• TABLE OF CONTENTS
HIDE
 Front Cover
 Title Page
 Copyright
 Table of Contents
 Main
 Back Cover






Title: Nieuwe West-Indische gids
ALL VOLUMES CITATION THUMBNAILS PAGE IMAGE ZOOMABLE
Full Citation
STANDARD VIEW MARC VIEW
Permanent Link: http://ufdc.ufl.edu/UF00099461/00042
 Material Information
Title: Nieuwe West-Indische gids
Alternate Title: New West Indian guide
NWIG
Abbreviated Title: Nieuwe West-Indische gids
Physical Description: v. : ill. ; 25 cm.
Language: Dutch
Publisher: M. Nijhoff
Place of Publication: 's-Gravenhage
's-Gravenhage
Publication Date: 1 1958
Frequency: four no. a year
quarterly
completely irregular
 Subjects
Subject: Civilization -- Periodicals -- Caribbean Area   ( lcsh )
Genre: periodical   ( marcgt )
 Notes
Citation/Reference: America, history and life
Citation/Reference: Historical abstracts. Part A. Modern history abstracts
Citation/Reference: Historical abstracts. Part B. Twentieth century abstracts
Language: Dutch or English.
Dates or Sequential Designation: 40. jaarg. (juli 1960)-
General Note: Published: Dordrecht : Foris Publications, <1986->
 Record Information
Bibliographic ID: UF00099461
Volume ID: VID00042
Source Institution: University of the Netherlands Antilles
Holding Location: University of the Netherlands Antilles
Rights Management: All rights reserved by the source institution and holding location.
Resource Identifier: alephbibnum - 000273853
oclc - 01760350
notis - ABP9733
lccn - sn 86012467
issn - 0028-9930
 Related Items
Preceded by: West-Indische gids
Preceded by: Christoffel
Preceded by: Vox guyane

Table of Contents
    Front Cover
        Page ii
    Title Page
        Page iii
    Copyright
        Page iv
    Table of Contents
        Page v
        Page vi
        Page vii
        Page viii
    Main
        Page 1
        Page 2
        Page 3
        Page 4
        Page 5
        Page 6
        Page 7
        Page 8
        Page 9
        Page 10
        Page 11
        Page 12
        Page 13
        Page 14
        Page 15
        Page 16
        Page 17
        Page 18
        Page 19
        Page 20
        Page 21
        Page 22
        Page 23
        Page 24
        Page 25
        Page 26
        Page 27
        Page 28
        Page 29
        Page 30
        Page 31
        Page 32
        Page 33
        Page 34
        Page 35
        Page 36
        Page 37
        Page 38
        Page 39
        Page 40
        Page 41
        Page 42
        Page 43
        Page 44
        Page 45
        Page 46
        Page 47
        Page 48
        Page 49
        Page 50
        Page 51
        Page 52
        Page 53
        Page 54
        Page 55
        Page 56
        Page 57
        Page 58
        Page 59
        Page 60
        Page 61
        Page 62
        Page 63
        Page 64
        Page 65
        Page 66
        Page 67
        Page 68
        Page 69
        Page 70
        Page 71
        Page 72
        Page 73
        Page 74
        Page 75
        Page 76
        Page 77
        Page 78
        Page 79
        Page 80
        Page 81
        Page 82
        Page 83
        Page 84
        Page 85
        Page 86
        Page 87
        Page 88
        Page 89
        Page 90
        Page 91
        Page 92
        Page 93
        Page 94
        Page 95
        Page 96
        Page 97
        Page 98
        Page 99
        Page 100
        Page 101
        Page 102
        Page 103
        Page 104
        Page 105
        Page 106
        Page 107
        Page 108
        Page 109
        Page 110
        Page 111
        Page 112
        Page 113
        Page 114
        Page 115
        Page 116
        Page 117
        Page 118
        Page 119
        Page 120
        Page 121
        Page 122
        Page 123
        Page 124
        Page 125
        Page 126
        Page 127
        Page 129
        Page 130
        Page 131
        Page 132
        Page 133
        Page 134
        Page 135
        Page 136
        Page 137
        Page 138
        Page 139
        Page 140
        Page 141
        Page 142
        Page 143
        Page 144
        Page 145
        Page 146
        Page 147
        Page 148
        Page 149
        Page 150
        Page 151
        Page 152
        Page 153
        Page 154
        Page 155
        Page 156
        Page 157
        Page 158
        Page 159
        Page 160
        Page 160a
        Page 160b
        Page 161
        Page 162
        Page 163
        Page 164
        Page 165
        Page 166
        Page 167
        Page 168
        Page 169
        Page 170
        Page 170a
        Page 170b
        Page 171
        Page 172
        Page 173
        Page 174
        Page 175
        Page 176
        Page 177
        Page 178
        Page 179
        Page 180
        Page 181
        Page 182
        Page 183
        Page 184
    Back Cover
        Page 185
Full Text



Nederlands West-Indische Gids

Felhoen Kraal, Mr. Johanna L. G., Menkman, W.R., Westermann, Dr. J.H., Wagenaar Hummelinck, Dr. P., Kruijer, Dr. G.J.


nl





Voorkaft










Nederlands West-Indische Gids




nl





Titelblad


DE WEST-INDISCHE GIDS ONDER REDACTIE VAN Mr. JOHANNA L. G. FELHOEN KRAAL, Dr. G. J. KRUIJER W. R. MENKMAN, Dr. J. H. WESTERMANN EN Dr. P. WAGENAAR HUMMEL1NCK ACHT EN DERTIGSTE JAARGANG 'S-GRAVENHAGE MARTINUS NIJHOFF 1958








Nederlands West-Indische Gids




nl






4-1955 63/ Afar/i>ns N/Ao//, TAe .Hague ircc/wd fcooA Of PRINTED IN THE NETHERLANDS










Nederlands West-Indische Gids




nl





Inhoud


INHOUD VAN DE ACHT EN DERTIGSTE JAARGANG Barbanson O.P., W. L. de, Grafschriften op Saint-Barthlemy (Epitaphs on Saint Bartholomew); i afb. 97-105 Debien, Gabriel, Ztoe6re*tng 113 Dennert, Rudie, Zo&fos/irc&ng' 111-113 Felhoen Kraal, Johanna, #oe&es/>r<;A:mg 114-118 Goslinga, Cornelis Ch., Juan de Castellanos, dichter en geschiedschrijver van het Caribisch gebied (Juan de Castellanos, Elogio y Elegi'a del Caribe) 1- 45 Holthuis, L. B., G. D. Collin's Fauna Surinamensis (G. D. Collin's dissertation entitled Fauna Surinamensis, 1822) 71-85 Kooyman, J., De wallen van Willemstad, Curacao, omstreeks 1750; 2 afb. buiten de tekst 168-173 Kruijer, G. J., Family size and Family planning, a pilot survey among Jamaican mothers 144-150 Luijken, R., Over voedingsproblemen in de tropen in verband met het voedingsonderzoek op de Bovenwindse Eilanden (Nutrition problems in the Tropics in relation to a nutrition survey in certain islands of the Lesser Antilles) 86-96 178-179 Mark, Eva E. van der, fio^es^refong 176-178 Menkman, W. R., St. Martin en St. Barthlemy 1911-1951, naar geschriften van Pastoor De Barbanson; 9 afb. waarvan 6 buiten* de tekst 151-162 174-176 Mintz, Sidney W., Historical Sociology of the Jamaican church-founded free village system; 2 afb. 46-70








Nederlands West-Indische Gids




nl





Inhoud


VI INHOUD VAN DE ACHT EN DERTIGSTE JAARGANG Steen, Louise J. van der, og&fos^refong 179-180 Taylor, Douglas, Names on Saint Vincent 106-110 Verin, Pierre, The rivalry of Creole and English in the West Indies 163-167 Wagenaar Hummelinck, P., fit'6/t'ogra/t'e 119-127,182-184 180-181 Westermann, J. H., Demografische Conferentie van de Caribische Commissie, Trinidad, 1957. Een critische analyse van de door de vier territoriale secties ingediende documenten en van het rapport van de Conferentie, in het bijzonder wat betreft de 'vruchtbaarheids' (fertility) problemen 129-143 BOEKBESPREKING Collin, Gabriel Daniel, Fawwa Simnamewst's, 1822 (afgedrukt in Holthuis, G. D. Collin's Fauna Surinamensis) 75-85 Cu/Zure/e oc/ivtfctten in Sim'wame, 1957 (F.K.) 114-115 Eggington, Joyce, TAey seeA a /tftwg, 1957 (v.d.M.) 176-178 Emmanuel, Isaac Samuel, Jewish education in Curacao (1692-1802), Pw6/. ^mer. /ew. ffis(. Soc. 44, 1955 (M.) 174-176 Emmanuel, Isaac S., Precious S/ones 0/ /Ae /eu 0/ Curacao." Cwracaon Jewry J656-J957, 1957 (Den.) 111-113 Hartog, Joh., Bowatre. Fan 7diae to/ toemt, 1957 (W.H.) 180-181 Hass, Hans, 7"ttssen Haaten en ifora/e. Me/ Aar/>oe, speer en camera op de inssen/acA/ tn <ie CaratftiscAe Zee, rowrf Cwrafao en Bonaire, 1954 (v.d.S.) 179-180 Lichtveld, Ursy M., & Voorhoeve, Jan, Swriname.' Spiege/ der Vader/awdse /sToop/iedeM: een Ais/oriscA /ees-6oeA, 1958 (F.K.) 115-118 Meijer, J., S/ew/e/s to Sranan. Wegan/zer i de Surinaamse gescAiedenis, 1957 (F.K.) 114 Steenmeijer, F., Food and Nu/ri/iow 0/ j4rw6ans, 1957 (L.) 178-179 Saint-Victor Jean-Baptiste, f/aj'/i, sa /e pour /'e*mancipa/ion. ew^r concep/s d'inde"pendence d 5ain/-Z)omingMe, 1957 (Deb.) 3 BIBLIOGRAFIE Separate publications (W.H.) 119-127, 182-184








Nederlands West-Indische Gids




nl






De uitgave van De W5/-/ndiscAc Gtrfs wordt mede mogelijk gemaakt door een financile bijdrage van de Stichting Culturele Samenwerking, Amsterdam, en vano.m. de volgende donateurs: n.v. Assurantie Maatschappij De Nederlandsen van 1845, 's-Gravenhage, n.v. Billiton Maatschappij, 's-Gravenhage, Koninklijke Luchtvaart Maatschappij n.v., 's-Gravenhage, Maduro & Curiel's Bank n.v., Cura9ao, Nederlandsche Handel Maatschappij n.v., Amsterdam, n.v. Overzeese Gas- en Electriciteitsmaatschappij, Rotterdam, De Surinaamsche Bank n.v., Paramaribo.








Nederlands West-Indische Gids




nl





De West-Indische gids


DE WEST-INDISCHE GIDS 's-GRAVENHAGE, MARTINUS NIJHOFF (Jrg. I: N.V. Boek- en Handelsdrukkerij voorheen Ipenbuur & van Seldam, Amsterdam) Jaargang / X 5 6 7 S 9 /o // 72 7^ 7J 76 77 Jp 20 21 22 2j 2^ 25 26 27 2 29 3* 32 33 34 35 37 1 2 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 Jaartal in voorwerk 1922 1923 1924 1925 1926 1927 1928 1929 1930 1931 1932 1933 1934 1935 1936 1937 1937 1938 1939 1940 1941 1942 1943 1944-45 1946 1947 1948 1949 1950 1951 1952 1953 1955 1955-56 1956-57 1958 Jaartal op band 1919 1919 1920 1921 1922 1923 1924 1925 1926 1927 1928 1929 1930 1931 1932 1933 1934 1935 1936 1937 1938 1939 1940 1941 1942 1943 1944-45 1946 1947 1948 1949 1950-51 1950-51 1952-53 1952-53 1954-55 1954-55 1956-58 1956-58 Aantal bladz. (zonder voorwerk) 510 511 640 664 664 664 648 584 572 584 584 584 592 584 440 411 404 400 384 256 384 400 384 384 384 384 256 384 384 384 384 256 256 268 271 242 224 248 184 Datering mei-okt 1919 nov. '19-apr. '20 (1919 t- p. 189) mei '20-apr. '21 (1920 <- p. 432) mei '21-apr. '22 (1921 +- p. 448) mei '22-apr. '23 (1922 <- p. 448) mei '23-apr. '24 (1923 <- p. 448) mei '24-apr. '25 (1924 - p. 432) mei '25-apr. '26 (1925 <- p. 400) mei '26-apr. '27 (1926 <- p. 388) mei '27-apr. '28 (1927 - p. 416) mei '28-apr. '29 (1928 <- p. 384) mei '29-apr. '30 (1929 -<- p. 392) mei '30-apr. '31 (1930 - p. 400) mei '31-apr. '32 (1931 *- p. 384) mei '32-apr. '33 (1932 -- p. 304) mei '33-apr. '34 (1933 _- p. 288) mei '34-apr. '35 (1934 <- p. 272) mei '35-apr. '36 (1935 - p. 272) mei '36-apr. '37 (1936 <- p. 256) mei-dec. '37 jan.-dec. '38 jan.-dec. '39 jan.-dec. '40 jan.-dec. '41 jan.-dec. '42 jan.-dec. '43 jan.-juli '44, dec. '45 (1944^-p. 224) jan.-dec. '46 jan_dec. '47 jan.-dec. '48 jan.-dec. '49 jan.-dec. '50 jan.-dec. '51 juli '52-febr. '53 (1952--p. 152) juni-dec. '53 apr. '54-mrt. '55 (1954 -- p. 180) juli '55-mei '56 (1955 f- p. 88) dec. '56-dec. '57 (1956 *- p. 68) sept. '58-dec, '58 Dr. H.



Redactie (+secr.) D. Benjamins Prof. dr. J. Boeke Mr. D. Fock C. A. J. Struycken de 1 ROYSANCOUI _*-*_* +Mr. B. de Gaay Fortman *** + + **-* + + + + *" + * + * + + * * *- * tt # * * * X- * * X-X-Joh. F. Snelleman X--X--X-X--H--X-X-X--H--X-K-*"* X--X-^(-W. R. Menkman + "* H. Schtz 1 + -X-^-H-f **-* + >()(-_ + -X--H- + * + "Jt + "^ + -X- Dr. P. Wagenaa 4- }( | Hummelixo 4- * -X-Mr. Johanna 4- ^- _* 4- )( K- -K- 4-FelhoenKrau Dr. J. H. We I TERMAH *- -X- 4-** X- -X- + -X- -X-X- -X- 4- -X--X-X- 4-** Dr. G. J. -X- -X- 4--K--* Kruijer 3 < 4--K-X--X-Register op de jaargangen I-X, 1929, 38 blz., door H. D. Benjamins Register op de jaargangen I-XXV', 1945, 101 blz., door B. de Gaay Fortman








Nederlands West-Indische Gids




nl

Goslinga, Cornelis CH.



Juan de Castellanos


CORNELIS CH. GOSLINGA JUAN DE CASTELLANOS DICHTER EN GESCHIEDSCHRIJVER VAN HET CARIBISCH GEBIED Hoc lumen clarum, quo possis cernere gestas, Dat Castellanos, lector amice, tibi.



MichaeUs d'Espejo Ongetwijfeld is het een buitengewoon opmerkelijk feit, waar de bekende Amerikaanse geschiedschrijver Rippy dan ook terecht op wijst,2 dat de Spaanse cultuur, door 'conquistador' en missionaris gedurende de xvie eeuw overgeplant op de heidensindiaanse samenleving van een nieuw continent, een sterke neiging heeft gehad om zich in literaire vormen uit te drukken.* Daarbij valt een duidelijke voorkeur te constateren voor bepaalde facetten van die getransplanteerde cultuur: godsdienst, taal, geschiedenis. Economische en politieke vraagstukken vielen -veelal natuurlijk uit de aard van de zaak buiten de overigens vaak veelzijdige aandacht.



De literaire expressie van culturele manifestaties voltrok zich meestal in proza. Aanzienlijk blijft echter het aantal werken dat, gedurende de eerste honderd jaar van ontdekking en verovering, in potisch gewaad verschijnt. In 1585 moet er zelfs in Mexico een wedstrijd zijn uitgeschreven, waaraan meer dan 300 dichters hebben deelgenomen. En van deze poten was de beroemde Alonso de Ercilla y Zuniga, die zijn faam ontleent aan het epos La /Irawcana, een romantisch relaas van de avonturen door de dichter beleefd als soldaat in het Spaanse leger dat tegen de Araucanirs in Chili vocht. Een ander dichter uit de genoemde competitie was Bernardo de Balbuena, die in zijn Grandeza Me;cana een beeld trachtte te geven van de schoonheid van Nieuw Spanje. Naar algemeen oordeel staat het derde grote heldendicht uit deze jaren, La /Irgewfona van Martin del Barco Centenera, dat de 'conquista' van de Rio de la Plata bezingt, bij beide eerstgenoemde werken ten achter, evenals de Cortes Fa/eroso en La Mej'cana van Laso de la Vega en de 4raco Dowaa'o van Padre Ona. En dan is er nog Juan de Castellanos met zijn is/eguzsoV Farowes //wsfres #*e Ztufras (Klaagzangen over Beroemde Mannen van Indi).



West-Indische Gids XXXVIII.








Nederlands West-Indische Gids

Goslinga, Ch. Cornelis


nl

Goslinga, Cornelis CH.



Juan de Castellanos


2 CORNELIS CH. GOSLINGA Met de al of niet verdiende lof die deze werken werd toegezwaaid Voltaire noemt La ^rawcawa van Ercilla een Ilias -ontkwamen zij bijna geen van alle aan het rampzaligst lot dat het werk van een dichter kan treffen: dat der volkomen vergetelheid. Met het werk van Ercilla vormt dat van Castellanos de enige, misschien moet ik schrijven, wonderlijke uitzondering.



Het nadert gevaarlijk dicht de grens van wetenschappelijke verantwoording en dringt misschien hier en daar reeds het terrein van de literaire critiek binnen, wanneer ik het kolossale potische product ga bespreken, dat Castellanos aan het einde van een veelbewogen leven voltooide. Kolossaal in die zin, dat het wat de lengte betreft Ercilla's werk verre overtreft en dit telde reeds het aanzienlijke aantal van 42000 regels, terwijl Dante's Z>mna Commea'ta nauwelijks het tiende gedeelte haalt van de omvang van Castellanos' product. Dit wordt slechts overtroffen door het Hindoe-epos Ma AaAarata.



Maar niet alleen in lengte is het werk van Castellanos fenomenaal. Want na alle koele beschouwing van wat er over dit potisch product is geschreven, na het kennis nemen van het bezonken oordeel van critici en geleerden als Menndez y Pelayo en Paz y Melia om ons voorlopig te beperken tot deze twee prominente en ter zake kundige figuren kunnen wij, en wij bekennen dit bij de aanvang van dit opstel volmondig, niet ontkomen aan een nauwelijks te beheersen ontroering bij het doorlezen van vele passages. Reeds het klassieke begin van Castellanos' klaagzang zweemt naar een grootheid die de expressie aanbiddende lyrici van onze dagen met hun onbegrijpelijke gevoelsween volkomen vreemd is: A cantos elegiacos levanto Ik hef een klaagzang aan, nu d'uren dalen Con dbiles acentos voz anciana, Waarin mijn levensdag zal ondergaan, Bien como blanco cisne que con canto Zoals over het spieg'lend water dralen Su muerte soleniza ya cercana ... De laatste klachten van een blanke zwaan. Misschien is de bewering van de Duitse historicus, dat de epische dichtkunst de grondslag is geworden van de Helleense beschaving, niet omvattend genoeg en geldt ze voor alle beschaving in haar aanvang. Zeker is ze volkomen van toepassing op het proces dat we, ondanks alle euvel dat er aan kleefde, toch beschavend mogen noemen, dat der 'conquista' van Spaans








Nederlands West-Indische Gids

Goslinga, Ch. Cornelis


nl

Goslinga, Cornelis CH.



Juan de Castellanos


JUAN DE CASTELLANOS 3 Amerika. In dit proces speelt het episch werk van Juan de Castellanos, dat hij in het waarschijnlijk niet al te rustige Tunja (hoog in de Colombiaanse Cordilleras Oriental) dichtte, een nog al belangrijke rol. Ik wil daarbij vooropstellen, dat ik, afgaande op het gedegen oordeel van critici als Menndez y Pelayo, gaarne aanneem, dat Ercilla's heldendicht verre uitsteekt boven de klaagzangen van de 'priester-soldaat' Castellanos. Maar even zeker is, dat de rol van Castellanos' epiek tot nu toe maar weinig werd gereleveerd al komt daar de laatste jaren verandering in -en dat zij in de Nederlandse historiografie volkomen over het hoofd is gezien. En toch was Castellanos de eerste dichter die uitvoerig schrijft over het Caribisch gebied en daarbij enige stanzen wijdt aan de tegenwoordige Nederlandse Antillen.



Dat ik mij bij de bespreking van zijn pozie misschien hier en daar enigszins zal verwijderen van het strikt wetenschappelijk niveau dat een historische studie vereist, valt daarbij mijns inziens bijna niet te vermijden. Immers, Castellanos is niet alleen historicus, hij is ook dichter. Zonder de eerste kwaliteit al te overdadig te beklemtonen, mag de tweede hoedanigheid toch niet worden verzwegen. 'Poet-historiographer' wordt hij genoemd in Amerikaanse werken en zelfs een scherp criticus als Menndez y Pelayo erkent, dat men hem geenszins 'enige gaven als dichter' mag ontzeggen. 5 Dit maakt de beoordeling van zijn werk tot een hybridisch genoegen en soms neigt de vermoeide lezer er toe om dat andere oordeel van Menndez y Pelayo de voorkeur te geven, dat zegt: "... het smartelijkst is wel, dat Castellanos zijn kroniek in proza begon te schrijven, hetwelk waarschijnlijk even vlot en prettig te lezen zou zijn geweest als dat van het voorwoord, dat zijn werk inleidt; maar dat hij daarna, verkeerd geraden door vrienden die La /Irawcana hadden gelezen en hem in staat achtten om met Ercilla te wedijveren, niet minder dan tien jaar besteedde aan de ondankbare taak het proza in pozie om te zetten". Evenwel, en ik wees daar reeds op doch kom er in de loop van dit opstel nog op terug, geeft ook de beroemde Spaanse criticus toe, dat naast de waarde, welke de veelal betrouwbare epische weergave van de talloze historische gebeurtenissen in het Caribisch gebied, aan het werk van Castellanos geeft, dit toch ook lyrische momenten bezit van onbetwistbare schoonheid. En al moge dan vaak juist zijn de opmerking van de anonieme inleider van zijn zangen in de uitgave van de Biblioteca de Autores Espaoles, dat Castellanos niet is een 'scheppend dichter' doch slechts een 'nauwgezet historicus', die








Nederlands West-Indische Gids

Goslinga, Ch. Cornelis


nl

Goslinga, Cornelis CH.



Juan de Castellanos


."3 4 CORNELIS CH. GOSLINGA boven het proza de achtregelige jambische strofe verkoos, niet minder waar is, dat deze strofen hier en daar subliem zijn. In zijn kort geleden verschenen historische studie geeft Isaac Pardo (17) een groot aantal voorbeelden uit Castellanos' werk, die het wel zeer duidelijk maken, dat men er zich maar niet zo van kan afmaken met de bewering, dat potisch sentiment de 'Klaagzangen' volkomen vreemd is. Dat ik met deze opmerking in het geheel niet veronderstel, dat alles wat deze 'priester-soldaat' schreef, waarlijk pozie is, kan de lezer vaststellen. Nog minder zou ik tot het mijne willen maken het door de reeds genoemde anonieme inleider van Castellanos'zangen geciteerde woord van Horatius.toegepast op de Spaanse dichter: "Quod dicere tenebat,versus erat".



Hun, die met deze opmerkingen een mogelijke waarde van mijn beschouwingen bij voorbaat willen betwijfelen, moge ik onder het oog brengen, dat het bewust erkennen van onvermijdelijke subjectiviteit in het ontledend proces, dat aan elk historisch onderzoek ten grondslag ligt, nog niet noodzakelijkerwijs een valse interpretatie impliceert.



Geboorteplaats en datum van Juan de Castellanos, 'beroemd dichter en Spaans geschiedschrijver, ? waren lange jaren onbekend. De berichten over zijn leven waren schaars en spraken elkander meer dan eens tegen. Men bedenke daarbij, dat alleen het eerste deel van zijn werk tijdens zijn leven het licht zag, terwijl bovendien de dichter spoedig in vergetelheid geraakte. De enig betrouwbare biografie die men van hem had zijn werk was daardoor nauwelijks bekend of grondig bestudeerd.



Een der eersten die de moeite nam om zich nader in te werken in het leven van Castellanos, de historicus en criticus Pinello, beweert in zijn Biblioteca Occidentalis, dat Castellanos geboortig was uit Nieuw Granada, een veronderstelling welke door Nicolas Antonio in zijn Biblioteca Nova wordt beaamd. 8 Munoz, wiens aantekeningen voor hem, die zich verdiepen wil in de studie van deze eeuw, steeds van grote waarde zijn, blijkt weliswaar een exemplaar van de eerste uitgave van de 'Klaagzangen' gezien te hebben, doch laat zich, wijselijk, niet uit over de onbekende auteur, blijkbaar omdat hem daarover te weinig gegevens ten dienste stonden. Zo leefde de 'sacerdos tuxensis', de priester van Tunja, als een bijna anonymus voort in de werken van onderscheidene auteurs, terwijl ook de bekende stichter van de Biblioteca de Autores Espanoles, Manuel Rivadeneira, de creoolse herkomst van Castellanos klakkeloos aanvaardde.








Nederlands West-Indische Gids

Goslinga, Ch. Cornelis


nl

Goslinga, Cornelis CH.



Juan de Castellanos


JUAN DE CASTELLANOS 5 De eerste die deze mening niet deelde, was kolonel Joaquin Acosta, die in zijn studie over de ontdekking en kolonisatie van Nieuw Granada overtuigend heeft aangetoond, dat Tunja de vaderstad van Castellanos niet zijn kon. Zeer merkwaardig is daarbij wel, dat Acosta toch in het duister bleef tasten omtrent het vaderland van de dichter. * Immers, deze 'soldaat-historicus' is een der eersten geweest die, om over Castellanos te kunnen schrijven, zich de moeite heeft getroost en het woord moeite is hier inderdaad niet te veel diens werken te bestuderen. Toch moet hem de 46ste stanze uit de tweede zang van de zesde elegie zijn ontgaan, waar Castellanos zegt: "Y un hombre de Alanis, natural mio .. ." En een man van Alanis, mijn landsman ....



Het is, naar wij menen, de Colombiaanse literator Vergara y Vergara geweest, die met deze vondst voorgoed de Andalusische afkomst van Castellanos heeft aangetoond (23, p. 32).



Ook het jaar van Castellanos' geboorte stond lange tijd niet vast. Aanvankelijk meende men dit omstreeks 1515 te moeten stellen, een veronderstelling gesterkt door een passage uit de 'Klaagzangen', waarop reeds Acosta wees en waarbij de dichter bij het verhalen van enige gebeurtenissen van omstreeks 1545 van zichzelf beweert, dat 'zijn baard peper- en zoutkleurig was' (jo, p. 12). In het uitstekend gedocumenteerde, doch hier en daar wat verouderde werk van Schumacher wordt het jaar 1514 als geboortejaar aangenomen (2J, p. 152). De moderne Venezolaanse historicus Guillermo Morn gaat in het eerste deel van zijn kort geleden verschenen historische studie eveneens uit van deze datum en ziet in de in het jaar 1531 tot 'tesorero' benoemde Juan de Castellanos de dichter (13, p. 140). Andere geschiedschrijvers, zoals Pardo, nemen echter een geboortedatum aan die aanmerkelijk later ligt, namelijk het jaar 1522 (17, p. 92).



Het schijnt, dat het door Fernandez Espino reeds in 1871 gepubliceerde doopceel van Castellanos zich niet duidelijk uitlaat over het juiste geboortejaar, daar ik mij anders het verschil van mening niet kan verklaren. Gezocht lijkt mij de veronderstelling van Caracciolo Parra, dat de Juan de Castellanos, die tot 'tesorero' van Cubagua werd benoemd en de Juan de Castellanos die in *537 Jimnez de Quesada en in 1543 Lugo op hun tochten vergezelde en zich later in Tunja als dichter-priester ontpopte, twee verschillende personen waren (/5, p. xlii).



Weinig is bekend omtrent zijn jeugd; slechts de namen van zijn ouders zijn door het doopceel bewaard gebleven. Zijn vader heette Cristobal Sanchez Castellanos, zijn moeder Catalina San-








Nederlands West-Indische Gids

Goslinga, Ch. Cornelis


nl

Goslinga, Cornelis CH.



Juan de Castellanos


6 CORNELIS CH. GOSLINGA chez. Misschien heeft hij tussen 1534 en 1540 in Sevilla gestudeerd onder leiding van Miguel de Heredia, doch dit veronderstelt een aankomst in de West na 1540. Deze datum wordt door sommige geschiedschrijvers echter te laat geacht en vier of vijf jaar vroeger gesteld. In het eerste geval verklaren de lessen in welsprekendheid, die hij van zijn Sevillaanse leermeester zou hebben gehad, enigszins de ruime, bijna encyclopedische kennis, die hij in zijn werk ten toon spreidt; in het andere geval moet hij als jongen van misschien nog geen 14 of 15 jaar nauwelijks enig onderricht hebben genoten, toen hij naar Amerika ging en heeft Menndez y Pelayo gelijk, die beweert, dat Castellanos uit de laagste kringen afkomstig was en nooit een school heeft bezocht. 11 Uit zijn werk zijn zo goed als geen nauwkeurige data te verkrijgen door de vaak niet scherp genoeg geformuleerde wijze, waarop Castellanos zich uitdrukt. 12 Het staat echter wel vast, dat hij omstreeks 1540 op Curacao was en in 1541 op Cubagua.



Schumacher die uitgaat van het waarschijnlijk onjuiste geboortejaar 1514, verhaalt, dat de dichter op ongeveer 16-jarige leeftijd op Puerto Rico aankwam in gezelschap van Juan de Ponce uit Alanis, zoon van de bekende gouverneur van Puerto Rico, Ponce de Len. Beide jongelieden zouden dan omstreeks 1530 uit Sevilla moeten zijn vertrokken. Met uitzondering van de datum steunt deze mededeling op hetgeen Castellanos in de 'Klaagzangen' nienrvisr m-Aa.&iJ". Vpjgara noemt geen jaartal.



Caro veronderstelt in zijn uitstekende inleiding op Castellanos' werken, dat beide jongelieden eerst in 1534 met de expeditie van Jernimo de Ortal naar West-Indi waren vertrokken, een gissing die door enige passages uit de 'Klaagzangen' schijnt te worden gesteund. Dan blijft er nog ruimte voor de mogelijkheid, dat Castellanos naar de West ging in 1535 met een expeditie onder leiding van Canarias en Jimnez de Quesada.



In Puerto Rico moet in die jaren een, wat de Duitsers noemen 'Geist der Abenteuerei' geheerst hebben. ^ De beroemde Orinocotocht van Diego de Ordaz had er de tongen in beweging gebracht; het droevig overschot van de expeditie van Sebastian Caboto was op het eiland teruggekeerd en dan vertoefde er in die tijd de vermaarde ontdekkingsreiziger Pedro de Heredia, 'derHerrmit der knstlichen Nase', die zijn neus in een handgemeen met de Indianen was kwijtgeraakt en wie de chirurgen in Spanje een nieuwe neus hadden aangemeten. Kort na de veronderstelde aankomst van Castellanos in 1534 of 1535 kwamen er Duitsers op het eiland onder bevel van Georg Hohermuth. Waarschijnlijk








Nederlands West-Indische Gids

Goslinga, Ch. Cornelis


nl

Goslinga, Cornelis CH.



Juan de Castellanos


JUAN DE CASTELLANOS 7 heeft hun avontuurlijke expeditie talrijke avonturiers genspireerd om mee te gaan, doch de overeenkomst die het huis Welser met de Spaanse Kroon gesloten had, liet niet toe, dat buiten Europa nieuwe leden aan de onderneming werden toegevoegd.



Het levendige relaas van de expeditie van Jernimo de Ortal, de tweede gouverneur van Paria, door Castellanos in de 11de Elegie opgehangen, wettigt het vermoeden, dat hij als soldaat deelgenomen heeft aan deze ontdekkings- en plundertocht. Toen een deel van het legertje rebelleerde, moet Castellanos Ortal trouw zijn gebleven, immers hij spreekt van een 'detestable motin'. Diens dood eert hij door hem in zijn zangen een latijns en Spaans grafschrift te geven, wat trouwens een gewoonte is van de dichter bij alle 'conquistadores'; misschien werd hij daartoe genspireerd door de grafschriftendichter en expert Juan Robledo uit Coro, met wie Castellanos lange jaren 'in vrolijke verzen' correspondeerde. Ook maakte Castellanos waarschijnlijk deel uit van de expeditie van Antonio Cedeno, 'die klein van gestalte was, maar groot van geest'. ** Castellanos heeft dan aan deze tocht deelgenomen, "mit Ross und Knecht, mit Lederharnisch und Lederhaube, Polsterwams, Kopftuch und Federbusch, geflochtenen Zeugschuhen, machtigen Sporen und schweren Bgeln, mit Degen und Lanze, mit buntem glockenbehangenen Pferdegeschirr" (21, p. 154).



Onder bevel van Juan de Miranda, een der kapiteins van Cedeno, trok een kleine groep Spanjaarden, waaronder Castellanos, vanuit Maracapana, een kustplaatsje dat de oostgrens aangaf van de Welser-concessie, het binnenland in. De troep viel echter uiteen, toen Cedeno plotseling stierf. Castellanos verhaalt diens dood in het volgend octaaf, dat duidelijk zijn latijnse smaak voor dramatische enscenering verraadt: Llegabanse los dfas postrimeros Zo naderden Cedeflo's laatste uren.



Al Sedefio; mas aunque tal se via, Maar stervende ontvangt hij nog de boden, Recibidos aquestos mensajeros, Die d'Indiaanse stammen naar hem sturen.



Ya sin vital virtud ansi decia: Met zwakke stem zegt hun de bijna dode: "Adelante, adelante, caballeros, "Nadert Heren, nadert toch tot mijn sponde Que Dios nos quiere dar algun buen En moge God tot goede dag ons dia" noden".



Y poniendo por orden la partida. Toen nam hij afscheid van een moeizaam leven Parti de los trabajos desta vida. En heeft zijn ziel de Schepper weer gegeven.








Nederlands West-Indische Gids

Goslinga, Ch. Cornelis


nl

Goslinga, Cornelis CH.



Juan de Castellanos


8 CORNELIS CH. GOSLINGA Daarna ging Castellanos naar Cubagua, over welks rijkdom en pracht hij opgetogen stanzen schrijft. Hij maakt er kennis, of vernieuwt deze, met verscheidene avonturiers, slavenjagers en goudzoekers. Vriendschap wordt gesloten met de dichter Jorge Herrera. Het was daar op Cubagua nog al een verwarde toestand "weil der eine Europaer den anderen bekriegte und kleine Raubscharen in Menge sich bildeten die von der Hand in den Mund lebten, gleich den Landsknechten in Europa" (27, p. 154). Castellanos sloot zich meer dan eens bij deze kleine scharen van 'indieros' en plunderaars aan en werd aldus ooggetuige van gevechten, waarbij vriend en vijand nauwelijks onderscheiden waren. Zij verschaften hem een opmerkelijke kennis van het Caribisch gebied en mede aan deze talrijke tochten is de levendigheid van vele beschrijvingen in zijn werk te danken. "Er hielt regen Geistes alle neuen Eindrcke fest" (2/, p. 157). Zo is hij waarschijnlijk getuige geweest van de komst van Gonzalo de Ocampo in Cumana en de wrede terechtstelling van een groot aantal Indianen aldaar. Levendig is ook de beschrijving, welke gegeven wordt van de verwoesting van Nueva Cadiz; hij zal wel ooggetuige geweest zijn. Wel heeft hem de herinnering enigszins in de steek gelaten wat betreft de juiste datum (77, p. 114).



Afgaande op zijn mededelingen, dat hij in 1540 op Curacao is geweest, terwijl hij daarvr Margarita bezocht moet hebben en misschien ifl 2542 o/ Jater weer teruggekeerd is naar Cubagua, zou de ondergang van de Spaanse nederzetting op dit eiland in 1541 plaats gevonden moeten hebben. In werkelijkheid vond zij in 1543 plaats.



Met Jorge Herrera gaat Castellanos naar het 'eiland der parels', het weelderige en gastvrije Margarita. Hier sluit hij vriendschap met Bartolom Fernandez de Virus, Fernan Mateo en Diego de Miranda, dichters'uit het gevolg van de Muzen',is die kerstliederen zingen met slepende refreinen en bucolische oden wijden aan heupwiegende, donkerogige schonen met smeltende blik: Alll se cuelgan las pendientes camas In hangmatten droomt men de dagen over, Adonde tiemplan aires los calores, Een koele bries stilt hier het zonnestralen.



Entre las espesuras de las ramas Tussen het donkerdiepe palmenlover Hay cantos de suaves ruisefiores; Ruist er van eeuwig teed're nachtegalen Con cuyo son las damas y galanes Een liefdeslied; hier kozen zij die minnen Encienden mas sus pechos en En vurig kussend naar elkander amores talen ....








Nederlands West-Indische Gids

Goslinga, Ch. Cornelis


nl

Goslinga, Cornelis CH.



Juan de Castellanos


JUAN DE CASTELLANOS 9 Van de genoemde dichters, die spoedig uit elkaar gingen, is niet veel voor het nageslacht bewaard gebleven. Hun werken vergingen met hen. Alleen Juan de Castellanos ontsnapte op het nippertje aan de vergetelheid.



Het leven op Margarita was even rijk aan wisselvalligheden als op Cubagua. Piraten, 'indieros', avonturiers en goudzoekers komen en gaan. Jaren later zal het eiland geteisterd worden door de verschrikkingen van Lope de Aguirre. Toen was Castellanos reeds de brave priester van Tunja. Maar ooggetuigen hangen hem de vreselijkste tonelen op van deze rebel tegen de Spaanse Kroon, de eerste 'caudillo' van Amerika. In smakelijke octaven dient Castellanos ons deze wreedheden op.



Omstreeks 1540 heeft hij dan op Curacao vertoefd. In het tweede deel van zijn 'Klaagzangen' geeft hij een vrij uitvoerige beschrijving van de 'Islas de los Gigantes'. Te midden van droge en kale rotsen treft hij op Curacao een Spaanse missionaris aan -misschien een soort lekebroeder ? die de door Juan de Ampus gekerstende Indianen op het goede pad moet houden. Zo nu en dan steekt deze echter met een kano over naar Venezuela, omdat het leven op het dorre eiland hem wat te zwaar gaat vallen. De kleine Spaanse kolonie aldaar had een hard bestaan. En der bekendste kolonisten was de rijke Lazaro Bejarano, grootgrondbezitter en suikerrietplanter, 'a restless follower of Erasmus' (7, p. 46), schrijver van satires en een polemist van niet te miskennen talent. Hij was afkomstig van Espaflola en gehuwd met Maria de Ampus, dochter van de bekende factor. Toen Castellanos met dit echtpaar kennis maakte, had het juist zijn enige zoon verloren. Daarom wilden beiden niet langer op Curacao blijven. De dichter-avonturier gevoelde zich sterk tot de echtelieden aangetrokken; de klaarblijkelijke zucht van Lazaro om zijn vermogen reeds zeer aanzienlijk nog te vermeerderen, wordt door Castellanos met een filosofische gemeenplaats vergoelijkt. Dona Maria maakte diepe indruk op hem, misschien door de wat gesluierde droefheid van haar zacht gelaat. Bijna een halve eeuw later weet hij zich harer nog zo levendig te herinneren, dat hij schrijft: "Entre las otras era como aurora" Zij was onder de vrouwen als een dageraad.



Toen beiden dan ook de wens te kennen gaven om het eiland te verlaten, sloot Castellanos zich bij hen aan en vergezelde hen naar Cabo de la Vela, waar zich een kleine kolonie bevond, nog








Nederlands West-Indische Gids

Goslinga, Ch. Cornelis


nl

Goslinga, Cornelis CH.



Juan de Castellanos


10 CORNELIS CH. GOSLINGA door Federmann gesticht. De komst van de Bejarano's verhoogde de bizondere opwinding, die de stellige geruchten van de komst van Federmann met grote schatten van geheimzinnige Indianenvorsten uit Tunja en Bogota reeds hadden gewekt.



Ter ere van Dona Maria vonden allerlei feestelijkheden plaats, tot zelfs een stierengevecht, en Castellanos geniet nog, als hij er vijftig jaar later aan terugdenkt.



De ontdekkingskoorts, niet verzacht doch aangewakkerd door gouddorst, uitte zich in de voorbereiding van een nieuwe expeditie, die door 'de goede bisschop' Rodrigo de Bastidas van zijn prelatenzegen werd voorzien. Desondanks werd zij een volslagen mislukking.



Castellanos, die in zijn 'Klaagzangen' uitvoerig de geschiedenis van het Welser-regiem verhaalt en de stichting van Coro en Cabo de la Vela in vele stanzen bezingt, kreeg daartoe zijn inlichtingen, ten dele althans, van n van Bastidas' geestelijken, de reeds genoemde Juan Rodriguez de Robledo, die hij bij zijn bezoek aan Coro, vr of na Cabo de la Vela, had leren kennen. Van hem kreeg hij waarschijnlijk de smaak te pakken om de epitafen te schrijven, waar zijn werk van wemelt.



Het zou verwondering gewekt hebben, wanneer de avonturier Castellanos zich niet zou hebben laten meeslepen door de wilde geruchten over 'prunkende Goldsachen' en 'glanzende Smaragde'. Reeds in oktober 1540 bevond hij zich in het dorpje Vlez, waarlangs de weg leidde naar Tunja en Bogota. De verhalen die hier de ronde deden, waren zo mogelijk nog wilder dan die aan de kust. Men vertelde van een Amazonenrijk in een land overvloeiende van goud, waar de vrouwelijke 'caciques' of aanvoerders geheel verguld waren. Castellanos' gouddorst werd door deze fantastische verhalen geprikkeld. Hij sloot zich aan bij de expeditie van Fernando de Quesada, doch daar al heel spoedig ontevredenheid uitbrak, trok hij zich met een groep goudzoekers terug en ging naar Santa Marta. Van hieruit scheepte hij zich in naar Cubagua in de hoop daar zijn oude vrienden weer te zien.



Doch deze waren voor het merendeel verdwenen.



Op Cubagua maakte hij kennis met Francisco Velasco, die de berichten over Venezuela, door Robledo verstrekt, in belangrijke mate aanvulde, in het bizonder betreffende de expeditie van Hohermuth, waarover toenmaals de meest tegenstrijdige geruchten in omloop schijnen te zijn geweest, terwijl ook de daden van bisschop Bastidas ter sprake kwamen. Castellanos vertoefde op het eiland ten huize van Pedro Ruiz Barrosa.








Nederlands West-Indische Gids

Goslinga, Ch. Cornelis


nl

Goslinga, Cornelis CH.



Juan de Castellanos


JUAN DE CASTELLANOS II Tijdens dit verblijf kwam er een grote expeditie uit Spanje aan onder bevel van Pedro de Heredia, terwijl kort daarop ook de beroemde Francisco de Orellana de haven binnenliep. Een geweldige storm, die het huis van Barrosa in puin deed storten, maakte Castellanos dakloos. Hij ging daarop met zijn gastheer en diens echtgenote naar Margarita en vandaar kwam hij weer terecht in Cabo de la Vela.



Castellanos bevond zich nog maar kort in deze nederzetting, toen aldaar de nieuwe gouverneur van Santa Marta aankwam met een rijke uitrusting, vooral aan runderen en paarden. De dichter-avonturier sloot zich bij dit legertje van duizend man aan, daar hij nog altijd bevangen was door de legende van het Smaragdland. De Spanjaarden trokken langs de Magdalenarivier landinwaarts en Castellanos werd ingedeeld bij een verkenningspatrouille. Na vele wederwaardigheden kwam men in mei 1543 in het reeds eenmaal door Castellanos bezochte Vlez aan.



Hier aanschouwde hij de vooruitgang in ruim twee jaar gemaakt. Er waren varkens gemporteerd en de soldaten van Federmann hadden, ondanks bijna onoverkomelijke moeilijkheden pluimvee over alle bergkammen en hoogvlakten naar Nieuw Granada gesleept, zodat de soldaten van Alonso Luis de Lugo zich te goed konden doen aan spiegeleieren en gebraden karbonade.



Het oponthoud van Lugo in Vlez was niet van lange duur.



Weldra marcheerde men verder naar Santa F de Bogota.



Hier trad Lugo niet al te soepel op tegen de Spanjaarden. Hij verklaarde veler handelwijze voor onwettig en het duurde niet lang of de meerderheid der kolonisten werd zijn openlijke tegenstander. Met de door boeten, onteigeningen en plunderingen behaalde buit trok Lugo daarna weer naar de kust en Castellanos volgde, in gezelschap van de onwaardige pater Requejada, die hem talloze verhalen deed over de tochten naar het Goudland ondernomen. In Santa Marta werd Lugo door de nieuwe bisschop aldaar gearresteerd, terwijl zijn gevangenen in vrijheid werden gezet. Castellanos maakte er een piratenoverval mee.



Lugo bleef zolang in gevangenschap tot er berichten uit Spanje waren gekomen. Toen deze er eindelijk waren, werd Lugo geboeid naar Espanola gezonden. Castellanos maakte ook deze reis mee en kwam aldus voor het eerst in Santo Domingo. Hier maakte hij al heel spoedig kennis met een groot aantal dichters: Villasirga en Lorenzo Lasso, Spanjaarden; Juan en Diego de Guzman,








Nederlands West-Indische Gids

Goslinga, Ch. Cornelis


nl

Goslinga, Cornelis CH.



Juan de Castellanos


12 CORNELIS CH. GOSLINGA Arce de Quiros, drie poten van creoolse herkomst. Ook ontmoette hij er de hem van Curacao bekende Lazaro Bejarano, terwijl van zeer groot belang was de ontmoeting en kennismaking met de vestingkommandant Gonzalo Fernandez de Oviedo y Valds, wiens Z/s/ona Genera/ weliswaar nog maar, om het zo eens uit te drukken, in de grondverf stond, doch wiens veelomvattende kennis voor Castellanos van zeer groot belang is geweest. Hij begon hier dan ook opnieuw met het maken van uitvoerige aantekeningen. Dit had hij sinds de tocht naar Maracapana nagelaten.



Castellanos' avonturiersbloed verloochende zich ook op Espafiola niet. Weliswaar ging hij niet nogmaals met het zwaard in de vuist op zoek naar het Goudland; hij sloot zich nu echter aan bij een groep goudzoekers, die op Espafiola zelf, in de buurt van de San-Salvador-rivier dit zo begeerde metaal dachten te vinden.



Vier jaar lang, tot 1549, hield Castellanos dit harde en monotone bestaan vol. Toen had hij er genoeg van, de onrust maakte zich weer van hem meester en hij ging terug naar Coro. Hier ontmoette hij, behalve de hem reeds bekende kanunniken Juan Robledo en Juan Fructos, de nieuwe bisschop en opvolger van Rodrigo de Bastidas: Jernimo de Ballestreros. Doch andere vrienden, die hij er zeker ook verwacht had, trof hij er niet aan.



Diego de Losada, met wie hij in 1536 en '37 zijn eerste Indianentochten gemaakt had, was twee jaar tevoren, o.a. in gezelschap van Pedro de Limpias het binnenland ingetrokken en niemand had sindsdien iets van beiden gehoord. Wel maakte Castellanos kennis met een trouw aanhanger van het Welser-huis, Diego Ruiz de Vallejo, die kort tevoren van een tocht naar het binnenland was teruggekeerd. Coro moet in die jaren nog maar een schaduw zijn geweest van de aanvankelijke grootheid; de Duitse kolonie was ineengeschrompeld tot nauwelijks zeventig man, een aftakeling van macht, vooral veroorzaakt door de afval van Juan Prez de Tolosa van het Welser-regiem.



Vallejo verstrekte Castellanos menige waardevolle inlichting, trouwens er waren meer kolonisten in Coro, die hem in beeldrijke taal de ondergang van het Welser-systeem afschilderden. "Noch ergriff Alle mit denen Castellanos die Katastrophe der Welserischen besprach, unheimlicher Schauder" (22, p. 171).



Nauwgezet tekent Castellanos op wat hem door betrouwbare ooggetuigen wordt verhaald. De wonderlijke dood van de ceibaboom in Tocuyo, waar de rebel Juan de Carvajal aan was opgehangen, was een verhaal dat vele avonden vulde. Martin de








Nederlands West-Indische Gids

Goslinga, Ch. Cornelis


nl

Goslinga, Cornelis CH.



Juan de Castellanos


JUAN DE CASTELLANOS 13 Artiaga, een employ van de Welsers, gaf hem boeiende informaties in het bizonder over Federmann's laatste tocht, waarvan Castellanos alleen maar iets wist door de verhalen van die wonderlijke pater Requejada. Dan bevond zich ook nog in Coro een van de zeldzaamste avonturiers aller tijden, Diego de Monts, die het tot arts had gebracht in de expedities van Hohermuth en Von Hutten, en de spannendste vertelsels opdiste; voorts ontmoette Castellanos er een ander zwerver, Fernando Gallejo die aanwezig was geweest bij de stichting van Coro en Juan de Ampus goed had gekend. Ook hij verstrekte de dichter allerlei waardevolle inlichtingen, die ijverig werden aangetekend. Bartolom de Santillana, eens plaatsvervangend gouverneur tijdens Alfinger's afwezigheid en dood, verhaalde vele bizonderheden uit die jaren en over het optreden van bisschop Bastidas; over het ontstaan van Maracaibo wist Fernando Bateta, die in deze stad het bestuur had gevoerd, heel wat te vertellen. Het is niet doenlijk, allen bij name te noemen, die Castellanos hier ontmoette en die zijn nieuwsgierigheid bevredigden; het zijn er zeer velen geweest. En Castellanos, die hoe langer hoe meer de smaak te pakken kreeg voor dergelijke verhalen, verdiepte er zich steeds meer in: het patriarchaal aandoende bestuur van Juan de Ampus, diens verhouding tot de 'cacique' Hurehurebo, die als christen de naam Fernando Garcia ontving en die de grote Manaure bekeerd schijnt te hebben. Talloze kleine trekjes in de 'Klaagzangen' verraden met hoeveel genoegen Castellanos alles moet hebben opgetekend wat hem ter ore kwam van die indianenjagers, goudzoekers en tolken, waarvan misschien in die tijd van zijn verblijf in Coro alleen nog maar Pedro de Limpias in leven was. Zijn werk wemelt daarom van de grafschriften op al deze avonturiers.



Een juist inzicht in het ontstaan en het doel van het Welserregiem schijnt Castellanos zich niet eigen gemaakt te hebben, wat per slot van rekening ook geen wonder is. Zij moeten voor de tijdgenoot volkomen onoverzichtelijk geweest zijn en ook de daar onmiddellijk op volgende generatie zal nog niet hebben beschikt over voldoende gegevens en objectiviteit om een verantwoorde synthese te kunnen geven. Diep is de dichter bewogen over de toestanden in Venezuela,* die hij en men vergete niet, dat hij ten dele ooggetuige was, voor een ander deel van ooggetuigen het relaas optekende als bizonder beklagenswaardig ziet. Zijn oordeel over Altinger is mild:








Nederlands West-Indische Gids

Goslinga, Ch. Cornelis


nl

Goslinga, Cornelis CH.



Juan de Castellanos


14 CORNELIS CH. GOSLINGA Persona bien nacida y eminente Een edelman, beschaafd, bescheiden, Y cuya discrecin y cortesfa Hoffelijk bovenal, zodat een ieder Se puede bien decir ser escelente .. Alleen maar goede dingen van hem zeide ...



Ook over Federmann is het oordeel gunstig; hij wordt genoemd een 'bewonderenswaardig en uitstekend kapitein', ** terwijl Von Hutten en Bartolom Welser er toch ook niet slecht afkomen, "Dux erat insignis nee non Germanus uterque, infestaque simul procubuere manu" luidt het grafschrift, dat Castellanos voor hen schreef. Ondertussen hadden zich in het Nieuw Granada nog al wat veranderingen voltrokken, ten dele veroorzaakt door het bekend worden van de Nieuwe Wetten van 1542, die zo diep ingrepen in de sociale verhouding tussen Spanjaard en Indiaan. ^ zij moesten worden ingevoerd door Alonso de Zurita, met wie Castellanos in Santo Domingo was bekend geraakt en die in Bogota -vanzelfsprekend vrij koel ontvangen was; trouwens, ook Castellanos behoorde niet tot de bewonderaars van de nieuwe koers door Karel V ingeslagen. Hij ging dan ook niet mee met Zurita naar Bogota, doch waagde zich aan iets geheel nieuws: een kolonisatiepoging in de buurt van het Eupari-dal, in het noorden van Nieuw Granada. Hier leidde hij enige tijd een eenvoudig boerenbestaan, vrij van gouddorst en jacht op avontuur.



Doch reeds na een jaar had hij er schoon genoeg van en begon de hunkering weer naar de sensaties van het onvoorziene, de afwisseling. Daarom ging hij naar goud zoeken en naar schatten in oude Indiaanse graven. Hierbij werd hij geholpen door Pedro Blasco Martin, die in het plunderen van graven veel ervaring had opgedaan en die een der metgezellen van Lugo was geweest, waarvan Castellanos hem dan ook kende.



In het Eupari-dal bleef de dichter-goudzoeker drie jaar. Toen werd hem het verlangen naar de bewoonde wereld te machtig en ging hij terug naar Santa Marta. Hier ontmoette hij het is nu ongeveer 1553 zijn oude vriend Bartolom Carreno en andere metgezellen uit de vele tochten van vroeger het binnenland in.



Diepe indruk maakte op Castellanos de jonge neef van de stadhouder Armendariz, een jong en ridderlijk ruiter, Pedro de Ursua, die herinneringen wakker riep aan de eerste decennia van de 'conquista' en aan de vroeggestorven Cedeno. Castellanos begeleidde Ursua op verscheidene ondernemingen. Doch dit waren de laatste opflikkeringen van een vergane avontuurlijke mentaliteit.



Het onstuimige bloed begon eindelijk trager te stromen. Mis-








Nederlands West-Indische Gids

Goslinga, Ch. Cornelis


nl

Goslinga, Cornelis CH.



Juan de Castellanos


JUAN DE CASTELLANOS 15 schien liep hij reeds naar de veertig, een leeftijd die toenmaals voorzeker reeds bedaagd geacht werd. Stellig was hij de dertig reeds gepasseerd. Het contact met bisschop Juan de Los Barrios van Santa Marta schonk de ongedurige zoeker een volkomen onvermoede bevrediging en de vriendschap met de domheren Francisco Adam en Padro Garcia Matamoros gaf een nieuwe impuls aan het langzaam groeiende verlangen zich ergens te vestigen en het zwervend leven vaarwel te zeggen. "Von Coro her verstand Castellanos solche Leute zu wrdigen" (2J, p. 177).



Een reis naar Bogota, waar Castellanos de vroeg verouderde Gonzalo Jimnez de Quesada weer terugvond, met wie hij hartstochtelijk discussieert over literaire kwesties (77, p. 95), versterkt hem in zijn steeds vastere vormen aannemende plan, waartoe de geestelijken in het gevolg van de bisschop hem zeker zullen hebben aangemoedigd. De beslissende keer in dit avonturiersbestaan komt eindelijk in Cartagena, waarheen hij Jimnez de Quesada in 1554 begeleidde.



In Cartagena was het reeds enige jaren onrustig en Jimnez moest trachten hier enige orde te brengen. Tijdens zijn verblijf in de stad kwam de tijding, dat Pedro de Heredia, de stichter met de kunstneus, op zee verdronken was, wat voor Castellanos een prachtige aanleiding was om een klaaglied te dichten. De kennismaking met de zoon van Pedro, evenals de vader in het gelaat verminkt, wakkerde zijn tomeloze lust in de geschiedschrijving nog meer aan en hij moet gewerkt hebben als nooit te voren, alles aantekenend wat hem ter ore kwam.



In de jaren dat hij in Cartagena verbleef, maakte hij er een piraten-aanval mee. De opvolger van gouverneur Juan Bustos de Villegas, de wat meer populaire Melchior Prez de Arteaga wist de piraten echter te verjagen en zelfs te achtervolgen. Hij verstrekte Castellanos vele interessante gegevens en van hem hoorde de dichter ook het laatste nieuws over de dood van Lope de Aguirre. Met zijn zin voor dramatische enscenering werd de geschiedenis van deze 'tirano' en rebel juist een kolfje naar de hand van onze dichter: j Oh bestia de las bestias mas nociva! O wreedaard, lager dan welk dier gezonken! Sevisimo rigor de pestilencia> Dood'lijker dan de zwarte dood, ontzinde, Dime, <; qu furia tan cruel te priva Zeg mij, hoe kwaamt gij zo verdoold, zo dronken.



De todo cuanto puede ser clemencia ? Zo dwaas genadeloos, dat gij in blinde








Nederlands West-Indische Gids

Goslinga, Ch. Cornelis


nl

Goslinga, Cornelis CH.



Juan de Castellanos


l6 CORNELIS CH. GOSLINGA < Qu pierdes en dejar tu hija viva ? Woede de tranen niet meer zaagt, die blonken ^ Qu ganas en usar desa demencia ? In d'ogen van haar, die U zo .beminde, Al fin se Ie lleg con gesto fiero, Uw dochter, dat g'in toorn, zonder gena, Diciendo: muere t, pues que yo Uitriept: Sterf kind, omdat ik muero. sterven ga ?



Spoedig nadat de piraten zo succesvol waren afgeslagen, werd Castellanos door Andrs Diaz Venero de Leiva, voorzitter van de regeringsraad in Nieuw Granada, tot beheerder aangesteld van de kerkschatten in Cartagena en dus lid van het college van Domheren. Dat een regeringsvertegenwoordiger een dergelijke benoeming kon doen, wekke geen verwondering. De Spaanse Kroon had uitzonderlijke bevoegdheden over de Kerk in Amerika verkregen. *8 Enige rustige jaren gingen voorbij in het toch niet altijd rustige Cartagena. In 1565 dreigden er moeilijkheden met de Engelsman John Acle, die onder voorwendsel van negerslaven te willen kopen met een kleine vloot de haven binnen viel. Gelukkig werd de spanning, daardoor veroorzaakt, niet met kanonvuur opgelost.



Castellanos bracht in deze jaren zijn tijd door met historische studies. Het lot van Pedro de Heredia hield hem bezig; het avontuurlijk leven en de tragische tlood van deze 'conquistador' fascineerden hem dermate, dat hij zich zette aan een beschrijving daarvan, welke hij later omzette in verzen. Zij vormen een der weinige hoogtepunten in het meestal wat vlakke derde deel van de 'Klaagzangen'.



De tragische verdrinkingsdood, zo flagrant in tegenstelling tot dat woelige leven van strijd en overwinning, en kernachtig in het latijn samengesmeed tot enkele woorden: "Perdidit invictum Martem furibunda procella", wordt in het Spaans tot een epos van vele stanzen, het effect van de droeve mare in Cartagena aangedikt tot de weke sentimentaliteit van ogenverdraaiende, snikkende wezen, een tafereel uit de Romantiek: |Oh lumbre de mis ojos, padre mio. Licht van mijn ogen, o mijn lieve vader, De mi ventura claro fundamento. Van mijn geluk het enig fundament, Pues que padre me fuestes mas que tio Niemand op deze aarde stond mij nader, En regalos, amor y tractamiento I Uw zorg en liefde hebben mij verwend!








Nederlands West-Indische Gids

Goslinga, Ch. Cornelis


nl

Goslinga, Cornelis CH.



Juan de Castellanos


JUAN DE CASTELLANOS 17 De domheer werd in 1571 pastoor van de historische stad Tunja.



Hoewel een der eerste steden in Nieuw Granada door de Spanjaarden gesticht, had het de heidense naam behouden, herinnering aan de Indiaanse nederzetting waar de ontmoeting had plaats gevonden van de drie 'conquistadores' Federmann, Jimnez de Quesada en Benalcazar. Een merkwaardige stad moet dat Tunja geweest zijn in de tijd, dat Castellanos daar de geestelijke verzorging op zich nam. "Dort lebten noch deren Zerstrer, die Veteranen der Eroberung" (21, p. 185). Hun namen leven voort in het werk van de dichter: Sebastian Garcia, Lazaro Luis Iranzo, Francisco Soler en vele anderen. Een aristocratenstad was het, die zelfs door de gouverneur, Lei va, met de nodige omzichtigheid werd aangepakt. Het was echter meer een aristocratie van het zwaard dan van het bloed. Spoedig voelde Castellanos zich hier volkomen thuis.



Hij begon er al heel gauw met het verwerken van zijn talloze gegevens. Hier vond hij bronnen, die zijn aantekeningen op welkome wijze aanvulden: een sindsdien verloren gegaan epos op de verovering van het gebied der Caracas-Indianen, door een soldaat Ulloa geheten vervaardigd; hier putte hij uit het later verdwenen werk van Bautista de Reina, die een kroniek schreef over het eiland Margarita (27, p. 96). Kisten vol boeken kwamen hier aan uit Spanje en al weet men niet precies wat er werd gestuurd, al ontbreken ons lijsten en gegevens, zoals die wel bekend zijn van andere zendingen, men denke desondanks niet te min over de literaire export van het Spanje ten dage van Filips II, 'El Prudente', de Behoedzame.*' Het prozawerk van Castellanos is verloren gegaan, misschien heeft hij het zelf vernietigd. Over de beoordeling van zijn pozie schreef ik in de aanvang van dit opstel reeds het een en ander.



In het volgend gedeelte wil ik daar wat dieper op ingaan.



Zeker verraden vele stanzen inspiratie en enthousiasme: de Welser-strofen schreef hij met onverholen bewondering voor de koene daden der Duitsers, zonder hun luthers geloof te smaden.



Groot is het aantal lofzangen temidden van de klaagliederen: op Cristobal Colon, Diego de Velasquez, Rodriguez de Arana, Diego de Ordaz, Pedro de Heredia en het wemelt er in van vrij betrouwbare biografien. Immers, de auteur kende het merendeel van zijn helden. Bijna eindeloos is de reeks van vruchtbare landstreken en dorre woestijnen, van woeste zeen en snelle rivieren, van schone vrouwen en fiere ridders, van wrede lafaards en onschuldige slachtoffers, van blanke kuisheid en verdoemelijke West-Indische Gids XXXVIII.








Nederlands West-Indische Gids

Goslinga, Ch. Cornelis


nl

Goslinga, Cornelis CH.



Juan de Castellanos


l8 CORNELIS CH. GOSLINGA sodomie, die hij bejubelt of vervloekt. De soms wat vermoeide lezer, die met hem meereist naar Espafiola en Margarita, naar Cubagua en Coro, naar de 'Islas de los Gigantes' en Cabo de la Vela, naar Cartagena en Santa Maria, naar Popeyan en de Magdalena-rivier, sluit dan ook wel eens de ogen ter verpozing van de vaak wat monotone cadans dezer onafzienbare jamben, jamben en jamben.



Evenmin als het jaar van zijn geboorte vaststaat, is dat van zijn dood bekend. Het moet in de buurt van 1605 liggen, zodat hij, of nu 1514 of 1522 het geboortejaar is, in ieder geval een hoge ouderdom heeft bereikt. Behalve zijn kolossaal dichtwerk liet hij nog een testament na, dat eerst tegen het einde van de vorige eeuw werd gevonden. 20 Castellanos schreef zijn werk oorspronkelijk in een sterk en correct proza, het proza van Heredia, Navarrete en Las Casas. Hoewel naar veler oordeel de kwaliteit van de vorm door de omzetting in pozie geleden heeft, is het grillig lot de goede pastoor van Tunja nog al gunstig geweest, misschien niet geheel in verhouding tot de verdienste van zijn dichtsel, door de publicatie van zijn werk als deel van de Biblioteca de Autores Espanoles. Als zodanig kreeg het dus voorkeur boven vele andere, verdienstelijker werken, van auteurs als Alonso el Sabio, de Markies De Santil-Jana, Juan de Mena, Boscan, Juan de VaJds en anderen, die neg' niet die eer waardig waren gekeurd (jj, p. 417).



In 1588 zond Castellanos het eerste deel van zijn /gias naar koning Filips II. Het was voorzien van een groot aantal aanbevelingen van vooraanstaande lieden uit Tunja en Bogota, sommige geschreven in het Latijn, andere in het Spaans, alle in pozie, de meeste in sonnetvorm.



Filips zond dit eerste deel naar de Raad van Indi om advies.



Deze Raad, volkomen vertrouwd in politieke kwesties, voelde zich nu waarschijnlijk niet al te zeker en wist niets beters te doen dan Castellanos' werk door te sturen naar een hooggeplaatst ambtenaar, Augustin de Zarate, wiens naar gemeen oordeel voortreffelijk werk over de verovering van Peru juist een tweede druk beleefde. De elf-lettergrepige octavo-stanzen schrikten Zarate niet af, integendeel, hij zag daarin juist een bewijs van de 'uitnemendheid van geest' van Castellanos (2, p. 2-3).



Toen Castellanos Spanje in zijn jeugd had verlaten of dit nu omstreeks 1534 of wat later geschied is, doet er zo veel niet toe -was deze Italiaanse vorm van pozie in Spanje nog niet bekend.








Nederlands West-Indische Gids

Goslinga, Ch. Cornelis


nl

Goslinga, Cornelis CH.



Juan de Castellanos


JUAN DE CASTELLANOS 19 Garcilaso en Boscan publiceerden hun eerste werken in dit rijm niet vr 1543. Op welke wijze Castellanos er mede in kennis is gekomen, is onbekend. Van de dichters op Cubagua en Margarita is het zeer onwaarschijnlijk, dat zij deze dichtvorm reeds kenden, daar deze toen nauwelijks in Spanje bekend was en dus als ultramodern gold. Misschien heeft Isaac Pardo gelijk, die veronderstelt dat Castellanos de eerste berichten over een literaire vernieuwing in het Moederland hoorde van de lippen van Fernandez de Oviedo y Valds, toen hij deze op Espanola ontmoette (17, p. 95).



Het doet er ook niet zo veel toe. Verbazingwekkender is, dat de ongeletterde soldaat want het jaar 1522 lijkt mij het waarschijnlijkste geboortejaar en dus zal er niet veel van onderwijs terecht gekomen zijn in de prille jeugdjaren van Castellanos zich deze moderne uitdrukkingsvorm zo goed eigen maakte. Menndez y Pelayo noemt die delen van de 'Klaagzangen' die uit deze stanzen bestaan 'soms aangenaam', terwijl hij de rijmloze verzen, die in het derde gedeelte van Castellanos' werk voorkomen en in het vierde deel volkomen overheersen, 'onverdraaglijk' noemt. 21 Zarate was een historicus, geen dichter en nog minder een literair criticus. Als historicus las hij het werk van Castellanos met grote belangstelling door en meende hij, dat het de belangen van de Kroon en het gemeen ten zeerste diende, waarom publicatie gewenst was. In de overvloed van namen en feiten zag hij een duidelijke aanwijzing voor de genialiteit van de auteur.



Simpele bewondering uit hij voor de dichter, die o.a. de barbaarse namen van zovele Indiaanse hoofden "zonder geweld en moeite in het metrum en het lettergrepenaantal" van zijn stanzen wist te wringen. Zo werd dus, na correctie van enige kleinigheden, verlof gegeven om het werk te doen drukken. Het verscheen in 1589.



Het tweede deel werd spoedig daarna naar Spanje gezonden en nu de beroemde dichter van La .drawcana ter beoordeling voorgelegd. Deze, die reeds lang over het hoogtepunt van zijn scheppend vermogen heen was, legde, misschien niet zonder enige potische naijver, zijn oordeel vast in slechts een enkele zin, schril contrast met Zarate's ietwat langdradig betoog: "Ik heb dit werk ingezien en vond er niets in, dat strijdt tegen de goede zeden; historisch lijkt mij de inhoud verantwoord; vele zaken en gebeurtenissen die ik zag en hoorde, toen ik door dat gebied reisde, zijn naar waarheid beschreven, waaruit ik concludeer, dat de schrijver zich heeft gehouden aan de werkelijkheid, en de








Nederlands West-Indische Gids

Goslinga, Ch. Cornelis


nl

Goslinga, Cornelis CH.



Juan de Castellanos


20 CORNELIS CH. GOSLINGA oorlogen en verdere gebeurtenissen, voor zover ik weet nog niet beschreven door iemand anders, voor ieder van groot nut zijn om die te weten". 22 Dit wat schoolmeesterlijk aandoende antwoord leidde tot een spoedige toestemming om ook dit deel te publiceren 23. Het zou door allerlei omstandigheden echter bijna tweehonderd jaar duren, eer dit deel het licht zou zien.



Het derde deel, deels in 'octavo-stanzen' geschreven, deels in blanke verzen, werd Pedro Sarmiento de Samba ter beoordeling voorgelegd, de beschrijver van een kort te voren gepubliceerde tocht vanuit Peru door Straat Magelhaes. Deze veranderde 'kritisch-anspruchsvoll' nogal het een en ander, doch dit deel werd niet gedrukt en zou misschien wel onbekend gebleven zijn, indien niet, bijna een eeuw later, het manuscript toevallig in handen geraakt was van Lucas Fernandez Piedrahita, die het vol aandacht doorlas en dankbaar de gegevens van Castellanos gebruikte bij het samenstellen van zijn eigen historische werk, "Historia general de las Conquistas del Nuevo Reino de Granada".



Het vierde en laatste deel van Castellanos' epiek, evenals de vorige drie deel uitmakend van een schenking van de onderkoning Pedro de Aragn, terechtgekomen in de kloosterbibliotheek van Poblet, werd eveneens door genoemde bisschop Piedrahita ontdekt en als bronnenmateriaal gebruikt voor zijn eigen geschriften. In tegenstelling tot de vorige delen ontbrak bij dit vierde deel de koninklijke toestemming tot publicatie.



Ofschoon Castellanos in het woord dat zijn werk vooraf gaat, te kennen geeft van plan te zijn een vijfde deel te dichten, schijnt hij dit voornemen niet te hebben uitgevoerd. Een ander werk van zijn hand, getiteld "De wonderen van San Diego de Alcala" is vermoedelijk verloren gegaan. 24 De indeling van de Zeg/as is als volgt: Deel I beschrijft de ontdekking van de Nieuwe Wereld en van verscheidene eilanden in de Caribische Zee, de exploratie van een deel van de Tierra Firme, het verkennen van de monding van de Orinoco, de lotgevallen van verscheidene beroemde conquistadores als Diego de Ordaz, Antonio Cedeno en de tiran Lope de Aguirre. Het eindigt met een vurige lofzang op Cubagua en Margarita.



Deel II verhaalt het een en ander over de 'Islas de los Gigantes' en de verdere exploratie van de Tierra Firme; uitvoerig wordt stil gestaan bij het Welser-regiem en bij de tochten van de Duitsers het binnenland in. Aan het einde wordt de stichting en ge-








Nederlands West-Indische Gids

Goslinga, Ch. Cornelis


nl

Goslinga, Cornelis CH.



Juan de Castellanos


JUAN DE CASTELLANOS 21 schiedenis verteld van Coro, Cabo de la Vela en Santa Marta.



Deel III begint met een geschiedschrijving van Cartagena en haar verschillende gouverneurs; daarna wordt de geschiedenis verhaald van de provincies Popeyan en Antiochia.



Deel IV behelst tenslotte de geschiedenis van Nieuw Granada vanaf het ogenblik dat de Spanjaarden dit betraden tot aan het einde van de xvie eeuw.



De geschiedenis van dit werk, zijn ontdekking en publicatie zijn wel even interessant als die van zijn auteur. Immers, bijna 250 jaar bleef het werk van Castellanos onopgemerkt en, met uitzondering van het eerste deel, ongepubliceerd. In 1848 verscheen van de hand van de reeds genoemde Jos Joaquin Acosta, in het derde nummer van de /ln<o/ogta sao/a, een artikel, waarbij de geheel in vergetelheid geraakte dichter plotseling weer voor het voetlicht werd gebracht. Vergara y Vergara wijdde in zijn 500 bladzijden tellende J/ts/orta tf*e /a Lj'tera^wra en iVtt>a Granada, waarvan de eerste druk in 1867 verscheen, ruim 30 pagina's aan Castellanos en al moge er dan wat patriottisch sentiment meegespeeld hebben in deze aandacht voor de eerste dichter en historicus van zijn vaderland en al moge hij de potische waarde wat te hoog hebben aangeslagen hij stelt de /gg/as hoger dan La /iraMcana zo blijft dan toch zijn onweerlegbare verdienste de eerste Amerikaanse criticus te zijn geweest, die het werk van de priester-dichter nauwgezet heeft bestudeerd en daaruit waardevolle gegevens heeft afgeleid.



Twaalf jaar later begon een ander Colombiaans literator, Miguel Antonio Caro, in het /?e/>er/ono Co/omfano van Bogota een serie van drie artikelen, gepubliceerd in de jaargang i879~'8o, waarin hij opnieuw de levensloop van Castellanos onder de loupe neemt, hier en daar de beweringen van Vergara weerlegt of corrigeert en uitstekende critiek levert op de artistieke kwaliteit van Castellanos' enorme zang. Later publiceerde Caro nog het door hem in Tunja ontdekte testament van de dichter, waarin deze o.a. verzoekt de door hem in 'octavo-stanzen' vervaardigde zang op het leven en de dood van San Diego, 'genaamd Alcala' naar de gemeenteraad van San Nicolas del Puerto te zenden, vanwaar genoemde San Djego geboortig was, met de som van honderd pesos van twintig karaat om dit werk te doen drukken. ^6 Zo wordt de grillige Muze, die lange jaren, zelfs eeuwen, het werk van Castellanos geen aandacht waardig keurde, dit plotseling welgezind, ja zelfs bewierookt zij het dusdanig, dat het opgenomen wordt in de Biblioteca de Autores Espafloles. Dit wonder-








Nederlands West-Indische Gids

Goslinga, Ch. Cornelis


nl

Goslinga, Cornelis CH.



Juan de Castellanos


22 CORNELIS CH. GOSLINGA lijk spel, gelukkiger misschien voor Castellanos dan voor de inschrijvers van genoemde bibliotheek, naar Menndez y Pelayo schertsend opmerkt, heeft de 2skg/as onder de aandacht van zeer velen gebracht. In 1886 verscheen van de hand van Paz y Melia onder de titel i/ton'a rfe/ 2Vweva Grawaia een aparte uitgave van .het vierde deel van Castellanos' zangen, voorzien van een inleiding van genoemde auteur. Vanaf deze tijd ontbreekt de naam van de dichter-priester in geen enkele Spaans-Amerikaanse antologie en in geen enkel historisch werk van enig belang dat het Caribisch gebied, Venezuela en Colombia tot onderwerp van studie en navorsing heeft.



Een beoordeling neer te schrijven van dit werk is, vanwege zijn gespleten karakter, een hachelijke onderneming. Er moeten eigenlijk twee beoordelingen volgen. Als historisch verhaal wordt hoe langer hoe meer teruggegrepen naar deze epische zangen, hun betrouwbaarheid in de meeste gevallen erkend, hun waarde niet betwijfeld. Inderdaad is deze epiek als i6e-eeuws document onge-venaard. Dat zag reeds die slimme bisschop van Santa Marta, Lucas Fernandez Piedrahita in, toen hij uit dit werk overschreef -plagiaat is een te ruw woord voor een tijd, waarin auteursrechten nog niet bestonden en naast het Cow/>ewaYo ifi'sfon'a/ de /as Con^wisias rfc/ iVweT/o /?mio van Gonzalo Ximnez de Quesada als voornaamste bron voor zijn eigen //i'ston'a GeweraZ Castellanos' stanzen gebruikte. Pedro Simn noemt in de bronnenopgave van zijn JVofo'a'as fo'sfona/es ie /a Cow^wj'sia aV Tzemi FjVw de /eg?'as en ook Alonso de Zamora, die in 1696 te Bogota een geschiedenis over de Augustinerorde in Nieuw Granada het licht deed zien, steunt voor een deel op Castellanos.



Het spreekt vanzelf, dat men de historische waarde van de 'Klaagzangen' in het juiste licht diene te zien. Het historisch onderzoek en de historiographie stonden toenmaals nog in de kinderschoenen; analyse, critische beoordeling en synthese der gegevens waren processen, die men nog niet kende, nagenoeg niet althans. De reeds geciteerde stanzen over de dood van Cedeno en de moord door Lope de Aguirre op zijn dochter, voorbeelden die gemakkelijk met enige honderden zouden kunnen worden vermeerderd, mogen bewijzen, hoezeer 'Wahrheit und Dichtung' zijn verweven en hoezeer sentiment en realisme een patroon volgen, dat ons thans niet meer bekoort. Daarbij bedenke men bovendien, dat Castellanos zijn 'Klaagzangen' schreef op gevorderde leeftijd, weliswaar aan de hand van legio aantekeningen, maar








Nederlands West-Indische Gids

Goslinga, Ch. Cornelis


nl

Goslinga, Cornelis CH.



Juan de Castellanos


JUAN DE CASTELLANOS 23 toch in de avond van zijn bestaan, wanneer de herinnering niet meer zo scherp is en het geheugen hoewel volgens Menndez y Pelayo bij de dichter-priester 'monsterlijk' de mens langzamerhand in de steek laat. Door Acosta en Jimnez de la Espada werden dan ook ettelijke vergissingen aangetoond. ^ Wat nu de literaire waarde van dit enorme werk betreft, het gladde ijs waarop ik mij nu ga begeven, beangstigt mij niet al te zeer, daar ik mij bijna steeds zal houden in het veilige gezelschap van hen, die reeds eerder zich waagden op de glibberige banen der literaire critiek; wier ervaring en kennis voor mij het onontbeerlijk steunsel zijn de oude stoel, om het maar eens wat oneerbiedig maar duidelijk te zeggen waarmede ik mij schuchter zal voortbewegen.



Onmiddellijk treft ons hier de verscheidenheid der meningen, opvallend contrast met de eenheid der beoordelingen in zoverre het de historische waarde betrof. Sommige critici van het literaire kamp achten het werk van Castellanos alleen maar van enig belang om daaruit de afwijkingen te bestuderen van het 'pure' Castilliaans, daar de 'Klaagzangen' wemelen van 'americanismen'. "His very language is a clear mirror of Spanish as it came to be spoken in the Caribbean zone during the latter half of the sixteenth century" (7, p. 50).



De anonymus die de inleiding schreef in de uitgave van Castellanos' zangen door Rivadeneira, beklemtoont in enigszins overdreven bewoordingen de 'ongelofelijke gemakkelijkheid waarmede hij dicht' en zijn 'onuitputtelijke vruchtbaarheid', al moet hij toegeven, dat de dichter zo nu en dan wel eens 'al te plat en slordig is'. *?



Acosta beweert, dat er vooral in de beschrijvingen der landstreken, van de gevechten tegen de Indianen en in het bizonder van de wederwaardigheden die de Spanjaarden beleefden bij het exploreren van een onbekende wereld, geen kroniekschrijver is, die het zou kunnen winnen van de priester uit Tunja.



Vergara is wel heel erg enthousiast, waar het de goede kanten van Castellanos' werk betreft en allertoegeeflijkst voor de klaarblijkelijke tekortkomingen. Hij noemt de schepper van de 'Klaagzangen' een groot dichter, al acht hij de titel verkeerd. Deze moest niet zijn 'Elegias', 'Klaagzangen', doch 'Elogios' of 'Lofzangen'.



Die verkeerde interpretatie van Castellanos' grote werk wordt door de Amerikaanse literator George Tucknor herhaald: "Elegies seems to have been used by Castellanos in the sense of eulogies".



Tucknor vat de literaire waarde in deze ene zin kernachtig








Nederlands West-Indische Gids

Goslinga, Ch. Cornelis


nl

Goslinga, Cornelis CH.



Juan de Castellanos


24 CORNELIS CH. GOSLINGA samen: "though it [The 'Elegies'] adds to its value as history, takes from it all the best characteristics of poetry" (22, p. 468, 469).



Wat deze opmerkingen betreffende de titel aangaat, hierop diene als repliek, dat volkomen juist is opgemerkt, dat er vele lofzangen tussen de klaagzangen in staan. Ik noemde reeds de zangen op Cubagua en Margarita. Zij kunnen worden aangevuld met vele andere. Niettemin sluit ieder onderdeel met de dood van een 'conquistador'. Trouwens het wemelt in het werk van helden die dood gaan en van grafschriften. Een enkele blik op de inhoudsopgave kan ieder van dit feit overtuigen.



Erger is natuurlijk, dat Vergara, misschien door een soort patriottische vooringenomenheid bezield, zich al te hartstochtelijk laat gaan in zijn geestdrift over de 'Klaagzangen'. "Zijn gemakkelijkheid in het dichten was verbazingwekkend" schrijft hij, en deze als loftuiging bedoelde opmerking is ongetwijfeld juist.



Maar dan slaat de Colombiaanse criticus wel wat door als hij Ovidius er bij haalt en Castellanos diens gelijke noemt, al wordt de beperking er bij gevoegd, dat dit voornamelijk slaat op de vruchtbaarheid van hun scheppende werkzaamheid. "Geestiger en meer dichter dan Ercilla, begiftigd met een fantasie, even schitterend als de tropen en met een fabelachtig geheugen ....".



De vergelijking met Za /Iwracawa valt geheel in het voordeel van Castellanos uit: "Castellanos verzint niet, zoals Ercilla, maar hij beschrijft .... zij [de 'Klaagzangen'] zijn beter om de waarheid die zij bevatten, de schoonheid en levendigheid der beschrijvingen, geschreven in een bevallige taal. De taferelen zijn in het algemeen oneindig veel levendiger dan die van La .drawcana". 28 Menndez y Pelayo merkt over deze critiek op, dat zij hem een 'literaire ketterij' toeschijnt, maar dat hij, afgezien van de vergelijking met La j4raKcawa gaarne wil toegeven, dat de zangen van Castellanos, ondanks hun gebreken, ver uitsteken boven alle andere dichtwerken van zijn tijdgenoten in Amerika. Doch onmiddellijk op deze lof vervolgt de Spaanse criticus: "Zijn werk, monsterlijker dan welk ook in zoverre het de opzet betreft, is in werkelijkheid geen gedicht, zelfs niet een kroniek, maar een verzameling berijmde kronieken". 2& En toch! Altijd weer moeten deze woordjes volgen bij de beweringen, dat al die stanzen dodelijk vermoeiend zijn, dat al die gebeurtenissen monotoon worden, dat al die beschrijvingen steeds meer vervlakken. En toch ... Ook hierin moet de goede criticus eerlijk blijven en Menndez y Pelaya geeft dan ook toe "En toch,








Nederlands West-Indische Gids

Goslinga, Ch. Cornelis


nl

Goslinga, Cornelis CH.



Juan de Castellanos


JUAN DE CASTELLANOS 25 wie zich de tijd gunt en de moeite neemt om in dit woud van verzen te duiken, zal zich niet voor niets vermoeid hebben. Hij zal stuiten op de schipbreuk van Pedro de Heredia, op de verschrikkelijke geschiedenis van Lope de Aguirre of op de liefelijke beschrijving van het eiland Margarita". De Spaanse criticus onderscheidt daarenboven en zeer terecht een frappant kwaliteitsverschil tussen verschillende delen van het kolossale oeuvre. "Het is duidelijk, dat naarmate de leeftijd van Castellanos vorderde, zijn dichterlijk vermogen afnam en dat de saaie en eentonige kronikeur het hoe langer hoe meer gaat winnen van de zo ontzaglijk vruchtbare verzenmaker". 30 Waardevol is ook het oordeel van de begaafde Colombiaanse literator Miguel Antonio Caro. In zijn reeds eerder geciteerde artikelenreeks geeft deze kundige criticus onmiddellijk toe, dat het werk van Castellanos mank gaat aan vele gebreken. Maar aan de andere kant erkent hij, dat er fragmenten van grote schoonheid zijn, die het geheel op hoger niveau brengen, si Wat de Amerikaanse critici aangaat, hun mening wordt wel nagenoeg weergegeven door het oordeel van Moses: "The position of Castellanos to the literary history of New Granada, or Colombia, may be compaired with that of Ercilla with respect to Chile" (J4, p. 211).



De grootheid van een dichter hangt gelukkig niet af van zijn slechtste verzen, doch van zijn beste. Het kost weinig moeite in het oeuvre van grote kunstenaars zwakheden te signaleren en critiek is soms voor sommige lieden een ladder, waarlangs de eigen onbelangrijkheid omhoog wordt getakeld ten koste van een talent, waarover men zich denigrerend uit.



Het is gemakkelijk in Castellanos' werk tekortkomingen te constateren, zwakheden zelfs en naar het oordeel van vele bevoegde critici uitgesproken lelijke passages. Ik meen te mogen volstaan met het vaststellen van dit feit zonder daarbij voorbeelden aan te halen, doch wel de aandacht van de geduldige lezer te mogen vragen voor het vele bizondere, dat mij trof of bekoorde. Daarbij geef ik toe, dat vooral wat het bekoorlijke betreft, heel wat voorbeelden zijn genomen uit het eerste deel.



Herhaaldelijk vermeldde ik reeds, dat de 'Klaagzangen' geschreven zijn in 'octavo-stanzen', d.w.z. achtregelige jambische strofen met drie rijmklanken. Daar het werk moest wedijveren met La ^rawcawa, dat zulk een geweldige invloed op de dichter-priester heeft uitgeoefend, ligt het voor de hand, dat de dichter dezelfde vorm koos. Men was in die dagen niet zo overgevoelig op het gebied van oorspronkelijkheid. Iemand kwam met iets nieuws en sloeg dit in, dan volgden anderen weldra na. Ercilla was op zijn beurt ook niet zo origineel; hij had het een en ander van de Italianen gelezen en bij menige passage van La /Iwrawcana blijkt de machtige invloed van de Or/ando .FuWoso van Ariosto (ji, p. 420).








Nederlands West-Indische Gids

Goslinga, Ch. Cornelis


nl

Goslinga, Cornelis CH.



Juan de Castellanos


26 CORNELIS CH. GOSLINGA Evenals Ercilla doorvlecht Castellanos zijn zangen gaarne met allerlei bespiegelingen van filosofische of moraliserende aard: De pechos de pasin y dolor llenos Harten, door smart en passie saamgeknepen A veces la paciencia se desvla ... Verliezen soms het nodige geduld..



Of dit minder romantische, meer realistische voorbeeld: Cuando valor de capitan florece. Wanneer de aanvoerder zich onverschrokken Florecen los valores del soldado ... Betoont, volgen hem dapper zijn soldaten...



Vermakelijk, het nepotisme raak typerend: Siempre suelen venir acompaftados Rechters en gouverneurs, zij allen komen, Los jeces y los gobernadores Omstuwd door bloedverwanten vriendenscharen.



De deudos, de parientes y criados, Die steeds van goud en gunst en aanzien dromen, Guiados del oler de sus favores ... Als honden, die een zeek're prooi ontwaren...



Als hij de potische talenten van Bejarano moet melden, doet Castellanos zulks kort, maar het kan bijna niet raker, Su musa digna fu de nombre eterno Zijn muze was eeuwige roem waardig.



En als hij de wel wat erg duidelijke jacht naar aardse schatten van deze schoonzoon van Ampus moet melden, wel vergoelijkend, maar toch overduidelijk: ... la condicin de los mortales, ... aldus hun grote rijkdom te vermeren, Puesto caso que tengan buen sos- Want 't menselijk hart verlangt een tento rijk bestaan, Es siempre procurar que sus caudales En altijd meer en meer wordt het Vayan en escesivo crecimiento ... begeren..



De preektoon komt wel erg om de hoek bij de volgende regels, ietwat de vlakke 'humoradas' van Campoamor voorschaduwend:^ Nunca vido virtud que no loase, Nooit zag ik ongeprezen deugd, Ni pecado que no lo corrigiese ... Of zonde die niet werd gestraft ...



Men kan niet ontkennen, dat hier en daar zijn wijsheden wat afgesleten aandoen: Muchas veces los males sucedidos De tegenslagen in zovele levens, A los hombres pasados y presentes, Van tijdgenoten of die ons zijn voor gegaan, Nos hacen recatados y advertidos Maken beschroomd, maar dwingen tevens Para seguir caminos diferentes ... Om and're, nieuwe wegen in te slaan.








Nederlands West-Indische Gids

Goslinga, Ch. Cornelis


nl

Goslinga, Cornelis CH.



Juan de Castellanos


JUAN DE CASTELLANOS 27 Vermakelijk kan hij ongetwijfeld ook zijn. Een aardig voorbeeld heeft juist betrekking op Curacao, waar een wat al te dartele leek, die bij ontstentenis van de pastoor diens herderlijk werk verrichtte, zich wat erg graag inliet met de vrouwtjes.



Prachtig zijn vaak de natuurbeschrijvingen en ongetwijfeld kunnen die gedeelten een vergelijking met het werk van Ercilla glansrijk doorstaan: A tiempo que la aurora por las Toen boven de bedauwde heuvelen cumbres oprees, Mostraba sus mejillas coloradas ... Aurora, dagvorstin, met roze wangen. ..



En hoe bevallig en fris is niet de volgende waarneming: Oh aves, que con lenguas esparcidas O zoete zangers, die zo dartel schettert Solis regocijar las alboradas. En blij een nieuwe dageraad begroet En estas silvas frescas y floridas En springt van tak op tak en vrolijk kwettert.



Por los umbrosos ramos derrama- In 't koele bos met bloemenoverdas ... vloed ...



Isaac Pardo wijdt er in zijn interessante historische studie sf Tt<;">"a rfe Gracia een geheel hoofdstuk aan onder het opschrift 'Verzen, verzen, verzen'. Prachtige passages worden door deze Venezolaanse schrijver uit Castellanos' werk gelicht, die bewijzen dat de oude priester-dichter van Tunja vaak een waarachtig beeldend vermogen bezat en een gevoelige expressiviteit. Wanneer ik dit hoofdstuk hier en daar volg, vooral in datgene wat mij bijzonder trof, geloof ik de aandacht van de lezer zo goed mogelijk naar Castellanos' werk te hebben geleid. Reeds vertaalde ik een octaaf uit de beschrijving van het eiland Margarita, die mij boeide door een zekere bucolische lieflijkheid. Deze is ook niet vreemd aan de volgende regels: los verdes prados de groene weiden De naturales y traspuestas flores Vol bloemen, soms gekweekte, veelal wilde, Estaban todos tiempos estampados Die geurend bloeiden in elk jaargetijde.



De pinturas diversas de colores Wier bonte bloemen in het zonlicht trilden.



Y en vista grande copia de ganados. En grote kudden vee, die rustig graasden Que rodeaban rsticos pastores; En met het sappig gras hun honger stilden, Y debajo de ramas tan amenas Wijl in prielen, op de groene zoden, Asientos puestos y las mesas 41enas. De volle tafels tot een maaltijd noodden.



Inderdaad, de opmerking van de Venezolaanse historicus en literator Casto Fulgencio Lpez, dat de lyrische ontboezemingen van Castellanos "nos hace agua la boca", ons het water uit de mond doen lopen, kan in vele gevallen ten volle beaamd worden (zo, p. 217).








Nederlands West-Indische Gids

Goslinga, Ch. Cornelis


nl

Goslinga, Cornelis CH.



Juan de Castellanos


28 CORNELIS CH. GOSLINGA Dat de oude priester-zanger van Tunja zich nog wel wat meer herinnert dan de prachtige natuur van de ontelbare streken die hij met eigen ogen had aanschouwd, blijkt uit talloze andere passages. Ercilla moge dan al aan Filips II hebben geschreven, dat hij zijn octaven soms dichtte, terwijl het strijdgewoel van Spanjaarden tegen Araucanirs om hem heen golfde, Castellanos, die oude vuurvreter en avonturier, herinnert zich op zijn vrome oude dag ook nog zeer goed het gekletter van zwaard op zwaard met een levendigheid, die de lezer van zijn verzen er midden in verplaatst : Vereis aqui y alia lucir espadas Overal glinsteren de felle zwaarden De parte vencedores y vencidos ... Van overwinnaars en van hen die vielen .. .



Uit de strijd tegen de Cariben staan hem nog vele bizonderheden scherp voor de geest: Son tan bravos, feroces y tan Zij zijn dapper, wreed en vol streken diestros Que hacen poca cuenta de los Zodat velen der onzen bezweken... nuestros ...



Hun gevreesde vergiftige pijlen herinnert hij zich nog heel goed: Sus flechas son de yerba tan insana Hun pijlen zijn gedoopt in giftige sappen.



Que mueren cuantos deltas son Zodat elk sterft, die door hen wordt llegados getroffen ...



En misschien heeft de grauwgebaarde priester wel in lichte naijver tot de roem van Ercilla de volgende dichtregels neergeschreven om de glorie van zijn versleten zwaard met die van zijn onverslijtbare pen in herinnering te houden: Entre las armas del sangriente En wijl de wapens vriend en vijand Marte, doodden.



De apenas hay quien su furor con- Want Mars is wel de wreedste aller traste, goden, Hurt de el tiempo aquesta breve Stal ik, om met de veder te versuma, konden Tomando ora la espada, ora la De roem van 't zwaard, soms luttele pluma ... seconden De pastoor van Tunja kent zijn latijn, al is het dan misschien maar kerklatijn, wat hij wel in Cartagena geleerd zal hebben. Hij weet er fraaie grafschriften in te schrijven. Als elke autodidact wil hij wat graag van deze kennis het een en ander etaleren: schoolmeesterlijke ijdelheid, die niemand hem kwalijk neemt: ... este peje se dice cuantum credo Deze vis noemt men cuantum credo -En griego narce y en latin torpedo In 't Grieks narce en in 't latijn torpedo .



Zijn kennis van Griekse of Romeinse dichters etaleert hij soms door een letterlijk citaat:








Nederlands West-Indische Gids

Goslinga, Ch. Cornelis


nl

Goslinga, Cornelis CH.



Juan de Castellanos


JUAN DE CASTELLANOS 29 En cuya consecuencia me parece Bijgevolg lijkt mij hier zeer toepas'lijk Que viene bien aqui delirant reges Des dichters woord "delirant reges Et plectuntur Achivi ... Et plectuntur Achivi ..." Dit was een citaat uit Horatius. Ook met Homerus pronkt hij graag.



Het volgend gebed schijnt daarom meer tot Zeus gericht dan tot de Moedermaagd: Voz del Altitonante madre pfa ... Stem der Hoogdonderende vrome moeder ...



Met groot welbehagen geurt hij ook met zijn kennis van de Griekse of Romeinse mythologie en passeren de helden van de Ilias de revue: Al gran Agamemnon y al gran De grote Agamemnon noch de be-Aquiles roemde Achilles No dieron tanto gusto las don- Had veel behagen in de teed're cellas ... maagden ...



Hoe genoeglijk is niet het volgende toneel: .... tambin Polimnia y Erato .... ook Polyhymnia en Erato Con la conversacin del duro Marte. In gesprek met de wrede Mars ....



Een ware encyclopedist noemt Pardo hem. Hij citeert Aristoteles, Plinius, Lactantius, Averroes, Avicenna en vele anderen. Heel zijn werk wemelt van toespelingen en citaten, die het lezen niet bepaald tot een onverdeeld genoegen maken. Pardo noteert ontleningen aan Spaanse schrijvers: Juan del Encina, Gngora, Cervantes, Garcilaso en Las Casas. In deze 'balumba de versos', die rommelzolder van verzen, is niets hem te min, kan hij alles gebruiken. Heel de culturele en literaire bagage van een halve eeuw zwerven door het Caribisch gebied, steeds vermeerderd en aangevuld, wordt daar in het koele Tunja uitgepakt, opgepoetst en in jamben geperst. Dat daarbij zo nu en dan de oude avonturier en de wat ruwe soldaat het winnen van de grijze zielenherder, die kerklatijn prevelt, wie zal hem dat kwalijk nemen ? Men duide daarom Zijne Eerwaarde mopjes, die beter bij een schelpenvisser passen, niet al te euvel: El vientre descargando por la vera De buik ontlastend op de deining Del agua Van de zee Otros o los mas dellos vomitando .. Anderen, en wel de meesten van hen, brakend..



Geestig soms zijn de woordspelingen, niet te vertalen, een beetje geniepig wel voor de slachtoffers: Que el licenciado Frias vuelva frfo Moge de advocaat Frias koud worden ...



Of goedmoediger humor op d,e wat droge wijze van Gngora: Un caballero Pedro de Ahumada, Een ridder, genaamd Pedro de Ahumada, Mas ahumado fu que no di Maar zo doorrookt, dat hij geen humo... rook meer afgaf.. .



En zijn bewondering voor de Indiaansen o pastoor wordt met het








Nederlands West-Indische Gids

Goslinga, Ch. Cornelis


nl

Goslinga, Cornelis CH.



Juan de Castellanos


30 CORNELIS CH. GOSLINGA klimmen der jaren en het verschrompelen van zijn lust naar avontuur, niet minder. Met oude en bevende stem verhaalt hij van die vrouwen, 'edele vrouwen' noemt hij ze, die hem zozeer bevielen, want zij waren 'zo goed gevormd en zo mooi'. Natuurlijk waren het andere tijden, denk daaraan lezer. Anders verstaat ge niet, hoe hij de volgende regels kon schrijven: Son mujeres de tanta hermosura Dusdanig schoon zijn aldaar de vrouwen, Que se pueden mirar por maravilla. Dat men denkt wonderen te zien ..



O brave pastoor, o wonderlijke dichter-avonturier! Wie aanschouwt in de volgende regels niet Columbus' 'noble salvaje', edele wilde, in levende lijve, naakt en onschuldig, kuis, bevallig?



Que no se les manchaba vestidura Zodat geen zwoele kleding hen bedekte Que causase desdn a su belleza: En niets heur weeldrige leden schaadde.



Por ser las ropas de su compostura Want wat hun onbedorven schoonheid dekte, Aquellas que les di naturaleza ... Was wat natuur hun gaf als kuise wade ...



Is hij een fijnproever geweest van deze 'inocente desnudez', deze onschuldige naaktheid ? Maar er zijn ook andere verzen, minder vleselijk weldadig. Als hij op een zwak karveel een hevige storm meemaakt valt hij neer op het dek om te bidden: Cuando Asperges me Domine Toen ik het "Asperges me Domine" decia bad Un gran golpe de mar me cubri En een grote golf mij geheel todo ... bedekte ...



Trouwens, ook zijn talloze helden ontpoppen zich, als zij zich in nood bevinden of wanneer het trieste doodsuur slaat, als oprechte en brave christenen en goede Katholieken die de Maagd aanroepen: A quin podr decir mi consuelo ? Bij wie kan ik mijn droeve hart uitspreken ^ Quin podra ser aqui mi cierta Wie zal in deze ramp mij kunnen guia, leiden ?



Pues que me falta todo lo del suelo ? Mijn aardse vrienden zullen thans ontbreken, A vos ocurro yo, virgen Maria ... Maar Gij, Maria, zult mij blijven beiden ...



Hoe christelijk sterven niet die toch heus niet zo brave jongens! Maar wij mogen de baleinen van ons burgerlijk fatsoenscorset niet steken in het keurslijf van de moraal uit een andere eeuw. En dus wekke het geen verwondering, dat de toch misschien niet al te slechte Esteban Martin, die na zes dagen lijden, eindelijk aan zijn verwondingen overleed, keurig biechtte en zijn testament maakte: Muri con confesin y testamento. Hij biechtte, maakte toen zijn laatste wil A pobres repartiendo lo que En stierf, en liet de armen alles alcanza.. na ..








Nederlands West-Indische Gids

Goslinga, Ch. Cornelis


nl

Goslinga, Cornelis CH.



Juan de Castellanos


JUAN DE CASTELLANOS 31 En bij de begrafenis, wanneer men tenminste de dichter geloven mag, stonden al die ruwe slavenjagers en maagdenrovers te schreien.



Oviedo y Valds, met wie Castellanos in Santo Domingo kennis maakte en wiens //i'stona Gwera/ aan niemand minder dan aan God zelf werd opgedragen, wilde daarmede ongetwijfeld slechts te kennen geven, dat dit werk dank zij Gods goedheid en genade tot stand was gekomen. Castellanos was zeker niet minder gelovig en waarachtig vroom, hij was alleen meer dichter en, zoals Caro opmerkt 'met de tedere genegenheid van een Katholiek gemoed' droeg hij daarom zijn werk op aan de Maagd (J, p. 34): j Oh musa celestial! Sacra Maria, O heil'ge Maagd Maria, muze des hemels, A quien el alto cielo reverencia, Gods lieve Moeder, aller eerbied waardig, Favorecedme vos, Sefiora mla ... Begunstig mij, o lieve Vrouw ....



Ik weet niet, of het om deze regels is, dat Gabriel de Minaya in een sonnet ter ere van Castellanos hem betitelt als een 'poeta lleno de licor divino', een dichter vol goddelijke likeur,-33 al moge dit beeld een beetje vreemd aandoen, de bedoeling van de panegyrist was zuiver. Inderdaad, Castellanos kende de likeur van de goddelijke inspiratie. Deze mag hier en daar wat verwaterd zijn in de geweldige verzenmassa, in sommige stanzen is zij aanwezig in bedwelmende mate. Het zou daarom naar mijn mening verkeerd zijn in de hem karakteriserende titulatuur van 'dichter-historicus' een uitsluitend accent te laten vallen op de tweede helft van deze defini-rende samenstelling. Voor het overige is het niet van belang ontbloot op de volgende verzen te wijzen, waarin de dichter zelf de verhouding tussen inhoud en vorm van zijn werk aangeeft: Son de tan alta lista las que cuento, Wat ik verzameld en verhaald heb in dit lied Como vereis en lo que recopilo. Zijn van ontel'bre helden grootse daden.



Que sus proezas son el ornamento Ik stelde ze te boek; vergeet ze niet, Y ellas mismas encumbran en M'n zwakke woord is met hun moed estilo. geladen.



Y si para mis versos ser polidos En als mijn zangen soms wat kreupel gaan, Faltaran las debidas proporciones, Hun ritme stoot, de beeldspraak soms blijft steken, Querrfa yo que semejanta falta Vul dan hun zwakheid met Uw geestdrift aan, Supliera la materia, pues es alta. En doe aldus hun inhoud nooit verbleken.



Rest mij tenslotte nog de lezar een wat meer afgeronde indruk te geven van de stanzen, die Castellanos wijdde aan de 'Islas de los Gigantes' en aan de bekendste factor die over deze eilanden het bestuur voerde. Naar mijn mening vormt dit gedeelte niet het beste uit het werk van de dichter.



Daar het niettemin meer de belangstelling trekt dan andere gedeelten -om begrijpelijke redenen heb ik mij de moeite getroost deze stanzen, voorzover zij de Reuzeneilanden betreffen, voor die lezers die de Spaanse








Nederlands West-Indische Gids

Goslinga, Ch. Cornelis


nl

Goslinga, Cornelis CH.



Juan de Castellanos


32 CORNELIS CH. GOSLINGA tekst niet kunnen volgen, zo goed mogelijk in dichtvorm te vertalen.



Voor de stanzen die handelen over Juan de Ampus nam ik de zeer vrije vertaling van Schumacher.



Curazao y Aruba, que frontero Tegenover deze kust, niet ver van haar, Desta costa son islas situadas, Liggen Aruba en Curacao, omgeven Al Joan de Ampis, factor teso- Doorblanke baaien. Juan de Ampis rero, was daar En perpetuo gobierno fueron dadas, Factor en thesaurier voor 't ganse leven.



Las cuales por aqueste caballero Een dapper man, hij schuwde geen gevaar Primeramente fueron conquistadas; En nam in 's Konings naam hun stille dreven.



Y pues son tan cercanas desta gente, Zo dicht liggen zij onder onze kust, Quiero trataros dellas brevemente. Dat mij iets meer van hen te zeggen lust.



De la costa del mar que represente, Zij dromen in een eeuwig blauwe zee, Hasta tres leguas estaran distantes; Slechts enkele mijlen ver van onze rede; Las gentes que las tienen por De mensen die er wonen, zijn tevree, asiento Son mucho mas que otras elegantes, Sierlijk van gang en slank van lijf en leden.



Y tanto que por otro nombramiento Daarom betitelt men ook wel hun Les llamaban las islas de Gigantes, Als "Reuzeneilanden" en wel met reden, Por ser en general de su cosecha Want hun bewoners zijn veel groter dan Gente de grandes miembres y bien Elk ander in dees' streek geboren hecha. man.



No tienen para qu formar quere- Zij zijn zeer vredelievend; haat llas noch nijd De natura por malas proporciones: Kan hun geluk in het geringst verstoren : Son las mujeres por estremo bellas. Ook zijn hun schone vrouwen wijd en zijd Gentiles hombres todos los varones; Beroemd, hun kind'ren welgemaakt geboren; Por consiguiente son ellos y ellas Daarom zijn deze mensen steeds verblijd De nobles y apacibles condiciones; En willen zij van strijd noch oorlog horen ; Tienen para la guerra gentil brio, Wat hun een gruwel lijkt; en allemaal Y su lenguage es el de caquetio. Spreken zij de "caiquetfos" taal.








Nederlands West-Indische Gids

Goslinga, Ch. Cornelis


nl

Goslinga, Cornelis CH.



Juan de Castellanos


JUAN DE CASTELLANOS 33 En el agua se mueven diestramente In 't water zijn zij handig en geducht, En op het land nog sneller dan een hinde.



Geen dier is veilig; in de snelste vlucht Weet hun pijl vogel, haas of vis te vinden.



In wassen hebben zij een groot ge-Soltisimos en tierra y alentados, Punteria de tiros escelente En aves, en conejos, en pescados; Hanse lavado todos en la fuente nucht, Que quita las mancillas y pecados; Van al hun deugden wel de meest beminde.



Tienen pueblos formados, tienen Tempels en dorpen zijn er; heer en templos. knecht Y sus amos les dan buenos ejemplos Staan elkaar immer bij, trouw en oprecht.



Ningunos pueden ser mas escelentes ok zijn zij ballenwerpers eerste klas.



De flecheros que el orbe nuevo cria. De beste, die ooit in Amerika waren.



Porque desde muchachos balbu- Reeds van zijn prille jeugd leert cientes Se hacen diestros en la punteria; ieder ras De gooitechniek en laat geen oefning varen.



Zij nemen dan een groene kalebas Jntanse muchos nifios, pretendientes De llevar cada cual la mejorfa, Soms als een handbal naar een plein en scharen Zich aan een einde, allemaal te Puestos en los estremos de una plaza Con bola verde como calabaza. saam En maken zich in deze sport bekwaam.



Estando todos ellos esperando, Arrjanla con brazo vigoroso.



Wanneer de knapen dus te samen staan.



Gooit elk om beurt zijn kalebas naar voren.



Y aquel que no Ie da yendo rodando, Op een bepaalde wijs moet die dan gaan Queda de cierto premio perdidoso: En lukt dat niet, dan heeft die knaap verloren.



Vanse por tiempo tanto desper- Na korte tijd leert elk dit spel z tando.



Que yendo con el paso presuroso Nunca yerran conejo ni hutfa", Ni saben arronjar flecha baldia. aan.



Dat hij feilloos en uiterst vlug kan scoren.



Geen rat ontsnapt dan, dank zij dit vermaak.



Hun snelle worp en elke pijl is raak.



Por Juan de Ampis, despus por Juan de Ampis arbeidd' in dienst Bejarano West-Indische Gids, 7202.



West-Indische Gids XXXVIII. der Kerk,








Nederlands West-Indische Gids

Goslinga, Ch. Cornelis


nl

Goslinga, Cornelis CH.



Juan de Castellanos


34 CORNELIS CH. GOSLINGA Se les daban cristianos documentos, Y cada cual con celo de cristiano Deseaba poner buenos cimientos; Mas no siempre tenian 4 la mano Quien les administrase sacramentos; Mas este si faltaba se suplia Con algun lego que los instruia.



Uno conocl yo, pero no viejo, Y aunque se me monstraba no ser basto, Aquella soledad y el aparejo Lo hacfan vivir muy poco casto; Y siendo proveido de consejo, Se Ie hizo del mal de jar el pasto: Do consta con cuan grande pesadumbre Se suele desechar mala costumbre.



Algunas veces hubo sacerdote Que tenia cuidado desta cosa.



A lo menos despus que vino en dote Esta gobernacin infructosa ; Pero tambin deseo que se note Ser una vida harto trabajosa Residir el pastor entre ganado Que cura, y l no puede ser curado.



Pero para buscar lo que consuela Al anima de maculas teflida, Solia con alguna canohuela Deed hen daarom tot christenen bekeren.



Ook Bejarano nam deel aan het werk Om hun de enig ware leer te leren.



Wel hinderde n ding hun missie sterk: Dat was het fel gebrek aan predikheren ; Doch lieten priesters hen soms in de steek.



Dan viel vaak in de een of and're leek.



Een heb ik er gekend, nog niet zo oud, Maar zeer wellustig; de simp'le levenswijze In d'eenzaamheid maakt iemand snel vertrouwd Met de onkuisheid dezer paradijzen.



De vrouwtjes lieten hem daarom niet koud, Ondanks de goede raad van brave wijzen.



Waaruit men weer gemakkelijk besluit : Kwade gewoonten roeit men moeilijk uit.



Soms maakte een priester wel voor korte tijd Een eind aan dergelijke loze streken, Doch eerst nadat het Spaans bewind bereid Bleek zedeloosheid streng te werken.



Doch zekerlijk vergeve men altijd In een hard leven enige gebreken: Een herder die steeds bij zijn kudde leeft En haar beschermt, maar zelf geen herder heeft.



Om troost te zoeken ging onze pastoor.



De bange ziel bezwaard door zondedaden, Er in een kano meer dan eens van door.








Nederlands West-Indische Gids

Goslinga, Ch. Cornelis


nl

Goslinga, Cornelis CH.



Juan de Castellanos


JUAN DE CASTELLANOS En tiempo de bonanza conocida El tal atravesar a Venezuela Con harto detrimento de la vida; 35 Porque del mar cuando mayor bonanza Se debe tener menos confianza.



Zodra een kalme zee hem kwam te stade.



De tocht kwam hem niet te gevaarlijk voor Naar Venezuela; doch het is geraden De zee niet te vertrouwen, want zij is Gevaarlijker naarmate zij gladder is.



Hay alii de ganados buen rebafto Kudden van fors, gezond vee zag ik daar, De todas castas, mas de tal gran- In vele soorten en naar mijn gedeza, dachte Que si yo por ventura no me engano Groter en flinker dan normaal; vandaar Escede a la comun naturaleza: Dat de bewoners wel komen met klachten Del cual los indios recebian dafio Over de schade hun berokkend; maar A causa de tener gran estrecheza; Hun land is klein: vaak is men niet bij machte Mas bien sabe hacer manada an- Voor't vee te zorgen: menig Indiaan gosta El indio, duando 4 ello se regosta.



Schaft zich daarom slechts kleine kudden aan.



Sucedi pues en este tal gobierno Lazaro Bejarano, que ya digo Que como sucesor y como yerno Fu destos dichos indios gran abrigo.



Su musa digna fu de nombre eterno, Lo cual no digo por Ie ser amigo.



Als opvolger van factor Juan de Ampis Kwam Bejarano, die zoals ik zeide, Gehuwd was met Juans dochter; misschien des-Wege diens opvolger. Ten allen tijde Sprong hij voor d'Indianen in de bres, Terwijl ook dichtwerken zijn roem verbreidden Sino porque sus gracias y sus sales En zijn beminnelijke, geest'ge aard No s yo si podran hallar iguales.



Was, naar ik geloof, wel ongevenaard.



Haciendo yo por estas islas vla, Serfa por el aflo de cuarenta, Allf lo vi con su do&a Maria, De tan tas soledades descontenta: Toen ik in 't vijftienhonderdveertigst jaar Des Heren op deez' eilanden vertoefde, Nam ik mijn intrek bij dit gastvrij paar.



Wat do&a Maria echter zeer bedroefde,








Nederlands West-Indische Gids

Goslinga, Ch. Cornelis


nl

Goslinga, Cornelis CH.



Juan de Castellanos


36 CORNELIS CH. GOSLINGA Holgaronse de ver la compania De los que alii llegamos con tormenta: De la Espaftola vino con sus prendas, A fin de visitar estas haciendas.



Aunque alia las tenia principales, Y un ingenio, que es gran heredamiento Pero la condicion de los mortales, Puesto caso que tengan buen sostento.



Es siempre procurar que sus caudales Vayan en escesivo crecimiento, Sin espantallos riesgos ni trabajos O de caminos largos de atajos.



Al tiempo que llegamos 4 su puerto, Un grave sinsaber lo poseia, El nico heredero que tenia; Mas l, como varn sabio y esperto, Con cristiana cordura lo sufria: La Candida mujer por escelencia Padecia su mal con impaciencia.



Pero la gente que lleg novela Por trminos cristianos consolla; Despus en una buena carabela, Fastidados ya de vida sola, Se bajaron al Cabo de la Vela Para de alH pasar 4 la Espaftola; Was 't stille leven op het land aldaar, Omdat haar hart afwisseling behoefde.



Waarom zij ook graag vreemdelingen ontving Want dat verjoeg droeve herinnering.



Van Espanola waren zij gegaan Naar Curacao, om daar te inspecteren Hun vee en grond, verzorgd door d'Indiaan En zo hun grote rijkdom te vermeren.



Want 't menselijk hart verlangt een rijk bestaan, En immer meer en meer wordt het begeren : Geen zware arbeid in des aanschijns zweet, Geen werk met smart, geen leven vol van leed.



Toen wij de havenmond van Curacao inzeilden, was dit echtpaar kort te voren rouw: Hun een'ge zoon ging door de dood verloren.



Hij droeg zijn leed gelaten, maar zijn vrouw Was diep bedroefd en wou naar troost niet horen.



Haar ganse wezen was er van vervuld En droeg de zware slag met ongeduld.



Door Gods gena wisten wij allen heul En leniging in deze smart te geven.



Daarop gingen zij saam in een karveel, Daar zij genoeg hadden van 't rustig leven, Naar Cabo de la Vela, waar zij veel Goede vrienden bezaten: maar zij bleven








Nederlands West-Indische Gids

Goslinga, Ch. Cornelis


nl

Goslinga, Cornelis CH.



Juan de Castellanos


JUAN DE CASTELLANOS 37 Y en el rio la Hacha, que es do cuento.



Se les hizo muy gran recebimiento.



Invenciones alll ricas y estrafias, Variados colores de libreas, Hubo toros, sortija, juegan caftas, Corrironse riqufsimas preseas, Donde se daban todos buenas mafias.



Por estar en presencia de sus deas, Aunque toda la fiesta se hacia Por respecto de la dona Maria.



Era con gran razn merecedora De fiesta tan cabal y generosa, Porque demas de ser esta sefiora En aviso cabal y virtiiosa, Entre las otras era como aurora En todas buenas partes de hermosa.



Con esto concluyamos, y aquf pare Lo de Aruba, Curazao y Buinare.



Aldaar niet lang, slechts een bescheiden tijd, Ondanks de goede ontvangst hun daar bereid.



De stad, gelegen aan de Hacharivier.



Organiseerde allerhande spelen Met speren, ringen of een wilde stier.



De prijzen waren kost'lijke juwelen.



Van schone jonge meisjes zag men hier De uitverkoren helden een blik stelen.



Het was een prachtig feest, een groot succes, Ter ere van de dochter van Ampis.



Dofia Maria was dit zeker waard, Want zij was goed en vriend'lijk; ieder achtte Haar wijze raad. Ook was zij zacht van aard.



Deugdzaam en vroom zij alle leed verzachtte.



Een dageraad, die licht aan blijdschap paart.



Schoon was zij als zij sprak, schoon als zij lachte.



Hier eindige mijn lied op deze vrouw En op Bonaire, Aruba en Curacao.



Zoals men ziet is het vrij onbetekenend, wat Castellanos van de 'Reuzeneilanden' weet te vertellen. De meeste indruk op hem maakte nog de schone Dofia Maria.



De omzetting van Schumacher is niet zozeer een vertaling van stanze voor stanze uit het Spaans in het Duits, doch hij koos die stanzen uit die hem het geschiktst leken of combineerde verschillende stanzen. Als Duitser koos hij natuurlijk de tijd van het Welser-regiem: Vom Heldenthat will ich und Ritterehr I Der Spanier und der Deutschen jetzo singen, Von Mannern, stark in Waffen und in Wehr, Von blut'gem Ringen, muth'gen Vorwartsdringen, Von Sieg und Unglck, Marschen, heiss und schwer, Von Noth und Tod, von ernsten, grossen Dingen, Die reich an Opfern sind und werth des Ruhms, Gleich dem Geschichtenkreis des Alterthums.








Nederlands West-Indische Gids

Goslinga, Ch. Cornelis


nl

Goslinga, Cornelis CH.



Juan de Castellanos


38 CORNELIS CH. GOSLINGA lm ind'schen Meer, der Festlandskste nah, Erheben sich die Insein der Giganten, Buinare, Curazao und Aruba, Die schon die Vater der Entdeckung kannten.



Dort Juan Ampis ein Amt versah: An ihn, Santo Domingo's Stadtverwanten, Der Ortsbegrnder Einen, war 's verliehn, Weil dort als nutzbar Land und Volk verschien.



Nun kam's dass Ampis von da zog fort Zum Festland, besser Obdach sich zu grnden.



Nahrung und Futter, Frucht und Thier war dort Und Eingeborner Haus und Hof zu finden; Er nahm als Sitz sich Coro, einen Ort, Also bezeichnet nach den frischen Winden.



Des Ortes Haupt Hurehurebo hiess.



Der allen bald gern Hiilf und Dienst erwies.



Klein war in Coro nur der Christen Kreis, Doch mancher Weib und Kinder mit sich brachte; Dort ward der Fahrtenfinder Stolz und Preis, Esteban Martin, ward der stets bedachte Pedro de Limpias, so kiihn und weis.



Da er die Wildnis sich zur Schule machte.



Dort Manchem Sprache, Kampf und Lebensart Der Eingeborenen bald verstandlich ward.



Doch nun verlieht des Kaisers Majestat, Der fnfte Karl, der Spaniens Scepter fhret, Dem Haus der Welser, das in Achtung steht, Wo Gold und Handel den Verkehr regieret, Ein gross Gebiet, das weit durch Indien geht Und weiter noch viel ander Land berhret.



Der Deutschen Leute kommen flugs heran Mit Schiff und Heer, so Weib, Gesind wie Mann.



Ambros Dalfinger fhrte den Befehl Der Welser-Scharen, die nach Coro kamen; Stark war sein Arm und stark auch seine Seel', Denn sein Geschlecht entspross aus kraft'gem Samen.



Ihm folgte sonder Unlust, sonder Fehl, Gar mancher Mann von Ritterstand und Namen.



An siebenhundert sah man in den Reih'n, Die sich vor 'm neuen Festland schifften ein.



Feld-Hauptmannschaften war'n an Zwei verliehn: Vascufia und Sarmiento: tapf're Leute; Das Kronamt fhrte Pedro Sanmartin, Alonso Vasquez war for Schatz und Beute; Ich seh' auch Monserrato, seh' auch ihn, Kasmir von Nrnberg, der vor Nichts sich scheute.



Wer nennte Jeden von der wackren Schar, Die bald an Coro's Strand versammelt war ?








Nederlands West-Indische Gids

Goslinga, Ch. Cornelis


nl

Goslinga, Cornelis CH.



Juan de Castellanos


JUAN DE CASTELLANOS 39 Venezuela heisst dies Welser-Lehn, Ein Name von Venedig abgeleitet.



Bei Deutschen gern gehret und gesehn; Es heisst nach einem See, der dort sich weitet.



Sein Umkreis hat der Meilen hundertzehn Und etwa siebzig Meilen er sich breitet ; Hat immer grne Ufer, gut zu schau'n, Bald felsentrotz'ge Hh'n, bald flache Au'n.



Der biedre Zaquitier wohnet da.



Dort wohnt der Guanaer und Timote, Aratomer und Guahigua, Cocina, Coyon, Cuica, Hitoto, Der tapfere Sohn vom Stamm Jirahara, Der Guemonteser und der Enote, Der Zaquitier Sprache, wie mir scheint, Den grss'ren Theil der Wildenstamme eint.



Die Deutschen haben jenes Wasser kaum.



Das meeresahnliche, vor sich gesehen.



Als sie aus einem macht'gen Ceiba-Baum Ein Boot sich bau'n, das fr der Pferde zehen Und hundert Menschen halt geniigend Raum; Mit Mast wird es und Segelwerk versehen, Birgt, zwanzig Fuss breit, hundertfnfzig lang, Rstzeug fr Hausbau, Kriegszeug, Jagd und Fang.



Nun tritt Dalfinger an des Wassers Rand, Ein Wildendorf, das nachste dort belegen, Maracaibo ist der Ort genannt Und weit und breit des Tauschgeschaftes wegen, Als alter Markt fr Fisch und Salz bekannt, Da hier die Handler sich zu sammlen pflegen.



Doch ringsumher ist unfruchtbar Gebiet, Wo weder Saat gedeiht, noch Ernte blht.



Als bald vertheilt Dalfinger Hof und Haus Nebst ihren frh'ren wilden Innesassen, Sucht, fur die Christen Alles bestens aus, Dass sie nach Rang und Recht sich nieder lassen.



Auf Ordnung halt er bei Beginnn des Baus, Den Boden ebnet er fr Platz und Gassen.



Gericht setzt er und Stadtregierung ein; Beteta soil sein Vogt im Orte sein.



Dann geht es weiter. Heut nach jenem See, Mit hergeschafften,tcht'gen Bergantinen, Durch heissen Sumpf alsdann durch eis'gen Schnee, Wo immer Schatze sich zu bieten schienen.



Hier friedlich in der Eingebor'nen Nah, Dort kampfend mit des Kriegsvolks dunklen Mienen.



Nicht Ruh gab's da, noch Hast zu dieser Frist, Bald half Gewalt, bald half Betrug und List.








Nederlands West-Indische Gids

Goslinga, Ch. Cornelis


nl

Goslinga, Cornelis CH.



Juan de Castellanos


1 40 CORNELISCH. GOSLINGA Dalfinger, ihm gebhrte grosse Ehr! In Worten war er gut und gut in Thaten, Voll Emsigkeit und freundlich im Verkehr, Durch Achtsamkeit und Einsicht wohl berathen.



Doch der Erfolg, der kommt von ungefahr Dalfinger, statt zu ernten reiche Staaten, Fand schon am Thore, das ihm Eintritt gab, Vor seinem Fusz das friihe, offne Grab.



RESUMEN JUAN DE CASTELLANOS Elogio y Elegfa del Caribe De los hechos mas remarcables que siguieron al descubrimiento del Mundo Nuevo salta a la vista el de una abundancia enorme de literatura que trata de la historia del descubrimiento, de las guerras contra los indios y de la conquista por la espada y la Cruz de todo un continente. De la profusa produccin potica del siglo xvi se destacan dos obras por su cantidad y cualidad. La primera es el poema pico que se se titula La .draucana de la mano de Alonso Ercilla de Zufiiga, poesia que pondera las proezas de los Araucanos contra los conquistadores espanoles. La otra es titulada E/e^os A; Karo5 //sfres rfe TWios por Juan de Castellanos. Este ultimo tiene el honor dudoso de ser el poema mas largo del mundo occidental. Trata de la conquista del Mar Caribe, de la Tierra Firme y de Nueva Granada.



La vida muy agitada de Castellanos no se ha escudrinado suficientemente hasta ahora. Por consecuencia no existe una biografia completa de este aventurero, indiero, soldado, pillador, buscador de oro, cannigo, cura, cronista y poeta. Naci quizas en 1522, en Alanis, Andalusia, y cruz el Atlantico a muy corta edad. Particip en varias expediciones para explorar el interior de Venezuela y Nueva Granada, visit casi todas las islas en el mar Caribe y las elogi en estancias muchas veces de gran belleza.



Despus de haber tornado parte en grandes aventuras el deseo creciente de una vida mas reposada lo llev a Cartagena, donde fu nombrado cannigo de la Catedral. Se consagr al estudio. En 1571 fu nombrado cura de Tunja, pequefla ciudad en las Cordilleras al norte de Bogota, donde desempeft los deberes pastorales hasta su muerte en 1606 o 1607.



Empez en Tunja sus /g&w <ie Farowes iVw^res en prosa, pero mal aconsejado por amigos que Ie creian capaz de competir con Ercilla, gast diez aflos en la estril tarea de reducir la prosa a verso.



El objeto de mi artfculo no es solo dar un bosquejo de la vida de este poeta, sino tambin introducirlo en la historiograffa holandesa. Pues, su obra es de gran importancia para el estudio de la historia del Caribe, vinculada a la de los Paises Bajos con muchos lazos estrechos.



Campil unos juicios de grandes literates y criticos de arte potico.








Nederlands West-Indische Gids

Goslinga, Ch. Cornelis


nl

Goslinga, Cornelis CH.



Juan de Castellanos


JUAN DE CASTELLANOS 41 Entre ellos figuran Menndez y Pelayo, Antonio Caro y Antonio Paz y Melia. El estudio interesante de Isaac Pardo, escritor e historiador venezolano, me prove muchos datos necesarios para completar mi ensayo.



Claro esta que este humilde esfuerzo de introducir a un hombre remarcable en la historiograffa holandesa no puede ser mas que muy superficial. Tiene por nico objeto hacer una vinculacin de la historia colonial espafiola con la de las Antillas Neerlandesas. Queremos hacer saborear a los holandeses un vino hasta la fecha desconocido. La slntesis de este esfuerzo lo comprimi a pesar de cierta exageracin debida al fndole latina de su autor el poeta Gabriel de Minaya que defini a Castellanos como un 'poeta lleno de licor divino' que, para manifestar su talento 'tent asperisimo camino'.



AANTEKENINGEN De in de tekst tussen haakjes geplaatste romeinse cijfers verwijzen naar de genummerde werken in de literatuuropgave. 1 "Dit helder licht, waarin gij de krijgsdaden zien kunt, geeft U Castellanos, bevriende lezer...". Michaelis d'Espejo, bewaarder van de kerkschatten in Tunja, schreef een latijns lofdicht als introductie op het tweede deel van de 7e<as. Bovenstaand citaat is daaruit genomen. ('Gestas' zal krom latijn voor 'gesta' zijn) 2 Rippy (20, p. 65); reeds lang vr Rippy schreef Mozans (j, p. 300): "A peculiar phenomenon, which has been frequently commented on is, that the early prose writers of Latin American exhibited more poetic feeling in their reproductions than did those who expressed themselves in verse". 3 Zie hierover HENRfQUEZ-URENA (7, p. 219-220), waar de belangrijkste schrijvers genoemd worden. 4 De vertalingen zijn, daar ik in het algemeen het potisch karakter van de stanzen trachtte te bewaren, niet letterlijk en soms tamelijk vrij. 5 Menndez y Pelayo, (r/, p. 415): ... a quien no pueden negarse algunas dotes de poeta ..." 6 ifcjii. (p. 417-418): "... lo mas doloroso es que Castellanos habfa empezado por escribir su Crnica en prosa, que hubiera sido tan facil y agradable como lo es la de sus proemios, y luego, mal aconsejado por amigos que habian lefdo 'La Araucana', y Ie crefan capaz de competir con Ercilla, gast nada menos que diez aflos en la estril tarea de reducir la prosa a versos. .". 7 nac/o/>erf} [/iuersa/ //sfrada Mro^eo-^wencaa, Tomo XII, P- 257. 8 Noch de opmerking van Pinello noch die van Antonio heb ik uit hun eigen geschriften gehaalddaar deze mij niet ter beschikking stonden.



Zie over deze opmerkingen Vergara y Vergaka (23, p. 33). 5 Juan Bautista Muoz, Spaans historicus en filosoof (1745-1799) schreef een His/orta rfe/ Wmcto Mmm^o terwijl zijn CoWeccJtfw *fe Z)ocnetos /n^rfitos zeer waardevolle aantekeningen bevatten. Ik heb zijn werken slechts gedeeltelijk in kunnen zien en daarom niet bij de Literatuuropgave geplaatst.








Nederlands West-Indische Gids

Goslinga, Ch. Cornelis


nl

Goslinga, Cornelis CH.



Juan de Castellanos


42 CORNELIS CH. GOSLINGA 10 JoAQufN Acosta schreef deze studie in de -dwto/og/a Es/>aflo/, Tomo III, 1848. Daar ook dit werk in de bezochte bibliotheken niet aanwezig was, moest ik mij behelpen met wat Vergara y Vergara in zijn reeds geciteerde werk hierover schreef. 11 Menndez y Pelayo (jj, p. 421): "Castellanos era un aventurero de infima condicin ... sin haber cursad en escuela alguna que sepamos". 12 Pardo (77, p. 114): "Es cierto que Castellanos daba algunas fechas de manera dubitativa .. y otras las daba equivocadas como la de 1543 para la destruccin de Nueva Cadiz, cuando en realidad fu en 1541 ..." 13 Schumacher (21, p. 153): "... der auf Puerto-Rico herrschende Geist der Abenteuerei liess Niemanden unberhrt, auch nicht den frisch angekommenen Castellanos". 14 Castellanos (2, p. 135): "Hic requiescit homo Sedeftos corpore parvus; Rebus at in cunctis pectore magnus erat". 15 Pardo (17, p. 90): "... que las musas tenian de su banda". 16 Castellanos (2, p. 186). De gehele stanze luidt: Nicolao Fedriman entonces vino Nikolas Federmann kwam toen in 't land.



Que de micer Ambrosio fu teniente Een officier, kordaat, bewonderenswaardig, Hombre de entendimiento peregrino. Van Dalfinger de eerste luitenant, Capitan admirable y escelente; Scherpzinnig, kalm, voortvarend, altijd vaardig Pues en cualguier rigor deste camino In tegenspoeden met een koel verstand, Ninguno mas sagaz y diligente: Zijn grote chef in ieder opzicht waardig.



Del valor de los cuales, Dios mediante. Hun grote moed zal ik, zo God het niet Diremos grandes cosas adelante. Belet, bezingen in een volgend lied. 17 In het Spaans luidt het aldus: Ambos fueron alemanes Aanvoerders van grote naam, Y escelentes capitanes, Dapper en zeer bekwaam Los cuales en una hora Waren beiden in de strijd.



Vieron por mano traidora Doch moord, uit afgunst en nijd, Sus mortiferos desmanes. Maakte een einde aan hun faam. 18 Zie hierover mijn artikel "Kerk, Kroon en Cariben", H^.7. Grfs 56, 1956, p. 147-161. 19 Pardo (17, p. 96-97). Voor Mexico is een lijst bekend uit het jaar 1601, waaruit blijkt, dat er een zending plaats vond in dat jaar van 80 kisten met meer dan 10.000 boeken. 20 Paz y Melia (79, p xli) : In dit testament wordt ook een broer van Castellanos genoemd. Deze heette Alonso Gonzalez Castellanos en was in 1606 nog in leven, evenals een neef, de priester Alonso de Castellanos die de dichter vergezelde naar Tunja. 21 Menndez y Pelayo (jj, p. 420): "... pero los versos sueltos, que








Nederlands West-Indische Gids

Goslinga, Ch. Cornelis


nl

Goslinga, Cornelis CH.



Juan de Castellanos


JUAN DE CASTELLANOS 43 ya abundan mucho en la tercera parte y dominan en la cuarta, son de todo punto intolerables". 22 Castellanos (2, p. 180). Censura de Don Alonso de Ercilla: "Yo he visto este libro, y en l no hallo cosa mal sonante ni contra buenas costumbres; y en lo que toca 4 la historia, la tengo por verdadera, por ver fielmente escritas muchas cosas y particularidades que yo vi y entendi en aquella tierra, al tiempo que pas y estuve en ella; por donde infiero que na el autor muy arrimado a la verdad y son guerras y acaecimientos que hasta ahora no las he visto escritas por otro autor, y que algunos holgaran de saberlas". 23 Schumacher (sj, p. 149): "... sein Urteil der seine frhere Kraft bereits verlustig gegangene Poet war schulmeisterlich kurz ..." 24 Zie hierover betr. literatuur.o.a. Moses (75, p. 216). Het is mij nog niet gelukt te achterhalen wie die wonderen verrichtende San Diego de Alcala was, vermoedelijk een locale heilige. 25 Castellanos (j, p. 19): "Item mando que si antes de mi fin y muerte yo no oviere embiado a Hispaa un libro que e compuesto en octavas rithmas de la vida y muerte y milagros de Sant Diego que llaman de Alcala, que va dirigido, al Cabildo y Concejo del Pueblo de Sant Nicolas del Puerto, de donde era natural el dicho Santo, mis albaceas lo embfen al dicho Cabildo con cien pesos de oro de veinte quilates de mis bienes y hazienda para impression del dicho libro, que bien creo bastan para lo imprimir, por ser pequefto volumen". 26 Menndez y Pelayo (jj, p. 418). Het werk van Marcos Jimenez de la Espada: /a de CasteWanos y sm Aistorw <fe/ wmcuo ra'no <fe Grawarfa (Madrid, 1889) heb ik niet kunnen raadplegen. 27 Castellanos (2, p. vi): "... aunque a veces demasiado trivial y desalifiado". 28 Vergara (23, p. 39): "... si 'La Araucana' es superior a las 'Elegfas', consiste en que Ercilla intent componer un poema; y aunque no lo lograra, pues no tiene las cualidades de tal, por lo menos Ie qued la division concienzudamente hecha, el estilo siempre noble y el lenguaje puro y castigado. Mas las 'Elegias' son superiores a 'La Araucana' por otros conceptos: Castellanos no inventa como Ercilla, sino que describe; . superior es la verdad, hermosura y animacin de sus vivaces descripciones, escritas en galano lenguaje. Los cuadros en general son infinitamente mas vivos que los de 'La Araucana'," 29 Menndez y Pelayo (jtj, p. 420): ". . su obra, mis monstruosa que ninguna, en cuanto al plan, no es realmente un poema, ni siquiera una crnica, sino un bosque de crnicas rimadas ..." 30 j&jd.: "... es evidente que conforme avanzaba la edad de Castellanos decrecfan sus fuerzas poticas, y el cronista arido y montono se iba sobreponiendo al abundantfsimo versificador". 31 Castellanos (j, p. 24): ".. ni apreciar en su justo valor el mrito relativo y grandes bellezas que por otra parte la adornan ..." 32 Campoamor, Spaans dichter (1817-1901). Las //wzoradas zijn korte gedichten van een 'cmico-sentimental' karakter. 33 Castellanos (2, p. 364). Het sonnet luidt aldus: Poeta lleno de licor divino. Al espafiol en Indias peregrino.



Por influjo del alto firmamiento, Homero tuvo de los suyos cargo.



Para manifestar vuestro talento Virgilio de la lacal arena








Nederlands West-Indische Gids

Goslinga, Ch. Cornelis


nl

Goslinga, Cornelis CH.



Juan de Castellanos


44 CORNELIS CH. GOSLINGA Tentastes asperisiml camino. Y reliquias f ugaces de troyanos: Y en el progreso que de vos es dino Mas en las Indias, un mundo tan largo, Adelante pasais del pensamiento j Quin puede ? Nadie, fuera de la vena Fabricando perpetuo monumento Casta del casto y llano Castellanos.



De geduldige lezer, wie ik tot nu toe alle Spaanse teksten heb vertaald, vergeve mij dit laatste onvertaalde, misschien onvertaalbare sonnet, waarvan de woordspeling in de laatste regel niet zijn weer te geven in het Nederlands. Ondanks mogelijke onbekendheid met het Spaans merke men het gebruik op overigens gewoonte dier tijden om te pas en te onpas, vooral bij lofliederen. Homerus en Virgilius er bij te slepen. Dit is nog niet het minste lofsonnet op de dichter-priester van Tunja.



LITERATUUROPGAVE D literatuur welke ik voor de samenstelling van dit artikel nodig bad, heb ik voornamelijk gevonden in de Biblioteca Nacional en de Biblioteca Universitaria van Caracas, Venezuela. Tijdens mijn verblijf in Mexico, augustus 1956, heb ik gebruik kunnen maken van de grote Universiteitsbibliotheek aldaar.



Hoewel bescheiden van omvang bezit ook de eilandsbibliotheek van Curacao een collectie werken, betrekking hebbende op het Caribisch gebied, waaruit de speurder op dit terrein wel het een en ander kan opdiepen. De Wetenschappelijke bibliotheek is op het gebied van Spaans-amerikaanse literatuur, geschiedenis en kunstgeschiedenis, tot nog toe in beperkte mate, eveneens te raadplegen.



In onderstaande lijst is alleen datgene opgenomen, wat bij de samenstelling van mijn artikel onontbeerlijk was. Encyclopedien noch algemene geschiedkundige werken zijn daarin genoemd.



Het manuscript van dit artikel was reeds in het bezit van de redactie van de IV. _. G4s, toen Dr.



W. Ch. de la Try Ellis in CArfo//;/ 2, no. 4, p. 192-197 een en ander over Castellanos en zijn pozie publiceerde. (7) Arroyo Alvarez, Eduardo: Semblanza y Obra de Juan de Castellanos. i?efl to ATaetowa/ de Cw/<ra No. 95, 1952, p. 70-74 (2) Castellanos, Juan de: /egfas de Farowes //wstfres de /wdtas. Biblioteca de Autores Espafioles, Tomo IV. Madrid, 1944. (j) Castellanos, Juan de: /eg/*s de Karones //usftvs de /ndds, con prologo de don Miguel Antonio Caro. Biblioteca de la Presidencia de Colombia. Bogota, 1955. (4) Gabaldn MArquez, J.: Afwesfrario de Hts/oriodores Co/oma/es de Vewerue/a. Caracas, 1948. (5) Gomez Restrepo, Antonio: ffis/ocia de /a Z.i/era<Mra Co/om&iawa.



Bogota, 1945. (6) Henao, Jesus Maria 6- Arrubla, Gerardo: //istory 0/ Co/om&ta.



Chapel Hill, 1938. (7) HENRfQUEZ Urena, Pedro: Literary Current n //is^awic America. Cambridge, Mass., 1945. (5) Hespelt, E. Herman : ,4m ^w/Ao/ogy 0/ S^awisA /Immcaw Ltfera/ure. New York, 1946. (9) Javier Yanes, F.: His/oWa de Afargan'/a. Caracas, 1948. (10) Lopez, Casto Fulgencio : Loe de ^gwirre, e/ eregrwo. Caracas, 1953-








Nederlands West-Indische Gids

Goslinga, Ch. Cornelis


nl

Goslinga, Cornelis CH.



Juan de Castellanos


JUAN DE CASTELLANOS 45 (jj) Menndez y Pelayo, M.: Hts/oria de /a Poesi'a //is/>ano-ame-caMa.



Santander, 1948. (12) Morn, Guillermo: Algunos problemes menudos de la Historia venezolana. i?ei>. iVor. de Cm//. No. ioj, 1953, p. 120-125. (jj) Morn, Guillermo: Los Origenes Wis/oncos d Ken^M/a. Madrid, 1956. (74) Moses, Bernard : TA Slants* De/>eKietu;es n Som/A ^mmca. 2 delen, New York/London, 1914. (15) Moses, Bernard: S/>atsA Co/owia/ Lt'fera/Mre iw Som/A America.



New York / London, 1922. (j6) Mozans, H. J.,: C7/> /A Orinoco and doitm /Ae Ma^da/a. New York/ London, 1910. (77) Pardo, Isaac: sfe rerra de Gracta. Caracas, 1955.



Parra, Caracciolo : Ofrrs de yuan de CasteWawos. Caracas, 1930. ( Paz y Melia, Antonio: //is/oria deZ iVuero /?eno d Granada por yuan de Cas/eWanos. Madrid, 1886. (20) Rippy, Fred.: //is/orico/ vo//ion 0/ SpamsA America. 2nd ed., New York, 1945. (2j) Schumacher, H. A.: yuan de Cos/e//ano.s, etn Le6ns6W. Hamburg, 1892. (22) Tucknor, G.: Hts/ory 0/ SpanisA Lt/era/ure. New York, 1849. (2j) Vergara y Vergara, J. M.: Wi'stona de /a Li/era/ura en Granada. 2a ed. Bogota, 1905.








Nederlands West-Indische Gids

Goslinga, Ch. Cornelis


nl

Mintz, Sidney W.



Historical Sociology of the Jamacain Church-founded free Village system


SIDNEY W. MINTZ HISTORICAL SOCIOLOGY OF THE JAMAICAN CHURCH-FOUNDED FREE VILLAGE SYSTEM Three related themes are treated in this paper. Firstly, an attempt is made to sketch in the historical background of the rise of a peasantry in Jamaica, British West Indies, at the time of the Emancipation. Secondly, data are provided on the foundation and growth of a particular Jamaican freedmen's village, Sturge Town, founded by the Baptists in the parish of St. Ann.



Lastly, the sociological character of the church-founded free villages is established on the basis of what is known of their founding and growth. THE BACKGROUND OF FREE VILLAGE SETTLEMENT The Caribbean islands were the first outposts of European colonialism in the New World, but their economic importance was not realized until the plantation system came into full flower there in the eighteenth century. Since that time, though slavery is long past and the character of the plantation as an agro-social institution has been completely transformed, though the islands which were once the richest possessions of the Western European powers are now overshadowed in importance by other tropical areas, it is still the plantation system for which the Caribbean area is known.



Plantations, particularly sugar plantations, are a predominant feature of the landscape in Puerto Rico, Cuba, and the Dominican Republic; they are vital parts of the economies of Jamaica, The author owes thanks to Professor John V. Murra of Vassar College, and to Dr. Michael G. Smith of the Institute of Social and Economic Research, University College of the West Indies, for valuable help and advice in the preparation of this paper. 46








Nederlands West-Indische Gids

Mintz, Sidney W.


nl

Mintz, Sidney W.



Historical Sociology of the Jamacain Church-founded free Village system


JAMAICAN CHURCH-FOUNDED FREE VILLAGE SYSTEM 47 Guadeloupe and Barbados; and they are important even in the smaller islands as well. But alongside the plantations in many of these same islands, or more frequently in their rugged interiors, are large numbers of peasant farms, usually very small in size, and usually unprogressive in the character of the agriculture employed on them, yet of great significance culturally and economically. With the exception of those islands lost by Spain in 1899, and those too small or too lately occupied ever to have developed a full-scale plantation system, the peasantry is a relatively recent social product, a population reconstituted into a new economic form during the decline and fall of the slavebased estate system. In an important article in which he seeks to delineate the characteristics of the peasantries of Latin America, Dr. Eric Wolf has set the Caribbean peasant peoples within a separate typological category. This category, he writes: ... is perhaps best represented by peasants located in a region which once formed a key area of the developing system of capitalism. This region is located in the seasonally rainy tropical lowlands of northeastern Brazil and the West Indies. Here sugar plantations based on slave labor flourished in the sixteenth, seventeenth, and eighteenth centuries. These plantations were weakened by a variety of factors, such as the end of the slave trade and the political independence movement in Latin America, and most of them were unable to compete with other tropical areas.



Where the old plantation system was not replaced by modern 'factories in the field,' as has been the case in northeastern Brazil and on parts of the south coast of Puerto Rico, we today find peasant holdings as 'residual bits' of former large scale organizations which have disintegrated, as in Haiti and Jamaica. The economy of such areas has been contracting since the end of slavery, with the result that this type of peasant seems to lean heavily toward the production of subsistence crops for home use or toward the production and distribution of very small amounts of cash produce. 1 Wolf makes clear that, except for special instances, Caribbean peasants represent a secondary development within the islands.



In the case of Jamaica, Philip M. Sherlock has referred to the "strange and absorbing story of how, out of the social rubble inherited in 1837 a resilient people began to create its own New World".^ These peasantries, then, represent a transformation of one kind of laboring population into another, a historical process which varied in character from one island or territory to another, and from one colonial system to another. Its study has but barely begun.* The enslavement, transportation and reemployment of literally millions of African people over more than four centuries was the most dramatic instance of forced acculturation








Nederlands West-Indische Gids

Mintz, Sidney W.


nl

Mintz, Sidney W.



Historical Sociology of the Jamacain Church-founded free Village system


48 SIDNEY W. MINTZ in human history; the creation of free and independent peasantries out of these ex-slaves is no less dramatic and in all ways more inspiring.



Final and complete emancipation within the British colonies in the New World, declared effective on August 1, 1838, freed approximately 311,000 persons in Jamaica alone.'' It was assumed by most observers, except the planters themselves, that these new freedmen, over 218,000 of whom had been 'praedial' (that is, field) slaves, s would continue to serve as the labor base for the plantation system. Joseph Sturge, the famous English Quaker abolitionist, predicted that: In a state of freedom it may be expected that the conditions and resources of an agricultural labourer, working for regulated wages, will be, as they are in England, superior to those of a paltry agriculturist, cultivating his little plot of land with his own hands; and it is evident therefore that the negroes will generally prefer working on the estates. Their strong attachment to the place of their birth, to their houses and gardens, to the graves of their parents and kindred, exceeding what has been recorded of any other people, is another circumstance which favours their continuance as labourers on the estates to which they are now respectively attached.* But Sturge did not take sufficient account of the vindictiveness of the planters, of their own relatively desperate economic situation, or of the legitimate and very intense desire of the freedman to establish himself as a yeoman farmer.' In Jamaica, the independent peasantry came into being almost entirely after Emancipation. Under the leadership of Baptist, Methodist and other missionaries, who had worked fearlessly for Emancipation itself once they realized that their missionary labors with the slaves had become impossible in the face of planter resistance the Jamaican freedman got his clearest opportunity to become a peasant cultivator. The process had a curiously unpremeditated and undeliberate character at first. Punitive laws passed by the Jamaica Assembly, which was dominated in the post-Emancipation period by the planters, was leading to a powerful movement of ex-slaves off the estates. 8 The pull of the independent homestead predated Emancipation, and some settlement of freedmen had already occurred .* But the trend became much stronger after freedom for all was enacted.



In order for new freedmen to become independent farmers, certain conditions were necessary. First, they would have to be able to grow subsistence crops successfully. The skills for subsistence agriculture had been mastered by the slaves under








Nederlands West-Indische Gids

Mintz, Sidney W.


nl

Mintz, Sidney W.



Historical Sociology of the Jamacain Church-founded free Village system


JAMAICAN CHURCH-FOUNDED FREE VILLAGE SYSTEM 49 slavery itself in Jamaica, since it was customary to compel the field slave to grow his own foodstuffs on unused estate land. 10 Second, the freedmen would require outlets for surplus which could be exchanged for cash to buy those things not within the individual's capacity to produce for himself, but already part of his consumption patterns. This condition had also been guaranteed by slavery itself in Jamaica, since slaves had been permitted, even encouraged, to market their surplus at island markets. ** These markets continued in strength after Emancipation, even increasing in number. 12 Moreover, there grew up a brisk export trade in agricultural staples, many items formerly produced on estates becoming peasant products. Pre-Emancipation agricultural and marketing practices of the slaves were the major means by which the slaves could accumulate liquid capital, is and this capital formed the basis for the third condition the formation of a free peasantry would require: money with which to buy land. The availability of the land itself was the fourth essential condition for the growth of a peasant class.



Land might be acquired simply by squatting on Crown property, and this occurred, though its importance in the total picture may have been exaggerated. 1* Or land could be bought up by individual freedmen from the surplus of economically still viable estates or from ruined estates. Much buying of this kind took place, but it was not the most efficient or successful means for resettling freedmen as peasants. It was in this immediate post-Emancipation period that the leaders of the Baptist and Methodist missionary churches hit upon the idea of buying up ruined estates i ioio upon which they might resettle parishioners as independent peasants in cAwrcA cowwMMj'/i'es. This idea, which caught hold swiftly, and had a revolutionary effect upon Jamaican society, can be attributed mostly to the Baptist ministers William Knibb and James Phillippo. Rev. Phillippo had in fact founded a village for freedmen during the period of the Apprenticeship (1834-1838), and may be considered the originator of this scheme. ^ But it was after Emancipation, when the pressures, both positive and negative, to get off the estates became irresistible, that the church-founded free village system floresced.



Paget*6 has provided the best brief summary of this movement.



Between 1838 and 1844, a period of six years, 19,000 freedmen and their families removed themselves from the estates, bought land, and settled in free villages. In terms of the total population affected, this figure may represent an aggregate of as much as West-Indische Gids XXXVIII








Nederlands West-Indische Gids

Mintz, Sidney W.


nl

Mintz, Sidney W.



Historical Sociology of the Jamacain Church-founded free Village system


50 SIDNEY W. MINTZ _" 100,000 persons. The initial transformation of ex-slaves into independent yeomen farmers on a grand scale was accomplished in less than a decade. Its social and economic importance for the subsequent character of Jamaican society cannot be overestimated.



THE CHURCH-FOUNDED FREE VILLAGE OF STURGE TOWN, PARISH OF ST. ANN The ministers Phillippo and Knibb, who initiated the free village movement, were followed by many others. The Reverends Burchell, Abbott, and John Clark were among these. It is Rev.



John Clark who is of particular interest here. *' Clark came to Jamaica in 1835 to assist Rev. James Coultart at the Baptist Church at St. Ann's Bay on the north coast of Jamaica in the Parish of St. Ann. Rev. Coultart died in 1836, and Rev. Clark moved thereupon to Brown's Town, in the highlands called the Dry Harbour Mountain district of the same parish. The St. Ann's Bay Church was delegated to another minister and Rev. Clark was charged with the church at Brown's Town, and with ministering to the needs of the Baptists in the surrounding district. The Apprenticeship system, instituted in 1834, was operative in those years. Rev. Clark, like many of his fellow ministers, noted and protested against abuses in this alleged gradual transition from slavery to freedom and played a role in the fight against its continuance. Ultimately, Emancipation was enacted two years before the Apprenticeship was originally to have been terminated. During this period Rev. Clark was in correspondence with Joseph Sturge, who had emerged as the leading abolitionist in Great Britain, since Clarkson was of advanced age and Wilberforce was dead. Once Emancipation was enacted, it was with the help of Sturge who, it is to be remembered, had mistakenly believed that the slaves would remain resident on the estates after freedom that Rev. Clark undertook to establish free villages under church sponsorship. Clark's influence in creating a peasantry in the Dry Harbour Mountains region of St. Ann was considerable. In the course of his work, he established or helped to establish a large number of free villages. From the impetus provided by church sponsorship, other free villages grew without the deliberate patronage of the missionary churches. Clark, in his report to Joseph Sturge, ** states that over 20 free villages were founded in the Dry Harbour








Nederlands West-Indische Gids

Mintz, Sidney W.


nl

Mintz, Sidney W.



Historical Sociology of the Jamacain Church-founded free Village system










Nederlands West-Indische Gids

Mintz, Sidney W.


nl

Mintz, Sidney W.



Historical Sociology of the Jamacain Church-founded free Village system


52 SIDNEY W. MINTZ Mountains of St. Ann alone in the years immediately following Emancipation. They held fifteen or sixteen hundred families, about three-fourths of the enfranchised population of the district. * In the first three years of freedom, the peasantry connected with the Baptist churches of St. Ann Parish spent 10,000 for the purchase of land, 20 and Knibb claimed that up to 1845, 43 free villages had been founded in that parish alone. 21 According to Rev. Clark's testimony, the first free village founded under his sponsorship was Sturge Town. 22 Rev. Clark describes that village specifically in his report to Joseph Sturge: The first property I bought contained 120 acres of good land, about eight miles from Brown's Town. The cost, with expenses of conveyance and surveying was about 700 sterling. Of this amount rather more than ^ 400 was paid down by about eighty or ninety of the people, and the remainder by instalments and by additional purchasers. Nearly 100 building lots, and an equal number of acres for provision grounds, were surveyed. Small neat cottages were speedily built, and the land brought into good cultivation. There was a house and two or three acres of land left clear after the whole cost was paid. The house was converted into a schoolroom, and placed in trust for the benefit of the villagers, who erected a large booth, as a temporary place of worship, capable of containing 400 or 500 people. A chapel and mission house have subsequently been built. The settlement was called Sturge Town (now Birmingham). *3 field work in Sturge Town. The field work period was too brief and too often interrupted by other obligations^ to permit more than sporadic collection of data, but some of the information gathered will be reported here. Of particular interest was the later discovery by the writer, in the map collection of the Jamaica Institute, of an original map which appears to be that made by or for Rev. John Clark after he purchased the property previously named Angwin Crawls upon which Sturge Town came to stand (Fig. i).2 In an examination of some hundreds of maps in the collection, this was the only one of its kind found, and it was the purest stroke of luck to have found it, since it was discovered a/ter the field work period in Sturge Town. It is certain that this is indeed a map of the same property; though no name appears on the map, it corresponds in shape to the original property pictured on Jamaica cadastral maps of the area (Fig. 2)27 and the names of the contiguous properties correspond as well. The cadastral section carries both the names Angwin Crawl and Sturge Town on the holding; and old Sturge Towners reported that the former name of the village had been Angwin Crawl. According to Rev. Clark, the Sturge Town property contained '120 acres of good land'; according to the








Nederlands West-Indische Gids

Mintz, Sidney W.


nl

Mintz, Sidney W.



Historical Sociology of the Jamacain Church-founded free Village system


JAMAICAN CHURCH-FOUNDED FREE VILLAGE SYSTEM 53 cadastral section and the deed of transfer, it contains 126 acres. The difference may be concealed in Rev.



Clark's phrasing; it is not a significant difference in any case.



To j udge by the appearance of the Clark map, it was drawn up at some point after the property had been purchased and surveyed, and some, but not all, of the holdings had been taken up Fig. 2. Copy of the cadastral section ^ f *_ _e arrangement showing the Angwin Crawl Sturge Town ' *e house plots, the-varying property, St. Ann, Jamaica character of the agricultural plots, and certain other features of settlement as indicated on the map, raise questions concerning the original nature of this church-founded free village By tabulation, there are 74 individual agricultural holdings (of which 73 are numbered); 72 house plots (of which 27 are numbered); and a large, undefined plot greater in size than that of the total indicated housing area. Rev. Clark claimed that there were "nearly 100 building lots, and an equal number of acres for provision ground" in the Sturge Town settlement when it was completed; though only 72 house plots are indicated on the map, later reference to the number of individuals buying lots makes it clear that the large plot east of the indicated housing area must have been subsequently subdivided into additional housing and farm holdings. If this were not the case, then the land in excess of 72 (or 73) agricultural holdings and the land needed for more than 72 houses would have remained in the hands of the church. Planimeter calculations, using 126 acres as the assumed total area of the property, indicate that the undefined plot east of the delineated housing area comes to 16.66 acres. Rev. Clark writes that "a house and two or three acres of land" were left clear after settlement, and this certainly would not square with the Clark map had there not been additional occupance of the undefined northeast lots. ** The 73 numbered agricultural plots are of particular interest since they vary significantly in size. The possible reasons for this are many; the writer can do no more at this point than indicate those which have occurred to him. Individual settlers may have acquired land in amounts in accordance with their capacity to pay, with some maximum perhaps being set by the church.



Again, the size of the landholding purchased may have been determined relative to the size of the family of the purchaser.



Or the holdings may have been staked out with regard for estimated variation in soil quality, topography, etc. though this last seems unlikely, given the overall small size of the pro-








Nederlands West-Indische Gids

Mintz, Sidney W.


nl

Mintz, Sidney W.



Historical Sociology of the Jamacain Church-founded free Village system


54 SIDNEY W. MINTZ perty. Lastly, there may have been some favoritism shown. The writer has been unable to recover evidence of any kind so far favoring one or another of these possible explanations. But it is at least possible that the original settlers varied in their economic status from the first, and this could be a sociological datum of primary importance. 29 From Rev. Clark's description of the founding of Sturge Town, and from descriptions of the community provided by later writers, it is possible to say something relatively specific concerning the sociology of this one church-founded free village.



For instance, Clark's comments indicate that the majority of the original settlers were known to him personally, and that they were members of his church. Thus he describes 'eighty or ninety of the people' paying for their land while some land was paid for 'by additional purchasers'. This strongly suggests that Sturge Town was wholly or almost wholly a Baptist community from its very beginnings. I believe we can assume with fair assurance that all of the settlers in such a village were churchgoers, though this is admittedly speculative. The same sentence written by Clark indicates, of course, that the land was bought, not given to the settlers, and that some of it was paid off by installment. Since Clark specifies that the land, together with infe^GWyKftCe^ft^avrYf^^penss^cost;abqut700 sterling' (but cf. note 23), we may assume that settlers could purchase their holdings for approximately 7 per acre, so Though this price was not excessive at the time, the fact that some people paid off their obligations by installment indicates some degree of continuing financial control by the church, and of continuing financial obligation on the part of the settlers, si From the subsequent description we learn that a school and a church were added to the community immediately upon its establishment. The school was run by the church. The church itself, according to Clark's letter, was staffed by a local minister, Mr.



Samuel Hodges, who, at the time of Clark's writing, had been living in Sturge Town for 'the last seven or eight years'; 32 that is, from about 1843 or 1844 until 1851 or 1852. Not only did Sturge Town consist of a religiously homogeneous or nearhomogeneous group, but it had a church-run school and its own chapel and resident minister. That minister, or another, was there at the time of the visit of Candler and Alexander, who passed through Sturge Town in 1850. The report of these visitors contains the following brief on Sturge Town:








Nederlands West-Indische Gids

Mintz, Sidney W.


nl

Mintz, Sidney W.



Historical Sociology of the Jamacain Church-founded free Village system


JAMAICAN CHURCH-FOUNDED FREE VILLAGE SYSTEM 55 Population 541; houses, wattled and shingled, 103; wattled and thatched, 2; huts, 6; total of houses, 111; floor of apartments, boarded, 45; terraced, 163. Families, 113; parents, 228; children and unmarried persons, 313.



Children who attend the day school, 112; Sabbath school, 200. Copies of the Scriptures, 187. Each house has its separate acre of land, where, in addition to provisions, pimento is frequently cultivated, and in some instances sugar-cane. There are also in the village some small wooden mills for grinding the cane, and on almost all the little properties some simple contrivance for expressing its juice. Such villages, built on the summit or slope of some fine hill, interspersed with bananas and plantains, and shaded by mangoes and breadfruit trees, have a very pleasing appearance, and greatly enliven the face of nature. The moral condition of Sturge Town is, we believe, superior to most that have not the advantage of a resident missionary, 33 This description provides a little new information, some directly, and some which may be inferred. There has been a slight growth in population and an increase in the number of houses. Neolocal residence predominates (113 families, in houses). Crop diversification seems strong, but the quotation is naive in this regard.



Pimento, a tree crop, is not 'cultivated' but spread wholly through the agency of nature. It is a traditional export crop in Jamaica, and was probably sold for export by Sturge Town people. Other tree crops mentioned are mangoes and breadfruit.



Surpluses of these foods were probably sold as well for distribution in the island markets, as they are today. Cultivation of sugar cane in an area wholly unfitted for it is a common persistence in the Caribbean, and rural people often prefer the crude brown 'moscovado' sugar to refined white sugar. The presence of small wooden mills is almost certain evidence of production for sale. The internal marketing system grew rapidly in Jamaica after Emancipation, as did peasant production of export crops and products, such as pimento, beeswax, annatto, fustic, logwood, and honey.



Production for sale was a major means of acquiring money for the purchase of land, after Emancipation, as well as before.



The family-parent figures indicate family stability. Differences in house type and flooring do not suggest significant economic differentiation, but the description is too thin and brief to help much in this regard.



Rev. Clark's letter cited earlier must have been written some time after the visit of Candler and Alexander. While stressing the success of the free village movement, Rev. Clark indicates that the fervency and piety of the people was waning at the time he wrote. The villagers, he says,








Nederlands West-Indische Gids

Mintz, Sidney W.


nl

Mintz, Sidney W.



Historical Sociology of the Jamacain Church-founded free Village system


56 SIDNEY W. MINTZ .. should be aided for a few years to maintain their religious and educational institutions ... [because] at the present time they are unable, in consequence of the reduction of wages, frequent want of employment, distress arising from the ravages of cholera and small pox, and heavy taxation, to contribute more than one third of the amount they once cheerfully gave towards building chapels and school houses and supporting their pastors and teachers. There are also not a few who do not sufficiently value religious and educational advantages to make sacrifices to obtain them. 34 Rev. Clark's concern for the villagers in church-founded settlements was realistic. In spite of the influence the missionary churches might wield over the free settlements, there might be tendencies toward either a decline of religiosity on the one hand, or toward the growth of a 'folk' variety of Christianity on the other. Curtin has assembled evidence that a folk version of Christianity, with emphasis on leading of the spirit, possession, and ideological synthesis with elements of African religions, even predated the development of organized missionary churches in Jamaica. 35 In some instances, organized churches were subtly changed in character to bring their doctrines and practices more into line with obeahism and myalism, religious forms originating at least in part in the African tradition. The final firsthand report the present writer was able to locate, in the form of abbreviated notes made by Underbill, makes mention of just such a change in Sturge Town: sturge town tabernacle. Rev. John Clark, pastor. Number of members, 107. (It is necessary to mention that this church is a secession from the church under the native minister, Mr. McLaggan, and arose out of certain occurrences connected with Obeahism, in which the minister and some of the members were involved). 'We are a handful of corn'. Have no fault to find as to attendance; attendance 'most beautiful', except it be wet and sloppy in the town. The classes in the town are pretty well attended. There are about 700 persons in Sturge Town; all attend either the Tabernacle or Mr. McLaggan's. The Sunday School is very good; but some of the teachers come late. Very few backsliders; but they attend chapel regularly. The leaders are very attentive to their duty and look after the 'slack'. If you scold the people, you make them worse.



There are many complaints about the estates. People are not getting rid of religion, though it is not as it was twenty years ago. A little before and after freedom there was more piety, everybody 'was going to chapel'.



All felt the yoke of Satan, and looked to religion for comfort then. Young people 'feel no lash'; yet they are coming to chapel; but do not exhibit such great piety. There is not so much religion now as before the cholera.



People do not feel so much now as at the time when 'free come'. There was not so much trouble in admitting members then as now, piety was more apparent, there was no need to examine so strictly. Some deacons and








Nederlands West-Indische Gids

Mintz, Sidney W.


nl

Mintz, Sidney W.



Historical Sociology of the Jamacain Church-founded free Village system


JAMAICAN CHURCH-FOUNDED FREE VILLAGE SYSTEM 57 leaders hesitate now to recommend for membership any who are not married people. Young people can earn money for themselves, and are not so dependent on the old people; they do not listen as formerly to the old people 'to tick to de gospel'. *_ This final description comes about 20 years after the founding of Sturge Town. 3' It suggests that, while the Baptist church still wielded considerable influence in the village, new forces had arisen which were causing change in various ways by providing competing faiths; by enabling the young to earn money independent of their families; by preventing a careful and exact perpetuation of the original ideology of the free village through the children of the settlers. Yet even Underbill's rather pessimistic picture still conveys the idea of a largely homogeneous church community. People still attend church regularly; the outbreak of Obeahism (which Sturge Towners in 1952 know about from hearsay, but could not detail, since it occurred over a century before) had been quelled and services were back to normal; the "leaders are attentive to their duty and look after 'the slack'." No written reports on Sturge Town after 1861 are known to the writer. 38 But in 1952, when it was possible to spend a brief time in that community, certain continuities from the past were still visible. There were still two churches, both non-Established, and the Baptist Church was the larger and its congregation bigger.



The Baptist Church still held some land, operated for its own support. The school was still operated by this church. The lay leaders of the Baptist Church included most of the richer landholders in the community though none of these men would be considered wealthy by United States standards. (The biggest landholder in Sturge Town in 1952, so far as could be determined, held 16 acres of land.) The Baptist Church was still the center of social and recreational activities, as well as the leading religious organisation. When a new teacher moved to the community, he immediately became involved in Baptist Church activities, though not himself a Baptist. One young local girl, upon beginning her practice teaching in the village, shifted her membership from the competing church to the Baptist Church.



Opportunities for technical education and higher education generally seemed to be most accessible through the Baptist Church, though it must be emphasized that membership in a different church did not stand in the way of the Baptist minister's giving all possible help to a young person. The community had produced several outstanding Jamaican leaders during its history,








Nederlands West-Indische Gids

Mintz, Sidney W.


nl

Mintz, Sidney W.



Historical Sociology of the Jamacain Church-founded free Village system


58 SIDNEY W. MINTZ in the fields of education and religion. In short, though the writer's data are much too limited to allow any elaborate conclusions, it was apparent that the founding church was still playing a central role in the life of the village and its residents in 1952. Further field work in this village is necessary to evaluate much more precisely the importance of the founding institution, over 100 years after Sturge Town became a peasant community.



THE SOCIOLOGY OF THE CHURCH-FOUNDED JAMAICAN FREE VILLAGE If the church-founded free villages initially shared a large number of general sociological characteristics such that they might be considered to form a 'community type', the question is immediately raised whether such villages today are more like each other in their sociology than they are like other Jamaican villages with differing histories. To try to answer such a question immediately would be premature. But it is justifiable to seek these characteristics which may have been general to this kind of village at the time of founding.



Cumper is the first recent writer to call particular attention to the need for examining these villages to see whether they may ifiueu' Jtr iegai crier' a-j." ur aJittire/ttv-c" oc^m/iuiniy' ..^fra? "3*^ -tJw present paper owes much to his analysis. 39 The present writer essays a speculative description of such villages at the time of their establishment in hopes of perhaps advancing Cumper's treatment somewhat further.



A summation of the expectable sociological characteristics of the churchfounded free village, related to the role of the church in maintaining a historically distinctive type of community subculture, might read as follows: 1. It was a geographically definable community 2. It was a socially definable community 3. It was wholly or largely a religiously homogeneous community, at least initially 4. Its population was differentiated in certain sociological regards from the freedman population as a whole; a) more literate b) more tied to organized Christian churches c) more thrifty d) composed of stable monogamous families e) dependent upon and indebted to the missionary church








Nederlands West-Indische Gids

Mintz, Sidney W.


nl

Mintz, Sidney W.



Historical Sociology of the Jamacain Church-founded free Village system


JAMAICAN CHURCH-FOUNDED FREE VILLAGE SYSTEM 59 5. It was isolated: a) geographically in many cases b) ideologically, initially, and perhaps for some time 6. It was under relatively strong church control due to: a) financial obligations b) pressures exerted by co-religionist neighbors c) the influence and power of church leaders d) difficulties of securing land outside the community e) control of schools by the church 7. This church influence had good chances of perpetuation due to: a) continued geographical isolation, in many cases b) the church's role as a funnel for outside opportunities (missionary training, opportunities based on preliminary education, local restriction of economic opportunities) c) likelihood of village (or at least intra-faith) endogamy, due to geographical isolation, church-sponsored recreation, parental and neighborly influence, etc.



The geographically definable character of the original churchfounded free villages is of great importance for the nature of their later development. Cohen*" has described his difficulties in delimiting the rural community which he studied in Jamaica; and in a recent paper, M. G. Smith makes the point that the contemporary rural Jamaican community must be defined according to a set of variables such as topography, patterns of mating and visiting, etc., rather than by equating 'community' and 'village'. *i The need for sophisticated techniques to delineate the social boundaries of the modern Jamaican community arises because of the way such communities were established or the way they have grown up over time. Particularly where these settlements bordered large towns, or developed in areas within which they might expand by successive small-scale purchases of land, the borders of the villages have become difficult to specify.



But the ort'gmol free villages, unless they were founded near or within the confines of existing towns, were indeed geographcially definable as communities. We know this because of the way they were established: that is, through the purchase of a whole large estate, in the midst of other such estates, which was then subdivided among settlers. *2 In the case of Sturge Town, even today it is geographically definable in these terms. It has indeed extended itself through purchase by some residents of adjacent land, and through the creation of a Land Settlement community (Thatchfield) on another estate bordering it. But it does not present the picture of








Nederlands West-Indische Gids

Mintz, Sidney W.


nl

Mintz, Sidney W.



Historical Sociology of the Jamacain Church-founded free Village system


6O SIDNEY W. MINTZ continuous and extended settlement in many directions and seemingly, according to no preconceived order, so characteristic of many other Jamaican communities. Such free villages, then, were not congeries of scattered homesteads, but artificially created nuclei of population, with a particular internal social structure.



Every such free village, at least in the case of those founded under church sponsorship, was composed at the start of practicing co-religionists in good standing. While every single newly-settled freedman in a given village might not have been of the same faith, Rev. Clark's testimony and that of other missionary leaders of the time makes it clear that church-founded free villages were religiously homogeneous as well as geographically and socially definable communities.



It seems fair to argue that the populations of the churchfounded free villages differed to some degree from the freedman population as a whole. In all likelihood they were more literate, Bible-reading having been an important practice and educational objective for missionary congregations. Moreover the village inhabitants were probably more uniform in their attachment to an organized religion than the population as a whole. The people doubtless varied in their sincerity and fervency, and surely the missionaries must have been deceived at times by parishioners whose motives were not wholly pious. Yet the descriptions provided us make it likely that these villagers took their religious affiliation seriously for the most part.



Probably one might better say possibly the settlers as a group were more thrifty and industrious than other freedmen.



This may be an unsupportable speculation. Yet those who acquired land first in the church-founded free villages were the savers, who had managed to lay something by during the Apprenticeship or before, and they were the members in good standing of the churches. Thrift of itself may be of little importance in the present context. What is important is the degree to which we may be allowed to speculate that the villagers in the church-founded free villages shared an ideology based on church membership and acceptance of its Christian tenets, particularly thrift, industry, and those other precepts associated with 'uprighthness' and humility. Lay church leaders in Sturge Town in 1952 were exemplary in these regards; most of them were relatively well-to-do peasants, and extremely hard workers. Significantly, the village itself enjoys a reputation among the middle








Nederlands West-Indische Gids

Mintz, Sidney W.


nl

Mintz, Sidney W.



Historical Sociology of the Jamacain Church-founded free Village system


JAMAICAN CHURCH-FOUNDED FREE VILLAGE SYSTEM 6l class of the whole parish as a place where the best-mannered people of the rural class, and the best domestic workers, come from.



Cumper^ has pointed out that such free villages would consist in the beginning of populations composed of monogamous families. This point is of first importance, and one which would distinguish such populations from the freedman population as a whole. The writer's 1952 census data for Sturge Town are insufficiently complete to indicate whether the village differs significantly in this regard from figures for the parish or for Jamaica as a whole; but that is the impression the incomplete data make.



The church-founded free village people had entered into a relationship of obligation to their churches when they first settled.



This circumstance emerges as perhaps the most important of all in considering the present-day character of such villages, and will be treated in detail at a later point.



These villages were usually isolated geographically at the time of their founding, as pointed out earlier. In the case of St. Ann, it is true for many other such villages besides Sturge Town. Geographical isolation can serve as a powerful bar to culture change, of course. But isolation is not a function of geography alone.



Smith writes: Plantation economies and social systems have persisted on the plains, while peasant type economies and societies were developed among the population which settled the hills as squatters, freeholders, or with Mission assistance. One often finds today a general denominational attachment in some of these hill communities, and to some extent this attachment reflects the historical conditions in which Missions assisted their establishment. But today, church influence is probably dominant and integrating only where the community is considerably isolated. ** The writer grants that this may be the case. Sturge Town is indeed an example of a community where geographical isolation has persisted. But ideological or social isolation may persist even where geographical isolation has declined. And certain kinds of contacts with the outside may serve to strengthen existing patterns, rather than tb weaken them. The sociological and anthropological literature is full of descriptions of part-societies which have retained cultural distinctiveness and social isolation even in strongly urban contexts or in situations of repeated and intense contact. The marketing pattern of many Sturge Town women, which takes them regularly out of the community and








Nederlands West-Indische Gids

Mintz, Sidney W.


nl

Mintz, Sidney W.



Historical Sociology of the Jamacain Church-founded free Village system


62 SIDNEY W. MINTZ even to Kingston, has probably served to maintain cultural stability rather than to provoke change, since it allows villagers to conserve culturally approved standards of consumption which are very old and not rapidly expanding. The regular visits of Baptist ministers for Sunday services, wherein the community is 'penetrated', are not sources of change so much as a powerful force for conservatism and retention of old habits. Accessibility to change, therefore, cannot be viewed simply along an isolationcontact polarity, but must be seen rather in terms of the character of contact and its effect on people, and in terms of the strength of existing forces for cohesion and conservatism within the community.



At the time of their establishment, the church-founded free villages were under relatively strong missionary control. Individuals were surrounded by neighbors who were also coreligionists and probably often kinfolk as well. This suggests that internal pressures for conformance were present. Lay church leaders could exert influence in maintaining such conformances; they continue to do so in Sturge Town today. The way this control may operate can be illustrated by reference to the problem of accessibility to land. It was usually difficult to get access to additional land outside but conveniently near the free villages, and growing population meant inevitably that pressures for land would arise unless people emigrated. In the case of Sturge Town, additional holdings were gradually acquired by rental or rarely, purchase, from adjoining estates. But the scarcity of small holder land in general came to mean that those short of land would either have to walk great distances to their fields or to leave the community entirely. In one case recorded in 1952, a Sturge Towner walked 22 miles each time he went to his fields, which he rented. He was anxious to acquire the right to work a piece of church property in Sturge Town. But he was not a faithful member of the local church. He did not get the use of the land. To what extent such incidents may have been important in earlier Sturge Town history cannot be established. *5 The lack of economic alternatives in such communities may have confronted the land-hungry villager with three alternatives: leave the community entirely; invest an unusual effort in obtaining a source of income far from the community while maintaining residence; or conform carefully to all social rules within the community in the hope of finding some economic niche within it.



It is not intended to suggest here that the church exercised any








Nederlands West-Indische Gids

Mintz, Sidney W.


nl

Mintz, Sidney W.



Historical Sociology of the Jamacain Church-founded free Village system


JAMAICAN CHURCH-FOUNDED FREE VILLAGE SYSTEM 63 deliberate policy of exacting conformance from villagers through special economic controls. Even had this been the intent, the church's village resources would have been much too limited to have made this possible. Rather, conformance on the part of villagers might be expected to have existed quite incidental to local social and economic lines of power. * Control of local schools is also relevant to making an estimate of the church's total influence. Schooling in a country such as Jamaica is the sine ^wa non of economic and social advancement.



While the non-Established church schools are not used as instruments of indoctrination in the writer's opinion, villagers tend almost naturally to think of the school and church together.



A student's future success is bound up with his early education, and the impression he makes upon his superiors in school. The fact that the schools in the church-founded free villages are usually tied to church supervision even today is hence of great importance in understanding the social structure of such villages.



These various circumstances, related to the sociology of the villages at the time of their founding, were perpetuated in varying strength in the following century. We begin with a picture of geographical isolation; a definable community social structure; a religiously homogeneous community; a village population sociologically distinguishable from the free population as a whole; financial and moral indebtedness to the founder's church; church control of the school; internal pressures for conformance exerted by lay leaders and neighbors; external pressures for conformance exerted incidentally by the church itself; and an absence of alternative economic opportunities of all kinds for local people.



To the extent that such initial characteristics were perpetuated, we may assume the local community tended to maintain its original character. This is, of course, a circular statement, because much more needs to be known of the degree to which Sturge Town and communities like it have indeed remained as they were. The schools continue to be church-supervised in many cases. The lay leaders of the church continue to be community leaders the larger landholders, the teachers, and the political workers. In the beginnfng, the missionary churches created upon the social landscape of Jamaica a large number of religiously homogeneous communities, frequently isolated physically from the larger society, isolated to some extent as well from competing faiths, and providing settings for their own perpetuation. The missionary-created peasant villages had a population








Nederlands West-Indische Gids

Mintz, Sidney W.


nl

Mintz, Sidney W.



Historical Sociology of the Jamacain Church-founded free Village system


64 SIDNEY W. MINTZ which might be viewed as a distinctive subculture; to some extent, they may still have it. *? The villages were clearly under the sway of the churches responsible for founding them.



They were administered, insofar as there were community problems, by the minister who was their founder, or his successors.



They were single-church communities, and single-school communities, which owed their existence to the church, and were morally and economically in debt to it. Cumper has even collected evidence that the churches played an important judiciary role in the villages they founded.*8 It is no wonder, then, as Cumper has pointed out, that while the planters referred derisively to Rev. Knibb, the outstanding leader of the Baptist missionary movement in Jamaica and a founder of many free villages, as 'King Knibb', his followers used the same term of reference with pride.



CONCLUSION The peasantry of Jamaica in its majority came into being in the period immediately following Emancipation. Though the basic requirements for attaining the status of peasants were in the hands of the Jamaican freedmen themselves, executive leadership and, to some extent, capital, were provided through the missionary churches in a great number of cases. Under the stimulus of church leadership, there arose in the mountainous interior of the island large numbers of church-founded free villages. The sociology of these villages may have distinguished them from other free villages in Jamaica, and the fact that they were established by missionary churches signified that their populations would likewise be distinctive from the freedman population as a whole. Given the character of the church-founded free village, it may be justifiable to suppose that the Baptist peasant had a life-way at least initially differentiated from that of the peasants not involved in intimate association with a church group. The characteristics of this imputed distinctiveness might be elaborated by considering the sociological features already attributed to the church-founded free village as a community type. They would include a greater responsiveness to community pressure; a heightened concern with respectability; a stronger interest in literacy, social and economic advancement, and 'toeing the line'; and, it might be supposed, a greater respect for 'law and order', duly constituted authority, and persons








Nederlands West-Indische Gids

Mintz, Sidney W.


nl

Mintz, Sidney W.



Historical Sociology of the Jamacain Church-founded free Village system


JAMAICAN CHURCH-FOUNDED FREE VILLAGE SYSTEM 65 having high ascribed status. To some extent, as Cumper has suggested, it was in this context that the minister became a substitute an altogether preferable substitute for the estate owner, the overseer, the slave 'driver', the judge, and the custos.



In terms of the establishment of a free peasantry in Jamaica, this shift in authority and leadership was of crucial importance; stress has been laid in this paper upon the significance of the missionary leaders in creating and perpetuating peasant communities. Yet there is a real possibility that the free villages are to this day characterized by a special sociology, and perhaps by a distinctive channeling of locally developed initiative along single lines of endeavor, due to their special social and religious character. It is suggested here that the history of local communities in a country such as Jamaica can still be reconstructed, at times in considerable detail, and that such reconstructions can prove valuable in understanding the social organization of the contemporary communities themselves. For both practical and intellectual reasons, the teasing out of the history of the rise of Caribbean peasantries is a useful task for the problem-oriented social scientist.



NOTES 1 Eric R. Wolf, Types of Latin American Peasantry: A Preliminary Discussion, /Imen'can .4/Aro^o/ogis/ 57, No. 3, 1955, p. 452-471. 2 Philip M. Sherlock, 'Editorial Note', CaW6ftan Qwar/er/y j.



No. 1, n.d., p. 3. 3 See, e.g., James G. Leyburn, TA //atttan Peop/e (New Haven: Yale University Press), 1941, p. 32-87; Georges Sejourn, Etablissement de la proprit de la familie au lendemain de l'indpendance, i?ei>ue de /a soci^t d'Atstotre e< de g^ogra^Aie d'//a/', 6, No. 17, 1935, P-9-22; Hugh Paget, The Free Village System in Jamaica, Cari66ean 0waWW>', r, No. 4, n.d., p. 7-19. 4 George Cumper, Labour Demand and Supply in the Jamaican Sugar Industry, 1830-1850, Socia/ awd cowowtc Sfurfies, 2, No. 4, 1954. P- 37-86. 5 76id, p. 39. 6 Quoted in Sidney, Lord Olivier, /atnaica, 7"A Bfewed /*/an<i (London: Faber and Faber), 1936, p. 109. 7 An excellent discussion of planter ideology is given in Philip E.



Curtin, Ttt/o/amaicas (Cambridge: Harvard University Press), 1955. 8 The best example of planter political power in that period was the ejectment legislation empowering estate owners to charge exorbitant rents for the housing of resident freedmen. In some bizarre instances, estate owners actually attempted to charge families rent pro-rated for each family member! Cf. Leonard Tucker, G/o-os (London: Baptist Missionary Society), 1914, p. 40.



West-Indische Gids XXXVIII








Nederlands West-Indische Gids

Mintz, Sidney W.


nl

Mintz, Sidney W.



Historical Sociology of the Jamacain Church-founded free Village system


66 SIDNEY W. MINTZ 9. George E. Cumper, A Modern Jamaican Sugar Estate, Soc. cow.



S/mftes j. No. 2, 1954, p. 135. Also cf. Olivier, o. ci/., p. 132-33. 10 Amy K. Lopez, Land and Labour to 1900, /amatca .hTisforica/ i?eweiu j, 1948, p. 289-301. Also cf. Douglas Hall, The Social and Economic Background to Sugar in Slave Days, Canfc&eaw /ftsfort'ca/ J?ww, Nos. 3-4, 1954, P- 161-162. 11 Sidney W. Mintz, The Jamaican Internal Marketing Pattern: Some Notes and Hypotheses, Soc. Earn. S/udis 4, No. 1, 1955, p. 95-103. That both subsistence agriculture and marketing, which became so vital to a successful adaptation to peasant life after Emancipation, should have been compulsory under slavery, is reminiscent of a famous quotation: "There is something in human history like retribution; and it is a rule of historical retribution that its instrument be forged not by the offended, but by the offender himself". Karl Marx, The Indian Revolt, New Yore TYiowne, Sept. 16, 1857. 12 Olivier, o. /., p. 159. 13 Hall, o>. ci/., p. 161-162. 14 Olivier, o/>. <., p. 133, 141-142. 15 Ernest A. Payne, Freedom in /amaica (London: Cary Press), 1933, p. 60. 16 Paget, o. ct/. The creation of villages or communities of new peasants, rather than the random growth of scattered peasant homesteads, was not unique to post-Emancipation Jamaica, cf., for instance, Rawle Farley, The Rise of the Village Settlements of British Guiana, Car. Qua"*. J, No. 2, 1953, p. 101-109. These instances modify Wolf's statement concerning peasant settlement on 'rpcJHnal hits', and Kngrgrpst p mnrc nrriererl anri determinate process of economic and social change. 17 Most of the information on Rev. John Clark comes from Rev.



George E. Henderson, Goodness and Mercy (Kingston), 1931. A copy of this work was given to the writer by Rev. and Mrs. John Bee of the Baptist Church, Brown's Town, St. Ann, Jamaica. The writer is deeply indebted to Rev. and Mrs.. Bee for their hospitality and many kindnesses. In their relationships with their parishioners, these religious leaders exemplify the ideals of their predecessors in Jamaica. 18 Rev. John Clark, ^4 Brt'e/ ^4ccoun< 0/ /Ae se/tfemew/s 0/ /Ae emanci/iafed easaw/ry in Me neigA&owr/iood 0/ Broa/n's Town, /amaica, in a /Mer /rom /oAn C/arA, missionary, /o /ose/>A S/urge 0/ Birmingham (Birmingham), 1852. 19 Olivier, o '<., p. 115. 20 Edward B. Underhill, TAe Wes/ /wdies: TAeir Socia/ and ife/igioMS Condi/ion (London: Jackson, Walford and Hodder), 1861, p. 328. 21 Knibb, cited in Underhill, ioid. 22 Clark, not essaying a complete list, mentions Sturge Town (Birmingham), Clarksonville, Wilberforce, Stepney, Buxton, Bethany, Salem, Philadelphia, Goshen, Providence, Harmony, Happy Valley, Standfast, Liberty Valley, Homerton, Highbury, Claremont, Green Hill, Long Hill, Thatchfield, and Keith, as newly founded free villages in the district. Of these, five were clearly founded under Clark's leadership: Sturge Town, Clarksonville, Wilberforce, Stepney








Nederlands West-Indische Gids

Mintz, Sidney W.


nl

Mintz, Sidney W.



Historical Sociology of the Jamacain Church-founded free Village system


JAMAICAN CHURCH-FOUNDED FREE VILLAGE SYSTEM 67 and Buxton. A sixth community. Mount Abyla, is elsewhere described as founded by Clark. I believe this to be the section of modern Brown's Town which still carries that name. If so, then there were at least six free villages begun under church sponsorship by Clark.



All are readily identifiable in St. Ann Parish today. 23 Clark, cited in Olivier, op. ci/., p. 113-114. According to a communication from Dr. M. G. Smith, the purchase is recorded in Liber 826, Folio 102, in Vol, 18 of the Records of Land Purchases maintained in the Spanish Town Record Office. The purchase was consummated June 20, 1839_a baseline for the founding of Sturge Town.



The record states that 126 acres were bought for 1,000 from James Stewart of Trelawney Parish. The difference between Rev. Clark's figure and that given in the Records is not of particular importance.



M. G. Smith suggests that the ^ 300 difference may have represented the cost of the house which was converted into a schoolroom. 24 The writer was serving as director of the Yale Graduate Interdisciplinary Field Training Program at the time. He is indebted to the Ford Foundation and to Yale's Graduate Interdisciplinary Training Committee for the opportunity to work in Jamaica. 25 The term 'crawl' or 'crawle' is cognate with Portuguese CMrro/, Spanish ccora/, and South African Araa/. Now obsolete, it was the Jamaican term for a pen for swine or slaves. 26 The writer is very grateful for the help given him by the staff of the Jamaica Institute in examining documentary and map materials, and in providing him with a faithfully rendered copy of what appears to be the original Clark map of the Angwin Crawl property. 27 The writer is grateful to Mr. Odel Fleming and to the Government of Jamaica Department of Surveys for help in providing him with a copy of the cadastral section showing the Angwin Crawl-Sturge Town property. 28 All calculations of component areas have been made by the writer on the basis of planimeter readings. Readings were taken for all component holdings on the Clark map, and for the entire holding as well, using 126 acres as the figure for total acreage. The writer is indebted to Professor Edward S. Deevey of the Department of Zoology, Yale University, for assistance in the use of that Department's planimeter. 29 Ideally, we should be able eventually to superimpose the Clark original map upon a map of present holdings in the same circumscribed area, and to seek to trace changes in tenure over much of a period exceeding one hundred years. The following are the main facts derived from planimeter measurements of a tracing of the Clark map and its component parts. There are 73 numbered holdings. The boundary separating holding no, 60 from holding no. 63 is not drawn in on the Clark map. 'There is one unnumbered holding (east of holding no. 44). I have treated holdings nos. 60 and 63 as separate units. Together they come to 2.20 acres; I assigned each an arbitrary size one-half of this (1.1 acres), which happens to be very nearly the statistically most frequent holding size among the remaining 71 numbered holdings. Holding no. 44 (0.45 acres) and the unnumbered holding adjoining it (0.40 acres) are probably to be interpreted as a








Nederlands West-Indische Gids

Mintz, Sidney W.


nl

Mintz, Sidney W.



Historical Sociology of the Jamacain Church-founded free Village system


SIDNEY W. MINTZ single holding of 0.85 acres. No other single holding falls below 0.73 acres (no. 32), and it seems unlikely that there would be two separate holdings as small as 0.45 and 0.40 acres. Yet I have treated them as separate; the difference made by treating them together in my overall calculations would have been slight in any case. Planimeter calculations enabled me to get acreages for each of the component agricultural holdings, for the house plot area, and for the (then) unoccupied area east of the house plots, as well as for the total area.



There are inevitable errors in my calculations of course, but I believe them to be slight. Each component holding was measured separately in square centimeters, and these figures were converted into acres and decimal parts of acres. Upon totalling all components, I arrived at the figure of 126.90 acres. I take the correct acreage to have been 126 acres. By subtracting the calculated size of the unoccupied area (16.66 acres) and for the house plot area (11.54 acres) from 126.90 acres, I arrived at the figure of 98.70 acres for the land held in 74 holdings. Upon totalling the separately calculated sizes of each individual holding, I arrived again at the figure of 98.70 acres. My planimeter readings for the entire area (calculated twice, as for every single holding) were: 308.4 square centimeters; 308.3 square centimeters. By adding the individual readings for each component subarea in a separate calculation, I arrived at the total of 311.4 square centimeters. I averaged these differing totals, admittedly perpetuating some error thereby, and arrived at 309.9 square centimeters as the calculated total area. Upon dividing this figure by a conversion factor, 2.46 (which permitted direct conversion from square centimeters to acres), I arrived at an acreage figure of 125.97 acres, that is, within 0.03 acres of the known size of the total holding.



Agricultural holdings range from 0.40 acres (the unnumbered plot) to 3.05 acres (nos. 1 and 16).



Holding Sizes more than 3 acres 2.5-2.99 acres 2.0-2.5 acres 1.5-1.99 acres 1.0-1.49 acres less than 1.0 acre Number of Holdings 2 1 9 4 47 11 74 % of Total Number of Holdings 2.7 i-4 12.2 5-4 63-5 14.8 100.0 % of Total Area of Holdings (98.70 acres) 6.2 2.6 20.2 6.9 54-9 9-1 99-9 Range in Size 3O5-3O5 2.64 2.07-2.40 1.58-1.91 1.02-1.45 0.40-0.98 30 Clark indicates (Olivier, o. e*., p. 115) that current prices for settlers' land in St. Ann ranged from 3 to 12 per acre. If the 1000 purchase price in the Records of Land Purchases (cf. note 23) is for land alone, this would raise the price per acre for settlers to approximately 8.








Nederlands West-Indische Gids

Mintz, Sidney W.


nl

Mintz, Sidney W.



Historical Sociology of the Jamacain Church-founded free Village system


JAMAICAN CHURCH-FOUNDED FREE VILLAGE SYSTEM 69 31 Dr. M. G. Smith argues that continuing financial control was probably of minor importance, since more than half of the cost of Sturge Town was paid off immediately by the settlers. The point is certainly debatable, and will continue to be so, unless detailed records of local church relationships to the free villages can be recovered. 32 Clark, o/>. c*., p. 8. 33 Cited in Olivier, o/>. cf., p. 114. 34 Clark, o/>. '<., p 11. 35 Curtin, o/>. ci/., p. 28-41. 36 Underhill, o. /., p. 312-313. 37 It is a curious fact that nowhere is the precise founding date of Sturge Town indicated. Henderson (o/>. 7., p. 79) states the school and church in Sturge Town were opened in 1840. It seems fairly certain that the community was created in 1839 (cf. note 23). 38 The quantity of published and unpublished materials by missionaries and visitors on the Jamaican free villages is enormous, and very widely scattered. Other reports on Sturge Town may exist which have never come to the writer's attention. 39 Cumper, 0/). <. (cf. note 9) p. 119-160. 40 Yehudi A. Cohen, "Interpersonal Relations in a Jamaican Community", Ph. D. thesis. Dept. of Anthropology, Yale University, 1953-41 M. G. Smith, Community organization in rural Jamaica, Soc. con. S/w<ftes 5, No. 3, 1956, p. 295-312. 42 Both M. G. Smith and Mr. Donald Hogg have pointed out to the writer the risk of assuming that church-founded free villages were more likely to be isolated geographically than those which grew without church support. It is conceivable, as Hogg has suggested, that the crucial factor in community differentiation in this instance may be isolation, in which case isolated free villages, whether or not founded by the churches, might be sociologically distinctive, even today. Yet another distinction, noted by Cumper, M. G. Smith, and Douglas Hall, is between the Jamaican mountainous interior and the coastal plains, and the effects of the related ecological and economic differences upon free village character. All of these variables hill vs. plain, church-organized vs. non-church-organized, and isolated vs. non-isolated admittedly need much more elaboration. 43 Cumper, o. ci/., 1954, P- '37-44 Smith, o. /., p. 298. 45 The author is emphatically not claiming that church adherence is or was a precondition for economic and social assistance in Sturge Town.



But it seems likely that faithful church-going improves one's standing in the community, and accordingly may increase one's economic opportunities. 46 The writer failed to getadequate information concerning the competing Tabernacle church in Sturge Town. This is another gap in the data which can only be filled by further field work. 47 No effort has been made here to indicate the possible utility of considering the Jamaican church-founded free village community as a special type insofar as planned change programs in Jamaica are concerned. The rural population of Jamaica is not culturally homo-








Nederlands West-Indische Gids

Mintz, Sidney W.


nl

Mintz, Sidney W.



Historical Sociology of the Jamacain Church-founded free Village system


70 JAMAICAN CHURCH-FOUNDED FREE VILLAGE SYSTEM geneous, nor are Jamaican rural communities to be regarded as uniform in social organization or in accessibility to change from outside. If the Jamaican church-founded free village constitutes a distinctive community type even today, then certainly the introduction of change in such a community will succeed best if the sociology of this community type is fully understood. The importance of understanding community variation and its implications for social change in Jamaica has been strikingly demonstrated in a recent study. Cf. William H. Davenport, "A comparative study of two Jamaican fishing communities", Ph. D. thesis, Dept. of Anthropology, Yale University, 1956. 48 Cumper, 0/7. /., 1954, P- 136-








Nederlands West-Indische Gids

Mintz, Sidney W.


nl





G.D. Collin's Fauna Surinamensis


L. B. HOLTHUIS G. D. COLLIN'S FAUNA SURINAMENSIS Op 12 December 1822 promoveerde in het botanisch auditorium van de Universiteit van Uppsala in Zweden Gabriel Daniel Collin op een proefschrift getiteld Fawna Swmtamensjs; de promotor was professor C. P. Thunberg.



Collin's werk, hoewel het weinig wetenschappelijke waarde heeft en vrijwel vergeten is, is interessant omdat het de eerste poging is om in een klein bestek een opsomming te geven van alle uit Suriname bekende diersoorten. Het boekje is vrij zeldzaam: geen der Nederlandse bibliotheken bleek het te bezitten.



De hier gebrachte herdruk is naar een exemplaar uit de universiteitsbibliotheek van Oslo.



De eigenlijke tekst van de Fawna Swrinamensis omvat, behalve een korte inleiding, een simpele opsomming van de namen van soorten behorende tot de zoogdieren, vogels, amphibin (waaronder Collin ook de reptielen rangschikte), vissen, insekten (hierbij ook de spin- en kreeftachtigen) en weekdieren. Collin geeft niet duidelijk aan hoe hij aan deze namen komt, doch het is zeer waarschijnlijk dat deze voor alle groepen behalve de insekten overgenomen zijn uit de door J. F. Gmelin bewerkte 13e editie van Linnaeus' Sys^wa Na<Mrae (1788-1793). De volgorde waarin de soorten door Collin geplaatst zijn, komt volledig overeen met die welke door Gmelin is gegeven, en op n uitzondering na zijn alle door Collin opgesomde soorten in Gmelin's werk te vinden met de aanduiding "fafc'lo/ in Surinamo". De enige uitzondering is 7?ana ty/>Aont'a waarvoor Gmelin (p. 1052) vermeldt "i/afofa* tn America .... Rolander". De aanduiding "Rolander" maakt het wel waarschijnlijk dat de soort uit Suriname afkomstig is, aangezien de Zweed Daniel Rolander in 1755 in Suriname heeft verzameld. Waarom Collin deze soort opneemt, is mij niet duidelijk, daar hij overigens consequent alle








Nederlands West-Indische Gids

Mintz, Sidney W.


nl





G.D. Collin's Fauna Surinamensis


72 L. B. HOLTHUIS soorten weglaat waarvan Gmelin niet uitdrukkelijk het voorkomen in Suriname vermeldt, zelfs als zij door vroegere auteurs voor Suriname genoemd werden. Zo neemt Collin b.v. de ijsvogel j4/ceio simnamensts niet op, waarvan door Gmelin (p. 448) behalve de opmerking "i/aWai m Gujana" ook nog de verwijzingen naar de beschrijving van Fermin's "Martin-pcheur" van Suriname en naar Latham's "Surinam Kingsfisher" gegeven worden. Waarschijnlijk berust het opnemen van 7?ana ty/wma op een slordigheid van Collin, evenals dit wel het geval zal zijn met het weglaten van de vogelsoorten Oofo^Aaga amw/atona, 7YocAi/ws Pe//a, 7>oc/7s rtter en /Irakis Carai/e*, die door Gmelin (resp. p. 363, 485, 500 en 839) wel uitdrukkelijk van Suriname genoemd worden.



De insecten (s.l.) zijn wat de grote groepen betreft door Collin gerangschikt volgens het systeem van Linnaeus, met dien verstande dat in navolging van Fabricius de Ulonata (Ulmata gespeld door Collin) van de Hemiptera zijn afgesplitst. In de rangschikking en de nomenclatuur der soorten echter is J. C. Fabricius vrijwel geheel gevolgd: voor de Coleoptera is Fabricius' (1801) Systema /ew</ieraforwm gebruikt, voor de Hemiptera Fabricius' (1803) Systema i?AyncAoforra, voor de Ulonata, Hymenoptera en Aptera Fabricius' (1793) Womo/ogja Systemo/jca vol. 2, en voor de Lepidoptera vol. 3 (1793, 1794) van hetzelfde werk. Het aantal slordigheden en inconsequenties is bij de insecten veel groter dan bij de vertebraten: verschillende uitzonderingen zijn te vinden op de regel om soorten weg te laten waarvan Fabricius niet uitdrukkelijk zegt dat zij in Suriname voorkomen, hoewel dit uit de literatuur-verwijzingen (o.a naar M. S. Meriaen) duidelijk blijkt wel het geval te zijn. Verschillende soorten die door Fabricius duidelijk van Suriname worden vermeld, zijn vergeten.



Verder is het aantal foutieve spellingen schrikbarend groot.



De soorten Lepidoptera die Fabricius PAa/aena a^tca/ts en Pyra/ts irwannj'aa noemt, heeft Collin respectievelijk de namen Pyro/ts a^tca/ts en 7V<n# ewrmanmana gegeven zonder dat het duidelijk is of dit met een speciale bedoeling gedaan is of dat het hier een vergissing betreft.



De vele inconsequenties, slordigheden en omissies maken dat de wetenschappelijke waarde van Collin's werk zeer gering is, al blijft het dan toch wel van historische betekenis. De opmerking van C. A. Wood (1931, p. 597) in ^4n 7n<roidon Jo Me Ltteraiwre 0/ Ferteira^ Zoo/ogy, dat het hier een "important, fundamental, and rare monograph" betreft, is daarom wel wat overdreven.








Nederlands West-Indische Gids

Holthuis, L.B.


nl





G.D. Collin's Fauna Surinamensis


G. D. COLLINS FAUNA SURINAMENSIS 73 Over het auteurschap van het werkje bestaan verschillende meningen. Het blijkt namelijk dat het in de tijd van Thunberg aan de Zweedse universiteiten de gewoonte was dat de promotor de dissertatie schreef en dat de promovendus deze slechts verdedigde. Vele van dergelijke dissertaties worden dan ook met de promotor als auteur geciteerd. Gezien echter de kwaliteit van Collin's werk lijkt het in dit geval veel waarschijnlijker dat de Fauna Swnnamensts geschreven is door een onervaren beginneling, en niet het werk is van een doorgewinterd systematicus als Thunberg; met zekerheid zal dit echter wel nooit uit te maken zijn.



Over de persoon van Collin is niet veel bekend. De weinige gegevens die tenslotte nog te voorschijn zijn gekomen, dank ik aan Friherre Axel Axelsson Liljencrantz, bibliothecaris van de Kungliga Vetenskaps Societeten te Uppsala, die zich voor het verkrijgen van deze gegevens veel moeite heeft willen getroosten, waarvoor ik hier gaarne mijn oprechte dank uitspreek.



Gabriel Daniel Collin werd op 24 April 1800 in Stockholm geboren, waar zijn vader Anders Collin (1754-1830) bibliothecaris was van de tot de koninklijke familie behorende hertog Karel; zijn moeder heette Maria Loretta. Op 15 April 1817 werd Collin tot zijn studentenbond toegelaten en begon dus in dat jaar zijn studie aan de universiteit van Uppsala, een studie die hij in 1823 beindigde. Hierna werd hij onderwijzer aan de armenschool van Sdermalm in Stockholm, en in 1825 was hij plaatsvervangend onderwijzer aan de Lancasterschool eveneens in Stockholm; hij woonde toen in het zuidelijke deel van de stad.



Zijn sterf datum is niet bekend.



Collin's promotor, Carl Pehr Thunberg (1743-1828) was in 1784 Linnaeus opgevolgd als hoogleraar aan de universiteit van Uppsala. Voor die tijd had hij in Nederlandse dienst veel gereisd, o.a. naar Japan, Oost Indi, Ceylon en Zuid Afrika. Zijn interesse voor vreemde landen blijkt ook wel uit het feit dat vele van zijn studenten promoveerden op proefschriften die de fauna van een bepaalde streek behandelden, zoals jFawwa cayanewsts door A. Kjeller (1823), Fawna iras/tensts door C. H. Ekstrand (1823), Fawna ^mmcae fftf'reaonalt's door F. M. Rystedt (pt. 1, 1823), J. N. Gestrin (pt. 2, 1823) & J. Mellander (pt. 3, 1823), Fawna cAmensts door P. M. Acksell (1823).



Aangezien de belangstelling in de Surinaamse fauna in de laatste jaren sterk is toegenomen, leek het de moeite waard om








Nederlands West-Indische Gids

Holthuis, L.B.


nl





G.D. Collin's Fauna Surinamensis


74 L. B. HOLTHUIS Collin's zo moeilijk verkrijgbare Fawna Swrcwaraensis hierbij aan de vergetelheid te onttrekken, daar dit werkje voor de studie van de historische ontwikkeling van de kennis der Surinaamse fauna een zoal niet belangrijk dan toch hoogst interessant document is.



SUMMARY On 12 December, 1822 Gabriel Daniel Collin, a pupil of the wellknown Swedish biologist Carl Pehr Thunberg, defended a dissertation entitled Fawwa Simnamensts, which proves to have been the first attempt to give an enumeration of all the animal species known to inhabit Dutch Guiana. The paper contains a rather uncritical list compiled with the help of Gmelin's thirteenth edition of Linnaeus' 5ystewa JVa/wrae (1788-1793) for all groups except the insects, and of Fabricius' JT/ett/AeyatorH (1801) for the Coleoptera, his Systema (1803) for the Hemiptera, and his /owo/ogia Sys/ewta/tca, volumes 2 and 3 (i793~*794) fr the other insects. Collin evidently only included such species as were expressly indicated by Gmelin and Fabricius as occurring in Surinam. Those (e.g. /1/cedo sHn'wamewsi.s) which had been reported from Surinam by other authors but which Gmelin and Fabricius had not marked with the indication "Habitat in Surinamo" were not taken into account by Collin. On the whole his list contains many errors, omissions and inconsistencies, and it actually is only of value from an historical point of view. Since the dissertation is quite rare, it is here reprinted in its entirety. Of the first eight pages, all of which are unnumbered, the second, fourth, sixth and eighth are blank and have been omitted, the first page contains the title, and the other three each bear a dedication.



The next eight pages are numbered and contain the actual text, while the paper ends with an unnumbered page containing the theses. The various pages are reprinted as accurately as possible, and the punctuation and the typographical errors are as in the original. The lettertype has been chosen so as to resemble the original type as closely as possible, though it could not be made exactly identical.



Very little is known about the person of Collin. He was born in Stockholm 24 April, 1800, started his studies in Uppsala in 1817, and in 1823, after taking his degree, became a schoolteacher in Stockholm. The date and place of his death are unknown.








Nederlands West-Indische Gids

Holthuis, L.B.


nl
Hunberg, C.P.


G.D. Collin's Fauna Surinamensis



FAUNA SURINAMENSIS QUAM VENIA. EXP. FACULT. MED. UPSAL.



PRESIDE C. P. Tfl f/iVBET? G COMMENDATORE REG. OrD. DE WaSA Mkd. Doct. Prof. Med. et Bot. Reg. et Ord. Reg. Coll. Sanit. Mbmb.



Hon. Acad. Cjesar. Petropol. et Nat. Curios. Reg. Scient. Ups. Lond.



Holm. Agric. Med. et Evang. Societ. Oecon. psal. Patr. Holm. et.



Civ. Oecon. Finl. Honor. Wermel. junec. Westm. Calm, et Orebr Berol et Lips. Nat. Scrut. Paris. Hafn. Moscou. et Halens. Hist. Nat.



Gorenk. Philad. Lund. Harlem. Amsteld. Oecon. et Inst. Litt. Ze-LAND. NlDROSIENS TURICENS. IeNBNS. LlNN. LONDIN. ET HORTICULTUR.



Reg. Scient. Phys. et Phytograph. Gttingens. Scient. Gothob. Monach. Erlang. Wetter. Nanciens. Marpurg. Med. Paris. Emul. et Linn.



Monspel. Med. Matritens. Med. et Nat. Studios. Edimburg. et Petrop.



Medico Chir. et pharmac. Membro nec non Acad. Scient. Paris, et Institut Nation. Monspeliens. Agricult. Paris. Medic. Londin. Scandinav Florentin. et Batavin. Ind. Or. Correspond.



P. P.



GABRIEL DANIEL COLLIN Stip. Medico-Theol.



Holmiensis.



IN AUDIT. BOTANICO DIE XII DECEMBR. MDCCCXXII. H. A. M. S.



UPSALI^E, EXCUDEBANT REGIiE ACADEMIC TYPOGRAPHI.










Nederlands West-Indische Gids

Hunberg, C.P.


nl
Hunberg, C.P.


G.D. Collin's Fauna Surinamensis



ADMODUM REVERENDO ET PRjECLARISSIMO mag ANDR. BERNH. COLLIN AD ECCLES. UDAL. ELEON. HOLM. ADJ. PAST.



Fratri Dilectissimo ,.'...-" '..'"" .'.Y Frater. .. ..'...' ..'.' ,










Nederlands West-Indische Gids

Hunberg, C.P.


nl
Hunberg, C.P.


G.D. Collin's Fauna Surinamensis



VIRIS MAXIME REVERENDIS ET PR^CLARISSIMIS DOMINIS mag GEO/?G/O STOLPE AD ECCLES. FENN. NAT. HOLM. PASTORI CONSISTORII URBICI ADSESSORI mag /Offi4iViV7 D/LLIVEfl SACRiE REG. MAJESTATI A SACRIS PASTORI IN STRA RYD Patronis et Fautoribus Has laborum primitias Summa animi Veneratione D. D. D.



Gabr. Dan. Collin.










Nederlands West-Indische Gids

Hunberg, C.P.


nl
Hunberg, C.P.


G.D. Collin's Fauna Surinamensis



KONGL. BIBLIOTHEKARIEN HGADLE ,41VI>Ei?S COLZJiV OCH HGADLA fdd I H R E Mina Huldaste Fraldrar helgas dessa blad ai Sonlig karlek










Nederlands West-Indische Gids

Hunberg, C.P.


nl
Hunberg, C.P.


G.D. Collin's Fauna Surinamensis



FAUNA SURINAMENSIS jurinamenfis Colonia, ab Hollandis primum inftituta, ad oras mans Americae meridionalis fita eft. Regio multum depresfa, ftagnis fylvisque denfislimis referta, valde infalubris et Europaeis maxime letalis deprehenditur. Sub Sirio ardenti facile fertile folum, utilibus variis vegetabilibus colendis tamen aptum, Europaeis incolis divitias minime fpernendas offert.



A longo retro tempore in hifce terris plurimas Naturae gazas quaefiverunt, indagarunt et in Hollandiam afportarunt induftriofi, fere fine pari, fortunati Belgae, fic ut hujus regionis pretiofae & fplendidisfimae imprimis ex Insectorum clasfe, gazae Mufea Regia et magnatum exomaverint ut plurimum.



In hanc quoque Coloniam iter fuum inftituit curiofisfima Meriana, ut obfervaret et indagaret imprimis Metamorphofes Infectorum & fplendidum nobis opus relinqueret.



Ut notior evadat pulcherrima Surinamenfis Fauna; conquifivimus ea, quae apud Auctores fparfa invenimus. Nullum tamen eft dubium, quin adhuc longe ditior fit Surinamenfis regio, et fenfim Catalogus animalium multum augeri posfit. Interim boni confulas B. L. quae paucae habent hae paginae, donee plura, fuccesfu temporis innotefcant.










Nederlands West-Indische Gids

Hunberg, C.P.


nl
Hunberg, C.P.


G.D. Collin's Fauna Surinamensis



[2] Simia trepida. midas.



Vefpertilio leptura.



Canis Thous.



Viverra quafie.



Mammalia Viverra vittata.



Didelphis marfupialis. dorfigera.



Sorex furinamenfis.



Aves.



Falco fufflator. fuperciliofus. aurantius.



Lanius nergeta. atricapillus. ruber.



Pfittacus ararauna. nobilis. verficolor. coronatus. purpureus.



Ramphaftos aracari.



Corvus furinamenfis.



Oriolus criftatus.



Picus melanoleueus. undatus.



Sitta naevia. furinamenfis.



Todus cinereus. plumbeus.



Alcedo paradisfea. tridactyla.



Merops furinamenfis.



Certhia ochrochlora. [3] Tanagra chloritica.



Fringilla furinama. autumnalis. tricolor.



Mufcicapa tyrannus. furinama.



Trochilus leucurus. jugularis. ourisfia. mofchitus. mellivorus.



Anas novae Hifpaniae.



Plotus furinamenfis.



Colymbus dominicus.



Sterna furinamenfis.



Ryncops nigra.



Platalea pygmea.



Ardea ftriata.



Tantalus minutus.



Parra jacana.



Columba furinamenfis.



Turdus variegatus. ftriatus. furinamus.



Loxia virens. minima, minuta.



Embeciza amazona. grifea. furinamenfis.



Motacilla velia. furva.



Pipra leucocephala. leucocapilla.










Nederlands West-Indische Gids

Hunberg, C.P.


nl
Hunberg, C.P.


G.D. Collin's Fauna Surinamensis



Amphibia Teftudo fcorpioides. Coluber lubricus. planitia. jaculatrix.



Rana mufica. viridisfimus. gibbofa, Anguis laticauda. comuta. fcutatus. typhonia. rufus.



Crotalus mutus. hepaticus.



Boa cenchris.



Pisces.



Gymnotus albus. Silurus carinatus. electricus. fafciatus. albifrons. Salmo gafteropelecus.



Pleuronectes oecellatus. gibbofus.



Spams faxatilis. notatus.



Labrus punctatus. cyprinoides.



Cobitis anableps. rhombeus.



Silurus undecimalis. Clupea atherinoides. inermis.



Insecta.



Copris fcabrofa. Fabric. E/ewter. I. p. 52 fqq.



Ateuchus triangularis. Carabus furinamenfis.



Cicindela ^Equinoctialis. Fulgora noctiluca.



Dytifcus coftalis. lucernea.



Casfida triftriata. laternaria.



Eumolpus glabratus. Tettigonia ephemera.



Chryfomela furinamenfis. tibicen. 8-maculata. Lyftra reticulata. conjugata. Cicada criftata. trifafciata. Cercopis cruentata.



Crioceris S. littera. Syrtis erofa. furinamenfis. Tetyra argus.



Galeruca nigripennis. Edesfa merianae.



Erotylus variegatus. cruenta.



Hifpa fpinipes. cribrum. ferrata. Cimex bipuftulatus. emarginata ypfilon. ferraticornis. ^Elia hifteroides.



West-Indische Gids XXXVIII










Nederlands West-Indische Gids

Hunberg, C.P.


nl
Hunberg, C.P.


G.D. Collin's Fauna Surinamensis



bidens. fulcata.



Lampyris maculata.



Cetonia holofericea. cuprea.



Iris.



Bupreftis lucidula. atomaria.



Prionus melanopus.



Callidium fulvicolle.



Bynchaenus feftivus. fqualidus.



Colydium frumentarium Fulgora ferrata. Fabric. /?Ayng. p. 2 feqq. phosphorea. [5] Papilio Vertumnus.



Belus.



Pompejus.



Helena.



Crethon.



Urliochus.



Octavius. Licarfis.



Meliboeus.



Polycaon.



Arethufus.



Licas.



Pelafcus.



Galanthis.



Tytius.



Polymenus. Orion.



Juno. Chorinaeas.



Lartes.



Itys.



Cymodoce.



Bifaltide. ^ Perfeus.



Menelaus.



Coraeus batatas.



Lygaeus kermefinus. gallus. albofafciatus.



Reduvius puf tula. bipuftulatus.



Zelus longimanus. *** /7mata. Fabr. p. 7 fqq.



Blatta furinamenf is. nitidula.



Mantis ftrumaria. precaria.



Gomphocerus clavicomis.



Papilio Protenor. Fabr. n2 Sy/. III. p. i3feqv Androgaeus.



Papilio Laotho Dindymene.



Luna.



Echo.



Clytemneftra.



Merione.



Amathea.



Medea.



Amphione.



Lydia.



Amafia.



Carinenta.



Mefenteria.



Berecynthus.



Oethon.



Mathefius.



Polycarmes.



Lucindus.



Lycidice.



Dardus.



Clara. Eva. _' Doris.



Hecate.



Brasfolis.










Nederlands West-Indische Gids

Hunberg, C.P.


nl
Hunberg, C.P.


G.D. Collin's Fauna Surinamensis



Ant omedon.



Metellus.



Penelea.



Ocypete.



Ocyrrho.



Aranea.



Hefione.



Doris. l -1 Papilio Ephynes.



Peribaea.



Hefperia Janias.



Petus.



Celerio.



Ematheon.



Didymaon.



Pholeus.



Endymion.



Venus.



Henion.



Bathis.



Cyanus.



Formofus. _;'' Meton ,; ',, .'..'_.'.



Liger. '_.. ,.,..



Valens.



Perion.



Apidanus.



Acmon.



Timeus.



Simaethis.



Lineus.



Epulus.



Hebrus.



Acanthus. : .



Ceneus.



Icarus.



Emylius.



Lagus.



Phareus.



Tacitus.



Procas.



Thales.



Rolalia.



Erythrea.



Iphigenia.



Coronea.



Marcellina Renatus.



Croefus.



Helperia Pentheus.



Ulricus.



Actoris.



Casfius.



Ouranus.



Talus.



Sagarus.



Euriteus.



Gyas.



Helirius.



Phineus.



Helius.



Orion. Eudoxus.



Evitus. ..-; Rhetus.



Clonias.



Acaftus.



Palemon.



Arinus.



Salus.



Anaphus.



Bixae.



Hemes.



Eumelus.



Lycagus.



Mimus.



Gentius.



Menippus.



Virbius.



Curtius.



Sphinx Apulus.



Pulas.










Nederlands West-Indische Gids

Hunberg, C.P.


nl
Hunberg, C.P.


G.D. Collin's Fauna Surinamensis



[8] Spinx Cacus.



Ello.



Jatrophae.



Caicus.



Anubus.



Labrufcae Caricae.



Sefia Melos.



Fodris.



Marica.



Zygaena Agrius.



Phlegmon.



Brontus.



Eriphia.



Erynius.



Ladis.



Bombyx Atlas.



Janus.



Erythrinae.



Hippodamia.



Argulata.



Liberia.



Abas.



Salmonea.



Cynera.



Amafis.



Cippus.



Lincus.



Begga.



Eridanus.



Dryas.



Tarquinius.



Tarquinia.



Mutilla diadema. ^ ]ft 9 4t ? ? j4 "A/^yfl Trombidium tinctorium.



Pulex penetrans.



Bombyx Umber. priverna.



Noctua Zenobia. Fabr. n^.



Sy/. III. ii. p. 8 feqq.



Iphianaefe.



Odora.



Mycerina.



Phalaena dioraria. jatropharia. catilinaria. politata. cynata. mantata. phylirata. arcata. bicolorata. aurata. lucidata. syerata. funerata.



Pyralis apicalis.



Tortrix burmanniana. ***** i/ymeno^tera.



Tenthredo americana.



Apis dimidiata. furinamenfis. hirtipes. armata. cordata.



Formica omnivora. bidens. cephalotes.



Cancer cordatus. Te/acea.



Patella furinamenfis.










Nederlands West-Indische Gids

Hunberg, C.P.


nl
Hunberg, C.P.


G.D. Collin's Fauna Surinamensis



Theses Respondents.



I.



Is intercedit nexus inter hominem et naturam, ut, quo caftiori ftudio ille in fui cognitionem enititur, eo latior ei ad Naturae penetralia aditus pateat.



II.



Nifi homo a Natura aberraverit, Hiftoria Naturae non exftitisfe videtur.



III.



Termini, quos e vernacula lingua asfumtos in ufum fibi vertit Hiftoria Naturalis, licet Graeco-Latialibus opulentia inferiores, non exigua tamen pollent virtute in proprietate objectorum delignanda.



IV.



Non parvi habeatur momenti diltinctio ilia inter Species et varietates, fine qua caute inftituenda fcrutatoribus congeries errorum exoriatur, necesfe eft.



V.



Praeter formam nihil in mundo interire jure contendere posfumus.



VI.



In omnibus Naturae regnis individua duo fibi invicen perfecte fimilia fruftra forfan quaefiveris.










Nederlands West-Indische Gids

Hunberg, C.P.


nl
Luijken, R.


Over voedingsproblemen in de Tropen in verband met het voedingsonderzoek op de bovenwindse eilanden.



R. LUIJKEN OVER VOEDINGSPROBLEMEN IN DE TROPEN IN VERBAND MET HET VOEDINGSONDERZOEK OP DE BOVENWINDSE EILANDEN Voordat hier een en ander wordt medegedeeld over het voedingsonderzoek op de Bovenwindse Eilanden, dat in 1956 plaats had op verzoek van de Minister van Economische Zaken en Welvaartszorg van de Nederlandse Antillen, 1 moge in het kort iets worden gezegd over de belangrijkste tekorten van de voeding in de tropen in het algemeen. Deze tekorten zijn vaak zeer aanzienlijk en meestal veel groter dan men ze op de Bovenwindse Eilanden ziet.



De moderne voedingswetenschap heeft de laatste zestig jaar een geweldige ontwikkeling doorgemaakt. De fundamentele ontdekkingen van de Nederlanders Eykman en Jansen & Donath hebben hier in niet geringe mate toe bijgedragen.



Men is er in geslaagd onze voeding te ontleden in een aantal chemisch bekende stoffen. Wanneer wij deze stoffen in bepaalde hoeveelheden dagelijks opnemen is er geen gevaar te duchten voor ondervoeding. Van deze stoffen, of nutrinten, zijn er ongeveer vijftig bekend. De belangrijkste zijn: koolhydraten (suikers, zetmeel), eiwitten (bestaande uit aminozuren), vetten, mineralen (calcium, ijzer, jodium en vele andere) en vitaminen (vitamine A, vitamine Bi of thiamine, vitamine Ba of riboflavine, anti-pellagra vitamine of nicotinezuur, vitamine C of ascorbinezuur, vitamine D en vele andere).



De koolhydraten, eiwitten en vetten hebben wij in grotere hoeveelheden nodig, zij leveren bij verbranding de calorien voor de arbeid terwijl de eiwitten specifieke bouwstenen van het lichaam zijn. Dit laatste geldt ook van de mineralen en de vitamines, doch deze nutrinten hebben we Centraal Instituut voor Voedingsonderzoek T.N.O., Utrecht. 1 Naar een lezing welke op de 25e Vergadering van de "Natuurwetenschappelijke Studiekring voor Suriname en de Nederlandse Antillen," op 27 november 1957, werd gehouden. De resultaten van dit voedingsonderzoek vindt men in R. Luijken & F. W. M. Luijken-Koning: Owrferzoe* naar de voea'tng.stoes/ana' fan de fcerwners fan de jBcwewiwndse /anden J956. Rapport Centr. Inst. Voedingsond. T.N.O., Nr. R 794, 1957. (37) blz. 86










Nederlands West-Indische Gids

Luijken, R.


nl
Luijken, R.


Over voedingsproblemen in de Tropen in verband met het voedingsonderzoek op de bovenwindse eilanden.



VOEDINGSONDERZOEK OP DE BOVENWINDSE EILANDEN 87 in veel kleinere hoeveelheden nodig, in de grootte orde van milligrammen of zelfs gamma's (i gamma o.ooi mg).



De tekorten ontstaan nu doordat wij onder tal van omstandigheden niet de noodzakelijke nutrinten in de juiste hoeveelheden of in de juiste verhouding tot ons nemen, waardoor op den duur ernstige (vaak dodelijke) ziekten ontstaan, de deficintieziekten. Ons instinct wijst ons hierbij niet meer de weg. Men eet bijvoorbeeld bij voorkeur witte geslepen rijst, hoe rijker men is hoe meer. Hierdoor ontstaat vitamine A-deficintie (kinderblindheid) en thiatnine-deficintie (beri-beri) omdat geslepen rijst geen vitamine A en weinig thiamine (vitamine Bi) bevat. De Papoea ziet er geen bezwaar in dagenlang alleen maar, of bijna alleen maar, sago te nuttigen, een voeding die nog eenzijdiger is dan rijst: sago bevat alleen maar koolhydraat, geen eiwit en geen vitamines. In Centraal en Zuid-Amerika en Afrika zijn ernstige ziektebeelden bij kinderen beschreven tengevolge van een eiwittekort. Dit tekort is gedeeltelijk te wijten aan onbekendheid van de ouders met de juiste voeding voor kinderen.



Een van de belangrijkste problemen van de tropen is het eiwitprobleem.



In het dieet van tropenbewoners is de verhouding eiwit_koolhydraten vaak zeer sterk in de richting van de koolhydraten verschoven. Dit komt doordat de levensmiddelen die het gemakkelijkst te krijgen zijn, nl. de plantaardige, in verhouding weinig eiwit bevatten. De samenstelling en de verhouding eiwit_koolhydraten van een aantal levensmiddelen is in tabel i gegeven (ontleend aan Woot-Tsuen, Pecot & Watt, Composition o/ /oorfs used Far .Eastern Cow/rj, U.S. Dep. Agric, Agriculture Handbook nr. 34, 1952).



Tabel 1. Samenstelling van enkele voedingsmiddelen. water eiwit koolhydraten verhouding % g/100 g g/100 g eiwit : koolhydraat Sagomeel 14 0.7 85 0.009 Rijst 13 6.8 79 0.09 Tarwemeel 12 9.0 77 0.12 Cassave 65 1.1 33 0.03 Zoete aardappel (bataten) 69 1.8 28 0.06 Taro (Co/ocasia) 73 1.9 24 0.08 Yam (Dioscorea) 74 2.1 23 0.09 Aardappel 78 2.0 19 o. 11 Bruine bonen 12 23 59 0.39 Melk 87 3.7 5.1 0.72 Eieren 74 13 0.7 18.6 Vis, magere 83 17 o Vlees 66 19 o Hieruit blijkt dat sago en cassave in verhouding zeer weinig eiwit bevatten. Voor cassave ligt het getal in werkelijkheid nog ongunstiger, omdat een deel van het 'eiwit' geen werkelijk eiwit is, doch bij analysering










Nederlands West-Indische Gids

Luijken, R.


nl
Luijken, R.


Over voedingsproblemen in de Tropen in verband met het voedingsonderzoek op de bovenwindse eilanden.



88 R. LUIJKEN wel als stikstof bepaald wordt. Voor rijst en meel liggen de verhoudingen al gunstiger. Hetzelfde geldt voor de knolgewassen zoals aardappel, zoete aardappel (bataat), yam (Dioscorea), taro (Co/ocasta). Ook de tanja (Xaw/Aosowja) valt in deze groep. Al deze knolgewassen bevatten echter veel meer water dan de granen, zodat het nodig is een zeer grote hoeveelheid ervan te nuttigen om een zekere hoeveelheid eiwit tot zich te nemen.



Nog gunstiger liggen de getallen voor peulvruchten (bruine bonen). De dierlijke produkten overtreffen echter de plantaardige door hun hoog eiwitgehalte. Bovendien is hier de combinatie van de bestanddelen van de eiwitten, de aminozuren, gunstiger. Opgemerkt dient te worden dat onder vlees en vis ook valt het vlees van ratten, muizen, larven, wormen, insecten en van schaal- en schelpdieren. De plantaardige eiwitbronnen zijn vooral de peulvruchten, zoals soja, europese boonsoorten, katjang idjoe (.PAoseo/Ks radia/us), pigeon pea, pinda en vele andere. Sommige soorten zijn moeilijk verteerbaar doch de schimmelprodukten die men er op Java van maakt zijn buitengewoon goed verteerbaar.



Is het voor de volwassen tropenbewoner al moeilijk om aan voldoende eiwit te komen, bepaalde vooroordelen en vooral ook taboe's maken dat juist het jonge kind nog het minste van de schaarse eiwitten krijgt. De bijvoeding van deze kinderen bestaat praktisch alleen uit 'zachte' koolhydraatpapjes. Het beeld van het eiwittekort manifesteert zich dan ook het duidelijkst bij de oudere zuigeling en de kleuter en het jonge schoolkind. Men noemt dit kwashiorkor, een ziektebeeld dat praktisch overal tussen de keerkringen voorkomt, vooral in Afrika, maar ook in Azi en Zuid- en Midden-Amerika (o.a. in Venezuela, Brits Guyana, Jamaica, Cuba, Guatamala). In de Spaans sprekende landen is dit ziektebeeld bekend als 'sindroma policarencial infantil'. Het ziektebeeld is gekenmerkt door een pancreas-atrofie (een degeneratie van het pancreas, de alvleesklier), waardoor er te weinig fermenten in het darmkanaal afgescheiden worden. Ook de lever vertoont zeer belangrijke afwijkingen. Dit orgaan gaat vervetten, welke afwijking later tot cirrhose en zelfs tot leverkanker kan leiden, als het patientje de ziekte tenminste overleeft. Of dit een verklaring kan zijn voor het in de tropen veel vaker voorkomen van leverkanker is nog niet geheel zeker.



Een van de kernproblemen van de verbetering van de voeding van de tropische gebieden is dan ook het opvoeren van de eiwitvoorziening.



Men tracht dit o.a. te doen door grote hoeveelheden taptemelkpoeder naar die gebieden te brengen. Deze maatregel heeft echter het karakter van een noodmaatregel. Daarnaast streeft men er naar de produktie van plaatselijk bekende eiwitrijke produkten op te voeren. Een meer economische visvangst is hierbij dikwijls gewenst. Vlees is vaak nog moeilijker te verkrijgen. Melk wordt in vele tropische landen niet gewaardeerd, bovendien is verse melk zeer snel aan bederf onderhevig. Meer mogelijkheden bieden eieren en peulvruchten. Dikwijls zijn deze ter plaatse bekend en is het opvoeren van de produktie slechts een kwestie van propaganda.



Bij dit alles is het probleem 'conserveren' ook van belang. Streken die ver van de kust liggen kunnen de vis uit de zee slechts krijgen indien deze het transport en de opslag goed kan doorstaan. Het spreekt vanzelf, dat dure methoden als inblikken, koelen enz. in de tropen niet ter sprake komen. Gelukkig kent men in sommige landen eenvoudige conserveringsmethoden zoals het drogen van vis (en vlees) in de zon, het zouten en het










Nederlands West-Indische Gids

Luijken, R.


nl
Luijken, R.


Over voedingsproblemen in de Tropen in verband met het voedingsonderzoek op de bovenwindse eilanden.



VOEDINGSONDERZOEK OP DE BO VEN WIN DS E EILANDEN 89 vervaardigen van met schimmels gefermenteeerde zoute vis, zoals trassi van Sumatra en de pindangs, oorspronkelijk uit Siam.



Een tweede belangrijk tropisch voedingsprobleem is het vitamine A-probleem. Een tekort aan dit vitamine geeft ernstige oogafwijkingen, die uiteindelijk tot blindheid, vooral van het kind, aanleiding kunnen geven. De kinderblindheid kwam op Java en ook op Sumatra zeer veel voor, grotendeels tengevolge van een vitamine A-tekort.



Er bestaan twee soorten vitamine A-bronnen, nl. de dierlijke, zoals zuivelprodukten, lever, levertraan, eieren, en de plantaardige, die geen vitamine A bevatten doch het pro-vitamine A in de vorm van de carotenoden, dus de in vetoplosmiddelen oplosbare gele kleurstoffen uit de plant. Dierlijke vitamine A-bronnen komen in de meeste tropische landen nauwelijks in aanmerking. Des te belangrijker zijn de plantaardige.



Onderzoekingen van het vooroorlogse Instituut voor Volksvoeding op Java hebben geleerd dat hier weer bepaalde vooroordelen van betekenis zijn. De carotenoden bevattende groenten worden nauwelijks in voldoende hoeveelheden gegeten. Slechts als noodmaatregel, dus wanneer er bijv. niet voldoende rijst te krijgen is, zal men grote hoeveelheden (gemakkelijk te verkrijgen) groenten gaan nuttigen. Rijst wordt echter als het belangrijkste voedingsmiddel beschouwd. Naarmate een streek welvarender is neemt rijst een grotere plaats in het menu in (en groenten een steeds minder belangrijke plaats). Ook het groeiende kind geeft men bij voorkeur hoofdzakelijk rijst.



Als derde voorbeeld van een voedingstekort, dat dikwijls in de tropen gezien wordt, zouden we de beri-beri willen behandelen. Het is algemeen bekend dat deze dodelijke ziekte ontstaat door een gebrek aan vitamine Bi of thiamine, een stof die aanwezig is in de buitenlagen (pericarp en kiem) van de graankorrel. Evenals van alle vitamines hebben wij van deze stof maar zeer weinig nodig, nl. 1-1,5 mg F*r dag. Bij het machinaal pellen in grote rijstpellerijen worden deze lagen geheel verwijderd en er blijft mooie witte glanzende rijst over, die goed houdbaar is. Bij het oorspronkelijke huiselijke stampen in een stampblok blijft een groot deel van deze lagen om de korrel zitten. Deze zilvervliesrijst is echter niet goed houdbaar. Wel is dit het geval met de ongestampte rijst (gaba of padi).



De beri-beri is dus een ziekte van groepen van mensen die ver-geslepen rijst eten, zoals stadsbewoners, bewoners van kazernes, internaten, schepelingen, e.d. Toen op Java deze ontdekkingen door Eykman, Vordermann, Grijns e.a. waren gedaan, was de beri-beri vrij spoedig bij overheidsinstellingen bedwongen.



Het eten van geslepen rijst wordt echter als een blijk van welstand gezien zodat het vaak heel moeilijk is deze gewoonte te veranderen.



Behalve door het gebruik van weinig-geslepen rijst kan men voor een voldoende vitamine Bi-voorziening zorgen door bijvoedingsmiddelen te geven die rijk aan dit vitamine zijn. Dit zijn weer dezelfde als de eiwitrijke voedingsmiddelen zoals vlees, peulvruchten e.d., maar bij drogen van vlees gaat een zeer groot deel van het vitamine Bi verloren. Ook kan men de ver-geslepen rijst kunstmatig van een laagje met chemisch bereide vitamine Bi voorzien (ncAed rice). Tenslotte zou men dit vitamine evenals alle andere vitamines in pil-vorm kunnen geven.



Deze drie voorbeelden van belangrijke tropische voedingsproblemen houden alle verband met specifieke deficintieverschijnselen, die de ge-










Nederlands West-Indische Gids

Luijken, R.


nl
Luijken, R.


Over voedingsproblemen in de Tropen in verband met het voedingsonderzoek op de bovenwindse eilanden.



go R. LU IJ KEN oefende medicus wel kan herkennen. De moderne hygine stelt zich echter tot taak het voorkmen van dergelijke ziekten. Bovendien weten wij dat er nog een groot gebied ligt tussen een voedingstekort waarbij een specifieke def icintieziekte optreedt en de optimale voorziening met een nutrint Vooral het laboratorium leert ons dat. We kunnen proefdieren zo weinig (of zo veel) van een bepaald nutrint geven, dat er zich geen specifieke deficinties voordoen, maar de gezondheidstoestand toch niet optimaal is.



Dit manifesteert zich dan bijv. in een geringe voortplanting, geringe levensvatbaarheid van de jonge dieren, aangeboren afwijkingen bij de jongen, een grotere gevoeligheid voor infecties, minder weerstand tegen afkoeling, inspanning e.d. Ook ziet men dat de puberteit later en de ouderdom eerder optreedt.



Het is dus nuttig voedingstekorten bij de mens te herkennen voor dat zij tot specifieke deficintieverschijnselen aanleiding geven. Hiertoe dient het onderzoek naar de voeding en voedingstoestand van een bevolking.



Hoe gaat nu zo'n voedingsonderzoek in zijn werk? Er zijn drie belangrijke methoden om een inzicht te krijgen in de voeding en voedingstoestand. 1. het menu-onderzoek. Door vragen en wegen tracht men zich een indruk te vormen over de hoeveelheid voedingsmiddelen die in een bepaalde periode door een bepaald aantal mensen (bijv. het gezin) is gebruikt. Met behulp van bestaande tabellen kan men uitrekenen hoeveel nutrinten deze voedingsmiddelen leveren (zie tabel 2). Deze nutrintsamenstelling is langzamerhand van de meeste voedingsmiddelen wel bekend. Toch zijn er nog een aantal waarvoor dit niet geldt. Deze voedingsmiddelen moeten dan geanalyseerd worden. Ook is bekend hoeveel van de nutrinten de mens dagelijks nodig heeft (rekening houdende met leeftijd en geslacht), zodat men de werkelijke nutrintopname kan uitdrukken in procenten van de nodige hoeveelheid. Terstond dient opgemerkt te worden, dat onze kennis omtrent de gewenste hoeveelheid nutrint eigenlijk alleen maar betrekking heeft op de Europese en Noordamerikaanse bevolkingsgroepen. Van de tropische volkeren is nog heel weinig bekend en men past meestal de Europese normen, met correctie voor lichaamsgewicht en temperatuur, op hen toe. Veel research is nog nodig om de werkelijke behoefte van deze bevolkingsgroepen vast te stellen. Hiertoe is echter plaatselijk een goed geoutilleerd voedingslaboratorium nodig. Dergelijke Instituten bestonden reeds lang in Oost-Azi. De tegenwoordige omstandigheden aldaar maken, dat er thans in enkele niet veel onderzoek meer verricht wordt. Ook in Centraal en Zuid-Amerika kent men sinds enige tijd dergelijke laboratoria (bijv. in Venezuela, Guatamala, Jamaica en Puerto Rico).



De uitkomsten van het menu-onderzoek geven slechts een benadering van de werkelijke toestand. Er zijn veel onzekere factoren in deze methode. 2. het medisch onderzoek. Hierbij let men in de eerste plaats op specifieke verschijnselen van deficinties. Verder is van belang het bepalen van een aantal antropometrische maten. Van oudsher heeft men het lichaamsgewicht in vergelijking tot de lichaamslengte een belangrijk criterium voor de voedingstoestand gevonden. Dit lichaamsgewicht wordt echter samengesteld uit een aantal verschillende fracties zoals spiermassa, vetweefsel, specifieke organen, skelet, water. Het is nodig deze










Nederlands West-Indische Gids

Luijken, R.


nl
Luijken, R.


Over voedingsproblemen in de Tropen in verband met het voedingsonderzoek op de bovenwindse eilanden.



VOEDINGSONDERZOEK OP DE BOVENWINDSE EILANDEN 91 fracties apart te bepalen om een juist oordeel over het lichaamsgewicht te kunnen vormen. Door het meten van een aantal lichaamsafmetingen kan dit. Tevens wordt gaarne met het type rekening gehouden. Slanke mensen behoeven niet hetzelfde gewicht te hebben als de meer breed gebouwden. Hier spelen natuurlijk ook raciale factoren een grote rol.



Rntgenfoto's van de hand leren ons de mate van ontwikkeling van het handskelet kennen. Dit is een maat voor de 'fysiologische leeftijd'.



Fotografeert men ter vergelijking een ivoren wig mee, dan kan men, door met een optisch meetapparaat de dichtheid van de botten te bepalen, een maat verkrijgen voor het calciumgehalte van het skelet. 3. biochemisch onderzoek. Het is bekend dat een tekort aan bepaalde nutrinten een verandering (meestal een verlaging) van dit nutrint in het bloed of in de urine tengevolge heeft, zodat wij door de bepaling van dit nutrint in bloed of urine een beeld kunnen krijgen van de voorziening ermede.



Een ander belangrijk hulpmiddel zijn de zgn. balansproeven. Wil men weten of een bepaald menu voldoende eiwit of calcium bevat, dan dient men dit menu aan een aantal personen te geven onder nauwkeurig gecontroleerde omstandigheden. Door analyse van de opgenomen voeding en van de urine en feces kan men nagaan of het lichaam in positieve of negatieve balans is. Bij een negatieve balans, dus wanneer mr stikstof resp. calcium het lichaam verlaat dan met de voeding wordt opgenomen, concludeert men dat de voeding te weinig van het betrokken nutrint bevat of dat het nutrint (de nutrinten) niet door het lichaam opgenomen kunnen worden, wat in de praktijk hetzelfde gevolg heeft. Dit is maar een simplistische voorstelling van zaken. Zo bepaalt bijv. niet het totaal eiwit (stikstof)-gehalte de 'balans' van een eiwit, doch de aminozuursamenstelling van dit eiwit. Ook het vroegere dieet kan van invloed zijn.



Het spreekt vanzelf dat dit soort analyses slechts kunnen plaats vinden indien ter plaatse een goed geoutilleerd laboratorium aanwezig is, of indien de monsters snel (en meestal gekoeld) dit laboratorium kunnen bereiken. Vooral de balansproeven zijn nog maar sporadisch bij tropische volkeren verricht. In de Congo en India is men er mee begonnen.



Bij het onderzoek dat in de tweede helft van 1956 op de Bovenwindse Eilanden verricht werd, werd zowel menu-onderzoek als medisch en biochemisch onderzoek verricht. Het laboratoriumwerk moest worden beperkt; ter plaatse kon het materiaal slechts gereed gemaakt worden voor verzenden. De eigenlijke analyses hadden plaats in het laboratorium voor de Volksgezondheid te Willemstad, het Rijksinstituut voor de Volksgezondheid te Utrecht en in het Centraal Instituut voor Voedingsonderzoek T.N.O., eveneens te Utrecht. 1 Niettemin was een vrij omvangrijk instrumentarium ter plaatse nodig, zoals een centrifuge, een bijbehorende transformator, een sterilisator, glaswerk, verzend-1 Gaarne zouden wij ook op deze plaats onze dank willen betuigen aan de Regering, de Regerings- en particuliere instanties en aan de verschillende laboratoria die dit onderzoek mogelijk hebben gemaakt.










Nederlands West-Indische Gids

Luijken, R.


nl
Luijken, R.


Over voedingsproblemen in de Tropen in verband met het voedingsonderzoek op de bovenwindse eilanden.



92 R. LUIJKEN materiaal en een eenvoudig rntgenapparaat. Zij die kennis gemaakt hebben met de Gouvernementsschoener, de 'Blue Peter', die de verbinding tussen de eilanden onderhoudt, zullen het met ons een wonder noemen, dat de gehele apparatuur het lossen en laden op de drie eilanden heeft doorstaan en zelfs zonder belangrijke schade in Nederland terugkeerde.



Over het medisch onderzoek en de menu-enqute behoeft niet zo heel veel gezegd te worden. In het algemeen stond men vriendelijk en welwillend tegenover de ondervraging, al bestonden er wel verschillen tussen de eilanden.



Bij het bestuderen en uitwerken van de mem*-c<7(#e viel op dat de voeding zo 'Westers' georinteerd was. Blikartikelen, gemporteerde cerealin en vetten vormden een belangrijk onderdeel van het menu. Aangezien gemporteerde cerealin goedkoper zijn dan gemporteerde eiwitbronnen in blik, zoals vlees, vis e.d., gaan de cerealin gauw een te groot percentage van het menu uitmaken. Dit geldt vooral voor het kind. Waar het gezinsverband toch al niet hecht is, komt er van geregelde gezamenlijke maaltijden heel weinig. De kinderen werden vaak met een stuk brood 'afgescheept'.



Van de knolgewassen werden alleen op Saba de tanjers (Tannia, XanMosoma sagz'^i/o/wm) regelmatig gebruikt, aardappelen (vaak gemporteerd, hoewel ze op Saba verbouwd kunnen worden) op alle drie de eilanden, evenals de bataat (sweet potatoe, oebi, 7/iowoea iatates). Van dit laatste produkt zagen we meer de caroteen-arme witte vorm dan de caroteen-rijke gele of oranje vorm. De genoemde produkten ontlopen elkaar niet veel in voedingswaarde, doch de cassave (MawTwi t/issjma) die gelukkig slechts een enkele maal gebruikt wordt, staat ten achter bij de andere knollen door het zeer lage eiwit- en vitaminegehalte.



Bananen en broodvruchten werden veelal in onrijpe vorm gekookt in de soep genuttigd.



Vlees en vleesprodukten en vis en visprodukten altijd dure eiwitbronnen werden in niet onaanzienlijke hoeveelheden gegeten. Ook de uitstekende eiwitbron melk werd regelmatig gebruikt, al is het in te kleine hoeveelheden. Op zichzelf is het een gelukkig feit, dat melk niet onbekend is, zodat propaganda voor een groter gebruik succes kan hebben. In verschillende Oost-Aziatische landen behoeft men dit niet te proberen; daar vindt men melk geen voedsel voor grote mensen. De veel goedkopere eiwitbronnen, de peulvruchten (zoals pigeon peas (Ca/anws ca/an),










Nederlands West-Indische Gids

Luijken, R.


nl
Luijken, R.


Over voedingsproblemen in de Tropen in verband met het voedingsonderzoek op de bovenwindse eilanden.



VOEDINGSONDERZOEKOPDE BOVENWINDSE EILANDEN 93 Tabel 2. Gemiddeld nutrint-gebruik per hoofd per dag in procenten van de aanbevolen hoeveelheden Calorien Eiwit g Calcium mg Ijzer mg Vitamine A I.E.



Caroteen (xg Thiamine (vit. Bi) (ig Ri bof la vine (vit. Bi) (ig Nicotinezuur mg Ascorbinezuur (vit. C) mg Saba The Bottom negroden 83 92 7 7i 5i 44 81 53 102 75 Saba The Bottom blanken 8a 83 a6 70 94 89 86 Si xoa 93 Saba St. Johns 100 120 46 92 100 26 89 54 96 100 Saba Windwardside negroden 77 76 3 HO 79 47 116 106 138 285 Calorien Eiwit g Calcium mg Ijzer mg Vitamine A I.E.



Caroteen jxg Thiamine (vit. Bi) (ig Riboflavine (vit. B2) (Xg Nicotinezuur mg Ascorbinezuur (vit. C) mg Saba Windwardside blanken 94 97 56 5 8t 100 117 98 129 115 Saba Hell's Gate 103 "7 41 99 45 34 90 80 157 in St. Eustatius 75 99 33 85 60 31 88 54 116 120 St. Maarten Koolbaai 92 121 44 93 55 59 88 88 154 146 Calorien Eiwit g Calcium mg Ijzer mg Vitamine A I.E.



Caroteen |xg Thiamine (vit. Bi) (ig Riboflavine (vit. B) (xg Nicotinezuur mg Ascorbinezuur (vit. C) mg St. Maarten "The Country" 94 30 105 36 59 97 75 138 74 St. Maarten Simpson Bay 94 120 47 "7 63 80 101 94 159 Mi St. Maarten Philipsburg 107 140 54 116 61 60 109 96 180 138







University of Florida Home Page
© 2004 - 2010 University of Florida George A. Smathers Libraries.
All rights reserved.

Acceptable Use, Copyright, and Disclaimer Statement
Last updated October 10, 2010 - - mvs