• TABLE OF CONTENTS
HIDE
 Front Cover
 Half Title
 Title Page
 Table of Contents
 Main
 Back Cover






Title: Nieuwe West-Indische gids
ALL VOLUMES CITATION DOWNLOADS THUMBNAILS PAGE IMAGE ZOOMABLE
Full Citation
STANDARD VIEW MARC VIEW
Permanent Link: http://ufdc.ufl.edu/UF00099461/00045
 Material Information
Title: Nieuwe West-Indische gids
Alternate Title: New West Indian guide
NWIG
Abbreviated Title: Nieuwe West-Indische gids
Physical Description: v. : ill. ; 25 cm.
Language: Dutch
Publisher: M. Nijhoff
Place of Publication: 's-Gravenhage
Publication Date: 1960
Frequency: four no. a year
quarterly
completely irregular
 Subjects
Subject: Civilization -- Periodicals -- Caribbean Area   ( lcsh )
Genre: periodical   ( marcgt )
 Notes
Citation/Reference: America, history and life
Citation/Reference: Historical abstracts. Part A. Modern history abstracts
Citation/Reference: Historical abstracts. Part B. Twentieth century abstracts
Language: Dutch or English.
Dates or Sequential Designation: 40. jaarg. (juli 1960)-
General Note: Published: Dordrecht : Foris Publications, <1986->
 Record Information
Bibliographic ID: UF00099461
Volume ID: VID00045
Source Institution: University of the Netherlands Antilles
Holding Location: University of the Netherlands Antilles
Rights Management: All rights reserved by the source institution and holding location.
Resource Identifier: alephbibnum - 000273853
oclc - 01760350
notis - ABP9733
lccn - sn 86012467
issn - 0028-9930
 Related Items
Preceded by: West-Indische gids
Preceded by: Christoffel
Preceded by: Vox guyane

Downloads

This item has the following downloads:

processing ( INSTR )


Table of Contents
    Front Cover
        Page i
    Half Title
        Page ii
    Title Page
        Page iii
        Page iv
    Table of Contents
        Page v
        Page vi
        Page vii
        Page viii
    Main
        Page 1
        Page 2
        Page 3
        Page 4
        Page 5
        Page 6
        Page 7
        Page 8
        Page 9
        Page 10
        Page 11
        Page 12
        Page 13
        Page 14
        Page 15
        Page 16
        Page 17
        Page 18
        Page 19
        Page 20
        Page 21
        Page 22
        Page 23
        Page 24
        Page 25
        Page 26
        Page 27
        Page 28
        Page 29
        Page 30
        Page 31
        Page 32
        Page 33
        Page 34
        Page 35
        Page 36
        Page 37
        Page 38
        Page 39
        Page 40
        Page 41
        Page 42
        Page 43
        Page 44
        Page 45
        Page 46
        Page 47
        Page 48
        Page 49
        Page 50
        Page 51
        Page 52
        Page 53
        Page 54
        Page 55
        Page 56
        Page 57
        Page 58
        Page 59
        Page 60
        Page 61
        Page 62
        Page 63
        Page 64
        Page 65
        Page 66
        Page 67
        Page 68
        Page 69
        Page 70
        Page 71
        Page 72
        Page 73
        Page 74
        Page 75
        Page 76
        Page 77
        Page 78
        Page 79
        Page 80
        Page 81
        Page 82
        Page 83
        Page 84
        Page 85
        Page 86
        Page 87
        Page 88
        Page 89
        Page 90
        Page 91
        Page 92
        Page 93
        Page 94
        Page 95
        Page 96
        Page 97
        Page 98
        Page 99
        Page 100
        Page 101
        Page 102
        Page 103
        Page 104
        Page 105
        Page 106
        Page 107
        Page 108
        Page 109
        Page 110
        Page 111
        Page 112
        Page 112a
        Page 112b
        Page 112c
        Page 112d
        Page 112e
        Page 112f
        Page 112g
        Page 112h
        Page 112i
        Page 112j
        Page 112k
        Page 112l
        Page 112m
        Page 112n
        Page 112o
        Page 112p
        Page 112q
        Page 112r
        Page 112s
        Page 112t
        Page 112u
        Page 112v
        Page 112w
        Page 112x
        Page 112y
        Page 112z
        Page 112zz
        Page 113
        Page 114
        Page 115
        Page 116
        Page 117
        Page 118
        Page 119
        Page 120
        Page 121
        Page 122
        Page 123
        Page 124
        Page 125
        Page 126
        Page 127
        Page 128
        Page 128a
        Page 128b
        Page 128c
        Page 128d
        Page 128e
        Page 128f
        Page 128g
        Page 129
        Page 130
        Page 131
        Page 132
        Page 133
        Page 134
        Page 135
        Page 136
        Page 137
        Page 138
        Page 139
        Page 140
        Page 141
        Page 142
        Page 143
        Page 144
        Page 145
        Page 146
        Page 147
        Page 148
        Page 149
        Page 150
        Page 151
        Page 152
        Page 153
        Page 154
        Page 155
        Page 156
        Page 157
        Page 158
        Page 159
        Page 160
        Page 161
        Page 162
        Page 163
        Page 164
        Page 165
        Page 166
        Page 167
        Page 168
        Page 169
        Page 170
        Page 171
        Page 172
        Page 173
        Page 174
        Page 175
        Page 176
        Page 177
        Page 178
        Page 179
        Page 180
        Page 181
        Page 182
        Page 183
        Page 184
        Page 185
        Page 186
        Page 187
        Page 188
        Page 189
        Page 190
        Page 191
        Page 192
        Page 193
        Page 194
        Page 195
        Page 196
        Page 197
        Page 198
        Page 199
        Page 200
        Page 201
        Page 202
        Page 203
        Page 204
        Page 205
        Page 206
        Page 207
        Page 208
        Page 209
        Page 210
        Page 211
        Page 212
        Page 213
        Page 214
        Page 215
        Page 216
        Page 217
        Page 218
        Page 219
        Page 220
        Page 221
        Page 222
        Page 223
        Page 224
        Page 225
        Page 226
        Page 227
    Back Cover
        Page 228
Full Text



Nederlands West-Indische Gids

Felhoen Kraal, Mr. Johanna L. G., Menkman, W.R., Westermann, Dr. J.H., Wagenaar Hummelinck, Dr. P., Kruijer, Dr. G.J.


nl



Voorkaft













Nederlands West-Indische Gids




nl





Titelblad


NIEUWE WEST-INDISCHE GIDS








Nederlands West-Indische Gids




nl





Titelblad


NIEUWE WEST-INDISCHE GIDS ONTSTAAN UIT DE WEST-INDISCHE GIDS VOX GUYANAE CHRISTOFFEL VEERTIGSTE JAARGANG _S-GRAVENHAGE MARTINUS NIJHOFF 1960-1961








Nederlands West-Indische Gids




nl





Titelblad


I 5-i i 2 t n t/ I V i ^ i. reproduce *Ato 6oo/c or par/j rtereo/in a/y/orm PRINTED IN THE NETHERLANDS








Nederlands West-Indische Gids




nl



Inhoud



INHOUD VAN DE VEERTIGSTE JAARGANG Adhin, J. H., Over de 'joint family' der Hindostanen (On the joint family system of the Hindostanis) 17-27 Ahlbrinck, W., Een bezoek aan het museum in Costa Rica. Oudheidkundige verwantschap tussen Midden-Amerika en Suriname (A visit to the museum of Costa Rica); 2 afb. 50-62 Buisonj, P. H. de & Zonneveld, J. I. S., De kustvormen van Curacao, Aruba en Bonaire (The coasts of Curasao, Aruba, and Bonaire); 24 afb. waarvan 17 buiten de tekst 121-144 Daal, Luis H., Ontmoetingen met het boek in Curacao's verleden 190-200 Debrot, I. C, Een cordinerende en stimulerende cultuurpolitiek 185-189 Du Ry, C. J., Studies on the archaeology of the Netherlands Antilles: I. Notes on the pottery of Aruba, Curacao and Bonaire; 24 afb. waarvan 22 buiten de tekst 81-102 Eindredactie, Ten Geleide. Editorial 1-2 Gaay Fortman, B. de, Over Curacao in 1828 226-227 Gonggryp, J. W., The evolution of a Djuka-script in Surinam; 5 afb. 63-72 Gorsira, M. P., Discussie in verband met Prof. Logemann's bespreking van 'De gezaghebber, zijn taak en positie in ons staatsbestel' (Repliek, p. 152-158) 152-159










Nederlands West-Indische Gids




nl



Inhoud



VI INHOUD VAN DE VEERTIGSTE JAARGANG Hartog, J., De in 1678 op de Aves-eilanden gestrande expeditie der Fransen 145-151 Heekeren, H. R. van, Studies on the archaeology of the Netherlands Antilles: II. A survey of the nonceramic artifacts of Aruba, Curacao and Bonaire; 5 afb. buiten de tekst 103-120 KiEWiT, H. de, De vaste oeververbinding over de St.



Annabaai te Curacao als onderdeel van de verbeteringen voor land- en scheepvaartverkeer 221-225 Logemann, J. H. A. Zie Gorsira, Discussie (Dupliek 158-159 Mulder, G. C. A., Suriname's economische stilstand in de vorige eeuw (Surinam's economie decline in the last century) 73~76 Quintus Bosz, A. J. A., Misvattingen omtrent de staatkundige ontwikkeling van Suriname (Some mistakes regarding Surinam's political development) 3-16 Speckmann, J. D., ZJoe&ies^re&iwg Steen, L. J. van der, oe&6es/>reig 160-162 Try Ellis, W. Ch. de la, Historische aantekeningen omtrent de Nederlandse Antillen. Processen over de Capitulatin en het Majoraat Doop Huwelijk Slavernij Acculturatie en Transculturatie 201-220 Voorhoeve, J., De handschriften van Mr. Adriaan Francois Lammens. De Surinamica van het Suri- : naams Museum (The manuscripts of Adriaan Francois Lammens) ^\<- 28-49 Wagenaar Hummelinck, P., BiWogra/te ., 171-183 162-170 Zonneveld, J. I. S. Zie de Buisonj & Zonneveld 121-144










Nederlands West-Indische Gids




nl



Inhoud



INHOUD VAN DE VEERTIGSTE JAARGANG VII BIBLIOGRAFIE Separate publications (W.H.) 171-183 BOEKBESPREKING Boskaljon, R., //ondera /aar murA/even o Curasao, 1958 (v. d. S.) 160 Ellam, Patrick, T/ie s^oWman's gwtde <o /A CaWfcean, 1956 (W.H.) 168-170 Gnther, Klaus & Deckekt, Kurt, He/ fetv* <fer dt/>;ee, 1959 (W.H.) 165-166 Hass, Hans, H^ir Aommen at rfem Meer. FaricAngw nrf /16jteKr m:7rfer A"an/a, 1957 (W.H.) 162-164 Hass, Hans, JcA /otogra/t>rte tn in 7 M*ren, 1955 (W.H.) 164-165 Koppen, Ch. A. van & Goslinga, C. Ch. & Noort, A. C. H.



J. van, Afos Pa/fia. Af/Aorfe uoor ge5cA>dn5Owfertw;s in de Nd*r/a<ise ^n/i//e, 1959-1960 (v. d. S.) 161-162 /}n/i//. Landen rfocumen/a/ie /en diens/e van n d aafdri/AsAwnde, i960 (W.H.) 166 Simons, R. D. G., WuidsA/eur en mese/;'Ae 1958 (S.) 77-78 Prins ^as. Vijfde druk. Ned. Antillen, i960 (W.H.) 167-168










Nederlands West-Indische Gids




nl



Inhoud



NIEUWE WEST-INDISCHE GIDS Redactie Nederland Mr. Johanna L. G. Felhoen Kraal, Dr. G. J. Kruijer, W. R. Menkman, Dr. J. H.



Westermann en Dr. P. Wagenaar Hummeunck, cnrtartr, Sweelincklaan 84, Bilthoven.



Redactie Suriname J. H. Adhin, Dr. W. A. Coluer t, Dr. D. C. Geijskes, W. L. Salm en Mr. H. Pos, rccrrfaru, Postbus 291, Paramaribo.



Redactie Nederlandse Antillen Mr. J. W. Ellis, Dr. ir. P. C. Henriquez, Dr. H. Hoetink, Dr. C. J. Micklinghoff, Carlos Romer, Raul Romer, Mr. Ergo de los Santos, Dr. L. W. Statius van Eps en Dr. Hans Hermans, jrtorif, Landhuis Brievengat, Curacao.



Eindredactie J. H. Adhin, Utrecht, Dr. L. W. Statius van Eps, Amsterdam en Dr. P. Wagenaar Hummeunck, jr</arif, Bilthoven. ,M>. _, juli i960, p. 1-79 samengesteld door Redactie Suriname JVo. s, november i960, p. 81-183 samengesteld door Redactie Nederland JVo. 5, maart 1961, p. 185-227 samengesteld door Redactie Nederlandse Antillen










Nederlands West-Indische Gids




nl





Voorwoord


EINDREDACTIE TEN GELEIDE Panta rhei alles vloeit. Alles groeit, verandert. Stilstaan betekent verstarren. Het leven gaat voort, past zich steeds aan veranderende omstandigheden aan.



Zo werd de verhouding tussen Nederland en de Overzeese Rijksdelen aangepast aan een na-oorlogse wereld, hetgeen zijn formele bevestiging vond in het Statuut van het Koninkrijk der Nederlanden. De daarbij aanvaarde verzorging van gemeenschappelijke belangen op voet van gelijkwaardigheid en verlening van wederkerige bijstand, vinden uiting in de samenwerking van Nederland, Suriname en de Nederlandse Antillen, ook op cultureel gebied.



Zo besloten de tijdschriften De Westf-/n<ftscA Gids, bij de intrede van zijn veertigste jaargang, Foz Gyana aan het begin van zijn vierde, en CAmto//e/ bij de aanvang van zijn derde jaargang, tot samengaan in n periodiek, de Deze zal in beginsel zes nummers per jaargang omvatten, waarbij redacties in Nederland, in Suriname en op de Nederlandse Antillen elk de verzorging van twee nummers op zich nemen.



De samenwerkende redacties hopen, dat deze iWettwe Ws-7>wfrscAe G<fc schrijvers over Suriname en de Nederlandse Antillen een forum zal blijven bieden, waarvan een ruim gebruik zal worden gemaakt, en zij vertrouwen er op dat de vrienden van de drie 'oude' tijdschriften hun steun en belangstelling aan het nieuwe periodiek zullen blijven geven.








Nederlands West-Indische Gids




nl





Voorwoord


EDITORIAL rA' 'all is flux'. Everything flows, grows, alters. Life goes on, constantly adapting itself to changing circumstances.



Thus the relationship between the Netherlands and the Overseas Parts of the Realm has been adapted to the new conditions of the post-war world an adaptation which has been given formal confirmation in the Statute of the Kingdom of the Netherlands.



The principles of mutual care for common interests on a footing of equality, and the provision of mutual assistance, also find expression in co-operation between the Netherlands, Surinam and the Netherlands Antilles with regard to cultural matters.



Accordingly, the editors of three periodicals have decided to combine their efforts in a new bimonthly publication, to be known as the iWewwe W<-/ndisc/ie Gs. The three periodicals concerned are: De Wes<-/<frsc/je GiWs, entering upon its fortieth year; Fiaa." Ky<f mre, at the beginning of its fourth; and CAr/s///^/, commencing its third. The format will be that of Zte PFestf-ZnrftscAe Gwfc, of which the serial numbering will also be continued.



Six issues will be edited alternately in the Netherlands, Surinam or the Netherlands Antilles, while ultimate responsibility is vested in a final editorial board consisting of three delegates, representing the above boards.



The joint editorial boards express the wish that, like its predecessors, the iViewwe Wcs-/no?isc/ie Gfc will offer an ample forum to all writers on Surinam and the Netherlands Antilles.



They trust that the friends of the three 'old' periodicals will give their support to this new journal.








Nederlands West-Indische Gids




nl

Quintus Bosz, A.J.A.



Misvattingen omtrent de staatkundige ontwikkeling van suriname


A. J. A. QUINTUS BOSZ MISVATTINGEN OMTRENT DE STAATKUNDIGE ONTWIKKELING VAN SURINAME Er wordt de laatste tijd, vooral sedert de totstandkoming van het Statuut, begrijpelijkerwijs veel aandacht geschonken aan de staatkundige evolutie van Suriname, waarbij de nodige vergelijkingen worden gemaakt tussen vroeger en nu. Men stelt het als regel zo voor, dat men hier eerst voor zeer lange tijd leefde in slaafs kolonialisme. Pas in de tweede helft van de vorige eeuw zou hierin enige verandering zijn gekomen. Geleidelijk aan wijzigde zich toen de koloniale verhouding met het moederland -eerst heel langzaam, maar in de jaren na de laatste wereldoorlog in een snel tempo om tenslotte uit te groeien tot een gelijkwaardig deelgenootschap van Suriname met Nederland binnen het Koninkrijk Nieuwe Stijl.



Genoemde voorstelling is evenwel historisch beslist niet juist.



Suriname heeft de staatkundige ladder niet zo maar trap voor trap van onder naar boven doorlopen na eerst lange tijd op de bodem van de koloniale put te zijn blijven staan. Het is veeleer zo, dat Suriname al heel vroeg in zijn geschiedenis een uitzonderlijk hoge sport van die ladder bereikte, waarop het zich ruim een eeuw lang heeft kunnen handhaven. Na de Napoleontische tijd echter is Suriname als het ware van de ladder afgetuimeld tot een ongekend dieptepunt, is daar een 50-tal jaren blijven liggen, om eindelijk weer moeizaam van onder af aan naar boven te klimmen. Wij zullen hieronder nader op deze ontwikkeling ingaan, in het bijzonder op de eerste fase.



De kiem van de bijzondere politieke vrijheden van de Surinaamse kolonisten werd feitelijk reeds gelegd in de beginjaren van de eerste volksplanting onder Willoughby. Al heel spoedig na de geslaagde kolonisatie van 1651 was deze namelijk gedwongen Suriname weer te verlaten om in Engeland erkenning van zijn








Nederlands West-Indische Gids

Bosz, A. J. A. Quintus


nl

Quintus Bosz, A.J.A.



Misvattingen omtrent de staatkundige ontwikkeling van suriname


4 A. J. A. QUINTUS BOSZ rechten op de kolonie te verkrijgen. Hij had een wettige titel nodig om zijn gezag in Suriname te grondvesten, en deze titel kon slechts aan zijn souvereine vorst worden ontleend. Na veel moeite en langdurige onderhandelingen werd pas in 1662 het verlangde patent door de Koning van Engeland verleend.



Ondertussen waren de kolonisten in Suriname betrekkelijk lange tijd aan hun lot overgelaten geweest. Zij hadden uiteindelijk ook zelf in hun bestuur voorzien. Een vertegenwoordigende vergadering werd ingesteld, die in 1657 een eigen gouverneur benoemde, bijgestaan door een Raad. Op welke wijze het bestuur in feite toen werd uitgeoefend, is niet geheel duidelijk. Aangenomen mag worden, dat de heren kolonisten zich vele vrijheden aanmatigden en zoveel mogelijk deden en lieten wat zij maar wilden. Toen dan ook Willoughby in 1664 met zijn patent in Suriname terugkwam, werd hij niet bepaald enthousiast ontvangen. Openlijk werd door de kolonisten bezwaar gemaakt tegen hun nu officile afhankelijke positie als zgn. /rAoWrs van Willoughby, alhoewel zulk een positie in die jaren volkomen normaal was. Willoughby heeft gedurende zijn aanwezigheid in Suriname nog getracht de ontevredenheid wat tot bedaren te brengen, maar hij kon niet voorkomen, dat in 1665 een 200-tal personen uit protest de kolonie verliet. Aan de verwende kolonisten zullen enige concessies zijn gedaan, want aan een kolonie zonder kolonisten had een patroon nu eenmaal niets.



Toen de Zeeuwen in 1667 Suriname veroverden, troffen zij dus een volksplanting aan, waar de kolonisten nogal ongebruikelijke politieke en andere vrijheden genoten. Aan deze kolonisten, die gewend geraakt waren aan een 'representative government', werd ook maar door het Zeeuwse bestuur een zekere medezeggenschap gegeven in policie (bestuur) en in justitie. Reeds in 1669 werd door Gouverneur Lichtenbergh zowel een Raad van Politie of Politieke Raad als een Raad van Justitie ingesteld, elk bestaande uit 5 leden. Deze Raden werden echter nu niet gekozen, maar door de gouverneur benoemd. Zij zijn later, in 1680, tot n college samengevoegd. Suriname vormde door deze kolonistenraden een uitzondering onder de Nederlandse kolonin van die dagen, waar bestuur en rechtspraak normaliter geheel bij het ambtelijk apparaat berustten.



De Provincie Zeeland bezat bij de verovering van Suriname evenmin een octrooi als Willoughby dat destijds bij zijn kolo-








Nederlands West-Indische Gids

Bosz, A. J. A. Quintus


nl

Quintus Bosz, A.J.A.



Misvattingen omtrent de staatkundige ontwikkeling van suriname


STAATKUNDIGE ONTWIKKELING VAN SURINAME 5 nisatie had gehad. Er bestond wel een octrooi voor de West-Indische Compagnie van 1621 en een charter voor de Zeeuwse Kamer van de W.I.C. van 1628 met betrekking tot de kolonisatie van tropisch Amerika, maar met de Compagnie wenste Zeeland niets te maken te hebben. Genoemde regelingen zijn daarom nooit van toepassing geweest op Suriname. Zeeland achtte zijn bevoegdheden in overeenstemming met het algemeen Regeringsreglement, dat in 1629 door de Staten-Generaal voor alle West-Indische bezittingen van de W.I.C. was vastgesteld (Orirc ran soo tn Po/t'ct'e /s /srtrtc in <fc P/acteen vwovfrt n tn Westf-Jndt). .; .>; Het gezag van Zeeland over Suriname is zeer betwist geweest en tijdens het Zeeuwse bewind van 1667 tot 1683 is er ook nimmer een vaste regeling voor het bestuur van Suriname tot stand gekomen. De Surinaamse volksplanting bleef daardoor in deze periode zijn bijzondere positie behouden. Na de liquidatie van de eerste W.I.C. in 1674 werden bovendien in de West geen nieuwe patroonschappen, dwz. afzonderlijke koloniale bezittingen onder particulier bestuur, in het leven geroepen. Alleen Suriname en Berbice bestonden toen nog als zodanig en zijn ook verder nog heel lang onder een eigen directie blijven voortbestaan.



In 1682 werd de uitzonderingspositie van Suriname definitief bevestigd door een bijzonder octrooi. Zeeland had namelijk, teleurgesteld in de gestelde verwachtingen, zijn aanspraken op Suriname tenslotte toch te koop aangeboden aan de W.I.C, die in 1682 op dit aanbod is ingegaan. In het begin van het daarop volgende jaar werd de kolonie aan de W.I.C. overgedragen. De Staten-Generaal het souverein college van de Nederlandse Republiek hadden het echter dienstig geacht om de nieuwe W.I.C, naast haar generaal octrooi van 1674, verleend voor 25 jaar, nog een speciaal octrooi voor Suriname te verlenen, dat niet aan een tijdslimiet was gebonden. De Compagnie had de kolonie te aanvaarden met 'alsulken recht' als zij had op haar kolonin binnen haar invloedssfeer volgens het octrooi van 1674 "met dat onderscheijdt alleen, dat de meer gemelte Compagnie ten eeuwigen dage niet bevoeght sal zijn, ofte vermogen eenighe de minste veranderinge te brengen in datgene, hetwelck bij de volgende (32) articulen bepaelt ende gelimiteerd staet". Dit betekende dus, dat het geldend gebleven Regeringsreglement van 1629 en het algemeen octrooi nu ook voor Suriname van kracht waren, maar alles voor zover het niet door het bijzonder Surinaams octrooi beperkt werd.



Blijkens de considerans was de reden voor het verlenen van








Nederlands West-Indische Gids

Bosz, A. J. A. Quintus


nl

Quintus Bosz, A.J.A.



Misvattingen omtrent de staatkundige ontwikkeling van suriname


6 A. J. A. QUINTUS BOSZ het octrooi tweeledig. Ten eerste beoogde de Generaliteit Suriname zo spoedig mogelijk "tot een Considerabele Colonie van dese Landen" te maken. Er werd op gewezen, dat de ondernemer de W.I.C. dus en later de Sociteit moest beginnen zich grote kosten te getroosten door de kolonisten hulp en assistentie te verlenen en hen privileges en een goed bestuur te verzekeren, om eerst na "vele jaren de vrugten van sijn uijtgeschoten geldt ende arbeid te genieten". Wanneer men de kolonisten aanstonds te zwaar zou belasten, zou de kolonie bij haar geboorte worden gesmoord, maar, "indien men de colonirs in den aenbeginne sachtelijk handelt, mitsgaders dat men haer volkomen gerustheijdt geeft, datse voor het toekomende niet en sullen werden gexactioneert ofte met schattingen uijtgeput", dan kan "aan een klein begin in korte tijdt een bijsonder en groot werck gemaeckt werden".



De tweede reden was "het voordeel ende welvaren door accres van Commercie ende Navigatie". Europese producten zouden bij verhoopt succes kunnen worden ingevoerd en 'rouwe' waren, d.i. suiker, tabak, enz., als retourvracht uit de kolonie worden meegenomen en verhandeld. De navigatie zou door meerdere werkverschaffing en "het aanqueecken van zeevarend volck en bequame Matrosen" worden bevorderd.



De Staten-Generaal wilden het belang van de kolonie gesteld zien boven de particuliere belangen van de W.I.C. De opbouw van Suriname stond zodanig op de voorgrond, dat de omschreven privileges niet alleen tegenover de Compagnie werden gewaarborgd, maar ook tegenover hen zelf als souverein. Het octrooi werd nl. verleend "sonder dat daervan oyt ofte oyt selfs bij de Machten van dese Landen, ten nadeel van de Opgesetenen aldaer sal moge werden gerecedeert".



Een van de voornaamste voorrechten was, dat het octrooi de kolonisten medezeggenschap in het bestuur waarborgde in aansluiting op de reeds bestaande situatie. Voor de oude Raad van Politie met benoemde leden kwam nu echter weer een gekozen vertegenwoordigend college met zelfs nog grotere bevoegdheden in de plaats. De Politieke Raad van het octrooi moest bestaan uit tenminste 10 personen, die voor het leven werden benoemd.



Voor elke raadsplaats werd door alle kolonisten bij meerderheid van stemmen uit de "aensienlijckste, verstandighste en moderaetste onder de Colonirs", m.a.w. de invloedrijke planters, een tweetal gekozen, waaruit de gouverneur electie deed. Deze gou-








Nederlands West-Indische Gids

Bosz, A. J. A. Quintus


nl

Quintus Bosz, A.J.A.



Misvattingen omtrent de staatkundige ontwikkeling van suriname


STAATKUNDIGE ONTWIKKELING VAN SURINAME 7 verneur, die door de W.I.C. werd aangesteld na approbatie van de Generaliteit, had in alle zaken, zowel politiek als militair, het opperste gezag, maar was gehouden alle 'saken van eenig aanbelang' aan de Raad voor te leggen, welke bij meerderheid van stemmen de besluiten vaststelde. Deze besluiten, welke door de gouverneur moesten worden opgevolgd en "getrouwelijck ter executie geleyt werden", konden evenwel uitsluitend de uitvoering van de artikelen van het octrooi betreffen of zaken, waaromtrent de gouverneur geen bepaalde instructie had. Voor het overige waren gouverneur en raadsleden gehouden de orders en voorschriften van de W.I.C. op te volgen, die daardoor nog een aanzienlijke bestuursbevoegdheid overhield. De rechtspraak daarentegen was een zuivere koloniale aangelegenheid. De Raad van Politie werd met de criminele en een afzonderlijk te kiezen college met de civiele justitie belast.



Mocht na verloop van tijd blijken, dat de kolonie "te lastigh souden vallen" en de Bewindhebberen en hoofdparticipanten van de Compagnie van oordeel zijn, dat "het verder aenhouden [van de kolonie] soude wesen seer nadeelgh en ruineus", dan was het de W.I.C. gepermitteerd daarvan "bij abondonnement [sic] afstandt te doen, met al sulken effect, dat den Staet omtrent de besorginghe van de voorz. Colonie alsdan gehouden sal zijn ordres te stellen buyten de geseyde Compagnie".



Men dient zich goed voor ogen te stellen, dat bij het vaststellen van het Surinaamse octrooi geen scheiding van machten werd gemaakt. Montesquieu was zelfs nog niet eens geboren. De politieke rechten, die aan Suriname werden verleend, waren voor die tijd ook wel zeer ver strekkend. Het octrooi plaatste Suriname staatkundig gesproken ver boven andere kolonin. Wij zouden de status van Suriname in het toenmalig koloniaal bestel slechts kunnen vergelijken met die van een autonoom gebiedsdeel uit onze dagen. Suriname had verder alle kenmerken van een rechtspersoon. Behalve een eigen bestuur had het een eigen kas, die streng gescheiden werd gehouden van die van de Landsheer. De heffingen van de Compagnie waren door het octrooi zeer beperkt en betroffen voornamelijk handelsrechten, zoals uit- en ingaande rechten, alsmede recognitin, waarmee het overheidsrecht van dit handelslichaam diende te worden erkend. Andere heffingen werden door het Surinaams bestuur vastgesteld voor en ten behoeve van de kolonie zelf. De positie van Suriname als kolonie volgens de normen van ongeveer 300 jaar terug was zeer zeker uitzonderlijk vrij en zelfstandig.








Nederlands West-Indische Gids

Bosz, A. J. A. Quintus


nl

Quintus Bosz, A.J.A.



Misvattingen omtrent de staatkundige ontwikkeling van suriname


8 A. J. A. QUINTUS BOSZ In de praktijk kwam het Surinaams octrooi in de allereerste jaren niet geheel tot zijn recht. De W.I.C. had besloten de exploitatie van Suriname niet geheel alleen ter hand te nemen, maar aan de stad Amsterdam en aan Cornelis van Aerssen van Sommelsdijck ieder een derde aandeel te verkopen. De drie aandeelhouders vormden tezamen het Genootschap (of de Sociteit) van Suriname, dat als zodanig in 1686 het beheer over Suriname van de W.I.C. overgedragen kreeg. Intussen was Sommelsdijck reeds in 1683 door de W.I.C. als gouverneur naar Suriname gezonden. Deze was er de man niet naar om zich door kolonistenraden de wet te laten voorschrijven. Bij zijn aankomst in Suriname trof hij daar bovendien volgens zijn eigen woorden geen recht of gerechtigheid aan, ieder was zijn eigen meester en de planters waren oppermachtig. De bestaande PolitiekeRaad stelde eigen belangen voorop, terwijl corruptie hoogtij vierde.



De Gouverneur was van oordeel, dat er zelfs in heel Suriname geen geschikte personen voor een raadsplaats te vinden waren.



Sommelsdijck trok zich dan ook bitter weinig van de Raad aan.



Latere gouverneurs deden dit echter wel en in steeds toenemende mate. Doordat de rechtspraak berustte bij de koloniale Hoven, welke geheel uit invloedrijke planters waren samengesteld, konden maatregelen, welke tegen de belangen van de grondbezitters indruisten, moeilijk worden gehandhaafd. Het Hof van Politie beheerste op de duur de hele binnenlandse politiek en de belangen der planters liepen uiteraard niet parallel met die van de Soci-teit, welke door de gouverneur en zijn ambtenaren werd vertegenwoordigd. Het bestuur over Suriname was in het midden van de 18de eeuw zeker geen eenvoudige zaak, vooral ook, omdat er voor de administratie voortdurend geld te kort was. De heffingen van de Sociteit waren strikt gelimiteerd en verschillende malen kon de Politieke Raad met succes op grond van het octrooi de invoering van nieuwe lasten beletten. Voor hun eigen koloniale kassen hadden de rijke planters echter evenmin veel over.



In 1770 werd het Directorium van de Sociteit gewijzigd toen de stad Amsterdam het aandeel van de erven Sommelsdijck overnam. De Compagnie participeerde in 1771 voor de helft in dit aandeel. Veel verschil bracht deze overheidswijziging niet. De W.I.C. was trouwens sterk in verval geraakt en er ging weinig meer van haar uit. Het zelfde kon gezegd worden van de Soci-teit, waarin immers de Compagnie ook voor de helft deelhebber was. Enige verandering kwam eigenlijk meer van de andere kant.








Nederlands West-Indische Gids

Bosz, A. J. A. Quintus


nl

Quintus Bosz, A.J.A.



Misvattingen omtrent de staatkundige ontwikkeling van suriname


STAATKUNDIGE ONTWIKKELING VAN SURINAME 9 Na de krach op de Amsterdamse beurs in 1773 kwamen de planters in financile moeilijkheden en kort daarop begon de exodus van de gefailleerde afstammelingen van de oorspronkelijke kolonisten. In hun plaats kwamen de door de nieuwe plantage-eigenaren meest Amsterdamse handelshuizen uitgezonden administrateurs. Deze nieuwe bewoners van Suriname met hun vers uit Nederland meegebrachte ideen namen langzamerhand ook de plaatsen in de Surinaamse Hoven in beslag. Opgegroeid als zij waren met het Corpus Juris en vol nieuwe denkbeelden vanwege de Franse revolutie, deden zij een andere wind waaien. Zij hadden bovendien, althans in het begin, geen directe belangen bij de economie van de kolonie, daar zij slechts bezittingen van anderen beheerden. In de regel gingen zij ook niet zelf op de hun toevertrouwde plantages wonen. Het eens zo welvarende Suriname ging hollende achteruit, maar het bestuur werd er gemakkelijker op. De angst voor de marrons en de noodzakelijkheid veel geld te besteden aan de binnenlandse en buitenlandse verdediging maakten de heren raadsleden ook veel bescheidener en soepeler. De invloed van de Raden op het bestuur begon zichtbaar af te nemen.



Het doorbreken van nieuwe ideen en ook de critiek van de economen op de koloniale monopolies had ten gevolge, dat men in Nederland tegen het einde van de 18de eeuw het beginsel ging huldigen, dat kolonin uitsluitend door de Staat behoorden te worden bestuurd. In 1792 werd het octrooi van de W.I.C., die niet eens meer in staat was de interessen van haar schulden te betalen, niet meer verlengd. De Compagnie werd daarbij ontbonden en de directie en het beheer over haar oude kolonin opgedragen aan een 'Raad over de colonin in America en over de besittingen in Africa' in den Haag. De Sociteit van Suriname en de Directie van Berbice waren niet in de liquidatie begrepen en beide kolonies bleven nog tot 1795 onder de bestaande particuliere directies bestaan. In genoemd jaar werden ook deze twee directies 'vernietigd' op grond van de overweging, dat een drieledige behering van de bezittingen in de West "tot groot nadeel van de colonin en tot merkelijk bezwaar der kosten" was.



Suriname werd toen met alle andere kolonin in West-Indi onder bestuur gesteld van een 'Committ tot de zaken van kolonin en bezittingen op de kust van Guinea en in America'.



Door de ontbinding van de Sociteit was Suriname dus onder het direct gezag van de Nederlandse Staat gekomen, waar kort








Nederlands West-Indische Gids

Bosz, A. J. A. Quintus


nl

Quintus Bosz, A.J.A.



Misvattingen omtrent de staatkundige ontwikkeling van suriname


10 A. J. A. QUINTUS BOSZ tevoren de 'Bataafsche vrijheid' haar intrede had gedaan. Alle officieren en hoge ambtenaren in Suriname werden opnieuw be-digd en moesten nu trouw zweren aan de patriottische Staten-Generaal en aan het Committ. Bij de omzetting van de Republiek der Verenigde Nederlanden in een Bataafse Republiek in 1796 bleef het Committ 'namens het volk' de administratie voeren. Gouverneur Friderici en alle ambtenaren bleven echter in functie en een nieuwe bestuursregeling kwam niet tot stand, terwijl door het uitbreken van de oorlog met Engeland in 1796 het contact tussen Suriname en Nederland vrijwel werd verbroken. Het bestuursstelsel bleef daardoor formeel op oude grondslag berusten, terwijl er ook geen merkbare wijzigingen in de gevormde bestuurspraktijk werden aangebracht. De achteruitgang van de invloed der koloniale Raden zette zich voort.



In 1799, toen Suriname moest capituleren voor een sterke Engelse oorlogsvloot, werd de kolonie onder 'protectie' van de Koning van Engeland gesteld. Suriname was dan ook geen bezitting van Engeland geworden, hoewel de ingezetenen werden ontheven van hun eed aan de Republiek en een nieuwe eed van trouw aan de Engelse Koning moesten afleggen. De Gouverneur en Raden bleven voorlopig namens een onbepaalde Landsheer het bewind voeren totdat bij de vrede zou worden bepaald aan welke mogendheid Suriname zou worden toegewezen. Zn rbz wwii or; cfe vrede van Amiens bepaald, dat Suriname weer aan Nederland zou worden teruggegeven. Het bestuur werd door deze Staat nu opgedragen aan een 'Raad der Americaansche Colonin en Bezittingen der Bataafsche Republiek'. Deze Raad handhaafde de Gouverneur niet en stelde een 'provisioneel Gouvernement' in diens plaats.



Het provisionele gouvernement heeft maar een bijzonder kort leven gehad. In 1804 brak opnieuw oorlog met Engeland uit en nog in het zelfde jaar moest Suriname onvoorwaardelijk capituleren. De kolonie werd nu namens de Koning van Engeland in bezit genomen als Crown co/ony. Er was nu dus geen sprake meer van 'protectie'. De gelden in de Landsheerlijke kassen (Sovereign Chest) werden verder regelmatig naar de Treasury in Londen geremitteerd ondanks de precaire toestand van de koloniale kassen (Colony Chest). Engelse gouverneurs werden aangesteld, die evenwel op de oude voet het bestuur bleven uitoefenen. In tegenstelling met hun houding in de naastgelegen veroverde Nederlandse kolonin Demerary, Essequebo en Berbice hebben de








Nederlands West-Indische Gids

Bosz, A. J. A. Quintus


nl

Quintus Bosz, A.J.A.



Misvattingen omtrent de staatkundige ontwikkeling van suriname


STAATKUNDIGE ONTWIKKELING VAN SURINAME II Engelsen in Suriname nooit ernstig beproefd om de kolonie van Nederland te vervreemden. Een Oranjegezind Nederlander was zelfs geruime tijd met het gouverneurschap belast. Men speculeerde echter wel op een blijvend bezit van Engeland en een vrij groot aantal Engelse kolonisten, vooral Schotten, kwam zich toen in Suriname, met name in het Opper- en Neder-District Nickerie, vestigen.



Overeenkomstig de Londense Conventie van 1814 zou Suriname toch weer aan Nederland worden teruggegeven. Aangezien Suriname volgens Engelse begrippen een bezitting was van de Koning, geschiedde deze teruggave niet aan de nieuwe Nederlandse staat, maar aan Koning Willem I persoonlijk. Men was blijkbaar ook in Nederland als reactie op de Napoleontische tijd weer bijna geheel teruggevallen in de oude sfeer van vr de Franse revolutie, toen het staatsgezag, althans over de kolonin, werd beschouwd als een vermogensrecht van de vorst. Koning Willem I werd als souverein vertegenwoordiger van het Rijk zodoende de nieuwe Landsheer van Suriname. Hij verenigde dus in Zijn persoon de betrekkelijke bevoegdheden van de vroegere Staten-Generaal n de Sociteit. Volgens de nieuwe Grondwet werd het opperbestuur over de volksplantingen en bezittingen van het Rijk in andere werelddelen 6y 'tm'/ing opgedragen aan de Koning. Een delegatie van bevoegdheden aan afzonderlijke bestuurscolleges als voorheen vond daarom niet meer plaats.



Het bestuur over Suriname zou voor geruime tijd rechtstreeks door de Koning worden gevoerd middels de aan Hem verantwoordelijke Minister van Kolonin. u Toen in 1816 de daadwerkelijke overdracht van Suriname aan de Nederlandse Gouverneur plaats vond, trad het bij Koninklijk besluit vastgestelde Regeringsreglement van 1815 in werking.



Uitgaande van het standpunt, dat de kolonie niet meer tegen een particuliere handelsonderneming diende te worden beschermd, werd met dit staatstuk een einde gemaakt aan de autonomie, die zich onder het octrooi van 1682 in Suriname had ontwikkeld.



Dit gebeurde zelfs zonder dat hiertegen werd geprotesteerd.



De Politieke Raad verloor de zelfstandige bevoegdheden, die zij eertijds had bezeten. Weliswaar bleef deze Raad nog belast met het bestuur over de huishoudelijke en plaatselijke belangen, maar haar "keuren en plaatselijke wetten" behoefden voortaan niet alleen de goedkeuring des Konings, maar werden door de Koning gestatueerd. Alle bevoegdheden van het Hof konden








Nederlands West-Indische Gids

Bosz, A. J. A. Quintus


nl

Quintus Bosz, A.J.A.



Misvattingen omtrent de staatkundige ontwikkeling van suriname


12 A. J. A. QUINTUS BOSZ zodoende door de Landsheer weer aan zich worden getrokken en dit gebeurde ook een tiental jaren later inderdaad. Bij het Regeringsreglement van 1828 werd het Hof van Politie tot een zuiver rechterlijk orgaan teruggebracht in verband met het beginsel van scheiding van machten. Het Hof van Civiele Justitie was reeds in 1816 ontbonden met gelijktijdige instelling van een rechterlijk college onder dezelfde naam met gegradueerde leden.



In 1828 werd de algehele rechtspleging in handen gelegd van een Hof van Civiele en Criminele Justitie, waarvan de President en 4 leden meester in de rechten moesten zijn en 2 leden ingezetenen, die niet gegradueerd behoefden te zijn. Daarmee waren de eens zo belangrijke koloniale Hoven geruisloos van het toneel verdwenen. Toen in 1845 ingezetenen, die niet gegradueerd waren, in het geheel niet meer in aanmerking konden komen voor de functie van rechter of griffier bij het Hof, had ook delekenrechtspraak van ingezetenen volledig een einde genomen.



Het verlies van de vroegere autonomie kwam vooral tot uiting in het verlies van eigen geldmiddelen. De koloniale kassen, zoals de Cassa der Modique Lasten voor de betaling van predikanten, schoolmeesters en weduwen, de Cassa van de Gemeene Weide voor het toezicht op de erven enz. van Paramaribo, het bruggenen weggeld voor publieke werken, de Wegloperskas voor de strijd tegen de marrons, de Contributiekas voor verdedigingswerken, cfe ierkeijie contributie enz. fcwarnen na met cfe eigentf;Jte Lancfeheerlijke belastingen tezamen terecht in een algemene Koloniale Kas, een /?t)'^sAs, waaruit in de eerste plaats de kosten van het bestuur van Suriname dienden te worden bestreden. Van een batig slot was daarbij overigens nooit sprake.



Bij het Regeringsreglement van 1828 werden, ter besparing van de kosten, de West-Indische kolonin administratief verenigd onder een Gouverneur-Generaal, die werd bijgestaan door een Hoge Raad, bestaande uit enkele belangrijke ambtenaren.



Bij de invoering van de 'nieuwe orde op zaken' werd het oude 'Collegie van de Gemeene Weide', een commissie uit het Hof van Politie, belast met de aangelegenheden betreffende Paramaribo, tegelijk met de laatste restanten van het Hof opgeheven. Daarvoor in de plaats werd een Gemeente Paramaribo ingesteld met een bestuur, bestaande uit een President en 2 wethouders, te benoemen door de Koning, en 8 raadsleden, te benoemen door de Gouverneur-Generaal. Voor de eerste maal werden allen benoemd, doch periodiek zou aftreding plaats vinden en bij nieuwe benoemingen zou dan door de Gouverneur-Generaal een keuze








Nederlands West-Indische Gids

Bosz, A. J. A. Quintus


nl

Quintus Bosz, A.J.A.



Misvattingen omtrent de staatkundige ontwikkeling van suriname


STAATKUNDIGE ONTWIKKELING VAN SURINAME 13 worden gedaan uit een door het Gemeentebestuur zelf gedane voordracht van een dubbeltal voor iedere plaats. Alleen 'bekwame en geschikte' ingezeten burgers kwamen in aanmerking. De Gemeenteraad werd belast met het administratieve beheer der plaatselijke aangelegenheden en had met alle huishoudelijke belangen der Gemeente te maken. Een omstandig uitgewerkt programma van werkzaamheden werd reeds bij de instelling opgesteld. Aan de eerste Wethouder werd het toezicht op de stadspolitie opgedragen. Tot zelfs buiten Paramaribo strekte de invloed van de Raad zich uit, althans op papier, want voor ieder buitendistrict zouden uit de leden van de Raad 2 Heemraden worden benoemd.



Er was dus toch nog na de opheffing van het Hof van Politie een zekere vorm van medezeggenschap in het bestuur voor de ingezetenen geschapen, maar deze was wel bijzonder gering.



Uitdrukkelijk werd bovendien bepaald, dat het Gemeentebestuur 'volkomen ondergeschikt' was aan de Gouverneur-Generaal en aan de hoge autoriteiten van de kolonie. De nieuwe instelling heeft overigens nauwelijks de tijd gekregen om zich te ontwikkelen. Reeds na 4 jaar, in 1832, werd de Gemeente weer opgeheven en werd de taak ervan overgenomen door het ambtelijk apparaat.



Het Regeringsreglement van 1832 bracht, in de plaats van het doodgeboren Gemeentebestuur, opnieuw een vorm van zeer beperkte inschakeling van geselecteerde ingezetenen bij het bestuur van Suriname. Er werd namelijk aan de Gouverneur-Generaal een Koloniale Raad toegevoegd, waarin een tweetal ambtenaren functioneel zitting had, maar verder ook 6 van de aanzienlijkste ingezetenen van Suriname. Deze ingezetenen dienden voor een deel in de kolonie woonachtige grondbezitters te zijn en voor het overige deel vertegenwoordigers van afwezige grondbezitters. Om het jaar zou n dezer leden aftreden. Voor de vacature zou door de Koloniale Raad een voorstel van drie personen worden gedaan, waaruit dan de Gouverneur-Generaal een keuze deed.



De Koloniale Raad was ingesteld 'met geen andere oogmerken' dan om de Gouverneur-Generaal te adviseren en voor te lichten.



Geen andere onderwerpen konden op de agenda van de raadsvergaderingen worden gebracht dan die door de Gouverneur-Generaal voorgedragen. Suriname was, staatkundig gesproken, op het diepste punt aangeland. In de instructie van de Gouver-








Nederlands West-Indische Gids

Bosz, A. J. A. Quintus


nl

Quintus Bosz, A.J.A.



Misvattingen omtrent de staatkundige ontwikkeling van suriname


14 A. J. A. QUINTUS BOSZ neur-Generaal werden voorts diens bevoegdheden nog nader uitgewerkt. In die van 1833 werden hem bovendien strikte richtlijnen gegeven voor zijn bestuur. Er stond o.m.: "Voor zooveel de Kolonie Suriname betreft zal hij zooveel doenlijk de zaken beknoptelijk afdoen met vermijding van alle omslagtige schrifturen.



Hij zal in het algemeen alles wat van hem afhangt in het werk stellen, om aan de ingezetenen van Suriname een eenvoudig bestuur te doen ondervinden, ontdaan van al die formaliteiten, welke slechts in kolonin van eenen grooteren omvang noodig en passend, in kleine bezittingen daarentegen overtollig en belemmerende zijn". De belangstelling van Nederland was trouwens door de zeer slecht geworden economische toestand en vooruitzichten practisch tot nul gereduceerd.



De verenigde administratie van Suriname en de Antillen voldeed niet en bij het Regeringsreglement van 1845 werd het bestuur wederom gescheiden. Suriname kreeg dus weer een eigen Gouverneur, maar de politieke situatie veranderde verder nauwelijks. Alleen werd nog bepaald, dat in de regel in elk district het Heemraadschap zou worden waargenomen door een lid van de Koloniale Raad benoemd uit de ingezetenen. Verder dienden alle notulen van de vergaderingen van de Raad in het vervolg naar Nederland te worden gezonden tot voorlichting van de Minister van Kolonin. Intussen had zich echter in Nederland bereids een verandering van denkbeelden omtrent het koloniaal bezit voltrokken. Men ging de kolonin nu eindelijk wat meer beschouwen als delen van het Rijk, waarvoor de volksvertegenwoordiging in Nederland de verantwoordelijkheid droeg, inplaats van min of meer priv domein van de Koning. De Staten-Generaal eisten in de eerste plaats bemoeienis met de koloniale begrotingen, hetgeen bij de Grondwetswijziging van 1840 werd geregeld. Daar het opperbestuur bij de Koning bleef berusten werd het Regeringsreglement van 1845 toch nog bij Koninklijk besluit vastgesteld.



Juist in het jaar 1845 dienden G. C. Bosch Reitz en 45 andere Amsterdamse kooplieden bij de Tweede Kamer een verzoekschrift in over Surinaamse aangelegenheden, waarover nogal wat te doen is geweest. Op haar verzoek werd de Kamer uitvoerig over deze kwestie ingelicht door de Minister van Kolonin Baud, die van oordeel was, dat in de Regeringsreglementen de waarborgen aanwezig waren, welke door de kolonie waren 'bedongen' bij het Surinaams octrooi van 1682, die "haar konden beveiligen tegen willekeurig bestuur en tegen aanranding van personen en








Nederlands West-Indische Gids

Bosz, A. J. A. Quintus


nl

Quintus Bosz, A.J.A.



Misvattingen omtrent de staatkundige ontwikkeling van suriname


STAATKUNDIGE ONTWIKKELING VAN SURINAME 15 goederen door den opperbewindvoerder". De Kamer was echter geenszins bevredigd door de inlichtingen, die naar aanleiding van het adres waren verstrekt. Niemand minder dan de grote Thorbecke bepleitte in de Kamer het treffen van een u>//e/tye regeling voor Suriname "opdat de inrichting, door het Octrooi van 1682 gevestigd, wettig en naar de eisch van de tegenwoordige tijd kunne worden veranderd". De Commissie uit de Kamer durfde het gezag der Koninklijke besluiten, waarbij de Regeringsreglementen voor Suriname waren vastgesteld, niet hoger schatten dan dat zij "het Octrooi althans facto hebben vervangen en buiten werking gesteld". Eindelijk begon men zich dus weer het bijzondere octrooi te herinneren en realiseerde men zich in Nederland, dat men wat Suriname betreft toch wel belangrijk uit de koers was geraakt.



Bij de herziening van de Grondwet in 1848 kregen de Staten-Generaal tenslotte de bevoegdheid aan de wetgeving van de kolonin deel te nemen. Voor de reglementen op het beleid der regering in de kolonin werd nu een wet verlangd en de Kroon was gehouden de Staten-Generaal jaarlijks omstandig voor te lichten over het bestuur van de kolonin en de staat, waarin deze zich bevonden.



Hoewel binnen 3 jaar na de afkondiging van de nieuwe Grondwet het ontwerp van wet moest worden ingediend, heeft de totstandkoming van het Regeringsreglement veel langere tijd gevorderd. Uiteindelijk wilde de Regering ermee wachten totdat de emancipatie der slaven een feit was geworden. Daardoor bereikte het Regeringsreglement, nu een wet, pas in 1865 het staatsblad. Met dit Regeringsreglement werd Suriname opnieuw een beperkte autonomie verleend. Als vertegenwoordigend lichaam werden de Koloniale Staten ingesteld, bestaande uit 4 benoemde en tenminste 9 rechtstreeks gekozen leden. Deze Staten kregen het recht van initiatief en amendement. De uitvoerende macht bleef volledig berusten bij de Gouverneur, bijgestaan door een adviserende Raad van Bestuur. "Autonomie ware een ijdele klank zonder zeggen over eigen finantin" waren de woorden van Minister Franssen van de Putte in de Memorie van Toelichting op het ontwerp. Het onderscheid tussen de koloniale geldmiddelen en de Rijksschatkist werd nu weer uitdrukkelijk erkend en Suriname kreeg een betrekkelijk grote zelfstandigheid om over eerstgenoemde gelden ten behoeve van de openbare dienst te beschikken. Maar omdat








Nederlands West-Indische Gids

Bosz, A. J. A. Quintus


nl

Quintus Bosz, A.J.A.



Misvattingen omtrent de staatkundige ontwikkeling van suriname


l6 STAATKUNDIGE ONTWIKKELING VAN SURINAME de zwakke financile positie van het Land in de volgende jaren regelmatig een Rijkssubsidie nodig maakte, kwam de in 1865 verkregen zelfstandigheid ruim driekwart eeuw niet tot haar recht. Deze zelfstandigheid was niettemin zodanig, dat Suriname als rechtspersoon diende te worden beschouwd. Hoewel dit niet met zoveel woorden in de wet is gezegd, blijkt het o.a. uit de woorden van de Minister zelf, die in de Memorie van Toelichting van het ontwerp-regeringsreglement stelde: "De zelfstandigheid door de kolonie te verkrijgen verheft haar publiek- en privaatrechtelijk tot een van den Staat onderscheiden rechtspersoon".



De verdere staatkundige ontwikkeling van Suriname mag als bekend worden verondersteld. Via de Staatsregelingen van 1936 en 1948, de Interimregeling van 1950, het Statuut van 1954 en de Staatsregeling van 1955 is Suriname geworden tot een zelfstandig partner in het Rijksverband. Het is bij de beoordeling van deze laatste ontwikkeling van belang zich te realiseren, dat de voorgeschiedenis niet zulk een geleidelijk oplopende lijn te zien geeft als gemeenlijk in Suriname en in Nederland wordt verondersteld.



SUMMARY .._....._ :._: ,V;i; ' '_ ' ' .__:._..-.:':.....?{ SOME MISTAKES REGARDING SURINAM'S POLITICAL ; >/ DEVELOPMENT It is generally supposed that Surinam's political development has gradually proceeded from complete colonial dependence to internal autonomy after the proclamation of the Statute of the Kingdom of the Netherlands in December 1954.



The author disproves this contention, and shows that in the 17th and 18th centuries Surinam enjoyed a political autonomy, which was very remarkable at so early a period in the history of colonialism.



It was only towards the end of the 18th century that Surinam gradually lost her independent status. This process was hastened by the crash of the Amsterdam Exchange in 1773. As a result of the dissolution of the "West-Indische Compagnie" in 1792, Surinam came under direct administration of Holland.



The state of total dependence lasted for some time, and only from the second half of the 19th century, Surinam began to achieve limited political rights step by step. After a stormy development due to the Second World War, Surinam emerged as an autonomous partner in the Kingdom of the Netherlands.








Nederlands West-Indische Gids

Bosz, A. J. A. Quintus


nl

Adhin J.H.



Over de "joint family" der hindostanen


J. H. ADHIN OVER DE 'JOINT FAMILY' DER HINDOSTANEN fy fw ubttu sarvaw, Aht cM^i samwM nn Kalidasa ( 400) Toen aan het einde van de vorige en aan het begin van deze eeuw de immigranten uit het voormalige Brits-Indi zich in Suriname vestigden, bestond er aanvankelijk een zeer ongunstige verhouding tussen de aantallen mannen en vrouwen. Dit was een gevolg van het feit, dat het liefst slechts mannen werden geworven om als plantage-arbeider in Suriname te worden tewerkgesteld. Maar ondanks deze ongunstige verhouding tussen de seksen konden de Hindostanen op de duur toch een gezond en hecht gezinsleven ontwikkelen, dat de basis is geweest voor hun opmerkelijke sociale en economische vooruitgang. Aangezien de grondslag van de Hindostaanse gemeenschap was gelegen in het uit India meegebrachte 'joint family'-stelsel, zullen wij eerstnagaan wat dit systeem inhoudt en hoe het ontstaan kan zijn, om daarna de voor- en nadelen en de verbrokkeling ervan te bespreken.



In de traditionele Hindu familie wordt de eenheid niet gevormd door man, vrouw en kinderen (het gcztn of de nc/ar /awt/y), maar door een grotere groep van verwanten (de grooZ/ami/ie of de e#tew<e< /awuVy), die tegelijk een sociale, economische en religieuze eenheid is. In een joint family verlaten de zoons, die volwassen geworden en getrouwd zijn, het ouderlijk huis niet om een eigen huishouding te beginnen, maar betrekken met hun vrouw (en kinderen) verschillende kamers in dezelfde woning. Vanzelf verlaten de volwassen dochters bij haar huwelijk het ouderlijk huis, daar ze lid worden van de joint family van haar echtgenoot ) Daar in n huis, behalve de mannen (vader, getrouwde en ongetrouwde zoons), ook de vrouwen (moeder, schoondochters, ongehuwde dochters) wonen, moet het huis wel groot zijn. 17








Nederlands West-Indische Gids

Adhin J. H.


nl

Adhin J.H.



Over de "joint family" der hindostanen


l8 J. H. ADHIN Wanneer wij de kleinkinderen en achterkleinkinderen hierbij voegen en nog in aanmerking nemen, dat er soms een of meer huisbedienden zijn (die als regel een diepe aanhankelijkheid jegens de familie aan de dag leggen), dan behoeft het geen verwondering te wekken, dat zo'n joint family in India soms uit meer dan honderd leden kan bestaan.



In de familie heeft elk lid zijn erkende plaats en de onderlinge relaties zijn traditioneel vastgesteld (b.v. aan wie eerbied verschuldigd is of tegen wie grapjes geoorloofd zijn). Vader en moeder bekleden een erepositie: de vader als de oudste persoon met de meeste ervaring is het hoofd van de familie, tenzij hij te oud of invalide is, in welk geval de oudste zoon hem opvolgt; de moeder als de oudste vrouw oefent een groot gezag uit, niet alleen op het vrouwvolk, maar ook op haar volwassen zoons.



De van de voorvaderen gerfde goederen (grond, veestapel, e.d.), alsmede alle daaruit verkregen inkomsten, vormen het gemeenschappelijk bezit van de joint family. In deze situatie komt zelfs geen verandering, wanneer, in geval van werkloosheid in het eigen dorp, een of meer zoons elders een werk hebben kunnen vinden: hun vrouw nemen ze in de regel niet mee, een deel van hun inkomsten sturen ze geregeld naar hun ouders, en met vacantie of verlof haasten ze zich naar huis. Het eten voor zo'n formidabele familie wordt bereid in n keuken, aan het hoofd waarvan de moeder staat. In het volksbewustzijn is de gemeenschappelijke keuken het symbool van de joint family, wat tot uiting komt in het bekende Hindi-gezegde: e'/fe At' cAti/Ac &a" />aa Aate Aam (zij eten voedsel dat bereid is in n en dezelfde keuken).



Het familiebezit wordt beheerd door de vader (of door de oudste zoon), die ook belast is met andere administratieve werkzaamheden. Maar in alle belangrijke zaken bij uitgaven in ver- i band met de aankoop van grond of vee, bij het arrangeren van huwelijken of van godsdienstige bijeenkomsten (Aata's) wordt een familieraad belegd, en pas na grondige beraadslagingen worden beslissingen genomen. Elk werkend lid draagt zijn aandeel bij tot het familiefonds en alle leden (werkend of niet) ontvangen hieruit wat ze nodig hebben. Het geldend principe is: geef wat je kunt en neem wat je behoeft.



Hoewel praktisch de joint family een ideaal-communistische eenheid is in de zin van Karl Marx, bestaat er toch een wezenlijk verschil. Immers, de joint family is niet alleen een sociaal-economische, maar ook een religieuze eenheid: de familiegod (Dvat)








Nederlands West-Indische Gids

Adhin J. H.


nl

Adhin J.H.



Over de "joint family" der hindostanen


OVER DE 'JOINT FAMILY' DER HINDOSTANEN 19 en de zielen der afgestorven vaderen (Pttar) figureren in het familie-bewustzijn en worden bij bijzondere gelegenheden (b.v. huwelijken) mede 'uitgenodigd'.



Op dit religieuze aspect na heeft Williams 1 de joint family wel treffend gekarakteriseerd: "Het wezen [van de joint family] is de gemeenschappelijke eigendom van de produktiemiddelen en het gemeenschappelijk gebruik van de vruchten van de arbeid.



Zowel gerfde als persoonlijk verworven bezittingen worden beschouwd als gemeenschappelijk bezit; en de hoogste autoriteit is de familieraad, waarvan het hoofd van de familie meestal het oudste mannelijk lid de uitvoerende ambtenaar, maar niet de dictator is. De familie kan bestaan uit dozijnen personen, grootouders, ooms, zoons, kleinzoons, met hun vrouwen en kinderen; en de banden van loyaliteit, die hierdoor ontstaan, zijn stevig. Door vele Hindus wordt de plicht jegens andere leden van de joint family beschouwd als iets veel sterkers dan de plicht jegens de Staat".



ONTSTAAN Hoe de joint family in India eigenlijk ontstaan is, zal men wel nimmer zuiver te weten komen, omdat de oorsprong ervan zich verliest in een grijs verleden. Maar bepaalde economische en sociale toestanden in de vroegste eeuwen van de Indische geschiedenis werpen een aardig licht op het ontstaan en de groei van dit stelsel, al kan deze poging tot 'verklaring' niet anders zijn dan een aannemelijke veronderstelling, een hypothese dus.



Enige duizenden jaren geleden was India een land met uitgestrekte en rijke vlakten en een kleine bevolking; arbeid was schaars, hulpbronnen waren overvloedig en vruchtbare gronden lagen er voor het grijpen. Deze omstandigheden maakten waarschijnlijk de grote familie het best geschikt om het land te bezitten en te bewerken en de opbrengst ervan gezamenlijk te gebruiken. Dit vroege experiment zal wel z succesvol zijn gebleken -vooral ook als gevolg van de afwezigheid van concurrentie, van bevolkingsdruk en van een drukkende regering dat het systeem iets permanents werd in de samenleving van die vroege bewoners.



Onder zulke omstandigheden konden de mensen in groepen hun enige bezigheid (landbouw en veeteelt) in vrede beoefenen.



Eeuwen gingen voorbij, maar er kwam geen verandering in het Rushbrook Williams: WAo< oow* JwHa. London, 1938 (p. 23-24).








Nederlands West-Indische Gids

Adhin J. H.


nl

Adhin J.H.



Over de "joint family" der hindostanen


20 J. H. ADHIN : stelsel: hetzelfde land werd bebouwd en de oogsten ervan werden gedeeld, van generatie op generatie. De dankbaarheid jegens de voorvaderen, die niet een woeste grond of een schuldenlast, maar een goed-bewaterd en gecultiveerd land met een behoorlijke veestapel hadden nagelaten, verdiepte zich tot verering, welke in de loop der tijden in het sociale bewustzijn van de Hindu de vorm aannam van voorouder-verering, wat een integrerend deel van het volksgeloof uitmaakt.



Wij zullen ons hier niet bezig houden met de vraag, of de gemeenschappelijke voorouderverering niet juist heeft geleid tot het joint family-stelsel of vice versa, doch willen slechts opmerken, dat in de sociale werkelijkheid er dikwijls een onderlinge vervlechting en wisselwerking van vele factoren (interdependentie en interrelatie) te constateren valt. Hoe het ook zij, de gemeenschappelijke religieuze band en de sociaal-economische banden van onderlinge hulp plaatsten de joint family op een zeer hecht fundament. En in de daarop volgende eeuwen vertoonde het stelsel geen zwakheid, wat oorzaak van verwerping had kunnen zijn. Aldus werd de joint family een essentieel deel van het landelijk levenspatroon van India.



In latere tijden wijzigden zich de eertijds gunstige omstandigheden: de bevolking begon snel te groeien, er ontstond gebrek aan vruchtbaar land en de druk op de grond begon voelbaar te worden. (De snelle bevolkingsaanwas was gedeeltelijk juist het gevolg van het joint family-stelsel: geen man aarzelde met trouwen, want individuele economische onafhankelijkheid was niet vereist, daar immers de familie altijd klaar stond om de zorg voor de nieuwelingen op zich te nemen!). De primitieve houten ploeg en de onwetenschappelijke beoefening van de landbouw konden niet meer de rijke oogsten van vroeger verschaffen.



Wel bestond er een verbreide huisvlijt, maar de invallen van vreemde volken, die telkens als golven over het land gingen, brachten gevoelige slagen toe aan de Indische plattelands-economie.



Het is opmerkelijk, dat deze omstandigheden, die precies tegenovergesteld waren aan die, welke het ontstaan van de joint family hadden bevorderd, de grondslagen van het stelsel niet hebben kunnen ondermijnen of omverwerpen, doch integendeel juist verstevigden! Wanneer het land te lijden had van invasies zoals maar al te vaak gebeurde met als gevolg politieke onzekerheid en economische uitbuiting, bleek de joint family een ideale eenheid om deze stormen te weerstaan. Wanneer droogte en hongersnood het land teisterden, verschafte de joint family








Nederlands West-Indische Gids

Adhin J. H.


nl

Adhin J.H.



Over de "joint family" der hindostanen


OVER DE 'JOINT FAMILY* DER HINDOSTANEN 21 de onontbeerlijke hulp aan de individuele leden, waardoor ze de rampen overleefden.



VOORDELEN De grote praktische rol, die de joint family vervulde in tijden van onrust en hongersnood, door als een eenheid op te treden tegen de het leven bedreigende gevaren, is na het bovenstaande wel duidelijk. Het systeem is echter ook belangrijk in moreel en psychologisch opzicht, daar het bijdraagt tot de karaktervorming: in een joint family krijgt elk lid zijn eerste les in verdraagzaamheid en geduld, vergevens- en opofferingsgezindheid; en de onvermijdelijke ruzietjes en jaloezietjes vormen juist een goede gelegenheid, om de edele kanten van de menselijke natuur tot gelding te brengen. Zoals Lin Yu Tang het gezegd heeft: "Het leert onze kinderen de eerste lessen in de sociale verplichtingen tussen mens en mens, de noodzaak van wederkerige aanpassing, zelfcontrole, hoffelijkheid, een goed omlijnd plichtsgevoel, en een gevoel van verplichting en dankbaarheid jegens ouders en eerbied voor ouderen".



Een merkwaardig sociaal gevolg van het joint family-stelsel is, dat heel weinig mensen in een hopeloze toestand van armoede en ellende worden gelaten: in plaats van enkele zeer rijke en andere heel arme gezinnen, maakte de joint family de meeste gezinnen armelijk, daar de familiebanden zo sterk en verreikend waren, dat de misdeelde leden altijd een onderkomen konden vinden. Wetten en tehuizen voor armen en behoeftigen van staatswege werden hierdoor overbodig: de joint family kende een soort 'ouderdomsverzekering' voor de bejaarde familieleden (die hun verdiensten investeerden in het grootbrengen en het opvoeden van de kinderen), alsook een soort 'werkloosheidsverzekering' (daar werkloze familieleden altijd onderdak konden krijgen).



Dat sociale diensten in India bijna geheel ontbraken, was grotendeels het gevolg van het joint family-stelsel. Op deze wijze werd aan de individuen meer zorgzaamheid voor anderen bijgebracht dan in de moderne maatschappij, waar de liefdadigheid georganiseerd is en op spectaculaire wijze geschiedt, maar die het individu als zodanig vrijwel onberoerd laat. De Hindu daarentegen beschouwt het onderhouden van minder bedeelde en i Lin Yu Tang: My Conn/ry and Afy Peo^fe. New York, 1939 (p. 176).








Nederlands West-Indische Gids

Adhin J. H.


nl

Adhin J.H.



Over de "joint family" der hindostanen


22 J.H. ADHIN ongelukkige verwanten als een soort religieuze plicht en heeft niet veel over voor georganiseerde liefdadigheid, waardoor hij asociaal lijkt: zijn aandeel is gering maar diep-gevoeld, terwijl het moderne sociale werk uitgestrekt maar onpersoonlijk is.



Met het bovenstaande willen wij echter geenszins beweren, dat het moderne sociale werk niet goed is. En evenmin mag eruit worden opgemaakt, dat de Indirs helemaal geen liefdadigheidop-grote-schaal kenden. In het oude India bloeiden kunsten en wetenschappen als gevolg van de giften van vorstelijke en particuliere personen: de prachtige Indische tempels, die er staan als stille getuigen van India's grootheid in het verleden, kwamen tot stand door giften van de regeerders en van het gewone volk.



Niet ten onrechte wordt van sommige groepen in India beweerd, dat ze hun halve leven besteden aan het koortsachtig verdienen van geld, en de andere helft aan het rijkelijk uitdelen ervan voor de oprichting van scholen en bibliotheken, van tempels en waterputten. Filantropie in India was anoniem, gelijk in het middeleeuwse Europa, en niet geruchtmakend zoals van de huidige miljonairs.



De weldadige aspecten van de joint family werden door Kunhikannan als volgt samengevat: "De Joint Family biedt de beste oefening in de menselijkheid. Liefde en genegenheid, gebracht buiten de enge kring van het gezin, de verwanten van de tweede en cfercie graad! omvattend", en cfe jcrste aanpassing- n\xfi^ m eenfamilie van enige tezamen wonende leden, dit alles gebaseerd op een intieme kennis van hun hoedanigheden en gevoelens, helpen het ontwikkelen van het begrip en het cultiveren van emoties".



NADELEN Maar aan de joint family, die een belangrijke historische rol heeft vervuld en verscheidene edele trekken van de Indische samenleving heeft gevormd, kleven ook ernstige bezwaren, die in onze tijd heel duidelijk aan het licht gekomen zijn. De aanwezigheid van een groot aantal kinderen in een betrekkelijk kleine ruimte (vooral in de steden) maakt het huiselijk leven lawaaierig en bemoeilijkt een intiem gezinsleven. Bijzondere individuele aandacht aan de kinderen kan niet worden besteed, wat een nadelige invloed heeft op hun opvoeding en hun gezondheid: volgens sommige schrijvers bestaat er een direkte correlatie tussen de K. Kunhikannan: ^4 CmHza/tcm a/ Bay. Madras, 1931 (p. 219).








Nederlands West-Indische Gids

Adhin J. H.


nl

Adhin J.H.



Over de "joint family" der hindostanen


OVER DE JOINT FAMILY' DER HINDOSTANEN 23 overbevolking in de joint family en de hoge kindersterfte in India! Een groot nadeel is, dat de joint family een sta-in-de-weg is voor een volledige ontplooiing van de persoonlijkheid, daar het individu er niet een zelfstandig wezen, doch slechts een cordinerend deel is. Uitzonderlijk begaafde individuen worden heel vaak neergehaald tot het middelmatig peil van de familie en zijn aldus gedoemd te leven in een voor hen veel te strakke omgeving.



Het systeem legt een domper op de pioniersgeest van de individuen en verkleint de kans tot initiatief en avontuur. Zoals Andrews terecht heeft opgemerkt: "Het kan zijn, dat de avontuurlijke zijde van het menselijk karakter wordt verzacht door het voortdurend geven en nemen, dat het joint family-stelsel vereist.



Het individuele initiatief wordt verzwakt op het ogenblik dat de zachtere zijde van het leven wordt versterkt".



De joint family kweekt een slaafse en conservatieve houding: de ouderen en het oude worden als gezaghebbend beschouwd, onafhankelijk van hun verdienste of geschiktheid. De gemiddelde Indische dorpeling toont een slaafse gehoorzaamheid en blindelingse loyaliteit ten opzichte van alle gezag, hetzij de staat of de godsdienst of de sociale gewoonte. Hij kent geen twijfel: alle autoriteit, seculair of religieus, is voor hem heilig, onafhankelijk van haar innerlijke waarde of billijkheid. De critische zin, die elke instelling, elk ideaal en elk -isme werpt in de smeltkroes van de rede, en die zo noodzakelijk is voor de vooruitgang van een volk, kan moeilijk gedijen in de joint family, welke in zichzelf de belichaming is van het principe van autoriteit, en waar aan het reeds gevestigde wordt gehoorzaamd en het oude als vanzelf goed wordt beschouwd. De uitspraak van de grote Kalidasa, dat het oude niet altijd goed en het nieuwe niet altijd slecht is, dringt nauwelijks door in dit bolwerk van conservatisme.



Door deze mentaliteit werd een gezonde sociale groei belemmerd, zodat volgens sommige schrijvers de Hindu maatschappij bijna een sociologische fictie is geworden. De joint family, aldus Chandrasekhar 2, "brengt een menigte van loyaliteiten en een veelheid van banden voort. Ze staat als een barrire tussen het individu en de Staat, als een groep binnen een groep. Bij de vorming van een natie worden loyaliteit aan de familie en de clan C. F. Andrews: True /4ia. London, 1939 (p. 251). S. Chandrasekhar: HttMgry Peo/e and m/y Lan<fc. London, 1956 (p. 176-177).








Nederlands West-Indische Gids

Adhin J. H.


nl

Adhin J.H.



Over de "joint family" der hindostanen


24 J. H. ADHIN opgegeven ten gunste van hoe langer hoe grotere sociale groepen, totdat de hoogste trouw aan de grotere sociale eenheid wordt opgeist door de democratische staat. Maar in India is de grootste loyaliteit nog steeds aan de kleinste van de groepen de joint family. Daarom zijn de Hindus niet 'social-minded' in de westerse betekenis, ze zijn slechts 'family-minded' ".



Een wel heel bedenkelijk gevolg van de joint family is de reactionaire houding ten opzichte van de vrouw. Uitgezonderd de oudste vrouw in huis, die de scepter over de huishouding zwaait, is de positie van de andere vrouwen verre van benijdenswaardig. Vooral de jonggetrouwden moeten het ontgelden: hemeltergend is vaak de verhouding tussen sas-^aiAt* (schoonmoeder-schoondochter) en tussen naMO^-/taM/at' (schoonzusters, namelijk zuster en echtgenote van de man). Terwijl de pas-aangekomen bruid alle genegenheid en begrip nodig heeft om zich aan haar nieuwe omgeving aan te passen, wordt zij dikwijls slecht behandeld door haar schoonzuster 'nanad' betekent niet voor niemendal 'juffrouw ontevreden' maar vooral door haar schoonmoeder. Dat de 'sas' zich maar al te vaak als een tiran gedraagt, is waarschijnlijk een uiting van vrees, dat de nieuwe vrouw haar een deel van haar domein zal ontnemen, of van misplaatste wraak, omdat ook zij eens een onderworpen schoondochter is ^ewsest.



Deze beknotting van de rechten van de vrouw is misschien het grootste nadeel van de joint family, daar de vooruitgang van een volk afhankelijk is van de plaats die de vrouw in de maatschappij inneemt, of zoals de grote wetgever Manu reeds eeuwen geleden constateerde: "Waar vrouwen worden geerd, zijn de goden tevreden; maar waar vrouwen niet worden geerd, brengen de heilige riten geen beloning voort".* In het conservatieve leven van de joint family wordt maar al te vaak vergeten, dat volgens de Indische traditie de vrouw het symbool is van licht en voorspoed in huis en om die reden wordt betiteld met La&sAmt (de godin van de voorspoed)! ; .>:'>.. > BESLUIT ' Aan de hand van bovenstaande behandeling van de joint family in haar traditionele vorm kan nu worden geconcludeerd, dat het Manu-Smriti (Wetboek van Manu), hoofdstuk III, tekst 56.








Nederlands West-Indische Gids

Adhin J. H.


nl

Adhin J.H.



Over de "joint family" der hindostanen


OVER DE 'JOINT FAMILY* DER HINDOSTANEN 25 stelsel een anachronisme is geworden. Het heeft eens een hoogst gewichtige en nuttige rol gespeeld in de geschiedenis van India, maar heeft nu zijn nuttigheid overleefd. De veranderde omstandigheden in de moderne tijd, de vooruitgang van wetenschap en techniek, die de wereld als het ware kleiner heeft gemaakt, het ontstaan van diverse industrien en beroepen, de groei van de steden, dit alles eist een geheel andere levenswijze, en hierdoor zijn de defecten van de joint family (die er altijd zijn geweest) thans op onrustbarende wijze aan het licht getreden.



Duidelijk komt de ontevredenheid ten aanzien van het stelsel tot uiting in de overigens op vrij laag peil staande Indische films, die vooral in Suriname bijzonder populair zijn, waarin het thema van de joint family tot vervelens toe wordt behandeld: een rebellerende zoon die zijn wil doordrijft of het ouderlijk huis verlaat, de slechte verhoudingen tussen de echtgenote en haar schoonmoeder of schoonzuster, en dergelijke. Voorgoed is in India de tijd voorbij, dat de volwassen zoons gehoorzaam op de boerderij of in de smidse van vader werkten en de schoondochters tezamen het huishoudelijk werk deden. De jongemannen vlieden thans uit het nest naar alle richtingen om werk te zoeken, en de jonge vrouwen zijn zich haar waardigheid bewust geworden, niet het minst door de activiteiten van Mahatma Gandhi, die de Indische vrouw uit de beslotenheid van haar huis haalde om in het openbaar te werken voor de nationale zaak.



Een sprekend bewijs van deze dynamiek in het leven van de Indische vrouw wordt geleverd door de overwegingen van Regering en Parlement van India, welke hebben geleid tot het met grote meerderheid aannemen van de gewijzigde Hindu-huwelijkswet, waarbij echtscheiding mogelijk is geworden en de vrouw ook een aandeel in de erfenis heeft gekregen! De joint family in India maakt een crisis door en is vrij zeker gedoemd te verdwijnen, tenminste in haar huidige vorm. Het is te hopen, dat de goede elementen ervan blijven voortleven, aangepast aan nieuwe vormen, en dat er niet een verregaande desintegratie plaats vindt, zoals met vele westerse gezinnen het geval is, vooral in Amerika.



Ook in Suriname is de joint family van groot belang geweest voor de economische en sociale vooruitgang van de Hindostanen.



De immigranten hadden in Suriname met vele en grote moeilijkheden te kampen, zoals: een teleurstellende omgeving (de wervers hadden hun een land van melk en honing voorgespiegeld), zwaar en ongewoon werk (de Indische boer heeft altijd gewerkt








Nederlands West-Indische Gids

Adhin J. H.


nl

Adhin J.H.



Over de "joint family" der hindostanen


26 J. H. ADHIN op reeds eeuwen in cultuur gebrachte grond), abnormale verhouding tussen de geslachten (er waren veel meer mannen dan vrouwen), en zo meer. Maar hun gemeenschapszin en noeste vlijt hebben hen in staat gesteld om al deze moeilijkheden te overwinnen en zich reeds binnen driekwart eeuw op te werken tot een werkelijk bewonderenswaardige hoogte.



Tijdens de overtocht groeide op de schepen onder hen het besef van bij elkaar te behoren. Alle immigranten van eenzelfde schip beschouwden elkaar als broers en zusters (/aAa/i) en tot hun dood toe hebben ze geleefd, alsof er werkelijk bloedverwantschap tussen hen bestond! Allen, die te maken hebben gehad met Hindostanen in de districten, weten hoe sterk de familiebanden onder hen kunnen zijn: geneesheren, oppassers en verpleegsters worden soms wanhopig van het grote aantal mensen dat een zieke komt brengen of hem in het hospitaal wil bezoeken, commissarissen en andere functionarissen zijn gewoon geraakt aan de grote drukte voor hun kantoren. ,__., De moderne tijd heeft ook de joint family in Suriname tot in de fundamenten geschokt, en deze instelling is nu grotendeels verdwenen. Dat de overgang heel wat huiselijke conflicten en menselijke ellende met zich heeft meegebracht, is betreurenswaardig, doch begrijpelijk. De opvallend sterke toename van het aantal ecntscneidnigen onar u nTmascanen" is~urc%uor-cen~germg~ deel het gevolg van het feit, dat noch de zoons noch de dochters zich de wetten willen laten voorschrijven door de ouders. Niet vreemd hieraan is ook de slechte behandeling van de schoondochters door de schoonmoeders, welke soms aanleiding geeft tot de tragische zelfmoord van de jonge vrouw in Suriname geen onbekend verschijnsel.



Schreven wij, dat deze conflicten en ellende begrijpelijk zijn, goed te keuren zijn ze in geen geval. Hierin komt duidelijk tot uiting, dat zowel de Overheid als de Hindostaanse gemeenschap schromelijk tekort geschoten is, om tijdig die veranderingen in te leiden, welke het stelsel geschikt konden maken om zich aan te passen aan de zich voortdurend wijzigende omstandigheden.



Doordat deze aanpassing niet snel en goed genoeg is geweest, is er thans zelfs een extreme toestand ontstaan: de blindelingse gehoorzaamheid aan het familiegezag is soms omgeslagen in ergerlijke losbandigheid, waardoor het gemeenschapsleven wordt ondermijnd en broers zelfs opponenten en vijanden van elkaar








Nederlands West-Indische Gids

Adhin J. H.


nl

Adhin J.H.



Over de "joint family" der hindostanen


OVER DE JOINT FAMILY DER HINDOSTANEN 27 zijn geworden! Rechters en advocaten, notarissen en commissarissen, schoolhoofden en bestuursopzichters, zij allen zijn bekend met dit tragische verschijnsel, en een diepgaand sociologisch onderzoek zal hoogstwaarschijnlijk nog meer ontstellende feiten aan het licht brengen! Opmerkelijk is, dat in tegenstelling tot India, waar de ^4At7 BAara/tya AfaAtVa PamAoi (Al-Indische Vrouwen-Raad) met haar onderscheidene afdelingen actief bezig is met de verbetering van het lot der vrouwen en van de toestanden in het gezin in Suriname vooralsnog er geen vrouwen-verenigingen bestaan, die zich intensief bezighouden met de opheffing van desintegratieverschijnselen bij de Hindostaanse families. Het gebrek aan leiders en leidsters in dit opzicht doet zich danig gevoelen, en sommigen die zich met dit probleem bezighouden, menen dat de oplossing gelegen is in een herstel van de oude toestand. Dit is echter onmogelijk: het dynamisch element heeft reeds zijn intrede gedaan en de joint family is gedoemd te verdwijnen.



Wij kunnen slechts hopen, dat deze eerbiedwaardige instelling waardig verdwijne! SUMMARY ON THE JOINT FAMILY SYSTEM OF THE HINDOSTANIS Considering the joint family system of the Hindustanis in Surinam, the author describes the nature of the traditional Hindu joint family, and tries to explain its origin and development as a result of certain socioeconomic conditions prevailing in ancient India.



He explains how the joint family helped to form a number of valuable character traits (such as tolerance, self-control, sense of duty and gratitude towards elders), and served as an insurance against old age and against unemployment, thus making social measures by the state superfluous.



In his opinion the greatest drawback of the system is its conservatism, especially its crushing of individual initiative and the spirit of adventure/ and its reactionary attitude towards women. Due to changed modern conditions, the joint family has now become an anachronism: it has outlived its utility.



In Surinam, too, the joint family system served as an important instrument in the remarkable socio-economic development of the Hindustanis, but it has now almost disappeared. The period of transition has resulted in disintegration of the old values without new values to replace them. The author deplores that there has been hardly any organized attempt to tackle this problem.








Nederlands West-Indische Gids

Adhin J. H.


nl

Voorhoeve, J.



De handschriften van Mr. Adriaan Francois Lammens


J. VOORHOEVE DE HANDSCHRIFTEN VAN MR. ADRIAAN FRANCOIS LAMMENS DE SURINAMICA VAN HET SURINAAMS MUSEUM' Mr. Adriaan Francois Lammens, oud-president van het Hof van Civile Justitie in Suriname, woonachtig te 's-Gravenhage, vermeldde in zijn eigenhandig geschreven testament van 1842 de volgende clausule: "Ik verklare mijne wille en begeerte te zijn ia/ ie ag/t<? 6an<n i /o/io wc/ roie rwggen gemmer/ van ee to/ sevcn/te, alzo een nummer dubbeld is, en cewc or/e/ewt7/e waarvan het opschrift diverse S/en oe/r//emfe Stmttawe bij gemelde notaris Cornells Johannes Schiefbaan zullen worden gedeponeert .... en zullen overgaan in handen en het bezit van den Heer Z.. C. Lwsac Lid van de tweede Kamer der Heeren Staten Generaal wonende te Leyden .... ten eynde daarvan ten publycke nutte gebruik te maken en mijn Eer en goeden naam te handhaven voor zo verre zij daartoe in deze door mij geschreven boeken of versamelde stukken stof zullen vinden".



Lammens stierf in 1847. Het jaar daarop ontving Lusac een afschrift van genoemd testament. Hij weigerde noch aanvaardde de erfenis. Zo bleven de geschriften berusten bij notaris Schiefbaan. Waarschijnlijk tot de meerderjarigheid van Lammens' kleindochter, die volgens het testament de geschriften zou ontvangen, wanneer Lusac hen zou weigeren. Intussen had de Heer W. P. van Stockum, uitgever te 's-Gravenhage, ook een handschrift van de heer Lammens ontvangen met de titel 'Bijdragen tot de Kennis van de Kolonie Suriname'. Hij was op de hoogte van het legaat aan Lusac. Op 10-6-1855 schrijft hij Lusac het volgende: "Mag ik tevens deze gelegenheid waarnemen te informeren naar een belangrijk, althans zeer volumineus H.S.S. van 1 In opdracht van de'' Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Suriname-Nederlandse Antillen, Wosuna" verrichtte Dr. J. Voorhoeve bibliografisch onderzoek in de collectie Surinamica van het Surinaams Museum.



Het volgende verslag aan Wosuna is het eerste resultaat van dit onderzoek. 28








Nederlands West-Indische Gids

Voorhoeve J.


nl

Voorhoeve, J.



De handschriften van Mr. Adriaan Francois Lammens


DE HANDSCHRIFTEN VAN MR. A. F. LAMMENS 29 den Heer Lammens, in 15 of 16 folio deelen, door gemelden heer bij zijn overlijden aan UHEdgstr. vermaakt. Aan mij is toen tegelijkertijd vermaakt een folio deel zijn[d]e een uittreksel uit die 15 deelen, handelende oier ie /Co/onte SMrmawc".



De belangstelling is nu gewekt. Lusac ontvangt de delen manuscript van de notaris en tussen de heren komt het tot een correspondentie over de waarde der handschriften en de mogelijkheden tot publicatie. Van Stockum schrijft onder meer: "De Heer Lammens heeft mij meermalen van die versameling gesproken, als bouwstoffen bevattende voor de kennis en Geschiedenis der Kolonie Suriname". Hij vraagt het oordeel van Lusac, omdat het werk wel verouderd kan blijken te zijn.



Op 21-11-1855 geeft Lusac tenslotte zijn oordeel in de volgende bewoordingen: "Ik heb eindelijk dezer dagen die taak ernstig onder handen genomen en aarzel hierna weinig om UwEd. te verklaren dat het drukken en uitgeven dezer bijdrage, hoe belangrijk en naauwkeurig zij ook geweest zij toen de Hr. L. ze gereed maakte, mij thans onraadzaam voorkomd". Hiermee is de uitgave van een deel van het werk van Lammens van de baan geraakt. De verdere geschiedenis der handschriften is ons niet bekend. Waarschijnlijk verloren de heren verdere belangstelling en zijn de geschriften het eigendom geworden van Lammens' kleindochter. Die moet hen naar Suriname hebben gezonden, waar ze kwamen te berusten in de Landsboekerij. Van daar gingen zij tenslotte in 1957 over naar het Surinaams Museum.



Het oordeel der erfgenamen over de geschriften van Lammens is weinig hoopgevend. Toch menen wij dat het oordeel van Lammens zelf, als zouden deze geschriften (belangrijke) bouwstoffen bevatten voor de kennis en geschiedenis van Suriname, juister was. Zij bevatten een schat aan gegevens, die echter gedoemd zijn ongebruikt te blijven liggen, wanneer zij niet op enigerlei wijze voor groter publiek toegankelijk worden gemaakt. Dit is dan ook het doel van deze publicatie.



Wij geven in de eerste plaats een beschrijving van deze handschriften uit het Surinaams Museum, daar bewaard onder No. 565-F7.



Adriaan Francois Lammens, MVmotVes en ie daartoe re/aft'eve s/ttA&en. In 17 delen met 1 portefeuille.








Nederlands West-Indische Gids

Voorhoeve J.


nl

Voorhoeve, J.



De handschriften van Mr. Adriaan Francois Lammens


3O J. VOORHOEVE DEEL I Mr. Adriaan Francois Lammens (1788-1796) in zijne Ambtbetrekkingen: in het .Eerste %'<foa& (als Schepen en Raad der stad Vlissingen), het ta>eeie %'i/a (Representant des Volks van Vlissingen, Gedeputeerde ter Generaliteit, Lid van het Comit tot de algemeene zaken van het bondgenootschap te Lande).



Ms., 2 onbeschreven + 171 beschreven -f 1 onbeschreven bladen, 21.5 X 33 cm, in karton met beschadigde rug. Titel op blad 3 ro. Tweede tijdvak vangt aan op blad 119 ro. Registers achter ieder beschreven tijdvak.



DEEL ibis Korte schets van het voorgevallene met de stukken daartoe relatyf in de Regeering der Stad Vlissingen, voor zo verre het zelve betrekking heeft tot Mr. Adriaen Francois Lammens, door hem zelfs beschreeven (3 April 1788-16 February 1795).



Ms., 2 onbeschreven +147 beschreven + 3 onbeschreven + 60 beschreven bladen, 20,5 x 32 cm, in karton met beschadigde rug. Titel op blad 3 ro. Op blad 153 ro de titel van het tweede deel: Korte Schets van het voorgevalle zo in het Stadsbestuur van Vlissingen als in andere Publicque Bedieningen, betrekking hebbende tot Mr. Adriaen Francois Lammens, door hem zelv beschreeven (16 February 1795- ). Registers achter ieder deel.



DEEL II ''__' :- Relativen tot het gehouden gedrag van Mr. A. F. Lammens in deszelfs verschillende amptbedieningen.



Ms., 173 doorgepagineerde stukken van verschillend formaat met los register achterin, ingebonden in karton van 20,5 x 32 cm met leren rug.



DEEL III : ,., Mr. Adriaan Francois Lammens (1806-1814) in zijne Ambtsbetrekkingen in het derde tijdvak (Maire van Axel, Maire van Vlissingen, Ontfanger Particulier van t'Arrondissement Goes).



Ms., 124 beschreven -f 2 onbeschreven bladen, 21 x 32 cm, in karton met leren rug. Titel op blad 1 ro. Register achterin.



DEEL IV [Relatieven tot het gehouden gedrag van Mr. A. F. Lammens in het derde tijdvak].



Ms., 123 genummerde stukken van verschillend formaat met register voorin, ingebonden in karton van 21,5 x 34,5 cm, met beschadigde rug.



Missen de stukken 25, 27, 34, 43, 60, 116. Mee ingebonden gedrukte stukken: no. 62, Journal du Commerce, de Politique et de Litterature du Departement de l'Escaut, 13 Oct. 1809.








Nederlands West-Indische Gids

Voorhoeve J.


nl

Voorhoeve, J.



De handschriften van Mr. Adriaan Francois Lammens


DE HANDSCHRIFTEN VAN MR. A. F. LAMMENS 31 DEEL V [Copiebrievenboek van de officile brieven van A. F. Lammens als burgemeester van Vlissingen, van 30-12-1809 tot 15-12-1810 geschreven en gecopieerd door Jean Philippe Meslier].



Ms., 1 onbeschreven +169 beschreven + 9 onbeschreven 4- 5 van de andere zijde af beschreven bladen, 19,5 x 31 cm, in karton met leren rug.



Mee ingebonden het overlijdensbericht van Meslier.



DEEL VI Mr. Adriaan Francois Lammens (1815-1836) in zijne Ambtsbetrekkingen (Lid van het Hof van Civile Iustitie in Suriname, President van het zelve Hof, Regter in het gemengd Geregtshof tot wering van den slavenhandel, President van het Militaire Geregtshof).



Ms., 2 onbeschreven + 83 beschreven 4- 3 onbeschreven bladen, 21 x 33 cm, in karton met leren rug. Titel op blad 3 ro. Register achterin.



DEEL VII [Stukken betrekkelijk deel VI].



Ms., 143 in vier afdelingen genummerde stukken van verschillend formaat, in karton van 21,5 x 35 cm, met beschadigde rug. Verdeeld in vier afdelingen met register vooraf, te weten: 1. Stukken betrekkelijk de plaats van Proviantmeester aan boord van de Iphigenia (9 stukken gedateerd 1815-1816); 2. Relativen behorende tot de aanstelling als Lid van het Hof van Civile Iustitie en van het Gemengde Geregtshof tot wering van den verboden Slavenhandel in Suriname (70 stukken gedateerd 1815-1836); 3. Ontstane moeylykheden ambthalve (39 stukken gedateerd 1818-1835); 4. Pensioenfonds (25 stukken gedateerd 1818-1836). Mist het stuk 1. no. 2. Mee ingebonden gedrukte stukken: 1. no. 3, Reglement voor het Embarquement en Discipline der Troepen op Transport-Schepen.



Z.pl., [1815].; 2. no. 22, Geprivilegeerde Surinaamsche Courant 13 sept. 1821.; 2. no. 47, Gouvernementsblad 1832 no. 7.; 2. nos. 53, 62, 68, 69, Surinaamsche Courant 19 maart 1834, 3 april 1836, 16 jan. 1836, 21 jan. 1836, 3 april 1836.; 3. no. 17, [Jan Gerard Ringeling], [Request] aan den Koning. ['s-Gravenhage, 1827]; 4. no. 1, Reglement voor het Pensioenfonds ten behoeve der Ambtenaren in de Nederlandsche West-Indische Kolonin, als mede voor derzelver weduwen en natelaten kinderen. Z.pl. [1812].; 4. no. 8 [Ampliation op het Reglement voor het pensioenfonds].



Z.pl., [1822].; 4. no. 23, Nieuwe Surinaamsche Courant, 10 febr. 1836.



DEEL VIII [Journaal en ambtelijke notulen].



Ms., 3 onbeschreven + 286 beschreven + 3 onbeschreven bladen, 19,5 x 31,5 cm, in karton met leren rug. Opgebouwd uit de volgende afdelingen: 1. Iournaal van het voorgevallene in de Kolonie Suriname (blad 4 ro-36 vo); 2. Chronologische aantekeningen op de Notulen van het Hof van








Nederlands West-Indische Gids

Voorhoeve J.


nl

Voorhoeve, J.



De handschriften van Mr. Adriaan Francois Lammens


32 J. VOORHOEVE Politie en Crimineele lustitie (blad 37 ro-55 ro); 3. Relatyven tot de Chronologische aantekeningen op de notulen van het Hof van Civile lustitie (blad 56 ro-240 vo); 4. Chronologische aantekeningen op de Notulen van Buiten en binnenlandsche defensie van het Hof van Politie en Crimineele lustitie (blad 241 ro-242 ro); 5. Fiscaalsnotulen (blad 243); 6. Uittrekselen der Notulen van het Hof van Civile en Criminele lustitie (met register vooraf) (blad 244 ro-289 ro). ... : DEEL IX [Stukken behorende tot het Hof van Civile lustitie].



Ms., 54 genummerde stukken van verschillend formaat met register voorin, ingebonden in karton van 21 x 35 cm, met leren rug. Mee ingebonden gedrukte stukken: no. 49, Surinaamsche Courant 26 april 1822.



DEEL X [Stukken behorende tot het Gemengd Geregtshof].



Ms., 28 genummerde + 48 ongenummerde stukken van verschillend formaat met register voorin, ingebonden in karton van 21 x 35 cm, met beschadigde rug. Missen de stukken 1, 6, 7. Mee ingebonden gedrukte stukken: no. 5, Regulations for the Guidance of the Commissions Appointed for Carrying into Effect the Treaties for the Abolition of the Slave Trade. London, z.j.; no. 25, Gouvemementsblad 1825 no. 5.; het 4de ongenummerde stuk, Address of the Honourable the House of Commons to His Majesty, on the Subject of the Slave Trade. Z.pl., 1822.



Niet meegebonden twee mss.: r. Bijdragen tot het gedrag van Mr. A. F. Lammens, of Extracten uit de parlements papieren ten bewijse dat er tusschen Engeland en Nederland discussien waren ontstaan betrekkelijk de tegenwerking en onverschilligheid der Hollandsche Regters bij het gemengd Geregtshof tot weering van den Slavenhandel, dat Mr. A. F. Lammens deeze differenten heeft uit den weg geruymt. Ms., 11 beschreven + 1 onbeschreven bladen, 21,5 X 34 cm, samen genaaid. Titel op blad 1 ro. 2. Papers relating To the Slave Trade. Ms., 4 bladen, 21,5 x 34 cm, samen genaaid. Titel op blad 1 ro. . DEEL XI .<;'_ . : , [Diverse stukken over Suriname].



Ms., 92 in vier afdelingen genummerde stukken van verschillend formaat, in karton van 21,5 x 35 cm, met leren rug. Verdeeld in 4 afdelingen met register vooraf, te weten: 1. Aanstellingen en Demissien (24 stukken gedateerd 1815-1835); 2. Contentieus zaken (23 stukken gedateerd 1813-1835); 3. Aanmerkingen (36 stukken gedateerd 1778-1835); 4. Anecdotiek (9 stukken gedateerd 1820-1836). Missen de stukken 1. nos. 10, 16; 2. no. 3; 4. no. 1. Mee ingebonden gedrukte stukken: 1. nos. 5. 6. 11, 19, 23 Surinaamsche Courant 4 mei 1821, 15 mei 1821, 7 nov. 1831, 17 mei 1834, 4 febr. 1835; 1. nos. 7, 9 Geprivilegeerde Surinaamsche Courant 4 april 1822, 24 mei 1827; 2. no. 1, Copy of a Letter Adressed to John Bent esqr. 28 April 1813; 2. no. 2, At a Meeting of the British Inhabitants of the








Nederlands West-Indische Gids

Voorhoeve J.


nl

Voorhoeve, J.



De handschriften van Mr. Adriaan Francois Lammens


DE HANDSCHRIFTEN VAN MR. A. F. LAMMENS 33 Colony of Surinam 20 nov. 1813; 2. no. 4, Surinaamsche Courant 6 maart 1827; 2. no. 9, [M. D. Teenstra]. Bijzonderheden betrekkelijk den brand te Paramaribo, in den nacht van den 3den op den 4den September 1832, benevens verdere pogingen op verschillende tijden en plaatsen tot brandstichting, gevolgd van den afloop der criminele procedure tegen de daarin betrokkenen, aangeklaagden en gedetineerden, alsmede derzelver sententie, gewezen bij het geregtshof te Suriname, en den afloop der executie van hetzelve vonnis. Paramaribo, 1833. [Hierbij ingenaaid de handgetekende portretten van Present, Cojo en Mentor, gesigneerd G. Schouten Fecit 1831].; 3. no. 10, Bedenkingen wegens de nieuwe reglementen, onlangs ingevoerd in de kolonie Suriname. Z.pl. en j.; 3. no. 36, Surinaamsche Courant 2 april 1829, 9 april 1829; 4. no. 6, Surinaamsche Courant 31 maart 1836; 4. no. 9, Surinaamsche Courant 25 juni 1837.



DEEL XII [Diverse stukken over Suriname].



Ms., 56 in twee afdelingen genummerde stukken van verschillend formaat, in karton van 21,5 x 34,5 cm, met beschadigde rug. Verdeeld in twee afdelingen met register vooraf, te weten: 1. Cronologie-Statistique (27 stukken gedateerd 1815-1835); 2. Reglementaire bepalingen (29 stukken gedateerd 1777-1836). Missen de stukken 1. nos. 1, 6. Mee ingebonden gedrukte stukken: 2. no. 2, Reglement of ordre waar na een iegelyk colonnier en ingezeeten in cas van allarm wegens binnenlandsche vyanden zich zal hebben te gedraagen. Paramaribo, [1777]; 2. no. 4, Instructie en poincten van ordre voor curateuren, sequesters of administrateuren, aangesteld door de Hove van Civiele Justitie der Coloie (I) Surinaame. Paramaribo, 1782.; 2. no. 8, Proclamatie 8 juni 1814 (twee kolommen Nederlands en Engels); 2. nos. 10, 15, 16, 21, 24, 25, 26, 28, 29, Surinaamsche Courant 9 april 1825, 26 jan. 1828, 24 mei 1828, 24 sept. 1832, 6 dec. 1832, 10 dec. 1832, 25 dec. 1832, 10 jan. 1833, 14 jan. 1836; 2. no. 10, Geprivilegeerde Surinaamsche Courant 11 april 1825; 2. nos. 11, 12, 13, 14, 19, 22, Gouvernementsblad 1825 no. 7, 1826 no. 1, 1826 no. 2, 1826 no. 5, 1830 no. 2, 1832 no. 12; 2. no. 23, Extract uit de notulen van het verhandelde en geresolveerde bij den Hoogen Raad der Nederlandsche West-Indische bezittingen, 3 October 1832; 2. no, 29, Surinaamsche Courant Letterkuding (!) Dagblad 15 jan. 1836. Onder 1, no. 9 is ingebonden een handgetekende Schetskaart en Marsch-Route van een Jaager- en Vrijneeger Commando, onder Aanvoering van den Conducteur Kubler Ao. 1790.



DEEL XIII Bijdragen tot de Kennis van de Kolonie Suriname, dat gedeelte van Guiana het welk bij Tractaat ten Iare 1815 aan Het Koningrijk Holland is verbleven, door Mr. Adriaan Fran?ois Lammens (tijdvak 1816 tot 1822).



Ms., 2 onbeschreven + 153 beschreven + 1 onbeschreven + 71 beschreven + 7 onbeschreven bladen, 20 x 32 cm, in karton met leren band.



Titel op blad 3 ro. Op blad 157 ro nieuwe titel: Voorlezingen in het nut vant algemeen. ;








Nederlands West-Indische Gids

Voorhoeve J.


nl

Voorhoeve, J.



De handschriften van Mr. Adriaan Francois Lammens


34 J. VOORHOEVE DEEL XIV Vrijmoedige Aanmerkingen over het geen in De Kolonie Suriname is voorgevallen, sedert den 27 February 1816, wanneer dezelve is overgenomen, zijnde volgens Tractaat van 13 Augustus 1814 onder het bestuur van Nederland terug Gekeert.



Ms., 147 beschreven bladen (deel 1) + 1 onbeschreven blad + 28 beschreven bladen (deel 2) + 2 onbeschreven bladen, 20 x 32 cm, in karton met leren rug. Register op deel 1 achter het eerste deel. Inhoud van deel 2 voor het tweede deel. Titel van deel 2 op blad 149 ro: Vrijmoedige Aanmerkingen over het geen in De Kolonie Suriname is voorgevallen sedert den 20 Mey 1828, wanneer in het Gouvernement der Kolonie is opgetreden De Heer Paulus Roelof Cantzlaar, vervangende den Heer Abraham de Veer. Op beide titelbladen een rijm van I. Catz: al ligt de waarheid in het graf/al wat haar drukt, dat moet er af. ,:__,.._.;<!' DEEL XV ''_ [Bijlagen bij het eerste deel van Deel XIV].



Ms., 112 met lettersymbolen voorziene stukken van verschillend formaat met register vooraf, ingebonden in karton van 20,5 x 35 cm, waarvan voorschut en band verloren gingen. Missen de stukken A, O, LL. Mee ingebonden gedrukte stukken: C, F, H, K, M, R, Y, GG, HH, UU, WW, AAA, BBB, CCC, DDD, VW, WWW, XXX, AAAA, CCCC, KKKK, LLLL (1-3), MMMM 4, MMMM 6, Gouvernementsblad 1816 no. 3, 1815 no. 2, 1817 no. 2, 1817 no. 14, 1821 no. 14, 1818 no. 9, 1819 no. 2, 1821 no. 5, 1820 no. 7, 1824 no. 5, 1824 no. 2, 1824 no. 3, 1825 no. 7, 1822 no. 5, 1824 no. 12, 1825 no. 5, 1826 no. 1, 1826 no. 2, 1825 no. 3, 1825 no. 6, 1826 no. 4, 1826 no. 6, 1826 no. 7, 1826 no. 8, 1828 no. 1, 1828 no. 3; D, P, Q, R, Nederlandsche Staatscourant 6 mei 1816, 17 junij 1815, 31 oct. 1818, 2 nov. 1818; T, X, GG, KK, DDDD, GGGG, Geprivilegeerde Surinaamsche Courant 11 maart 1819, 18 maart 1819, 13 sept. 1821, 11 april 1822, 17 april 1826, 15 mei 1826; V, W, FFF, BBBB, EEEE, FFFF, HH, Surinaamsche Courant 21 maart 1819, 16 maart 1819, 8 april 1825, 14 jan. 1826, 3 mei 1826, 10 mei 1826, 24 jan. 1827; B, Reglement op het beleid van de Regering, het Justitie-wezen, de Landbouw en Scheepvaart, mitsgaders de instructien voor den Gouverneur Generaal, den Raad Fiscaal, den Raad Contrarolleur van Financien, en den Contrarolleur der magazijnen in de Kolonie Suriname. Gearresteerd bij besluit van Zyne Majesteit den Koning, in dato 14 september 1815, no. 58. 's-Gravenhage en Amsterdam, 1815.; E, Reglement voor het pensioenfonds ten behoeve der ambtenaren in de Nederlandsche West-Indische Kolonin, als mede voor derzelver weduwen en natelaten kinderen. Besluit 21 aug. 1818, no. 86.; BB, CC, At a Meeting of the General Assembly Barbados 30 jan. 1821, 13 febr. 1821; NN, Proces ordre- of vorm van procederen voor het gemengd Geregtshof in Suriname, tot weering van den slaven handel. [19 juny 1822].; SS, [Verdrag tussen Nederland en Engeland tot wering van de slavenhandel, gedrukt in twee kolommen Frans en Engels, 1823.]; MMMM 5, / Jan Gerard Ringeling, /Request / aan den Koning. Z.pl./ 1827/.








Nederlands West-Indische Gids

Voorhoeve J.


nl

Voorhoeve, J.



De handschriften van Mr. Adriaan Francois Lammens


DE HANDSCHRIFTEN VAN MR. A. F. LAMMENS 35 DEEL XVI [Bijlagen bij het tweede deel van Deel XIV].



Ms., 47 met lettersymbolen voorziene stukken van verschillend formaat met register voorin, ingebonden in karton van 21 x 35 cm, waarvan voorschut en band verloren gingen. Missen de stukken C, E, W. Mee ingebonden gedrukte stukken: A, B, D 4, O, R, V, X (2 x), B', E', F', G", I', Surinaamsche Courant 9 mei 1828, 9 aug. 1828, 19 aug. 1828, 5 jan. 1831, 4 jan. 1822, 13 juli 1831, 31 juli 1831, 4 aug. 1831, 7 febr. 1832, 14 mei 1832, 11 sept. 1832, 22 oct. 1832, 13 oct. 1832; D 3, R (3X), Geprivilegeerde Surinaamsche Courant 4 aug. 1828, 21 mei 1818, 16 april 1818, 15 mei 1823; F, N, S, T, B', Gouvernementsblad 1829 no. 2, 1830 no. 13, 1830 no. 12, 1827 no. 5, 1832 no. 1; D 2, Bijlage tot het Gouvernementsblad 1828 no. 3; D 1, Reglement op het beleid der regering van de Nederlandsche West-Indische bezittingen. Suriname, 1828.; P, Reglement op de scheepvaart, en het in- en uitklaren der schepen voor de kolonie Suriname, en de daarmede in verband staande verpligtingen. Z.pl., [1831].; H', [M. D. Teenstra], Bijzonderheden betrekkelijk den brand te Paramaribo in den nacht van den 3den op den 4den september 1832, enz. Paramaribo, 1833-DEEL XVII [Portefeuille met stukken over Suriname en A. F. Lammens].



Mr. Adriaan Francois Lammens werd 9 jan. 1767 geboren uit het huwelijk van Adriaan Francois Lammens (schepen van Vlissingen) en Catharina Maria Keetlaer. Hij ontving een degelijke regentenopleiding en bezocht onder meer in 1783 de hogeschool te Utrecht, waar hij 1785 promoveerde in de beide rechten. In 1788 huwde hij met Suzanna Cornelia Mogge|rous (een twee / "7 jaar jongere vrouw). Uit dit huwelijk werden n dochter en drie zoons geboren. In 1799 scheidde hij van haar en huwde in 1800 Maria de Gelder. Uit dit huwelijk werd een dochter geboren.



Zijn tweede vrouw stierf in 1825. In 1827 hertrouwde hij met de 23-jarige Surinaamse Carolina Maria Schouten. Zij was waarschijnlijk een Creoolse, familie van de satiricus Hendrik Schouten en de schilder Gerrit Schouten. 1 Lammens heeft zijn mmoires ingedeeld in vier tijdvakken: ie tijdvak 3 april 1788-16 febr. 1795 ten tijde van de Republiek; 2e tijdvak 16 febr. 1795-9 aug. 1796 ten tijde der revolutie; 3e tijdvak 15 nov. 1806-19 oct. 1815 onder keizer Napoleon; en 4e tijdvak 19 oct. 1815-18 nov. 1835 in de kolonie Suriname. Over de Surinaamse schilder en tekenaar G. Schouten zal hopelijk in een volgende publicatie nader bericht worden.








Nederlands West-Indische Gids

Voorhoeve J.


nl

Voorhoeve, J.



De handschriften van Mr. Adriaan Francois Lammens


36 J. VOORHOEVE De mmoires behandelen alleen die perioden, waarin hij officile ambten bekleedde. Van 1796-1806 vindt men een hiaat.



In die periode leefde hij als ambteloos burger in Axel. Ook over de tijd na zijn pensionering (na 1835) horen wij niets. In zijn voorrede bekent hij, dat het bijhouden van persoonlijke mmoires hem een hachelijke en zelfs nadelige zaak lijkt. Maar ieder zou volgens hem, goed doen zijn ambtelijke leven te beschrijven.



Men vindt bij deze mmoires ook copien en originelen van alle voor het beleid van Lammens belangrijke stukken. Daar Lammens hoge ambten bekleedde, zijn deze mmoires belangrijk voor het tijdsbeeld.



De twee eerste tijdvakken worden behandeld in deel I. Deel Ibis is het klad handschrift, dat hij waarschijnlijk na zijn pensionering met geringe wijzigingen copieerde in deel I. De officile stukken over deze periode verzamelde hij in deel II. Het is opvallend, dat de overgrote meerderheid van die stukken handelen over het korte tweede tijdvak. De eerste drie delen (I, Ibis en II) beslaan dus tezamen het tijdvak 1788-1796.



Het eerste tijdvak is de onrustige periode voor de vestiging van de Bataafse republiek. Deze tijd werd gekenmerkt door een verbitterde strijd tussen de fransgezinde patriotten (waartoe ook Lammens gerekend moet worden) en de prinsgezinden (waartoe vooral de baljuw van Vlissingen behoort). Als zeer jong ambtenaar komt Lammens al duidelijk voor zijn mening uit. Hij beschrijft zichzelf als een rondborstig mens, die juist hierdoor dikwijls in moeilijkheden kwam. Uit zijn wijze van schrijven blijkt dit overigens niet. Wij zouden hem eerder een ietwat formeel mens willen noemen, hoewel het hem zeker niet aan zedelijke moed ontbrak. Als ambtenaar in Vlissingen komt Lammens in ieder geval herhaaldelijk in botsing met de prinsgezinden in de regering. Deze botsingen zijn dikwijls komisch. Wanneer men een onecht kind de doopnamen Egalit en Libert wil schenken en de kerkeraad hiertegen protesteert bij het stadsbestuur, verdedigt Lammens de naamskeuze en bestrijdt het recht van de kerkeraad om deze namen te weigeren (I, p. 62-66). De dames Abrahams hadden getracht een patriottisch bakker te benadelen door het gerucht te verspreiden, dat hij vergif door zijn brood bakte. Het wordt een hele rechtzaak, die de dames zelfs in de gevangenis brengt. De baljuw en Lammens staan hierbij duidelijk tegenover elkaar (I, p. 70-106). Het is een roerige tijd. Rijke ingezetenen worden geplunderd en de baljuw laat het volgens








Nederlands West-Indische Gids

Voorhoeve J.


nl

Voorhoeve, J.



De handschriften van Mr. Adriaan Francois Lammens


DE HANDSCHRIFTEN VAN MR. A. F. LAMMENS 37 Lammens oogluikend toe. Met de capitulatie voor de Franse troepen wordt dit tijdvak tenslotte afgesloten.



Hierna kunnen dan de zegeningen komen van het nieuwe bestuur. De oude regering blijft onder een nieuwe eed nog twee maanden aan het bewind. Lammens is nu duidelijk een belangrijker personage geworden. Ook de discussies in de raad worden belangrijker. Men sprak over het nieuwe reglement op het stadsbestuur, over de staat van defensie, het muntwezen en de Oost-Indische Compagnie. Lammens blijft ondanks zijn patriottische sympathien de aristocratische regent. Hij verzet zich bijvoorbeeld, wanneer de volkssociteit zich te veel gezag begint aan te matigen. Wanneer een nieuw bestuur wordt genstalleerd, blijft Lammens zitting houden. Hij klimt nu snel op tot hoge posten en moet in Den Haag de belangen van Zeeland behartigen. Reeds in 1796 krijgt hij op eigen verzoek ontslag. Naar de redenen kunnen wij slechts gissen. In de ontslagaanvrage zegt hij de zaken van zijn oude vader te moeten gaan behartigen. Hij vertrekt echter spoedig naar het buitenland en trekt zich verder terug op een bezitting van zijn vader in Axel. Pas 10 jaar later laat hij zich overhalen weer een openbare post te bekleden. Het is mogelijk, dat wij de oorzaak dienen te zoeken in zijn huwelijksmoeilijkheden omstreeks die tijd.



In 1806 laat hij zich door vrienden overhalen de post van burgemeester van Axel te aanvaarden. Hiermee openen de mmoires over het derde tijdvak. Wij vinden deze in deel III van Lammens' geschriften. Hierbij behoren ook de stukken verzameld in deel IV en deel V.



De post van maire te Axel heeft Lammens weinig voldoening geschonken. Hij treft een administratieve en financile chaos aan, waar hij plichtsgetrouw enige orde in tracht te brengen. Tot zijn verbazing zijn zijn superieuren hier weinig in genteresseerd.



Evenmin vindt hij steun bij zijn optreden tegen de autoritaire gendarmes in het belang van de bevolking. Lammens wil met veel idealisme iets voor de hem toevertrouwde bevolking bereiken, maar merkt al spoedig, dat zijn superieuren alleen aandacht hebben voor het opsporen van deserteurs en voor de hoofdelijke omslag voor het onderhoud van de kannonniers kustbewaarders.



En juist deze maatregelen moeten hem impopulair maken bij de bevolking. Tenslotte wordt Axel onder zijn bestuur nog geteisterd door een stormramp, wat hij zo goed mogelijk tracht op te lossen.



Hij komt tot de bittere ontdekking, dat de regering geen enkel








Nederlands West-Indische Gids

Voorhoeve J.


nl

Voorhoeve, J.



De handschriften van Mr. Adriaan Francois Lammens


38 J. VOORHOEVE vertrouwen heeft in het eigen initiatief van de hogere ambtenaren.



Hij grijpt dan ook gretig de kans aan om maire te worden van zijn vaderstad Vlissingen. Vlissingen staat direct onder Frankrijk en zal hem dus meer kansen bieden tot ontplooiing van eigen initiatief. Dit valt hem echter buitengewoon tegen. Frankrijk wenst slechts soldaten en belastingen. De burgemeester is aangesteld om de staat te behouden ten koste van de leden. Lammens komt nu tot een veel principiler critiek.



In 1809 wordt Vlissingen door de Engelsen genomen. Lammens laat in 1810 een werkje verschijnen onder de titel i?a/>/>ort <fcs iit/enemens ywt ontf cm /te a^ani, edan en a/>r^s /e omanfewten/ de /a w//e de F/essingwe de/>is de 29 /wiTfel /sywaw 26 se/>-twire J<So9, de'/tvre' aw Gowrernewewi ar ^4dn'aan Francois Lammens, Afatre de /a rt7/e.



Lammens wordt naar Parijs geroepen om zich te verantwoorden. Er wordt hem niets ten laste gelegd. Hij verblijft verder in Goes, tot Walcheren weer door de Engelsen wordt gevacueerd.



Hij keert nu terug naar Vlissingen, maar het ambt van burgemeester begint hem steeds meer tegen te staan. De houding van de burgerij zal hieraan niet vreemd geweest zijn. Nog in 1810 legt hij zijn ambt neer. Hij wordt dan benoemd tot ontvanger particulier van het arrondissement Goes. In 1814 wordt hij door ofe iVederfandse vorst m zijn amt genandnaafd. Uit amt wordt door nieuwe regelingen echter weinig winstgevend en hierom vertrekt hij dan tenslotte naar Suriname.



Tot dit besluit zal hij mede gekomen zijn door de tegen hem geuite beschuldigingen. Men beweerde namelijk dat hij schuldig was aan Franse reprssailles tegen enkele heren uit het Engelse tussenbestuur en tegen de burgemeester van Vlissingen. Volgens Lammens heeft de Franse generaal zichzelf willen vrijpleiten door de schuld op Lammens te schuiven. Het copiebrievenboek (deel V) moet aantonen, dat Lammens integendeel steeds in het belang van de gevangen genomen heren heeft gewerkt.



Lammens wordt nu benoemd tot lid van het Hof van Civiele Justitie in Suriname. Bij het in werking treden van het nieuwe reglement op de regering van Suriname werd een onafhankelijk gerechtshof ingesteld met uitsluitend gegradueerde leden. Er werden dus in Nederland enkele hoge ambtenaren aangeworven.



Door een bestuurswisseling kort na zijn aankomst in Suriname moest Lammens al spoedig optreden als president van het Hof ad interim. Later werd hij ook tot president benoemd. : ; : : ,.:








Nederlands West-Indische Gids

Voorhoeve J.


nl

Voorhoeve, J.



De handschriften van Mr. Adriaan Francois Lammens


DE HANDSCHRIFTEN VAN MR. A. F. LAMMENS 39 In deel VI beschrijft Lammens in weinige bladzijden de volledige vierde periode. Hij doet dit echter veel te summier om dit deel van wezenlijk belang te doen zijn. Belangrijk zijn echter wel de vele stukken, die in enkele delen verzameld zijn. De delen VII tot en met XII bevatten alle (systematisch gerangschikt) stukken en papieren uit zijn Surinaamse tijd. Wij kunnen deze echter niet langer beschouwen als bijlagen bij de mmoires. Het heeft meer het karakter van een zelfstandige verzameling documenten, die wij dan ook per deel zullen moeten bespreken.



Deel VII zou men eventueel nog kunnen beschouwen als relatieven bij de mmoires in deel VI. Na zijn vertrek uit Nederland vervulde Lammens de post van proviandmeester aan boord van het schip Iphigeneia. De stukken hierover werden verzameld in deel VII, afdeling i. 10 juli 1816 wordt Lammens officieel aangesteld als lid van het Hof van Civiele Justitie. Veertien dagen later treedt hij op als president ad interim. In 1821 lijdt hij groot verlies bij de brand van Paramaribo. Hij verzoekt een commerci-le betrekking te mogen aanvaarden, maar dit wordt hem geweigerd. Als vergoeding wordt hem in 1822 een benoeming aangeboden als rechter in het gemengd gerechtshof tot wering van de slavenhandel. In 1832 wordt hij bovendien benoemd als president van het militaire gerechtshof. De stukken bij deze aanstellingen vindt men in deel VII afdeling 2. En in afdeling 4 van dit deel de stukken bij zijn pensioenaanvrage. Deel VI handelt ook uitvoerig over moeilijkheden, die hij als rechter ondervonden heeft.



De stukken hierbij vindt men in deel VII, afdeling 3. Deze stukken geven een boeiender kijk op het leven in Suriname en de persoon van Lammens.



De jonge en onervaren gouverneur Vaillant was gouverneur Van Panhuys opgevolgd. Lammens heeft grote bezwaren tegen het optreden van Vaillant (zie vooral de delen XIV en XV), die hij wispelturig, eigenzinnig en vals noemt, brutaal tegenover zachtmoedigen en weerlozen, gedwee tegenover brutalen. Het is dus geen wonder dat Lammens als president van een onafhankelijk college in botsing komt met de gouverneur. Vaillant wenst in 1817, dat twee pas benoemde leden van het Hof in rang boven de reeds zittende leden worden geplaatst. In onderlinge verstandhouding regelt het Hof deze zaak anders. De gouverneur voelt zich hierdoor persoonlijk beledigd. De hooglopende ruzie wordt beschreven in dl. VI, p. 13-19. In 1822 moet Lammens zich verdedigen tegen beschuldigingen van een zekere Gotlieb (VI, p. 58-60). De verdediging is zeer interessant. Hij schrijft onder meer








Nederlands West-Indische Gids

Voorhoeve J.


nl

Voorhoeve, J.



De handschriften van Mr. Adriaan Francois Lammens


4O J. VOORHOEVE over de "enthusiasmus waardoor de zwarte Africaan, vooral als hij slaaf is, deugden worden toegekent, die nimmer door den braafsten blanken bezeten worden". Vervolgens sprekend over de beschuldiging van partijdige rechtspraak: "zonder dat er een Regtbank van alleen zwarten, en kleurlingen word daargesteld, word deze laatste aantijging altoos, als afdoende bij de Geestdrijvers aangevoert". Hij noemt ook andere beschuldigingen van gekleurden, die niet dan als schandschriften moeten worden beschouwd, die de uiterste verachting verdienen. Straks moeten wij hier op terug komen bij de bespreking van het geval Koopman.



Later, in 1827, ontstaat een hevig conflict in de familie van gouverneur A. de Veer. Diens schoonzoon J. Ringeling wordt door zijn vrouw verlaten en tot opluchting van vele inwoners uit alle betrekkingen ontslagen. Hij schrijft een request aan de koning (een gedrukt stuk, deel VII, afdeling 3 stuk 17), waarop advies van Lammens wordt gevraagd. In 1832 breekt een hevig conflict uit tussen Faerber (landdrost van het opperdistrict Nickerie, dus het huidige Coronie) en het Hof. Faerber verzuimde een plantage op te geven als onderdeel van een erfenis en wordt hierom door het Hof vervolgd. Faerber vat dit op als een belediging. Hij is een invloedrijk man en weet zich ondershands door de gouverneur gesteund. Hij durft zich dan ook zeer beledigend over het Hof uit te laten, wat Lammens niet wenst te Jate? passerere. ^2fe V7, p. 105-ir//. Zn aife opzichten bnjftt men in Suriname weinig respect voor het Hof te hebben. De invloedrijke Europeanen kunnen zich niet schikken onder een onafhankelijk rechtscollege en de slaven en kleurlingen begrijpen de rechtsprocedures niet en nemen bij voorbaat aan, dat zij geen recht kunnen krijgen. i^K'j t Deel VIII heeft al een veel losser band met de mmoires in deel VI. Het journaal uit afdeling 1 is belangrijk om het anecdotische der aantekeningen. Hier spreekt niet de ambtenaar, maar de genteresseerde burger. Het journaal beslaat de jaren 1816 tot 1828. Zie ook hierbij de kronieken 1795 tot 1815, 1816 tot 1822 en 1833 tot 1835 in deel XII (afdeling 1, stukken 2-5). Het hier gegeven journaal is echter veel uitvoeriger, al blijven de aantekeningen op zichzelf summier. Regelmatig worden de binnengevaren slavenschepen genoteerd met het aantal slaven aan boord.



Door het verbod van de slavenhandel op Afrika was een intensieve inter-Carabische handel ontstaan. In 1820 bijvoorbeeld liepen 22 schepen binnen met tezamen een getal van 2938 slaven,








Nederlands West-Indische Gids

Voorhoeve J.


nl

Voorhoeve, J.



De handschriften van Mr. Adriaan Francois Lammens


DE HANDSCHRIFTEN VAN MR. A. F. LAMMENS 41 afkomstig van Martinique (12 schepen), Cayenne (2 schepen), St. Thomas (2 schepen), Brazili (1 schip), Guadeloupe (4 schepen) en St. Eustatius (1 schip). Verder vindt men aantekeningen over sla venmishandelingen en de daarop volgende processen, en aantekeningen over slavenopstanden (o.m. de grote samenzwering in Nickerie van 11 sept. 1821). Het journaal geeft een levendig beeld van het Surinaamse leven uit die tijd.



Oorspronkelijk stonden in Suriname naast elkaar het Hof van Civiele Justitie (een rechtscollege) en het Hof van Politie en Criminele Justitie (hoofdzakelijk een bestuurscollege). In 1828, in de loop dus van Lammens' ambtsperiode, werd een Hof van Civiele en Criminele Justitie gevormd, waarvan Lammens president werd. Dit verklaart dat hij in later jaren ook toegang kreeg tot de notulen van het Hof van Politie en Criminele Justitie (zie deel VIII, afdeling 2 en 4). De wisseling van bestuursindeling verklaart ook de eigenaardige opbouw van deel VIII.



De civiele processen uit deel VIII (afdeling 3 in het bijzonder) moet men lezen in verband met deel IX. Het belangrijkste voor het tijdsbeeld zijn wel de processen van vrije kleurlingen tegen blanken. In de slavenkolonie Suriname hadden de vrije kleurlingen in naam dezelfde rechten als de blanken. Het valt echter te betwijfelen of zij ook metterdaad dezelfde rechten konden laten gelden. Illustratief is het geval van een zekere kleurling Willem Adriaan Koopman, die wel het meest hardnekkig op zijn recht heeft gestaan. Hij schijnt omstreeks 1816 als handelaar en ondernemer snel vooruit gekomen te zijn, ten dele met geleende gelden. Hij begon met transacties, die voordien alleen door blanken werden gedaan. Toen hij op een gegeven moment niet in staat was enkele schulden op korte termijn te betalen, vroeg hij sursance van betaling aan. Dit werd door het Hof geweigerd.



Toen men tot executie wilden overgaan, bleek hij rechtsgeldige papieren te bezitten, die aantoonden dat een deel van zijn bedrijfskapitaal behoorde tot het vermogen van zijn huishoudster Maria Magdalena Schweikart. Het Hof weigerde deze bewijzen te erkennen en wilde toch tot executie overgaan. Koopman en zijn huishoudster procederen verder tot bij de Hoge Raad in Nederland en de minister van Kolonin. Zijn vrij gebrekkig geschreven brieven (VIII, afd. 3, folio io8ro-ii3vo, IX no. 41 en 45) zijn bijzonder interessant. De laatste brief van 41 pagina's aan de president van de Hoge Raad bevat de volledige petite histoire van Paramaribo, o.m. over de afgodische praktijken van blanken en vrije kleurlingen. Koopman schrijft over het bestaan van "een








Nederlands West-Indische Gids

Voorhoeve J.


nl

Voorhoeve, J.



De handschriften van Mr. Adriaan Francois Lammens


42 J. VOORHOEVE geduchte Cabaal partij ... welke de Mulat Koopman om verre willen smijten en vernietigen omdat hij als Een Couleurling onderneming doet welke men hier van geen Couleurling wil hebben".



Het is moeilijk en wellicht ook onmogelijk, om alleen uit deze gegevens een juiste indruk te krijgen van het juridisch aspect van de zaak Koopman. Koopman lijkt mij een handig zakenman, die niet voor minder oorbare praktijken terug schrok om zich te bevoordelen. Inderdaad schijnt men zijn snelle opkomst met lede ogen gezien te hebben. Ook uit andere processtukken kan men opmaken, dat de gemiddelde Europeaan weinig oog had voor het recht van een kleurling tegenover een blanke. Dit wil echter niet zeggen, dat de rechters van de letter van de wet behoefden af te wijken. Koopman kan zijn raadsman niet vertrouwen en maakt grote fouten. Hij richt zich tot de verkeerde instanties op een verkeerd moment in een moeilijk verstaanbaar Nederlands en met onjuiste (emotionele) argumenten. Een handig jurist moet gemakkelijk spel met hem gehad hebben. Maar evenzeer is waar, dat de onbevooroordeelde lezer de indruk krijgt, dat hier inderdaad onrecht geschiedde, zij het misschien minder duivels geraffineerd dan Koopman het zich inbeeldde. Zie ook nog een brief van Koopman in deel XI afd. 2, no. 21. r -; ,;...,*..,;;,,_:^ Lammens heeft zijn ambtsperiode als rechter bij het gemengd gerechtshof tot wering van de slavenhandel uitvoerig geadstrueerd in deel X. Bij het verdrag met Engeland na de Franse tijd was men overeengekomen de slavenhandel met Afrika te verbieden. Wij weten dat er wel een inter-Carabische handel bleef bestaan. Gemengde Engels-Nederlandse gerechtshoven werden ingesteld om de overtreders te straffen. De samenwerking tussen Nederland en Engeland liep op dit gebied niet altijd even soepel.



Engeland verdacht de Nederlandse rechters van weinig hartelijke sympathie voor hun streven. In Sierra Leone kwam het zelfs tot een openlijk conflict, waarin Lammens moet hebben bemiddeld. Engeland voelde zich de grote kampvechter voor de vrijheid der slaven en wantrouwde iedere samenwerking.



Lammens schijnt echter loyaal te hebben samengewerkt, al hield hij er allerminst abolitionistische ideen op na. Deel X no. 16 geeft de eerste veroordeling, namelijk van de schoener Las Nievas, waardoor 28 negers en 18 negerinnen als vrije mensen Suriname binnen kwamen.



Boeiend voor de ideenstrijd is vooral de briefwisseling tussen Lammens en de Engelse rechter C. E. Lefroy, sedert 12 mei 1819








Nederlands West-Indische Gids

Voorhoeve J.


nl

Voorhoeve, J.



De handschriften van Mr. Adriaan Francois Lammens


DE HANDSCHRIFTEN VAN MR. A F. LAMMENS 43 rechter in dit college. In deze correspondentie worden problemen van velerlei aard aangesneden betreffende slavenhandel en slavernij. Lefroy is een brandend idealist met weinig oog voor realiteiten, daarbij bijzonder trots op de houding van Engeland als voorvechter voor de rechten der negerslaven. De realist Lammens wijst hem op de houding van Engeland tegenover Oost-Indi en de daar wonende mensen. Lefroy verwijt Lammens, dat hij in deze zaken niet als mens, maar als blanke redeneert. Toch blijft de briefwisseling bijzonder hartelijk. Lefroy is een zeer genteresseerd man. Hij tracht Nederlands te leren en vraagt herhaaldelijk gehouden redevoeringen te lezen, waarop hij dan zijn critiek levert.



Lefroy wordt door de Encyclopaedic van West-Indi genoemd als de vermoedelijke schrijver van Ow/a/isst, a fo/c 0/ Z)w/cA Gwi'ana. Londen, 1826. In 1827, in een aanspraak tot het Departement tot nut van 't algemeen, fulmineert Baron van Heeckeren tegen dit anoniem verschenen geschrift. In de correspondentie van Lefroy bevindt zich nu een geestige anonieme verdediging tegen deze aanval. De geest van Outalissi verdedigt zich tegen Baron van Heeckeren. Wij kunnen de veronderstelling van de Encyclopaedic dus wel als bewezen beschouwen. Lefroy heeft dit stuk ter publicatie aangeboden aan het Departement. Bij mijn weten is het echter nooit gepubliceerd. In 1829 wordt Lefroy wegens zijn roman terug geroepen naar Engeland.



De delen XI en XII bevatten in tezamen 6 afdelingen een schat aan gegevens over Suriname. Het is niet mogelijk de aandacht te vestigen op alle belangrijke punten en wij moeten dus maar een vrij subjectieve keuze doen. Deel XI afd. 1 bevat de namen en bijzonderheden van alle ambtenaren en advocaten bij het Hof van Civiele Justitie in Suriname. In deze afdeling vindt men ook de stukken over de affaire John Bent. John Bent had gedurende het Engelse tussenbestuur een hoge positie ingenomen, zeer tot ongenoegen van vele planters. Hoewel zelf een vooraanstaand planter, bezat hij geen wantrouwen tegen het gemengde gerechtshof. Hij klaagde George Nicholson aan bij de Engelse rechter Lance, omdat Nicholson plannen smeedde om met geweld twee weggelopen slaven uit Berbice te laten terug halen. Lance Lance was benoemd in de plaats van de reeds genoemde rechter C. E. Lefroy, die zich met zijn roman Outalissi het ongenoegen van het Nederlandse gouvernement op de hals had gehaald en door Engeland te geroepen werd.








Nederlands West-Indische Gids

Voorhoeve J.


nl

Voorhoeve, J.



De handschriften van Mr. Adriaan Francois Lammens


44 J- VOORHOEVE stond op het punt naar Engeland te vertrekken en gaf de aanklacht door aan de gouverneur als vallend buiten zijn bevoegdheid. Het gouvernement beschuldigt Bent er nu van de Engelse jurisdictie te willen invoeren en een Engelse surveillance over inwoners die op Engels grondgebied zijn geboren. Alle weerzin tegen de Engelse bemoeienis met de slavenhandel en alle vrees tegen de vroeger zo machtige positie van Bent ontlaadt zich nu in een vreemde actie. Het burgerrecht van Bent wordt ingetrokken en hij wordt met uitzetting bedreigd. Nu hij als het ware vogelvrij is, wordt hij ook door anderen aangevallen. Tenslotte wordt hij zelfs met arrest bedreigd. Bent noemt de daad van de gouverneur onwettig en wordt tenslotte ook weer in rechten hersteld.



Deel XI afd. 2 no. 6 bevat de interessante kwestie rondom reverend Richard Austin.* Deze was in 1816 door gouverneur Van Panhuys uit het beheer over zijn plantages ontzet wegens ongeregeldheden en veelvuldige desertie op de plantage. Hij verzoekt na 3 maanden weer tot de administratie van zijn plantages te worden toegelaten, nu namelijk weer orde op zaken is gesteld.



De ware reden van dit verzoek zal de dood van Van Panhuys zijn geweest. Op 18 sept. 1816 wordt nu door het Hof van Civiele Justitie een onderzoek ingesteld op de plantage naar de oorzaak der ongeregeldheden. Deze commissie stelt uitdrukkelijk vast, dat zij ongaarne in gaat op klachten van slaven en een dergelijke i Deze kwestie moet in Suriname grote indruk hebben gemaakt. De pijnbank van Austin wordt genoemd in de roman OwtaWsst en ook M. D.



Teenstra noemt hem in zijn .By'drage /o< tie ware &escAowitrtwg' i>an de 200 Aoog' geroemde uitrejdtMg des CArts/endoms owder de Aetden i de Ao/onte Suriname, /oegewyd aa aWe Ai7aw/ro/>en (Amsterdam, 1844), op p. 8v.



Hij vertelt daarbij ook, dat Lammens dit geval had willen noemen in zijn aantekeningen over de kolonie Suriname, maar dit niet deed op verzoek van enkele ingezetenen, die predikanten onfeilbaar achtten. In een noot hierbij (p. 9-13) geeft Teenstra een vrij uitvoerige biografie van Lammens.



Het is aardig hierin de zeer critische Lammens beoordeeld te zien door de even critische Teenstra, die bovendien nog geheel anders dacht over de slavernij. Dat dit meningsverschil geen afbreuk deed aan zijn waardering voor Lammens, moge het volgende citaat bewijzen: "Hij [Lammens] was in mijn' tijd een der eerlijkste en verdienstelijkste ambtenaren der kolonie, doch tevens een der meest miskende, omdat hij gebreken onbewimpeld durfde bestrijden. ... Hoe kan het ook anders zijn dan dat de stijve, eigenzinnige L. bij de meer buigzame vleijers niet in den smaak viel ? Doch wij zullen den grijzen patriot steeds bijzonder hoog blijven achten, ook daar waar wij in denkwijze mogen verschillen".








Nederlands West-Indische Gids

Voorhoeve J.


nl

Voorhoeve, J.



De handschriften van Mr. Adriaan Francois Lammens


DE HANDSCHRIFTEN VAN MR. A.F. LAMMENS 45 procedure over het algemeen afkeurt. Hier moet de commissie echter verklaren met afgrijzen de gevolgen van de strenge regering van Austin te hebben aanschouwd. Zij acht het onbegrijpelijk hoe deze uitgeteerde slaven nog enig werk kunnen verrichten.



In 1823 wordt Austin bij wijze van proef weer tot de administratie toegelaten, hoewel hij volgens de gouverneur op grond van het rapport van 1816 vervolgd had kunnen worden.



In dezelfde afdeling (no. 11) vindt men een rechtszaak naar aanleiding van het dansen van de Congo Tombe. Een vriend van de eigenaar sloeg een verklede negerslaaf dood, denkende dat hij een watramama (watergodin) voor zich had. Afdeling 3 van deel XI bevat o.m. zeer uitvoerige aantekeningen van verschillende zijden over de agio (het verschil in waarde tussen het Nederlandse en Surinaamse geld). Zie de stukken 24-33. Afdeling 4 bevat gegevens over zeer verschillende onderwerpen. Stuk no. 4 bevat een sleutelnovelle over een reis naar Berg en Dal in 1825, waarbij enige heren een eigenwijs en hoogmoedig heertje op zijn nummer hebben gezet. No. 7 bevat interessante gegevens over de Creoolse schilder G. Schouten.



Deel XII bevat vooral statistische gegevens. In afdeling 1 vindt men uitvoerige aantekeningen voor een journaal van de belangrijke gebeurtenissen over een groot aantal jaren. Verder statistieken van overledenen te Paramaribo, van de uitvoer van producten over verschillende jaren, overzichten van de bevolking met preciese onderverdeling naar de godsdiensten, verder verkooprekeningen, etc. Afdeling 2 geeft o.m. een uitvoerige lijst van placcaten. Onder no. 6 vindt men in deze afdeling de instructies aan de posthouder bij de Aucaners in 1805, met het rapport van de posthouder. In dit rapport vindt men een opgave van alle dorpen met hun kapiteins en geschatte bevolking en aantekeningen over hun levenswijs en godsdienst. Ook vindt men hier lijsten van Saramaccanerdorpen en Moesingadorpen. Verder nog een preciese lijst van de uitdeling aan de bosnegers in 1811 met opgave van de kosten der geschenken.



Met deze delen zijn de mmoires en bijgevoegde stukken afgesloten, tenzij men de portefeuille met losse stukken (zie deel XVII) hier nog toe wil rekenen. Deze portefeuille bevat stukken, die om enige reden niet in het overige werk werden opgenomen.



Meestal vindt men hierin losse aantekeningen van Lammens zelf, bijvoorbeeld over gelezen boeken. Interessant is een dertig pagina's tellend manuscript getiteld Fan ie /n^ianen door Johannis








Nederlands West-Indische Gids

Voorhoeve J.


nl

Voorhoeve, J.



De handschriften van Mr. Adriaan Francois Lammens


1 4 J. VOORHOEVE Sneebeling, wellicht dezelfde als de directeur van een plantage in de Para tijdens het verblijf van Lammens in Suriname. Hij is zeer nauw in contact gekomen met de Indianen, die zich gevestigd hadden op de verlaten plantage Belair (in de tijd van Lammens reeds een militaire post geworden). De schrijver noemt het jaar 1755. Zeker schrijft hij uit eigen directe ervaring, zeer uitvoerig over de practijken van een Indiaanse medicijnman, die hij 's nachts in het bos is gevolgd en bij diens geestenbezweringen heeft bespied. Wij weten niet hoe Lammens aan dit geschrift (een afschrift in de hand van Lammens) is gekomen.



In dezelfde portefeuille bevindt zich ook een manuscript 7/oto//tng n Stm'name, geschreven door een zekere Van Cleef.



Tenslotte de reeds genoemde correspondentie tussen W. P. van Stockum en Lusac over de nalatenschap van Lammens en een afschrift van het testament van Lammens.



Deel XIII en de delen XIV-XVI bevatten twee manuscripten van Lammens, die hij voor de druk had gereed gemaakt. De correspondentie tussen de heren Van Stockum en Lusac handelt bijna geheel over een mogelijke uitgave van deel XIII. Dit deel komt ook nu nog wel voor uitgave in aanmerking. Het bevat een beschrijving van Suriname in 5 afdelingen. De eerste afdeling is het belangrijkst en bevat Geograpnie, Steti&rcs, jredas ? ,?fwoonten vooral van Paramaribo. De tweede afdeling bevat een beschrijving van diverse expedities naar het binnenland. De derde afdeling behandelt de natuurlijke historie van Suriname in het kort; de vierde afdeling handelt over koloniale belangen en in de vijfde afdeling worden enkele gehouden redevoeringen in extenso meegedeeld. In hetzelfde manuscript vindt men nog, opnieuw gepagineerd, een bundel Foor/eztngen in A< n< i>an '* o/gemeen, gevolgd door een rede getiteld De Surinamer, waarvan niet blijkt of hij ooit gehouden werd.



In de SMrtnoamscAe ^4/mana^ van het jaar 1820 vindt men onder het mengelwerk op p. 17-28 een rubriek: 'Plaats-beschrijving, zoomede over de zeden en gewoonten van Suriname'. Deze rubriek wordt voortgezet in de SwrinaamscAe ,4/mtfnaA: voor het jaar 1821 (Mengelwerk, p. 1-26) onder de titel: 'Plaats-beschrijving, alsmede over de zeden en gewoonten van Suriname'.



Uit de voorrede tot deel XIII blijkt Lammens de schrijver van deze rubriek. Het was zijn bedoeling deze rubriek in 1822 te vervolgen. Het manuscript ging echter bij de brand van 1821 verloren. Lammens schijnt toen het idee opgevat te hebben tot een








Nederlands West-Indische Gids

Voorhoeve J.


nl

Voorhoeve, J.



De handschriften van Mr. Adriaan Francois Lammens


DE HANDSCHRIFTEN VAN MR. A. F. LAMMENS 47 uitvoeriger bewerking van dezelfde stof in een afzonderlijk boekwerk.



Het eerste hoofdstuk van deel XIII is het uitvoerigste en het belangrijkste. Wij bezitten slechts beschrijvingen van Suriname uit de 18de eeuw. Na Pistorius is dit de enige volledige beschrijving uit later tijd. Lammens was bovendien een bijzonder goed opmerker met een brede belangstelling. Hij beschrijft zelfs de handbeweging der negerinnen te Paramaribo bij het groeten.



Verder beschrijft hij de bouw van Paramaribo, de bouw en inrichting van de verschillende typen huizen. Interessant is vooral zijn beschrijving van de kleurspanningen in Paramaribo. De blanken stellen over het algemeen de neger boven de mulat (Lammens zelf wegens zijn huwelijk natuurlijk niet). De kleurling voelt zich echter boven de neger verheven: hoe lichter van kleur, hoe hoger hij zich voelt. Vrije negers voelen zich echter verheven boven de kleurlingen. Lammens geeft een uitvoerig en bij mijn weten eerste verslag van deze kleurspanningen in de samenleving.



Hij schrijft verder over het ook uit andere werken bekende systeem van huishoudsters, de beleefdheidscoden in Paramaribo, de begrafenisgewoonten van de verschillende groepen, de dagindeling, de prijzen van eetwaren, de betekenis van kralen, sieraden en hoofddoeken, de doe, het sociale leven, de naamgeving der slaven, hun godsdienst, kleding en taal. Deze kleine opsomming moge voldoende zijn om aan te tonen, dat dit eerste hoofdstuk uitermate belangrijk is voor de nadere kennis van het vroegere leven in Paramaribo.



In het tweede hoofdstuk worden enkele uitstapjes naar het binnenland beschreven: 1. naar de Commewijne en omliggende kreken (hierin een zeer preciese beschrijving van een danspartij met gebruikte instrumenten), 2. naar de Aloesoebanjaval in de Suriname-rivier (met beschrijving van het gezang in de boten en een feest op Berg en Dal), 3. naar de Para (met beschrijving van een Indiaanse dans), 4. naar Coronie, Nickerie en Demerara (met vergelijking tussen Demerara en Suriname in het voordeel van eerstgenoemde), 5. naar de beneden Saramakka (met o.m. beschrijving van de post Groningen), 6. naar de boven Saramakka.



Het derde en vierde hoofdstuk zijn niet bijzonder belangrijk naast wat toen reeds over Suriname bekend was. Het vijfde hoofdstuk bevat vier in het Departement tot nut van 't algemeen gehouden redevoeringen over Surinaamse problemen. Lammens








Nederlands West-Indische Gids

Voorhoeve J.


nl

Voorhoeve, J.



De handschriften van Mr. Adriaan Francois Lammens


48 J. VOORHOEVE spreekt hier over de sterfte onder de negerbevolking van Suriname, over Europese kolonisatie, over de brand van 1821 en over een spreuk van Horatius. Behalve de tweede redevoering zijn deze ook gedrukt in de Berichten van het Nut.



De delen XIV-XVI vormen n geheel. Deel XIV geeft in twee afdelingen een vrijmoedige critische beschouwing over het bestuur van Suriname gedurende twee opeenvolgende tijdperken.



Deel XV bevat relatieven tot de eerste afdeling, deel XVI relatieven tot de tweede afdeling. Deze relatieven zijn nu echter door verwijzing in voetnoten geheel in de tekst opgenomen en niet slechts los bij de tekst gevoegd, zoals in de mmoires. Het is heel boeiend om te zien, hoe een onafhankelijk man als Lammens de bestuurders beoordeelde. Hij bezat als tijdgenoot natuurlijk niet alle gegevens. Hij had bijvoorbeeld geen inzage van de correspondentie tussen de gouverneur en de minister van Kolonin en moest dus maar gissen, wat deze correspondentie kon bevatten. Aan de andere kant kende hij de bewindhebbers persoonlijk, kende hun kracht en zwakheid. Vooral om deze persoonlijke opmerkingen over de bewindhebbers en hun beleid, lijken ons deze vrijmoedige aanmerkingen voor ons van belang.* Uit het voorgaande is wel gebleken hoe weinig waardering Lammens bezat voor de persoon van gouverneur Vaillant. In dit werk blijkt Vaillant zijn zeer speciale zondebok te zijn. Hij raakt niet uitgesproken over het verwerpelijk karakter van de man. Bijzonder grote waardering voor zijn medeambtenaren had Lammens ook niet. Van de fiscaal Van Meerten weet hij weinig goeds te vertellen. Zo passeren alle hoge ambtenaren de revue: een waarlijk zelfstandig man met eigen oordeel en persoonlijke moed vindt Lammens daar niet onder. Deze voortdurende critiek doet vermoeden, dat Lammens in het ambtenaarlijke een teleurgesteld mens is geweest, die zich tot hogere posities geroepen voelde, maar door mensen van volgens hem geringere capaciteit voorbij is gestreefd. Dit wil natuurlijk ook weer niet zeggen, dat hij volkomen ongelijk had en deze aantekeningen 1 Frater M. F. Abbenhuis (die het werk van Lammens geraadpleegd had in verband met zijn opstellen over de missiegeschiedenis) zond een afschrift van Lammens' beoordeling over de bestuursperiode van gouverneur Van Panhuys aan diens nazaat L. C. van Panhuys, die dit afschrift publiceerde en besprak in een artikel 'Mr. Lammens over het bestuur van Suriname in 1816', W.7. Gids j6, 1934, p. 151-162.








Nederlands West-Indische Gids

Voorhoeve J.


nl

Voorhoeve, J.



De handschriften van Mr. Adriaan Francois Lammens


DE HANDSCHRIFTEN VAN MR. A. F. LAMMENS 49 onbetrouwbaar zijn. Ook deze aantekeningen lopen tot het jaar 1835. In dat jaar namelijk kreeg Lammens eervol ontslag. Hij vertrok naar Nederland, waar hij in 's-Gravenhage van zijn pensioen genoot tot zijn dood in 1847. Over deze laatste periode vindt men in zijn aantekeningen geen nadere gegevens. SUMMARY THE MANUSCRIPTS OF ADRIAAN FRANCOIS LAMMENS The present article is the first result of the author's research in the collection Surinamica of the 'Surinaams Museum'. It deals with the manuscripts of Mr. Adriaan Francois Lammens, who was President of the Civil Court of Surinam in the beginning of the 19th century.



A concise description of the seventeen volumes is given. According to the author the manuscripts contain a wealth of valuable material about Surinam, throwing much light on various phases of the political, judicial, and social life of the country at the period concerned.



\\ i ._:; : :.-;: i_: '; / - __.:. .:.-,...



*__ -_. v c; .. .: : -. .-.'.. ,,-.



;'S _'.' ff( 'I >_.'_:_'':_' I"t .'"-. -fi' ;'" ''..>' si'.1 " : J _ ..." !_,:,. i|! .- \,!U.--> i-.r'i '-,-.. 1^' >* 1








Nederlands West-Indische Gids

Voorhoeve J.


nl

Ahlbrinck, W.



Een bezoek aan het museum in Costa Rica


W. AHLBRINCK EEN BEZOEK AAN HET MUSEUM IN COSTA RICA OUDHEIDKUNDIGE VERWANTSCHAP TUSSEN MIDDEN-AMERIKA EN SURINAME Ik heb het geluk gehad het 33ste Internationaal Americanistencongres te San Jos in Costa Rica, in juli 1958, te mogen bijwonen.



Twee gebouwen der universiteit werden door de Regering hiertoe afgestaan. Een week lang traden in de verschillende lokalen gelijktijdig geleerden op en hielden hun voordracht, geleerden van 40 verschillende nationaliteiten, voordrachten over archeologie, etnologie, linguistiek, geschiedenis, enz.; elk onderwerp echter dat zij bespraken betrekking hebbend op Amerika, Noord-, Zuid- of Midden-Amerika.



Je doet een keuze: waar iets van je gading besproken wordt, ga je luisteren. Zo schiet er tijd over, niet alles interesseert je.



Maar dan is er het Museo Nacional met zijn schat van opgegraven voorwerpen uit het oud verleden dat je roept, dringend uitnodigt. Al die tentoongestelde voorwerpen, kunstprodukten en ordinaire huiselijke dingen, van godsdienstige of profane aard, afkomstig van Costa Rica en omliggende landen, uit eeuwen en eeuwen die voorbij zijn, houden hier in de zalen ook hun bijeenkomst, hun congres. Elk object heeft het zijne te vertellen, elk houdt zijn voordracht.



Interessant voor hem die weet te verstaan.



Ik heb herhaaldelijk het museum bezocht. Een fors gebouw, eertijds een fort. De zalen zijn fris, maar ook donker. Zonder de lampen zag je midden op de dag van menige uitstalling niet veel.



De Costarikeinen zorgen er wel voor de kennis van hun oude cultuur door middel van hun cultuurobjecten de mensen van de huidige tijd bij te brengen. Ze beginnen al met de kinderen. Elke keer dat je er kwam, stond in deze of gene afdeling een groep schoolkinderen onder leiding van onderwijzers. Er was ook iemand die verklaring gaf. Voor volwassenen, inwoner en vreemdeling, heeft het museum zijn publikaties.



Na de reorganisatie in 1953, waardoor het museum onder het Ministerio de Educacin Pblica ressorteerde, verscheen de eerste








Nederlands West-Indische Gids

Ahlbrinck, W.


nl

Ahlbrinck, W.



Een bezoek aan het museum in Costa Rica


EEN BEZOEK AAN HET MUSEUM IN COSTA RICA 51 publikatie: 2TJ ode ^rtfco/omWno <fe Costa 7?tca door Carlos Balser. In het voorwoord heet het o.a.: "De administratie van het museum heeft het plan opgevat geleidelijk een serie verhandelingen uit te geven, betrekking hebbend op de collecties en eventuele tentoonstellingen van het museum". En: "Het is ons doel op populaire wijze te belichten sommige details van ons doen en laten, hetzij uit voor-columbiaanse tijden, hetzij uit het niet zo verre verleden, hetzij zelfs uit het heden". En verder: "Wij wensen door deze diepere, vollediger uiteenzetting de hle wereld gelegenheid te geven onze cultuur te leren kennen".



Is men die belofte nagekomen?



Welke en hoevele publikaties na de eerste van Carlos Balser gevolgd zijn, weet ik niet. Maar dit jaar, 1958, verschenen er minstens twee. Tussen de uitgaven van 1953 en die van 1958 is groot verschil. Die van 1953 is eenvoudig, alhoewel de foto's talrijk zijn en afgedrukt op glad papier. Maar die van 1958 zijn luxe-uitgaven. Groot formaat. In een der twee zelfs kleurafdrukken. Het 33ste Americanistencongres, dat dit jaar in Costa Rica gehouden zou worden (en ook gehouden is), heeft tot die luxe-uitgaven aanleiding gegeven.



Genoemde luxe-uitgaven zijn: Zn/rorfwdton to rf/w /4 rcAoeo/ogy 0/ Costa .Rtca door Doris Stone, de voorzitster van het 33ste internationale congres van Americanisten en 77jc -doortg-tna/ Meta/z0or& tn tffe /s^Awtaw iegton 0/ Awcnca door Doris Stone & Carlos Balser.



Deze drie publikaties bespreken alle in het museum uitgestalde voorwerpen, die naar de streek van het land waar ze gevonden werden verdeeld worden in twee hoofdgroepen: die van het hoogland en die van het laagland.



In het laagland, het Karabisch gebied (om de Karaben die ook in de Guyana's wonen spreekt dit gebied je het meest aan), is om haar archeologische vondsten het meest beroemd de streek genaamd de 'Linea Vieja'. Uit die vondsten blijkt dat Linea Vieja al vr Columbus' tijd een handel bezat, die zich uitstrekte tot ver over de huidige politieke grenzen. Het had relaties o.a. naar het Zuiden toe met Panama, Columbia en de Antillen.



Voorwerpen in die landen gevonden, vindt men ook hier. Linea Vieja wordt dan ook vergeleken met een bazaar. De archeologen noemen de streek: het tentoonstellingsgebied van Costa Rica.



Strekte de invloed van Costa Rica zich ook uit tot de Guyana's, inzonderheid tot Suriname ?








Nederlands West-Indische Gids

Ahlbrinck, W.


nl

Ahlbrinck, W.



Een bezoek aan het museum in Costa Rica


52 W. AHLBRINCK Het is niet onredelijk zulks te veronderstellen.



De 'Linea Vieja' is een streek van zware regenval en vele rivieren. Woonplaatsen, graven, handelswegen moesten beschermd worden tegen het water. Om haar terpen is daarom de streek opvallend. Die terpen hebben aan haar voet stenen als afweer tegen erosie. In Las Mercedes is zelfs een hele groep van terpen opgeworpen in een 'swamp'. De muur die de terpen omringt, heeft dan ook meer lagen steen. Het binnenste is opgevuld met zand. De terpen zijn onderling en met een waterput verbonden door een keisteenweg; 50 tot 60 meter van de woningen is het kerkhof.



Ook elders in Costa Rica, meer naar het Zuiden toe tegen Panama aan, komen die bewoonde terpen voor, zo in het deltagebied van de Diquisrivier en in het gebied noordelijk van de Potrero Grande.



Nu .... volgens de recente opgravingen van Dr. Geijskes op de zogenaamde Hertenrits nabij Wageningen, woonden er in de oude tijd in Suriname ook Indianen midden in het moeras. Ook zij maakten verhogingen, terpen. Vreemd doet het ons mensen van deze tijd aan. Heel gewoon echter schijnt 'het terpen opwerpen' eertijds geweest te zijn in die gebieden waar het water overvloedig was. Uitwisseling van ideen schijnt er dus te zijn geweest, gelijkheid o.a. in woningbouw was er zeer zeker.



De voorwerpen van het museum worden naar gelang het 'materiaal', waaruit ze vervaardigd zijn, tot 4 klassen teruggebracht.



De grondstof is: 1) (gebakken) klei; 2) vulcanisch gesteente; 3) edel- en sierstenen; 4) metaal (vooral goud).



Die voorwerpen beschouwend, valt onmiddellijk de onmetelijk grote afstand op tussen de ontwikkeling van de eertijdse Guyana-Karab en de Karab uit noordelijker landen, zeg van Costa Rica. Let alleen maar op het materiaal, dat men gebruikte! De Guyana-man schijnt enkel te hebben gekend klei, hout, gebeente en tanden tot het vervaardigen van hetzij het noodzakelijke huisraad, hetzij vermaaks- of versieringsvoorwerpen. Vulcanische steen of andere steen, edelsteen, goud schijnen hem onbekend.



Een greep doe ik uit al die voorwerpen, om de lezer enig idee ervan te geven. i) VOORWERPEN VAN VULCANISCHE STEEN : afmeting vanaf enkele centimeters tot 1,51 meter hoogte.



De man draagt een stenen bijl; een menselijk hoofd, krijgstrofee hangt








Nederlands West-Indische Gids

Ahlbrinck, W.


nl

Ahlbrinck, W.



Een bezoek aan het museum in Costa Rica


EEN BEZOEK AAN HET MUSEUM IN COSTA RICA 53 aan zijn gordel. Of een zittende figuur, de armen gevouwen op de opgetrokken knien in contemplatieve houding. De laatste figuur wordt met medicijnman (piaiman) aangeduid. Soms zijn op de mannelijke figuren ornamenten aangebracht: halssnoeren, armbanden, enz. Of het haar is kunstig opgemaakt. De vrouwelijke figuren dragen gewoonlijk geen sieraad. Met elk van haar beide handen houdt zij n van haar borsten op.



O//tfrsten: Ronde steenblokken, rijkelijk met inschriften voorzien, de bovenzijde geffend, eer min of meer uitgehold voor ontvangst van het slachtoffer. Het blok heeft een diep-uitgekapte goot voor afvoer van het bloed.



Gra/stenew: Vlakke stenen platen tot 2 meter lang. Alle vier de kanten van de plaat hebben een rand van menselijke koppen in hoog relif als versiering.



Afaa/sten^n: Tot 3/4 meter hoogte. Het onderstuk stelt soms een gestyleerde poema of aap voor; het bovenstuk het vlak, waarop men het produkt (aardvrucht, cacao, mais, enz.) tot moes of meel wreef is effen of gerimpeld, met of zonder rand, naar gelang het produkt vorderde.



AfoWtfn: De handvaten van het mortier, het handvat van de stamper, stellen vaak een dierenkop voor.



ATosAers: Een stenen masker (ook in goud komen de maskers voor) werd soms de dode in het graf over het gelaat gelegd.



By'Zew: Dezelfde soort stenen bijl als ook in Suriname overvloedig gevonden wordt.



F/u<;'es en oAartna's: Er zijn fluitjes met 4 of 6 gaatjes, waaruit men 12 of 18 tonen kan halen. 2) VOORWERPEN VAN EDEL- EN SIERSTENEN De edel- en sierstenen van Costa Rica zijn: groene smaragd, paarse amethist, melkwitte o paal, agaat, turkoois, jadeet en nefriet, lazuursteen, enz.



De edel- of siersteenvoorwerpen stellen voor: menselijke figuren, dieren (kikker, kruipend gedierte, vogels, o.a. arend, guyak en vissen), kralen en staafjes, al of niet met insnijdingen of relifwerk versierd.



Fluitjes zelfs komen voor.



Hoe en waar op het lichaam de edelsteenornamenten gedragen werden, leren ons de stenen of houten voorstellingen van hun afgoden. Meestal treden zij op als hangers op de borst, aan de neus, aan het oor, zelden om de polsen. De ornamenten van groter afmeting waren uitsluitend voor de afgoden.



Opvallend is, dat de meeste edelsteenornamenten voorkomen in s/etKwAyV-fOfw. Over deze ornamenten het volgende: Op bepaalde tijden, verband houdend met de maanstand, werden mensen aan de goden geofferd (40.000 per jaar). Om die offers, als de ure van offeren kwam, bij de hand te hebben, trok men geregeld ten strijd. Met de scherpe stenen bijl opende men de borst van het slachtoffer. Men nam vervolgens het hartebloed, het enig voor de goden passend voedsel. De stenen bijl werd in edelsteen als sieraad nagemaakt, in kleinere afmeting natuurlijk. Geleidelijk kwamen er ornamenten op. Terwijl de uiterlijke vorm van 'bijl' bleef, nam de ornamentiek toe. De oorspronkelijke idee van 'bijl', voornaam snijwerktuig bij de godsdienstoefening, verdween, maar het 'godsdienstige' van de bijl bleef aan het ornament hangen.








Nederlands West-Indische Gids

Ahlbrinck, W.


nl

Ahlbrinck, W.



Een bezoek aan het museum in Costa Rica


54 W. AHLBRINCK De bijlen en bijltjes werden symbolische amuletten. Speciale amuletten voor speciale groepen van mensen: edelen, priesters, krijgers, voor elk individu, heel kleine bijltjes bijv. voor pasgeborenen.



De middelen, om de edel- en sierstenen te bewerken, waren allerprimitiefst: water, zand of steengruis, de huidenzaag, de boog-boor.



De zaag is niets anders dan een stuk tot koord gedraaide ruwe huid.



Dit koord werd met beide blote handen als een 'zaag' voortdurend op en neer gehaald. Steeds op dezelfde plek van de steen natuurlijk. En met constante toevoeging van water en gruis.



De fcoog-fcoor ook al zo'n primitief instrument was voor mij een openbaring. Ze verklaart, hoe eertijds onze Indianen de harde 'dierentanden' doorboord kregen, om ze tot halssnoeren aaneen te kunnen rijgen. Het instrument lag nu voor me. Prof. W. Saake uit Sao Paulo (Brazili) verklaarde mij het gebruik ervan. De boog-boor was in de oudheid over de beide Amerika's verspreid. Zelfs de Eskimo's in het hoge Noorden kenden ze. Aldus weer de professor. Ik spreek over deze boor verderop, waar ik alle mij bekende primitieve werktuigen, eens of nu nog in gebruik in Suriname, voor de duidelijkheid achtereenvolgens opsom en (in het kort) bespreek.



Het polijsten geschiedde middels een harde steen of een harde op bamboe lijkende stok en wilde bijenwas. 3) VOORWERPEN VAN METAAL Het metaal, dat in de pre-columbiaanse tijd in Midden-Amerika tot sieraden werd verwerkt, was goud. Dit was hoofdzakelijk afkomstig van pepieten. Meestal werd het goud gemengd met koper en soms met een klein percentage zilver. Dit mengsel wordt doorgaans 'tumbaga' genoemd, afgeleid van het maleise woord 'tembaga' dat koper betekent.



Tgfl GsJaffl&i 8p fjjfl Ms sa laatste fi ifl Css fa ysst 22fl al zette, zag hij vele van die gouden sieraden. En dit was voor hem een aanleiding het land 'Costa Rica' (= Rijke Kust) te noemen.



Linea Vieja is bekend om kleinere voorwerpen, maar van het allerhoogste goudgehalte. Die voorwerpen stellen wederom voor: menselijke figuren (hoofdmannen), vogels, kikkers, enz. Veel voorkomend, en vandaar zeer bekend, zijn de 'arenden'. Het gouden sieraad stelt een vogel voor met uitgespreide vleugels. Maar het is de arend niet, het is de aasgier.



De meest voorkomende methode, om genoemde beeldjes te fabriceren, was wat men noemt 'the lost wax process', een der oudste in de wereld bekende methodes om beelden te gieten. Bijenwas en hars werden gemengd en tot het gewenste beeld geboetseerd. Dit wassen beeld werd omgeven met een mantel van klei en hars, waarin afvoergaten waren aangebracht. Het geheel werd nu verhit. Het wassen beeld smolt en liep door de afvoergoten weg. In de achtergebleven holte werd dan het gesmolten goud gegoten. Het vuur, dat het goud in een pot smelten moest, werd zonder onderbreken opgejaagd door vele mannen, die door lange pijpen wind toebliezen. 4) VOORWERPEN VAN GEBAKKEN KLEI Hebben de oude Guyana-Karaben vermoedelijk al niet gewerkt in steen, edelgesteente en goud, op het gebied van pottenbakkerij stonden ze mogelijk hun man.








Nederlands West-Indische Gids

Ahlbrinck, W.


nl

Ahlbrinck, W.



Een bezoek aan het museum in Costa Rica


EEN BEZOEK AAN HET MUSEUM IN COSTA RICA 55 Is er connectie tussen Guyana en Midden-Amerika ?



Vergelijken we de 'hedendaagse' produkten onzer Indianen met de 'prehistorische' te Costa Rica, dan spreekt het vanzelf dat de bewijzen van onderlinge relatie, van mogelijke verwantschap, maar zeer mager kunnen zijn. Waar men vanuit de civilisatie voorwerpen zowel nuttige als fraaie relatief gemakkelijk krijgen kon, nam geleidelijk de inspanning, om met primitieve middelen iets kunstigs te fabriceren, af. Toch vindt men wel iets.



Onder de in Costa Rica opgegraven 'oude' voorwerpen komen ook de kruikj es voor, twee of drie in getal, die onderling met gebakken banden of hengsels verenigd zijn. Onze Karaben en Arrowakken bakken ze 'hedendaags' nog. De Karaben noemen ze: 'as-munisi' (= van hetzelfde bloed). Wij zouden ze tweeling, drieling noemen. Dat soort kruikj es schijnt in de oudheid overal verspreid te zijn geweest. Het land van oorsprong moet Peru zijn.



Ik zag onlangs nog langs de spoorbaan een door een onzer Indiaansen geboetseerde pot, die op een van zijn flanken een gestyleerde mensenkop vertoonde. Je zou de pot zo in de uitstalkasten van Costa Rica kunnen plaatsen. Hij vloekte er niet.



Kleinere voorwerpen: fluitjes, als te zien in Costa Rica, bakten onze Karaben ook. De tegenwoordige Karaben weten het nog, en noemen ze: 'kio-kio'; ze dienen om konijnen te lokken.



Maar of zij ze nog maken kunnen ?



Duidelijker verband tussen de Guyana's (Suriname) en Midden-Amerika vermoed ik zou kunnen aangetoond worden, indien we door middel van opgravingen maar meer oud, 'pre-columbiaans' materiaal te onzer beschikking hadden. Door opgravingen ook verkrijgt men in Costa Rica de gouden, stenen en keramische produkten. Soms vindt men in de een of andere hoek van het graf een speciaal uit stenen vervaardigde nis, waarin allerlei keramische produkten bijeengebracht zijn: een verzameling van potten, schotels en kleinere voorwerpen van de meest uiteenlopende aard. Doch wij in Suriname zijn met opgravingen maar amper begonnen.



Overeenkomst in elk geval, en ook frappante overeenkomst, vertonen de door Dr. Geijskes opgegraven voorwerpen van de Hertenrits bij Wageningen. Koppen van mens en dier o.a., in klein formaat, met allerscherpste gelaatstrekken delfde hij op.



En let nu op de in Costa Rica opgegraven potten of schotels, op die soort schotels nl., die op drie of vier poten staan. Langs heel de Atlantische kust graaft men exemplaren op. Aan de top van deze potten bevindt zich een kleine uitspringende figuur, een








Nederlands West-Indische Gids

Ahlbrinck, W.


nl

Ahlbrinck, W.



Een bezoek aan het museum in Costa Rica


56 W. AHLBRINCK mensen- of dierenkop voorstellend. Deze figuren insgelijks met allerscherpste gelaatstrekken. De koppen, opgegraven door Dr.



Geijskes, en die van Costa Rica gelijken sprekend op elkaar.



Onze huidige Indianen boetseren en bakken ze zo niet meer. De oude Indianen kenden en deden het.



Hadden er ook in ons land meer opgravingen plaats gehad, wie weet wat rijk materiaal ter vergelijking naar boven gebracht was! Op hoe grote overeenkomst men wijzen kon! Interessant is nog, nu ik van schotels en potten spreek, hierbij op te merken, dat de poten van die schotels vaak hol zijn. En in die holte bevindt zich een gebakken bolletje. Je kunt die schotels als 'rammelaar' gebruiken. Kleinere gaten in die poten bevorderen nog de helle klank. Ze doen denken aan de 'karawasi', de dansrammelaar, van onze huidige Indianen: een mandje, waarin zich harde joro-joro-pitten bevinden. Het mandje is bevestigd aan de top van een stok. Al voortstappend stoot men stevig met de stok op de grond en de harde pitten gaan rinkelen. Die schotels met rinkelende poten waren echter praktischer. Twee vliegen in n klap. Je dronk eruit en je danste ermee. En tegelijkertijd bevorderde het een het ander en het ander het een: de drank de dans, de dans de drank.



En hiermee heb ik mijn overzicht voltooid, de relatie tussen de Guyana's en Midden-Amerika trachten aan te geven. Wat nu het eerste betreft: overzicht van de opgegraven en tentoongestelde voorwerpen: .... wel een armzalige kijk die ik de lezer op die zeldzame collectie gaf! Voorwerpen, vele ervan, van eeuwen en eeuwen terug! Volgens radio-carbon-onderzoekingen zijn sommige 950 jaar oud. Ik meen zelfs dat de cataloog ergens spreekt van voor Christus' tijd. Voorwerpen van het allerkostbaarste materiaal: goud en edelsteen. Ik zag altijd een drietal flink gewapende politieagenten (militairen?) staan bij de zaal, waarin die sieraden uit goud en edelsteen lagen. Van de allerfijnste, allerkunstzinnigste afwerking! Ik erken tot een betere weergave grif mijn onmacht.



Wat ik nu na de bespreking van de 'vervaardigde' voorwerpen nog wel interessant vind, is ook een woordje te zeggen over de 'gereedschappen en werktuigen' (hoe deftig klinken die woorden!), waarover men beschikken kon. Ik heb dan hierbij niet zozeer de oude volken van Costa Rica op het oog, als wel de Indianen van Suriname. Vooral die, welke zijn uitgestorven: de Wayari-








Nederlands West-Indische Gids

Ahlbrinck, W.


nl

Ahlbrinck, W.



Een bezoek aan het museum in Costa Rica


EEN BEZOEK AAN HET MUSEUM IN COSTA RICA 57 koele's, of die nog leven maar totaal van de civilisatie gespeend zijn: de Wama's. Zij mogen dan die dingen gebruikt hebben voor huiselijke doeleinden, voor verzorging van het lichaam of uitoefening van ambachten. Costa Rica bracht ook hier enige opheldering.



De stenen fti/7: Ieder kent die. Ook Costa Rica heeft ze. 'Dondersteen' noemt de volksmond ze. 'Dondertand' (konomeru yrimbo) de Karab. Zo'n bijl komt je niet erg scherp voor. Kun je daarmee werken, vraag je je af. Toch was de stenen bijl die elk der drie mannen (Wama's) in de Oelemari bij zich had, die dus aktueel nog in gebruik is, eer minder scherp dan vele der beneden in ons land gevonden exemplaren. De bijl, d.i. de houten steel met de daarin vastgeklemde steen, heeft de afmeting van onze gewone handbijl. Op twee punten valt onze aandacht: 1) de bijl hier in Suriname en ginds in Costa Rica, zijn hetzelfde wat vorm, bewerking en afmeting betreft; 2) de voor het leven allernoodzakelijkste bijl leverde in Costa Rica een amulet. ifrf m: De Wamavrouw in de Oelemari gebruikte bij het maken van een drinkbak uit een palmschede (de drinkbak krijgt het voorkomen van een miniatuurbootje) een bamboelatje, aan weerszijden scherp geslepen.



De sc/war: Malawni, de laatste der Wayarikoele's, gestorven in 1938, zeide: Wij knipten de haren met de tanden van de pireng.



De haren vielen tot bijna op de rug en de schouders. Zo wilde het de Wayarikoele-mode. Werden ze langer, dan knipte men.



Maar de kinderen huilden, als de operatie geschiedde. Pirengtanden zijn nu eenmaal geen scherpe schaar. Het werktuig werd telkens in houtskoolgruis gedoopt de vettigheid werd hierdoor van de 'schaar' verwijderd men blies de houtskool van de 'schaar' af en men knipte verder.



D /wm: De benen stekel van de sparri werd op de rotsen verder aangespitst. Een ideale priem! De Wayarikoele-jager gebruikte deze priem o.a. als chirurgisch instrument om er zijn linkerbovenarm mee te openen. Het bloed moest er flink uitspatten. Dan stopte hij in de wond de verkoolde resten van de koenawaroe-kikker. Die kikker maakte hem tot goed jager. Onze pokkeninenting is wel niet zo pijnlijk. Zij met hun inenting zei Malawni waren er weken goed mee. (Mag ik even hierbij opmerken, dat ook in de Karabische folklore, dus bij Benedenlandse Indianen de koenawaroekikker een slecht jager tot goed jager maakt. Na de vervanging van het kikkergif door het sterkere oeraligif in de Guyana's, raakte het








Nederlands West-Indische Gids

Ahlbrinck, W.


nl

Ahlbrinck, W.



Een bezoek aan het museum in Costa Rica


58 W. AHLBRINCK kikkergif in onbruik, maar de idee 'sukses op de jacht door toedoen van de kikker' bleef. Vroeger werkte de kikker op natuurlijke wijze door zijn gif, nu treedt hij op buitennatuurlijke wijze op als magisch bezweringsmiddel).



Z)e i'te/: De twee voortanden van het konijn, eerst scherp geslepen op de rotsen, dan door middel van balata, hars en een bindsel bevestigd in een kwattagebeente, deden dienst als beitel.



D ras/>: Eertijds een stuk hout of boombast waarin scherpe steentjes zijn bevestigd of een plakkaat gesneden uit de sporen van de iengiprasara. Harde, maar scherpe stekels zitten op die sporen. Aldus zei mij de Wajanahoofdman uit de Litani, Janamale.



De scAaa/: Twee soorten schaaf instrumenten had de Indiaan.



Voor 'grof' werk diende de pakirakaak. De slagtanden werden krachtig tegen het hout gedrukt, de man haalde de schaaf op en neer en hele repen sneden de tanden weg. Voor 'fijn' werk diende de kaak van het hert. Maar hier schaafden niet de tanden maar de lege tandkassen. Met beide maakten zij o.a. hun bogen.



Ik kom nu bij ie 6orc. Die werktuigen vertonen in hun uiterlijk niets wat op een boor gelijkt, maar ze werken als een boor.



Vandaar de naam. Een staaf van been, hout, pijlriet en wie weet van welk ander materiaal nog meer, wordt op de een of andere manier snel rondgedraaid, terwijl terzelfdertijd sterke nederwaartse druk op de staaf uitgeoefend wordt. De staaf 'boort' dus. te vMMr-6oor: Onze Wajana's gebruiken tegenwoordig het instrument vermoed ik niet meer. Ze wonen te dicht bij de civilisatie. Ze kopen lucifers. Heel wat makkelijker.



Maar in elk geval kennen de Waj ana's van de Litani nog het gebruik ervan. Ze deden ons het vuurmaken voor.



Twee mannen zijn er voor nodig, een blok hout waarin een gaatje is, een stuk pijlriet dat juist in het gaatje past.



Een van de mannen begint. Hij plaatst de pijlrietstengel in het gaatje, hij draait de stengel tussen de uitgestoken handen snel heen en weer. Hij begint bovenaan de stengel, daalt geleidelijk naar beneden, terwijl de genoemde beweging met de handen niet onderbroken wordt. Hij drukt hierbij de stengel fors naar omlaag. Voor hij beneden komt, neemt onmiddellijk de tweede voor hem staande man (snel) het snel heen en weerwenden van de stengel over. Ook hij begint bovenaan, werkt naar beneden, daarbij fors drukkend.



Dan weer de eerste man. Om beurten werken ze dus. Er is geen onderbreking in het snel heen en weer wenden van de stengel, in








Nederlands West-Indische Gids

Ahlbrinck, W.


nl

Ahlbrinck, W.



Een bezoek aan het museum in Costa Rica


EEN BEZOEK AAN HET MUSEUM IN COSTA RICA 59 het 'boren'. Een zeer vermoeiend werk! Het zweet brak hun dan ook uit. Maar binnen enkele minuten zag men rook verschijnen en tenslotte begint de stengel te gloeien en te branden.



De Wama's in de Oelemari zullen de vuurboor nog wel hebben en zo nodig ze gebruiken ook. Ik zeg: zo nodig. Want waar de boor veel inspanning vraagt zorgt men wel komt het me voor -dat men ze maar zelden te gebruiken heeft, 't Zou me niet verwonderen, dat de boor in jaren en jaren niet hoeft op te treden.



Elke morgen sleepten de vrouwen massa's hout aan voor het vuur onder de barbakot. Een barbakot van zulke afmeting als beneden bij de Indiaan nooit voorkomt. Elke zijde (de barbakot was driekantig) 2V2 meter. Ik telde er 30 anjoemarakoppen op. Het vuur is navenant. Verder in de nacht in een en hetzelfde kamp niet minder dan 4 vuren naast de hangmatten. Hun vuren zijn groot en talrijk. In het kamp, sinds vermoedelijk een week verlaten, om verderop het nieuwe kamp te betrekken, waar wij ze aantroffen, smeulde de reuze vuurhoop onder de barbakot nog altijd rustig voort. Hun vuren gaan nooit uit.



De 6oog-6oor: De heer La Rose heeft de bijgaande duidelijke tekeningen gemaakt. Het instrument heeft het voorkomen van een boog. De benaming is dus al half verklaard. Om het hanteren van dit werktuig duidelijk te kunnen weergeven zal ik het 'boog' blijven noemen. We spreken dan nog van een boog-pees en van de pijl. De pijl, als aanstonds blijken zal, doet dienst als 'boor'. De andere helft van de benaming is dus ook klaar.



Uit welk materiaal bestaat de boogboor?



De boog is van hout, de pees een reep ruwe huid tot een koord gedraaid, de pijl (de boor) voor een derde gedeelte (het kortere








Nederlands West-Indische Gids

Ahlbrinck, W.


nl

Ahlbrinck, W.



Een bezoek aan het museum in Costa Rica


60 W. AHLBRINCK bovenstuk) van hout ... voor tweederde gedeelte (het langere onderstuk) van been.



Hoe men ermee werkt?



Handen en mond treden op. De boog wordt voor de borst gehouden. De ene hand houdt het te doorboren voorwerp vast, de andere haalt de boog met pees heen en weer. De pees om de pijl (boor) geslingerd doet de pijl (boor) draaien. De pijl staat met haar punt op het te doorboren voorwerp. De werkman buigt voorover en met de mond houdt hij de pijl (de boor) opstaande en ter plaatse, drukt hij deze terzelfdertijd neer. Dit kan de mond natuurlijk niet direct doen, maar het geschiedt via een blokje hout dat tegen de mond gehouden wordt. Dit blokje hout heeft aan de onderkant een holte waarin de boor-top steekt en waarin deze vrij ronddraaien kan.



Terwijl dus de ene hand het te doorboren voorwerp vasthoudt, de andere de boor doet draaien, houdt de mond de boor op het voorwerp. De mond ontwikkele kracht, drukke de boor krachtig neer. kh-v -' -Dan valt nog op te merken, eerstens, dat de benen boor ter plaatse, waar de huiden riem om haar heen slingert, van omvang verandert. Ze wordt ineens dik. Dit zal wel zijn, om de riem meer vat op het been (de boor) te geven. En tweedens, dat men bij het doorboren van harde voorwerpen altijd de hulp van water en fijn rivierzand of fijn steengruis inriep. //angwaft/emaanfrgtMg: Je kunt hier niet van werktuigen spreken, zonder je de kleine en grote spindel uit, waarmee men spint en garens ineendraait. Andere hulpmiddelen: Twee stokken in de grond geplant, de afstand geregeld naar de lengte die men de hangmat geven wil. Dat is alles. De draad wordt enige honderden malen heel voorzichtig om de stokken heengeslagen. Dan volgen de inslagdraden, de vierlijnen en de hangmat is klaar.



De gehele hangmat, zonder je de inslagdraden en de vierlijnen uit, bestaat dus uit n enkele draad, ongeveer i kilometer lang.



Primitief ? Ja! Toch is de vernuftig gemaakte indiaanse hangmat een sierlijk en praktisch produkt.



Po/tenaA&my.- Hier zijn enkele werktuigen. En zeer primitieve.



Bij het voorbereiden van het materiaal: een staande en liggende mortier of vijzel, waarin men de gedroogde klei en de verkoolde kwepibast fijnstampt; verder zeven, om elke grofheid uit het materiaal te verwijderen.



Bij het boetseren: een plankje of stukje bast, waarop het voor-








Nederlands West-Indische Gids

Ahlbrinck, W.


nl

Ahlbrinck, W.



Een bezoek aan het museum in Costa Rica


EEN BEZOEK AAN HET MUSEUM IN COSTA RICA 6l werp tot de grootste pot toe opgebouwd, geboetseerd wordt, een bamboelatje als mes, een stukje getande kalebasschil om te krabben, een paddestoel om het nog vochtige boetseersel te polijsten. (Een ronde kiezelsteen, de 'takua', polijst later het 'gebakken' voorwerp).



Bij het bakken: Geen oven met liefst regelbare hitte, maar het open vuurtje midden op het plein op een zonnige dag.



Alles tezamen een heel povere installatie. Maar ook hier weer prestaties die er zijn mogen. Er zijn geboren kunstenaressen onder onze Indiaansen. Maar jammer dat er voor haar van geciviliseerde zijde geen verder onderricht in de keramiek bestaat en dat zij, zo die er al was, vermoedelijk er toch geen gebruik van kunnen of willen maken. Nu blijven ze op n en hetzelfde peil, ontwerpen en bakken altijd hetzelfde. Ze moeten het blijven doen met hun open vuurtje, onzeker soms en voor grotere objecten altijd ongeschikt. Het ware te wensen, dat de Indiaanse keramiek, een echt Surinaamse cultuur, in plaats van af te nemen en over enkele jaren uit te sterven, tot grotere ontwikkeling, tot rijker bloei, gebracht kon worden.



Bezoekt men een der pasgebouwde R.K. kerkjes van Lelydorp, of Prins Bernharddorp (spoorbaan), dan zal men aan de wand boven het altaar een groot kruisbeeld zien hangen. Het korpus ca. i meter lang. Ik liet de Karabse in Lelydorp een klein kruisbeeld zien. Kun je dit in 't groot maken? Ze deed het.



Boetseerde en bakte. Zonder meer.



Ligt hier, op het gebied van beelden bakken zowel godsdienstige als profane misschien niet een toekomst voor enkele van onze Indiaanse kunstenaressen?



Na de bespreking van Costa Rica's museum, van zijn oude cultuurvoorwerpen, zal het toch dienstig zijn even te verwijzen naar de opgegraven voorwerpen van Venezuela.



Venezuela heeft in de pre-columbiaanse tijd naar Irving Rouse en Jos M. Cruxent op het Congres in een voordracht aantoonden twee verschillende cultuurcentra gehad: een in 't Oosten, een in 't Westen.



Elk had zijn eigen gebied, dat het benvloedde. De keramiek in 't Westen was verwant met die van Midden-Amerika en de hoge Andes. Die van het Oosten, het kustgebied, had relatie met de Antillen, de Guyana's en het Amazonegebied.



Maar kent Costa Rica ook niet de indeling: laagland en hoogland ?



Ja! Doch enkel geografisch, niet archeologisch.



Vanuit het kustgebied liep een grote weg naar het hoogland. Hele stukken ervan vindt men terug. In zwampgebied opgehoogd. Met bruggen.



Sloot aan op de grote heirbaan, lopend van Mexico via de landengte naar Columbia. Er was tussen laagland en hoogland drukke connectie en handel








Nederlands West-Indische Gids

Ahlbrinck, W.


nl

Ahlbrinck, W.



Een bezoek aan het museum in Costa Rica


62 EEN BEZOEK AAN HET MUSEUM IN COSTA RICA en ook wederkerige benvloeding op cultureel gebied. Vandaar als boven reeds gezegd tref je alle culturen in Linea Vieja (kustgebied) aan; is Linea Vieja een bazaar, is heel de streek een tentoonstellingsgebied.



Niet Costa Rica is het dus waar wij, wanneer we oude voorwerpen vinden, het best ons licht zullen kunnen opsteken, wel Venezuela.



De in Venezuela gevonden voorwerpen zijn radio-carbonisch onderzocht. De tijd van hun ontstaan is bekend. Aan de hand dezer voorwerpen gaat men de ontwikkeling van de keramiek na.



Cruxent onderscheidt 9 typen van keramiek. Voor ons in Suriname zijn van belang de drie typen, die in het Oosten (kustgebied) voorkomen: het Saladode, het Barrancode en het Aranquinode type. Benamingen naar de vindplaatsen.



Naar deze drie typen zullen wij vooral moeten uitzien, willen we al dan niet verwantschap constateren. _-. .f Tenslotte wil ik de wens uitspreken, dat de Indiaanse cultuur, zoals zij zich o.a. nog uit in de keramiek, nooit tot het verleden zal behoren door later-levende mensen enkel in een museum te benaderen maar dat zij moge voortleven tot in lengte van dagen. summary _'_ V __>' : A VISIT TO THE MUSEUM OF COSTA RICA _' The author describes his visit to the Museum of Costa Rica, in 1958, where he saw many valuable objects belonging both to the pre-Columbian era and to later periods of Amerindian culture.



He wonders whether the archaeological finds at a site named 'Linea Vieja' and those near Wageningen in Surinam could somehow be related to one another. And he is inclined to answer this question in the affirmative, on the basis of some objects which show a very marked resemblance to those found in Surinam.



While mentioning and describing a few interesting weapons, ornaments, cooking and other utensils, he points out the similarities between them and objects in use in Surinam in former times; for example, use of the 'fire-drill' is still known to the Wajanas of south Surinam. A description, together with a sketch, of the 'bow-drill' is also given.



At the end the author refers to a lecture by Prof. Jos M. Cruxent, delivered during the 33rd International Americanist Congress at San Jos (Costa Rica), and thinks that Surinam, in order to understand her past, will have to look at Venezuela, especially the Saladoid, the Barrancoid and the Aranquinoid types of Venezuelan ceramics.








Nederlands West-Indische Gids

Ahlbrinck, W.


nl

Gonggryp, J.W.



The evolution of a Djuka-script in Surinam


J. W. GONGGRYP THE EVOLUTION OF A DJUKA-SCRIPT IN SURINAM Five years is a lot Twenty years is the horizon of most people r"""-. Fifty years is antiquity WINSTON CHURCHILL By the above standard a script, evolved at the time of the last appearance of Halley's Comet (1910), at present should be considered to be an 'antiquity.' Nevertheless, compared with the ages of the scripts generally used, which are reckoned by the thousands of years, the script which is the subject of this paper, is very young indeed. The incidents of its birth might be of interest, not only in themselves, but perhaps also help in understanding the evolution of other systems of writing.



The author of this article, over a period of more than fifty years in connection with his forestry work in Surinam, has known and talked with many people who have interested themselves in the Djuka-script, and from that background this contribution is made.



Morton C. Kahn wrote in 1931 (p. 205): "These phonograms were collected for me by Mr. G. deBies, Dutch Government agent at Albina. They were set down by a Bush Negro, named Aflakka, "" with the aid of an attendant Krutu or assembly. So far as is known, they are in use only among the Aucaners, and their use is limited to the older members, who employ them for purposes of sending messages over long distances. These characters are extremely difficult to collect, and Mr. deBies is to be congratulated on his efforts in this regard. The characters were redrawn for the purpose of publication by Ruth K. Kahn." There exists some literature in Dutch which throws additional light on the above remarks by Kahn, and perhaps makes clearer the origin of the Djuka script.



In 1916 Dr. C. Bonne, a physician at the Government Hospital at Paramaribo, saw one of his patients, a Bush Negro by the name of Abna, of the Aucaner or Djuka tribe, writing strange 63








Nederlands West-Indische Gids

Gonggrijp, J. W.


nl

Gonggryp, J.W.



The evolution of a Djuka-script in Surinam


4 e w VVV M A-A.



P 0 Uil y P be ben bi da de di djoe do doe en 1 ^ fei /i fo foe ga si. go i iel T W (9 V e jo ;l: .v .' """'e/*' -f-Q GONGGRIJP ja J je joe ka ki f koe kong la ra Ie 4 io ma 'itfT-.i :-;:,! mo na ning no njoe X ? t ""''' **_ 'f A "ff X / 1 oe tri 'tv'"' poe '_ t i -sa '-:_-se .,.,,,._; si soe J.-.-. ; to .;!"; _'SV'' '"'"'' I -fi' 1. ,^.,.Jj .^ ,1.. .. ti ".::!/ tO ,.,;; toe ^';;;j wane wi '"'"' "* ' (period) \ ii r-nii Fig. 1. Sound value of the Djuka-script of Afaka. characters. Abna was quite willing to explain their significance and said that they were originated by another member of his tribe, called Afaka. Bonne came to know this Afaka, who repeatedly explained to him and to Father Morssink CssR (a catholic missionary), how at the time of Halley's Comet he had








Nederlands West-Indische Gids

Gonggrijp, J. W.


nl

Gonggryp, J.W.



The evolution of a Djuka-script in Surinam


THE EVOLUTION OF A DJUKA-SCRIPT IN SURINAM 65 a dream in which a Person appeared with a sheet of paper in his hand, ordering him to devise a script for his people. The first should bring the second, the second the third; and so on. Following this vision, he devised a sign, every two or three days, until, in the end he had about 56 characters by which he could write down his thoughts. In 1917 Bonne made a trip to the Djuka country, and by means of the new script he could send messages, which were understood and acted upon.



In 1918 both Father Morssink and myself made two trips to the Djuka country, in the interior of the eastern part of Surinam, Dutch Guiana, bordering on French Guiana. Bonne had asked me to get information from the Djukas in relation with the script. I did not know that Afaka had been in contact with Father Morssink, and he, evidently, did not know my interest in Afaka's script. We met and sometimes travelled together. I regret very much, that it was only after about forty years, and after his death, that I got to know Father Morssink's report about these trips.



In November 1918 it cannot have been with an interval of more than a few days we visited Granman Amakti, the head of the Aucaner tribe at Drie Tabbetje, without ever discussing the matter with each other. Morssink reports and I remember -the exact words with which Amakti gave vent to his displeasure that Afaka "na wissi wassi man fo bilo nengre" (that wishywashy man from the part of the tribe below Drie Tabbetje on the Tapanahoni) had made bold to devise a script without first obtaining his, the Granman's permission.



In conversation I tried in vain to bring Amakti and his righthand man, the highpriest Kanap, to a better appreciation of Afaka. They did not tell me that he already had died or that Aeon I Fig. 2. Note of Captain Alofaisi (1958) Transcription: alofaisi taki kongkuibi Bid ODi /ting mi Kong na foto a sa si mi. Translation: Alofaisi says Gonggryp great greetings. When I come to town he will see me.








Nederlands West-Indische Gids

Gonggrijp, J. W.


nl

Gonggryp, J.W.



The evolution of a Djuka-script in Surinam


6 J. W. GONGGRYP ^ the Christian Missionary was interested. Morssink spoke at an official Krutu or assembly and, unknown to me, pleaded in the same sense as I did. The Djuka chiefs allowed the companion of Father Morssink, an old Saramaccaner, named Antonio, to talk in the Krutu. He recalled that many nations had their own script: Chinese and Javanese have their own way of writing; and now God has given Djuka its own script; therefore, do not reject it. But to no avail. _.'.';_<:,: : ,_; _; ;. > .



Afaka had a second name: .d front's*'/ and a 'bookname': C7sa. On August ii, 1918, Father Morssink had visited the burial place of Afaka, who had died the previous 8th of July. His grave bore a beautifully worked cross with an inscription in Djuka characters: "Masa Atumisi fu da Santa Katoliki Kerki." He had died before he could have been baptized. Father Morssink knelt down together with his yet unbaptized followers, and prayed for him, whom he hoped he could consider as belonging to the Church by the baptism of desire.



Father Morssink supposed and I agree with him that the opposition of the Djuka chiefs (staunch supporters of the Djuka Gods) was due to the Christian leanings of Afaka and to a fear of losing privileges connected with old practices and with old superstitions. Morssink had corresponded with Afaka and his frieHdS 1R DjUka script. He had established a catechism with fifty questions and answers in that script. And he found the study Fig. 3. Note given to Mr. G. de Bies. (about 1930). Transcription: masa KANI SENI GI ME WANG TU OLO BOLO / MASA DIBISI ABENA / TING JU SABI DA ju taki djuka winti / masa gadu. Translation: Mr. Kahn sends giving me one two old shirts. Mr. de Bies, Albina. When you know that you w talk Djuka winti. Master God. ..,*.- = .it








Nederlands West-Indische Gids

Gonggrijp, J. W.


nl

Gonggryp, J.W.



The evolution of a Djuka-script in Surinam


THE EVOLUTION OF A DJUKA-SCRIPT IN SURINAM 67 of this catechism by the children of his correspondents as fruitful as he had experienced in Paramaribo with a catechism in Latin script. Even a child of seven whom he had never seen, knew the lessons perfectly. There were then (november 1918) more than thirty 'book-men,' people who knew the script, and these were divided over seven of the twelve or fourteen /o's or sub-tribes, which make out the Aucaner-tribe. Morssink gives the names of the /o's, which had 'buku-men.' They were: Dikan, Brei, Njamfai, Dju, Misidjan, Pedri, Pulugudu. Father Morssink was jokingly promoted to an eighth, honorary /o. Afaka, in a document he gave to Dr. Bonne about 1916, lists the men and women who then knew the script. They were: Afaka, Abena, Amine, Alofaisi, Dedo, Abopeje, Delipi, Ta-a-kasili, Aja-una, Asiti; ten in all.



In 1957 and 1958 I tried to trace the distribution of Afaka's script. I got in contact with only one 'bookman,' Captain Alofaisi of Godoholo, of the Dju-lo, an 'opo-nengre,' from the division of Djuka upstream from Drie Tabbetje. I wrote him a letter, in the script, asking how many people knew it. The reply was that he would visit me when he came to town. It is quite impossible that this Alofaisi, a follower of the Djuka-gods, is identical with the Alofaisi registered in 1916 by Afaka. He is too young. However, he understood my letter, and I understood his.



Granman Amakti had said in 1918 that in case Afaka wanted to write, he could learn the 'bakra-script' of the white people.



This, of course, cannot be denied. But, on the other hand, the intellectual power demonstrated by an unschooled primitive in -f-n Fig. 4. Note of Abena (1916). Transcription: na wang satara mamating / ning e datara boni si / a boku fu djuka NiNGRE. Translation: On a Saturday morning (two letters exclamation), Doctor Bonne sees "_!"-..__ the book from Djuka Negroes. /' : ;t








Nederlands West-Indische Gids

Gonggrijp, J. W.


nl

Gonggryp, J.W.



The evolution of a Djuka-script in Surinam


68 J. W. GONGGRYP producing a usable script for his language, merits the greatest respect. The script remained alive forty years after the death of its founder, without any support by tribal or government authority.



More than twenty years after Bonne's publication, K. Ratelband in 1944 pointed out the similarity of the phonograms of Afaka with a script of the Vai tribe in West Africa. His attention in this matter was caught, when he saw Afaka's script in Bonne's publication at the time he obtained the national anthem of the Republic of Liberia in the Vai script. Thirty four of the fiftysix signs of Afaka are identified with signs of the Vai script, also a syllable-script, which has 164 characters in all. It was originated in the seventeenth century. The sound value of the signs of the Vai script is not given. The similarity in the form of the characters cannot be denied.



At the time when Ratelband wrote his paper, I told him I felt certain that there was no possibility that Afaka could have had any direct contact with the present-day Vai people. The Djuka tribe was officially named and recognized in 1760 by a peace-treaty with the Dutch at a place called Auca, from which the name Aucaner is derived. They have remained always faithful to this treaty, ready to give armed assistance against enemies ot the Dutch, white or black, and fighting especially, allied with the Dutch, against new bands of run-away slaves, often desperados who attacked indiscriminately plantations of the coastal area or Djuka settlements in the interior. However, with the introduction of West-African labourers into French Guiana about 1882, there is a little chance that Afaka can have seen some Vai script. He had definitely much more opportunity to see printed matter or writing in Dutch or French.



According to an article in the German language (Ztschr. D.



Morgenl. Ges., 1913), referred to by Ratelband, the Cherokees, a North-American Indian tribe, made extensive use of the signs of the Latin script, in devising a script for their own tribe. Afaka did not do so. There does not seem to be any reason to doubt his explanation that he every two or three days or so 'thought out' a sign.



In conformity with the Vai script and with Siamese, Burmese, Javanese, and other oriental scripts descended from the Sanskrit-Afaka's script is a syllable-writing, proceeding from the left to the right hand side. There certainly is no reason to think that Afaka had any connection with Sanskrit.








Nederlands West-Indische Gids

Gonggrijp, J. W.


nl

Gonggryp, J.W.



The evolution of a Djuka-script in Surinam


THE EVOLUTION OF A DJUKA-SCRIPT IN SURINAM 69 Ratelband points out the similarity of Afaka's i4 and 0 with our handwriting. It cannot be accidental that the letter O conforms to the form of our lips in uttering the sound. Consequently it is not impossible that the fathers of our script and Afaka arrived at this sign independently of each other. It cannot be accidental that Afaka's sign for mng, i.e. 'name' in Djukalanguage, is a cross by which every unlettered Djuka signs his naffw in documents, when required to do so. Nor can it be accidental that the sign for /o ('four' in Djuka language), is figured by /owr vertical dashes connected by a horizontal line. The signs for / or m (continental pronunciation), or u&m ('hook' in Djukalanguage), consists of two Aoo&s. This sign has had some further development, no doubt, because it could be mistaken for the sign for fe or /. .Kong ('come' in Djuka-language), is figured by a wandering scrawl and a straight line comtng to you, if you have the script in the correct position. Go (the same in Djuka and English), has a similar wandering scrawl with a straight line going from you.



It is possible, that a more intimate knowledge of Djukalanguage and Djuka symbols would give further enlightenment.



Afaka cannot be questioned any more as to why he assigned the separate signs to the sounds given. It seems that the instances cited indicate a close connection of the sound value of Afaka's phonogram with his language, and thus make more probable the originality of his script.



Melville Herskovits and Frances Herskovits (1936, plate XV) give a sample of writing produced under a state of u*'n/t, and of the normal handwriting of the same individual, an unnamed informant of Paramaribo. They say (p. 83): "One of the things he does under possession, and which he did when possessed in our hotelroom, is to write the language of his win/*'. We reproduce a sample written while in a state of possession. Since leaving Suriname, we have had several letters from him which contained this writing, included, he explained, as a greeting of his u>*'n/t to us. Objectively considered, the symbols he employs are consistent, and we have seen him write them with ease. He has not yet solved for himself the meaning of this writing, for he still questions us about the peoples in Africa who know how to write, though he assures us that once the wtn/t is pacified, it will make known to him the meaning of the symbols, and their origin." No mention is made of Afaka's script.








Nederlands West-Indische Gids

Gonggrijp, J. W.


nl

Gonggryp, J.W.



The evolution of a Djuka-script in Surinam


70 J. W. GONGGRYP There is what could be called a family-likeness between this winti-writing and Afaka's symbols. I have tried, without success, to read the winti-writing. In case the informant of Herskovits was bonafide, it would seem that the characters of the 'wintiwriting' and Afaka's script, both of the same type, could be considered as strengthening the supposition that both sets of characters stemmed from a common deep subconscious. In case the winti-man was pretending, he could have seen samples of Afaka's script and have tried to reproduce them more or less.



There are some differences between the script collected by Mr.



De Bies and that published by Dr. Bonne. They can be reduced \-| lo -lit''"' ri"?Jnv/-s[<.jmjw .n _.:>;.i Fig. 5. Note of Afaka (1916). Transcription: ke masa jeisisi kelesisi /HIE TAKI AGA JU FI JU ALIKI / MI AGA PIMISI AGA LESIPEKI / DE AFILIKA NINGGE DI JU BE PUU NA / SARANA SITAAFU SI DE GO NA BOSI / DE WANNI dim masa gadu eke / pakara. Translation: Please, Master Jesus Christ I am talking to You that You hear me, with permission, with respect.



The African Negroes whom You have taken from Surinam punishment, since they have gone to the bush, they want to serve Master God like the whites. >-. _:. .::_ ..;:_; .>,'








Nederlands West-Indische Gids

Gonggrijp, J. W.


nl

Gonggryp, J.W.



The evolution of a Djuka-script in Surinam


THE EVOLUTION OF A DJUKA-SCRIPT IN SURINAM 71 to inconsistencies in the material. E.g. the same sign is given by De Bies for fe or /* and for s*. This is a mistake. On the same line De Bies produces the correct sign for st, given also by Bonne and by Captain Alofaisi.



For W two signs are given by De Bies. That on Kahn's page 207 is the sign for/tor/tng, as given on the last line of page 206 and also by Bonne. On the same line'winti' is spelled as to sound' tingti'.



The correct Djuka spelling could be 'wi-ni-ti' (see fig. 3, line 3).



Bonne gives the same sign for 6a and 't. This sign can only be pronounced <&', as indicated by the texts of Abena and of De Bies. Afaka writes fta^ara as />a^ara, which he could not have done if he had a sign for 6a. The alphabet given by me in 'Opbouw' was changed correspondingly.



The signs for cAa and ca of De Bies seem to me to be incorrect and redundant, and they have been omitted.



The wavy line under the text by Afaka was explained as indicating the bottom of the page. Maybe the 'bookmen' later on discovered that they could manage also without such a naive implement.



Kahn (deBies) and Bonne give the characters a different sequence. A rigid sequence makes certain that in summing up the characters no one is forgotten. In figure 1 Afaka's characters are given in order of the Latin alphabet. Added are the published texts (figs. 2-5) together with their transcription and English translation. The catechism of Father Morssink seems to have been lost. But it is perhaps of more interest to reproduce what the Djuka have written on their own account, than what the 'bakra' could graft on their original endeavours.



With which I do not want to substract anything from my appreciation for the work of Father Morssink.



REFERENCES Bonne, C: Het Boschnegerschrift van Afaka. W.J. Gfc 3, 1920, p. 391-396.



Delafosse, Maurice: Les Va, leur langue et leur systme d'criture. /'j4n<A-0/>o/ogie 1899, no. 10 (quoted in Ratelband).



Gonggrvp, J. W.: De geschiedenis van het Djukaschrift van Afaka. 0o\ Paramaribo, December 1958, 7 pp.



Herskovits, Melville J. & Herskovits, Frances S.: Surinam tor. Columbia University Press, New York, 1936.








Nederlands West-Indische Gids

Gonggrijp, J. W.


nl

Gonggryp, J.W.



The evolution of a Djuka-script in Surinam


72 THE EVOLUTION OF A DJUKA-SCRIPT IN SURINAM Kahn, Morton, C.: )/Aa. TA Bws/i Negroes 0/ DufcA Guiana. The Viking Press, New York, 1931.



Klingenheben, A.: The Vai script. ^4/rtca 6, p. 158-171 (quoted in Ratelband).



Morssink CssR, F.: Reisbrieven. De Fo/Asmwstcmarts 40, 1919, p. 91-96, 122-128, 141-144, 155-158; 4J, 1920, p. 312-320, 346-352.



Ratelband, K.: Een BoschnegerschriftvanWestafrikaanschenoorsprong.



W. _. G*<s 26, 1944, p. 193-208.



ZfecAri/< (for DewfocAen Morgen/and GeseWscAa//, no. 73, 1913, p. 58-65 (quoted in Ratelband).



Since the above was written, the journal >e Wes/ mentioned, 25 February i960, that Abna, a captain of the Aucaner tribe, after a prolonged illness died in the hospital of Stoelmanseiland on the Lawa river and, being a Christian, was buried by the Evangelical Brother Axwijk at Karmel, near Saj on the Tapanahoni river.



Some months before this captain Alofaisie told me that Abna was his father. Alofaisie is somewhat older than his brother Datra Bonoe, born in 1918, named thus in honour of Doctor Bonne, and baptized Alfonsus by Father Morssink. He is younger than his brother Delei, also mentioned by Father Morssink. Alofaisie, at present the head of the 'bookmen', must have been born around 1915.



He is in possession of a pocketbook written, perhaps by him, in the script.



Mr. C. Dubelaar, to whom I showed some copies of pages of this booklet, discovered in part of them a Protestant version of the Lord's prayer. The rest, repeatedly calling 'mi gadoo', 'mi masa', (my God, my Lord), evidently also had religious intent. But untill now we could not understand its meaning.








Nederlands West-Indische Gids

Gonggrijp, J. W.


nl

Mulder, G.C.A.



Suriname's economische stilstand in de vorige eeuw


G. C. A. MULDER SURINAME'S ECONOMISCHE STILSTAND IN DE VORIGE EEUW Wanneer wij de betrekkelijk schaarse literatuur over de economische geschiedenis van Suriname doorlezen, vinden wij overal hetzelfde jaartal als keerpunt van de ontwikkeling: 1863, afschaffing der slavernij. In dat jaar heet de bloeiende plantagekolonie te zijn ondergegaan. Enkele schrijvers, zoals de opstellers van het Tien jarenplan 1, noemen nog enkele nevenfactoren, zoals de opening van het Suezkanaal en het verzuren der plantagegronden, doch hoofdzaak is bij allen de afschaffing der slavernij. De daarbij aangehaalde statistische gegevens beperken zich uitsluitend tot het aantal der plantages.



Wanneer wij echter nader ingaan op de verkrijgbare statistische gegevens, dan blijkt evenwel spoedig, bijvoorbeeld uit de uitvoer- en productiecijfers, dat deze ommekeer zich allerminst in 1863 voltrok, doch veel eerder in de koffiecultuur en helemaal niet in de suikercultuur, de beide gewassen, waar het Suriname van die dagen van leefde. < ^ .v v ' Uitvoer koffie in ponden: Productie suiker in ton: 1790: 14.856.000 1833: 19.000 1830: 6.033.000 1914: 15.000 1850: 754.000 1938: 14.000 iuctk 1799: i860: 1895: cacao in ton: 0 270 4-5OO Bevolking 1850: 1870: 1890: 1910: (1000) 52 5 60 9i en uitvoer (/ 1.000) 2.877 2.658 4-237 8-345 En bekijken wij de aangrenzende gebieden, die evenzeer onder 1 "De Grondslagen van een Tienjarenplan voor Suriname" (1952) en "Tienjarenplan voor Suriname" (1954), beiden Paramaribo/Den Haag. 73








Nederlands West-Indische Gids

Mulder, G. C. A


nl

Mulder, G.C.A.



Suriname's economische stilstand in de vorige eeuw


74 G.C. A. MULDER de afschaffing der slavernij en de opening van het Suezkanaal leden, dan zien wij in het tegenwoordige Brits Guyana en in Brazili een krachtige vooruitgang.



Willen wij de economische situatie in Suriname gedurende de 19de eeuw beoordelen, dan is het noodzakelijk, Suriname niet als een gesoleerde Nederlandse kolonie in de West te zien, doch als een deel van tropisch Amerika, dat evenals de overige delen aan vele gelijkgerichte invloeden onderhevig was, waarnaast er dan enkele bijzondere invloeden moeten zijn, die nadelig voor Suriname werkten.



De grote verwarring in Europa tijdens de Franse revolutie en de Napoleontische oorlogen liet niet na een stempel op geheel tropisch Amerika te drukken. Bij het aanbreken van de 19e eeuw vinden wij in het noorden de jonge Verenigde Staten, die expansie zoeken in de richting van West-Indi, wat hun ook spoedig gelukt door de aankoop van Louisiana van Frankrijk in 1803 en de verovering van Spaans Florida in 1819. Frankrijk en Spanje ondervinden grote moeilijkheden in hun kolonin en moeten deze stuk voor stuk afstaan, op enkele Antillen na. Alleen Engeland, dat zich kort te voren uit het grootste deel van Noord Amerika verdreven zag, voert een krachtige politiek, in concurrentie met de Verenigde Staten. Gebruik makende van de Europese oorlog, weten de Engelse troepen in 1797 het Franse Trinidad te bezetten en reeds in 1796 het westelijk deel van het toenmalige Nederlands-Guyana, van waaruit zij in 1799 de rest van het Nederlandse gebied onder voorlopige bescherming nemen.



In 1795 waren de Nederlandse Compagnie-kolonin door de staat van de particuliere maatschappijen overgenomen en naar de letter tot n gebied verenigd. Deze bijna twee eeuwen door Nederlandse particulieren bestuurde gebieden waren in feite onteigend, en door wie? Hier dringen zich vele analogien met het huidige tijdsbestek aan ons op. De hier genoemde staat was de onder Franse druk staande patriottenregering, waartegenover vanuit Londen een Nederlandse emigrantenregering ageerde.



En daar deze laatste een bondgenoot, geallieerde, van Engeland was hechtte zij haar goedkeuring aan de Engelse bezetting, die, met een kleine tussenpoos, tot 1816 zou duren in het toenmalige Nederlands-Guyana, bestaande uit de gouvernementen Demerara, Essequibo, Berbice en Suriname. In het laatste jaar werd Nederland in zijn macht hersteld in het uiterste oostelijke gebied Suriname, doch het belangrijkste deel de drie andere kolonin -moest, machteloos als Nederland was, aan Engeland worden








Nederlands West-Indische Gids

Mulder, G. C. A


nl

Mulder, G.C.A.



Suriname's economische stilstand in de vorige eeuw


suriname's economische stilstand 75 afgestaan. Zo kunnen wij Suriname zien als het Nieuw-Guinea van het vroegere Nederlands-Guyana.



Gedurende de daaropvolgende halve eeuw ontstond er een groot verschil in welvaart in beide gebieden. De United Colony, die in 1831 werd verenigd tot British Guiana, maakte een bloeiperiode door, terwijl Suriname nimmer van haar aderlating is hersteld. Het betrekkelijk kleine gebied, waarover het Nederlandse gezag hersteld was, trok weinig belangstelling van het moederland. Het beste deel, Demerara, was immers verloren en in Oost-Indi lokten grotere winsten.



Daar reeds in 1808 de slavenhandel verboden was in de Nederlandse en Britse gebieden, was men bevreesd, dat de arbeidskosten te hoog zouden worden. Dat de Britten daar anders over dachten, leren ons de cijfers 1. Van 1835 tot 1881 voerden zij 218.435 contractarbeiders aan, waartegenover Suriname eerst aarzelend in 1853 begon, zodat in 1881 minder dan 10.000 immigranten in Suriname aanwezig waren. De enige bevolkingsaanwas in het begin van de 19e eeuw bestond uit clandestiene slavenaanvoer en uit de kolonisatie van westelijk Suriname, het nog onbewoonde Nickerie en Coronie, door Schotse planters, die met hun gehele slavenmacht uit Berbice en de Antillen overkwamen, daar zij niet onder Engels bestuur wilden werken.



Naast de amputatie van het grootste deel van het grondgebied is als oorzaak van de economische stilstand nit de negatieve factor, afschaffing der slavernij, aan te wijzen, doch een gemis aan een positieve factor, traagheid in de immigratiepolitiek. In Brits-Guyana werd de slavernij reeds in 1834 afgeschaft.



Dus zou volgens de gangbare opvatting daar reeds dertig jaar eerder eenzelfde economische klap als in Suriname gevallen zijn.



De cijfers tonen ons het tegendeel. Juist in die jaren liep de productie en de export in Suriname terug, om eerst na de emancipatie langzaam op een hoger peil te komen.



In Noord-Amerika zien wij een analoog verschijnsel. Bij het uitbreken van de Burgeroorlog (1861-1865), dus ten tijde van de emancipatie in Suriname, stonden de Noordelijke vrije staten op het punt de Zuidelijke slavenhoudende staten economisch te overvleugelen. Hier bleek duidelijk, dat slavenarbeid niet economisch was in het opkomende kapitalistische systeem. En hierom moest ook het Zuiden de verliezer zijn. En in de Guyana's lag deze P. M. Netscher, "Geschiedenis van de Kolonin Essequibo, Demerary en Berbice", 's Gravenhage 1888.








Nederlands West-Indische Gids

Mulder, G. C. A


nl

Mulder, G.C.A.



Suriname's economische stilstand in de vorige eeuw


76 suriname's economische stilstand grenslijn niet tussen noord en zuid, doch tussen oost en west, waar het slavenhoudende oostelijke Suriname de economische verliezer was tegenover Brits-Guyana, dat evenzeer te lijden had van het Suezkanaal en waar de grondkwaliteit vrijwel dezelfde was.



Ook de vaak gedane verwijzing naar de Britse preferentile rechten voor suiker treft geen doel. De plantages verminderden inderdaad in aantal, doch de totale export bleef nagenoeg gelijk, voornamelijk door het samenvoegen der plantages en door het toepassen van grotere efficintie, al werden de modernere productiemethoden eerst veel later dan in Demerara toegepast.



In de afwezigheid van een actieve bevolkingspolitiek zien wij dus de voornaamste oorzaak van de economische stilstand van Suriname gedurende de 19e eeuw. Eerst nadat de immigratie had doorgezet, zien wij een langzame vooruitgang. _'_,_ SUMMARY _"' "_ " ' _; ..



Surinam's economic decline in the last century It is generally assumed that Surinam's economic decline in the 19th century was mainly the result of the abolition of slavery in 1863. The author disagrees with this contention, and substantiates his view that the principal cause of the arrest in economic growth was the absence of an active population policy.



He also mentions a political reason, viz. the loss of Demerara, Essequibo, and Berbice in 1816, due to the Napoleonic wars. Surinam never fully recovered from this amputation. Holland lost her interest in the colony, and turned all attention to the East Indies. :,r >/.








Nederlands West-Indische Gids

Mulder, G. C. A


nl





Boekbespreking


BOEKBESPREKING ew m^nsWt/Ae verfanuftngen, door R. D. G.



Ph. Simons. Elsevier, Amsterdam/Brussel, 1958, 119 bladz., 7 platen buiten de tekst.



Het thema huidskleur en menselijke verhoudingen staat in het brandpunt van de belangstelling. Talrijk zijn dan ook de publikaties over rasverhoudingen en raskonflikten en het is de verdienste van Simons, dat hij in een zestal vlot geschreven hoofdstukken veel van wat tot nu toe slechts in de vakliteratuur te vinden was, heeft verwerkt. Het is een bijzonder leesbaar boek geworden, dat voor degenen, die in de materie van de rasverhoudingen zijn ingewerkt, weinig nieuwe gezichtspunten biedt, maar voor ons in Suriname het lezen ten volle waard is, al was het alleen maar om de uitweiding van de schrijver over de Zuid-Amerikaanse en Carabische situatie.



Schrijver begint met een uiteenzetting over de sociologische betekenis van het pigment. Hij behandelt in dit kader begrippen als stereotypien, colour-bar, vormen van discriminatie, om in de volgende hoofdstukken de verschillende typen van colour-bar, grotendeels in de voormalige koloniale gebieden, te beschrijven. Voorts komen aan de orde onderwerpen als de colour-bar in Europa, de kerk en zijn houding tegenover het rassenprobleem, de positie van de 'marginal man' en het boekje besluit met een bespreking van de Zuid-Amerikaanse volkerensmeltkroes.



Onze bezwaren hebben betrekking op de verklaring van het rassenprobleem, zoals Simons deze expliciet geeft in het slotwoord. "Hierbij dient de huid slechts als clubtrui of beter nog, als distinctief om de economische zwakkere van de economisch sterkere te onderscheiden, welk onderscheid door de huidskleur gedurende vele generaties is te volgen of retrogaat te traceren". En elders zegt schrijver: "De rassenstrijd is zodoende een 'klasse-stands-strijd', waarbij de faktor stand zelfs op de tweede plaats komt bij de faktor klasse, omdat de strijd het eerst gaat tussen een bezittende en een niet-bezittende groep".



Rassenstrijd is dus een bijzondere vorm van klassenstrijd. Een puur economische verklaring voor maatschappelijke verschijnselen derhalve.



Teveel heeft Simons zich naar mijn inzicht gericht op de rasverhoudingen in de koloniale gebieden, waar inderdaad het economisch-machtsaspect sterk naar voren treedt. Maar dat wil niet zeggen, dat men nu de aard van deze vorm van rasverhoudingen mag generaliseren. Zeker zijn in de koloniale structuur de rasverhoudingen vaak van een dramatisch karakter, maar mogen wij op basis daarvan besluiten tot een zo eenzijdige verklaring als Simons aanvoert ? Men kan stellen, dat waar economische tegenstellingen in het spel zijn, de ras verhoudingen bijzonder verscherpt worden, maar dit rechtvaardigt nog geen uitsluitend materialistische inter-








Nederlands West-Indische Gids

Mulder, G. C. A


nl





Boekbespreking


78 boekbespreking pretatie. Het is jammer, dat Simons nergens in zijn boek een poging doet de rasverhoudingen eens te belichten vanuit een cultureel antagonisme.



Waarden spelen in de verhouding tussen de rasgroepen vaak een belangrijke rol, vooral wanneer er sprake is van antagonistische waarden en waardenstructuren. Rasconflicten kunnen ontstaan, wanneer een rasgroep met een eigen cultuur bedreigd wordt door het binnendringen van vreemde waarden, waardoor de integratie van haar cultuur wordt bedreigd.



Simons fixeert zich op zijn economische verklaring, waardoor waarschijnlijk zijn 'prognose' zo'n sombere klank heeft. "Want de discriminerende zal eenmaal door de gediscrimineerde worden gediscrimineerd, opdat hij als gediscrimineerd de hem discriminerende zal discrimineren, enzovoort".



Over de invloed van de christelijke kerken op de rasverhoudingen heeft Simons weinig goede woorden, maar als we lezen, dat "nog steeds, nog vandaag, men op vele scholen in Europa elke niet-christelijke godsdienst discrimineert", dan geloof ik toch, dat Simons ontspoort. "Men leert van dode mythologien, doch van Islam, het Boeddhisme, het Hindoesme, primitieve psychologieen en Oosterse Wijsheid bleef en is Europa's jeugd, zelfs in landen, die meer niet-christelijke dan christelijke onderdanen hadden en hebben, bijna geheel verstoken". Ik weet niet, waar Simons deze vakken in het overladen schoolsysteem wil invoeren; ik vraag mij ook af of het niet wat al te veel gevraagd is van de jeugd om zich op al deze terreinen te bewegen. Ik weet wl, dat er in Europa diverse universitaire instituten zijn, die zich bezighouden met Oosterse religies, talen, zeden en gebruiken. Er bestaat een intense belangstelling voor 'het andere' en dat die belangstelling ernstig wordt genomen, blijkt wel uit het feit, dat zij op universitair niveau wordt bevredigd.



Ik wil het bij deze opmerkingen laten, al is het verleidelijk nog verder in te gaan op het Sint-Nicolaasverhaal, inclusief zwarte Piet, waarover Simons ons het een en ander vertelt. Maar ook als niet-katholiek nemen wij aan, dat heiligen geen rasvooroordelen hebben en dat de verhouding van de goede Sint tot zijn knecht amicaal is. Voor hen, die wel last hebben van rasvooroordelen, is dit boekje bijzonder nuttige lectuur. Het is daarbij in een levendige trant geschreven en van foto's voorzien.



J. D. Speckmann








Nederlands West-Indische Gids

Mulder, G. C. A


nl






Aan dit nummer werkten mede: J.H. Adhin, geboren 1927 te Ornamibo (Suriname). Behaalde de hoofdakte (1947), alsook enige bijakten. Sinds 1943 werkzaam bij het onderwijs in Suriname, het laatst als onderdirecteur van de Mulo-School te Nieuw-Nickerie (1955-1958). Studeerde filosofie in India aan het New Delhi-College van de Panjab-University (1953). Stelde een Hindi-Nederlands woordenboek samen (1953). Was directeur van de Volksuniversiteit Nickerie (195 7-1958). Studeert sinds 1958 sociologie aan de Rijksuniversiteit te Utrecht.



G. W. M. Ahlbrinck, geboren 1885 in Nederland. Sinds 1910 onafgebroken werkzaam in Suriname. Gespecialiseerd in de taal en gewoonten van de Indianen in Suriname. Ondernam, in opdracht van het Surinaamse Gouvernement, twee expedities (in 1926 naar de bronnen van de Corantijn, in 1938 naar de Boven-Marowijne, Lo en Oelemari), die ten doel hadden in contact te komen met nog onbekende Indianen-stammen. Schreef het standaardwerk: Encyclopaedic der Karaben (verschenen in 1931). Ontving in 1955, bij de oprichting van het Prins Bemhard Fonds, als eerste in Suriname de zilveren anjer uit handen van Prins Bernhard zelf.



J. W. Gonggryp, geboren 1885 op Plantage Clevia (Suriname). Studeerde land- en bosbouw te Wageningen. Werd in 1908 in dienst van het Boswezen in Nederlands-Indi gedetacheerd in Suriname, waar hij tot 1923 de bemoeienissen met de bossen leidde. Ging in 1935 met pensioen als adviseur voor de bossen van de Buitengewesten. Werd lector aan de Technische Hogeschool en wetenschappelijk medewerker aan het Koloniaal Instituut. Was Conseiller au Centre International de Silviculture, en van 1951 tot 1953 head of the F.A.O. United Nations Forestry Mission to the Government of Thailand. Nam deel aan verschillende bosbouw-congressen en ondernam diverse studiereizen.



G. C. A. Mulder, geboren 1918 te Voorschoten (Nederland). Studeerde economie te Amsterdam. Promoveerde in 1953 te Kansas City (U.S.A.) op stellingen na een studie in de sociale psychologie. Werkzaam als secretaris van de Kamer van Koophandel en Fabrieken te Paramaribo.



Is verbonden aan de American Economie Association en is Fellow van de Royal Economie Society (London).



A. J. A. Quintus Bosz, geboren 1915 te Pasoeroean (Indonesi). Studeerde aan de Landbouwschool te Deventer en later aan de Rijksuniversiteit te Utrecht. Promoveerde in 1954 te Groningen op een proefschrift, getiteld: Drie eeuwen grondpolitiek in Suriname. Werd in 1949 als reserve-officier bij de Kon. Landmacht te Suriname gedetacheerd.



In 1954 werkzaam gesteld als agrarisch jurist bij het Departement van Financin. Werd in 1956 benoemd tot Districts-Commissaris van Nickerie.



J. Voorhoeve, geboren 1923 te Djombang (Indonesi). Studeerde Nederlandse taal en letterkunde te Amsterdam. Promoveerde in 1953 aldaar op een proefschrift, getiteld: Voorstudies tot een beschrijving van het Sranan Tongo. Sinds 1956 te Paramaribo als taalafgevaardigde van het Nederlandsch Bijbelgenootschap.








Nederlands West-Indische Gids

Mulder, G. C. A


nl

Dury, C.J.



Studies on the archaeology of the Netherlands Antilles: I


C. J. DU RY STUDIES ON THE ARCHAEOLOGY OF THE NETHERLANDS ANTILLES: I NOTES ON THE POTTERY OF ARUBA, CURASAO AND BONAIRE For more than eighty years the Dutch islands off the north coast of Venezuela have aroused the archaeological interest of a few people, whose work the government has failed to appreciate.



Whenever an appeal was made to the competent authorities in the home country to try to cast more light on the past of the islands under its rule, a barrier of bureaucratic dilatoriness and amiable misunderstanding was encountered, and hence the few ardent advocates of the Antillean cause should not be blamed for not having managed to elevate archaeological knowledge of the region to a respectable level.



Moreover, none of the persons concerned has been a professional archaeologist. Father A. J. van Koolwijk cannot be described as such, and nor can Professor J. P. B. de Josselin de Jong. However, the latter, though really an ethnologist and linguist, is entitled to be called an archaeologist on account of his careful and scientific methods. Dr. P. Wagenaar Hummelinck is not a trained archaeologist either; as a zoologist, he naturally has quite another sphere of activity. But his manysided love for the islands has also made him an indefatigable champion of the cause of archaeology there.



The National Museum of Ethnology (Rijksmuseum voor Volkenkunde) at Leiden now has an extensive collection of archaeological specimens which has been amassed by the above-mentioned persons.* Since van Koolwijk's material has already been published bij de Josselin de Jong, we have mainly paid attention to the Hummelinck not only did collecting work himself, but also obtained material from several other sources, such as the Dominican Fathers in Bonaire; A. D. Ringma (Curacao and Aruba); Dr. A. C. J. Burgers (Bonaire); and G. Bogaers (Aruba). 8l








Nederlands West-Indische Gids

Dury, C. J.


nl

Dury, C.J.



Studies on the archaeology of the Netherlands Antilles: I


82 C. J. DU RY Fig. I Sketchmap of the Islands Aruba, Cura9ao and Bonaire, showing localities mentioned in the text. latter two collections, about which nothing has yet made known.



Preparation of this material raised many problems. We received it with but little information, which did not enable us to get a correct idea of its archaeological context. Stratigraphic data were completely absent, and it is precisely these which are so important to investigation of a site, to enable the various periods of occupation and their relative ages to be determined.



Even if the site concerned has had only one period of habitation, the stratigraphic situation of the specimens nevertheless remains important in that they will show us at any rate the initial and final dates of settlement.



The archaeology of our three islands at once makes special demands in this respect. The comparatively one-sided development of the Indian population and, on the other hand, the nature of the soil (i.e. erosion and, in particular, the insignificant thickness of the concentrations of shells) render stratigraphy well nigh out of the question.



Hence it must have been impossible for de Josselin de Jong, when digging at Santa Cruz, Aruba, in 1923, to see where exactly the virgin soil began; where the old surface line (i.e. the stratum on which the historical population lived) was; and in what relation to these strata the potsherds or other objects were found.



Moreover, in many places the soil had been ploughed, and consequently it is highly probable that nothing is lying in its original place, or has been lying there since the first excavation. Anyway, he had the sherds carefully put away and classified in large drawers. As regards the site at Santa Cruz, where he dug in








Nederlands West-Indische Gids

Dury, C. J.


nl

Dury, C.J.



Studies on the archaeology of the Netherlands Antilles: I


Papoguond Fig. 2 Sketchmap of northern and middle Venezuela, showing localities mentioned in the text. f I ) l o "V" 1 \ o 1 -'V MARACAIBoYT / \ SAN CWUSTI^SAl \ ^. ^ CRO ^ *" -BARQUISI TOCUVO > TRU3ILLO V DA OE LA COSTAi ^ /* -ie to ^ E' v > v PUERTO CAM MARACAVa N \ ^_ US RACU E Z VSAH FIRNANDO y u / ROHQUIN \ ^ MA> E ;^?^^^ V\ MATURN l yA ^ a^^t Vcuwib ( ^^ (^*^ 8OUVAH. J ) ) ^ /" BRITISH /








Nederlands West-Indische Gids

Dury, C. J.


nl

Dury, C.J.



Studies on the archaeology of the Netherlands Antilles: I


84 C. J. DU RY three different places, precise indications have been given as to whether the object concerned comes from trench A, B or C, while every square metre in the trench has been numbered and the depth at which the object was found has been indicated as either o to 25 or 25 to 50 cm. The same obtains for the other sites that were excavated by him, such as Savaneta in Aruba and Sint Jan, Knip and Asiento in Curacao.



Thanks to de Josselin de Jong's description of van Koolwijk's material (1918), and owing to the long-known connection between the islands and the mainland of Venezuela, it was possible for us to try to group the different kinds of pottery by comparing them with material from Venezuela.



We started our investigation by distinguishing the various earthenware utensils and by carefully sorting them into, for instance, figurines, amulets, griddles, pottery discs, and finally ordinary domestic crockery, which may itself be subdivided into different sorts. In archaeology, in most cases, and certainly in this particular case, pottery is the most important startingpoint for a historical reconstruction of the area to be investigated.



Accordingly, we tried to draw up a relative chronology on the basis of the pottery. With the aid of the sherds we had to attempt to ascertain whether, and, if so, in what sequence, various civilizations had" foffowed" one another, or, if there could only have been one single continuous civilization, what important facts are conspicuous in it and what chronological relations were with the contemporary inhabitants of neighbouring countries or regions of which more is known.



It stands to reason that a relative chronology gives no more than an unsatisfactory solution. But it is an indispensable preliminary to an absolute chronology, which can and should only be based upon datings by means of radioactive carbon, pollen analysis or glottochronological determinations of dates.



In establishing our relative chronology we started from various factors, viz.: historical correlations, which did not carry us farther back than the Spanish conquest of the islands; geological and geomorphological correlations; probable economic circumstances; trade and dissemination; and finally the typology of the pottery. In this we relied mainly on the publications by C. Osgood & G. D. Howard: ^4n ^ircAaeoiogtca/ Swrwy 0/ 1943, and A. Kidder II: ^4fcAaeo/ogy 0/ 1944.








Nederlands West-Indische Gids

Dury, C. J.


nl

Dury, C.J.



Studies on the archaeology of the Netherlands Antilles: I


ARCHAEOLOGY OF THE NETHERLANDS ANTILLES: I 85 The publication of .4n .4rcAaeo/ogtca/ CArono/ogy 0/ by J. M. Cruxent & Irving Rouse, 1958, provided us with a splendid amplification of our preparatory work, enabling us to adopt the authors' absolute chronology and fit it into the frame of the archaeology of our islands.



In our typological investigation of the pottery we tried to find a certain evolutionary line in the composition of the material, in the technique of its manufacture, and in the different types of decoration. But this approach is fraught with various risks. One is easily inclined to consider coarse pottery older than that which is more delicate and perhaps more beautiful. The contrary, however, may be true. The older pieces of pottery found in Aruba proved to be of finer texture than the examples of more recent date. Comparison showed that the older sherds belong to a type frequently found along the northeast coast of Venezuela, and so we suppose that the most ancient pottery was imported, and that it was not until later the natives of the islands started to bake their own. Here is a connection with the commercial relations we needed for our relative chronology. If we were to exclude the influence of trade, and were to assume that all the pottery found in Aruba was made locally, the degeneration observed in the pottery would lead to the conclusion that an ancient, highly developed population had been ousted by a newer, less civilized one.



However, exclusion of the influence of trade is a hypothesis which is difficult to maintain, because then it would have to be assumed that the inhabitants of Aruba and of the northeast coast of Venezuela made practically identical pottery perfectly independently of one another. Besides, numerous excavations in Venezuela have proved that the nidus of the kind of pottery that will be described in this article was situated in the eastern part of the country. We therefore believe that in remote times the islands traded with northeast Venezuela.



We are still left with the problem of the population groups. If the fact of trading is taken into consideration, it is improbable that a more highly developed group was superseded by a less civilized one; the reverse might have taken place. This is an extremely difficult problem, and the ethnologists offer us little help in trying to solve it. The ancient commercial pottery, which must have been more or less contemporaneous with the shell artifacts found in the islands, argues in favour of a primitive fishing folk which was suddenly disturbed by a more recent








Nederlands West-Indische Gids

Dury, C. J.


nl

Dury, C.J.



Studies on the archaeology of the Netherlands Antilles: I


86 C. J. DU RY group from the mainland who brought agriculture and pottery with them (cf. van Heekeren 's paper, p. no).



Finally, in drawing up our relative chronology, we have made use of certain geological and climatological synchronisms. When a further investigation of the islands is carried out, it would be advisable also to study correlations obtained by means of palynology. We only have historical data from the time after the conquest by the Spaniards, that is to say since 1500. And, with a few exceptions, these recent data have been of little use to us in studying the pottery, because they have not always proved to be trustworthy.



All the above factors gradually shape a fixed pattern in archaeology for the formulation of a relative chronology, the necessary basis for an absolute chronology built up with the aid of modern technical means.



It is Cruxent and Rouse's great merit that, after long and careful collaboration, with a profound knowledge of their subject, they were the first to give an absolute chronology for Venezuela which is perfectly acceptable in the present state of archaeological knowledge of the northern part of South America. They (1958, p. 8) based their findings on five factors, viz.: 1) Rate, of refuse accumulation, e.g. the amount of time required for disposal of the refuse of each period. 2) Glottochronology. 3) Radiocarbon dating. 4) Geological correlations. 5) Historical correlations.



Elaboration of the foregoing led to a division into five periods, as may be seen in the following table on page 87 (Cruxent & Rouse, 1958, p. 9).



Seeing that the archaeology of our islands is so closely connected with that of Venezuela, we may now try to fit our material into the scheme of the above-mentioned authors.* Cruxent & Rouse have classified all the archaeological material finds in Venezuela in ten main styles, called series, and they selected (p. 23) "the most elaborate style in each series as the type style, since it subsumes more of the variations in other styles". 1 In order to avoid confusion in a region forming a geographical and archaeological unit, we have thought it necessary to keep to the terminology indicated by the most recent trends in the archaeology of that region, mainly based on Cruxent & Rouse's publication.








Nederlands West-Indische Gids

Dury, C. J.


nl

Dury, C.J.



Studies on the archaeology of the Netherlands Antilles: I


ARCHAEOLOGY OF THE NETHERLANDS ANTILLES: I ABSOLUTE CHRONOLOGY Periods V IV III II I Dates based upon 7?a< 0/ i?e/use 1500 A.D. on 1437-1500 A.D. "93-1437 A.D. 929-1193 A.D. 849-929 A.D.



Dates based upon G/otto-1500 A.D. on 1350-1500 A.D. 750-1350 A.D. 150-750 A.D.



B.C. 50-150 A.D.



Dates based upon i?adtocarftow .^wa/ysts Calendar Dates 1500 A.D. on 1150-1500 A.D. 350-1150 A.D.



B.C. 1050-350 A.D.



B.C. 5050-1050 Dates before the present O-450 B.P. 450-800 B.P. 800-1600 B.P. 1600-3000 B.P. 3000-7000 B.P.



The term 'series', which is in point of fact a collective name covering a series of subordinate styles, originated from the difficulties which arose in comparing pottery *; it may be observed that the styles of different regions closely resemble each other, and yet are decidedly not identical.



As the authors themselves suggest in several passages, this grouping into series, which amounts to a first attempt to organize the archaeology of Venezuela in a definite manner, will probably be altered in some details in course of time, as additional archaeological data become available. For instance, we read (Cruxent & Rouse, 1958, p. 23-24): "We suspect that some series may have had more than one place of origin, e.g., that certain of their traits may have originated in one style and have spread in one direction while other traits may have originated in other styles and have spread in different directions." This shows that certain series may overlap, and that this is not merely a geographical phenomenon, but necessarily also a chronological one, which may have important implications. A site where different hybrid styles were found has been classified 1 The term complex is adopted for classification of non-ceramic sites (Cruxent & Rouse, 1958, p. 3).








Nederlands West-Indische Gids

Dury, C. J.


nl

Dury, C.J.



Studies on the archaeology of the Netherlands Antilles: I


88 C. J. DU RY in the series whose traits appeared to be dominant. We now know (op. cit. p. 73) that the archaeological material from Aruba, Curacao and Bonaire is contained in what is called the Dabajuroid series, and should be dated as belonging to Periods IV-V, i.e. from 1150 to 1500, possibly on to 1900 A.D.* Our investigation has shown that most of the archaeological material from the islands should be assigned to Period IV. However, we have a few sherds from Period II, and on the other hand sherds and artifacts from periods down to V.



As witness to this, van Koolwijk (1881, p. 14) writes about a (Spanish) silver coin in one of his letters to the Director of the National Museum of Antiquities at Leiden: In one of the boxes I sent to the National Museum of Antiquities there is a silver coin, which was found in the neighbourhood of Knopenberg hill (Seroe di Boton) some twenty years ago; there, many discs made from shell are also found.



For the sake of convenience we shall first discuss the few old trade sherds before proceeding to describe the characteristic material from the Aruba area, which at the moment is characterized by two styles, the Santa Cruz style and the Savaneta style both belonging to the Dabajuroid series. Finally, we shall briefly consider Curacao and Bonaire, which are at least equally important from an archaeological point of view but from which we unfortunately have tuo little material and data to enable justifiable conclusions to be drawn.



In our Museum there are about 3000 sherds from Aruba (2700 from Santa Cruz and 300 from Savaneta). There are as many from Curacao, but 98 per cent of these consist of small eroded sherds of a plain ware which would not repay investigation.



From Bonaire we have some two hundred sherds, only a few of which can be discussed, for the same reason.



ARUBA (Plate I-XVII, XXIIa) -Santa Cruz Period II (Plate II) Of these we have five sherds with a fine-line incised crosshatching decoration. The sherds are grit-tempered, rather thin and hard. There are no traces of painting or finishing with a white paste. They are too small to enable the original shape of 1 The term Dabajuroid is derived from Dabajuro, a place in Venezuela not far from the coast, between the Lake of Maracaibo and the Paraguana peninsula.








Nederlands West-Indische Gids

Dury, C. J.


nl

Dury, C.J.



Studies on the archaeology of the Netherlands Antilles: I


ARCHAEOLOGY OF THE NETHERLANDS ANTILLES: I 89 the pot to be recognized, but we may assume that they belonged to a type of bowl with sinuous, flaring sides, except one sherd which might be from a pottery disc (cf. Reichel-Dolmatoff, 1956, pi. xix 2). This kind of pottery is trade ware that probably came from the northeastern part of Venezuela, while it also occurs in Trinidad, near Cedros Bay, where Rouse and Bullbrook found it in 1946 and from which it has since been known as Cedros-style pottery.



This Cedros-style spread along the north coast of Venezuela via Irapa and El Mayal, as far as Rio Guapo. On the other hand pottery has been found with the same sort of fine-line incised cross-hatching at Momil, in northeastern Colombia; the excavator of that site put its age as contemporaneous with the second period in Venezuela (Reichel-Dolmatoff, 1956, p. 279). Rouse examined the possibility of a relation between Colombia and Venezuela with regard to this crosshatched pottery, and arrived at a negative conclusion, for several reasons (Cruxent & Rouse, 1958, p. 37)-Anyway, we are more inclined to believe that the Aruba sherds came from northeastern Venezuela than that they came from Colombia, firstly because the Cordilleras de los Andes formed a kind of natural barrier, and secondly because, in addition to the pottery, the other artifacts also show points of connection with the Venezuelan region (cf. van Heekeren, p. 112). In doing so, we in no way disturb the archaeological order created by Cruxent and Rouse.



The transition from Period II to III is not always quite clear.



It is known that at Irapa on the Paria peninsula the Cedros style continues down to Period III, but so far this is the only place where this is known to happen (Cruxent & Rouse, 1958, p. 131).



Taking this into account in our dating, we may assign the five trade sherds of the Cedros style found at Santa Cruz, in Aruba, to the end of Period II, i.e. to the third or fourth century A.D.



In addition, we still have a number of sherds (e.g. with red and white painting on a white slip and some serpent motifs) which we can only conjecture to belong to Period II or III, since we have not been able to compare them in any way. When writing this article we only had Cruxent & Rouse's descriptions in the first part of their ^4rcAaeo/ogtca/ CArono/ogy 0/ Vnfczwe/a to go on, since the second part of their work, which contains the photos, has not yet reached us.



We shall not make any definite pronouncements here con-








Nederlands West-Indische Gids

Dury, C. J.


nl

Dury, C.J.



Studies on the archaeology of the Netherlands Antilles: I


9O C. J. DU RY cerning sherds which may belong to Period II or III, except with regard to a few Cedros sherds which were so characteristic that we could recognize them, while, in addition, we had seen pictures of them in an article by Cruxent (1949, p. 163) on the Guapo site. As has already been remarked, most of the material from Aruba, i.e. more than 90 per cent of it, shows traits typical of Period IV.



It might be expected that, in a small island like Aruba, only one uniform style would be found, which would imply that the material dug up at Santa Cruz might be supposed identical with that of Savaneta. This is decidedly not so, though the pottery from the two sites is, admittedly, very similar. We are therefore obliged to deal with the two sites separately and to classify them in different styles.



Santa Cruz Style (Plate III-XVI).



During his campaign in 1922-23 de Josselin de Jong dug three trenches in the Santa Cruz Area, situated just in the centre of Aruba, on the eastern side of Hooiberg hill (cf. van Heekeren, p. 106-109).



Trench B he abandoned without taking any archaeological objects from it. From trench C a number of sherds were obtained which are absolutely identical with those from A; accordingly we thought it advisable to simplify things by generalizing the finds under the heading 'Santa Cruz'.



The deposits seem to be no more than 25 or 50 cm in height, and cover a rather large area which has not yet been defined.



The sherds exhibit remarkable a variety. In the painted ware the clay is rather fine, whereas in the plain types it tends to be coarse. Tempering has been carried out with the aid of grit and shell, but its percentage cannot be determined.



Numerous corrugated rimsherds reveal the coiling method as manufacturing technique. Very often the surfaces are not perfectly smooth, and we see traces of scraping. No polished sherds have been found in this collection. The surface colours vary as a result of badly controlled firing. Lack of oxygen and unintentional smoking have caused large patches of black and gray, while overfiring resulted in stone-reddish areas. Normally the surface colours range from black, gray, brown to red. Fabricimpressed sherds are rare. No Santa Cruz sherds show any sign of use of the paddle-and-anvil finishing technique which occurs








Nederlands West-Indische Gids

Dury, C. J.


nl

Dury, C.J.



Studies on the archaeology of the Netherlands Antilles: I


ARCHAEOLOGY OF THE NETHERLANDS ANTILLES: I 91 in the Dabajuro style. Very few accurately restorable vessels were found in the present Museum collection, but approximate shapes could be determined from a certain number of rims, large sherds, basal and leg fragments. The basic shapes deduced are: large urns, often used for funeral purposes, as will be seen later; o//as, probably for keeping water; bottles; and bowls.



There are many different sorts of bases. For instance, we found round bottoms and flat bases, annular bases, low stand rings, legs from multipod bowls, leg-ring bases and, finally, a few footshaped objects which might have been either legs of a large vessel or supports of single-legged bowls (PI. IV). One of these is hollow, and happens to be our finest example, showing the coiling technique (PI. IV 4). Leg and ring bases (PI. IV 5, VI 2) do not occur frequently. Perforated annular bases are characteristic of the black-on-white painted ware. A great variety of handles were also found. On the plain ware, horizontal-arched, solid handles, or crescent-shaped ones, are seen. Bitubular handles placed vertically on the vessel wall are common. On one example the double-rodded handle ends in a human face on the inside of the bowl. One sherd has a double-rodded applique strip serving as handle.



On the black-on-white painted pottery, handles mostly appear in animal forms, extending vertically across the aperture of the vessel. In the same ware, an especially remarkable type of handle was met with flat and discoidal, with a flat square lump on its top. A similar piece was found by Cruxent (1955, p. 91-m22) in the valley of Palo Negro.



Finally, there are a few (9) objects which are considered to be bases with supports; but the human features in coffee-bean elements on one of them would be inverted if the supports were turned upwards. This suggests that we are dealing with handles.



They are flat, trapezoidal in form, and slightly curved to follow the circumference of the bowl or dish. They only seem to occur in the polychrome and black-on-red ware, and are hardly ever unaccompanied by applique work.



The following types of lugs and ears are distinguishable: small, solid lumps of clay fixed on the vessel wall and then pierced with a needle or pin; tubular ears showing from one to four parallel tubes, often decorated with punctuated strips on the ends; elbow-shaped ears; simple crescent-shaped lugs, placed vertically on the wall; and finally, lugs fixed on the edge of rims and on top of legs.








Nederlands West-Indische Gids

Dury, C. J.


nl

Dury, C.J.



Studies on the archaeology of the Netherlands Antilles: I


92 C. J. DU RY There are also lugs or knobs in the shape of an animal's head (PI. IX 6, X 5). Spouts seem to belong to the painted pottery.



There are large ones with a 20 mm aperture in the black-on-white ware, and small ones with a 5 mm aperture in the black-on-red ware. They have frequently been modelled with applique work, and shaped in zoomorphic forms. Applique work decorates vessel walls, legs, handles, lugs, spouts and supports of annular bases.



On the latter, owl-like figures can be recognized, with a hooked beak and dotted, encircled eyes. The frog motif and the coffeebean eye are very characteristic. Many human faces are indicated by coffee-bean elements, with strips of clay for eyebrows and even hair. In general, animals are difficult to identify, but bats and serpents can be seen, in addition to those just mentioned.



The applique designs are frequently notched, punctuated or painted.



Incised pottery is not so well represented at the Santa Cruz site. We encountered only a few small sherds of bowls with broadlined incisions. The incised sherds were all of a red-slipped type.



The different painting styles found in the Santa Cruz collection will now be enumerated in order of frequency, e.g. blackon-white, black-on-red in two types, one with a lustrous red slip and the other with a chalky dull slip, black and red on plain, black and red on tan or red, red-on-white and red-on-red. Several sherds of the black-on-white type have a rather bluish-coloured slip instead of the usual white or yellowish one. Some authors describe these as a separate type (Feriz, 1959, p. 119), but in our opinion the effect is due to a discoloration of the slip which was not intentional.



Most of the black-on-white painted sherds are ornamented with applique work. The patterns show no naturalistic features; they are purely geometric designs. They consist of painted areas bounded by straight or crudely curved parallel lines, running in horizontal as well as in vertical directions. There are comb-like designs, spirals, volutes, semi-circles, triangels and diaboloshaped designs. There is only one dotted pottery fragment in black-on-white.



- Contrary to expectations, six griddle fragments were found; normally, these rarely occur in the Dabajuro series.



They are very important for a reconstruction of the economic aspects of the island society (van Heekeren, p. no).



Our collection contained numerous to/>ta or circular clay








Nederlands West-Indische Gids

Dury, C. J.


nl

Dury, C.J.



Studies on the archaeology of the Netherlands Antilles: I


ARCHAEOLOGY OF THE NETHERLANDS ANTILLES: I 93 pot remains, the use of which we are unable to explain.



There are three fragments of probably cylindrical stamps with a broad-lined, incised, decorative design. One solid cylindrical stamp seems to be complete. The one pipe stem is not sufficient evidence for local manufacture.



No spindle whorls were found, but perhaps some drilled potsherds did duty for them.



Finally, one object could not be identified (PI. XV 4). We do not know whether it is an ear-plug, a stamp, or perhaps a spindle whorl.



Savaneta Style (Plate XVII) The site of Savaneta is situated on the south coast of Aruba.



Professor de Josselin de Jong dug eight sections there, each one metre square, in which he discerned two levels, from o tot 25 cm and from 25 to 50 cm. In general the material is similar to that of Santa Cruz. The sherds range from coarse in the plain ware to fine in the painted, with an average thickness of between 4 and 10 mm. Both grit and shell tempering occur. The coiling technique is again met with, and is evidenced by numerous corrugated rimsherds. Surfaces are scraped and smoothed. Only one polished sherd has been found.



Hard-baked, grit-tempered sherds of a plain grey-yellowish ware which was lacking on the Santa Cruz site, seem to be characteristic here. The avarage thickness is almost 5 mm.



Fabric impression is evident, and exactly fits the description given by Cruxent & Rouse (1958, p. 71) for the Dabajuro examples: "It is evident in many cases that the fabric has been pressed into a thick slip of soft clay, applied over the smooth, hardened surface of the vessel wall. The impressions usually cover the entire exterior surface of the sherds but are occasionally limited" (see PI. XVII 7, cf. Ill 7).



Firing clouds are common.



Of the approximately 300 sherds from Savaneta, more than 200 are plain, 51 are black-on-red, 29 black-on-white. Hollow rims are rare. The general shapes must have been those of urns and bowls. No bottle necks or collars from jars have been found.



The black-on-red ware includes a few annular bases. In PI. XVII 5 the bottom of a tripod bowl with broken-off legs is shown. Rings and legs and flat bases are lacking; there is only one example of a single-legged bowl. In the black-on-white painted ware a spherical object, decorated with dotted painting





University of Florida Home Page
© 2004 - 2010 University of Florida George A. Smathers Libraries.
All rights reserved.

Acceptable Use, Copyright, and Disclaimer Statement
Last updated October 10, 2010 - - mvs