fut deportee en 1797 de Saint Vincent, i Balliceaux d'abord, puis au Honduras britannique.



A La Dominique, les Anglais faisant peu cas des engagements de 1660 et de 1747 colonisrent toute l'ile au point de repousser les Carabes dans les zones les moins accessibles. Ceux-ci furent regroups en 1902 dans une rserve du Nord-Est et sont gnralement prsents comme les derniers descendants authentiques des Amrindiens aux petites Antilles. C'est oublier les habitants du village de la Pointe Carabe a Sainte Lucie. Aucun ethnologue ou historin n'a jusqu'ici mentionn eet actif village de pcheurs niche entre le gros Piton et Choiseul. Ces 'gens en bas Choiseuil', comme on les appelle dans l'ile, sont les derniers Carabes luciens.



Mais seule une exploration du pass de cette ile permettra de justifier cette denomination.



HISTOIRE ET PRHISTOIRE L'poque prcoloniale Sainte Lucie constituait une arche naturelle de ce pont qu'empruntrent les migrations venues du continent sud-amricain; les sites archologiques mthodiquement reconnus par la 'St.



Lucia Historical and Archeological Society' ont fait l'objet de fouilles menes par le R.P. Jesse et surtout par Marshall Mc-










Nederlands West-Indische Gids

Verin, Pierre


nl
Verin, Pierre


Les Caraibes A sainte lucie depuis les contacts coloniaux



/O PIERRE VERIN Kusick. Ces sites ont rvl des occupations arawaks^ et carabes.



Parfois, entre les couches archologiques s'intercalent des morts terrains indiquant une succession d'occupations temporaires.



Aux niveaux infrieurs, on dcouvre des objets de facture arawak, mais il y a fort peu de sites montrant une relle stratification, car la plupart d'entre eux ont t erodes, a la fois par des cultures rptes et par les eaux des nombreuses ravines qui se dirigent vers Ie littoral. Ainsi, a la Pointe mme, on peut ramasser en surface des dbris de poterie typiques d'un style ancien qui se retrouve a l'ile de La Trinit.



Cette succession d'occupations temporaires en des mmes lieux indique l'importance que les dplacements devaient tenir dans la vie de ces hommes prhistoriques. Le genre de vie tait naturellement essentiellement maritime, car tous les sites dcouverts, sauf celui de Morne Lzard situ a cinq kilometres de la mer, se trouvent auprs des rivages. En general, l'intrieur ne parait receler que quelques haches polies, qui furent sans doute laisses a l'occasion de dfrichements de jardins ou d'quarissages de troncs d'arbres destines a devenir des embarcations.



L'existence de ce genre de vie maritime et itinerant est confirm par les rcits des premiers historiens. Ce trait reste constant par la suite, peut-tre davantage a Sainte Lucie que partout ailleurs, et il doit tre garde en mmoire pour comprendre l'histoire fluctuante des Carabes luciens, qui partagrent, comme leurs frres de race dans d'autres iles, des vicissitudes parfois coupes de trves.



L'poque des contacts coloniaux Le nom amrindien de Sainte Lucie nous est rapport par le pre Breton dans son dictionnaire o il crit "Iouanalao: Sainte Alousie que Monsieur Du Parquet a fait habiter, et y mit premier gouverneur Mr. De Rosselan, gentilhomme breton". Ce nom signifie: la o il y a des iguanes. Comme pour 'Ioiianacara', La Martinique, le terme est antrieur a la conqute carabe, car a l'poque o Breton composa son dictionnaire, seul le mot 'Ouayamaca' pour iguane parait avoir t usit. 'Iouanalao' aurait par la suite volu en 'Hiwanarau' puis 'Hewanora'.



On ne peut savoir si les Carabes habitaient alors l'ile d'une fa$on permanente. Dans le 'Calendar of State Papers' il est indiqu qu'ils y possdaient des jardins sans tre implants a demeure. En tout cas, leur presence, sinon leur permanence, est indiscutable pour cette poque; peut-tre d'ailleurs un peu comme










Nederlands West-Indische Gids

Verin, Pierre


nl
Verin, Pierre


Les Caraibes A sainte lucie depuis les contacts coloniaux



LES CARABES A SAINTE LUCIE 71 aujourd'hui o il y a des Carabes authentiques a La Guadeloupe, mais sans qu'ils appartiennent vraiment a cette dernire ile, puisqu'ils sont nes et ont grandi a La Dominique. John Nicol (dans Purchas His Pilgrimes) raconte comment vers 1605, il dbarqua, en mme temps que 66 compagnons, a Sainte Lucie (vers Micoud?). Ces premiers colons obtinrent des vivres des Indiens, mais Nicol ajoute qu'on ne pouvait avoir confiance dans les Carabes, surtout quand d'autres venaient des iles voisines. Des embuscades, ainsi que des maladies ayant reduit la petite colonie a 19, les survivants durent se rembarquer._ Ainsi il semble que la plupart des Carabes alors presents a Sainte Lucie n'aient fait qu'y passer temporairement. On peut s'interroger sur les raisons qui auraient fait a peu pres dlaisser cette ile, bien avant que les Europens ne s'y installent. Serait-ce, toujours d'aprs Ie resum du Calendar of State Papers, parce qu'elle tait insalubre (unhealthful) ? "_ II n'apparait pas que les conditions naturelles y aient t pires qu'ailleurs. Le serpent 'fer de lance', sans doute introduit par les Arawaks, et non par les propritaires d'esclaves comme on l'a prtendu quelquefois, constituait certes un danger, mais n'empchait pas alors les Carabes de prosprer a La Martinique, elle aussi, comme Bquia, un des Grenadins, infeste par les redoutables reptiles. 12 Pourquoi les Carabes luciens n'auraient-ils pu eux aussi surmonter ce danger ?



Il y a la un point mal rsolu. Pourtant l'archologie nous permet de supposer que le peuplement fut important a des temps ant-rieurs, et on se demande sous quels facteurs il aurait pu se rduire avant les premires guerres avec les Europens. La mobilit coutumire et constante des Amrindiens entre les iles embrouille naturellement le problme.



Dans son interessante Description Gnrale et Particuliere de L'ile de Sainte Lucie, 1787, Lefort de Latour, arpenteur du roi, fait allusion aux Carabes de cette lointaine poque: "Ce quartier [il s'agit de celui de Vieux Fort] tire son nom d'une redoute que quelques navires hollandais y avaient construite pour se garantir des entreprises des Carabes qui voyaient avec chagrin des trangers agir en maitre au milieu de leurs demeures. Ces premiers Europens furent remplacs par des Francais. Enfin, les uns et les autres abandonnrent eet tablissement pour venir se fixer sous le vent de l'ile". *3 II se pourrait que l'arrive des Hollandais dans cette partie sud de Sainte Lucie se situe aux alentours de 1630-1645, au moment o ils s'installaient a Tobago, un peu avant l'arrive de










Nederlands West-Indische Gids

Verin, Pierre


nl
Verin, Pierre


Les Caraibes A sainte lucie depuis les contacts coloniaux



72 PIERRE VERIN De Rousselan. Ces entreprises des Caraibes d'alors, auxquelles fait allusion Lefort de Latour, pourraient avoir t accomplies par des habitants de Saint Vincent, dont l'extrmit nord n'est spare de Vieux-Fort que par un troit canal. Il est vrai que l'arpenteur du roi precise: "(Les Carabes) voyaient avec chagrin des trangers agir en maitre au milieu de leurs demeures". Ecrivant a la fin du dix-huitime sicle, a-t-il en vue rtrospectivement la situation gnrale du sicle precedent, qui vit la dpossession et l'extermination des Indiens, ou bien se rfre-t-il express-ment a une installation parmi des Carabes vivant a demeure a Vieux Fort ? Peut-tre des fouilles archologiques permettront d'apporter des elements dcisifs, ce qui tablirait une continuit entre l'histoire et la prhistoire locale comme devrait le faire le site de Louvet dont nous parlerons plus loin.



Les Carabes et l'implantation europenne A Sainte Lucie, comme partout ailleurs aux Antilles, ds que l'installation europenne se fit solide, les occasions de conflits se multiplirent, surtout a partir du deuzime tiers du dix-septime sicle.



Ainsi, plusieurs Indiens tant tombes dans un guet-apens des Britanniques, au large de La Dominique vers 1640, les Carabes de toutes les iles avoisinantes se coalisrent pour anantir une petite colonie anglaise tablie par le Capitaine Judlee depuis dix-huit mois a Sainte Lucie. Seuls quelques survivants du massacre parvinrent a rejoindre Montserrat. ** Vers la mme poque Du Parquet et Aubert venaient de faire la paix avec la nation carabe a La Martinique, et il semble que six ans plus tard, les Indiens continuaient a tre proccups du maintien de cette paix, comme nous le rvle une remarque d'Armand de La Paix: "Quelques ngres de Saint Vincent des isles tant a Sainte Alousie massacrrent, par le commandement d'un sauvage leur maitre, quelques Franc.ois de La Martinique, ce qui fascha fort nos sauvages, qui craignoient que Mr. Houel ne s'en ressentit et ne leur fit la guerre". En 1650, l'expdition de De Rousselan devait connaitre un sort meilleur que celle de Judlee. Le nouveau gouverneur de la petite colonie tablie au Carnage, a peu pres le site de l'actuelle capitale Castries, entretint de bonnes relations avec les Carabes tout en prenant des precautions: il tablit un fort sous la protection duquel prospra le nou vel tablissement. Ce gouverneur diplomate avait pous, sans doute a La Martinique, une femme










Nederlands West-Indische Gids

Verin, Pierre


nl
Verin, Pierre


Les Caraibes A sainte lucie depuis les contacts coloniaux



LES CARABES A SAINTE LUCIE 73 amrindienne. A partir de sa mort, regrette a la fois par les Carabes et les Francais, les hostilits reprirent.



Son successeur, De La Rivire, fut assom a coups de boutou peu de temps aprs. ** Ce dernier avait commis l'imprudence de s'installer loin du fort. Haquet, Ie nouveau gouverneur, attir par des Carabes venus dans Ie port du Carnage, sous prtexte de vendre des tortues, fut atteint d'une flche empoisonne, a la suite de quoi il mourut de la gangrene trois jours plus tard.



A cette poque la guerre s'tait rallume avec les Indiens de La Martinique; expulss de la cabesterre de cette lie, ces derniers autochtones se refugirent a La Dominique, mais aussi a Sainte Lucie. Cette migration dut avoir lieu en mme temps que celle de Francais de La Martinique attirs par les perspectives qu'offraient l'ile voisine.



Cette nouvelle periode de cohabitation franco-carabe ne fut pas non plus sans heurts. Ainsi Ie nouveau gouverneur d'Aygr-mont fut assassin par les Indiens au cours d'une partie de chasse en 1659, et son successeur Bonnard aurait exerc contre eux des represailles. Toujours est-il qu'aprs la reprise de Sainte Lucie en 1664 par les Anglais et les bandes du metis Warner, *' les Carabes locaux ne se virent plus reconnaitre la possession de leurs terres, alors que les Francais ne leur avaient pas contest leurs droits auparavants. Aussi aprs que les Francais eurent rcupr l'ile en 1666 leur rinstallation fut sans doute suivie par celle d'un certain nombre d'Indiens.



A partir de la fin du dix huitime sicle Depuis un traite de 1660 la majeure partie de la nation carabe tait confine dans les les de Saint Vincent et de La Dominique.



Le fait qu'ailleurs il ne subsistait que quelques petits groupes disperses, voire dissimuls et en voie d'acculturation rapide, explique la raret des tmoignages a partir de cette poque.



A la Grenade, le pre Labat vit "un Carbet de Carabes qui s'y toient venus nicher" au Fonds du Grand Pauvre, et poursuivant sur ce sujet, il crit "je scs qu'il y en avoit beaucoup d'autres qu'on souffroit a la Cabesterre, pour quelque petit avantage que la Colonie en retire: il me semble pourtant que cette politique est trs-mauvaise: car qui empchera ces gens-la de se revolter contre les Francois, & de recommencer leurs anciens massacres quand on voudra les faire dcamper des lieux qu'ils occupent ? lis sont plus en tat de nous tenir tte qu'ils ne l'-toient autrefois, ntre Colonie est plus foible, & ils peu vent recevoir










Nederlands West-Indische Gids

Verin, Pierre


nl
Verin, Pierre


Les Caraibes A sainte lucie depuis les contacts coloniaux



74 PIERRE VERIN de puissans secours des Negres fugitifs qui se sont tablis avec les Sauvages de l'Isle Saint Vincent, qui multipliant beaucoup seront un jour obligez de chercher de nouvelles terres pour subsister", is Sans doute les derniers Carabes luciens devaient-ils tre installs aussi discrtement que ceux de La Grenade. Ceci expliquerait pourquoi Ie mme pre Labat, aprs avoir narre son dbarquement en 1700 a la rivire Roseau, nous affirme que Sainte Lucie n'est plus habite par les Indiens, opinion discutable, surtout quand on sait que la visite de ce missionnaire a l'ile fut tres courte. 1 En outre, la carte de Jeffrys, dite en 1775, porte entre Louvet et Anse Mabouya la mention 'Carbet of the Caribs'.



Il y a quelques annes Harold Simmons identifiait le site possible de ce carbet et des fouilles prliminaires s'avrrent fort fructueuses. Malheureusement des fouilles plus importantes n'ont pu encore avoir lieu, car l'endroit est infest de serpents. On peut Ie regretter car leur rsultat concernera ce hiatus entre l'histoire et la prhistoire.



Les Carabes luciens de La Pointe Une autre carte, celle de Lefort de Latour (1787), annexe a la relation a laquelle nous avons dja fait allusion, porte la mention Pointe Carabe pour le cap situ entre l'anse Ivrogne et Choiseul; ce dtail topographique est un indice interessant de la presence d'Indiens a eet endroit, presence que semble confirmer un acte du registre de la paroisse de Soufrire, en date du 20 septembre 1788, que nous reproduisons. "20 Septembre 1788.



Le vingt du mois de septembre mil sept cent quatre vingt huit, a t inhum dans Enterrement de le cimtire de cette paroisse par moy cur la nomme flicit soussign le corps de la nomme flicit Martine libre Martine libre age d'environ vingt cinq ans fille naturelle de la nomme Marianne, Caratesse /tire, dcde a la Pointe des _ Carat&es quartier du Choiseul de cette paroisse, aprs avoir regu les sacrements des malades, tmoins afin enterrement jean pierre nicolas mulatre libre et Gabriel -.;_>-". Dulandreau lesquels n'ont su signer avec nous". 20










Nederlands West-Indische Gids

Verin, Pierre


nl
Verin, Pierre


Les Caraibes A sainte lucie depuis les contacts coloniaux



LES CARABES A SAINTE LUCIE 75 Comme aujourd'hui, La Pointe Carabe faisait partie de la paroisse de Choiseul, mais Ie cur de Choiseul ayant t absent ou indisponible, c'est Ie prtre de la paroisse voisine, en l'occurence celui de Soufrire, qui accomplit la crmonie et coucha Ie dcs sur ses registres. Ceux-ci ne remontent pas au dela de 1771; nous y avons relev cinq autres actes concernant des Carabes, pour la periode qui va de 1771 a 1792. Sur deux de ces actes, il est mme precise 'Carabe rouge', denomination courante alors, pour designer ceux de race pure par opposition aux Carabes noirs m-tisss. 21 On peut regretter que les registres de la paroisse de Choiseul n'aient pas t conserves intacts et complets au dela de 1840; comme ceux de Soufrire, ils devaient eux aussi contenir de pr-cieuses mentions ethniques.



Ainsi mis en presence de ce groupement de sang carabe attest a La Pointe en plein dix-huitime sicle, nous sommes amens a nous demander si ces habitants ont des anctres anciennement luciens, ou s'ils ont pour origine ces migrations engendres par la colonisation, comme celles qui virent vers 1660 des Carabes de La Martinique partir pour les iles voisines. Sans preuves formelles nous penchons pour la deuxime supposition: celle d'une installation consecutive a une migration d'poque tres historique. Dans beaucoup d'iles les autochtones s'taient retires dans la cabesterre aprs Ie premier choc avec la colonisation. A Sainte Lucie cette loi cruelle dut jouer et l'indication carbet des Carabes sur la partie orintale de la carte de Jeffrys semblerait Ie confirmer. La cte occidentale, et tout particulirement la region de Soufrire, rpute pour la richesse de ses terres, fut colonise tres tot par les immigrants de La Martinique, auxquels durent se mler des Amrindiens. L'existence de descendant de Carabe originaire de La Martinique est expressment atteste dans l'acte de mariage du 27 aot 1787 des registres de la paroisse de Soufrire. La mre du descendant en question tait d'ailleurs une Carabesse rouge du Marin de La Martinique. Il est remarquable que c'est aussi dans les registres de cette paroisse du Marin qu'on relve un acte de naissance mentionnant une Carabesse libre, 22 document bien analogue a ceux de Soufrire.



Il n'est done pas impossible que les derniers Carabes martiniquais se soient mieux maintenus dans cette zone sud de La Martinique, puisque nombre d'entre eux l'ont par la suite quitte pour Sainte Lucie. D'ailleurs, les industries de la poterie de Sainte Anne, elle aussi dans Ie Sud de La Martinique, et de La Pointe, sont toutes










Nederlands West-Indische Gids

Verin, Pierre


nl
Verin, Pierre


Les Caraibes A sainte lucie depuis les contacts coloniaux



76 PIERRE VERIN les deux fabriques selon des techniques pr-colombiennes et ce fait ne peut que renforcer les prsomptions. 23 Si une contribution d'origine martiniquaise a l'actuel groupe carabe de Sainte Lucie est probable, un apport vincentais est lui aussi vraisemblable. On apercoit tres distinctement des falaises de La Pointe l'ile de Saint Vincent o il y eut des Carabes ind-pendants jusqu'en 1797. La traverse ne reprsente que quelques heures de canot et les Indiens furent de tous temps coutumiers de tels voyages. Dans un essai sur Sainte Lucie crit en 1779, un officier de la couronne francaise declare que quelques Carabes ou sauvages des iles voisines venaient de temps a autre pour prendre des tortues. 24 n s'agissait sans doute de Vincentais attirs par les ressources en chloniens de rivages comme celui de Laborie, appele alors l'Ilet a Caret, ou de La Pointe, o cette pche se pratique toujours.



Les contacts entre Carabes de Saint Vincent et La Pointe sont confirms par une tradition orale que nous avons recueillie dans Ie village lucien. D'aprs la doyenne des habitants age de 89 ans, un certain Mantchi 'yon Krab ki soti Saint Vencent', un Carabe originaire de Saint Vincent, serait venu s'installer a La Pointe au temps o l'ile tait francaise. L'vnement est vraisemblable et peut s'tre produit il y a a peine plus d'un sicle et demi. l' assimilation finale Cette tradition de Mantchi, connue seulement des plus vieux La Pointais, constitue un des rares elements culturels distinctifs de ces derniers Carabes luciens. Du point de vue anthropologique pur, nous avons constat que sur environ 200 villageois, une quinzaine d'individus seulement ont Ie repli mongolique de l'oeil si caractristique de la race amrindienne. Encore faut-il aj outer que ceux qui reprsentent Ie plus de ressemblances avec Ie type physique ancien sont prcisment issus de pre et mre tous les deux originaires de La Pointe; une certaine endogamie prvaut dans la localit, mais les mariages avec des personnes de l'extrieur sont de plus en plus frequents. Malgr l'assimilation, chaque La Pointais est fier de se prvaloir de cette pithte raciale carabe et a n'en pas douter cette habitude se maintiendra encore longtemps.



A cette assimilation ethnique s'ajoute un alignement sur Ie plan culturel sur Ie milieu humain environnant. Les croyances










Nederlands West-Indische Gids

Verin, Pierre


nl
Verin, Pierre


Les Caraibes A sainte lucie depuis les contacts coloniaux



r LES CARABES A SAINTE LUCIE 77 et la langue sont a peu pres les mmes que celles des populations d'alentour. Seulement dans la vie matrielle se retrouve l'hritage du pass carabe: la poterie 'au colombin' diffre peu de ce qu'elle devait tre il y a cinq sicles et la preparation de la cassave, ainsi que de nombreuses techniques de pche, sont directement hrites des procds d'autrefois. Le maintien de l'conomie de subsistance a permis a ces survivances de ne pas disparaltre, mais elles sont irrmdiablement menaces par Ie progrs technique; elles cesseront un jour d'exister, tout comme l'originalit raciale de ceux qui les avaient perptues.



NOTES Les notes entre parentheses [ ] ont t ajoutes par le comit de redaction. 1 Notamment les reverends pres Jesse, Delawarde, Pinchon, MM.



Goyheneche et Nicolas, Marshall McKusick, Irving Rouse, Douglas Taylor, principalement en France, en Angleterre, aux U.S.A. et surtout naturellement aux Antilles. 2 Seuls, les rsultats donns par le methode du radio carbone 14 permettront de donner des estimations precises. 3 II s'agit du pre Raymond Breton. 4 Armand de La Paix dans Rennard, 1929, p. 48. 5 [Labat II, p. 102: [A La Dominique en 1700] Nous visitames pendant six jours toute la Cabesterre, ... & nous fumes bien reciis dans tout les Carbets oil nous allames. Comment n'y aurions nous pas t bien recs. Nous avions de l'Eau-de-vie, & en donnions a nos comperes si liberalement, que ds le second jour de ntre arrive, je vis bien qu'il en faudroit envoyer chercher. J'y envoyai deux de nos Negres avec un Carabe. Us ... m'apporterent trente pots d'Eau-de-vie de Cannes que le maitre de la Barque me prta, ... ] 6 [Labat II, p. 150: Je descendis a terre [a St. Vincent en 1700] pour voir le Pere le Breton Jesuite, ... II n'avoit pour compagnie qu'un Francois, & deux jeunes Negres pour le servir, toujours a la veille d'etre massacre par les Carabes, comme l'ont t plusieurs autres des ses Confreres, quand les Sauvages sont yvres, ou qu'ils s'imaginent que c'est la demeure d'un Missionaire parmi eux qui les rend malades ...



Rochefort, p. 400: Les Carabes, dans leur naturel sont d'un temperament triste, rveuz & melancolique .. mais ... ils font pour la plupart une telle violence a leur inclination naturelle, qu'ils paroissent, gais agreables, & enjouz en leur conversation, sur tout lors qu'ils ont un peu de vin dans la teste.] 7 Partie est des lies; cabesterre ou capesterre viendrait de caput terrae, la tte de la terre, ce que les navigateurs europens apercevaient d'abord. 8 II semble actuellement dmontr que les Arawaks sont bien venus a Sainte Lucie.










Nederlands West-Indische Gids

Verin, Pierre


nl
Verin, Pierre


Les Caraibes A sainte lucie depuis les contacts coloniaux



78 PIERRE VERIN 9 Les renseignements contenus dans ce paragraphe nous ont t communiqus par M. Douglas Taylor. [Voir aussi son article dans W. I. G. 38, 1958, p. 109, note.



Calendar of State Papers, 1661-1668, p. 171 (november 1663): "Santa Lucia ... at present uninhabited save only by Cannibals or Indians, ..." Labat II, p. 150/151: [Sainte Alousie 1640] Les Sauvages de Saint Vincent, & des autres Isles n'y venoient que dans les terns de la ponte des tortues, & n'y avoient ni Carbets, ni dfrlchez. ...] 10 Cit par Jesse, Ou//n 0/ S/. Lwcta's J/isfory, J956, p. 20. [PwrcAas Ats .Pt/grjm, vol. IV, chap. XIII, p. 1255: A true Relation of the traiterous massacre of the most part of threescore and seven Englismen set on land out of a ship of Sir Oliph Leagh, bound for Guiana, in Santa Lucia, an Hand of the West Indies, the three and twentieth of August [1605] written by John Nicol.] 11 [Calendar of State Papers, 1574-1660, p. 301 (28-7-1639) no. 30: "About 130 [planters from the Somers islands] 'transplanted' themselves to the island of St. Lucia last year, without provisions or ammunition befitting a plantation, where they have been assaulted by the savages, and suffered very much sickness, so that not one was in health".



Ibidem, 1661-1668, p. 587 (9-7-1668) no. 1788: "Sta Lucia is his Majesty's by purchase from the Natives; ... covered with woods and not above 60 Indians on it; very unhealthful and formerly planted by English who almost all died there; ..."] 12 En effet, quand Du Plessis et De L'Olive dbarqurent a La Martinique, 1'ile tait dja si bien Ie domaine des serpents qu'ils crurent bon de se rembarquer rapidement. En outre, il paraft bien extraordinaire que des propritaires d'esclaves aient introduit un flau dont ils seraient devenus les premires victimes. [Du Tertre I, p. 76: ... Ie vingt-cinquime du mois de juin [1635], toute la Colonie mit pied a terre dans l'Isle de la Martinique, qui n'estoit pour lore habite que par les Sauvages. ... Nos deux Capitaines, ... resolurent d'abord de s'y arrester & d'y establir la Colonie ; ...



Nos Capitaines ayant plus curieusement visite cette Isle, ils la trouverent si montagneuse & si hache de precipices & de ravines, qu'ils changerent leur premiere resolution, & firent rembarquer la Colonie.



Rochefort, p. 13 (Article VII, De l'isle de la Martinique): Les montagnes, sont tout a fait inhabitables, & servent de repaire aus bestes suvages, aus serpens, & aus couleuvres, qui y sont en fort grand nombre.



Voir galement Labat II, p. 32-37: Danger ... d'etre mordu par un serpent. Diverses remarques sur ce sujet.] 13 Nous avons utilise l'exemplaire dactylographi dpos au Survey Department de Castries. Cette installation hollandaise au Sud de l'Ile n'est connue d'aucune autre source. 14 La date exacte de ce massarce est mal prcise. Du Tertre et Labat ne sont pas du mme avis. [Labat II, p. 151-153: Apeine fut il arrive [Ie Sieur du CoutisaSte










Nederlands West-Indische Gids

Verin, Pierre


nl
Verin, Pierre


Les Caraibes A sainte lucie depuis les contacts coloniaux



LES CARABES A SAINTE LUCIE 79 Alousie en 1657] qu'il fut attaque par les Anglois. lis prtendoient que cette Isle leur appartenoit, parce qu'ils disoient y avoir envoy une Colonie en 1637, qui y avoit subsist pendant pres de dix-huit mois, mais qui avoit t entierement massacre par les Sauvages au commencement de 1639. ...



Il est constant qu'avant l'anne 1640, ni les Francois, ni les Anglois n'avoient pas song a s'tablir a S. Alousie ... lis alloient librement les uns & les autres, ... a S. Alousie, comme en une Isle qui n'avoit point de Maltre, pour tourner des Tortus ... & pour y faire des Canots, ...



Il arriva en 1639, qu'un Navire Anglois aant moill sous la Dominique ... attira dans son bord plusieurs Carabes, ... Mais les Anglois aant voulu enlever ceux qui toient dans leur Navire, tous se jetterent a la mer, & se sauverent, except deux que ces Anglois ... vendirent ensuite comme esclaves. Les Carabes irritez de cette perfidie, s'assemblerent en grand nombre, surprirent & massacrerent des Anglois a la Barbade, a Antigues ... & s'tant separez aprs leur expedition, ceux de S. Vincent passerent a S. Alousie en s'en retournant chez eux, & trouvant quelques Anglois occupez a la pche de la Tortu, ils les massacrerent, ... sans faire Ie moindre tort aux Francois qui toient au mme lieu.



Du Tertre I, p. 434: Les Anglois s'estoient establis dans cette Isle [Sainte Lucie] dez l'anne 1639. & y avoient demeur plus de dixhuit mois sans que les Sauvages eussent rien entrepris contre leur Colonie; mais l'anne 1640. un Vaisseau Anglois ayant est pris du calme devant la Dominique; quelques Sauvages croyant que ce fut un navire Francois, furent dedans a leur ordinaire; les Anglois les y receurent avec carresse, & leur firent boire quantit d'eau de vie; mais pendant que ces pauvres Sauvages ne songeoient qu'a se bien divertir, Ie Capitaine fit lever l'anchre; les Sauvages s'estans apperceus de son mauvais dessein, voulurent descendre dans leurs canots pour retourner chez eux, mais les Anglois s'estant mis en estat de les empescher, ils furent obligez de se jetter a la nage pour regagner leur Isle; ils ne prent pourtant empescher que les Anglois ne retinssent quatre de leurs Compagnons qu'ils lierent, & emmenerent prisonniers avec eux pour les faire esclaves.



Ce fut la l'occasion du trouble que les Anglois receurent dans cette Isle; car les Sauvages qui s'estoient sauvez a la nage s'estans plains de la perfidie des Anglois, & en ayant donn advis a ceux de la Martinique & de Saint Vincent, ils resolurent de les aller tous assommer dans Sainte Alouzie; ayant pris jour, ils se trouverent tous a point nomm au rendez-vous; & au mois d'Aoust de l'anne 1640. ils firent une horrible irruption sur les Anglois, ... & firent tout Ie dgat qu'ils prent pour venger Ie tort qu'ils en avoient receu; ceux qui chaperent de cette boucherie abandonnerent l'Isle, & se refugierent a celle de Montsarra.



Voir galement Calendar of State Papers 1661-1668, p. 262 (1664 ?), no. 887.] 15 Armand de La Paix dans Rennard, 1929. 16 Massue carabe de forme quadrangulaire. [Voir Du Tertre I, p. 435-436, Labat I, 2e partie, p. 6 et illustrations.










Nederlands West-Indische Gids

Verin, Pierre


nl
Verin, Pierre


Les Caraibes A sainte lucie depuis les contacts coloniaux



8o PIERRE VERIN Labat II, p. 150-151: II [de Rousselan] avoit pous une femme Carabe, ce qui Ie faisoit aimer des Sauvages, qui Ie regardoient presque comme un de leurs compatriotes. La bonne intelligence qui toit entr'eux & Ie Sieur de Rousselan n'empcha pas M. du Parquet de prendre les precautions ncessaires pour empcher sa nouvelle Colonie d'etre insulte, & peut-tre dtruite par ces Barbares, qui tant d'une humeur extrmement changeante, & ne voyant qu'avec dpit 1'tablissement des Francois dans leur pas, avoient besoin d'etre retenus dans Ie respect ... C'est pourquoi il fit construire une maison forte, ... cette maison qui toit situe auprs du petit Cul-de-Sac & de la riviere du Carenage ...] 17 Mtis carabe. Fils d'un gouverneur anglais de Saint Christophe et d'une Carabesse qui vcut fort vieille et a laquelle Ie pre Labat rendit visite au dbut du dix-huitime sicle. Le pre chroniqueur la dnomme Madame Ouvernard et son fils est souvent appel Waernard dans les vieux crits en francais. [Du Tertre III, p. 82 et Labat II, p. 100 et 153] !? 18 [Labat II, p. 146] 19 [Labat II, p. 154: [Aprs 1672] tous les Habitans se retirerent les uns aprs les autres a la Martinique, ... & autres Isles ; de sorte que quand j'y passai en 1700. il n'y avoit .. que des Ouvriers I en bois qui venoient de la Martinique y faire des bois de charpente & | des canots, sans aucuns autres Habitans de quelque Nation ou cou-I leur que l'on puisse s'imaginer.] 20 L'existance de ce document nous fut indique par le R. P. Jesse, qui l'avait lui-mme apprise par Mgr. Cachet, ancien cur de la paroisse 'ij de Soufrire. Nous adressons nos remerciements les plus vifs aux R. P.



Gourou et Paquetot qui nous ont si aimabtement donn toutes fa-J cilits pour consulter ces prcieuses archives d'tat civil, les plus anciennes de l'lle. Les italiques sont de nous. 21 Actes du 30 mai 1775 et du 27 aot 1787 des registres d'tat civil de la paroisse de Soufrire. Il existait alors a la mme poque plusieurs | milliers de mtis d'Africains et de Carabes a Saint Vincent que l'on appelait les Carabes Noirs et qui cohabitaient avec les autochtones dits Carabes Rouges beaucoup moins nombreux. Tous, dix ans plus tard, devaient connaitre la deportation. 22 Acte no. 1200 du registre d'tat civil du Marin du 20 septembre 1721.



Document communiqu par M. Nicolas. 23 Voir a ce sujet Victor, La Poterie de Saiwte i4nw, et Verin, chapitre sur la poterie de La Pointe dans sa these sur la culture de La Pointe pour Yale University. 24 Cit par Jesse, The Arawaks and Caribs in St. Lucia.










Nederlands West-Indische Gids

Verin, Pierre


nl

Verin, Pierre



Les Caraibes A sainte lucie depuis les contacts coloniaux


LES CARABES A SAINTE LUCIE 8l BIBLIOGRAPHIE Bouton, Jacques, i?e/ai*on de /'esfctMissetnenl <fes Franfois debuts /'an JJ5 en /'isfe de Mar<tnt^u. Paris 1640. Dans Rennard, 1935, pp. 36-82.



Breton, Raymond, Dtertonna- Carafce-Ffawfois mesfe* de ^uan/tt de remar^ues Atsfort^ues />owr /'<sc/airctssem<;n/ de /a /awgM. Auxerre, 1665.



Edition facsimil de Platzmann, Leipzig, 1892.



0/ Sfale Papers, Colonial Series, 1574-1660, London, i860; Colonial Series, America and West Indies, 1661-1668, London, 1880.



Delawarde, Jean Baptiste, Les demiers Carabes: leur vie dans une r-serve de La Dominique. /oMrna/ <te /a Soctt rfes /lm^ricanis<5 i Parw, n.s. jo, 1938, pp. 167-204.



Goyheneche, F. et Nicolas, M. Dm /fes e< fes Womtws. 2 vol. Fort de France, 1957.



Jesse, R. P. The Arawaks and Caribs in St. Lucia. 7"A 7oc 0/ S<. Lucta, 20-2-1955, Castries.



Jesse, R. P. OtdHn 0/ S/. Lucia's History. Castries, 1956.



Labat, Pre [Jean Baptiste] JVowt/eaw Voyage aw* isfes ie /' 11 volumes. La Haye, 1724.



Lefort de Latour, Descn^/iOM g^we'fo/e e/ />aWic/t>e rfe /'/s/e de Satnte Lucie, 1787. Une edition dactylographie par les soins du Foreign Office (1883) est dpose au Survey Department de Castries.



Paix, Armand de La, i?e/a/ton de /7ste de La GMade/oKpe /a*/e ar fes AfisstoMMatres Domintcatus a feur Superieur G^n^Va/ en 1647. Dans Rennard 1929, pp. 23-127.



Pinchon, Robert, Les peuples prcolombiens et leurs migrations dans les Petites Antilles. Bw/fe/tn de /a Soct/// /ranfa*se d'Ais/otre natwre/fe des .dnti/fes, 2, 1953, pp. 19-36, Fort de France.








Nederlands West-Indische Gids

Verin, Pierre


nl

Verin, Pierre



Les Caraibes A sainte lucie depuis les contacts coloniaux


82 LES CARABES A SAINTE LUCIE Pinchon, Robert, Les Carabes d'aprs l'Archologie et l'Histoire. But;-n de /a Soct^f^ d'f/tstoirc de La Mar/tnt^u^, nos. 1-2, pp. 79-92.



Purchas, Samuel, HaA/My/us Pos/Aumtts or PurcAas //is P/grs, Contayning a f/is/ory 0/ <Ae PForZd in Sea Foyages and Lande 7>at>eZZs 6y ZTngZisA>Mn and OfAers. London, 1625; edition annote: Works Hakluyt Society, extra series, 14-33. Glasgow 1905-1907.



Rennard, Joseph, HstotVe CoZoniaZe I, Les Carabes, La Guadeloupe 1635-1656. Paris, 1929.



Rennard, Joseph, Trtcen/enatre des ^n/t//es. Guadeloupe, Martinique: documents. Fort de France et Thonon les Bains, 1935. [Rochefort, Charles Csar de], //istoire ATa/wreWe e/ Morafe des JsZes /4ntt/les de Z'ylneVijtte. Avec un vocabulaire Carabe [par Raymond Breton]. Roterdam, 1658.



Rouse, Irving, The West Indies: an Introduction; The Ciboney; The Arawak; The Carib. HandftooA 0/ Som/A American /ndtans, 4, pp. 495-505, 507-546, 547-565. Bu/k/tn Bureau 0/ American /Anotogy, 14J.



Washington, D. C, 1948.



Rouse, Irving & Taylor, Douglas, Linguistic and Archeological Time Depth in the West Indies, /nternariona/ /ourna/ 0/ /Immcan Ltngutscs, a/, no. 2, avril 1955, PP- 105-115.



Taylor, Douglas MacRae, The Caribs of Dominica. Bu/fc/tn Bureau 0/ American /Ano/ogy, JJ9, ^4n/Aro/Jo/ogtca/ Papers, no. J, pp. 109-159.



Washington, D.C., 1938.



Taylor, Douglas MacRae, The black Carib of British Honduras.



Fund PuWicoiions in /I n/Aro^o/ogy, no. 17. New York, 1951.



Tertre, R. P. Jean Baptiste du, Wtstoire Ge"n^ro/e des ^n<-/s/es, ar Zes Pranfots. 4 tomes. Paris, 1667-1671. .. ...... ,.



Thomas, Leon, La Dominique et les derniers Carabes insulaires. Les Ca-Aiers d'Ou<re-Mer, 6, 1953, no. 21, pp. 37-60.



Victor, Paul Emile, La Poferie de 5ain<e ^4nne. Fort de France, 1941. .' _'''








Nederlands West-Indische Gids

Verin, Pierre


nl

Wagenaar Hummelinck, P.



Rotstekeningen van Curacao Aruba en Bonaire


P. WAGENAAR HUMMELINCK ROTSTEKENINGEN VAN CURACAO, ARUBA EN BONAIRE DEEL III Toen in het tweede deel van de 'Rotstekeningen van Curacao, Aruba en Bonaire' de hoop werd uitgesproken dat de Bonaireaanse petrografien van Spelonk en Onima spoedig als derde deel van deze documentatie zouden kunnen volgen, kon niet worden vermoed, dat de beschrijving van deze vindplaatsen zou moeten worden uitgesteld ten gunste van de publicatie van een aantal waarnemingen welke inmiddels door eilandbewoners waren verricht.



De grootste verrassing hierbij was een album mij aangeboden door Ivan Tjon Sie Fat, telegrafist te Oranjestad (Aruba) dat een groot aantal foto's bevatte van mij nog onbekende Arubaanse rotstekeningen, benevens afbeeldingen van enkele bekende vindplaatsen welke zveel duidelijker waren dan de reeds gereproduceerde, dat besloten werd ook deze in dit derde deel op te nemen.



Op Curacao waren inmiddels door leden van de 'Natuurwetenschappelijke Werkgroep' nieuwe vondsten gedaan, welke met nog enkele eigen waarnemingen eveneens nog hierin werden verwerkt.



Ook in meer officile kringen bestond een groeiende belangstelling voor de archeologie van onze eilanden, welke gepaard ging met een grotere waardering voor hetgeen aan landschappelijk schoons en merkwaardigs toeristen kon worden geboden.



Een keurig wandelpad voert thans door een opgeruimd en van lastige cactussen gezuiverd landschap naar het reusachtige uitgeholde rotsblok van Aj (A2), waarop met enorme letters 'Ajo Bar' is geschilderd. Andere vindplaatsen vervullen ons eveneens met zorg. Aan de uitbreiding van de steengroeve van Canashito, en het vliegveld op Hato, zijn de dichtstbijzijnde vindplaatsen reeds ten offer gevallen. 83








Nederlands West-Indische Gids

Hummelinck, Wagenaar P.


nl

Wagenaar Hummelinck, P.



Rotstekeningen van Curacao Aruba en Bonaire


84 P- WAGENAAR HUMMELINCK Pastoor van Koolwijk schreef in 1885 (I, p. 11), dat hij op Aruba "reeds op 27 plaatsen indiaansche opschriften" had ontdekt.



Aanvankelijk was men geneigd aan te nemen, dat de meeste hiervan sindsdien wel verloren zouden zijn gegaan. Na de onderzoekingen van Ivan Tjon Sie Fat weten wij echter dat dit niet het geval is. Diens veldwerk gaf meer resultaten dan wij durfden hopen, en zijn waarnemingen waren op een zo uitnemende wijze met foto's en korte, zakelijke aantekeningen gedocumenteerd, dat het mij een behoefte is hem, voor zijn bijdrage tot onze kennis van de Arubaanse prae-historie, op deze plaats hulde te brengen.



In 1958 heeft de 'Werkgroep' een Fer/aariags&a/eM^er het licht doen zien, waarin tekeningen van een groot aantal petrografien (waaronder nog onbekende van Santa Martha en Spelonk) als versiering van de kalenderbladen zijn afgedrukt.



Hartog's grote werk over Curapao dat zeer kortgeleden verscheen, geeft een overzicht van de Curacaose rotstekeningen.



Uit de plaatselijke pers wisten wij reeds dat de chirurg Dr.



Hans Feriz, honorair medewerker van het Koninklijk Instituut voor de Tropen te Amsterdam, in mei 1954 een grote belangstelling heeft getoond voor de Arubaanse tekeningen (II, p. 118, Beurs 26. V. '54). In de beschrijving van zijn archeologische studiereizen Za^'scA^n Pm* wm<2 Af&co, welke in augustus 1959 verscheen, wijdt hij niet minder dan 38 bladzijden, en 3 uitslaande platen, aan Aruba en Bonaire. Het gedeelte dat op de Arubaanse rotstekeningen betrekking heeft wordt hieronder, volledigheidshalve, letterlijk en zondercommentaarovergenomen.



Feriz' vlotte interpretaties zullen vele personen stellig meer bevallen dan het voorzichtige voorbehoud, dat de samensteller van deze documentatie ten aanzien van de verklaring der Antilliaanse petrografien vooralsnog geboden acht. (Vgl. Fig. 2-4). 18. V. 1954. [p. 107] wir ... erreichen ... den 176 Meter hohen Berg [p. 108] Arikk unter dessen Granitkuppe sich Hhlen mit Felszeichnungen befinden; der Eingang zu den Hhlen ist hinter gewaltigen Granitblcken verborgen. Die Hhlen selbst sind muschelfrmig, nicht tief, aber wohl geeignet fr eine primitive Behausung. Die Zeichnungen sind in mattroter und weisser Farbe ... angebracht und stellen unter anderem eine t/twfingrige Hand dar, einen grossen Haifisch und ierfssige Tiere, was nicht unbedingt gegen das prakolumbische Alter der Zeichnungen sprechen muss. Denn wenn es auch bei der Ankunft der ersten Europaer keine Saugetiere auf der Insel gegeben hat, so knnen die Indianer die Erinnerung daran vom nahen Festland mitgebracht haben. Sehr merkwrdig ist die Zeichnung einer menschlichen Figur, welene, wie man sagt, "die Sonne vom Himmel herab holt". (Abb. 2, Taf. 12 ).








Nederlands West-Indische Gids

Hummelinck, Wagenaar P.


nl

Wagenaar Hummelinck, P.



Rotstekeningen van Curacao Aruba en Bonaire


r Fig. i. De ligging van 44 vindplaatsen van rotstekeningen op en ^4rua; C 1-14 en A 1, 4-5, 15, 27-28 op kalksteen, A 2-3, 6-14, 16-26, 29_30 op dioriet. Inscripties (petroglyphen) vindt men alleen bij C 4 en C 14; op de andere vindplaatsen komen alleen tekeningen (petrographin) voor.



Fig. 1. Index maps of the islands of Curasao and .drM&z showing sites at which rude linear designs occur, painted (petrographs) on limestone rock (C 1-13, A 1, 4-5, 15, 27-28) or diorite (A 2-3, 6-14, 16-26, 29-30), and engraved (petroglyphs) in weathered dripstone (C 4,14).








Nederlands West-Indische Gids

Hummelinck, Wagenaar P.


nl

Wagenaar Hummelinck, P.



Rotstekeningen van Curacao Aruba en Bonaire


86 P. WAGENAAR HUMMELINCK Abb. i. Taf. 12 zeigt konzentrische weisse Kreise durch eine Briicke miteinander verbunden. Die Wiederholung der Konturen ist ein allgemeines Kennzeichen der Ornamentik der Indianer Amazoniens und der Guyanas. Aber hier ist der grssere Kreis offen, der Kleinere Ganz geschlossen; auch die verschiedene Anzahl der Kreise ist gewiss nicht zufallig (4 und 6 Kreise mit 5 Linien verbunden. Die Deuting ist unsicher: Sonne und Mond ? Mutter und Kind ? Mann und Frau ? Die Zeichnung kommt nvii Mai in verschiedenen Grossen in der Hhle vor.



Abb. 2, Taf. 12. Die Bedeutung dieser Zeichnung ergibt sich aus den von der Kreisscheibe links oben und dem Bogen rechts unten ausgehenden Strahlen. Hier ist unzweifelhaft eine Sonnen- und Mondmythe dargestellt. Der Mann scheint die Sonne werfen zu wollen, er holt sie nicht herab greift auch nicht nach ihr, sondern schiebt sie in den Himmel auf dass sie ihre Bahn beschreibt.



Abb. 3, Taf. 12. Es ist bewundernswert, wie gut hier die charakteristische Kontur der Haifisches getroffen ist. [p. 109] Abb. 4, Taf. 12. An europaische Felszeichnungen erinnert die Zeichnung eines Vierfsslers, die wohl geeignet ist Diskussionen hervorzurufen. Der Kopf ist der eines Ameisenbaren oder Tapirs, Schwanz und Beine passen aber eher zu einem Pferd, das den Indianern vor der Ankunft der Europaer jedoch unbekannt gewesen sein muss.



Abb. 5, Taf. 12. scheint der Abdruck einer Barentatze oder einer vierfingrigen Hand zu sein, ist aber zweifelhaft bezglich der Deutung.



Eine merkwiirdig expressive Figur zeigt Abb. 6, Taf. 12. Die anthropomorphcn Hande deuten auf einen Maskentragenden Menschen bei einer Beschwrungsszene. Die kleine Figur erinnert an einem Pinguin, sie knnte aber auch eine Schildkrte darstellen.



Abb. 7, Taf. 12 ist eher ein Fish oder Wurm als eine Schlange.



Abb. 8, Taf. 12 stellt einen Wasservogel dar. Pinguine kommen im Karibischen Meer nicht vor". "... Fontein ... lm vordersten Teil der Grotte ... finden sich an den glatt- [p. 110] gewachsenen Wanden viele Zeichnungen, die aber leider zum grossen Teil verwischt und von Besuchern ... verkritzelt sind. ...



Guadirikiri .. Indianer-Zeichnungen sind hier nicht gefunden worden 19. V. 1954. "Auf Arikok finde ich eine zweite Hhle mit Indianerzeichnungen, die ich gestern bersehen habe. Wir besuchen auch die Grotten von Fontein und Guadirikiri ... Bei den Zeichnungen von [p. m] Fontein (die bereits 1885 publiziert wurden) scheint mir besonders ihre Lage an und ber dem Ursprung einer der seltenen Quellen der Insel bedeutsam. Mit dieser Lage kann das besonders haufige Vorkommen von Wasser-Symbolen (Schlangenlinien und Spiralornamente) in den hier befindlichen Petrogrammen zusammenhangen. Die punktierten Felder und manche geometrischen Figuren drften eine siderische Bedeutung gehabt haben. Das gilt in erster Linie von den in den Knotenpunkten von Netzen und durch gerade Linien miteinander verbundenen Rhomben und Ovalen mit Punkten oder kleine Kreisen in ihrer Mitte, die an die "Sternenaugen" der mexikanischen Bilderhandschriften erinnern". 20. V. 1954. "Es gibt Hunderte von Hhlen und Grotten auf Aruba und nur ein kleiner Teil davon ist auf das Vorhandensein von Felsbildern








Nederlands West-Indische Gids

Hummelinck, Wagenaar P.


nl

Wagenaar Hummelinck, P.



Rotstekeningen van Curacao Aruba en Bonaire


ROTSTEKENINGEN VAN CURACAO, ARUBA EN BONAIRE 87 ..--t \ Fig. 2. Rotstekeningen van /iruAa, zoals zij door Feriz in 1949 werden afgebeeld. (Taf. 12).Zie het onderschrift van fig. 4.



Fig. 2. Rock drawings in .<4rw6a, as sketched by Feriz, 1949. See Fig. 4. v\> .; -5.- ;;;. i .1. 'v.i.








Nederlands West-Indische Gids

Hummelinck, Wagenaar P.


nl

Wagenaar Hummelinck, P.



Rotstekeningen van Curacao Aruba en Bonaire


22 Fig. 3. Rotstekeningen van /I ruda,zoals zij door Feriz in 1949 werden afgebeeld. (Taf. 12) Zie het onderschrift van fig. 4.



Fig. 3. Rock drawings in .drwia, as sketched by Feriz, 1949. See Fig. 4.








Nederlands West-Indische Gids

Hummelinck, Wagenaar P.


nl

Wagenaar Hummelinck, P.



Rotstekeningen van Curacao Aruba en Bonaire


ROTSTEKENINGEN VAN CURASAO, ARUBA EN BONAIRE 89 30 Fig. 4. Rotstekeningen van afgebeeld. (Taf. 13).



Fig. 4. Rock drawings in zoals zij door Feriz in 1949 werden a, as sketched by Feriz, 1949.



Figs. 2-4: 1 = 76; 2 = 7e, g; 3 = 8 a; 5 = 8 J5; 6 = 8 20, 23; 8 = 8 j<5; 9 = 4a; 10 = 4c; 11 = s.n., see I fig. 11; 12 = 4<f; 14 = s.n., see I fig. 11; 15 = 5A; 16 = 5g; 18 = 5e; 19 = 5A; 20 = 5m; 21 = 5r; 22 = 57; 23 = 5s; 24 = 5<; 25 = 46; 26 = 5; 27 = 5$; 29 = 5/; 30 = 5*1. untersucht worden. ... Canashito. An der Steilwand ... sdlich der Seroe Bientoe ... Arbeiter eines nahen Kalksteinbruches ... zeigen mir bereitwillig einen recht halsbrecherischen Pfad zu der Oberhalb der letzten Sprengstelle liegenden Hhle, die so gut verborgen ist, dass ich sie nur durch Zufall f inden konnte ... [112] ... am Eingang etwa mannshoch und verengt sich trichterfrmig. Nahe der ffnung befinden sich am Gewlbe und andenSeitenwandensehrmerkwiirdigelndianerzeichnungen in braunroter Farbe. Nrdlich anschliessend befindet sich eine zweite, kleinere Hhle, ebenfalls mit Spuren alter Zeichnungen Punkten und Strichen alle in derselben, matt braunroten Farbe. Die Zeichnungen, die einen Zusammenhang zeigen, versuche ich zur Erganzung der Bilder von AfaWin und von Wagewo*- JJwwjm/icA zu kopieren.



Die Bedeutung der Zeichen 4-14, Taf. 12 ist vllig unklar; mglicherweise sind sie unvollstandig erhalten und ist ihre Position zu einander





University of Florida Home Page
© 2004 - 2010 University of Florida George A. Smathers Libraries.
All rights reserved.

Acceptable Use, Copyright, and Disclaimer Statement
Last updated October 10, 2010 - - mvs