• TABLE OF CONTENTS
HIDE
 Cover
 Half Title
 Title Page
 Table of Contents
 Frontispiece
 Main






Title: Nieuwe West-Indische gids
ALL VOLUMES CITATION DOWNLOADS THUMBNAILS PAGE IMAGE ZOOMABLE
Full Citation
STANDARD VIEW MARC VIEW
Permanent Link: http://ufdc.ufl.edu/UF00099461/00041
 Material Information
Title: Nieuwe West-Indische gids
Alternate Title: New West Indian guide
NWIG
Abbreviated Title: Nieuwe West-Indische gids
Physical Description: v. : ill. ; 25 cm.
Language: Dutch
Publisher: M. Nijhoff
Place of Publication: 's-Gravenhage
Publication Date: 1957
Frequency: four no. a year
quarterly
completely irregular
 Subjects
Subject: Civilization -- Periodicals -- Caribbean Area   ( lcsh )
Genre: periodical   ( marcgt )
 Notes
Citation/Reference: America, history and life
Citation/Reference: Historical abstracts. Part A. Modern history abstracts
Citation/Reference: Historical abstracts. Part B. Twentieth century abstracts
Language: Dutch or English.
Dates or Sequential Designation: 40. jaarg. (juli 1960)-
General Note: Published: Dordrecht : Foris Publications, <1986->
 Record Information
Bibliographic ID: UF00099461
Volume ID: VID00041
Source Institution: University of the Netherlands Antilles
Holding Location: University of the Netherlands Antilles
Rights Management: All rights reserved by the source institution and holding location.
Resource Identifier: alephbibnum - 000273853
oclc - 01760350
notis - ABP9733
lccn - sn 86012467
issn - 0028-9930
 Related Items
Preceded by: West-Indische gids
Preceded by: Christoffel
Preceded by: Vox guyane

Downloads

This item has the following downloads:

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )


Table of Contents
    Cover
        Page i
    Half Title
        Page ii
    Title Page
        Page iii
        Page iv
    Table of Contents
        Page v
        Page vi
        Page vii
        Page viii
    Frontispiece
        Page ix
    Main
        Page 1
        Page 2
        Page 3
        Page 4
        Page 5
        Page 6
        Page 7
        Page 8
        Page 9
        Page 10
        Page 11
        Page 12
        Page 13
        Page 14
        Page 15
        Page 16
        Page 16a
        Page 16b
        Page 17
        Page 18
        Page 19
        Page 20
        Page 21
        Page 22
        Page 23
        Page 24
        Page 25
        Page 26
        Page 27
        Page 28
        Page 29
        Page 30
        Page 31
        Page 32
        Page 33
        Page 34
        Page 35
        Page 36
        Page 37
        Page 38
        Page 39
        Page 40
        Page 41
        Page 42
        Page 43
        Page 44
        Page 45
        Page 46
        Page 47
        Page 48
        Page 49
        Page 50
        Page 51
        Page 52
        Page 53
        Page 54
        Page 55
        Page 56
        Page 57
        Page 58
        Page 59
        Page 60
        Page 61
        Page 62
        Page 63
        Page 64
        Page 65
        Page 66
        Page 67
        Page 68
        Page 68a
        Page 69
        Page 70
        Page 71
        Page 72
        Page 73
        Page 74
        Page 75
        Page 76
        Page 77
        Page 78
        Page 79
        Page 80
        Page 81
        Page 82
        Page 83
        Page 84
        Page 85
        Page 86
        Page 87
        Page 88
        Page 89
        Page 90
        Page 91
        Page 92
        Page 93
        Page 94
        Page 95
        Page 96
        Page 97
        Page 98
        Page 99
        Page 100
        Page 101
        Page 102
        Page 103
        Page 104
        Page 105
        Page 106
        Page 107
        Page 108
        Page 109
        Page 110
        Page 111
        Page 112
        Page 113
        Page 114
        Page 115
        Page 116
        Page 116a
        Page 116b
        Page 116c
        Page 116d
        Page 116e
        Page 116f
        Page 116g
        Page 116h
        Page 116i
        Page 116j
        Page 116k
        Page 116l
        Page 116m
        Page 116n
        Page 116o
        Page 116p
        Page 116q
        Page 116r
        Page 116s
        Page 116t
        Page 117
        Page 118
        Page 119
        Page 120
        Page 121
        Page 122
        Page 123
        Page 124
        Page 125
        Page 126
        Page 127
        Page 128
        Page 129
        Page 130
        Page 131
        Page 132
        Page 133
        Page 134
        Page 135
        Page 136
        Page 137
        Page 138
        Page 139
        Page 140
        Page 141
        Page 142
        Page 143
        Page 144
        Page 145
        Page 146
        Page 147
        Page 148
        Page 149
        Page 150
        Page 151
        Page 152
        Page 153
        Page 154
        Page 155
        Page 156
        Page 157
        Page 158
        Page 159
        Page 160
        Page 161
        Page 162
        Page 163
        Page 164
        Page 164a
        Page 164b
        Page 164c
        Page 164d
        Page 164e
        Page 164f
        Page 164g
        Page 164h
        Page 164i
        Page 164j
        Page 165
        Page 166
        Page 167
        Page 168
        Page 169
        Page 170
        Page 171
        Page 172
        Page 173
        Page 174
        Page 175
        Page 176
        Page 177
        Page 178
        Page 179
        Page 180
        Page 181
        Page 182
        Page 183
        Page 184
        Page 185
        Page 186
        Page 187
        Page 188
        Page 189
        Page 190
        Page 191
        Page 192
        Page 193
        Page 194
        Page 195
        Page 196
        Page 197
        Page 198
        Page 199
        Page 200
        Page 201
        Page 202
        Page 203
        Page 204
        Page 205
        Page 206
        Page 207
        Page 208
        Page 209
        Page 210
        Page 211
        Page 212
        Page 213
        Page 214
        Page 215
        Page 216
        Page 217
        Page 218
        Page 219
        Page 220
        Page 221
        Page 222
        Page 223
        Page 224
        Page 225
        Page 226
        Page 227
        Page 228
        Page 229
        Page 230
        Page 231
        Page 232
        Page 233
        Page 234
        Page 235
        Page 236
        Page 237
        Page 238
        Page 239
        Page 240
        Page 241
        Page 242
        Page 243
        Page 244
        Page 245
        Page 246
        Page 247
        Page 248
Full Text



Nederlands West-Indische Gids

Felhoen Kraal, Mr. Johanna L. G., Menkman, W.R., Westermann, Dr. J.H., Wagenaar Hummelinck, Dr. P.


nl





Voorkaft










Nederlands West-Indische Gids




nl






DE WEST-INDISCHE GIDS










Nederlands West-Indische Gids




nl





Titelblad


DE WEST-INDISCHE GIDS ONDER REDACTIE VAN Mr. JOHANNA L. G. FELHOEN KRAAL W. R. MENKMAN, Dr. J. H. WESTERMANN en Dr. P. WAGENAAR HUMMELINCK ZEVEN EN DERTIGSTE JAARGANG 'S-GRAVENHAGE MARTINUS NIJHOFF 1956- 1957








Nederlands West-Indische Gids




nl






J957 AfaWtwus Afi/Ao//, TA* Hagwe, NWAer/ands rtgA< /o /ra>is/a/? or /o or />ar/s /Aereo/ in ay /arm PRINTED IN THE NETHERLANDS










Nederlands West-Indische Gids




nl





Inhoud


INHOUD VAN DE ZEVEN EN DERTIGSTE JAARGANG Coomans de Ruiter, L., Z&s^refo'wge 53-54 Ensing, Dorothea, Over jeugdzorg op Curacao 212-218 227-228 Felhoen Kraal, Johanna, Libraries and Archives for research in West Indian history. With an Appendix on a Collection of Curacao Plantation Archives; 1 afb. 71-92 Op zoek naar Indianen; 3 afb. (222) 223-226 55-60, 230-232, 234-236, 240-242 Geijskes, D. C, Zogeografie van Suriname (The zoogeography of Surinam) 18-24 Goeje, C. H. de, Enkele beschouwingen over de Indianen der Nederlandse Antillen en hun geestesleven (A few considerations on the Indians of the Netherlands Antilles and their spiritual life) 41-50 Goslinga, C. Ch., Juan de Ampus, vredelievende indianen] ager (Juan de Ampus, indiero pacifico) 169-187 Kool, R., Kolonisatie van blanken in het Surinaamse Wageningen-project (White settlers on the Wageningen project in Surinam) 25-40 Menkman, W. R., Bowwsteewfy'es 188 Oudschans Dentz, Fred., Z?owze>sten//es 51-52 Redactie, Bij het afscheid van Mr. de Gaay Fortman als redacteur van dit tijdschrift; portret buiten de tekst 69-70 Samson, Ph. A., Iets over de Surinaamsche Scherpschuttersvereeniging 219-222 Renselaar, H. C. van, Ses^efo'ngeM 228-229, 233 Spoon, W., f?es/>rafonge 54-55








Nederlands West-Indische Gids




nl





Inhoud


VI INHOUD VAN DE ZEVEN EN DERTIGSTE JAARGANG Biz.



Voorhoeve, J., Structureel onderzoek van het Sranan (Study of the structure of Sranan) 189-211 Wagenaar Hummelinck, P., Bij het overlijden van Prof. Dr. J. Boeke, mede-oprichter en oud-redacteur van dit tijdschrift; portret buiten de tekst 1-4 Rotstekeningen van Curacao, Aruba en Bonaire.



Deel II. (Linear rock designs of Curacao, Aruba and Bonaire. Part II); 49 afb. waarvan 30 buiten de tekst 93-126 237-240 61-68, 243-248 24,51 Westermann, J. H., De geologische geschiedenis der drie bovenwindse eilanden St. Martin, Saba en St.



Eustatius (The geological history of St. Martin, Saba and St. Eustatius); 27 afb. waarvan 16 buiten de tekst 127-168 Zaneveld, J. S., Enige algemeen voorkomende zeevissen in de Nederlandse Antillen (Some well-known marine fishes of the Netherlands Antilles); 2 gekl. platen buiten de tekst 1956 BESPREKINGEN Ahlbrinck C.s.s.R., \V\, O *oefc waar rf (F.K.) Belonje, J., Een schipper op West-Indi te Sint Maartensbrug, .De See/wagen ix>, 1955 (M.) Bruijning, C. F. A. & Lichtveld, Lou, Suriname: Geboorte wjw een wieww ro/A, 1957 (F.K.) Cozijnsen, M., PAarmaco/ogisc/i onrfer^oe* van Crofon ova/i/o/tu5 en Crofon //auens, 1956 (Sp.) Davies, K. G., TAe ioya/ ^4/rtcan Company, 1957 (F.K.) Goveia, Elsa V., yl s/iiy on /Ae Historiography o/ <Ae Bri/isA Wes< /dies *o <Ae end o/ Me nineleenlA cen/wry, 1956 (F.K.) Haverschmidt, F., Lt5< o/ <Ae Biro's o/ Surinam, 1955 (C.R.) Helsdingen, \V. H. van, )e siaaterege/ing' uan de iVerfer/antfse ^n/i//ew t>an 7955, 1956 (F.K.) Boxer, C. R., TAe DuteA in Brai/, J624-1654, 1957 (F.K.) Hoboken, W. J. van, Wtte de WM in Bra^i/i, 1955 (F.K.) 5-17 223-226 188 236 54-55 240-242 234-235 53-54 58-60 230-232 230-232








Nederlands West-Indische Gids




nl





Inhoud


INHOUD VAN DE ZEVEN EN DERTIGSTE JAARGANG VII Kasteel, Annemari C. T., .De s/<ra/Attwrfg der A'eder/andse /inM/en, 1956 (F.K.) 58-60 Krafft, A. J. C, j4tfas. >e ATeder/andse ^4ft7/ert, Suriname, en de weret, 1956 (W.H.) 237-239 Kruijer, G. J., Socio/o^ica/ Tfe/w/ on <Ae C/tm/tawa 1956 (R.) . 233 Marugg, Tip, WeeAenrf Pe/gWmage, 1957 (E.) 227-228 Pinart, A. L., ^4erfu sur /'We d'/lrufca, ses Aa&itnfc, s an/t^Mits, ses ^^ro^/ypAes, 1890 (handschrift afgedrukt in W.H., Rotstekeningen van Curacao, Aruba en Bonaire); 8 platen 96-97, 122-126 Sedney, J., //e* atfr&ge/egettAM'dsas^ec* wn Ae/ Surinaamse Ttew/aren P/aw, 1955 (F.K.) 55-58 SA wegen*aar< van Cwrapao, 1956 (W.H.) 239-240 Poll, Willem van de, ifotw*/y^ 6oeA. De NeaVWana'se y4nh7/ew, 1956; KoninA/iyA &e*oeA. Suriname, 1956 (W.H.) 237 Smith, Raymond T., TAe Ne^ro FaM/) in Bri<isA Guiana, 1956 (R.) 228-229 Swan, Michael, Bri/isA Gwiana: TAe Lanaf o/ Si* Peo/>fes, 1957 (F.K.) 236 BIBLIOGRAFIE Separate publications (W.H.) 61-68, 243-248 BOUWSTEENTJES Aanvullingen op het artikel over _De naam van het land Suriname als geslachtsnaam" (W. .Gids j6, 1955, p. 65-71) (O.D.) 51-52 Lodewijk Lens, cartograaf van de Nederlandse Antillen (W.H.) 24 Het wapen van Aruba; met afb. (W.H.) 51 Onze Westindische scheepvaart tussen twee oorlogen in het begin der negentiende eeuw (M.) 188 De uitgave van Z)e Wes<-/ndiscAe Gids wordt mede mogelijk gemaakt door een financile bijdrage van de Stichting Culturele Samenwerking, Amsterdam, en vano.m. de volgende donateurs: n.v. Assurantie Maatschappij De Nederlanden van 1845, 's-Gravenhage, n.v. Billiton Maatschappij, 's-Gravenhage, n.v. Curacaosche Handel Maatschappij, Amsterdam, Koninklijke Luchtvaart Maatschappij n.v., 's-Gravenhage, Maduro & Curiel's Bank n.v., Curacao, Nederlandsche Handel Maatschappij n.v., Amsterdam, n.v. Overzeese Gas- en Electriciteitsmaatschappij, Rotterdam, De Surinaamsche Bank n.v., Paramaribo.








Nederlands West-Indische Gids




nl





De West-Indische gids


DE WEST-INDISCHE GIDS 's-GRAVENHAGE, MARTINUS NIJHOFF (Jrg. I: N.V. Boek- en Handelsdrukkerij voorheen Ipenbuur & van Seldam, Amsterdam) Jaargang 1 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 U 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 Deel 1 1 2 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 16 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 Jaartal in voorwerk 1922 1923 1924 1925 1926 1927 1928 1929 1930 1931 1932 1933 1934 1935 1936 1937 1937 1938 1939 1940 1941 1942 1943 1944-45 1946 1947 1948 1949 1950 1951 1952 1953 1955 1955-56 1956-57 Jaartal op band 1919 1919 1920 1921 1922 1923 1924 1925 1926 1927 1928 1929 1930 1931 1932 1933 1934 1935 1936 1937 1938 1939 1940 1941 1942 1943 1944-45 1946 1947 1948 1949 1950-51 1950-51 1952-53 1952-53 1954-55 1954-55 (1956-58) Aantal bladz. (zonder voorwerk) 510 511 640 664 664 664 648 584 572 584 584 584 592 584 440 411 404 400 384 256 384 400 384 384 384 384 256 384 384 384 384 256 256 268 271 242 224 248 Datering mei-okt. 1919 nov. '19-apr. '20 (1919 - p. 189) mei '20-apr. '21 (1920 ^-p. 432) mei '21-apr. '22 (1921 <- p. 448) mei '22-apr. '23 (1922 -- p. 448) mei '23-apr. '24 (1923 <- p. 448) mei '24-apr. '25 (1924 <- p. 432) mei '25-apr. '26 (1925 - p. 400) mei '26-apr. '27 (1926 <- p. 388) mei '27-apr. '28 (1927 - p. 416) mei '28-apr. '29 (1928 <- p. 384) mei '29-apr. '30 (1929 <- p. 392) mei '30-apr. '31 (1930 <- p. 400) mei '31-iipr. '32 (1931 -^ p. 384) mei '32-apr. '33 (1932 *- p. 304) mei '33-apr. '34 (1933 - p. 288) mei '34-apr. '35 (1934 - p. 272) mei '35-apr. '36 (1935 <- p. 272) mei '36-apr. '37 (1936 - p. 256) mei-dec. '37 an.-dec. '38 an.-dec. '39 an.-dec. '40 an.-dec. '41 an.-dec. '42 an.-dec. '43 an.-juli '44, dec. '45 (1944--p. 224) an.-dec. '46 an.-dec. '47 an.-dec. '48 an.-dec. '49 an.-dec. '50 an.-dec. '51 uli '52-febr. '53 (1952 - p. 152) uni-dec. '53 apr. '54-mrt. '55 (1954 -^ p. 180) uli '55-mei '56 (1955 f- p. 88) dec. '56-dec. '57 (1956 -f- p. 68) Redactie (+ secr.) Dr. H D. Benjamins Prof. dr. T. Boeke Mr. D. Fock C. A. J. Struycken de 1 Rovsanc _& "Jfr * -f Mr. B. de Gaay Fortmai ***+ Joh. F. Snellemas + *** + + + + -* + _* + + + * * * _* * * * * * * * _* *_ * * **)< **_* J<--X--)(-W. R. Menkham _X- + -K-H. SchOtz 1 + )(*>(_ + -X--*-* + -X--X--X-X--X- + + + + -* + -* + * Dr. P. Wagenaa + -tt | HUUMELII + -H- -}<-Mr. Johanna + ^ * + *_(_ ^<- -X- + FelhoenKr Dr. J. H. W 1 TERHl X- -X- +**_ ^- )( +-)(--X-X--H-X- -X- +-X--K- Register op de jaargangen I-X, 1929, 38 blz., door H. D. Benjamins Register op de jaargangen I-XXV, 1945, 101 blz., door B. de Gaay Fortman








Nederlands West-Indische Gids




nl





Bij het overlijden van Prof. Dr. J. Boeke


Prof. ilr. J. Huekk aan zijn lessenaar in zijn eerste laboratorium te Utrecht (Nieuwe Graclit 98), in 1927.








Nederlands West-Indische Gids




nl





Bij het overlijden van Prof. Dr. J. Boeke


BIJ HET OVERLIJDEN VAN PROF. DR J. BOEKE MEDE-OPRICHTER EN OUD-REDACTEUR VAN DIT TIJDSCHRIFT Boeke heeft zijn levensloop volbracht. Zijn heengaan betekent een groot verlies voor zijn gezin, zijn verwanten en vrienden; het berooft de wetenschappelijke wereld van een bekwaam neurohistoloog, een uiterst representatief geleerde die in het bijzonder een sieraad was van de Utrechtse universiteit.



Voor hen die Boeke's werk op de Nederlandse Antillen kennen, is zijn naam verbonden aan een korte periode waarin belangrijk onderzoek op het gebied van de visserij werd verricht.



De Redactie van Zte py^s<-/nisc/te Gids gedenkt hem als oprichter en als redacteur gedurende een-en-dertig jaren.



Jan Boeke werd op 23 October 1874 te Hengelo (O.) geboren, als zoon van Isaac Herman Boeke, doopsgezind predikant, en Sara Maria van Gelder, uit Amsterdam. Hij bezocht de lagere school te Wormerveer en Hilversum, het Gymnasium (klasse 1-5) en de H.B.S. (kl. 4-5) te Utrecht, en studeerde medicijnen aan de universiteit aldaar van 1893 tot 1900. In 1896 werd zijn antwoord op een prijsvraag over de invloed van alcohol op het hart een gouden medaille waardig gekeurd.



De medische praktijk trok hem niet. In hetzelfde jaar dat hij zijn artsdiploma verwierf, bestudeerde hij aan het Zologisch Station te Napels de ontwikkeling van muraenoden, waardoor de aandacht van biologen op deze jonge medicus werd gevestigd. Op 9 juli 1901 promoveerde hij cum laude te Amsterdam op een Bi/drage <o/ <2e ^Aarmaco/og'ie vaw Aetf Aar/.



Een tweede bezoek aan Napels wordt beslissend voor Boeke's toekomst. Hij leerde daar Stefan von ApAthy kennen, die hem zijn nieuwe wijze van kleuren der zenuwvezels toonde, en ging vier maanden bij von ApAthy werken in Kolozsvar (Hongarije).



Dan begint er een kort tijdperk in Boeke's leven, waarin zijn voornaamste werkzaamheden liggen op geheel ander terrein: het visserij-biologisch onderzoek.



Boeke had naam gemaakt door zijn embryologisch onderzoek van vissen te Napels en ging nu* naar Den Helder, als assistent voor het internationaal zeeonderzoek. In 1904 werd hij door de Regering, voor bijna een jaar, uitgezonden naar de Nederlandse Antillen. Met het eerste deel van zijn i?a/>or/ 6eire//ewde . rfen toes/an< t>a de KtsscAeny ... i rfe /fo/ottte Curasao sloot Boeke deze marien-biologische periode af, om zich verder te wijden aan het histologisch zenuwonderzoek en het onderwijs aan medische studenten.



_ 1 West-Indische Gids XXXVII








Nederlands West-Indische Gids

P.W.H


nl





Bij het overlijden van Prof. Dr. J. Boeke


2 BIJ HET OVERLIJDEN VAN PROF. DR J. BOEKE Van 1906 tot 1909 was Boeke lector in de histologie en gerechtelijke geneeskunde, van (15 dec.) 1909 tot 1919 professor in de anatomie te Leiden; van 1919 tot 1946 hoogleraar in de histologie en embryologie te Utrecht.



Zijn onderzoekingen over het perifere zenuwstelsel resultaten van een harmonisch samengaan van histologisch-technisch kunnen en biologisch inzicht gaven hem bekendheid tot ver over de landsgrenzen. Van zijn didactische gaven getuigden zijn bijdragen aan het LeeroeA der escAri/'-reride o//eedAttde i>aw den mewscA (1922) en het LeeroeA <&t a/geweewe en 6y.zoWere iuee/se//eer (1939), en zijn Leeroeft der o<a>iAAe/igsgescAtedeMis randen mewscA (1949). Met zijn werkjes over De a/stammiwg i/aw dew wewscA (1913), y4/#ewjeene fcio/ogie (Ie druk 1923) en Profc/emew der owster/e/yMeid (Ie druk 1941), wist hij een nog grotere lezerskring te bereiken.



Nog een andere periode in zijn leven bracht Boeke buiten Nederland door. Had hij reeds in 1913-1914 als vervangend leraar in de anatomie aan de School tot Opleiding van Inland%:he Artsen, met het geneeskundg onderwijs op Java kennis gemaakt, in 1927-1928 werd zijn Utrechtse periode onderbroken door zijn bemoeiingen met de oprichting van de Geneeskundige Hoogeschool te Batavia.



Na de bezettingstijd waarin de hoogleraar voor tragische conflicten werd gesteld en zijn gezin zwaar werd getroffen werd Boeke, van juni 1945 tot september 1946, ten tweede male Rector Magnificus te Utrecht, mede ter reorganisatie van de Utrechtse universiteit.



Het belangrijke wetenschappelijke en organisatorische werk van prof.



Boeke vond algemene erkenning. Zijn benoeming tot lid van de Koninklijke Akademie van Wetenschappen, in 1912, was slechts het begin van een lange reeks onderscheidingen uit binnen- en buitenland: lid van de Belgische Koninklijke Academie, V/aamsche Academie voor Geneeskunde, Kaiserl. Leopoldinische Akademie en Deutsche Akademie; drager van de Tilanus-medaille (1906), Wilhelm Roux- (1934), Anders Retzius -1948) en Hippocrates-medaille (Montpellier, 1947); eredoctor van de universiteiten van Glasgow, Lausanne, Straatsburg en Lyon; ridder in de orde van de Nederlandsche Leeuw (sept. 1928) en Commandeur inde Orde van Oranje Nassau (sept. 1946).



Prof. Boeke overleed op 12 september 1956 te Bandung, waar hij naar toe was getrokken om getuige te zijn van de promotie in de medicijnen van een van zijn zoons. Met vreugde zal hij stellig enkele dagen voor zijn dood de plechtigheid hebben meebeleefd waarmede de geneeskundige faculteit te Djakarta de eerste rector van de Geneeskundige Hoogeschool te Batavia eerde.



Dr Boeke was eerste biologisch assistent aan het Rijksinstituut voor het Onderzoek der Zee, toen de Minister van Kolonin besloot op advies van het toenmalig College voor de Zeevisscherijen hem naar Curacao te zenden. Hij scheepte zich op 28 december 1904 in en keerde op 2 december van het volgende jaar in Nederland terug.



Op 25 februari 1905 kwam hij (via Suriname) in Willemstad aan, waar hem de krijgsraadzaal in Fort Amsterdam als laborato-








Nederlands West-Indische Gids

P.W.H


nl





Bij het overlijden van Prof. Dr. J. Boeke


BIJ HET OVERLIJDEN VAN PROF. DR J. BOEKE 3 rium werd afgestaan. Van hieruit bezocht hij Aruba (27 juni-3 juli, 29 juli-6 aug.), Bonaire (5-14 juli), St. Martin (14 aug., 31 aug.-13 sept.,) St. Eustatius (15-23 aug., 14-15 sept.) en Saba (23-31 aug.). Waar dit kon, ging hij er zelf op uit om, volgens de wijze des lands, op verschillende visgronden materiaal te verzamelen. Het resultaat was dan ook dat hij een collectie vissen bijeenbracht van een rijkdom welke tot op heden elke andere verzameling van de Nederlandse Antillen verre overtreft. De wetenschappelijke bewerking hiervan van dr Metzelaar (1919) vermeldt niet minder dan 337 soorten! Boeke beschrijft in zijn i?a/>^or/ ook uitvoerig hoe de vissen gevangen worden, waarbij niet alleen de boten en het vistuig ter sprake komen, maar ook de economische zijde van het onderwerp in verband met de sociale toestanden op de eilanden wordt belicht. Ter vergelijking bespreekt hij ook de visserij in andere Carabische wateren, zoals hij die kende uit publicaties, gesprekken met deskundigen en eigen waarnemingen op Trinidad (21 -27 jan.) en Barbados (28 jan.-13 febr.), in Venezuela (22 febr.).



Florida en van de noordkust van de Golf van Mexico (8-19 mei).



Aparte hoofdstukken wijdt hij aan schildpaddenteelt, oestercultuur, sponzen en sponzenteelt, pareloesters, kreeftenteelt en krabbenvangst.



Boeke's rapport is nog steeds verreweg het belangrijkste wat er over de visserij is geschreven, en het zou zeker gewenst zijn dat een ieder die zich geroepen voelt, zijn licht over Nederlands-Antilliaanse visserij aangelegenheden te laten schijnen, zich de aangename moeite van het bestuderen hiervan zou willen getroosten, teneinde zich op de hoogte te stellen van wat er in het jaar 1905 op dit gebied te zeggen viel.



Zoals zovelen die op de Nederlandse Antillen werkzaam zijn geweest, behield prof. Boeke in zijn verdere leven een grote belangstelling voor land en bewoners van deze eilanden. Het is dan ook te begrijpen dat toen dr H. D. Benjamins plannen maakte voor het oprichten van een tijdschrift over De West prof. Boeke werd gevraagd om Curacao in de redactie te willen vertegenwoordigen.



Al voerde zijn loopbaan hem ook naar gebieden die weinig te maken hadden met de Antillen en Suriname, zijn bezadigd oordeel van een critisch beschouwer-op-afstand was steeds waard te worden gehoord.








Nederlands West-Indische Gids

P.W.H


nl





Bij het overlijden van Prof. Dr. J. Boeke


4 BIJ HET OVERLIJDEN VAN PROF. DR J. BOEKE De Redactie blijft prof. Boeke dankbaar voor alles wat hij De West heeft gegeven, als onderzoeker en rapporteur op visserijgebied, als oprichter van De West-Indische Gids, en als redacteur van dit tijdschrift. Hij ruste in vrede.



GESCHRIFTEN MET BETREKKING TOT PROF. DR J. BOEKE S WERK OP DE NEDERLANDSE ANTILLEN Iets over de visscherij op Cura9ao. Neer/awdia 9, 1905, Cura?ao-nummerp. 142-146, fig. 31-32.



Iets over de visscherij in West-Indi. Bu//Wjk no 5J, MaafccAa/>i/ ter Bevordering uaw Ae/ Na/wttrAwndig OtirferzoeA der iVeder/andscAe ATo/owiM, 1906, 28 pp. Lezing op de vergadering van 26 mei 1906, zie: ATo/w/en, p. 21.



6e/re//ende een uooy/o^tg' owrfer^oeA naar den foes/ana" wan de y en de /ndusfrie uan Zee^-O(iucte t de /fo/owte Cwraf ao, ingevolge het Ministerieel Besluit d.d. 22 November 1904 uitgebracht... ersfe Gedee/te. 's-Gravenhage, 1907, iv + 201 pp., 8 platen en 7 uitvouwbare kaarten buiten de tekst.



Iets over de visscherij op Bonaire. NeeWandia jj, 1907, Bonaire-nummer p. 206-207.



In: Overzicht, aangevend in hoeverre in de kolonie Curacao sinds het jaar 1903 gevolg is verleend aan verschillende wenken op landbouwkundig en economisch gebied.. ATo/ontaa/ Fers/ag 19/5 III. Cwrafao, Bi;7age Z), p. 4_11. Reisverslag, sponzen teelt, schildpadteelt, pareloesters, kreeftenteelt, verduurzamen van vis, en fcredetverscnaing, op p. 4-7".



Visscherij-bedrijf op de Ned. W.I. Eilanden. cvc/o/>die van A/eaerandsc/i Wes<-/ndt (1914-1917), 1916, p. 718-721. /?a/)por/ 6e/y//ede .... de FisscAeri; .... in de /iTo/onie Cttrafao ....



Tweede Gedee//e. 's-Gravenhage, 1919, xxxiv + 351 pp., 69figg. Van de hand van Boeke zijn slechts de bladz. iii-xxxiv (Inleiding. De marine fauna der kolonie Curacao. Algemeene beschouwingen.) Dit deel bevat verder een _Report on the Fishes" van J. Metzelaar (p. 1-179), een beschrijving van de _Stalk-eyed Crustaceans of the Dutch West Indies" door Mary J. Rathbun (p. 317-349), en een klein stukje over _Isopod Crustaceans of the Dutch West Indies" van Harriet Richardson (p. 350).



De eilanden der Kolonie Curacao in hunne verhouding tot hunne omgeving. H^.7. Gids j, Deel j, 1919, p. 132-141.



Max Weber : Bespreking van het Rapport betreffende .... de Visscherij .... in de Kolonie Curacao, door J. Boeke. H^./.Gids 3, 1921, p. 215-217.



Naschrift bij: P. A. Euwens, De paarlvisscherij bij het eiland Margarita. W./.Gids 4, 1923, p. 529-532.



Eenige opmerkingen over de visscherij, naar aanleiding van het Rapport Welvaartsplan Nederlandsche Antillen 1946. W./.Gids 29, 1948, p. 65-70.



Redactie: Bij het afscheid van Prof. dr J. Boeke als redacteur. W.7.



Gids jj, 1950, p. 1-2.



P.W.H.








Nederlands West-Indische Gids

P.W.H


nl
Zaneveld, J.S.


Enige Algemeen voorkomende zeevissen in de Nederlandsche Antillen.



ENIGE ALGEMEEN VOORKOMENDE ZEEVISSEN IN DE NEDERLANDSE ANTILLEN il?- V. DOOR -" J. S. Zaneveld i) De liefde tot de zee en tot de vissen zit de bewoners van de Nederlandse Antillen in het bloed. Wordt van alle visgerechten de _sopie di plaja" niet het allermeest op prijs gesteld? een vissoep, die bij voorkeur aan het strand moet worden klaargemaakt en gegeten. _Levert de jagt, door gebrek aan wild, naauwelijks de geringste uitspanning, en volstrekt geen voordeel op, rijk en winstgevende is daarentegen de visscherij, welke, door de verscheidenheid en edelsoortigheid van visch, een voornaam middel van bestaan oplevert" schreef reeds in 1836 M. D. Teenstra in zijn bekend werkje over .De A^eierZan^scAe Wesrf-/discfo itt/aw^ew (blz. 265). Ook thans nog vormt de visserij voor een bepaalde groep van de bevolking een middel van bestaan en voor een andere groep een middel tot ontspanning.



Om aan de belangstelling van natuurliefhebbers, in het bijzonder ook van de toeristen, tegemoet te komen, werd enkele maanden geleden, op initiatief van _The Netherlands West-Indies Tourist Committee" en met medewerking van de _Natuurwetenschappelijke Studiekring voor Suriname en de Nederlandse Antillen", door de _Caribou Press" een klein boekje uitgegeven, getiteld: Zfrnfc awd FisA o/ 2/je A^dAer/aw^s /lt/es 2). Een tweei) Publicatie van het _Carabisch Marien-Biologisch Instituut" (Carmabi) te Curacao. *) Samengesteld door Henry H. Collins Jr., K. H. Voous (voor wat de vogels betreft) en J. S. Zaneveld (wat de vissen aangaat); Caribou Press, Bronxville, N.Y., U.S.A., augustus 1956; 20 bladz. met vele afbeeldingen w.o. vier bladz. met gekleurde en n bladz. met ongekleurde afbeeldingen van vissen, welke onder leiding van dr Zaneveld door M. van Boordt te Amsterdam zijn vervaardigd, en zes kleurenplaten van de hand van H. J. Slijper uit )e 7og-e/s uaw rf










Nederlands West-Indische Gids

Zaneveld, J.S.


nl
Zaneveld, J.S.


Enige Algemeen voorkomende zeevissen in de Nederlandsche Antillen.



6 J. S. ZANEVELD tal platen uit dit werkje moge in dit artikel wat uitvoeriger worden toegelicht.



Tekst en afbeeldingen van dit artikel mogen tevens beschouwd worden als een voorloper van een uitgebreid boek over Z)e Fissen van aV A^eier/ana'se ^nit/Zen, dat hopenlijk binnen niet al te lange tijd in de serie handboekjes over de dierenwereld van de Nederlandse Antillen zal kunnen verschijnen *).



Het aantal vissoorten rondom de Nederlandse Antillen is zeer groot. Tef.nstra (1836) vermeldt er nog slechts 43; G. J. Simons in zijn itescArt/wng van Ae< /si/and Cwraftt (1868) alleen voor dit eiland 45. J. Metzelaar komt in zijn _Report on the Fishes" (1919) al tot 337 verschillende soorten, door J. Boeke in 1905 verzameld. Aangenomen mag worden dat dit aantal in werkelijkheid nog aanzienlijk groter is, gezien het materiaal, dat door C. J. van der Horst in 1922 (bewerkt door Metzelaar, 1922), door P. Wagenaar Hummelinck in 1949 en 1955, en door J. S.



Zaneveld in 1954 en 1955 is bijeengebracht. Het in 1954 en 1955 verzamelde materiaal wordt thans in het _Rijksmuseum van Natuurlijke Historie" te Leiden bewerkt. De resultaten van dit onderzoek zullen de noodzakelijke basis vormen van al het verdere wetenschappelijke onderzoekingswerk, dat met betrekking tot de vissen en de visserij rond de Nederlandse Antillen op het _Caraib/sdz MarJea-.BitfJcg'isd las&Juuf" te Cu/af.a.e> .zaJ worden verricht. .....-. .^._;...-.^ -OVERZICHT --__.- !'?"^Ji-;: _*__*_ -; Alle in dit artikel beschreven en afgebeelde vissoorten behoren tot de grote groep van de echte Beenvissen (TeVeosfet) die, tegenover de Kraakbeenvissen (.E/asmofcrancAu), waartoe o.a. de haaien en roggen behoren, o.m. gekenmerkt zijn door het bezit van een geheel benig skelet, dunvliezige vinnen die gesteund worden door een groot aantal beenstukjes waarop de vinstralen staan ingeplant, en een wervelkolom welke zich niet in de staart voortzet.



Zij worden geklassificeerd in de volgende Orden en Families: Haringachtigen (Soft-rayed Fishes) Orde Isospondyli Tarpons (Tarpons) Familie A/ega/o/>da Fig. 18 Zilverharingen (Bonefishes) Familie /)<6uitdo Fig. 19 Aal- of Palingachtigen (Eels) Orde Apodes Murenen of Moeralen (Morays) Familie A/urom<fei Fig. 13 i) Deze serie verschijnt onder redactie van dr P. Wagenaar Hummelinck, met Nederlandse en Engelse tekst, onder de naam Fawwa Nederlandse /4ttti//en. Het eerste deel hiervan was het werkje van dr Voous over De Koge/s van de ATeder7awd.se /inft/fen, 1955.










Nederlands West-Indische Gids

Zaneveld, J.S.


nl
Zaneveld, J.S.


Enige Algemeen voorkomende zeevissen in de Nederlandsche Antillen.



ZEEVISSEN IN DE NEDERLANDSE ANTILLEN Geepachtigen (Synentognathus Fishes) Gepen (Needle Fishes) Halfsnavels (Halfbeaks) Vliegende Vissen (Flying Fishes) Baars- en Makreelachtigen (Perches, Basses and Mackerels) Harders (Mullets) Barrakoeda's (Barracudas) Makrelen (Mackerels) Zwaardvissen (Swordfishes) Goudmakrelen (Dolphins) Horsmakrelen (Jacks) Sproetel- of Evertsenbaarzen (Sea Basses and Groupers) Zeebaarzen (Snappers) Pantserwangen (Mail-cheeked Fishes) Ponen (Sea Robins) Orde Synentognathi Familie B/om'da< Familie Wrmi>amAt<ia Familie .CrocoWiiia* Orde Percomorphi Familie Afwgtfo&M Familie 5pAyronii&i Familie ScomArido* Familie A'tA'da Familie CoryfAainu&i; Familie Carani<2a Familie 5<rranda Familie Luftam'rfa Orde Cataphracti Familie 7"rg/id<w Fig. 2 Fig. 4 Fig. 3 Fig. 15 Fig. 12 Fig. 7, 16 Fig. 9 Fig. 1 Fig. 8 Fig. 5, 6, 10, 12 Fig. 14, 17 Fig. 11 BESCHRIJVINGEN Haringachtigen zijn zilverschubbige vissen met een langgerekt, zijdelings wat samengedrukt lichaam, waarvan de vinnen nooit harde doornige vinstralen bezitten. De schubben laten bij het aanraken gauw los. De op de platen afgebeelde soorten, die tot de families van de Tarpons en Zilverharingen behoren, zijn te onderscheiden van de overige Haringachtigen doordat zij een goed ontwikkelde zijdestreep hebben.



De Tarpons zijn ten opzichte van de andere op de Nederlandse Antillen voorkomende haringachtigen gekenmerkt door de aanwezigheid van een kinplaat tussen de beide onderhaakshelften, een lange achterste rugvinstraal, zeer grote schubben en een wijde, met spitse tanden bezette bek.



(Cuvier & Valenciennes) Sabel (Papiaments); Tarpon (Engels); Savanilla, Sabal, Saval (Spaans). -Fig. 18.



Deze prachtig zilverglanzende vis, met metaalblauwe rug en zeer grote schubben, kan een lengte bereiken van 2,5 meter en een gewicht van bijna 100 kilogram. Op de kop komen geen schubben voor. De grote bek staat scheef in de kop en de onderkaak steekt voor de bovenkaak uit. De mondspleet reikt tot achter het grote oog. Spitse tanden staan niet alleen op de kaken, maar ook op het verhemelte en op de tong. De buikvinnen staan nog juist voor de rugvin, hetgeen bij de overige Haringachtigen nooit het geval is. De draadvormig verlengde vinstraal van de rugvin schijnt van betekenis te zijn bij het bepalen van de richting waarin de vis, na een van zijn beroemde sprongen boven water te hebben uitgevoerd, weer in het water terugkeert. Dit zou namelijk afhangen van het feit, of de lange vinstraal rechts of links van de rugvin op het lichaam bij het boven water komen blijft plakken. Het zou kunnen zijn, dat de enorme vertikale sprongen worden gemaakt (tot 3 m hoog toe!), om zich aan de aandacht van de ach-










Nederlands West-Indische Gids

Zaneveld, J.S.


nl
Zaneveld, J.S.


Enige Algemeen voorkomende zeevissen in de Nederlandsche Antillen.



0 J, S, ZANEVF.LD tervolgende haaien te onttrekken, doch ook is wel verondersteld, 1st de tarpon zich op deze wijze van _liftende" zuigvissen zou willen ontdoen.



De tarpon is een uitgesproken kustvis, die vaak over grote afstanden de rivieren opzwemt. Dit gebeurt vooral bij het achtervolgen van grote scholen vis, die hij baaien of riviermondingen in tracht te jagen. In de kuststreken ook worden de eitjes in zeer grote aantallen afgezet; bij eea 70 kg zware vis waren dit er wel 12 miioen! De larven van Tarpons en Zilverharingen maken, net als die van de zoetwater-alen, een gedaanteverwisseling door. Zij zijn aanvankelijk lintvormig en doorzichtig, waarbij ze zich onderscheiden van de lintaaltjes van de alen door de aanwezigheid van een goed-ontwikkelde, gevorkte staart. De volwassen larven komen de rivieren op. Tarpons van een jaar oud werden meermalen in binnenbaaien, brakwaterpoeltjes en der^lijke aangetroffen.



Sportvissers maken gaarne jacht op tarpon, omdat het zeer veel behendigheid, geduld en kracht vereist om de eenmaal aan de haak vastzittende, maar krachtig tegenspartelende vis binnenboord te krijgen.-De tarpon wordt weinig gegeten. Er zitten namelijk talrijke graten in het vJees en het vetgehalte is laag. De Indianen in Midden-Amerika beschouwen het vlees echter als een lekkernij. Van de grote schubben worden wel souvenirs gemaakt. De naam tarpon is waarschijnlijk van Indiaanse oorsprong; hij werd reeds in 1675 door de wereldreiziger Dampier gebruikt.



De Zilverharingen missen, in tegenstelling tot de Tarpons, de kinplaat, terwijl de laatste rugvinstraal niet verlengd is, er veel kleinere schubben zijn en er een betrekkelijk kleine bek is, die enigszins onder de snuitpunt is geplaatst.



>k//>s (Linn) Tienpond, Banana, Tienponni, Hermaanchi, Warachi (Pap.); Bonefish (Eng.); Macabi (Sp.). -Fig. 19.



Deze zilverglanzende spoelvormige vis is op de rug groen getint, een kleur die ook de vinnen bezitten. Een volwassen dier weegt gemiddeld 2,5 kg-Het voedsel bestaat uit krabben, garnalen en kreeftjes, die tijdens de vloed in ondiep water op een zandige bodem gezocht worden. Dat de vis zich aldus voedt, volgt trouwens uit de plaatsing van de bek.-Jonge dieren zwemmen in grote scholen; de volwassen dieren kunnen ook in grote scholen leven of ze zijn solitair. De larven bezitten een diepgevorkte staart, 's Avonds worden ze vaak in de Westindische havens aangetroffen. y4/&uJa im/es komt in alle tropische zeen voor. Rondom de Nederlands-Antilliaanse eilanden is hij niet zeer algemeen.



Het vlees van de tienpond is goed eetbaar, maar zeer gratig.



De Aal- of Palingachtigen zijn aan hun lichaamsvorm gemakkelijk te herkennen: gladde, rolronde tot platte vissen met een slangachtig uiterlijk, waarvan de rug-, staart- en aarsvin, meestal tot n doorlopende vin verenigd, het grootste deel van het lichaam omgeven. Bovendien ontbreken de buikvinnen, zijn er geen uitwendige kieuwdeksels en zeer kleine of geheel geen schubben.



Van deze merkwaardige groep, die rond de Antillen verschillende vertegenwoordigers telt waarvan nog veel te vertellen zou zijn, vindt men










Nederlands West-Indische Gids

Zaneveld, J.S.


nl
Zaneveld, J.S.


Enige Algemeen voorkomende zeevissen in de Nederlandsche Antillen.



ZEEVISSEN IN DE NEDERLANDSE ANTILLEN 9 hier slechts n soort afgebeeld, behorende tot de familie der Mu renen of Moeralen. De dieren van deze groep missen ook de borstvinnen en kunnen dus gemakkelijk voor zeeslangen worden aangezien.



/ne&rts Ranzani Colebra, Culebra Berde (Pap.); Groene Zeeslang (Ned.); Green Moray (Eng.); Morena (Sp.). -Fig. 13.



De op de plaat afgebeelde murene, die 1,5 m lang kan worden en zo dik als de dij van een volwassen mens, schijnt glanzend groen te zijn. De werkelijke kleur van de huid evenwel is bleek-blauw en het slijm, dat die huid bedekt, is geel! De kombinatie van beide tinten echter doet zich aan het menselijk oog voor als groen. De vin langs het lichaam heeft een enigszins donkerder rand. Ondanks het uiterlijk en de Nederlandse en Papiamentse namen, is de colebra berde geen slang, maar een vis. Een vis heeft n.l. kieuwen; een slang ademt met behulp van longen.



Het dier is zeer vraatzuchtig: dringt het in een kanaster (een soort visfuik) binnen, dan worden alle vissen daaruit opgegeten. Wanneer de colebra berde met een lijn gevangen wordt, is hij in staat door geforceerde kronkelingen knopen in de lijn te maken. Toch blijkt het mogelijk moeralen te dresseren; in een opstel in de Zoo/ogis/ van 1876 wordt beschreven hoe een dier grote aanhankelijkheid betoonde ten opzichte van zijn eigenaar! In de bek van de murenen staat een groot aantal spitse tandjes, zowel op de kaken als op het verhemelte. Hiermede kunnen lelijke wonden worden toegebracht. Giftig is de beet echter niet. Deze soort komt in de Nederlandse Antillen veel voor, zowel langs de kusten als op diepten van zestig meter.



De vis wordt alleen gegeten, nadat de huid met zand volkomen schoon geschuurd is, zodat de groene kleur niet meer te zien is. Vooral op de Bermuda Eilanden wordt dit veel gedaan. Het vlees heeft een uitstekende smaak en er zijn weinig graten.



De Geepachtigen van de Nederlands-Antilliaanse wateren behoren tot drie families, welke aan de vorm van de bek gemakkelijk te onderscheiden zijn. Het zijn alle uitstekende voedselvissen, die zich in de bovenste waterlagen ophouden. Dat het onderste deel van de gevorkte staartvin groter is dan het bovenste deel, staat met deze levenswijze in verband; mede daardoor kunnen vliegende vissen uit het water omhoog komen.



De drie families zijn als volgt aan de vorm van de bek gemakkelijk te onderscheiden: a. Gepen hebben een snavelvormige bek met een sterk verlengde boven- n onderkaak; 6. Halfsnavels hebben een kleine bek, waarvan alleen de onderkaak sterk verlengd is; e. Vliegende Vissen hebben een kleine bek, waarvan geen der kaken sterk verlengd is; het lichaam is minder slank maar daarentegen zijn de borstvinnen vleugelachtig vergroot. acs (Lacpde) Gepie (Pap.); Geep (Ned.); Needlefish, Gar (Eng.); Agujon (Sp.). Fig. 2.



Een zilverglanzende vis die meer dan 1 m lang kan worden, met een blauwachtig-groene rug en een snavelvormig verlengde boven- en onderkaak, waarin twee rijen spitse tanden staan. De rug- en aarsvinnen zijn tamelijk lang en staan ver naar achteren tegenover elkaar op het lichaam










Nederlands West-Indische Gids

Zaneveld, J.S.


nl
Zaneveld, J.S.


Enige Algemeen voorkomende zeevissen in de Nederlandsche Antillen.



10 J. S. ZANEVELD ingeplant. De buikvinnen staan onder het lichaam achter het midden daarvan; ze zijn dus buikstandig. De ogen zijn in verhouding tot de kop zeer groot.



Ondanks het langgerekte lichaam zijn gepen niet lenig; zij bewegen zich dan ook niet door aalachtige kronkelingen voort, maar door het snel heen en weer bewegen van de staart. Dit kan zo krachtig geschieden, dat ze soms uit het water te voorschijn komen en een korte afstand boven het wateroppervlak door de lucht afleggen. Vallen ze terug in het water, dan weten ze zich daaruit door zeer krachtige slagen met de staart weer op te heffen. Gepen leven in grote scholen. Ze planten zich voort in de ondiepe kustwateren, waar de eitjes tegen zeewieren worden afgezet. Bij de ontwikkeling van de larven blijkt de onderkaak het eerst volledig te gaan uitgroeien. Een merkwaardigheid is nog, dat alle graten een groene kleur bezitten, die ook na koken niet verdwijnt. Met het al of niet eetbaar zijn heeft deze kleur niets uitstaande, want gepen zijn zeer smakelijk.



wm'/aseta/tts (Ranzani) Balao di Flambeeuw (Pap.); Halfbek, Bastaardgeep (Ned.); Halfbeak (Eng.); Agujeta (Sp.). Fig. 4.



Halfsnavels hebben een minder langgerekt lichaam dan Gepen. De romp is korter en stijver waardoor ze dan ook veel minder bewegelijk zijn.



De vis is zwak zilverglanzend met een donkergroene tot bruine rug. Op de zijden is een helder schijnende zilveren band te zien. De gemiddelde lengte is 30 cm.



Halfbekken zijn echte oppervlaktevissen die, behalve van plankton, ook van vergane dieren- en plantenresten leven. Zij zwemmen in zeer grote scholen en worden 's nachts met een lamp gevangen, wat mogelijk is omdat zij door het licht worden aangetrokken. Zij worden veel gegeten.



a//tms (Gnther) Fleerchi (Pap.); Vliegende Vis (Ned.); Four-winged Flying Fish (Eng.); Pez Volador (Sp.). Fig. 3.



Een gemiddeld 25 cm lange vis met een spoelvormig lichaam en een stompe kop; van onder zilverkleurig, de rugzijde en de bovenzijden groenachtig. De borstvinnen zijn sterk ontwikkeld; zij hebben een groenachtige tint en vertonen een typisch patroon van afwisselend zwarte lijnen en doorzichtige strepen. Bij sommige soorten zijn ook de buikvinnen sterk vergroot, zodat deze bij het zweven boven het wateroppervlak aan het biplane vliegtuigtype doen denken. Van de gevorkte staartvin is de onderste lob het grootst; deze speelt bij het boven water komen een belangrijke rol.



Men is het er thans over eens, dat bij Vliegende Vissen niet van vliegen, maar van zweven gesproken moet worden. Bij het boven water komen gaat de vliegende vis als volgt te werk: de staart wordt zeer krachtig heen en weer bewogen, terwijl de borst- en buikvinnen opgevouwen tegen het lichaam liggen. De vis zwemt daarbij zeer snel naar de oppervlakte en schiet onder een scherpe hoek boven water uit. Op dat ogenblik worden de borstvinnen uitgespreid. De onderste staartlob blijft nog enige tijd in aanraking met het wateroppervlak, zodat de staart tot op het laatste ogenblik krachtig heen en weer bewogen kan worden. Dit is bij kalme zee










Nederlands West-Indische Gids

Zaneveld, J.S.


nl
Zaneveld, J.S.


Enige Algemeen voorkomende zeevissen in de Nederlandsche Antillen.



ZEEVISSEN IN DE NEDERLANDSE ANTILLEN 11 duidelijk te zien aan het achterblijvende, zig-zag-vormige spoor. Men vergelijkt deze beweging wel met het _taxin" van vliegtuigen. Als de borstvinnen eenmaal zijn uitgespreid, worden door de _tweedekkers" ook de buikvinnen uitgespreid. Geen van deze vinnen voert evenwel een roeiende beweging uit; vliegspieren ontbreken trouwens. De staartvin wordt tijdens de vlucht stil gehouden. Zodra het dier gaat dalen, begint, bij het aanraken van het wateroppervlak, de staart opnieuw heen en weer te slaan. Zo is het mogelijk een vliegende vis enige malen achtereen het water te zien raken tijdens de vlucht. De afstand, die boven water wordt afgelegd en die natuurlijk sterk afhangt van de windsnelheid ter plaatse, bedraagt meestal niet meer dan 100 meter.



Vliegende vissen leven in zeer grote scholen. Het zijn uitstekende voedsel vissen.



De orde der Baars- en Makreelachtigen omvat de meeste van de tegenwoordig levende vissoorten. Het zijn Stekelvinnigen, hetgeen betekent dat de voorste stralen van de rug- en aarsvin hard en scherp zijn. De buikvinnen liggen meestal ver naar voren en wel recht onder de borstvinnen of zelfs nog iets daarvoor. Ze zijn dus respectievelijk borststandig en keelstandig. Bij de hier genoemde Harders en Barrakoeda's zijn ze echter buikstandig. iV cfma (Cuvier & Valenciennes) Aaldoe (Pap.); Harder (Ned.); White Mullet (Eng.); Liza Blanco (Sp.). Fig. 15.



Enigszins plomp gebouwde vissen met een stompe kop, ten hoogste 60 cm lang. Lichaam en kop zijn bedekt met stevige grote schubben. De vis is zilverglanzend met geelbruin getinte vinnen. Onder water zijn op de zijden horizontale rijen van vierkante, groenachtig gekleurde vlekken te zien. De rugvin bestaat uit een voorste stekelstralig deel en een daarvan gescheiden achterste weekstralig deel. De kleine, ongeveer driehoekige bek met horizontale mondspleet bevindt zich aan het einde van de kop en bezit kleine tandjes.



Harders voeden zich met de organische bestanddelen uit modder, hetgeen betekent dat ze zeer veel modder moeten eten voordat ze verzadigd zijn. De onverteerbare delen worden weer uitgespuwd. De lengte van de dunne darm wordt groter naarmate de vis ouder wordt. Dit houdt verband met het feit, dat jonge harders van dierlijk voedsel leven, terwijl ze bij het ouder worden tot een vegetarische levenswijze overgaan. Harders zwemmen in scholen, die in de paaitijd uit 20 tot 30 exemplaren bestaan, en ze hebben de neiging bij gevaar uit het water te springen. Zij komen vrij algemeen voor, ook in de binnenbaaien. Het is mogelijk ze met de lijn te vangen, indien brood als aas wordt gebruikt. Het vlees smaakt zeer goed.



arracwrfa (Shaw) Pikoeda, Pikoe (op Bonaire), Pikoeditoe, Piklri (op Aruba) (Pap.); Zeetijger, Zeesnoek, Barrakoeda (Ned.); Great Barracuda (Eng.); Picuda (Sp.). -Fig. 20.



Barrakoeda's zijn grote roofvissen die, wat uiterlijk betreft, zeer veel gelijken op de snoek uit de Nederlandse wateren; ze worden evenwel door de dierkundigen in een geheel andere diergroep geplaatst. Het lichaam is langgerekt, enigszins pijlvormig en wordt tot 3 m lang. Het dier heeft een










Nederlands West-Indische Gids

Zaneveld, J.S.


nl
Zaneveld, J.S.


Enige Algemeen voorkomende zeevissen in de Nederlandsche Antillen.



12 J. S. ZANEVELD diep ingesneden bek en een vr de bovenkaak uitstekende onderkaak.



In de bek staan enkele rijen zeer spitse en krachtige tanden, die ongelijk van grootte zijn; in de onderkaak staan meestal twee grote hoektanden.



De barrakoeda is een zilverglanzende vis met kleine schubben, die op de kop en de bovenzijde van het lichaam donkerblauw tot olijfgroen gekleurd is. Langs de zijden komen onregelmatig gevormde donkere vlekken voor, die tot strepen worden als de vis op buit loert.



Jonge dieren zwemmen in kleine scholen. De volwassen barrakoeda's zijn solitaire dieren, die geen soortgenoot in hun territorium dulden. De prooi bestaat uit kleine visjes, die stilstaand beloerd worden en waarop hij dan pijlsnel afschiet. Er wordt wel beweerd, dat een barrakoeda een school kleine vissen bewaakt en deze beschouwt als voedselbron, waaruit hij zijn honger kan stillen. Barrakoeda's houden zich gaarne tussen de wortels van mangrovebomen op.



Sommige mensen in de tropen hebben meer angst voor barrakoeda's dan voor haaien: Haaien laten zich namelijk verjagen door in het water flink beweging te maken, terwijl een barrrakoeda daar juist door zou worden aangelokt. Ook op blinkende voorwerpen zou een barrakoeda af komen; het is daarom beter geen blinkende armbanden of halskettinkjes bij het zwemmen aan te houden. Barrakoeda's zijn zeer goed eetbaar, maar het vlees bederft zeer snel. De naam barracuda is waarschijnlijk van Indiaanse oorsprong. Pikoeditoe betekent Jonge snoek; Pikoeda wil zeggen: Pasop! N.B. De afbeelding mist het stekelstralige deel van de rugvin en de tanden in de bek.



Makrelen zijn snelle gestroomlijnde zwemmers, die dadelijk te herkennen zijn aan de losse vinnetjes (eigenlijk vinstralen) die zowel achter de rug- als de aarsvin staan. Deze vinnetjes kunnen in een groeve van de rug worden opgeborgen. Het stekelstralige en weekstralige deel van de rugvin staat bijna tegen elkaar aan. Het zijn uitstekende voedselvissen waarop hengelaars gaarne jacht maken, omdat ze krachtige weerstand bieden bij het binnenboord halen.



so/awrfn (Cuvier & Valenciennes) Moela, Moelato (op Bonaire) (Pap.); Moelatvis (Ned.); Wahoo (Eng.); Peto (Sp.).-Fig. 16.



Een vrij grote, tot 1,5 m lange, metaalglanzende vis met zeer spitse kop. De zijden zijn zilvergrijs en de rug is staalblauw. Van de rug lopen talrijke vertikale banden van dezelfde kleur tot iets onder de zijdestreep.



Het stekelstratige deel van de rugvin is vrij lang en staat bij de moela niet vlak tegen het weekstralige deel aan. Dat weekstralige deel ligt tegenover de aarsvin en is ongeveer even groot.



De tanden in de bek staan dicht op elkaar en zijn aan hun rand gezaagd.



De moela is dan ook een echte roofvis, die vissen en inktvissen achtervolgt. Hierbij maakt hij bij kalme zee wel sprongen van enkele meters boven het wateroppervlak. De moela is een zeer gezochte voedselvis, die in alle tropische zeen voorkomt.



Scomfororaorws rega/ts (Bloch) Moelatoe (Pap.); Spaanse Makreel (Ned.); Spanish Mackerel (Bovenw. Kil.), Cero, Painted Mackerel (Eng.); Sierra Pintada (Sp.). Fig. 7.










Nederlands West-Indische Gids

Zaneveld, J.S.


nl
Zaneveld, J.S.


Enige Algemeen voorkomende zeevissen in de Nederlandsche Antillen.



ZEEVISSEN IN DE NEDERLANDSE ANTILLEN 13 Een prachtige, op rug en kop metaalblauw gekleurde vis, die op de zilverglanzende zijden een drietal rijen goudbruine vlekken vertoont. Het stekelstralige deel van de rugvin is donkerbruin gekleurd en vrij laag.



Het weekstralige deel staat hier vrij dicht tegen aan, juist boven de aarsvin. Achter beide vinnen staan 7-10 losse vinnetjes.



De spaanse makreel zwemt in kleine scholen aan de oppervlakte, waar hij zich voedt met verschillende kleine vissoorten. Jonge en volwassen dieren worden nooit samen in dezelfde school aangetroffen. Het vlees is zeer smakelijk, vrij stevig en wit van kleur, zodat spaanse makrelen overal van grote economische waarde zijn.



Zwaardvissen behoren tot de grootste beenvissen die thans op aarde voorkomen. Zij kunnen een lengte van vier meter bereiken. Het zogenaamde zwaard is gevormd door de bovenkaaksbeenderen, het tussenkaaksbeen, het ploegschaarbeen en het zeef been; tezamen vormen zij een zo stevig beenstuk, dat het dier daarmede wanden van schepen kan doorboren. De lengte van het zwaard bedraagt ongeveer n-derde van de lichaamslengte. In de bek ontbreken de tanden. De mondspleet reikt tot achter de ogen, zodat de bek wijd geopend kan worden. Het weekstralig deel van de rugvin is zeer klein en vlak bij de staartwortel ingeplant. Aan de tegenovergestelde zijde van het lichaam bevindt zich vlak achter de aarsvin een tweede evengroot vinnetje. Het voedsel bestaat voornamelijk uit gepen en makreelachtigen. s g/a^tws Linn Balao (Pap.); Zwaardvis (Ned.); Swordfish, Broadbill (Eng.); Espado Emperador (Sp.). Fig. 9.



Een blauwgrijze vis met een purper-achtig getinte rug en een witte buik.



Schubben ontbreken. Bij jonge dieren is er aanvankelijk n rugvin en n aarsvin, doch bij het ouder worden verdwijnt van beide het middelste deel. Bij het zwemmen steekt het grote, puntige stekelstralige deel van de rugvin boven water uit, evenals de bovenste staartlob. De zwaardvis wordt daarom wel voor een haai gehouden.



De zwaardvis gaat alleen op jacht. Onzichtbaar weet hij een school vissen te naderen en duikt in het midden daarvan dan plotseling op. Door links en rechts met het _zwaard" om zich heen te slaan, doodt hij de prooi. Uit de eitjes, die in de oppervlakkige waterlagen worden afgezet, ontwikkelen zich reeds na 21/2 dag larven, die in het geheel niet op het volwassen dier lijken. De larven werden vroeger dan ook als een afzonderlijke vissoort beschreven.



Daar het vlees van de zwaardvis als een grote delicatesse wordt beschouwd, wordt er veel jacht op het dier gemaakt. Het is evenwel een van de moeilijkste vissen en tevens een van de gevaarlijkste om aan boord te krijgen. Zwaardvissen zijn al zo lang de mens de zeen bevaart, berucht.



In vele reisverhaleij is te lezen over gevechten tussen walvissen en zwaardvissen of over een boot, die met het zwaard doorboord werd. In de laatste jaren zijn er foto's waarop men zien kan, dat deze verhalen inderdaad waarheid kunnen bevatten.



N.B. De kleine tweede rug- en aarsvin zijn op de afbeelding niet te zien.



Goudmakrelen zijngrote, prachtig gekleurde vissen met een zeer typerend uiterlijk. De kop is buitengewoon groot en het lichaam loopt snel










Nederlands West-Indische Gids

Zaneveld, J.S.


nl
Zaneveld, J.S.


Enige Algemeen voorkomende zeevissen in de Nederlandsche Antillen.



14 J. S. ZANEVELD tapsgewijze toe. De lange rugvin begint reeds op de kop en eindigt op de wortel van de staart. De staartvin is diep gevorkt en heeft zeer puntige lobben. De borstvinnen zijn klein en sikkelvormig; de buikvinnen kunnen in een plooi van de huid opgevouwen worden. In de grote bek, waarvan de mondspleet tot voorbij de ogen reikt, staan de puntige tanden niet alleen op de kaken, maar ook op het verhemelte en op de tong.



/'^>/>wrws Linn Dradoe, Dolphin (Pap.); Goudmakreel, Dolfijnvis (Ned.); Dolphin (Eng.); Dorado de Altura (Sp.).-Fig. 1.



Tijdens hun leven schitterend groen-blauw gekleurde vissen met zilverwitte zijden en purperen en goudglanzende vlekken. De rugvin is purperblauw met witte dwarsstrepen; de staartvin is goudgeel, en de overige vinnen hebben een blauwige tint. Na hun dood worden de dradoe's bruin-olijfkleurig, terwijl dan het gehele lichaam met een gouden waas is overtrokken. De volwassen dieren hebben op het voorhoofd een benige kam, die bij het ouder worden steeds hoger wordt.



Dradoe's behoren tot de snelst zwemmende vissen, die hun prooi (de vliegende vissen) zelfs boven water weten te vangen. Zij komen voor in de diepere delen van de Carabische Zee en zijn verspreid in alle tropische en subtropische zeen.



Vissers bemerken de aanwezigheid van dradoe's door de talrijke makwako's (fregatvogels), die dan in de lucht zijn. Ook de makwako aast op vliegende vissen. De naam dolphin is erg verwarring stichtend, omdat met dolfijn gewoonlijk een tot de zoogdieren behorend walvisachtig dier wordt aangeduid.



De Horsmakrelen verschillen van de echte Makrelen in de volgende opzichten: Het lichaam is meer zijdelings samengedrukt, de bek is kleiner en uitstulpbaar en de schubben zijn uiterst klein, met uitzondering van die, welke op het achterste deel van de zijdestreep liggen. Het stekelstralige deel van de rugvin is korter dan het weekstralige deel. De borstvinnen reiken verder dan het begin van de aarsvin. De staartvin is dieper gevorkt dan die van de Makrelen. "-Se/ar crttmeno/>A//ia/raMS (Bloch) Marsbangoe, Kabejou (Pap.); Marsbanker (Ned.); Goggle-eyed Scad (Eng.); Chicharro (Sp.). Fig. 8.



Een van boven blauw-groene vis met zilverkleurige zijden, waarop roodbruine, onregelmatige vlekken, en met een brede groenachtige band langs de zijdestreep. De ogen zijn groot en hebben een derde ooglid.



Jonge horsmakrelen houden zich gaarne op onder drijvende voorwerpen.



Ook onder kwallen wordt de marsbangoe vaak aangetroffen. De vissen zoeken daar niet alleen bescherming tegen vijanden, doch voornamelijk voedsel. Zelfs worden wel stukken uit de door de mens zo zeer gevreesde tentakels van de kwal gegeten. De marsbangoe leeft in grote scholen in de open zee en is een zeer belangrijke voedselvis.



N.B. Op de plaat zijn de stekelstralige delen van de rugvin en van de aarsvin niet aangegeven. .










Nederlands West-Indische Gids

Zaneveld, J.S.


nl
Zaneveld, J.S.


Enige Algemeen voorkomende zeevissen in de Nederlandsche Antillen.



ZEEVISSEN IN DE NEDERLANDSE ANTILLEN 15 Sproetel- of Evertsenbaarzen zijn grote tot vrij grote zeebaarzen met een schrikaanjagend uiterlijk, dat veroorzaakt wordt door de zeer grote bek met talrijke spitse tanden. Het stekelstralige en weekstralige deel van de rugvin vormt n geheel. De staartvin en de borst vinnen zijn enigszins afgerond aan hun randen. De buikvinnen zijn borststandig. De huid is bedekt met kleine schubjes; deze komen ook op het gehele kieuwdeksel voor, hetgeen bij de andere familie van de Zeebaarzen (Li</iaw/<ic) niet het geval is. Deze vissen zijn meestal roodbruin of grauw gevlekt, waardoor ze een weinig aantrekkelijk voorkomen hebben. De afgeronde vorm van de staartvin wijst er op, dat de Evertsenbaarzen weinig beweeglijke vissen zijn. Ze beloeren de prooi dan ook vanuit een hinderlaag, overvallen hem plotseling en slikken hem in zijn geheel in. Grote zeebaarzen kunnen een lengte van meer dan 2 meter bereiken. Het vlees is zeer smakelijk; hengelaars maken gaarne jacht op deze dieren, omdat het knap werk is, de hevig spartelende vissen aan boord te krijgen.



Ce/>/ta/o/>Ao/s /fows (Linn) Poeroenchi Pretoe (Pap.); Zwarte Sproetelvis (Ned.); Red Butterfish, Coney (Eng.). Fig. 10.



Gemiddeld 25 cm lange zeebaarzen die sterk van kleur kunnen veranderen. Op een ondergrond, die rood, rose-groen, olijf-bruin en chocolade kleurig kan zijn, komen talrijke blauwe, zwarte of witte ronde vlekken voor. Het aantal van deze _sproeten" varieert zeer sterk; mogelijk zijn het lichtgevende orgaantjes.



Deze vis komt tot op grote afstanden buiten de kust voor en wordt opgehaald uit diepten tot 150 m. ca onaci (Poey) Djanpao, Djampao (Pap.); Djanpau (Ned.); Black Grouper (Eng.) Fig. 5.



Een 30 cm lange vis, die van de jacoepepoe te onderscheiden is doordat het deel van de kop tussen de ogen veel breder is. Ook van deze soort zijn de kleuren zeer veranderlijk. De grondkleur is donker olijfgroen, waarop een groot aantal in regelmatige rijen gerangschikte donkere vlekken voorkomen. Er is een kust-vorm, waarvan de donkere vlekken groot en rechthoekig zijn en niet bronskleurig-oranje getint. Bij de diepzee-vorm zijn de vlekken onregelmatig van vorm en bronskleurig-oranje.



De djanpau is een uitstekende voedselvis. De naam djampao is vermoedelijk een verbastering van de in de Golf van Mexico voorkomende _John Paw" s/na/ws (Bloch) Jacoepepoe (Pap.); Jacob Peper (Ned.); Nassau Grouper, Hamlet (Eng.); Cherna (Sp.). Fig. 6.



Een gemiddeld 30 cm lange vis, die te herkennen is aan het weekstralige deel van de rug vin', dat hoger is dan het stekelstralige deel. De tweede stekelstraal van de rugvin is opvallend korter dan de derde, hetgeen bij de nauw verwante Meroe niet het geval is. De hoofdtinten zijn bruin, grijs en donkergroen. Over het lichaam lopen enkele vertikale, donkere banden met lichte vlekken. En donkere band loopt midden over de kop vanaf de snuit tot aan de rugvin en een andere aan weerszijden van de kop door de ogen. Al deze strepen en vlekken kunnen evenwel op een bepaald ogenblik










Nederlands West-Indische Gids

Zaneveld, J.S.


nl
Zaneveld, J.S.


Enige Algemeen voorkomende zeevissen in de Nederlandsche Antillen.



16 J. S. ZANEVELD verdwijnen, zodat de vis dan een gelijkmatige kleur krijgt, hoofdzakelijk bruin met zwarte vlekken.



De jacoepepoe is een zeer gezochte voedselvis. De Papiamentse en Nederlandse namen zouden een verbastering zijn van Jacob Evertsen : een vlootvoogd die een taankleurig, pokdalig gezicht moet hebben gehad, en er dus even onaantrekkelijk uitzag als deze vis.



E^ing^Ae/ws mono (Cuvier & Valenciennes) Meroe (Pap.) ; Red Grouper (Eng.); Mero Pinto (Sp.). Fig. 12.



De meroe is gekenmerkt door de kleine eerste stekelstraal van de rugvin, terwijl de tweede en derde aanzienlijk langer zijn dan de eerste. De staartvin is in tegenstelling tot de jacoepepoe aan het uiteinde recht of zelfs iets naar binnen ingesneden. De vis heeft een enigszins gemarmerd uiterlijk, omdat talrijke onregelmatige lichte vlekken op een rosig-bruine ondergrond voorkomen. Op de staartwortel is een zadelvormige zwarte vlek aanwezig. Gemiddelde lengte ongeveer 30 cm.



Ook de meroe kan snel van kleur veranderen: het ene ogenblik is de vis nog purperkleurig, om het volgende ogenblik volkomen wit te zijn.



Zeebaarzen, die in het Engels de naam Snappers dragen, zijn zijdelings meer afgeplat en hoger dan de reeds behandelde Evertsenbaarzen of Groupers. Het kopprofiel van de punt van de snuit tot aan de eerste rugvin is dan ook beduidend steiler; de snuit is bovendien wat spitser. De staartvin is bij de Snappers altijd enigermate gevorkt. Dit wijst er op, dat de Snappers beweeglijker vissen zijn dan de Groupers. Het zijn geduchte roofvissen. De rood gekleurde soorten komen in diep water voor.



(Bloch) Pargo (Pap.); Red Snapper (Eng.); Pargo (Sp.). Fig. 14.



De tot 90 cm lang wordende JRed Snapper is een van de meest gezochte voedselvissen in de Nederlandse Antillen. De helder rood gekleurde vis wordt bij Aruba veel op de z.g. Pargo-bank gevangen, en bij Curacao in diepe kuilen vr de Noordkust. Omtrent de levenswijze is nog zeer weinig bekend. De eitjes worden waarschijnlijk in diep water afgezet; dat zou de reden zijn, dat ze zich in de diepe kuilen ophouden.



gnsews (Linn) Caranjitoe (Pap.); Gray Snapper (Eng.); Pargo Moreno (Sp.). Fig. 17.



Een groenachtig-grijze vis die tot 9 kg zwaar kan worden. De rugzijde en de kop zijn bruinachtig gekleurd; vandaaruit lopen vijf vertikale banden over het lichaam tot aan de buikzijde.



De vis wordt ook wel Mangrove Snapper genoemd, omdat hij tussen de wortels van de mangrove-bomen leeft. Het is een uitstekende voedselvis.



De vertegenwoordigers van de Orde der Pantserwangen, waartoe de Ponen of Knorhanen en de Zeeschorpioenvissen (o.a. de Brandvis) behoren, zijn gekenmerkt door een sterk-gepantserde kop, die daardoor een hoekig uiterlijk heeft verkregen. Bovendien hebben de kopbeenderen nog vaak stekels.










Nederlands West-Indische Gids

Zaneveld, J.S.


nl
Zaneveld, J.S.


Enige Algemeen voorkomende zeevissen in de Nederlandsche Antillen.



10 12 13










Nederlands West-Indische Gids

Zaneveld, J.S.


nl
Zaneveld, J.S.


Enige Algemeen voorkomende zeevissen in de Nederlandsche Antillen.













Nederlands West-Indische Gids

Zaneveld, J.S.


nl
Zaneveld, J.S.


Enige Algemeen voorkomende zeevissen in de Nederlandsche Antillen.



ZEEVISSEN IN DE NEDERLANDSE ANTILLEN 17 De Ponen behoren tot de meest veelzijdig ontwikkelde vissen, omdat ze niet alleen in staat zijn om te zwemmen, maar ze kunnen, door de borsten buikvinnen nu eens te gebruiken als roeispanen en dan weer als vleugels of poten, ook drijven, zweven en wandelen.



Pnono/MS ^wnc/a/ws (Bloch) Boelado di Binnenwater (Pap.); Gevlekte Poon (Ned.); Spotted Sea Robin (Eng.). Fig. 11.



Dit is een prachtig rose-rood gekleurde vis met een grote kop. De grote borstvinnen zijn grotendeels blauw, alleen langs de achterrand rose.



Vaak zit de vis lange tijd stil op de bodem, met de borstvinnen wijd uitgespreid, waarop dan de daarop voorkomende vijftien tot twintig dwarsbanden goed te zien zijn. De voorste drie vinstralen van de borstvin zijn los en eindigen in tastknopjes. Met deze losse vinstralen wandelen de ponen over de bodem.



De gevlekte poon voedt zich met krabben en kreeftachtige dieren. De vis is zeer goed eetbaar.



SOME WELL-KNOWN MARINE FISHES OF THE NETHERLANDS ANTILLES This paper deals with 20 well-known species of marine fishes of the Netherlands Antilles, figured in the annexed two coloured plates. These plates are the same as reproduced in the booklet on Birds and Ft'sA o/ <Ae A/<?/AeWana"s y4n/t//es, by Henry H. Collins, Jr., K. H. Voous (as regards the birds), and J. S. Zaneveld (fishes), which was published by Caribou Press (Bronxvillc), in co-operation with the Foundation for Scientific Research in Surinam and the Netherlands Antilles (Utrecht). The figures are drawn by M. van Boordt (Amsterdam).



Explanation of coloured plates I and II Plate I 1. Dradoe (Cory^Aaena Ai/)/)-s); 2. Gepie (Sfrong-y/ura aeus); 3. Fleerchi (//jVundicA/Ays a//iMis); 4. Balao di Flambeeuw (//ewi>"a>M/>Ai wniascia<ws); 5. Djanpau (Afycteeo/Jerca owacs); 6. Jacoepepoe (^uje/>A/Ms .s/rja/M5); 7. Spaanse Makreel (Scomfteromoras rega/zs); 8. Marsbangoe (5/ar -no/>A<Aa/jMs); 9. Balao (Xi^Aias g/at&ws); 10. Poeroenchi Pretoe (CeAafo/>Ao/is /w/ims />MMc/a/s); 11. Boelado di Binnenwater (PWcmo/MS >HMctah); 12. Meroe (pne/>Ae/es jrcorio); 13. Culebra Berde (Gymno/Aora* Plate II 14. Pargo (L/ias aya); 15. Aaldoe (Mugi/ curema); 16. Moela (^4 ca/Aocy6ium so/andri); 17. Caranjitoe (Lulianus gmeus); 18. Sabel aWajj/ictts); 19. Tienponni (/4#>/a tm//>es); 20. Barrakoeda cutfo).



West-Indische Gids XXXVII










Nederlands West-Indische Gids

Zaneveld, J.S.


nl
Geijskes, D.C.


Zogeografie van Suriname.



ZOGEOGRAFIE VAN SURINAME *) DOOR D. C. Geijskes Zogeografie is de kennis over de verspreiding van de dieren in vroegere en de tegenwoordige tijd. De invloeden die tot hun verspreiding geleid hebben kunnen zeer verschillend zijn. Voor het maken van zogeografische gevolgtrekkingen moet men dus niet alleen de dieren systematisch kennen, maar ook hun verspreiding weten. Het is begrijpelijk, dat bij onze gebrekkige kennis van de dierenwereld van Suriname, deze analysering slechts voor de beter bekende diergroepen mogelijk kan zijn.



Het betreft hier de zoogdieren, de vogels, enkele insectengioepen en sommige slakken.



ALGEMENE BESCHOUWINGEN Degene die enigszins bekend is met de dierenwereld van Suriname weet, dat de diergezelschappen er niet overal dezelfde zijn.



De dieren welke men aan het strand vindt ziet men in het binnenlandse hoogbos zelden of in het geheel niet. Maar ook in de bossen treft men verschillen aan tussen de fauna's der diverse bostypen. Het bos in de rivierdalen herbergt een andere dierenwereld dan de bossen op de bergen. Er is ook verschil tussen oostelijk en westelijk Suriname en tussen het noordelijk en het zuidelijk deel van dit land.



Enkele voorbeelden mogen dit toelichten.



De kwatta-aap (/l/e/es pantsers) bewoont het gehele binnenland, bij voorkeur de bergstreken. De baboen of bruiaap (/l/owarta sentcw/us) komt eveneens in het gehele binnenlandse bos voor, maar bewoont vooral de bossen in de rivierdalen; hij komt ook in de kustvlakte voor, in de gemengde ritsenbossen zelfs tot bij de zee. i) Lezing welke op de 23e Ledenvergadering van de _Natuurwetenschappelijke Studiekring voor Suriname en de Nederlandse Antillen", op 27 April 1956, werd gehouden. 18-










Nederlands West-Indische Gids

Geijskes, D.C.


nl
Geijskes, D.C.


Zogeografie van Suriname.



ZOGEOGRAFIE VAN SURINAME 19 Poema (Puma cotwo/or) en jaguar (Paw/Ara onca) leven beide in de binnenlandse bossen, waarbij de eerste aan de bergen de voorkeur geeft.



De jaguar komt bovendien in het kustterrein voor, waar hij zelfs op het strand de zeeschildpadden aanvalt.



Van de vier soorten stinkvogels of aasgieren die in Suriname leven, komt de zwarte gier (Corag;y/>s a*ra/us) uitsluitend in het kustgebied voor, terwijl de drie andere soorten in het binnenland gevonden worden; van deze dringt er maar n tot in het kustterrein door.



De gevreesde makkaslang (Lacfosis miiWa) is een kenmerkend dier van het hoge binnenlandse bos en ontbreekt in het kustterrein. De ratelslang (Oo/ates tem/cus) leeft, behalve in het binnenlandse savannebos, ook in bepaalde kustzwampen (o.a. van de Commewijne en de Marowijne).



Onder de padden is Bm/o mariwus, de grote Surinaamse pad, een bewoner van de kuststreken, terwijl de gehoornde reuzenpad (Cenj/o^Arys cornw/a) een typisch element vormt van de heuvelachtige terreinen in het binnenlandse bos.



Bij de zoetwaterslakken van het geslacht Powiocea (= /im/mMarta), waarvan 5 soorten in Suriname gevonden zijn, komt n soort (P. doioufes) alleen in het kustgebied voor. De andere vier leven in het binnenland, en n ervan dringt ook in het kustland door (P. g/auca).



Onder de insecten zijn dergelijke gevallen bekend bij de libellen (Odonata). /sc/mwra //wi>ia/i7is, een kleine blauwe waterjuffer, treft men alleen in de kusstreek aan, tot in de savannegordel. Nauwverwante soorten van het geslacht A/e<a/e/)/o6asis worden in het binnenland gevonden, met n soort tot in de bossen van de kustritsen.



Sprekender is wellicht de verspreiding van de muskieten. y4no/>Ae/es a^uosa/ts is een kustlandbewoner. /lno/>Ae/s dar/jngi treedt langs de oevers van de rivieren in het binnenland op, maar nadert langs de Marowijne de monding van die rivier. De laatstgenoemde muskiet is de vector van malaria in het binnenland van Suriname.



Deze weinige voorbeelden illustreren voldoende een bepaald geografisch beeld van de kustfauna van Suriname, dat blijkt te zijn samengesteld uit twee elementen: een binnenlandse fauna welke ten dele in de oude en jonge kustvlakte doordringt, en een typische Aws</awwa die langs de kust, hetzij uit het Oosten, hetzij uit het Westen, Suriname is binnengedrongen. Een derde groep van door de mens ingevoerde dieren, laten we hier buiten beschouwing.



De herkomst van de frinnew/andse /awna is moeilijker vast te stellen.



We kunnen hier globaal onderscheiden: een fauna van het laaglandbos, een bergland-fauna, een savanne-fauna en een hydro-fauna in de rivieren en boskreken.



Een groot gedeelde van het Surinaamse binnenland kan tot het laaglandbos gerekend worden. De dieren die kenmerkend zijn voor dit milieu, sluiten voor een groot deel aan bij de fauna, die gevonden wordt in het Amazonebekken.



Voorbeelden onder de zoogdieren zijn: luiaarden, miereneters, gordeldieren, navelzwijnen (pingo, pakira), bosherten (koeriakoe, prasara-dia), tapir, verschillende apensoorten (bruiaap, gewone kesi-kesi of mekoe, monki-monki of doodskopaapje, sagoewintje) en knaagdieren (koni-koni,










Nederlands West-Indische Gids

Geijskes, D.C.


nl
Geijskes, D.C.


Zogeografie van Suriname.



20 D. C. GEIJSKES paca), jaguar, tijgerkatten, boshond, wasberen (kwasi-kwasi, Potos), marters en buidelratten.



Vele vogelsoorten behoren ook hiertoe: anamoes (Tinamidae), roofvogels, hoenderachtigen (powies, wakago en marail) (Cracidae), krieko's of rallen, duiven, papegaaien, koekoeken, uilen, nachtzwaluwen, kolibries, Trogon's, ijsvogels, toekans, spechten, boomkruipers, mierenvogels, Cotinga's, Tyrannidae, zwaluwen, banane-bekkies (Icteridae), Thraupidae en vinkachtigen.



Naar schatting kan ongeveer 50% van de diersoorten van Suriname tot deze categorie gerekend worden.



De fauna van het bergland is nog weinig onderzocht wegens de moeilijke toegankelijkheid van het terrein en omdat het binnenland van Suriname weinig hoge bergen van enige uitgestrektheid bezit. De hoogste top is 1280 m; het Wilhelmina-gebergte heeft verschillende toppen van 1000 m en hoger, doch het overige bergland wisselt van 200-800 m. Het zandsteenplateau van de Tafelberg verheft zich van 500 tot 1000 m.



Dieren die zich alleen tot deze bergen beperken, kennen wij maar weinig, maar vermoedelijk zijn er verschillende van zulke soorten aanwezig onder de vogels, reptielen en amphibin. Het rotshaantje (i?wico/a rwpico/a) kan als voorbeeld genoemd worden en wellicht ook de bel vogel (Procnias a/6a).



Reeds werd gewezen op de kwatta-aap en de poema als bewoners van het gebergte, maar ook de apensoorten kwatta-swageri (CAtro/>otes cAro/>otes) en berg-kesikesi of mutsaap (C6ms o/ii/aceus) behoren tot deze categorie.



Bovendien klimmen vele soorten uit het laagland de bergen op. Zo treft men op elke bergtop ,,buffelpaden" van de tapir aan en sporen van het boshert (Mazama wewcttwaga), terwijl het pingo-navelzwijn op de Tafelberg is aangetroffen.



In de bergbeken leven verschillende vissoorten, insecten en slakken, die typisch zijn voor deze wateren en waaronder elementen gevonden worden met een grote verspreiding in het Andes-gebergte. Hiertoe behoren onder de libellen soorten van het geslacht //eteragyicm, P><oweMra, Pert/es/es en PmfAemis, en onder de zoetwaterslakken Powacea crassa.



Zij dalen zelfs tot in de vlakte af, mits de ecologische omstandigheden die zij behoeven (o.a. koel water over rots en zandbodem) aldaar voorkomen.



De savannen zijn faunistisch door een aantal soorten gekenmerkt. Het savannehert (Odocoitews gymnoiis) en de savannehond (Z)wsteyon i/iows) zijn voorbeelden. Ook de kleine savannepatrijs (CoZiwus ens/a/u.s sownt'm) en wellicht verschillende kleinere vogelsoorten, alsmede de ratelslang en enige weinig bekende hagedissen en kikkers, vormen karakteristieke soorten voor deze terreinen. Opvallend zijn kleine termietenheuvels, terwijl veel bijen- en wespensoorten hier voorkomen. Er zijn 20 soorten libellen bekend die typisch zijn voor de savannen.



Verschillende van deze diersoorten komen ook op de savannen in Venezuela voor, andere op die van Brazili of van de Grote Antillen.



Verscheidene soorten zijn echter kenmerkend voor de Guyana's zelf.










Nederlands West-Indische Gids

Geijskes, D.C.


nl
Geijskes, D.C.


Zogeografie van Suriname.



ZOGEOGRAFIE VAN SURINAME 21 Tenslotte kan nog een enkele opmerking gemaakt worden over de fauna van de Surinaamse rivieren. Uit de beschikbare gegevens over de waterbewonende schildpadden en kaaimannen, vissen, waterinsecten en waterslakken blijkt, dat deze fauna is samengesteld uit wijdverspreide soorten en uit endemismen. Er zijn verschillen tussen Oost en West bekend. Een grote gladvis bijv. is alleen uit de Corantijn bekend geworden en verder van de rivieren van Brits Guyana. De zoetwaterslakken vertonen meer overeenkomst met die van Frans Guyana dan met die van Brits Guyana. Merkwaardig is nog dat zowel in de Essequibo als in de Oayapok, resp. in Brits en Frans Guyana, soorten van de Amazone zijn gevonden (Catman mger bijv.), hetgeen wijst op een tijdelijke samenhang in de regentijd van deze stromen met de Amazone-zijrivieren. De Surinaamse rivieren zijn echter door de permanente waterscheiding aan de zuidgrens, buiten een dergelijke directe invloed van de Amazone-fauna gebleven. Er komen wel soorten in voor die zij met het Amazonestelsel gemeen hebben, maar ter verklaring van dit verschijnsel kan wellicht beter een verspreiding van de Guyanas naar de Amazone aangenomen worden dan omgekeerd.



ENDEMISCHE SOORTEN Endemisch worden hier de diersoorten genoemd die alleen van Suriname of, in ruimere zin, alleen van de Guyana's bekend zijn. Van verschillende soorten is dit beperkte voorkomen onzeker omdat ook de nabuurlanden nog weinig onderzocht zijn.



Bij de vogels kunnen zeker een aantal soorten als echte endemismen worden onderkend. Volgens de nieuwe vogellijst van Haverschmidt (1955) behoren van de 536 van Suriname bekende soorten ongeveer 100 tot de endemismen (17%). Parker (1935) constateerde dat onder de reptielen en amphibin van Brits Guyana ongeveer 30% der soorten endemisch voor de Guyana's is. Van de libellen zijn ongeveer 27% der soorten endemisch (Geijskes).



Tate (1939) vermeldt ca 100 zoogdiersoorten voor de Guyana's; van deze groep _there remain between ten and fifteen forest species which show a greater or lesser degree of endemism in the Guiana area" (p. 157). Volgens deze auteur bestaat er geen geografische vermenging tussen de fauna van Guyana en die van Rio Negro. De wijd-verspreide, algemeen voorkomende zoogdiersoorten rnaken ongeveer 50% van het totaal uit.



Uit deze gegevens blijkt dat het percentage endemische soorten bij verschillende diergroepen wisselen van 10 tot 30 %.



GEOGRAFISCHE GROEPEN Voor de Surinaamse fauna zijn 5 geografische groepen te










Nederlands West-Indische Gids

Geijskes, D.C.


nl
Geijskes, D.C.


Zogeografie van Suriname.



22 D. C. GEIJSKES onderscheiden, die voor zover de thans beschikbare gegevens reiken er op wijzen dat deze fauna a. grotendeels aansluit bij die, voorkomende in het noordelijk Amazone-bekken; dit betreft vooral de dieren van het laaglandbos (40-50%) (,4mazoeaw) 6. voor een gedeelte soorten bezit die alleen in de Guyana's gevonden zijn (endemische soorten); deze komen in alle landschappen voor (10-30%) (GMyanean) c. voor een geringer gedeelte directe of indirecte aansluiting te zien geeft met de bergfauna van de Andes; dit betreft de bergdieren (ca 20%) (^nieaw) a". voor een nog kleiner gedeelte verwantschap vertoont met de fauna van Midden-Amerika; dit zijn ook bergvormen (ca 5%) e. slechts enkele soorten bezit die relatie hebben met de dierenwereld van de Antillen; dit zijn de savanne-dieren en kustbewoners (ca 3%) (^4nfo7fean) De Amazone-groep bestaat vermoedelijk uit oorspronkelijk Guyaanse soorten n echte Amazone-dieren f uit soorten die uit het zuidelijker gelegen gedeelte van Brazili afkomstig zijn.



Tate (1939) heeft deze groep aangeduid als bestaande uit archasche elementen die wijd verspreid zijn en algemeen voorkomen. Volgens hem behoren 50% van de zoogdieren van de Guyana's tot deze categorie.



De bekende Amazone-reiziger Bates (1864) kwam tot de conclusie dat de fauna van noordelijk Para aansluit bij die van Guyana en dat het zuidelijke Para faunistisch behoort bij het Braziliaanse hoogland. Zerny (1931) rekent zelfs het gehele stroomgebied van de Amazone tot het Guyana-district, ook de vlakte van de Orinoco. Deze onderzoeker geeft aan dat de Andes-fauna (het Colombiaanse district) afwijkt van die van de Guyana's en van Brazili. Aan de andere kant heeft de Andesfauna ook een zekere relatie met deze twee gebieden; volgens Zerny zou deze groter zijn dan de verwantschap tussen de fauna's van Guyana en Brazili (zonder het Amazonegebied) onderling.



Uit deze beschouwingen zou zijn te concluderen dat het Amazonegebied vermoedelijk bevolkt is uit omliggende centra, zo als het Braziliaanse hoogland, Guyana en het Andesgebergte, na het tot land worden van het hier in geologisch jonge tijd nog bestaande mariene(?) bekken. Bovendien zouden hier nieuwe soorten zijn ontstaan en mede daardoor kan het Amazonegebied een zo grote soortenrijkdom verkregen hebben.










Nederlands West-Indische Gids

Geijskes, D.C.


nl
Geijskes, D.C.


Zogeografie van Suriname.



ZOGEOGRAFIE VAN SURINAME 23 Indien deze zienswijze juist is, dan zou dus de dierenwereld van Suriname niet voor de helft uit soorten bestaan afkomstig uit het Amazonegebied, maar dan zou de grote verwantschap te verklaren zijn uit een migratie van de fauna van het geologisch oude Guyana-schild naar het jonge Amazonegebied.



Summary THE ZOOGEOGRAPHY OF SURINAM Little is known regarding the zoogeography of the Guyanas in general and of Surinam in particular. This brief survey is based on extant literature and new zoological material.



From an ecological point of view typical faunas may be distinguished for the coastal plain, the lowlands and the mountains of the interior, the savannas, and the rivers and creeks. The fauna of the coastal plain consists both of elements known from the interior, and of species found outside the country, some of them of Antillean origin. The lowland forest fauna shows a strong affiliation with that of the northern Amazon valley, whereas the mountains are populated with species related to Andean and Central American forms and with species from the lowlands of the Guyanas. The fauna of the savannas comprises elements of the savanna lands of Venezuela, the Greater Antilles, and Brazil, but includes as well a number of endemic species. The fauna of the rivers is composed of widely distributed neotropical reptiles, fishes, arthropods, and mollusks, and of many endemic species. There is some difference in the character of the fauna of the eastern and western rivers. Species of the Amazon tributaries may penetrate into the waters of French Guyana (Oayapok) and British Guyana (Essequibo), but the rivers of Surinam are isolated by the permanent watershed along the Brazilian border.



The five geographical groups observed in the fauna of Surinam may be represented by the following percentages: Amazonean, 40-50%; Guyanean (endemic), 10-30%; Andean, 20%; Central American, 5%; Antillean, 3%. Thus, about half of all Surinamese species are Amazonean.



According to Bates and Zerny, the fauna of the Amazon basin, and especially that of northern Para, is Guyanean. The fauna of the Andes (Colombean district) differs in many respects from those of the Guyanas and southern Brazil, but on the other hand it has greater affinities with each of them than have the Brazilian and Guyanean faunas with one another.



It is probable that the Amazonean group is a mixed fauna consisting both of elements from the Guyanas, southern Brazil, and the Andes and of species originating in Amazonia itself. Hence, rather than assuming that the fauna of Surinam (and the other Guyanas) is composed for some 50% of Amazonean forms, it may be surmised that the Amazon basin has obtained its zoological population for a large part from the Guyanas.



This supposition would seem to be supported by the fact that the Guyanas are geologically much older than the Amazon basin.










Nederlands West-Indische Gids

Geijskes, D.C.


nl
Geijskes, D.C.


Zogeografie van Suriname.



24 zogeografie van suriname Literatuur Bates, H. W.: TAe Afa/ura/is< o <Ae ifrver ^wagons. London, 1864.



Chapman, Fr. M.: Remarks on the life zones of Northeastern Venezuela .... y4mer. Mms. ./Vouttates 797, 1925.



Geijskes, D. C.: Het zologisch onderzoek van Suriname. FaAWarf ^oor Bio/o?en 3J, 1953, p. 141-151.



Haverschmidt, F.: Lis/ 0/ <Ae ttrds 0/ StM-inam. Publ. Found. Sci.



Research Surinam Neth. Ant. 13, Utrecht, 1955.



Parker, H. W.: The frogs, lizards and snakes of British Guiana. Proc.



Zoo/. Soc. Lotufow 1935, p. 505-530.



Tate, G. H. H.: The mammals of the Guiana region. BmW. i4mc Mms.



Na/. His/. 76, 1939, p. 151-229.



Zerny, H.: Ergebnisse einer zoologischen Sammelreise nach Brasilien .... VII. Lepidoptera: Die Syntomiden des Staates Para. 1 /. Mmscm PFien 45, 1931, p. 225-263.



Bouwsteentje Lodewijk Lens, wiens naam als car/ograa/ t;a ie Aterfer/awdse ^w/iWcn nog te weinig bekendheid geniet, werd op 26 juni 1870 te Utrecht geboren.



Hij bezocht de lagere school en de Rijks H.B.S. in zijn geboortestad en ging daarna naar Haarlem in opleiding voor de infanterie, waarbij zijn wens steeds was bij de miltaire verkenningen te worden geplaatst.



De eerste opdracht welke hij als Ie luitenant kreeg, was Drenthe in kaart te brengen. Zijn verzoek om na zijn promotie bij de verkenningen te mogen blijven, werd ingewilligd: Op 22 Maart 1905 vertrok hij als kaptein voor 5 jaar naar Curacao om de A.B.C.-eilanden in kaart te brengen. (Zie cyc/. iVerfeW. Wes/-/wrfi p. 533 en p. 760, 1916).



Na zijn terugkeer in Nederland kwam kapt. Lens in Assen in garnizoen. Hier werd hem, op 24 Sept. 1910 op aanbeveling van gouv.



Nu yens door de regiments-commandant kolonel J. F. N. van Bunge, het ridderkruis der Oranje-Nassau Orde uitgereikt, als beloning voor de ijver en toewijding waarmede hij zich in De West van de hem opgedragen taak had gekweten. (.FVoi>. .Drew/st/ie ^4sse>- O/ 26 Sept. 1910).



Niet lang hierna nam kapt. Lens pensioen om zich wederom naar Curacao te kunnen begeven. Na een grondige voorbereiding stichtte hij hier in 1912 op _Choloma" het bekende struisvogelpark _Albertine", dat in 1931 ophield te bestaan.



Tijdens Lens' eerste verblijf op Curacao was zijn oudste broer, de chirurg Dr P. C. Th. Lens, chef van het militaire hospitaal _Plantersrust". In het artikel dat hij over _Struisvogelteelt op Curacao" (W./. Gids, 1, 1919, 2, p. 3-12) schreef komt een afbeelding voor van de administrateur van _Albertine" met zijn armen vol jonge struisen. In 1907 bezocht hem voor enkele maanden op Curasao zijn jongste zuster, de biologe A.



D. Lens, die vele van de hierboven vermelde bijzonderheden verschafte.



Lodewijk Lens keerde in 1929 naar Nederland terug en stierf te Amsterdam op 7 juli 1949.



H.










Nederlands West-Indische Gids

Geijskes, D.C.


nl
Kool, R.


Kolonisatie van blanken in het Surinaamse Wageningen-Project.



KOLONISATIE VAN BLANKEN IN HET SURINAAMSE WAGENINGEN-PROJECT DOOR R. Kool Over sociaal-economische mogelijkheden van kolonisatie van blanken in de tropen is nog weinig bekend, e emigratie zoals deze momenteel met overheidssteun uit West-Europa plaats vindt, richt zich hoofdzakelijk op niet-tropische gebieden met een welvaartspeil dat vaak beduidend hoger is dan in het land van herkomst. Gezien de bevolkingsproblematiek van West-Europa enerzijds en de geringe bevolkingsdichtheid van vele tropische landen anderzijds, blijft het vraagstuk van bovengenoemde kolonisatie echter urgent. En elke bijdrage, hoe bescheiden ook, die enig inzicht kan verschaffen, blijft van waarde.



In dit artikel nu zal aandacht worden geschonken aan de kolonisatie van blanken in Suriname zoals deze sinds enige jaren in het kader van het Wageningenproject plaats vindt. De auteur die een dergelijk onderwerp in een artikel wil behandelen, wordt dadelijk voor het feit van de beperkte publicatieruimte geplaatst.



Een bijzondere moeilijkheid ontstaat wanneer een niet-socioloog een dergelijk onderwerp ter sprake brengt en zich daarbij wil wagen aan een brok beschrijvende sociale economie dat onmerkbaar in het voor hem geheimzinnige veld der sociologie overloopt. Hopenlijk zullen de lezers bij eventuele critiek ook de durf tot het experiment op het conto van schrijver dezes willen boeken.



Zoals bekend is Suriname een immigratieland bij uitstek. De autochtone Indiaanse bevolking bleek ongeschikt voor de economische ontwikkeling van deze _volksplanting". Kolonisatie van blanken, de zogenaamde _poor whites", bleek hiertoe eveneens onvoldoende. Vandaar de eeuwenlange economische samenwerking tussen twee momenteel minder-ontwikkelde gebieden, 25 _










Nederlands West-Indische Gids

Kool, R.


nl
Kool, R.


Kolonisatie van blanken in het Surinaamse Wageningen-Project.



26 R. KOOL te weten Afrika en het Caribisch gebied met inbegrip der Guyana's. Naar schatting werden immers een 300.OOO-tal slaven in Suriname gebracht. Het feit dat er bij de emancipatie in 1863 nog 30.000 over waren, zegt voldoende over de resultaten van deze vorm van migratie. De negers vervreemdden geleidelijk van de landbouw en trokken naar de stad.



Voor de rehabilitatie van het plantagesysteem werden in de tweede helft der 19e en het begin der 20e eeuw tienduizenden emigranten uit India en Java aangevoerd.



De Hindoestanen vestigden zich als zelfstandig landbouwer langs de wegen, de Javanen bleven de plantages trouw maar verpauperden in economisch opzicht. Kleinere groepen zoals Chinezen, Madeirezen, Libanezen en zelfs enkele Wit-Russen arriveerden eveneens. Vrijwel iedere Libanees exploiteert een textielwinkel.



Nederland bleef niet achter en zond een groep kolonisten in het midden der negentiende eeuw. Hierbij werden ongeveer alle fouten gemaakt, die gemaakt konden worden. Door armoede en ziekte was de sterfte in de groep zeer hoog. De overlevenden vestigden zich rondom de stad.



De geschiedenis van deze mislukking werd uitvoerig te boek gesteld door Mevrouw Verkade-Cartier van Dissel*). Zij kwam tot de conclusie dat vestiging in de tropische landbouw voor blanken zeker mogelijk was mits aan enkele minimumcondities inzake gezondheid en energie voldaan werd. Hierbij onderzocht zij zelfs de gewassenkeuze voor een toekomstig kolonisatieproject, maar vermeldde niet nadrukkelijk dat de eerste vereisten tot enig succes van overwegend economische aard zijn.



Het gaat immers om de vraag of de kolonist uit zijn landbouwproductie voldoende inkomen verkrijgt voor een adaequaat bestaan; en dit wordt bepaald door factoren waarop door hem weinig invloed kan worden uitgeoefend.



Als zodanig kunnen genoemd worden het binnenlands prijspeil voor verbruiksgoederen, met inbegrip van agrarische producten en het niveau van laatstgenoemde op de wereldmarkt.



De landbouw in de gematigde zone, gekenmerkt door een relatief koopkrachtige vraag, verschafte eerst na een krachtige overheidssteun een redelijke bestaanszekerheid. Hoeveel te meer zal dit voor de tropische zone nodig zijn. Bovendien zijn de commercieel meest aantrekkelijke gewassen, die ook de hoogste investering *) E. F. Verkade-Cartier van Dissel: De moge/i;* Zieden va i/oor Wanew t'n Suriname. Amsterdam, 1937.










Nederlands West-Indische Gids

Kool, R.


nl
Kool, R.


Kolonisatie van blanken in het Surinaamse Wageningen-Project.



KOLONISATIE VAN BLANKEN IN HET WAGENINGEN-PROJECT 27 per productieeenheid vragen, tevens exportgewassen, waardoor het bestaan van de naar meer welvaart strevende kolonist onder de druk van de internationale conjunctuur komt te staan.



Er zijn echter ook andere dan strict-economische, landbouwkundige en individueel-medische eisen. De kolonisatie zal bij voorkeur in groepsverband moeten plaats vinden. De strijd om het bestaan zal dan beter gevoerd kunnen worden, niet het minst omdat er zich bij meervoudige vestiging _economics of scale" zullen voordoen, voordelen die uit het toenemen van de productieve en consumptieve kracht van de koloniserende groep resulteren.



Maar de groep zal ongetwijfeld haar onzichtbare invloed op het individuele gedrag en het individuele welzijn uitoefenen.



Hier treedt dan de invloed van sociologische verschijnselen naar voren. Wij kunnen na deze inleidende opmerkingen het doel van dit artikel wel nader aangeven. Het lijkt gewenst aan de hand van de bevindingen op het Wageningenproject te onderzoeken of zich sinds de Tweede Wereldoorlog nieuwe perspectieven inzake de blanke kolonisatie in Suriname hebben voorgedaan. Hiertoe dient de lezer dan allereerst iets over dit project te vernemen.



DE TECHNISCH-ECONOMISCHE ZIJDE VAN HET WAGENINGENPROJECT In 1949 werd door de gezamenlijke Surinaamse en Nederlandse regeringen tot uitvoering van het Wageningenproject besloten. Men achtte het aanleggen van polders noodzakelijk, onder meer om onafhankelijk te worden van regen en droogte.



In deze polders werden boerderijen met een areaal van 72 hectares, verdeeld in 6 a 12 hectares geprojecteerd. Als gewas werd in de eerste plaats aan rijst gedacht. De uitvoerende instantie, de Stichting tot Ontwikkeling van Machinale Landbouw in Suriname, werd gefinancierd door institutionele beleggers, onder garantie voor rente en aflossing door de Nederlandse Staat. In 1949 werd het eerste voorlopig kamp in het oerwoud aan de Nickerierivier gebouwd.



Medio 1955 was een eerste polder van 5000 hectares voor ongeveer de helft in cultuur. Deze polder zal dank zij de opgedane ervaring in versneld tempo worden voltooid, zodat zij ultimo 1957 volledig in cultuur kan zijn. Over de aanvankelijk gedachte uitvoering van een tweede en een derde polder werd nog geen beslissing genomen.










Nederlands West-Indische Gids

Kool, R.


nl
Kool, R.


Kolonisatie van blanken in het Surinaamse Wageningen-Project.



28 R. KOOL Wat de uitvoering van werkzaamheden in de afgelopen jaren betreft kan het volgende worden opgemerkt. In het kader van het poldersysteem werden aan- en afvoerkanalen aangelegd.



De ontginning wordt voorafgegaan door een vergiftiging van het houtbestand. Geruime tijd nadat het vergif is toegediend, wordt het te ontginnen gebied door bulldozers en draglines platgereden en schoongemaakt. Vervolgens worden de boerderijarealen ingericht, waarbij voor elke eenheid van 600 x 200 meter een van andere kavels onafhankelijke watertoevoer en waterafvoer wordt geschapen. Inmiddels zijn dan de bijbehorende gebouwen, te weten de boerenwoning, de arbeiderswoning en de loods voor landbouwwerktuigen ingericht. Een krachtig pompgemaal zorgt voor de bemaling.



Het project wordt gekenmerkt door een consequente mechanisatie. Nadat de ontginningsploegen met hun bulldozers en draglines de grond hebben opgeleverd, wordt door de boer de grondbewerking ter hand genomen. Evenals het zaaien, de onkruidbestrijding en het oogsten, geschiedt dit machinaal. Per boerderij wordt dan ook een machinepark ingericht dat een rupstrekker, een wieltrekker, een maaier-dorser, een eg en een schijvenploeg omvat. Bij het begin van het project was over de mogelijkheid van machinale landbouw op deze zware kleigronden vrijwel niets bekend. Momenteel geschieden deze werkzaamheden reeds met een vanzelfsprekendheid die typerend is voor de moderne mens.



Terwijl enige tientallen kilometers verder de Javaanse of de kleine Hindoestaanse boer nog 300 arbeidsuren per hectare nodig heeft voor de oogst, geschiedt dit op Wageningen in 2-3 uur.



Het geoogste product wordt per landbouwwagen naar de boerderijsteiger gereden en per schip door het aanvoerkanaal naar het verwerkingsbedrijf gereden. Dit bedrijf dat met zijn 37 meter hoge silo het hoogste gebouw van Suriname is, verwerkt de oogst van een hectare binnen een half uur tot een product dat blijkens de ervaring zeer goed verkoopbaar is. Door deze ver doorgevoerde mechanisatie wordt per man en per manuur een zeer hoge productiviteit bereikt. De kostprijs van de rijst wordt voor het eerst in de geschiedenis van de Surinaamse landbouw bevrijd van de door lage arbeidsproductiviteit zware druk der loonkosten.



Mechanisatie in de landbouw opent de mogelijkheid voor een soepele prijspolitiek. Eenvoudige rationalisatie waardoor bijvoorbeeld de oogsttijd per hectare van 3 uur op 27a uur wordt










Nederlands West-Indische Gids

Kool, R.


nl
Kool, R.


Kolonisatie van blanken in het Surinaamse Wageningen-Project.



KOLONISATIE VAN BLANKEN IN HET WAGENINGEN-PROJECT 29 teruggebracht, vermindert de kostprijs met een evenredig deel.



Het product dat het verwerkingsbedrijf verlaat, kan via de oceaansteiger in het zeeschip geladen en rechtstreeks naar Europa verscheept worden. Dit laden geschiedt, conform het karakter van dit project, met een transportband.



HET KLIMAAT VAN WAGENINGEN Het project ligt geisoleerd, de afstand naar de monding van de Nickerierivier bedraagt enige tientallen en die naar de stad Paramaribo enige honderden kilometers. Er is naar Paramaribo geen wegverbinding, het verkeer gaat over de rivieren. Een dergelijke boottocht duurt 24 uur. De Wageningse kolonist komt zelden in Paramaribo. Dit blijft de plaats waar men enkele dagen verlof doorbrengt of chirurgisch-medisch behandeld wordt.



Hier komt dadelijk een bezwaar van een langdurig verblijf in Suriname naar voren. In dit land ontbreekt een _Bandoeng" in de bergen. Alleen een verblijf in de kuststrook is mogelijk, het achterland is voorlopig onbewoonbaar. De consequentie is een natuurlijk milieu gekenmerkt door een aantrekkelijk maar vrij monotoon landschap en een relatief warm en vochtig klimaat.



Uitgaande van dit geografische klimaat willen wij nu achtereenvolgens een aantal sociale verschijnselen ter sprake brengen, die voor het welslagen van dit project als voorbeeld van tropische immigratie van belang kunnen zijn. De invloed van een tropisch klimaat op de lichamelijke en geestelijke gezondheid van de blanke dient allereerst ter sprake te worden gebracht. Teneinde niet op medisch gebied verdwaald te raken, wordt volstaan met enkele opmerkingen betreffende de invloed van de zonnestraling *).



Dat zonnestraling een biologische werkzaamheid bezit, merkt men allereerst aan de invloed op de huid. Verder daalt de bloeddruk en worden ook andere gebieden van de stofwisseling beinvloed. Maar als men spreekt van de zwoele tropische atmosfeer, wat houdt dat dan in ? Meestal wordt dit geassocieerd met vochtigheid, warmte, en sterk transpireren. Men voelt zich moe, heeft last van het klimaat. Het is opmerkelijk dat wanneer men die warmte en vochtigheid gaat meten, er geen verschil is met andere dagen die niet _zwoel" genoemd werden. Dus kan zwoel geen thermisch, maar meer een zintuigelijk physiologisch begrip zijn. Nadat men opgemerkt had dat personen met een labiel-vegetatief zenuwstelsel op zwoele dagen de meeste klachten hadden, is men verband gaan leggen met de luchtelectriciteit tussen deze verschijnselen en de electrisch-atmosferische factoren. In Djakarta bleek ook dat de ') De schrijver is hier dank verschuldigd aan zijn echtgenote Mevrouw E. Kool-Verhoeven, arts, voor haar inlichtingen.










Nederlands West-Indische Gids

Kool, R.


nl
Kool, R.


Kolonisatie van blanken in het Surinaamse Wageningen-Project.



30 R. KOOL potentiaal 's nachts meestal positief was. De weinige nachten en de uren overdag met negatieve potentiaal waren ook de tijden met de meeste subjectieve klachten. Het is onwaarschijnlijk dat het om het potentiaal verschil alleen gaat en men denkt weer aan de overmaat van negatieve ionen die invloed op ons organisme uitoefenen.



In de practijk van het Wageningenproject blijkt nu dat van een nadelige invloed van het geografisch klimaat op de menselijke gedragingen, in het bijzonder op de arbeidsprestatie slechts zelden sprake is. Opvallend is dat bovengenoemde klachten zich vooral voordoen bij hen die veel vrije tijd hebben en vrijwel niet bij hen die zich de weelde van de diagnose niet kunnen veroorloven. Wel moet ook hier een na jarenlang verblijf optredende vermindering van de lichamelijke en met name de geestelijke activiteit worden vastgesteld. Een verblijf van enige maanden in de gematigde zone werkt echter corrigerend.



Het lijkt niet onwaarschijnlijk dat zich, juist omdat op Wageningen zo hard gewerkt werd, vrijwel geen ongunstige verschijnselen op medisch gebied hebben voorgedaan. Het feit dat de boeren en employe's voor hun uitzending aan een vrij strenge keuring werden onderworpen, terwijl te Wageningen zelf arts en hospitaal aanwezig zijn, heeft hiertoe uiteraard in belangrijke mate bijgedragen. Dit alles wil niet zeggen dat zich -en dit in het bijzonder ten aanzien van de geestelijke gezondheid nimmer detailconflicten hebben voorgedaan.



Zonder naar een streng wetenschappelijke omschrijving te zoeken kan men opmerken dat de blanke zich ook bij lichaamsbeweging anders _voelt" dan in de gematigde zone. Men raakt sneller opgewonden, een belediging snijdt dieper in, een sterfgeval kan meer ontroeren dan wel tot relatief grotere apathie leiden. In het bijzonder de blanke vrouw heeft dikwijls een verhoogde psychische labiliteit, de afschuw voor tropische insecten zoals kakkerlakken is opvallend bij vrouwen die in de gematigde zone slechts zelden voor een muis op de tafel klimmen.



Zo maakt menigeen om minder reden dan in Holland ruzie, hetzij thuis, hetzij op het werk en ook de verzoening daarna kost extra moeite. Een enkel sporadisch geval van neurasthenie deed zich dan ook voor, bij mensen boven de veertig jaar. Omdat dikwijls tevens sprake was van heimwee naar eigen land of naar de daar achtergelaten opgroeiende kinderen kan niet van een overtuigend ongunstige klimaatsinvloed gesproken worden.



Nu moet naast het geografisch klimaat uiteraard aan het sociaal-economisch klimaat gedacht worden. Inzake de materile voorzieningen werd reeds het n en ander medegedeeld. De uitgezonden werknemer vindt steeds een modern huis tegen een in vergelijking met Paramaribo zeer redelijke huurprijs. Dit geldt in het bijzonder voor de boer die na enige tijd van inwerken naar de polder verhuist. De boerderij verdient het praedicaat aantrekkelijk alleszins. De Nederlandse kolonist wordt vervolgens omringd door gratis verstrekte sociale voorzieningen, zoals medische zorg, verzekering tegen ongevallen, een aanzienlijke toelage bedoeld als oudedagsvoorziening en een premiebetaling voor een levensverzekering.



En dit alles moet, gezien de ervaringen elders en in Suriname, als zeer terecht worden aangemerkt. Deze gunstige voorzieningen hebben










Nederlands West-Indische Gids

Kool, R.


nl
Kool, R.


Kolonisatie van blanken in het Surinaamse Wageningen-Project.



KOLONISATIE VAN BLANKEN IN HET WAGENINGEN-PROJECT 31 zeker niet op de laatste plaats tot de vorming van een relatief gezonde samenleving bijgedragen. Men moet hierbij niet de illusie koesteren dat een ieder tevreden zou zijn; ontevredenheid in de vreemde is n van de kenmerken van de Nederlandse boer en burger. Voor geen van beiden zal men deze ontevredenheid te ernstig moeten nemen, te meer daar een correlatie tussen ,.kankeren" en hard werken ook op Wageningen niet zelden worden aangetroffen. # Wanneer wij nu over de sociale achtergrond van Wageningen spreken, valt dadelijk de eigengeaardheid van de Surinaamse samenleving op. Zij wordt getekend door pluriformiteit en door een unieke raciale differentiatie.'). Er is hierdoor echter een gebrek aan sociale eenheid, dat uitermate remmend werkt opij de sociaal-economische groei van de volkshuishouding.



Het verschil tussen arm en rijk is sterk disproportioneel. De blanke wordt als een bezitter beschouwd en hoewel zijn vermogen nihil kan zijn, is hij dit vergeleken met het volk qua inkomen zeer zeker.



Het scheppen van een kapitaalsintensief project voor welvarende boeren door Nederland gefinancierd, moest in deze sociale dynamiek enige weerstand opwekken, ondanks de aanzienlijke economische waarde van dit project, zowel op het gebied van werkgelegenheid en handelsomzetten als inzake de betalingsbalans.



Naarmate de bevolking, in het bijzonder de stadsbevolking beter bekend is geraakt met de feitelijke situatie en met de prestaties der _Hollanders", blijkt een steeds betere verstandhouding mogelijk. De immigrant die zich tijdelijk buiten Wageningen beweegt, merkt dit uiteraard ook, al kan hij het dikwijls niet onder woorden brengen. Het gevoel van geisoleerd zijn zal met het groeien van het externe contact verminderen. Dat zich echter grote en kleine problemen blijven voordoen in een dergelijk uit radicaal en sociaal oogpunt merkwaardige samenleving, is duidelijk.



Zo zal de boer die ver van het dorp Wageningen in de polder woont, voor de keus staan zijn opgroeiende kinderen al dan niet met de kinderen van de Hindoestaanse of Javaanse arbeider, die zijn isolement deelt, te laten spelen. Dat zich hier, naarmate de puberteit nadert, moeilijkheden kunnen voordoen, is duidelijk. Het is immers niet ongewoon dat een Hindoestaans meisje op haar veertiende jaar moeder is. _) R. A. J. van Lier: Samen/ewMg in eew grewsgefoerf. 's-Gravenhage, 1949.










Nederlands West-Indische Gids

Kool, R.


nl
Kool, R.


Kolonisatie van blanken in het Surinaamse Wageningen-Project.



32 R. KOOL DE WAGENINGSE GEMEENSCHAP Grondig inzicht in een dergelijke gemeenschap kan slechts verkregen worden door middel van het persoonlijk interview.



Om velerlei redenen was dit niet mogelijk. Hier moet dan ook volstaan worden met een simpele beschrijving. Hierbij worden slechts de leidinggevende arbeidskrachten van dorp n polder, beschouwd. Voor leidinggevend geldt als criterium dat de betrokkene een maandsalaris ontvangt. De honderden arbeiders die voor bouw en ontginning worden aangetrokken, vallen hier dus buiten. Naarmate deze werkzaamheden aflopen, vermindert eveneens hun aantal *).



De kern van blijvende en tevens leidinggevende krachten omvatte medio 1955 79 personen welke als volgt verdeeld waren: 27 medewerkende boeren 21 administratieve krachten 20 technische krachten 11 afdelingshoofden.



Het behoeft geen betoog dat bovenstaande indeling min of meer kunstmatig is. De eerste groep omvat de eigenlijke immigranten maar ook de overige groepen bevatten figuren die tot permanente vestiging geneigd zijn. Tot de administratieve krachten werd behoudens het kantoorpersoneel ook de verpleegster gerekend, terwijl zowel een schipper als een monteur bij de technische krachten werden geteld. De best afgeronde groep is de laatste; het begrip afdelingshoofd is vrij goed begrensd. De spreiding over dorp en polder is nu zodanig dat vrijwel alle medewerkende boeren in de polder wonen, terwijl de overige in het dorp verblijf houden.



Vrijwel alle werknemers zijn gehuwd, zodat het dorpje Wageningen uit een 50-tal gezinnen blijkt te bestaan. Een groep van een dergelijke omvang, geisoleerd in een tropisch oerwoud, kan waarschijnlijk wel als een _face to face" groep omschreven worden. Het is verheugend dat de _sfeer" voorzover deze zonder grondig onderzoek beoordeeld kan worden, toch niet _muf" is geworden. Zoals vermeld, zal het feit dat veelal hard gewerkt moest worden hiertoe nog ongetwijfeld hebben bijgedragen.



Wij willen hier later nog op ingaan; voorlopig gaan wij door met onze beschrijving, die op de eerste plaats de herkomst van boeren en dorpsbewoners dient te omvatten.



Ten aanzien van de herkomst dient vermeld te worden dat in bovengenoemde verzameling van maandgelders zowel Surinamers als Europeanen begrepen zijn. Zoals zal blijken, is het aantal Surinamers in de administratieve groep vrij groot. Nader onderscheid in deze Surinaamse groep naar Creoolse of Hindoestaanse oorsprong wordt niet gemaakt. i) Het nu volgende werd ten dele reeds gepubliceerd in Economise* Sto/wrtscAe BericA/en 40, no. 2000, 12.X. 1955.










Nederlands West-Indische Gids

Kool, R.


nl
Kool, R.


Kolonisatie van blanken in het Surinaamse Wageningen-Project.



KOLONISATIE VAN BLANKEN IN HET WAGENINGEN-PROJECT 33 De medewerkende boeren zijn momenteel allen uit Nederland afkomstig maar voorbereidingen worden getroffen om ook Surinaamse boeren voor deze uitzonderlijk technisch-mechanische bedrijfsvoering op te leiden.



Deze boerengroep werd derhalve naar Nederlandse provincies verdeeld.



Voor de overige groepen leek een verdeling naar herkomst uit stad en land gewenst.



Tabel 1. Geografische herkomst der boeren van Wageningen inclusief hun echtgenotes.



Brabant en Limburg Groningen, Friesland en Drente Noord- en Zuid-Holland en Zeeland Utrecht en Gelderland Mannen en Vrouwen 19 18 14 Blijkens deze cijfers kan men een vrij groot aantal Katholieke boeren verwachten en dit is inderdaad het geval. De selectie in Nederland geschiedt overigens zodanig, dat er, behalve op de lichamelijke en geestelijke capaciteiten van de boer en zijn (meestal aanstaande) echtgenote, gelet wordt op de kwaliteit van het bedrijf waar de adspirant werkt.



In deze verdeling kan men overigens geen indicatie vinden voor de geschiktheid en de capaciteiten voor emigratie van de boeren naar provincie, hoewel de vraag naar een eigen bedrijf, welke ongetwijfeld in Zuid-Nederland en op de Noordelijke zandgronden relatief groot is, een rol gespeeld kan hebben.



Tabel 2. Geografische herkomst der dorpsbewoners van Wageningen inclusief de echtgenotes.



Administratieve krachten Technische krachten Afdelingshoofden Stad 19 21 15 Land 9 14 5 Bij beide tabellen werd als herkomst de geboorteplaats aangemerkt; het is derhalve duidelijk dat aan deze cijfers geen grote waarde gehecht kan worden. Niettemin is het merkwaardig dat het aantal in de stad geborenen bij de dorpsbewoners vrij groot is. Voor de herkomst werden dan als stad nog slechts plaatsen met een inwoner-aantal van meer dan 20.000 aangemerkt. Het stedelijk accent wordt hier nog versterkt, indien men bedenkt dat een aantal der buiten de stad geborenen in feite door studie en opleiding stedelingen zijn geworden. Dit haakt in bij onze opmerkingen, over het sterk technische karakter van de Wageningse gemeenschap.



Deze geisoleerde vestiging Wageningen omvat overwegend mensen die de faciliteiten van het stadsleven gewend zijn. Hiervan vinden zij slechts een middelmatige tot slechte film op Zondagavond en een sporadische










Nederlands West-Indische Gids

Kool, R.


nl
Kool, R.


Kolonisatie van blanken in het Surinaamse Wageningen-Project.



34 R. KOOL toneel- of muziekuitvoering op amateurspeil terug. Dat hier geen merkbaar gemis kan worden vastgesteld, heeft waarschijnlijk veel met het genoemde _technische" accent van de dorpssfeer te maken.



De geestelijke verzorging is, gezien de omstandigheden, zeker niet slecht; er is eenmaal in de 2-3 maanden bezoek van een Hervormd, Luthers of Gereformeerd predikant. Door de orde der Oblaten worden de Katholieke inwoners uit het op enige vaaruren gelegen Nieuw-Nickerie verzorgd, terwijl ook de Hindoestaanse pandit niet ontbreekt. De kerkelijke gezindte blijkt uit de volgende tabel.



Tabel 3. De kerkelijke gezindte der Wageningse gezinnen.



Gerefor. 8 1 1 Ned.



Herv.



Luthers 4 11 7 4 R.K. 10 5 4 1 Hindoe 2 1 Geen Medew. boeren .



Administr. krachten Technische krachten Afdelingshoofden 5 1 7 6 Het blijkt dat bij de boeren het aantal Gereformeerden en Katholieken relatief aanzienlijk is. Het aandeel der Hervormden/Luthersen in de administratieve groep berust gedeeltelijk op het feit dat het aantal der Creolen vrij groot is. Zowel bij de technische groep als bij de groep der afdelingshoofden valt de graad van onkerkelijkheid op.



Een volgend punt dat bespreking verdient, is de gezinsvorming, zoals deze sinds de eerste pioniersjaren 1949/1950 heeft plaats gevonden.



Zoals vermeld, zijn vrijwel alle boeren en employe's gehuwd; het aantal vrijgezellen bedroeg medio 1955 slechts 4. Hoewel cijfers ontbreken, kan de leeftijd van de boeren en hun echtgenoten op 25-30 jaar en van de dorpsbewoners en hun echtgenoten op 35-40 jaar worden berekend.



Het is niet mogelijk cijfers inzake de vruchtbare leeftijd van de respectievelijke echtgenoten te verstrekken. Volstaan moet worden met een notering van de geboorten in de periode 1950 tot medio 1955 naar beroepsgroep en naar godsdienst. ^ Tabel 4. Geboorten op Wageningen in de periode 1951 tot medio 1955 naar beroep.



Boeren Administr. krachten Technische krachten Afdelingshoofden 1951 _ 1952 2 2 1953 2 2 2 1 7 1954 10 3 3 1 17 tot medio 1955 4 1 1 6










Nederlands West-Indische Gids

Kool, R.


nl
Kool, R.


Kolonisatie van blanken in het Surinaamse Wageningen-Project.



KOLONISATIE VAN BLANKEN IN HET WAGENINGEN-PROJECT 35 Ondanks het feit dat de boerengroep inderdaad jonger is, valt het aandeel van deze groep op, temeer indien men bedenkt dat medio 1955 tegenover 27 boerengezinnen rond 45 gezinnen van employe's aanwezig waren. Veel inzicht verschaft de tabel overigens niet omdat het getal Wageningers (van jaar op jaar) aanzienlijk verschilde; het groeide naarmate de werkzaamheden voortgang vonden. In de periode 1949-195! was gezien het pionierskarakter het aantal gezinnen zonder kinderen uiteraard overwegend. Meer inzicht wordt verkregen, indien men de geboorten onderbrengt in kerkelijke groepen.



Tabel 5. Geboorten op Wageningen in de periode 1951 tot medio 1955 naar godsdienst.



Gereformeerd ....



Rooms Katholiek .



Hervormd/Luthers .



Hindoe Geen Boeren 3 10 1 4 Administratief 2 1 3 Technisch I 2 1 2 Afdelingshoofd. 2 Legt men de cijfers van tabel 3 naast deze gegevens, dan blijkt dat in de 10 Rooms-Katholieke gezinnen met een relatief kort verblijf een 10-tal kinderen geboren werden, terwijl bij de 6 onkerkelijke afdelingshoofden geen geboorte plaats vond. Laatstgenoemde groep is overigens relatief oud. Voorzover van het grootste aantal kinderen gesproken kan worden, betreft dit de 2 Hindoestaanse families waarin een drietal geboorten plaats vonden. Meer dan een eerste aanduiding kan dit materiaal verder niet verschaffen.



Plaatst men tegenover de medio 1955 aanwezige ruim 70, over het algemeen jonge gezinnen, waarvan meer dan de helft reeds enige jaren op Wageningen woont, een totaal aantal geboorten van 32, dan kan echter niet van een abnormaal geboorteaccres gesproken worden.



SOCIALE VERSCHIJNSELEN IN WAGENINGEN Het feit dat sprake is van een 70-tal gezinnen in een tropisch isolement, maakt een beschrijving der sociale verschijnselen uiteraard interessant. De lezer zal echter, zoals vermeld, met een simpele en nit vakkundige beschrijving genoegen moeten nemen. Het beperkt aantal personen doet een groep ontstaan van mensen die elkaar in en buiten het werk ontmoeten. Het zijn vrijwel alle practisch denkende mensen, gezond van lichaam en normaal van geest. Het uiterlijk gedrag is beheerst, de jongeren zijn snel geneigd tot een grap.










Nederlands West-Indische Gids

Kool, R.


nl
Kool, R.


Kolonisatie van blanken in het Surinaamse Wageningen-Project.



36 R. KOOL Ten aanzien van de kleding heeft zich een bepaalde gewoonte gevormd.



De werkkleding is veelal khakie, met de onmisbare laarzen. Het bezoek aan de bioscoop vereist meer zorg; een lange broek en een overhemd zijn er het minimum. In de hogere rangen treft men niet zelden een overhemd met das op deze Zondagavond aan.



De arbeidsprestaties zijn blijvend bevredigend, zowel voor de Surinaamse als de Nederlandse krachten. Ernstige conflicten in de arbeidssfeer zijn niet in groter aantal voorgekomen dan in de grote agrarischtechnische organisaties in West-Europa. Tegenover de bedrij f skan toren in Paramaribo en in Nederland staat bij alle goede contacten toch de locale saamhorigheid, die zich uit in zinnen als _Parbo is weer bezig" of _Den Haag heeft weer wat".



De bewoners van Wageningen vallen echter bij conflicten in of buiten de arbeidssfeer zelf uiteen in grote groepen, die dikwijls aansluiten bij onze beroepsgroepen-indeling in boeren, technici, administratieve employe's en afdelingshoofden.



Ondanks weerstanden tegen volledige saamhorigheid in eigen groep, welke vermoedelijk op religieuze contrasten berustten, is de groep der medewerkende boeren de meest hechte. Dit is o.a. het geval omdat, ondanks verschil in oorspronkelijk sociaal en religieus milieu, bij alle boeren de gedachten op zelfstandige vestiging en op rijkdom gericht zijn.



De rest, in casu de uitvoerende organisatie en haar leidinggevende employe's, wordt dan bij zakelijke besprekingen als opponent beschouwd.



Ook de technici en de administratieve krachten _trekken" als bedrijfsgroep wel eens _n lijn", maar hier treft men toch niet de onderlinge binding van de boerengroep. De afdelingshoofden tenslotte bezitten zeer zeker een mate van collegialiteit; zij gedragen zich echter individueel zelfstandig in gedrag en oordeelsvorming.



De vrijetijdsbesteding heeft zich, naarmate de pioniersperiode afliep, meer gestabiliseerd. Terwijl in de pionierstrijd een usance van geregelde avondbezoeken bestond, blijft men sinds enige tijd meer thuis. Voor de boeren in de polder bestaat er, gezien de kilometers lange afstand over water naar het dorp, uiteraard een physieke onmogelijkheid om veel op bezoek te gaan. Nu heeft de leiding de boeren in groepen van 2 en van 4 bijeen geplaatst, waarbij de groepsvorming door de boeren zelf in onderling overleg plaats vond. Criterium was hier veelal de godsdienstige gezindheid. Ook speelde het oordeel inzake de capaciteiten van de toekomstige buurman en de opinie over de toekomstige buurvrouw, een belangrijke rol.



Een dergelijke in een isolement nogmaals geisoleerde groep van een viertal families kan een primair karakter gaan dragen, in de zin van _n grote familie". Het lijkt dat de hang naar _baas in eigen huis", vooral wat de vrouwen betreft, hier echter een grote rem zal vormen.



De vrijetijdsbesteding in het dorp omvat het lidmaatschap van een sociteit, welke in het logeergebouw gevestigd is. Het is soms moeilijk voldoende bestuursleden te verzamelen; het door deze sociteit georganiseerde wekelijkse dansavondje wordt redelijk bezocht. Een biljartcompetitie floreert reeds jaren.



De mogelijkheden tot sportbeoefening zijn zeer beperkt, er ontbreekt een zwembad. Men vist en jaagt in de daartoe geigende periodes; een enkeling bezit een raceboot met buitenboordmotor.










Nederlands West-Indische Gids

Kool, R.


nl
Kool, R.


Kolonisatie van blanken in het Surinaamse Wageningen-Project.



KOLONISATIE VAN BLANKEN IN HET WAGENINGEN-PROJECT 37 Vermoedelijk wordt er weinig vrije tijd aan studie en inspannende geestelijke arbeid besteed. Voorzover dit de groep der afdelingshoofden betreft, welke verscheidene academici telt, is dit een minder gunstig symptoom.



Wij willen vervolgens een aantal opvattingen bespreken, waarschijnlijk te omschrijven als _attitudes", welke in de concrete omstandigheden van Wageningen van belang zijn. Allereerst de kwestie van het veelkleurig raciaal patroon. Gevallen van rassendiscriminatie zijn tot op heden niet waarneembaar geweest. De gevoeligheid voor de woorden ,,neger" en _koelie", uiterst pijnlijke scheldwoorden voor respectievelijk een Surinamer van Afrikaanse en van Hindoestaanse afkomst, wordt steeds ontzien.



De omgang tussen blanke superieur en niet blanke ondergeschikte is veelal van de joviaal-ruwe aard, zoals men die in een Amsterdamse bouwput of op een Rotterdamse scheepswerf aantreft. De waardering voor bepaalde goede prestaties van niet-blanke arbeiders is spontaan. Dit betreft onder andere het Surinaamse bedieningspersoneel van _draglines", dat na een relatief lange tijd van inwerken betere prestaties leverde dan de oorspronkelijk Nederlandse bezetting.



Een apart probleem vormt de verhouding tussen de boer en de permanent bij de boerderij behorende Javaanse of Hindoestaanse arbeider in de polder. Het on-Europese gedrag van de Javaan heeft aanvankelijk individuele moeilijkheden gegeven. Te veel voorschotten op loon werden onder andere verstrekt.



Van een raciale discriminatie is noch in het dorp noch in de polder ooit sprake geweest. Het feit dat de immigranten relatief jonge mensen zijn, met een herinnering aan oorlog en Jodenvervolging, is hier niet vreemd aan. Dit betekent niet dat nimmer gevallen van onbeheerst optreden tussen personen van verschillend ras zijn voorgekomen. Maar hierbij was evengoed sprake van persoonlijke conflicten tussen Creolen en Hindoestanen onderling als tussen blank en niet-blank.



Een religieuze overtuiging wordt steeds geerbiedigd. Zowel de Hindoestanen als de Javanen krijgen verlof op hun religieuze feestdagen.



Terwijl raciale discriminatie een zeldzaamheid is, moet een zekere graad van sociale discriminatie wel aanwezig worden geacht, hoewel dit, voorzover waarneembaar, niet sterker is dan bijvoorbeeld in de Noord-Oost-polder. Waarschijnlijk is dit een van de grootste vraagstukken voor de blanke immigrant in de tropen. Hij wil van rassenonderscheid niets weten; hij beseft dat de tropische niet-blanke mens in het verleden een geringe kans op ontwikkeling en vakkennis heeft gehad. Hij moet echter zorgen voor voldoende arbeidsprestaties bij hen voor wiens werk hij verantwoordelijk is. Hij heeft bovendien niet zelden een relatief grote verantwoordelijkheid.



Met het etiket ,'luiheid" zal hij overigens na enige jaren tropenervaring wel minder kwistig omspringen, evenals met het etiket _dom". Nu ontbreekt aan de niet-blanke arbeider zelden een zeer sterk gevoel van eigenwaarde; tijdelijk kunnen individuele arbeidscontacten aldus verstoord raken.



Ook in de eerst enkele jaren gevestigde beroepsgroepen op Wageningen treft men reeds een persoonsbeoordeling op basis van materile welvaart










Nederlands West-Indische Gids

Kool, R.


nl
Kool, R.


Kolonisatie van blanken in het Surinaamse Wageningen-Project.



38 R. KOOL aan. Dit is bijvoorbeeld bij de groep der boeren het geval. Enkele bezitten gefortuneerde ouders in Nederland en _voelen zich dus wat meer".



Bovendien heeft de leiding wijziging gebracht in de eertijds uniforme bedrijfsopzet, waarbij aan elke boer een areaal van 6 X 12 hectares verstrekt zou worden. Afhankelijk van de capaciteiten van de boer wordt 1 x 72, 2 x 72 en sporadisch 3 X 72 hectares aan hem toevertrouwd.



Zo bespeurt men wat jalousie bij de bewerker van 1 x 72 hectare als, bijvoorbeeld in het gesprek over de stand van het gewas met de bewerker van 3 X 72 hectares, laatstgenoemde over zijn additionele percelen praat.



Van groot belang voor permanente vestiging is uiteraard de reactie van de Nederlandse echtgenote op de veelal volslagen andere wereld waarin zij geplaatst wordt. Voorzover bekend, reageert zij gedeeltelijk zoals zij dit in Canada of Australi doet. Het isolement, de dunne band per brief met thuis en met eigen straat en dorp, de licht enerverende invloed van een tropisch laagland-klimaat, het manco aan gezellige winkels etc, dit alles geeft tijdelijke weerstanden tegen het verblijf, in het bijzonder tegen een permanente vestiging. Dat hierbij herkomst uit de stad bijzondere moeilijkheden geeft, kon niet worden vastgesteld. Anderzijds vindt een wijziging in haar sociaal-economische status in opwaartse richting plaats. Zij woont in een aantrekkelijk huis, het inkomen is redelijk en de sociale voorziening voor het gezin is goed. Het loon voor een dienstbode is laag; het is bezwaarlijk om alle huiswerk zelf te doen. Zij wordt mevrouw in velerlei opzicht, overigens veelal zonder de ballast der Europese pedanterie.



Over het morele gedrag der immigranten is weinig bekend. De uitlatingen van geestelijken en overige bezoekers wijzen op een over het algemeen kalme sfeer, waarin sexuele overtredingen (die overigens onbekend zijn) voor eigen sociale groep onverbiddelijk veroordeeld worden.



Ten aanzien van de gedragingen van arbeiders en dienstpersoneel wordt vrij algemeen een tolerante houding aangenomen.



Met het voor Suriname belangrijke verschijnsel van de ongehuwde moeder raakt men spoedig vertrouwd en men hoedt zich snel voor een bekrompen oordeel in deze. Deze vage angst voor bekrompenheid hangt samen met een beheerst joviaal gedrag op feesten en bijeenkomsten.



Men krijgt dan de indruk van burgerlijkheid, niet in de benepen zin van het woord, maar in de sfeer van een als vanzelfsprekende aanvaarding van eigen bestaan. Verwondering treft men dan weinig aan en de lach overheerst de glimlach.



De religie blijft ongetwijfeld bij velen levend, mede dank zij het reeds vermelde contact met geestelijken. Niettemin zal het de immigrant veel moeite kosten deze religieuze vitaliteit te behouden; de tropische zone schijnt op den duur op velerlei geestelijke activiteit een remmende invloed uit te oefenen. De voorbeelden uit het toenmalige Nederlands-Indi zijn een ieder bekend en ook voor Wageningen zal men met de kans op een individuele vervreemding van religieuze waarden rekening moeten houden.



In het voorgaande werd een en ander verteld over de vestiging van blanken op het Wageningenproject. De sociale ervaring waarover men beschikt, bestrijkt nog maar een periode van enkele jaren. In die jaren hebben zich geen ernstige conflicten,










Nederlands West-Indische Gids

Kool, R.


nl
Kool, R.


Kolonisatie van blanken in het Surinaamse Wageningen-Project.



KOLONISATIE VAN BLANKEN IN HET WAGENINGEN-PROJECT 39 individueel of in groepsverband, voorgedaan. Uitgaande van de huidige situatie wordt de mogelijkheid van blijvende vestiging in de tropen dan ook aanwezig geacht. Van wezenlijk belang blijkt hierbij echter het scheppen van gunstige materile bestaansvoorwaarden voor de immigranten. Als zodanig moet de opvatting van de leiding inzake arbeidsbeloning, sociale condities, huisvesting en oudedagsvoorziening dan ook als zeer juist worden aangemerkt. Dit brengt met zich mede dat emigratie naar de tropen op een uitsluitende basis van commercile explotatie van landbouwgronden moeilijk zal zijn, zeker voor jonge gezinnen waarvan de kinderen recht hebben op een rustig bestaan in een zo volwaardig mogelijke gemeenschap.



Summary WHITE SETTLERS ON THE WAGENINGEN PROJECT IN SURINAM Surinam is a country of immigrants. First slaves were imported from Africa; later came indentured labourers from India and Java. In the mid-nineteenth century a plan for the settlement of Dutch farmers was developed, but it soon collapsed owing to inadequate organization. In a pre-war study of that project it was pointed out that the success of such a settlement depends largely on marketing possiblilties. Such possibilities can hardly be developed by the individual settler,while an organized group has the advantage of an "economics of scale". However, such group organization in turn exerts certain influences on the behaviour of the individual settler.



The Wageningen project in Surinam, decided upon in 1949, aims at the construction of a number of polders in the fertile coastal marshlands of the country. A first polder of twenty thousand acres was half finished in 1955 and will be completed in 1957. Mechanizations is the key to the whole project. The forest has been cleared with bulldozers and draglines.



A large pumping station controls the water lever for the various polder units. Ploughing, sowing, and harvesting of rice (up to now the only crop) are done by machine. The rice is then milled in a new, modern mill, and loaded directly onto an ocean-going vessel. Such mechanization opens possibilities for a more flexible price policy.



The project is quite isolated, a twenty-four-hour journey from Paramaribo. The settlers have no possibility for respite from the hot, humid coastal climate. The health of the settlers is good, nonetheless, no doubt largely because they were allowed to go to the project only after thorough medical examinations in the Netherlands. A certain amount of nervous strain is attributable to the climate. The project, in a country with marked ethnic differentiation, met initially with some opposition. This has gradually disappeared, but problems in intercultural relations between Dutch farmers and Indian and Javanese farm workers will continue to crop up.










Nederlands West-Indische Gids

Kool, R.


nl
Kool, R.


Kolonisatie van blanken in het Surinaamse Wageningen-Project.



40 KOLONISATIE VAN BLANKEN IN HET WAGENINGEN-PROJECT In mid-1955 the Wageningen community consisted of 79 white and non-white permanent employees: 27 farmers, 21 administators, 20 technicians, and 11 division heads. Most of the farmers were born in the two southernmost and the three northernmost provinces of the Netherlands; most of the administrators, technicians, and division heads were born in urban areas. The general attitudes of the group are less agrarian than urban and technological. Most of the farmers are Catholic (10) or Calvinist (8); the other groups are largely Reformed or Lutheran (22) or without religious affiliation (14).



With a total of some seventy (young) couples in the community at present, a sum of 32 children were born in the period between 1951 and mid-1955. Most of these were to farmers (18), most to Catholics (16), most of all to Catholic farmers (10 an average of one child per family).



The Wageningen community, living in tropical isolation, is a rather cohesive group, with its own group norms, for example in dress. Labour productivity is satisfactory, for white and non-white workers alike.



There is a spirit of local solidarity over against 'Paramaribo' and 'The Hague'. In cases of conflict, however, the group as a whole often falls apart into the various occupational groups, of which that of the farmers is the most close-knit.



The polder has been divided into small units of two or four farmsteads side by side. This system tends to promote the formation of two-family or four-family primary groups, though the women, especially, attempt to maintain the independence of the one-family group. There is little organized community recreation, and evening visiting, a custom in the first years of the project, is diminishing.



Though in Wageningen, with its multiracial pattern, certain crosscultural problems and conflicts are bound to occur, racial discrimination is non-existent. Nor is there discrimination as regards religious convictions.



Social discrimination, on the other hand, does appear, in the sense of an exaggerated gap between the better-to-do and the poorer members of the community. Among the farmers the social background of the family in the Netherlands is important, while the awarding of extra land to the most efficient farmers has also led to social distinction and to jealousy. The reaction of the Dutch immigrant wife to her new situation seems to be much the same as in Canada and Australia: any number of disadvantages on the one hand, and on the other an improvement in social and economic status. Sexual transgressions are unknown, and in theory roundly condemned, within the group, but a tolerant attitude is taken towards the laxer standards prevailing in Surinam outside the group. There is in fact a general fear of narrow-mindedness.



In general the Wageningen experiment has shown that the offering of favourable social conditions, rather than of financial advantages alone, is of importance for the success of any such settlement in the tropics.










Nederlands West-Indische Gids

Kool, R.


nl

Goeje, C.H. de



Enkele beschouwingen over de Indianen der Nederlandsche Antillen en hun Geestesleven.


ENKELE BESCHOUWINGEN OVER DE INDIANEN DER NEDERLANDSE ANTILLEN EN HUN GEESTESLEVEN DOOR C. H. DE GOEJE 1) De vroegste historische gegevens over de bevolking der Antillen zijn afkomstig van Columbus en diens tijdgenoten.



Columbus meende wellicht tot zijn dood toe dat hij in Indi was aangekomen, en zo werden deze inboorlingen in het Spaans /n^jo, vrouwelijk 7n<fra, meervoud /m<2ios, genoemd; in het Nederlands werd het Indiaan.



Columbus lette scherp op, of er goud was, en hij zag dat enige van deze mensen een stukje goud droegen, door een gat in hun neus gestoken. Met tekenen beduidden zij, dat men, naar het zuiden varend, kan gaan naar een plaats, waar een koning is die grote gouden vaten en veel stukken goud heeft. Wij weten thans, dat in het zuiden (Venezuela-Colombia) Indiaanse goudbewerkers woonden en in die streken speelde zich de geschiedenis van _El Dorado" af; nog verder zuidelijk woonde de Inca met zijn ontzaglijke schatten.



Op de eerste reis bezocht Columbus de Bahama-eilanden, Cuba en Hati; op de twee volgende reizen ontdekte hij de Kleine Antillen en betrad nabij Trinidad het vaste land.



Het oudste bericht omtrent de Benedenwindse Eilanden danken wij aan Columbus' vroegere tochtgenoot Alonso de Hojeda, die in 1499, vergezeld van een andere tochtgenoot i) De redactie van De WesZ-ZwdiscAe Gi<2s prijst zich gelukkig dit laatste opstel van prof. de Goeje dat hij in 1953 met een ander doel schreef te mogen publiceren, nu het niet mogelijk gebleken is het aan zijn oorspronkelijke bestemming te laten beantwoorden. De titel van deze bijdrage moet dus nog toegevoegd worden aan de ,,Lijst van geschriften van prof. C. H. de Goeje" welke in de vorige jaargang van dit tijdschrift op bladz. 91-94 werd gepubliceerd.



_ 41 _








Nederlands West-Indische Gids

Goeje, C.H., de


nl

Goeje, C.H. de



Enkele beschouwingen over de Indianen der Nederlandsche Antillen en hun Geestesleven.


42 C. H. DE GOEJE van Columbus, Juan de la Cosa, en met Amerigo Vespucci en stuurlieden, land aanliep ten noorden van de Amazone, van daar naar het noorden en oosten voer, langs Trinidad, en eerlang die eilanden zag. Het reisverhaal (de verklaring van Hojeda en een verhaal van Vespucci) vermeldt, dat men op een hiervan landde en er vrouwen en mannen van zeer grote gestalte aantrof.



Men noemde dit eiland /s/a ie /os Gigantes. Het verhaal van Vespucci vermeldt bovendien dat op dit eiland veel brasil-hout bomen groeiden. Op de kort nadien vervaardigde kaarten zijn nabij elkaar twee eilanden getekend; bij het oostelijkste staat de naam is/a ie onm/, bij het westelijkste de naam is/a ie /os gigates. Over de reuzen zal straks nog iets gezegd worden; 6ras*7 was in iswro^a de naam voor verfhout (Italiaans vera'wo) en dat zal wel bedoeld zijn, want op de eilanden der Curacaogroep groeit een verfhouf: iaematoxy/on 6rast7e//o.



Op de Cantino-kaart, die vermoedelijk in 1502 te Lissabon vervaardigd is, staat bij de huidige West-Indische eilanden: Las anit//tas ie/ 2?ey ie cas/e//a. In 1474 had de Florentijnse cosmograaf Toscanelli in een brief waarvan later Columbus een copie kreeg, een eiland ylMfo/ta vermeld. Die naam was toen reeds in zwang voor een eiland of mythisch eiland in het verre Westen.



De naam Indiaan werd aan alle inboorlingen van Amerika gegeven, uitgezonderd de Eskimo's; ook toen reeds was uitgemaakt, dat deze mensen een afzonderlijk, mongolode, ras vormen. Soms bezigt men _Amer-indiaan", doch meer gebruikelijk is de naam _roodhuid", welke vooral past bij die Indianen, welke zich de huid inwrijven met vuurrode kleurstof uit de vrucht van J3n:a ore//aa. Tropisch Amerika behield lange tijd de naam /iias Occiiew/a/es, West-Indi.



Enigermate gedetailleerde mededelingen omtrent Curacao in de vr-Spaanse tijd vernam Johannes van Walbeeck in 1635 van de bejaarde Indiaan Juan Mestizo.



Volgens Mestizo waren er toen op Curacao vele Indiaanse dorpen met in totaal minstens 6000 mensen, onder een hoofdman, die woonde in een dorp ter plaatse van het huidig St.



Kruis. Men voedde zich met cassave, mais, vis in overvloed, schelpdieren, schildpadden, leguanen, patatten, bananen(?), pompoenen, meloenen, papaja; vee was er toen nog niet. De bevolking beschikte over vele, van uitgeholde boomstammen gemaakte boten en dreef handel met de Indianen der kust van het latere Venezuela en Colombia.








Nederlands West-Indische Gids

Goeje, C.H., de


nl

Goeje, C.H. de



Enkele beschouwingen over de Indianen der Nederlandsche Antillen en hun Geestesleven.


OVER DE INDIANEN DER ANTILLEN 43 Toen het Spaanse bestuurscentrum Espafiola meer en meer buiten zijn arbeidskrachten geraakte, werden Curacao, Aruba en Bonaire tot _onnutte eilanden" verklaard en tegen 1515 voerde een Spaanse vloot 2000 gezonde Indianen van de drie eilanden weg, terwijl men de rest der bevolking met het zwaard ombracht. Deze slaven schijnen naar Hati te zijn gebracht en een troep hiervan heeft Juan de Ampufs teruggevoerd naar de Benedenwindse Eilanden, waar hij Rooms-Indiaanse nederzettingen wilde stichten.



De Indianen kwamen daar, gencadreerd door Spanjaarden, en vermoedelijk was de voertaal het Spaans waarin Indiaanse woorden waren opgenomen. Het door Ampuks in een brief gebezigd woord a&ort'a = mijn onderhorige, was ontleend aan de taal van Hati. In het Papiamentu en in Europese talen kan men vele van die woorden aantreffen; wij noemen: orgaan, savanne, Aano, cassaT/e, wats, gwavc, gwa/aca', />aa;a, />atei, taftafc, /egwaan; ook *n* (het veld), &asi<? (Indiaansehoofdman), *agwa (grot, put), ya (cassaveplant). Creoolse en Europese talen hebben ook aan andere Indiaanse talen woorden ontleend.



Tegen 1634 waren de Benedenwindse Eilanden bewoond door een gering aantal Spanjaarden en door Indianen. Toen in 1634 de Spanjaarden vertrokken, gingen vele Indianen mee en van 1634_36 verdween ook bijna de gehele rest, tengevolge van de Spaanse taktiek om de Indianen tegen de Nederlandse overwinnaars uit te spelen (van Grol, p. 110).



De volken, wier taal tot de Arawakse taalgroep behoort, zijn verspreid van Bolivia tot de kust van Guyana en ten tijde van Columbus zelfs tot de Bahama-eilanden. Er zijn echter geen aantekeningen bewaard betreffende de door de Indianen van Curacao en Bonaire gesproken taal of talen. Van Aruba heeft A. J. van Koolwijk een korte woordenlijst gepubliceerd en later heeft M. D. Latour enkele namen gegeven.



Helaas ontbreken die typerende woorden, welke men voor de klassering der taal zou verlangen. Enige der opgegeven woorden doen echter denken aan de Caribische taalfamilie.



Volgens P. A. Euwens behoorden de oudste Indianen van Curacao, evenals die van de overwal (vroeger heette die streek Cwnawa; tegenwoordig ligt daar Coro) tot de stam der Caquetio's.



Zulks maakt ons niet veel wijzer, aangezien geen bijzonderheden omtrent die stam worden vermeld; doch nabij de RioCaqueta, in het zuiden van Colombia, wonen mensen, die een Caribische taal spreken, de Hianakoto of Kalihna. Het zijn grote, forse








Nederlands West-Indische Gids

Goeje, C.H., de


nl

Goeje, C.H. de



Enkele beschouwingen over de Indianen der Nederlandsche Antillen en hun Geestesleven.


44 C. H. DE GOEJE mensen, en zulks doet weer denken aan de _reuzen" die Hojeda op n der eilanden aantrof. Weliswaar heet het, dat nadien alle Indianen zijn weggehaald of gedood, maar er zullen zich vele schuil hebben gehouden. Ook werden enkele gezinnen door Ampus teruggezonden na de weghaling. Het is nog niet overtuigend ; maar er is ng een dun draadje: men vergelijke de naam der kuststreek Cwnana of Con'ana, wat volgens Euwens _zeebries" of _zeewind" betekent, en de naam van het eiland Cwrafao, met Hianakoto &/e (-nat) = schoon, Trio &/e = mooi weer, Kalina wra (-we) = mooi, goed, Awranio = buitenlucht; en misschien was de naam van het eiland BonatVe een Spaans woord met soortgelijke betekenis.



Van de nieuwe Spaanse bemoeiing met de Benedenwindse Eilanden getuigt, dat weldra op de kaarten deze eilanden goed worden getekend en met de thans nog gebruikelijke namen.



Wellicht hebben de Indianen, die een tijd op Hati hadden gewoond, het muziekinstrument win op Curacao ingevoerd. In zijn oude vorm van een kalebasschaal met kerven, waarover met een stokje gestreken werd, gelijkt het sprekend op een instrument van Puerto Rico en Cuba en het doet ook denken aan een instrument van Hati, in 1498 door frater Roman Pane beschreven. Enigermate hieraan verwante instrumenten zijn bij stammen van het vasteland aangetroffen, en het beginsel is ook toegepast buiten Amerika, doch de verwantschap tussen het instrument van Curacao en de instrumenten der Grote Antillen is wel zeer sterk.



De uit klei gebakken urnen, waarin men lijken begroef, zijn waarschijnlijk ter plaatse vervaardigd; op Aruba waren ze nog bij het begin der 19e eeuw in gebruik; het begraven in urnen kwam echter ook voor bij Indianen van het vasteland.



Misschien kunnen opgravingen nog meer aan het licht brengen, doch er zal heel wat weggehaald zijn, en al vroeg zullen de voorwerpen van kostbare steen of van goud, voor zover die er waren, verdwenen zijn.



Te vermelden vallen nog de Indiaanse rotsschilderingen, deels betrekkelijk recent; wellicht zijn vele daarvan met magische bedoelingen aangebracht.



Op de Bovenwindse Eilanden St. Maarten, Saba en St. Eustatius hebben eveneens Indianen gewoond, die echter reeds verdwenen waren toen de Nederlanders er vaste voet kregen.








Nederlands West-Indische Gids

Goeje, C.H., de


nl

Goeje, C.H. de



Enkele beschouwingen over de Indianen der Nederlandsche Antillen en hun Geestesleven.


OVER DE INDIANEN DER ANTILLEN 45 De opgravingen hebben slechts het beeld geleverd van het gewone Arawakse of Caribische peil van beschaving.



Van de Indianen der Bovenwindse Eilanden is echter nogal wat bekend, doordien Columbus bij die eilanden aankwam, en meende daar het doel van zijn reis: Indi en het rijk van de GranCan (China) bereikt te hebben; Cuba hield men aanvankelijk voor Cepango (Japan). Naar deze eilanden hebben vervolgens kolonisatie en missie zich het eerst gericht.



Daar woonden mensen die, in verschillende dialecten, een taal spraken, die nogal verwant was aan het Arawakse van Guyana; doch een paar eeuwen voor Columbus zijn Indianen van een andere soort deze Archipel binnengedrongen. Deze behoorden tot het in de kuststreken van Guyana wonend volk, dat zich zelf AWimz of ifart'wa noemt.



In Guyana bevochten Kalifia's en Arawakken elkaar, doch misschien was er ook wel handelsverkeer; wellicht zijn er ook wel aanrakingen op de Antillen geweest; daarvan getuigt het woord ifaW^ona, waarmede aldaar de Kalifia's werden aangeduid, want dat was waarschijnlijk de naam van het oervolk, dat zich later gesplitst heeft in verschillende stammen, waarvan er n de afgekorte naam Karifla of Kalifta voerde.



Doch een paar eeuwen vr Columbus zijn troepen Kalifia's gewelddadig opgetreden tegen de Antillenbevolking. Vermoedelijk kwamen deze uit de streek tussen de mond der Orinoco en de ten westen daarvan gelegen zeekaap Baru* en<a/e = de neus van Bariw of fio/u (Columbus noteerde PaWa). Van daar kan men, van eiland op eiland varende, doordringen tot de Bahama's waar Columbus 12 October 1492 mensen zag, die littekens droegen van de invallers; deze hadden getracht hen te vatten, want de invallers plachten de vrouwen der gezeten bevolking tot bijzitten te nemen en de mannen aten zij op. Wellicht was de Arawakse bevolking lang geleden langs dezelfde weg op de eilanden gekomen en heeft daar een nog oudere bevolking overweldigd; en, misschien lang voor de grote invasie, hebben zich op Trinidad Kalifia's gevestigd, en ook de Chayma, een andere Caribische stam.



Columbus ving bij de inboorlingen van Guanahani (Bahamas) en Cuba het woord catn'/a op, en het woord Cawi, waarmede zij een macht aanduidden, die oorlog tegen hen voerde; hij meende dat men de Gran-Can bedoelde, en zond zelfs boodschappers met 's Konings brief naar deze potentaat, welke brief natuurlijk _onbestelbaar" bleek te zijn.



Columbus had echter ook de naam Cawta of Canifta/o opgevangen, dat het land zou zijn van waar de belagers der gezeten bevolking afkomstig waren; hij noemde Wie belagers _los de Canibato", _los Canibales" en _los de Caniba, qu'ellos llaman Caribes". Vermoedelijk waren het alles de gebrekkig verstane namen ZsTarc'^ona en /ftm'fta.



In het Spaans en andere talen is cant&a/ het verzamelwoord voor _menseneter" geworden en Canfce noemde men de wilde Indianen van de Kleine Antillen en van het vasteland. Fransen en Nederlanders hebben, vermoedelijk door verwarring met een woord der Tupi-taal in Brazili,








Nederlands West-Indische Gids

Goeje, C.H., de


nl

Goeje, C.H. de



Enkele beschouwingen over de Indianen der Nederlandsche Antillen en hun Geestesleven.


46 C. H. DE GOEJE daarvan Carate gemaakt. De Fransen noemen echter de Kalifla's van Frans Guyana: Ga/i6i.



In de 17e eeuw vernam de Franse missionaris Raymond Breton van hoofdlieden van Dominica, dat hun volk afstamt van de Kalifla's van het vasteland, die zich hadden afgescheiden om de eilanden te veroveren; dat de hoofdman die hen had aangevoerd, klein van lichaamsbouw was, doch groot in moed, dat hij weinig at en nog minder dronk. Zulks wijst niet op een rooftocht; er waren trouwens geen rijkdommen op de Antillen, en evenmin kan landhonger de drijfveer zijn geweest, want vruchtbare grond was er op het vasteland in overvloed. Maar de Kalifla's kennen een oude overlevering: _Eertijds, vr nog de grootvader van mijn grootmoeder geboren was, kwamen de Indianen veel talrijker voor dan thans en leefden ook veel gelukkiger. Een zaak slechts baarde hun grote zorg: de vrees n.l. voor hun voortbestaan. Zij duchtten als volk te zullen uitsterven en meenden daarom op een nieuw soort vermaagschapping te moeten zinnen. Enige jongelieden sloegen daarom raad en besloten een gezamenlijke tocht te ondernemen naar de Wo/t-yana (vrouw-Indianen, eigenlijk vrouw-lichamen)". Dan volgt het verhaal van de wonderbaarlijke reis naar de vrouwennatie, welk verhaal sterk gelijkt op hetgeen de aanstaande medicijnman in trance beleeft. Deze komt ten slotte aan de hemelse wateren en ontmoet daar de watergeesten en hun overste, die eigenlijk de Grote Moeder is; de Europeaan heeft daarvan gemaakt: de Amazonen en hun Koningin.



Het is echter een historisch feit, dat troepen Kalina-mannen naar de Antillen zijn gevaren en zich daar vermaagschapt hebben met Arawakse vrouwen. En het is wel zeker, dat de Indianen inteelt vermeden, want een man mag niet huwen met nichten van moederszijde, wel met nichten van vaderszijde. Dat is niet hetzelfde, want (althans volgens Kalifla's) is het lichaam van het kind afkomstig van de moeder; de geest is afkomstig van de vader. De zuigeling leeft vanzelf mede met alles wat de vader doet of ondergaat; na de geboorte van het kind, blijft de vader voorzichtigheidshalve thuis, wijl het kind nog zo teer is (het z.g. mannenkraambed (couvade), dat ook bij de Eiland-Kariben in zwang was en, heel vroeger, ook in Europa en Azi).



Kariben, Ara waken en talrijke andere oude volken laten de familieverwantschap in de vrouwelijke lijn gelden (moederrecht of matriarchaat), doch de veroveraars der Antillen hebben hun bastaards tot hun eigen volk gerekend en tevens de mannelijke lijn der overwonnenen afgesneden.



Aan gevangen jongens werden de genitalin afgesneden en zij werden slaaf en dikwerf later opgegeten, wat met de gevangen mannen veelal terstond geschiedde. Niet onwaarschijnlijk zat hier de bedoeling achter, om de levenskracht der slachtoffers op te nemen; bij het koppensnellen en skalperen, dat andere Indianenvolken plegen te doen, beoogt men wellicht eveneens het verwerven van levenskracht of ,,zielestof".



Omtrent het menseneten bij de Tupi-Guarani's (in Brazili en omgeving) staan ons vollediger berichten ten dienste. A. Mtraux vermeldt in zijn boek _La religion des Tupinamba" o.m. dat men krijgsgevangenen tijdelijk min of meer in de stam opnam; zij wisten dat zij, als het tijdstip was aangebroken, gedood en opgegeten zouden worden, maar ontvluchtten niet, en namen dapper deel aan het drinkgelag, dat voorafging aan hun executie; het was de gevangene een welkome gelegenheid om zijn








Nederlands West-Indische Gids

Goeje, C.H., de


nl

Goeje, C.H. de



Enkele beschouwingen over de Indianen der Nederlandsche Antillen en hun Geestesleven.


OVER DE INDIANEN DER ANTILLEN 47 beul te vertellen, hoe-veel van diens vrienden hij had gedood en welke wraak zijn stamgenoten zouden nemen. Men meende ook dat hiernamaals de zielen dergenen, die zich goed gewroken hadden en veel vijanden hadden opgegeten, naar het paradijs der voorvaderen zouden gaan. at paradijs wordt de medicijnman in trance gewaar, maar de alledaagse mens voelt, dat er een dergelijke werkelijkheid bestaat, en zozeer leefde men in een magisch-religieuze sfeer, dat het voorkwam (nog in 1912!), dat medicijnmannen in de droom zagen, dat de ondergang der aarde reeds was aangevangen en een gehele troep zich onder hun leiding op weg begaf naar _het land zonder kwaad", hetwelk in de Oceaan in het oosten zou liggen.



Het is dan ook niet zo zeker, dat hetgeen er op de Antillen voorviel, voor de overweldigde vrouwen uitsluitend een verschrikking was. Hun instinct van wijfjesdier werd bevredigd; zij bleven op dezelfde plaats en bij hun nieuwe echtgenoten vonden zij nagenoeg dezelfde leefwijze en religie als tevoren. Die religie was niet inferieur, maar vr-Christelijk, en het gehele gebeuren heeft iets gemeen met de verschijnselen in het dieren- en plantenrijk.



De primitieve mens voelt daarbij ook religieuze plicht. Elk Indianenvolk acht zichzelf de eigenlijke mensheid, die onder de oppermacht der goden een taak in de wereld heeft te vervullen. Men houdt zich aan de instellingen der voorouders, maar nog immer krijgen de medicijnmannen aanwijzingen van de goden. De vrouw is het wezen, dat de man begeert (als in Genesis 3 : 16) en verlangt de kinderen te baren, en zij verzorgt het huishouden; de vrouwen worden steeds gespaard. De man is jager en krijgsman en wordt niet gespaard. Maar beide seksen, elk in hun eigen taak, zijn moedig.



De Mexicanen geloofden, dat de zielen der op de pyramide geofferde krijgsgevangenen, tezamen met de zielen der eigen krijgslieden, die in de strijd gesneuveld waren, de zon van het punt van opkomst tot het zenith begeleidden; van daar tot het punt van ondergang werd de zon begeleid door de zielen der in het kraambed gestorven vrouwen. Bij elk der 18 tijdvakken van het jaar behoorde een bepaalde ritus en de mensenoffers die er veelal bij behoorden, bestonden daaruit, dat krijgsgevangenen op de offersteen bovenop de pyramide werden uitgestrekt, een priester hen de borst opensneed, er het hart uitrukte, en dit aan de zonnegod, die de stamgod der Mexicanen was, schonk. Toch waren de Mexicanen eenvoudige, eerlijke mensen, fijngevoelig en geregeerd naar wetten van hoog zedelijk karakter. Zij eerbiedigden het eigendomsrecht, verachtten leugen en valsheid, waren vrolijk in gezelschap, dapper in de oorlog en onwankelbaar gehoorzaam aan hun koningen. Het Indiaanse ras had daar een niveau van beschaving bereikt, dat al bijna even hoog lag als dat van het oude Egypte.



Het vlees der slachtoffers werd vervolgens door de priesters gegeten.



Op de ene wijze, bekeken kan men de veroveringstocht der Kalifia's zien als een uiting van levensdrang; op andere wijze bekeken ziet men, hoe al deze mensen het religieuze offer als een noodzakelijkheid aanvaardden. Een Mexicaanse mythe vertelde, hoe in de oertijd goden de zon en de maan hebben geschapen door, na boetedoening, zichzelve in het vuur te werpen. Een andere mythe vertelde dat de zon, om de aarde te kunnen verlichten, zich moet voeden met mensenbloed. Daarom moest








Nederlands West-Indische Gids

Goeje, C.H., de


nl

Goeje, C.H. de



Enkele beschouwingen over de Indianen der Nederlandsche Antillen en hun Geestesleven.


48 C. H. DE GOEJE in de oertijd de oorlog worden geschapen, want slechts daardoor kan men bloed en harten verkrijgen. Wijl alle goden het zo wensten, schiepen zij de oorlog. De fundamentele belangrijkheid van het otfer is ook m de Indische Bhagavad Gita verkondigd, en de Bijbel spreekt er eveneens van.



In de mens schuilt grote wijsheid en diepe religiezin. In het bewustzijn der primitieven maakte dit zich kenbaar in levendig gevoelde droomgezichten ; de Indiaan gaf zich veel moeite om zich ontvankelijk te maken voor een toestand van trance, waarbij zulke dromen optreden.



Uit deze droomsfeer zijn hun wijze en verheven mythen en leerzame en geestige sprookjes afkomstig; en het waren begrijpende mensen, die deze verhalen oververtelden.



De Europeanen kwamen daar met hun eigen opvattingen, en vroeger was er slechts zelden n die op de inval kwam, dat de Amerikaanse inboorling een belangrijk geestelijk leven zou kunnen hebben. Bij de Eiland-Kariben is weinig opgetekend; maar bij de Indianen van Hati kwam gelukkig iemand met brede blik, dat was Columbus, en deze heeft een frater van de orde van den H. Hieronymus, Roman Pane, opgedragen de mythen en de religie der inboorlingen op te schrijven. Het was gebrekkig, wijl men elkaar slechts half verstond; doch wat er opgetekend is, sluit aan bij mythen en religie der Arawakken van Guyana, en, in ruimere zin, bij die der Indianen van geheel Amerika.



Naar de opvatting van deze mensen is de gehele natuur de voortdurende openbaring van psychisch-geestelijke wezens, van goden en geesten. In de oertijd leefden de mensen samen met hen; toen is er ongenoegen gekomen en scheiding; de geesten maakten zich onzichtbaar, en als nu een mens iets deed dat indruiste tegen de aard der geesten, bemerkte hij zijn fout pas als hem ziekte of ramp trof. Maar de allerhoogste godin kreeg medelijden met de mensen; zij verscheen aan een heilig man en onderwees deze, hoe men de geesten kan oproepen. Deze man werd de eerste medicijnman.



In trance kan de medicijnman zijn helpende geesten laten werken in de zieke; wij zouden spreken van een psychische gemeenschap, doch men kan ook het woord _magisch" bezigen, en het ligt alles in een niveau van religieuze eerbied. In minder zware gevallen bedient de medicijnman zich van een geneesmiddel uit de natuur; het zijn immers ook de geesten, die zich manifesteren als de verschillende natuurobjecten en er als het ware in wonen. Een bijzonder heiligende werking gaat uit van de tabaksgeest. Over geheel Amerika is de tabak in ere; Columbus maakte er in zijn reisjournaal op 6 November 1492 voor het eerst melding van; het woord /aiaA is ontleend aan de taal van Hati en betekende wellicht trance of droom. In deze droomsfeer heeft de Indiaan ook gemeenschap met de gestorvenen, en de Indianen van Guanahani en Cuba meenden aanvankelijk dat de Spanjaarden uit den Hemel waren gekomen. Toen in 1519 de keizer van Mexico vernam dat er Blanken aan de kust geland waren, meende hij dat de god Quetzalcoatl gekomen was.



Verscheidene Indiaanse talen geven blijk van de opvatting, dat activiteit een manifestatie is van het wezen der goden of geesten. De werkwoordswortel vertoont het karakter van een onpersoonlijk werkwoord (,,er geschiedt" of _het regent") en wordt voorafgegaan door een klankdeeltje hetwelk de persoon aanduidt die dat gebeuren gewaar wordt of passief ondergaat (_lijdend voorwerp"). De persoon, van wie naar onze








Nederlands West-Indische Gids

Goeje, C.H., de


nl

Goeje, C.H. de



Enkele beschouwingen over de Indianen der Nederlandsche Antillen en hun Geestesleven.


OVER DE INDIANEN DER ANTILLEN 49 opvattingen de activiteit uitgaat (_onderwerp"), wordt alleen vermeld als het voor de duidelijkheid nodig is, en slechts op de wijze van een bepaling. Nog een ander verschijnsel kwam aan het licht bij het nauwkeurig analyseren van de Arawakse taal, van de Caribische taal, enz., n.l. de neiging om de gebeurtenis of de toestand na te bootsen met de spraakorganen; bijv. Arawaks a gebeuren, *a krachtig gebeuren, w<4 aarzelend gebeuren, /a toekomstig gebeuren. Men noemt dit klanksymboliek; het is ook in sommige talen van andere werelddelen opgemerkt, o.a. in het Nederlands, en er zijn ook sporen van die neiging in het Engels aangetroffen.



De taal der nakomelingen van de veroverende Kalifia's en de buitgemaakte Arawakse vrouwen, het z.g. Eiland-Caribisch, is in de 17e eeuw door Breton en anderen op schrift gesteld. Deze taal bevatte (1) woorden, die door beide seksen gebruikt werden, en die bijna alle uit een Arawakse taal afkomstig zijn; (2) woorden, eveneens van Arawaksen oorsprong, die gebruikt werden door vrouwen onder elkaar; (3) parallel aan (2) andere woorden voor dezelfde begrippen, en deze werden gebruikt door de mannen onder elkaar en als een vrouw tot een man sprak, was ze verplicht eveneens die mannen-woorden te gebruiken. Laatstgenoemde woorden bleken vrijwel zuiver Kalifta te wezen. Ook op deze wijze hebben de veroveraars hun bastaards ingelijfd bij hun eigen stam, hoewel men de invloed der moeders niet geheel heeft kunnen voorkomen.



In 1796 heeft het Brits bestuur een groep, reeds met negerbloed vermengde Eiland-Kariben van Saint Vincent naar Brits Honduras overgebracht. Deze ,,Honduras-Kariben" behielden hun taal en nog in later jaren waren er vrouwen-woorden en parallel daaraan mannen-woorden.



De taal bevat enkele Spaanse en vele Franse woorden die blijkbaar destijds op de Antillen, en Engelse en Spaanse woorden die vermoedelijk in Brits Honduras zijn opgenomen.



Van de taal der Indianen van Hati, de Bahama's en Cuba, het z.g.



Taino, zijn omstreeks 200 woorden en enkele korte zinnen bewaard gebleven in oude Spaanse boekwerken. De Indianen der Kleine Antillen spraken vr de Kalifa-invasie vermoedelijk diezelfde, nogal nauw aan het Arawaks van Guyana verwante taal. Het schijnt dat ook de meeste oude namen der Bovenwindse Antillen daaruit afkomstig waren. De Spanjaarden hebben terstond zelve namen gegeven; vele daarvan zijn ontleend aan de Christelijke kalender. De namen 7/at7t, Cttfca, /aroaica, en misschien ook ylrwa, en Cwrafao, zijn nog uit de Indiaanse tijd, en ook Afa(iino = zonder-echtgenoten, vermoedelijk betrekking hebbend op het drama der Kalina-invasie; Columbus vermeldt het in zijn scheepsjournaal 13 en 15 Januari 1493; thans heet dat eiland Martinique.



De oudste dateringen, die bewaard zijn gebleven (in Mexico) reiken slechts tot enkele eeuwen vr Christus, en de geschiedenis der Antillen vr 1492 is geheel en al prehistorie. Geenszins echter waren de mensen van toenmaals stompzinnige ruwe wilden; men leze slechts bij Columbus, die o.m. opmerkte dat het schrandere mensen waren. Hun geestelijke cultuur is hier reeds besproken; wat hun materile cultuur betreft, kenden zij dezelfde grondstoffen en ingenieuze werkmethoden als de Indianen van Guyana. Doch ook zij beschikten niet over ijzer; Columbus heeft het terstond opgemerkt.



De Indianen hebben verschillende gewassen in cultuur gebracht, o.m. de belangrijke voedingsmiddelen cassave en mais. Van de huidige Euro-West-Indische Gids XXXVII








Nederlands West-Indische Gids

Goeje, C.H., de


nl

Goeje, C.H. de



Enkele beschouwingen over de Indianen der Nederlandsche Antillen en hun Geestesleven.


50 OVER DE INDIANEN DER ANTILLEN pese voedingsgewassen is o.m. de aardappel uit Amerika afkomstig, van de genotmiddelen cacao en tabak; omgekeerd zijn de banaan, het suikerriet en de koffiestruik van elders naar Amerika gebracht. De katoen was vr Columbus zowel in Amerika als in de oude wereld bekend.



Er is nog wel nawerking van de vroegere cultuur der Indianen, en zeker van hun raseigenschappen, doch steeds minder doen deze zich afzonderlijk gelden.



Ziehier tot slot enige gegevens omtrent het oan^a/ twdiawew: Tijdens de ontdekking (1492) op Hispaniola (Hati) 100.000, Cuba 80.000. Jamaica 50.000, de Kleine Antillen en Bahamas 30.000; in geheel Amerika ongeveer 13.385.000.



Thans (1953) ongeveer 16 millioen Indianen en 35 millioen Mestiezen.



Men merke op, dat de Indianen niet zijn uitgestorven, maar het werelddeel, dat ze vroeger alln hadden, is nu overstroomd door mensen van andere rassen, en er kwam ook rasvermenging, waardoor een geheel andere geestelijke en technische beschaving ontstond.



Literatuur P. A. Euwens: in .^wij'goe d Cwrafao, 19 Nov. 1927.



_: De oudste kaarten van het eiland Curacao. W. _. Gtrfs ro, 1928, p. 97-126.



G. Friederici: /4wmAants<iscAes WrterfcucA. Hamburg, 1947.



C. H. de Goeje: Op den oceaan voor en na Columbus (met een oplossing van het raadsel van Antilia). W. _. Girfs jS, 1936, p. 65-81.



_: Mythen der volken van Zuid-Amerika. Mythen der volken van Midden- en Noord-Amerika. In De Twtn der Godew, Utrecht, 1947.



_: Zotidv/oed e .jondeua/ 6y de /ndjanen uaw Wesf-Zwdi. Meded. Kon.



Ver. Indisch Inst. 79, Volkenk. 28, 1948, 64 pp.



G. J. van Grol: De grond/>o/i<ieA in Ae* Wes<-/wdiscAe fometrt der Genera/itei*. 's-Gravenhage, 1934.



HawdfcooA o/ SowiA /imencaM Jwdiaws. Bureau of American Ethnology, Washington, 1946-1948.



R. Henning: Temie incognitae. Leiden, 1944-1950.



J. P. B. de Josselin de Jong : The praecolumbian and early postcolumbian aboriginal population of Aruba, Curacao, and Bonaire, Jwferw. ,4reAit; /r </mograAte 24, 1918, p. 51-114; 25, 1923, p. 1-26.



_: A natural prototype of certain three pointed Mones. Proc. 2js< _<.



Ctmgress 0/ j4mencamsfc 7. The Hague, 1924.



A. J. van Koolwijk: De Indianen-Caraben, oorspronkelijke bewoners van Curacao. Tyrfsc/tr. /lardry'AsA. Genoo<scAa/> 5, 1881, p. 57-68.



_: De Indianen Caraben van het eiland Aruba. T.^.G. 6, 1882, p. 222-229 M. D. Latour: Vreemde invloeden in het Papiamento. W. _.



Gids J7, 1936, p. 387-396.



A FEW CONSIDERATIONS ON THE INDIANS OF THE NETHERLANDS ANTILLES AND THEIR SPIRITUAL LIFE The Editors are pleased to have the opportunity of publishing this last essay by Prof, de Goeje as a posthume tribute to this great expert on Amerindians. The title of this paper should therefore be added to the List of Papers by Prof, de Goeje, which list was published in the previous volume of this periodical, p. 91-94.








Nederlands West-Indische Gids

Goeje, C.H., de


nl

Goeje, C.H. de



Bouwsteentjes


BOUWSTEENTJES 51 Het Eilandsbesluit van HET WAPEN VAN ARUBA 4ru&a J955 No. 27 bevat het volgende 75 Noremfcer J955 no. 9//J << Het Bestuurscollege van het eilandgebied Aruba, Heeft besloten: I. Het eilandgebied voert als wapen: een schild, gedeeld en doorsneden, in 1 van azuur een gouden aloplant, in 2 van goud een driehoekige berg van sinopel, uitkomend uit gegolfde dwarsbalken van zes stukken van azuur en zilver, in 3 van goud twee ineengeslagen handen, in 4 van keel een kamrad van zilver, over het geheel een zilveren kruis; het schild gedekt door een liggende leeuw van keel en omkranst door twee aaneengebonden lauriertakken van sinopel.



II. Dit eilandsbesluit zal in het Afkondigingsblad worden opgenomen.



Oranjestad, 15 November 1955.



Het Bestuurscollege voornoemd, De Secretaris, De Gezaghebber, L. Kerstens Kwartsz In een Kr6<ter6/ad van 6 Juni 1956 wordt gezegd: Onder I moeten achter het woord: _handen" worden ingevoegd de woorden: _van keel".



De leeuw moet verticaal gestreept worden gedacht; de drie zwarte gegolfde dwarsbalken horizontaal gearceerd.



Het wapen is ontworpen door het _Atelier van Heraldische Kunst W. J. V. Posthumus" te Amsterdam.



De hierbijgaande tekening is gemaakt naar het wapenplaatje dat voorkomt op door de Heer E. Bartels ontworpen presse-papiers van Arubaans kwartsdioriet, welke door St. Nicolaas en Zwarte Piet op 5 Dec. 1955 aan de deelnemers aan de vergadering van de Caribbean Commission te Oranjestad zijn uitgereikt. H.



Aanvullingen op het artikel over _De naam van het land Suriname als geslachtsnaam" (W. _. Girfs 36, 1955, p. 65-71) 1. De heer Ph. A. Samson deelde mij mede dat het graf van Gerrit Jacobs op de oude Beth Chaim van de Hoogduitse gemeente aan de








Nederlands West-Indische Gids

Goeje, C.H., de


nl

Goeje, C.H. de



Bouwsteentjes


52 BOUWSTEENTJES Kwattaweg ligt. Uit de vertaling welke de leraar-voorbidder I. Agsteribbe, op zijn verzoek, in 1940 van het Hebreeuwse grafschrift maakte, weten wij thans dat Jacobs in 1674 werd geboren en in 1754 stierf. Dit grafschrift luidt: Naphtalie moge verzadigd zijn van gunst en vervuld van Goddelijke zegen *). Hier ligt begraven een oude man, verzadigd van dagen. / Al zijn dagen ging hij in oprechtheid en eerlijkheid. / Zijn jaren waren ruim tachtig. / Geboren in de gewesten van Bsjimasjneear in de Mark en Vlek Pelgna. / De weledelgeboren heer Naftali zoon van Isaac, de Priester Kerkvoogd en Kerkeraadslid van de Heilige Gemeente Nevee Sjalom (woning des Vredes) in Paramaribo, / Verscheiden en begraven op den 24sten dag van de maand Kieslew van het jaar 5515 *). / Moge mijn ziel opgenomen worden in de bundel des eeuwigen levens! 2. Een zekere Behr Wulf Surinamer, geboren in 1871 te Mitau (Rusland), zoon van Ahron Zoddek Surinamer en van Zire Gotlieb, vestigde zich in Suriname, waar hij in het huwelijk trad, op 19 Juni 1901, met Blanche Nassy, 22 jaar, dochter van Samuel Jacob Nassy en van Rachel Cotino. Hij noemde zich aldaar Bernard en vestigde zich in Paramaribo. In zijn huwelijksacte wordt hij verver genoemd. Uit dit huwelijk werden geboren in Suriname: Selina, 9 Maart 1902, en Ahron Zoddek, 1 Oct. 1904. Selina huwde met J. A. Koelewijn in Heiloo (Nederland). Ahron kreeg bij beschikking van de kantonrechter van 14 Nov. 1952 toestemming zijn voornaam te veranderen in Arnold.



Na het overlijden van Behr Wulf Surinamer, op 16 Sept. 1906, kwamen beide kinderen in huis bij een gehuwde zuster, mevr. S. da Costa-Nassy, wier echtgenoot, Arthur J. da Costa, in dienst was bij het Departement van Openbare Werken te Paramaribo. Na het overlijden van Blanche Surinamer-Nassy op 28 Apr. 1920, kwamen de beide wezen onder de hoede van haar zwager en zuster, met wie zij in 1920 naar Batavia togen.



Arnold huwde met Th. W. E. van Blommestein, en woont thans te Medan, als technisch adviseur van de B.P.M. Hun enige dochter L. H.



Surinamer is op 26 Aug. 1955 in het huwelijk getreden met A. Fr. Engel te Amsterdam. Zo is dan de familienaam Surinamer zowel in Nederland als in Suriname uitgestorven. 3. De heer Samson verschafte mij tevens inzage in twee staten van aandeelhouders in het fideicommis van Gerrit Jacobs. In de eerste, van 30 Nov. 1898, komen 141 personen voor, w.o. 58 buitenlanders. Het hoogste aandeel is 1/35, het laagste 1/2205. Er zijn 19 aandeelhouders met de naam Surinamer. De tweede lijst van participanten in de boedel in 1909 geeft er 217, waaronder 66 in het buitenland. De hoogste participant was voor 1/35ste genoteerd, de laagste voor 1/13720. Toen waren er 2 in Suriname zelf, nl. de minderjarige Celina en Akron Zoddich, en 21 personen met de naam Surinamer in het buitenland. 4. Meyer Zurnamer (zie p. 71) overleed op 13 Jan. 1956 in Robertson, 120 mijl van Kaapstad. 5. Men leze op p. 65 regel 10 v.o.: 5 Nov.; p .66 r. 21 v.o.; Bar Isrel a Cohen; p. 67 r. 6: die 8 Dec. 1754 is overleden. Tien jaar enz.



Fred. Oudschans Dentz Deuteronomium 33-23. ) Ofwel 8 Dec. 1754.








Nederlands West-Indische Gids

Goeje, C.H., de


nl





Besprekingen


BESPREKINGEN Lts/ o/ /A Biro's o/ Surinam, door F. Haver-SCHMIdt. Publications of the Foundation for Scientific Research in Surinam and the Netherlands Antilles, Utrecht, no. 13. (Martinus Nijhoff, The Hague) Nov. 1955. 153 bladz., 4 platen en 1 uitslaande kaart buiten de tekst, (f 8,-).



Vr de Tweede Wereldoorlog valt er, over het algemeen, voor Suriname op het gebied van omithologisch onderzoek weinig activiteit te vermelden. Wel was er hier en daar verzameld, vooral door de Duitser August Kappler (1815-1887), maar eerst in het begin van de 20ste eeuw namen de drie gebroeders Penard de studie van de ornithologie van hun geboorteland Suriname serieus ter hand. Zij brachten niet alleen een grote, goed getiketteerde collectie vogelhuiden bijeen, doch ook een enorme verzameling eieren. Hun tweedelig werk D Koge/s taw Guyana (1908-1910), dat de beschrijving van een kleine 1000 soorten, afkomstig uit de 3 Guyana's bevat, vormt hoewel verouderd, vooral wat de nomenclatuur betreft nog steeds de grondslag onzer kennis van de avifauna van Suriname.



Nadien zijn er slechts enkele kleinere ornithologische collecties in Suriname bijeengebracht, o.a. door Jhr. W. C. van Heurn, die in 1911 in 6 maanden tijd 475 vogels in 137 soorten verzamelde.



Eerst na de tweede Wereldoorlog wordt de studie van de Surinaamse vogelwereld op meer systematische wijze ter hand genomen. Van Juni 1946 af verzamelt de in dat jaar bij de Rechterlijke Macht in Suriname geplaatste ambtenaar Mr F. Haverschmidt vogels. Reeds in het moederland had hij zich door vele publicaties op omithologisch gebied doen kennen als iemand, die de vogelstudie zeer na aan het hart ligt en ook als een uitstekend veldwaarnemer. Begrijpelijk, dat in dit nieuwe gebied de vogelwereld ook zijn warme belangstelling heeft. Ondanks drukke ambtelijke werkzaamheden verschenen in de laatste negen jaren van zijn hand talrijke publicaties over Surinaamse vogels, voornamelijk in TAe ^4mA, TAe Wt/son BwWeiiw, TAe Condor, 7Ve 76ts en /^rdea.



Hij begreep ook dat een inventarisatie dringend gewenst was. Begin 1955 had hij al meer dan 2400 exemplaren in 415 soorten bijeengebracht, waarvan niet minder Wan 45 nieuw voor Suriname bleken te zijn. Het merendeel dezer grote collectie is thans in verschillende buitenlandse, meest Amerikaanse musea ondergebracht. Natuurlijk werd het meest in de kuststreken verzameld, doch ook werden enkele tochten naar het binnenland gemaakt, o.a. naar het Marowijne-district.



De behoefte aan een ,,up to date Handlist" van de vogels, die met zekerheid in Suriname zijn gevonden, deed zich meer en meer gevoelen. 53-








Nederlands West-Indische Gids

Goeje, C.H., de


nl





Besprekingen


54 BESPREKINGEN Haverschmidt zette zich aan de bewerking hiervan, hetgeen geen sinecure was, daar hiervoor een omvangrijke literatuur, in tal van buitenlandse tijdschriften verspreid, diende te worden doorgewerkt. Wij kunnen hem niet anders dan dankbaar zijn, dat hij ondanks vele moeilijkheden heeft doorgezet. Eveneens gaat onze erkentelijkheid uit naar de _Natuurwetenschappelijke Studiekring voor Suriname en de Nederlandse Antillen" te Utrecht, die de publicatie van het manuscript mogelijk maakte.



Nu ligt het belangrijke resultaat van dit werk voor ons: 536 soorten zijn in deze Lijst opgenomen, terwijl van iedere soort enige biologische bijzonderheden worden vermeld, namelijk over het biotoop, de broedtijd en de verspreiding. Het is daarom mr geworden dan een inventarisatie.



De Lijst is natuurlijk nog lang niet volledig. Hieraan ontbreken bijvoorbeeld nog 136 soorten, die wel in Brits- en Frans Guyana, doch niet in Suriname zijn gevonden en daar naar alle waarschijnlijkheid _in de grensgebieden voorkomen.



Nu moge het waar zijn, dat in Suriname weinig nieuwe soorten zijn te verwachten en het gebied ook te klein is mede door het ontbreken van eilanden voor het bewonen door meer dan n geografisch ras, het lijkt niettemin ornithologisch van groot belang, dat in de binnenlanden en vooral in de gebergten dichtbij de Braziliaanse grens wordt verzameld, omdat daar de mogelijkheid van verrassende vondsten geenszins is uitgesloten. Te dien opzichte hebben we een grote achterstand in te halen, vergeleken bij Brits Guyana, waar meer dan 700 soorten zijn gevonden.



Maar ook het betrekkelijk goed gexploiteerde kust- en savannengebied kan nog wel verrassingen opleveren. Dit bewijst het aantal van 45 soorten, waarmede Haverschmidt de Surinaamse avifauna verrijkte.



In zijn voorwoord heeft Haverschmidt er de nadruk op gelegd _that all ornithological research in Surinam at the present time falls on the shoulders of a single individual, whose normal professional activities lie in a sphere far removed from ornithology". Spreekt uit deze passage een zekere teleurstelling over het ontbreken van _gelijkgestemden" in de Surinaamse samenleving? Hoe het ook zij, buiten Suriname heeft Mr Haverschmidt van tal van zijden waardering voor zijn ornithologische werkzaamheden in Suriname ontvangen. Het moet voor hem wel een zeer grote voldoening zijn de resultaten van zijn vogelkundig werk van de laatste negen jaren thans in druk te zien.



L. Coomans de Ruiter.



onderzoek uaw Oofow en Ooton //anews, door Martinus Cozijnsen. Proefschrift Utrecht 8 mei 1956, x + 98 bladz., 30 figg.



In de Inleiding lezen wij: _Het uitgangspunt bij het bewerken van dit proefschrift was de publicatie van het Koninklijk Instituut voor de Tropen (afdeling tropische producten) door Sesseler en Spoon over het gebruik van Croton flavens op de Benedenwindse Eilanden".



De titel van de geciteerde publicatie van de afdeling Tropische Producten (Bericht no. 237, verschenen in .De Wes2-7discAe Gids van Juli 1952, 33e jaargang, blz. 49) luidde: _Over het gebruik van wilde salie op de Benedenwindse Eilanden". Uit beide titels weten wij dus nu, dat








Nederlands West-Indische Gids

Goeje, C.H., de


nl





Besprekingen


BESPREKINGEN 55 het hier gaat om twee geneeskrachtige planten van de Benedenwindse Eilanden.



Het materiaal voor het onderzoek werd door het Instituut voor de Tropen beschikbaar gesteld, dat van Crofon ora//o/ius was van Aruba, dat van Croton //auens van Bonaire herkomstig.



De bevolking van deze eilanden maakt meer gebruik van Cro/on //mns (wilde salie) dan van Cro/on oira/t/o/iuf. Nochtans gaat de toepassing door de bevolking van beide kruiden in dezelfde richting, te weten tegen buikpijn en krampen, bij koorts, voor een opfrissende (stimulerende) werking, bij verkoudheid en als afweermiddel (repellent) tegen bepaalde insecten.



Al deze gebruiken zijn door Cozijnsen op hun waarde nagegaan, waarbij enige duidelijke correlaties werden gevonden. Zo kon het gebruik tegen buikpijn en krampen worden verklaard uit bepaalde bestanddelen van de plant, evenzo bij koorts. Minder duidelijk was het een verklaring voor de opfrissende werking te vinden, terwijl geen bewijs voor het nuttig effect bij verkoudheid kon worden gegeven. De afwerende werking tegen insecten kon bij huisvliegen worden bevestigd.



Het wetenschappelijke onderzoek heeft dus de geneeskundige waarde van de genoemde planten op een aantal punten kunnen bevestigen.



Dr Cozijnsen heeft daarmede een goed werk gedaan. Het is slechts te hopen, dat meer onderzoekingen van deze aard mogen volgen over de vele andere planten, waaraan de bevolking van de Nederlandse Antillen al dan niet ten rechte een geneeskrachtige waarde toekent.



W. Spoon /aren P/aw, door Jules Sedney. Dissertatie Amsterdam 1955; Drukkerij en Uitgeverij S. J. P. Bakker, 133 bladz.



De faculteiten, vooral die van de alpha-vakken, vergen hoe langer hoe meer dat academische proefschriften ter verkrijging van de doctorsgraad leesbare monografien zijn. De eis van leesbaarheid voor een groter publiek wordt bovendien in de hand gewerkt door het vaak voorkomende feit, dat een promovendus financile steun ontvangt van een of andere organisatie, die dan tevens exemplaren van de dissertatie distribueert buiten de kring dergenen aan wie de jonge doctor verplicht is zijn werkstuk te leveren.



En zelfs als financile steun niet wordt gevraagd, zit de promovendus die een actueel onderwerp behandelt van-stonde-af-aan te schrijven met een ander publiek op de achtergrond dan alleen de senaatsleden achter de groene tafel of in eerwaardige aula-banken.



Dit heeft voor- en nadelen, zowel voor schrijver als publiek. De schrijver leert zijn stijl verzorgen, een begrijpelijk overzicht samenstellen van het probleem en van vroegere pogingen tot oplossing, m.a.w. zich rekenschap te geven van de essentie van _zijn" litteratuur, hij leert dat men boven de stof moet staan om te kunnen populariseren. Heeft deze les succes, dan is ook de lezer er mee gebaat.



Het nadeel is echter dat zo'n dissertatie, naar het schijnt, een zekere minimum omvang moet hebben, wil de faculteit hem aanvaardbaar ach-








Nederlands West-Indische Gids

Spoon, W.


nl





Besprekingen


56 BESPREKINGEN ten en dat de promovendus dus gedwongen wordt, ook al om dat publiek op de achtergrond te bevredigen, een grote inleiding te schrijven. Hij kan niet samen met zijn lezer met de deur in huis vallen, want deze weet misschien niet eens waar het huis staat, en moet in elk geval eerst uitvoerig de voortuin bezichtigen. Gedachtig aan de uitspraak dat de jonge doctor degene is die het onderwerp het beste kent, mag men wellicht zelfs in de promotor wat dit betreft eerder een lezer dan een leider zien.



Intussen is er bij een onderwerp als het werkgelegenheids aspect van het Surinaamse Tienjarenplan in de buiten-universitaire lezerskring een categorie, welke door deze in de faculteiten gegroeide traditie niet geheel aan zijn trek komt.



Men mag immers stellen, dat het juist degenen zijn die Suriname kennen die weten wat het Tienjarenplan beoogt en welke vitale belangen met het werkgelegenheidsaspect zijn gemoeid die naar een publicatie over dit onderwerp zullen grijpen om te zien wat een Surinaamse academicus daarover te zeggen heeft. Want het zijn tenslotte de Surinamers, politici, zo goed als uitvoerders, die het Tienjarenplan moeten toepassen -of ombuigen en die dus hun voordeel kunnen doen met een detailstudie over een belangrijk onderdeel ervan.



En dezen wordt dan de lange inleiding niet bespaard. Terwijl men anderzijds mag aannemen dat lezers die _iets" over Suriname willen leren nu niet direct het werkgelegenheidsaspect zullen wensen te bekijken; al zal voor deze categorie het motto zijn bedoeld dat dr Sedney voorin zijn boekje zet: _Het Wester Wingewest langs Surinaamens boorden Zo rijk aan vruchtbaarhen, gezegend door Gods Hand Verdiende wel terecht aan and're wereld oorden Met roem bekend te zijn, vooral aan Nederland Dat reeds bijna een eeuw, met rijk beladen schepen Den Voor- en Najaarsoogst in 't Vrij Gemeenebest Tot heil van duizenden heeft mogen binnenslepen. . Anno 1732" *) Hoe dit zij, waar de eisen van de faculteit ietwat tweeslachtig lijken, mag men dr Sedney een dergelijke ambivalentie niet verwijten, eerder het in hem prijzen dat hij ook in de historische inleiding een aantal tabellen heeft verwerkt om het bekende betoog over de oorzaken der achteruitgang van de plantage-landbouw met cijfers te staven.



Het eerste hoofdstuk, over de ontwikkeling der economische structuur van Suriname van 1930 tot 1950, onderzoekt de oorzaken en de rele betekenis voor de maatschappij van de stijging van het nationale inkomen, van in- en uitvoer, van overheidsuitgaven en -inkomsten. Een analyse van de bevolkingscijfers op basis van de volkstelling 1950 geeft, in verband met de vorige punten, aanleiding tot de conclusie dat er economisch een vicieuze cirkel bestaat, kernachtig samengevat in de woorden van Nurkse _Underdeveloped countries are poor because they are poor". i) In Pistorius' iforfe en .zaAe/yfce ftescAryinwgtf ua de Co/onie t/an ZwW-wame, Amsterdam 1763, komt een dichterlijke opdracht aan de auteur voor, waarvan dit de eerste regels zijn (in enigszins andere spelling). Heeft die ode-schrijver plagiaat gepleegd op een vroegere auteur? Het 'reeds bijna een eeuw' zou doen vermoeden dat 1763 het juiste jaartal is.








Nederlands West-Indische Gids

J.F.K.


nl





Besprekingen


BESPREKINGEN 57 Het is de verdienste van de auteur dat hij de feiten onder ogen durft zien en op zijn eigen vraag, hoe de vicieuze cirkel te doorbreken valt, enige mogelijkheden oppert, zoals invoerbeperkingen voor consumptiegoederen, belastingwijziging en gedwongen leningen, doch deze, ook weer na analyse, als zeer weinig effectief kwalificeert.



Als enige andere mogelijkheid noemt dr Sedney dan het beschikbaar stellen van kapitaal van buiten af volgens een bestedingsschema en zo komen wij bij de basis van het eigenlijke onderwerp der dissertatie: het Tienjarenplan.



In hoofdstuk II wordt een overzicht gegeven van de ontwikkeling van het plan uit het welvaartsfonds (1947) en de verdeling van de geprojecteerde werkzaamheden over dit fonds, de stichting machinale landbouw en, na de liquidatie van het fonds (1955), de stichting voor experimentele landbouwbedrijven. In de liquidatieperiode worden nog een aantal projecten uit de resterende middelen van het welvaartsfonds gefinancierd, o.a. de luchtkaartering van de zuidelijke helft van Suriname.



Voor de verschillende stadia van het Tienjarenplan worden de cijfers der hoofdsectoren naast elkaar gegeven het plan werd immers tussen de indiening bij de Staten in 1952 en de behandeling in 1954 ingrijpend gewijzigd en de onderdelen nader toegelicht.



Dit hoofdstuk geeft zodoende een gemakkelijke samenvatting van allerlei gegevens over het Tienjarenplan, waarvoor vele lezers, ook nieteconomen, dr Sedney dankbaar zullen zijn.



Het derde en laatste hoofdstuk tenslotte behandelt het werkgelegenheidsaspect. Ook hier treft de openheid van de schrijver en dit doet niet af aan de waardering voor vanzelfsprekende objectiviteit in een wetenschappelijke dissertatie -, die bij de behandeling van problemen van werkloosheid en binnenlandse kapitaalvorming de inflatoire gevaren van vakverenigingspolitiek onder ogen ziet; bij bezuiniging op overheidsuitgaven als een der te overwegen maatregelen om de Surinaamse bijdrage aan het Tienjarenplan te financieren erkent _dat er in de ambtenarij een aanzienlijke verborgen werkloosheid voorkomt" en daarbij suggereert het ambtenaren-apparaat niet evenredig te vergroten bij expansie van de overheidssector (p. 111-112). Ook zijn conclusie, als Suriname ondanks vele maatregelen er niet in zou slagen haar aandeel in de plan-financiering op te brengen waardoor het _trieste resultaat" van een vertraagde of partile uitvoering zou volgen, dat Nederland dan wellicht uit het voor algemene hulpverlening aan onderontwikkelde gebieden bestemde bedrag zou kunnen bijspringen, getuigt van morele moed.



Veel te weinig immers wordt hier te lande niet alleen bij besprekingen over _Sunfed" *) doch in het algemeen bij technische hulpverlening, in de eerste plaats aan de overzeese rijksdelen gedacht. De publieke opinie ziet nl. in de Nederlandse bijdrage aan het Tienjarenplan niet de vorm van technical assistance die zij feitelijk is, noch in de door Suriname aangetrokken deskundigen de mensen waarop Nederland zo trots is wanneer zij toevallig bij andere'volken hulp gaan verlenen.



Is men, met dr Sedney tenslotte, reel genoeg om niet te willen veronderstellen dat het Tienjarenplan voor Suriname een panacee is, dan i) Een door Nederland gepropageerd Special United Nations Fund for Economie Development.








Nederlands West-Indische Gids

J.F.K.


nl





Besprekingen


58 BESPREKINGEN moge men erkennen.dat de technical assistance in andere landen dit evenmin blijkt te zijn ') en dat het ook daarom goed doet een eerlijke analyse van enkele der problemen door een _landskind" te zien geven.



J.F.K.



De s/aa^unitg'e OMtoiAAe/iwg' der ^Veder/anrfse /ew, door Annemarie C. T. Kasteel. Dissertatie Leiden 1956; N.V. Uitgeverij W. van Hoeve, 's-Gravenhage, 351 bladz. Engelse en Spaanse samenvatting. (Ook in de handel).



Z>e s/aafcrege/ittg wan ie A/eieWawdse /Iwftfen van 1955. His/onvcAe /<WtcA/iM en raA<yA, door W. H. van Helsdingen. Staatsdrukkerij- en Uitgeverijbedrijf, 's-Gravenhage, 1956, 447 bladz.



Het door architect J. Fresco ontworpen autonomiemonument, dat op Curasao aan het begin van de Rijkseenheidboulevard (de nieuwe havenweg) staat, prijkt symbolisch op de omslag van dr Annemarie Kasteel's boek over de staatkundige ontwikkeling der Nederlandse Antillen. De woorden uit de bekende rede van Koningin Wilhelmina: _steunend op eigen kracht, doch met de wil elkander bij te staan" *), die het monument als randschrift sieren, zijn evenzeer symbolisch voor deze studie en voor het minutieuze werk van mr van Helsdingen dat de staatsregeling in haar wording voor een ieder toegankelijk maakt. Beide auteurs hebben een stuk wetenschappelijke bijstand geleverd die de Antillen ten goede zal komen, zowel door de grotere bekendheid van de Antilliaanse situatie welke hiermee voor buitenstaanders mogelijk wordt, als door de basis van documenten welke voor de Antilliaanse politici is neergelegd.



Dat dezen zich van het gebrek hieraan bewust waren, blijkt uit een citaat in mr van Helsdingen's voorwoord uit Staten-notulen van 1945. Men mag waarlijk niet klagen, nu binnen twee jaar na de afkondiging van het Statuut reeds twee, elkaar zo goed aanvullende werken op tafel liggen.



Mr van Helsdingen is de lezers van De West-Indische Gids en anderen! bekend als de man van de toelichtingen op het zich wijzigende staatsrecht en die zijn bij een zo ingewikkelde materie nodig _om te voorkomen, dat uit de tekst zonder kennis van de wordingsgeschiedenis een conclusie getrokken wordt, welke daarmede in strijd is." Deze schrijver bouwt voort op de publikatie uit 1914 door Bordewijk van alle gewisselde stukken bij elk artikel van de regeringsreglementen van Suriname en Curaao. Van Helsdingen beperkt de opzet de wijzigingen na 1914 en vooral die na de jongste oorlog zijn dan ook zo talrijk en ingrijpend dat volledigheid de uitgave vrijwel onmogelijk zou hebben gemaakt en zeker binnen dit tijdsbestek. Toch geeft hij meer dan de titel belooft, nl. een overzicht (in bijlage II en bij elk desbetreffend artikel) van de verschillen met de Surinaamse staatsregeling. En de auteur belooft i) Zie b.v. E. A. Kreiken, Het nuttig rendement van de werkzaamheden van de verschillende internationale organisaties in de onderontwikkelde gebieden, /rfoneste 9, 1956, 4, p. 303. *) Men zie o.a. Oraw/e en <fe Zes CaroitscAe Pare/e, p. 207.








Nederlands West-Indische Gids

J.F.K.


nl





Besprekingen


BESPREKINGEN 59 bovendien niet alleen een latere aanvullende toelichting voor Suriname maar ook nog een commentaar op het Statuut.



Degenen die het _staatsrecht overzee" willen bestuderen zullen dus aan van Helsdingen een ereplaats kunnen geven naast Bordewijk en Kleintjes en van Vollenhoven. Want van Helsdingen publiceert niet slechts de officile toelichting op de artikelen van de Antilliaanse staatsregeling, al of niet in samenvatting, en onder verwijzing naar de vindplaats in de vroegere commentaren, maar hij geeft ook _de practijk" weer, de literatuur o.a. de juristenbladen en soms zijn eigen zienswijze.



Een aardig voorbeeld daarvan vindt men in het levendige, zij het anonieme, overzicht van discussies in de Staten over het onderzoek der geloofsbrieven (art. 58) en de wijze raad van de auteur hoe men in het vervolg uit de impasse kan raken als de geldigheid van bepaalde kiezerslijsten in het geding komt of wanneer er na statenontbinding geen Staten zijn om de geloofsbrieven te onderzoeken. _Men doet beter in een dergelijk geval" als het laatste _royaal te aanvaarden", dat alleen een fictie ,,een volkomen normale, ook elders aanvaarde oplossing" biedt.



De dissertatie van Annemarie Kasteel promotor was professor Logeman n bevat evenzeer vele citaten uit de notulen van de Staten, doch haar boek is meer nog gebaseerd op andere locale bronnen en heeft daarmede een duidelijk sociologische inslag gekregen. Bij het noemen van personen die zitting hebben in colleges en commissies') vermeldt zij tevens niet alleen de politieke partij en het eiland van herkomst, doch ook de groep waartoe zij gerekend kunnen worden te behoren.



Zij gaat soms diep in op de achtergrond van de gebeurtenissen: de verkiezingscampagnes en hoe deze gevoerd werden; stemming en stemmenverhouding in de Arubaanse Raad van Politie over de kwestie van de zetelverdeling; de activiteit van de heer Eman op het eiland en in de Staten met tal van aanhalingen uit telegrammen en berichten van persbureaux; brieven van de Staten aan de gouverneur over het steeds weerkerende gebrek aan quorum en de mogelijkheid van statenontbinding e.t.q.



Het zijn uiteraard allemaal gepubliceerde bronnen, die dan ook in de talrijke noten zijn verantwoord, doch de verdienste van dr Kasteel is juist dat zij ze consequent heeft doorgewerkt en er een zeer leesbaar en boeiend overzicht uit heeft gedistilleerd, terwijl voor degenen die er ng *) Een kleine vergissing moge worden rechtgezet. Op p. 166 wordt aangehaald het advies van de gouverneur aan de Arubanen om eraan te denken dat versplintering van het staatsdeel noch door Nederland, noch door de Carabische Conferentie die juist naar samenwerking streefde, goed begrepen zou worden." Hier moet f de Carabische Commissie bedoeld zijn f de West-Indische Conferentie (een twee-jaarlijkse bijeenkomst georganiseerd door de Carabische Commissie om de wensen van het gebied in ruimere zin geformuleerd te zien). De Arubaan J. R.



Arends, die in de noot wordt aangeduid als permanente vertegenwoordiger van de Antillen in de bijeenkomsten van deze organisatie, was gedelegeerde bij de tweede en derde zitting van de West Indian Conference (1946, 1948) en lid van de Research Council (subcommissie voor medische aangelegenheden), een andere dochter van de Carabische Commissie.








Nederlands West-Indische Gids

J.F.K.


nl





Besprekingen


60 BESPREKINGEN meer van zouden willen weten de weg gebaand is en de vindplaatsen aangegeven.



Het is een groot stuk Antilliaanse historie dat toegankelijk is gemaakt, beginnend bij het regeringsreglement van 1865. Het eerste hoofdstuk loopt tot mei 1940, het tweede geeft een overzicht van de oorlogsperiode, de verkiezingen van 1941, de reactie op de reeds genoemde radiorede van de koningin van december 1942 en de instelling van de commissie-Oppenheim. De details van deze jaren zijn ook nu nog instructief voor de Nederlanders die toen in isolement leefden, ook al mochten zij zich later in grote trekken hebben gerealiseerd hoeveel invloed de oorlogsjaren op de denkwijze in de Antillen heeft gehad.



In de volgende hoofdstukken behandelt de schrijfster de tijd na de verkiezingen van 1945 tot en met die van december 1950, in welke periode dus alle beraadslagingen vallen over de decentralisatie, de wijziging van de staatsregeling in 1948, de interimregeling, de eilandenregeling. Ook de R.T.C, van 1948 valt hier in. Het zesde hoofdstuk tenslotte gaat over de structuur van het koninkrijk, de speciale punten waarover veel te doen is geweest zoals de positie van de procureur-generaal, om te eindigen met de verdere interne ontwikkeling tot de inwerkingtreding van het Statuut.



In de conclusie komt de auteur meer expliciet zelf aan het woord en het is wellicht op de grond van de hier geformuleerde inzichten dat de ^wtg-oe dt Cunifao het dagblad wiens visies dr Kasteel talloze malen citeert meent dat zij de zaken te gunstig voorstelt (18 aug. 1956, p. 2). Het komt mij voor dat integendeel nergens van schroom blijkt om de vinger op wonde plekken te leggen of vraagtekens te plaatsen waar vragen rijzen. Enig vertrouwen in _de goede wil tot samenwerking en het wijze inzicht der betrokken volken" moet immers een conditio sine qua non worden geacht voor de verdere staatkundige ontwikkeling der Nederlandse Antillen.



In elk geval zullen beide hier besproken werken kunnen bijdragen tot vermeerdering van het wijze inzicht.



J.F.K.








Nederlands West-Indische Gids

J.F.K.


nl





Bibliografie


BIBLIOGRAFIE SEPARATE PUBLICATIONS (23) Continued from W./.Gtis j6, 1956, p. 208-224. In this incomplete bibliography an English translation of the title is often added to those items which are of more than local interest. Publications not seen by the compiler of this list are not included.



ran BerAe/'s 7>avefc in SoufA America. Be/meen <A Berfcice and i?'ners, ana" t,. Surinam 1670-7659. Translated and edited by Walter Edmund Roth, 1925. 3rd impr. The Guiana Edition no. 2. The _Daily Chronicle", Ltd, Georgetown, 1948, 145 + v pp. .4/gemeen* tn/tcAtingen oi/er Suriname. 4e uitgave. Kon. Instituut v.d.



Tropen, Amsterdam, July 1956, 40 pp. mimeogr. 17 x 21 cm.



Allen, Robert Porter: rA.F/amfgos:<Ae"rL/e//istor)'andSMrt<t>a/.



WtMs^ecia/ re/erence /o <Ae y4nertcan or Wes* /ndtan F/amngo (PAoenico/><ert ruoer). Research Report No. 5 of the National Audubon Society, New York, 1956, xvi + 285 pp. 20 X 27 cm, 49 figg., 16 in part col. plates excl.



Dealing with the Netherlands Antilles, especially Bonaire, in many places. _^tja/n raw .Ka/AoZteA /even tw tie ATeder/anrfse y4nft//en. Uitg. Boekeen trale Aguinas, Curacao, June 1953, 143 pp. y$ voyage to *Ae .Demerary. /4n accoww/ 0/ /Ae 5ett/eme/s /Aere and on /Ae ssejue6o and Beroice, 6y //enry Bo/ingoroAe, s^. 7799-7506. Edited by Vincent Roth. 3rd impr. The Guiana Edition No. 1. The _Daily Chronicle", Georgetown, 1947, viii + 270 pp. + xvii pp., figg. excl.



Begro/tng raw AeZ Et/andg'eDied Curasao uoor Ae/ diew5//aar 7957. (Bestuurskantoor Afd. Financin, Curasao, 1956), (280) pp. 37J x 29 cm.



Boomker, A. & Vermeulen, Fr. : .P/an/Aunde i/<w Swnjwm. Drukkerij Leo Victor, (Paramaribo), dd. Aug. 1953, 167 pp., 125 figg.



Pictures from Realino: P/an/Awnde van Curasao t/oor Af.t/.L.O., 1947.



Brada O. P., W.: Bn'on. Willemstad, Curacao, 1954, 91 pp.



Brada O. P., W.: Curasao 7S55. Curasao, 1955, 61 pp.



Brada O.P., Pater W.: //etdtng <o< de AerAgescAiedenis wan de /andsc ^4wrt7/en. Curacao, 1956, 12 pp.



Brada O. P., W..: Piar. Curasao, 1955, 120 pp.








Nederlands West-Indische Gids

J.F.K.


nl





Bibliografie


62 BIBLIOGRAFIE Brinck, Johan Wilhelm: Gouda/2eingen tn Swnwawie. Thesis Leiden 7.VII. 1955; Eduard IJdo N.V., Leiden, viii + 246 pp., 82 figg., large map excl. (Summary) Gold deposits in Surinam.



Burke, J. Henry: Ctfrus /w^Ms^y o/ Sunnam. Foreign Agriculture Report No. 89 U.S. Dept. Agric. For. Agr. Service, 23 pp. photoprint, 15 figg., map.



Cheesman, W. J. W.: i/andooo* /or Coo^eraiiue Personnel tw Me Carift-6ean. The Food and Agriculture Organization of the United Nations and The Caribbean Commission, vari-typed Centr. Seer. Car. Comm., 1956, vii + 252 pp.



Collins Jr., Henry H.: Birds and FtsA o/ /Ae Ne<Aer/ands >4<iWes.



Caribou Press, Bronxville, N.Y., (August) 1956, 20 pp. incl. cover, with 7 coloured plates on 6 pages, col. photogr., 3 black and white plates, 7 text ill. Illustrations by H. J. Slijper (birds) and M. van Boordt (fish).



In co-operation with K. H. Voous (birds) and J. S. Zaneveld (fish).



Prepared for the Netherlands West Indies Tourist Committee, with aid of the Foundation for Scientific Research in Surinam and the Netherlands Antilles, Utrecht.



Connelly, Marc : Green Pai/wres. Toneelstuk. Voor Suriname bewerkt door Albert Helman. Radhakishun & Co., N.V., Paramaribo, 1954, 56 pp.



Translation into Surinam Creole language.



CoM/tnen/ in groei. De Gids jr/9, Aug./Sept. 1956; P. N. van Kampen & Zoon N.V., Amsterdam, 188 pp.



Contributions dealing with Surinam and Neth. Antilles by van Helsdingen, Jonkers, van Lier, Methfer, Spits, Tervooren, and van de Walle.



Curiel, J. Ch.: De /andsegrofing. N.V. Varekamp & Co, Paramaribo, dd. Sept. 1955, 24 pp. mimeogr. photoprint.



Current Carioean BiWiogra^Ay. Car. Comm., Vol. IV, 1954 (publ. 1956), viii + 61 pp. offset. (First annual issue.) Dahlberg, H. N.: Tfaar* ta Suriname. ScAaa/ j : 7000000. Gedrukt bij de Topografische Dienst (Delft, 1955), 70 x 60 cm, coloured.



Dahlberg, H. N.: Ons Suriname. ^4 araVi/'AsftttnflVftoeA voor de /agere sc/10/en. Dee/ _. C. Kersten & Co. N.V., printed by Eldorado, Paramaribo, Sept. 1954, 66 pp., many figg. Dee/ /_, Sept. 1954, 72 pp., many figg.



Dark, Philip J. C.: BmsA Negro /M. /In /1/rican j4ri in iAe Americas.



Alec Tiranti Ltd., London, 1954, vi + 66 pp., map + 52 plates excl.



De /iwW/en en de ofersfrowingsram/). Verslag van de hulpactie ten behoeve van de slachtoffers der Overstromingsramp Nederland 1953, ondernomen op de eilanden der Nederlandse Antillen. (Curacao), (1953), 27 pp. mimeogr.



De Gids J19, Aug./Sept. 1956. See: Continent in groei.



De^xzrtewien* fan Landfcowtti, Fee/ee// en Kissert; Suriname, J953- (Paramaribo), July 1956, 116 pp.








Nederlands West-Indische Gids

J.F.K.


nl





Bibliografie


BIBLIOGRAFIE 63 /Ae Cacao /a'Msfry o/ Stm'wame. Mededeling Landbouwproefstation Suriname 20, May 1956, 14 pp.



Dinther, J. B. M. van: Co>i/ro/ o/ Powocfa (.4tnK//aria) snaifc t We /te/ds. Bulletin Landbouwproefstation Suriname 68, May 1956, 20 pp., 6 figg.



Dinther, J. B. M. van: /w/5 o/ /Ae Coconu/ Pa/w i 5unttam. Buil.



Landb. Sur. 69, May 1956, 27 pp., 9 figg.



Dinther, J. B. M. van: Soybean /nsecfc. Buil. Landb. Sur. 67, June 1956, p. 104-109, 4 figg. From Etitom. Ber. 16.



Dinther, J. B. M. van: TAree mo*'ou5 Aornworms n Sttrnam. Buil.



Landb. Sur. 66, 1956, 9 pp., 3 figg. From (om. fier. j6.



Donker, Anthonie: Westoaarfc. Wereld-Bibliotheek Amsterdam-Antwerpen, 1956, 63 pp.



Ellam, Patrick: TAe S^oWman's Guide <o /Ae Canftoean. A. S. Barnes & Company, New York, 1956, 130 pp., many figg., 13 col. phot. excl.



Aruba p. 86-87 (Flying); Curacao p. 90-91 (Mountain Climbing); St. Martin (Philipsburg) p. 104 (Horse Riding).



Esann Ogaan 27, Feb. 1956, 61 pp., 11 figg.



Neth. Ant. p. 16-31; Surinam p. 35-57. sann. Stmwame. mge $<a<i.slteAen over <& ;arew 793* //m /95a. Juli 1956, 38 pp. sn'n. Kers/ag over A/ 6oeA;'aar J955. (Oct. 1956), 22 pp.



Garmers, Sonia: Tan/an Mm ... to con/a. Drukkerij Scherpenheuvel, (Cura9ao), 1955, 16 pp.



Gonggryp, J. W.: Can /ireiwood iw <Ae Gwiawas oe a soMrce 0/ poaief /or <Ae/)rodMC<t'oM o/i4taiii? (Paramaribo, 1956), 4 pp. mimeogr.



Goslinga, C. Ch.: wacj/>afoe ew iaw/jator. Zte g'escAteienis fan rfe 5/aferwy o/> de Benedewtfiwdse i/awden en ua Ae/ a/erA der ftenryding.



Thesis Nijmegen 11. VII. 1956; Van Gorcum & Comp. N. V., Assen, 187 pp., 5 plates excl. (Summary, Resumen).



The process of the emancipation of the slaves in the Netherlands Antilles.



Groot, P. A. de: )oA<er in Ae< oeruiottd'. G. F. Callenbach N.V., Nijkerk, (1953), 224 pp., 23 plates excl.



Helman, Albert: See Connelly, Greett Pas/t*res.



Helsdingen, W. H. van: >e Staafcrege/tng' van <fe NeieWa(f5e /lnfr'Wen t/a 7955. Wis/onscAe <o/JcA/tM^ ew />raA/t7'A. Staatsdrukkerij- en Uitgeverijbedrijf, 's-Gravenhage 1956, xvi -f 447 pp. //ere's j/or Gwirfe to Wj'emstaa\ Publ. K.L.M., 1953, (folder) 4 figg. and col. map of Willemstad, Curacao, 1 : 5000.



He/ Emattci/>a*te&/aa'. /56j-/u/f-J956. S. F. Helstone editor, printed by S. M. Jamaludin. Paramaribo, 1956, 20 pp. 20 x 28 cm. //sfonscAe Surinaamse ifa/enrfer J957- Deze kalender is verzorgd en uitgegeven door de vereniging _Het Surinaams Verbond" te Amsterdam








Nederlands West-Indische Gids

J.F.K.


nl





Bibliografie


64 BIBLIOGRAFIE ter gelegenheid van haar eerste lustrum. Alle afbeeldingen zijn naar stukken uit de collectie van R. D. Simons, Amsterdam. (Dec. 1956), 32 x 24 cm, 13 plates.



Text by R. D. Simons.



Hoboken, Willem Johannes van: H-"//e de Fi/A iw Bra^i/i j^tf-1649. Thesis Amsterdam 5. VII. 1955; N.V. Noord-Hollandsche Uitgevers Maatschappij, Amsterdam, xx + 324 pp., 8 plates excl. (Summary) De With in Dutch Brazil (March 1648-Nov. 1649). Not dealing with the Neth. West Indies. //of/andseAe BanA-/nie Af.7. /aan/ers/ag J955-J956. Amsterdam, (Dec. 1956), 241 pp. 30 X 23 cm, ill.



Netherl. Antilles p. 82-101. /oarslalislteA van de w- en Mt/voer er goederensoor/ nan de ATeiey/anrfse i4n<t'//en. yoargang' 1955. Ned. Ant. Dienst Econ. Zaken Welvaartszorg, Bureau voor de Statistiek, 1956, (176) pp. 35 J x 21J cm mimeogr. yaars/a/ts/ieA i/an de tw- en wiiuoer er /and tan de JVedeWandse /I n<i//en 1955. Ned. Ant. Dienst Ec. Zaken Welv., Afd. Stat., 1956, (116) pp. 35 x 21J cm mimeogr.



van Suriname. Schaal 1 : 1000000. See: Dahlberg.



Kasteel, Annemarie: De jlaalAundtge on/iftAAe/mg' der iVeder/andse i4n<i//en. N.V. Uitgeverij W. van Hoeve, 's-Gravenhage, 1956, xii + 351 pp. Also: Thesis Leiden. The political evolution of the Netherlands Antilles. (Summary, Resumen) /mfiluul i/oor de Tronen. .Amsterdam. Ki// en neerft'gsfe ;aarwers/ag- ^955. Amsterdam, (1956), 75 pp., 5 plates excl.



Krafft, A. J. C.: ^4//as. Z3e Neder/andse /4<iWen, Suriname, Afeder/and en de were/d. J. B. Wolters, Groningen, (July) 1956, 40 pp., 32 col. maps, 1 black and white map, 25 x 30 cm.



Lago Hig/i/tA/s in J955. Lago Oil & Transport Company, Ltd., Aruba, 24 pp. excl. cover, many ill. partly coloured, 22 x 28 cm.



Latour O. P., Pater M.D.: De 2et>en Afart'a /ferAen fan CMrapao.



Drukkerij Scherpenheuvel, Curacao, 1954, 21 pp. 14 x 11 Jem.



Lichtveld, Lou: Swrtnams's na/tona/e aspira/ies. en aanleiding' /of discussies over de gronds/agen fan een a/-omuattend on/tniAAe/ings/j/an. N.V. de Arbeiderspers, Amsterdam, 1953, 70 pp.



Linde, Jan Marinus van der: He< Fisioen fan Herrn/iu/ en Ae* /l/josto/aa/der MorayiscAe Broeders in Suriname 7735-1*63. The vision of Herrnhut and the Apostolate of the Moravian Brethern in Surinam 1735-1863. Thesis Utrecht 22. III. 1956, xviii + 215 pp.



Lindeman, J. C. & Moolenaar, S. P.: Foor/o^ig ovemcA< an de bos/y/>e in Ae< A^oorde/i;'ft dee/ ran Suriname. Uitgave Dienst 's Lands Bosbeheer; printed at H. van den Boomen, Paramaribo, 1955, 55 pp., 3 large maps in back slap.



With Survey Map of the main Vegetation Types in Northern Suriname, scale 1 : 400,000.








Nederlands West-Indische Gids

J.F.K.


nl





Bibliografie


BIBLIOGRAFIE 65 Maande/i;Ase ATieutsiw*/. Surinaams Amerikaans Bureau Technische Samenwerking. (Paramaribo), Nov. 1956 (first number), 6 pp. mimeogr.



Meijer, J. & Ferrari, F.: SwWname. Ko/A en grscA><fcMs. ae >tmA, Cultuur-historisch leesboek voor het Mulo en de lagere klassen van A.M.S. en Kweekschool. C. Kersten en Co. N.V., Paramaribo, 1955, 143 pp.



15 no. 7. 54/5-57/5 /ZenfoMfting'snMmm^r. Maandblad voor Isralitische huisgezinnen op de Nederlandse Antillen. Oct. 1954, p. 928-974 (text p. 931-966).



Mmu; Surinam*. Surinaams Nieuws- en Advertentieblad. Hoofdred.



J. A. Pengel, drukker J. Rens in de Drukkerij Nieuw Suriname (formerrlij Eben Hazer). 3 Numbers a week, 3 morning bulletins. 2V. F. Edwards, W>nW^Kz <S- Co.'s Ban*. J956. Our Centenary. (1956 Calendar) (Willemstad, Curasao); Printed in U.S.A., Bureau almanaque with 28 pp. text, photographs and maps.



Oberg, Kalervo: 7n/r-/lc/ion and deve/omen< 0/ elAnic groups n Surinam. USOM, Rio de Janeiro, Brazil, Nov. 1955, 33 pp. typescript, photocopy.



This report deals with the historical development of the ethnic groups in Surinam and the possible impact of the "Ten Year Development Program" and the activities of the U.S. International Cooperation Administration's Mission to Surinam upon the future growth of these groups.



Pee, Willem & Hellinga, W. Gs. & Donicie, Antoon : 0/>sfc7/en over A< Surinaams. Sticusa, Amsterdam, 80 pp. Reprinted from: 7*aa/ en Tongva/ j, 1951, p. 130-192; 5, 1953, p. 4-19.



Pe, Het Neger-Engels van Suriname. Bijdragen en beschouwingen, p. 2. Hellinga, De waarde van de zg. mengtalen in de West, p. 5. Pe, Vragenlijst Nederlands Paramaribo. Tekst Surinaams Paramaribo, p. 10. Donicie, Korte inleiding tot het spinverhaal. _Anansi nanga Tiegri", p. 20. Overzicht van de spellingsgeschiedenis van het Surinaams, p. 28. Pe, De klanken van het Neger-Engels, p. 52. P. & H. & D., Voorstellen tot een nieuwe systematische spelling van het Surinaams (Neger-Engels) op lingustische grondslag, p. 69-79.



Poll, Willem van de : ifoniMA/i/A 6e.?oeA De ATeder/andse ^4n/i//en. N.V.



Uitgeverij W. van Hoeve, 's-Gravenhage, (1956), 119 pp. index excl., photogr. p. 41-119. BisAi/a i?ea/ /iwft'Was ATeer/andes, traducf na papiamento pa Maiky J. Boekhoudt, p. 17-28. /?oya/ Tour 0/ <Ae vln/i/fes, English translation by Dorothy de Graaf-Sherston, p 29-40.



Poll, Willem van de: AoninAfryA fce^oe Suriname. N.V. Uitgeverij W. van Hoeve, 's-Gravenhage, (1956), 120 pp. index excl., photogr. p. 41-120. TAe ifoyaf Tour 0/ Surinam, English translation by Dorothy de Graaf-Sherston, p. 23_39.



Prado, F. A. del: ZteAfen an de tornar iw Suriname. Meded. Landbouwproefst. Sur. 18, 1956, 16 pp., 11 figg. From Sur.



Diseases of the Tomato in Surinam.








Nederlands West-Indische Gids

H.


nl





Bibliografie


66 BIBLIOGRAFIE Reijs, W. W.: Kragew- en o/jdracAfenoeA/e 6eAoreM<2 6y Faw Wes< naar Oos*. Leerboek der Aardrijkskunde van Suriname, de Nederlandse Antillen, Nieuw Guinea en Indonesi. Bosch & Keuning N.V., Baarn, 38 pp., maps in back flap.



Surinam p. 3-11; Neth. Antilles p. 12-15. i?omaw-Ca<a/ogMS i>a de CCS.-Bift/ioMeeA. Paramaribo, Oct. 1955, 65 pp. mimeogr.



Samson, J. A.: //anaVeidiwg' voor de CiiruscwftttMr in Swriwawte. Meded.



Landbouwproefstation Suriname 19, May 1956, 77 pp., 6 figg..



With contributions by H. L. H. Schtz, N. J. van Suchtelen, and J. M. Verhoog.



ScAaAe/5, 1956, 30 pp., (3) figg. De nteuwe recAfeora'e t A< ifomwArt/A aer A/edeWawden in de ^raA/yA.



Radio speeches by W. H. van Helsdingen, and Th. van der Peijl; contribution by A. Jonkers.



ScAafte/5, 1956 NA 18, (Dec. 1956), 32 pp., 11 phot., map. NedeWawdse >4<i7/e. Mews en A/a/wur.



Radio speeches bij J. H. Westermann, G. Santing (p. 10), L. J.



L. Dey (p. 16), H. C. M. Hakkenberg van Gaasbeek (p. 19), E. J. VAN ROMONDT (p. 24).



Schepel, A. F.: f^ers/og nan de aWegafr'e uj/ de S/a/en-Generaa/, o/> MJ/worfigtng van de S<ate der Neder/andse /lw<Wfin ee 6e^oe 6rac/i/ aan da/ flt/Asdee/. (Handel. Stat. Gen.) Zitting 1955-1956, 4281 (R28), 1956, 10 pp.



SAe/Z tueg-enAaaW t/an Cwrafao. N.V. Curacaosche Petroleum Industrie Maatschappij, (1956), abt 40 x 75 cm.



Curaao 1 : 100,000. Willemstad, Otrabanda, Punda, Negropont, Damacor Marie-Pompoen, Suffisant Dorp, Julianadorp, Rio Canario Rust en Burgh.



S/a<MK< uoor Ae/ KowinAry der NederZawdew. Staatsblad 596, 1954, p. 1540-1545. Proclamatie van 29 December 1954 p. 1539. _Sta'cArtwg' Fo/Asuwii>emto7 Paramaribo" geues/igd fe Paraiari6o. (gepubl. in het G./.S. 4/2 '55 no 10), 3 pp.



SricAtng' oor Cw/iMrefe SawiewwerAwg. /aarversZag J955. Amsterdam, (1956), 40 pp., 8 figg.



S<icA<ig' WetewscAa^/je/yA Onderi'oeft Swrtname 7Veder/adse vj nlt/len, /aarencAi J955. See: Wosuna.



S<. MaaHen. TAe ew Lie Bay HofeZ. (Folder) (1955), 20 X 30 cm, map, 5 phot.



Stoffers, Antonius Lambertus: T/ie Fege/atcm 0/ <Ae iVe/Aer/awds /4<ies. Thesis Utrecht 8.X.1956; printed at Kemink en Zoon N.V., Utrecht, viii -f 142 pp., 12 figg., 28 plates with 52 phot, excl., 4 col. maps in back flap. Also in: Uitgaven Natuurwetenschappelijke Studiekring voor Suriname en de Nederlandse Antillen, No. 15 (Publ. Found. Sci.



Res. Surinam Neth. Ant. 15). See: Studies on /Ae Ftora 0/ Cwrafao, ete.



Studies on Me FZora 0/ Curasao ad oiAer Cario&ean /s/awds, KoZwme _.



TTie Fege/aito o/ <Ae NeiAeWawds /iw/tWes. Uitgaven Natuurwet. Studiekring Suriname Ned. Ant. 15 (Publ. Found. Sci. Res. Surinam Neth.








Nederlands West-Indische Gids

H.


nl





Bibliografie


BIBLIOGRAFIE 67 Ant. 15), Utrecht, Sept. 1956, iv + 142 pp., 12 figg., 28 plates, 4 col. maps excl. See: Stoffers, A. L.



Suriname en de ^VfdeWawdsf /JM/i/fcM iw de Ffr^wigde A'a/ies, III: September-December 1955. Ministerie van Buitenlandse Zaken 41. Staatsdr.



Uitg., 's-Gravenhage, 1956, 171 pp.



Surinam; zoa/s A< Zee// en a>erA<. (1953), 16 pp., 5 figg., map, cover.



Guide to the Surinam-exhibition at the Royal Institute of the Tropics, Amsterdam, first presented to the public Sept. 26th, 1953.



Surinaams fiauxie/. Suriname fiau.rife. N.V. Sunn. Bauxite Mij, Paramaribo, Suriname, 1955, printed in U.S.A., viii + 126 pp., many photographs.



Een beschrijving van de samenwerking in de ontwikkeling van een bodemrijkdom. A story of cooperation in the development of a resource. English text p. 97-124.



Swallen, Jason R.: Nem Grasses /row Mexico, Cen/ra/ America, am/ Surinam. Contr. U.S. Nat. Herb. 29, 1950, 3 p. 395-429.



Teunissen, H.: He* BroAopondo-fro/eef. Stichting Planbureau Suriname, (Paramaribo), Oct. 1955, 7 pp. mimeogr., map excl. 7"u/eede ^/gemeene Fo/As/eWtng Suriname J950. De eigen/i;'Ae vo/As<e//in#.



Serie /l. Aantal, Landaard en Geslacht, Geographische Spreiding, Leeftijdsopbouw en Herkomst der getelde woonbevolking. Welvaartsfonds Suriname; mimeogr., figg.



Deel II. S<ads-dis/ric/ Paramaribo. Juni 1954, 107 pp.



Deel III. Dis/ric< Suriname. Juni 1954, 128 + 8 pp., map excl.



Deel IV. Z)is/ric< Saramocca. 1955, 91 pp., map excl.



Deel V. >is*ric* Cowimewyne. 1955, 92 pp., map excl.



Deel VI. Disiric* Coronie. 1955, 56 + viii pp., map excl.



Deel VII. >is*ric* NicAerie. 1955 (1956!), 76 pp., map excl.



Deel VIII. Dis/ric< Afarowi/ne. 1955 (1956!), 80 pp., map excl.



Deel X. Sw^/ewewi ^4. Geographische indeeling der Plaatsen en Plantages met Alphabetisch register. Juni 1954, 80 pp.



Venlo, Paul van (Vitus Brenneker): Pa/>iamen2se i>iswawen a/g'e/eid t/aw Ae/ Ne<2eWarafl!s. Boeki Chiki 13; Drukkerij Scherpenheuvel, jCurafao, 1954, 15 pp. 11 x 14 cm.



Verrijt, Engelbert: He< S/oeierfe Leven. P/a<- en DierAwnrfe foor Ae/ vierde /eer/aar, met illustraties van A. Duif. Drukkerij Leo Victor, (Paramaribo), (s.d.), 82 pp., many figg.



Verrijt, Engelbert: He< Moeiende /even. P/an<- en dierAunie voor Ae/ vty/de /eer/aar. Tttieede dee/. Drukkerij Leo Victor, (Paramaribo), (s.d.), 132 pp., 131 figg.



Fers/og TVeder/andse /4n<i//en J95J. II. Statitisch jaaroverzicht van de Nederlandse Antillen over het jaar 1952. Statistical annual of the Netherlands Antilles for the year 1952; 68 pp. Staatsdr. Uitg., 's-Gravenhage, 1955.



van de toestand vaw Ae/ .Ei/andgeoiea' /4rua over J955. (Oranjestad, July 1956), 16 + 148 pp. mimeogr. 22 x 29 cm.








Nederlands West-Indische Gids

H.


nl





Bibliografie


68 BIBLIOGRAFIE g kom de toestand uaw /ie< i/aHigc6ie<i Borcaire Of er Ae< /aar J955. (1956), 51 pp. mimeogr. 21 x 27 cm. table excl.



Vries, Anne de: Dogoe de Afeiwe .Bosweger. 2e Z)mA. Illustrated by CoRRiE van der Baan. G. F. Callenbach N.V. Nijkerk, (1955), 77 pp., figg. First edition 1954.



Vries, Anne de : i/e< Weiwe ragermm/e. Tweede druk. G. F. Callenbach N.V., Nijkerk, (1956), 24 pp., 4 figg. First edition 1955.



Vries, Anne de: Oms eigew ZeesfcoeA. Methode voor het eerste leesonderwijs in Suriname. DeeJ 5: //e/ oeft va oude Name. Illustrated by Corrie van der Baan. Dijkstra Uitgeverij Zeist N.V., (s.d.), 48 pp., figg. col.



Vries, Anne de: PawoftAo e ^y iw'awdew. Illustrated by Corrie van der Baan. G. F. Callenbach N.V., Nijkerk, (1956), 125pp.-Firstedition 1955.



Vries, Anne de: ParcoAAo ew de iDt/dmiis. Callenbach, Nijkerk (1956), 125 pp., ill.



Yum- lusi/ /o Lag-o. Folder, printed in U.S.A., (1956), maps + 18 phot.



WOSLW/l. Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Suriname Nederlandse Antillen. /oarbencA* 1955. Amsterdam, 1956, 38 pp., 4 platen excl.



Netherlands Foundation for the Advancement of Research in Surinam and the Netherlands Antilles. Second annual report.



H.








Nederlands West-Indische Gids

H.


nl





Bij het afscheid van Mr. de Gaay Fortman als redacteur van dit tijdschrift


I Mr. B. de Gaay Fortman (1937)








Nederlands West-Indische Gids




nl



Bij het afscheid van Mr. de Gaay Fortman als redacteur van dit tijdschrift.



BIJ HET AFSCHEID VAN MR. DE GAAY FORTMAN ALS REDACTEUR VAN DIT TIJDSCHRIFT Het duurde slechts drie jaren, dat Mr. B. de Gaay Fortman, elke dinsdag, van de Witte Weg zijn schreden richtte naar het Hof van Justitie tot mei 1915. Er was in die tijd nog niet veel te doen op Curacao en de bestudering van de geschiedenis van de toenmalige kolonie bleek een goede tijdpassering.



Echte belangstelling kwam pas later, in Nederland, waar de Gaay Fortman in 1922 lid werd van de _Commissie van advies voor de wijziging der regeeringsreglementen van Suriname en Curacao en de begrootingspolitiek" en zich al spoedig ontwikkelde tot een erkend deskundige voor de Nederlandse Antillen, als rechtsgeleerde door zijn bewerkingen van Curacaose wetten en wetboeken en door het schrijven van rechtskundige studies; als historicus door zijn geschriften over politieke geschiedenis en zijn biografische nasporingen; als kenner van de eilanden gedurende vele jaren omdat de Antillen, hoewel hij er nimmer terug is geweest, steeds een grote plaats in zijn leven en werken bleven innemen.



In de inhoudsopgave van lke jaargang van Z?e Wes2-/isc/je Giis komt de Gaay Fortman voor. Hij schreef voor dit tijdschrift een tachtigtal artikelen, zijn boekbesprekingen en kronieken niet medegerekend. Elders publiceerde hij nog een vijftigtal bijdragen over De West, buiten de talrijke notities over het leven van hen die zich met betrekking tot Curacao en Suriname bekendheid hadden verworven. Zijn bewerking voor publicatie van de Curacaose wetboeken ^1931_1936) en zijn ScAe/s wan ie JPo/tefo Gescteiem's der A^eier/aniscAe /l n/*7/en i ie tomtgste eewz> (1947), mogen hier voorts met name worden genoemd.



Het spreekt wel vanzelf, dat de verdiensten van een figuur als Bastiaan de Gaay Fortman die op 8 juli 1907, op 21-ja-69 West-Indische Gids XXXVII










Nederlands West-Indische Gids




nl



Bij het afscheid van Mr. de Gaay Fortman als redacteur van dit tijdschrift.



70 BIJ HET AFSCHEID VAN MR. DE GAAY FORTMAN rige leeftijd, aan de Vrije Universiteit te Amsterdam promoveerde op een proefschrift over Gt/'sier/ /fare/ van /ogen^or/) e rfe Gfowa'a/^ va J&r^, en in 1954 werd gepensionneerd, nadat hij vele jaren de functie had vervuld van rechter en laatstelijk vice-president in de Arrondissement Rechtbank te Amsterdam niet beperkt zijn tot die ten opzichte van De West. De onderscheidingen welke de Nederlandse Regering hem verleende in 1933 Ridder in de Orde van de Nederlandsche Leeuw en in 1954 Commandeur in de Orde van Oranje Nassau wijzen ook in deze richting. Gronden van verlening van de Zilveren Anjer van het Prins Bernhard Fonds 1953 waren: _Het belangrijke aandeel in de stichting van het voor de kennis van het Nederlandse geestesleven der 19de eeuw zo gewichtige _Reveil-Archief"; het zeer werkzame aandeel in het bestuur van dit Archief; het met grote speurzin aan het licht brengen van voor het Reveil-Archief belangrijke documenten; het wetenschappelijk werkzaam zijn op dit terrein...



Voorts de belangrijke arbeid ten behoeve van de band met de Overzeese Rijksdelen in de West, onder meer blijkende uit de functies vervuld in het _Algemeen Nederlands Verbond", de Vereniging _Oost en West", de redactie van de _West-Indische Gids" uit de vele publicaties op dit terrein; uit het tot stand brengen van de zeer uitgebreide en vele gebieden bestrijkende, unieke bibliotheek over de Nederlandse Antillen".



In de derde jaargang van De Wes2-/n<frscAe Gi^s (1921-1922) komt Mr. de Gaay Fortman voor het eerst als lid van de redactie voor. Na het overlijden van Dr. H. D. Benjamins, op 23 januari 1933, wordt hij redactie-secretaris/eindredacteur, tot en met 1949. Als wij ons indenken wat het hem moet hebben gekost, om dit blad toen nog een maandblad __ niet alleen in stand te houden maar daarbij ook nog te maken tot een zo onuitputtelijke bron van gegevens over Suriname en de Nederlandse Antillen, in een tijd dat men zich in Nederland maar bitter weinig voor deze gebieden interesseerde, dan vervult zijn werk ons met grote bewondering. Zijn gestage ijver en critische geest mogen nog lang een voorbeeld zijn voor uitgever en redactie, die met dit nummer Mr. de Gaay Fortman hulde brengen voor alles wat hij in het belang van De heeft gedaan.










Nederlands West-Indische Gids




nl

Felhoen Kraal, J.



Libraries and archives for research in West Indian History


LIBRARIES AND ARCHIVES FOR RESEARCH IN WEST INDIAN HISTORY With an Appendix on a Collection of Curacao Plantation Archives BY Johanna Felhoen Kraal Private Collections One of the indicators for the interest, in both the Netherlands and the West Indies, in the history and historiography of the Caribbean may be found in the existence of private collections of books and pamphlets on the area.



The important collection on the Netherlands Antilles which Mr. B. de Gaay Fortman to whom the present issue of Z)e W<?s/-/ndtsc/k; Girfs is dedicated has painstakingly built up in the course of close to fifty years is certainly such a mark of interest. This among other achievements helped to earn him the well-deserved Silver Carnation of the Prince Bernhard Fund in 1953.



Other persons who have privately collected books and pamphlets and sundry other materials while publishing historical data are F. Oudschans Dentz (also closely connected with this journal) and, on Curacao, the late N. van Meeteren, whose collection is well preserved and kept up-to-date by his son. A possible drawback of private collections is that they may be dispersed at the death of the owner, as happened in the case of Dr. Th. Lens and L. Lens, although part of their material went to Mr. de Gaay Fortman. On the other hand both public libraries and archives are often benefitted by private collections presented to them either on the owner's death or during his i The Van Meeteren collection contains some valuable historical material, part of which the collector published in his booklet on Curacao's old fortifications: De owde Mtftnga/erAew, /oWe en 6aWeW/en ua CM^afao Willemstad, N.A., 1951. See also N. van Meeteren, ATood/o/srfagen: Grenen i< de g^scAierfems ran Curasao J799-JS00, Willemstad, N. A., 1944, and articles in this journal and in Lw*, an Antillian monthly which appeared on Curacao from 1940 till 1943. 7]








Nederlands West-Indische Gids

Kraal, Felhoen, Johanna


nl

Felhoen Kraal, J.



Libraries and archives for research in West Indian History


72 JOHANNA FELHOEN KRAAL lifetime. Even if a library is not always able immediately to incorporate such a bequest for lack of personnel or space, the collection at least is saved from being scattered to the four winds. The Royal Tropical Institute in Amsterdam, for example has been given the collection of the late Dr. E. J. Kielstra, governor of Surinam in the years 1933_1945, and parts of Oudschans Dentz' material.



Libraries in the Netherlands It would lead too far astray to attempt an enumeration of all the private collections which have gone into building up the Caribbean sections of the diverse libraries, while a detailed assessment of the contents of those sections is in many cases not yet possible. Suffice it to mention that the Royal Library at The Hague possesses large collections of newspapers and pamphlets concerning the area. There is further the more-than-a-centuryold library of the Royal Institute for Linguistics, Geography, and Ethnology at The Hague, which is well provided with historical publications. Though the institute's main interest has always lain in Southeast Asia, it also covers Surinam and the Netherlands Antilles. 2 Nor should the library and the archives of the former Colonial Ministry (now Ministry of Overseas .Affair^-at -Thp H%erue be overlooked as a source of material for historical research. 3 University libraries in the Netherlands possess material on the Caribbean, both old and new, of course, but between them the three libraries mentioned cover the greater part of extant historical documentation on Surinam and the Netherlands Antilles.



Persons pursuing studies in the field should therefore apply to the Royal Tropical Institute, the Royal Institute for Linguistics, Geography, and Ethnology (open to members only), and the Royal Library. Via the Royal Library it is, moreover, easy to refer to the various Dutch university libraries, for their catalogues have also been incorporated in the central catalogue there. See the catalogue of the Royal Library's pamphlet collection: VV. P. C. Knuttel, Cato/o^ws nan rf am//eem>r.2amWtng berustende tn <fe Bt'Wto/AeeA, Eleven Volumes, 's-Gravenhage, 1889-1920.



[G. P. Rouffaer en W. C. Muller] Cata/og-MS der ATo/onia/e BiWiofour vols., 's-Gravenhage, 1908-1937. For archives in the Netherlands see note on page 77 below.








Nederlands West-Indische Gids

Kraal-Felhoen, Johanna


nl

Felhoen Kraal, J.



Libraries and archives for research in West Indian History


libraries and archives 73 Surinam In Surinam a great deal of valuable historical material, both books and maps, was contained in the Z.anis6o*m) (government library), according to its catalogue reprinted in 1911. The catalogue of an exhibition of old books held in 1948 in Paramaribo however, shows that many works had been lost in the years between. The library was moved from its original premises a few years after the exhibition and divided over two buildings the public library and a room in the Department of Education.



The latter contains most of the historical books and the maps, but since they are neither catalogued not properly stacked more losses may be feared. This is all the more deplorable as to quote one example many of the sources of the abolition debates not to be found in the Netherlands may be (or may have been) in the Surinam government library. It goes without saying that this remark is applicable to other, and older, historical periods as well. Even so, it may be well worth the research worker's while to consult the Landsboekerij in Paramaribo.



There are photostat copies of some old maps and illustrations to be found in the Stm'naams MwstfMm at Paramaribo. The museum also possesses several original prints and a file concerning Vossenburg plantation in the years between 1821 and 1862.4 The LanisarcAte/ contains the government archives from van <fe fenloonfe//tng fan fcoAcn, documenten, ^>/afen n Aaarfen we/ e/reAAtwg o^> Suriname frfrfr J900. [Cultureel Comit Suriname; M. J. Schols-van Suchtelen] 1948, mimeographed. 2 See the documentary article by Miss J. M. van Winter on public opinion in the Netherlands concerning the abolition of slavery, W.7.



Gtrfs J4 (1953), 61-102. The maps were reproduced from a private collection of Dr. Vaandrager, one time physician with the Curacao oil refinery. Among the prints are a colored set of illustrations from P. J. Benoit, Koyage 4 Surinam, Bruxelles, 1839. Inventory of accounts and other documents of the Vossenburg Plantation, Surinam, kept in the Surtwaams Afusewm, Paramaribo: current accounts, 1821-1858 [missing: 1828, 1832, 1833] with appended reports on the administration and correspondence final accounts, 1822-1853 [missing: 1851]_with appendices: quarterly reports, reports on'grounds in cane and provisions, lists of cane millings and proceeds, evaluated crops and revenues, etc., lists of engineering works, lists of slaves born and deceased, general lists of slaves inventories, 1832, 1842, 1844 dividends, 1844 advice on the installation of a steam engine, 1833/34








Nederlands West-Indische Gids

Kraal-Felhoen, Johanna


nl

Felhoen Kraal, J.



Libraries and archives for research in West Indian History


74 JOHANNA FELHOEN KRAAL 1845 onwards, the older files including those of the Dutch West India Company and the Sociteit van Suriname having been removed to the General State Archives at The Hague. The public library of the Cw/<wre<?/ Ceniram Simname 2 j^ Paramaribo, functioning since 1947, is not specialized in historical publications, but it does contain some recent works on Caribbean history among its large collections.



One of the older specialized libraries of Surinam is that of the Law^oMK^roe/staito (agricultural experiment station). For the history of scientific research in the country this library and collections in other departments (geological survey, department of agriculture, etc.) may be valuable.



If a centra/ ca/a/ogi/e were to be made for all the libraries in Paramaribo, research would certainly be facilitated. Such a catalogue would moreover provide a basis for requests to have publications on loan from libraries elsewhere, since one could then state with certainty whether a book required was not available in Surinam.



Netherlands Antilles The Netherlands Antilles government public library in Curacao had never enjoyed any special reputation as a repository of historical works. In compliance with the new 'federative' rasurs 0/ tte AfltiJtei admiflMrttiofl ths Jibraiy,- a part of the facilities of the Department of Education, was transferred to the Curacao Island government, and in 1955 the present librarian showed by means of an exhibition how many valuable old books and maps on the Caribbean area the t7an<feltye actually possessed. Later he was also able to add a -advice on the installation of a centrifuge, 1851 papers concerning the Surinamese possessions, 1836 -reports, 1844-1854 quarterly tables, 1844-1851 and 1852 -list of necessities requested and dispatched, 1852-1857 -report of a meeting of shareholders, Utrecht, 1862, concerning the question whether the plantation should be sold or let, in connection with the abolition of slavery on July 1, 1863. i No catalogue of the LawdsarcAte/ seems to be available. Historical articles by Ph. A. Samson, Paramaribo, in this journal are presumably based in part on materials from the Landsarchief, as are also those by F. Oudschans Dentz. The Cu/luree/ CenirMm is a sister institution of and partly financed by the Netherlands Foundation for Cultural Cooperation with Surinam and the Netherlands Antilles (S/itsa).








Nederlands West-Indische Gids

Kraal-Felhoen, Johanna


nl

Felhoen Kraal, J.



Libraries and archives for research in West Indian History


LIBRARIES AND ARCHIVES 75 number of historical maps to the collection, thus expanding possibilities for local historical research.



Meanwhile the Curacao Island administration decided to transfer a part of the library to the W>tenscAa/>e/t)'&: fit&ftof/tfeA. This is a private foundation sponsored by the C//ffre/ On/rwm Curafao and partly financed by 5/icsa. It consists of a reference and research library containing modern works covering almost all the humanities and various of the sciences.



The basic plan seems to be that scholarly and semi-popular publications (as over against novels and children's books) will be transferred from the public library to the Wetenschappelijke Bibliotheek. Here again, the shift in system may be a source of confusion for the research worker as long as incorporation in the latter library has not been completed.



If a published catalogue is available as is the case, for example, for the Aruba Island public library (0/>en6ar Lccszaa/ en Boe&eri/) which also contains works of historical value research is of course facilitated. However, it may well prove highly desirable to create a cew/raZ ca/o/ogw at least for Curacao.



This would mean that in one library a card index could be consulted of all scholarly publications available on the island, with an indication for each title in which library, collection or government service it is to be found. Such system would eliminate the need for any transfer of books which are accessible at their original location, and would also facilitate the policy of every library concerned as regards buying new or antiquarian publications, since superfluous overlapping could then more easily be avoided.



In this connection the U.S. -Farmtng/o />/an should be mentioned. Under this plan the Caribbean region including the Guianas is assigned to the library of the University of Florida, Gainesville, for coverage of all published material. Thus, in due time, any student in need of a certain publication concerning the Caribbean might apply to the University of Florida library with good hopes of success.



This future situation may be considered another reason for compiling local central catalogues as soon as possible, since local possibilities must of course be exhausted before one turns to such outside assistance. It is a hopeful sign that the Wetenschappelijke Bibliotheek has decided to make a start on such a To date mimeographed catalogues of four sections of the library philosophy, law, economics and social sciences are available.








Nederlands West-Indische Gids

Kraal-Felhoen, Johanna


nl

Felhoen Kraal, J.



Libraries and archives for research in West Indian History


76 JOHANNA FELHOEN KRAAL compilation for Curacao by the end of 1957. Whether it will be possible to include all source materials for research remains to be seen, for some collections are of a mixed character and contain both publications and archive material.



This is especially the case with those of the re/tgj'ows orgawtsa/tOMs, of which that of the St. Thomas College deserves special mention as a reference library specialized on the West Indies.



Data on the history of Roman Catholic missions on Curacao are contained in the library of the bishop's see, and especially material on the parishes of the island in the collection kept at the parish of Pietermaai. Since the archives are in fact private collections it is not easy to assess what other material a research worker may find there, but admittance is given on request in some cases. The archives of the Curacao Jewish community are kept in the office of the Portuguese synagogue. 2 The Protestant Reformed Church in Willemstad possesses a certain number of registers of marriages, baptisms, births, and deaths of church members, and so forth. These records, which are concerned almost exclusively with the nineteenth century, have not been well preserved, and there are many gaps in them. 3 As was mentioned above, the General State Archives at The Details of local history have been gleaned from these archives and published by several missionaries: W. Brada O.P., P. A. Euwens, O.P., M. D. Latour O.P., M. Mhlmann, O.P. 2 Dr. I. S. Emmanuel, rabbi of the community in the years 1936-1939, has made use of these archives as a basis for his historical studies of the Jews of Curacao. In his article 'New Light on Early American Jewry', ./4mm'cai /eewsA ./IrcAii^s vol. vu no. 1, January 1955, p. 3, Dr. Emmanuel states that the second part of his as yet unpublished study, namely the history of the old cemetery of Curasao was to be financed by the Jewish community of MtAi>^ /sro*/. It has meanwhile appeared under the title Prctos Sfowes, New York, 1957. See also in A. C. J. Krafft, Wisfone en owtfc /amtVtes i/an <ie iVerfef/andse /4/iWM: He* v4^7/iaas Pafrtciaai, 's-Gravenhage, Martinus Nijhoff, 1951, the chapter on the history of the Jews (p. 44-56) and p. 363-382, and the booklet by Rabbi Is. Jessurun Cardozo, OMes< SyrcagogMe tn Wte ATeu; WoWd: TAree Cewiwries 0/ /ea/isA Lt/e iw Cwrafao, Cura?ao, 1955. See Krafft, o. et/. In this 450-page volume on the history and the old families of the Netherlands Antilles the author enumerates (p. 426_27) some manuscript sources "in Willemstad [Curacao], Oranjestad [Aruba], London and Albany, N.Y." It is to be deplored that here, as elsewhere in his book, the enormous amount of research undertaken by Dr. Krafft has not been more carefully documented, so as to enable the reader to know exactly where the source material may be consulted.








Nederlands West-Indische Gids

Kraal-Felhoen, Johanna


nl

Felhoen Kraal, J.



Libraries and archives for research in West Indian History


LIBRARIES AND ARCHIVES 77 Hague contain the older official material up to the year 1845. The official archives of the Netherlands Antilles since 1845 are kept in the LanrfsarcAte/ on Curacao. Records are generally classed according to the body or authority from whom they have emanated. In the nineteen-thirties it was decided to adapt the system of filing to the one used for modern administrative purposes. 2 As long as the lengthy procedure of reworking the older material according to this system has not been completed it will be difficult for any research worker to find the specific historical data he may want without constant help from the archivist.



A certain amount of source material for historical research An extremely valuable survey of all archive material pertaining to the Netherlands Antilles now in the Netherlands has been published in this journal (J5 (1954), 1-38) by Mrs. M. A. P. Meilink-Roelofsz, a member of the State Archives staff. See also the survey (covering other former possessions of the Dutch West India Company as well) compiled by W. Wijnaendts van Resandt, for the purpose of genealogical research: _In Nederland aanwezige gedrukte en handschriftelijke bronnen voor genealogisch en historisch onderzoek naar personen of families in de gebieden eertijds ressorterende onder de West-Indische Compagnie en de met haar verband houdende Sociteiten", /aaroe* fan A< Cen/raa/ Bureau voor Gewea/ojie, iv (1950), 160-204. j4 .Report on Me /Jrc/tiues o/ ZJrtftsA Guiana made at the request of the British Guiana Government by the Jamaica Government Archivist, Clinton V. Black (Georgetown, 1955) states: "A programme of sorting and arrangement of the records is at present in progress, and order is being brought to the collection; a large proportion, however, awaits final classification. This has been complicated by an attempt, made it would seem in fairly recent times, to 'methodize' the older Secretariat papers, that is to group them under artificially created subject-headings. An examination of the files shows that their original arrangement in running-number sequence (the way in which they accumulated naturally when they were the current papers of the department) has been abandoned in favour of a system similar to, if not identical with, that introduced into the office in 1936, of subjectclassification. Apart from a violation of principle one result of this has been almost to nullify the value of the existing means of reference to these records." "The basic principle of archive arrangement is that by Groups. The same applies to the 'arrangement of Classes within the Group. The archivist may be allowed some latitude in the matter of assembling the archives on paper (by means of special lists, etc.) under headings of interest to the historian, but where physical arrangement is concerned his aim must be to retain or restore the order designed for the archives by their compilers."








Nederlands West-Indische Gids

Kraal-Felhoen, Johanna


nl

Felhoen Kraal, J.



Libraries and archives for research in West Indian History


78 JOHANNA FELHOEN KRAAL may also be found on Aruba and Bonaire, while special mention should also be made of the Gerfrwi ,/Wson Lt&rary on St. Eustatius.



C.P.I.M. Collection of Plantation Archives Finally one special archive collection on Curacao should be mentioned. The collection pertains to the transfer by sale or inheritance of a number of old plantations.



The Curacao oil refinery (Crafaosc/te Pefro/ewm /wiws^ne AfaatecAa/^y, C.P.I.M.), in expanding its territory has bought several former plantations in the course of the years since 1916 when it was first established on the island. In some cases C.P.I.M. obtained from the last owner a file of old transfer deeds belonging to the plantation in question. These have been kept in the head office building at Curacao, 2 and now form an exceptional collection in that the classification is according to plantation rather than issuing authority. It is possible that duplicates of some of these papers may be found in the West India Company archives, but anyone wishing to trace the history of Curacao plantations can now find a starting point in the C.P.I.M. collection.



From these notes it will be clear that the source material for historical research on the Netherlands Antilles and Surinam is scattered over many institutions in both the New World and the Old. May this tentative survey serve as a first guide for those interested in such research.



Amsterdam, December 1956. 1 Dr. Johan Hartog made use of archive material on Aruba for his history of the islands (.^rw&a, ^oa/s Ae jmjs, 2oa/s Ae< tferrf. Aruba, 1953) and based a forthcoming history of Bonaire in part on material found in the Bonaire Administrator's Office. 2 For a summary of the files see below,








Nederlands West-Indische Gids

Kraal-Felhoen, Johanna


nl

Felhoen Kraal, J.



Libraries and archives for research in West Indian History


Central Curacao The numbers refer to those of the plantations mentioned in the summaries.



Appendix *_ The collection of material pertaining to a number of plantations bought by the Curacaosche Petroleum Industrie Maatschappij contains papers on the following plantations: Jl Brakke Put 2 Buitenrust (Sappathero, Zapateer) 3 Cas Grandi (Nijdrust), Katoentuin, and Nooitgedacht (Brakkeput) 4 Cattenbergh 5 De Eensaamheyt (De Nieuwe Werelt) 6 Heintje Kool 7 De Hoop ('t Jooden Quartier and De Klijne Thuyn) 8 De Klip (De Wilde) and J8a Fort Nassau 9 Klijn St. Cruys (Koeimans) + 10 Malpais (Mount Pleasant) 11 Malpais (Terburgh a Texel) Ma Retraite [Cattenbergh?] + 12 Groot Piscadera I am indebted to the directors of the CwrafaoscAe Maafcc/[aty for their permission to publish the inventory of the collection, and especially to Mr. J. van der Zwan, secretary to the directors, for his initiative in making the inventory available. Thanks are also due to Miss V. E. Kaulbach for summarizing the deeds and carefully typing the lists of contents, complete copies of which are deposited in the General State Archives library, The Hague, and the Royal Tropical Institute, Amsterdam. Photostat copies of some of the deeds are joined to the lists deposited in Amsterdam; these are marked -with an *.



The location of most of the plantations is indicated on the map, which has been drawn after the topographical map of 1911. The numbers refer to those of the plantations mentioned in the summaries. See also A. C. J.



Krafft, j4</ss, 2> Nerfer/awdse /4<t'W, Swn'name, Aferfer/a<2 en ife IFereM, Wolters, Groningen/DJakarta, 1956. p. 8, and the SAetf /foa</ Map o/








Nederlands West-Indische Gids

Kraal-Felhoen, Johanna


nl

Felhoen Kraal, J.



Libraries and archives for research in West Indian History


J 7 80 JOHANNA FELHOEN KRAAL .>* Only those marked with + are still extant. The house of Malpais has been restored, and is now let to a dairy farmer.



Brakke Put Mei Mei, one of three houses carrying the name of Brakke Put (the others are Brakke Put Abau and Brakke Put Ariba), is in use as a rest house for employees. The plantations on the peninsula in Schottegat Bay have been absorbed into the refinery grounds. On some of the plantations, such as Cas Grandi, the house had fallen into ruin even before the plantation was sold to C.P.I.M.



The collection does not by any means cover all the plantations now owned by C.P.I.M. For instance, Bnevenga^ (13), which was recently given by C.P.I.M. to the Curacao society for the preservation of monuments and has since been restored by the society, is not represented. Neither are Grooi Si. _om (14) nor S<. Catamta (15). A grant from the Foundation for Cultural Cooperation (Sticusa) enabled the art historian Professor M. D.



Ozinga of the University of Utrecht to make a study of the old plantation houses still in existence and of the historic buildings in Willemstad. His report, which is in preparation, is thus partly based on the C.P.I.M. archives.



Nevertheless it was thought useful to make available to students interested in the sociological aspects of Curacao history the summaries of the plantation transfers as contained in that every plantation changed hands many times, and a possible conclusion from this fact a lack of family tradition in plantation ownership certainly calls for further study. 1 Brakke Put -1726 permission for Willem Heldewier to keep a cattle corral *1733 sale of the plantation by the executors of Heldewier's and his wife Eva Lamont's estate, and his heirs, to two of them, Willem and Isaac Lamont 1741 sale by Willem Lamont of his half to his brother Isaac _1781 sale by executors of Isaac Lamont's widow, Poulina Ellis, to Johannes Ellis 1835 sale by the executor of Johannes Ellis' widow, Anna Catharina Lamont, to Jan George Specht inventory of the plantation 1838 sale to Benjamin Suares ' inventory ^ Cf. Krafft, o/>. et/. p. 328, who presumes that Willem Heldewier was not married.








Nederlands West-Indische Gids

Kraal-Felhoen, Johanna


nl

Felhoen Kraal, J.



Libraries and archives for research in West Indian History


LIBRARIES AND ARCHIVES 81 1856 sale to George Sertz(e) inventory 1864 sale to Johannes Andreas de Haseth 1869 request by the owner to cede a part of the plantation [to ?] refused by Government owing to objections of all the neighbours 2 Buitenrust (Sappathero, Zapateer) _1778 sale of Sappathero by Jan Schotborgh to Willemina Elizabeth Kup, widow of Jan van Otterloo, and Willem Kup inventory *1780 sale by Willem Kup, by agreement, of his half of Buyten Rust to his sister, remarried to Hendrik Pletsz, and transmission to the latter after her death inventory of Willem Kup's half 1809 sale of Buitenrust by Mathias Schotborgh to Gerrit J. Siedreghtsz inventory of Buitenrust and a plot to the east of it called Markka 1819 sale by Francois M. de Jongh, husband of Amelia Siedregtsz (Gerrit's daughter), to B. A. Cancrijn 1821 inventory letters of demarcation 1837 sale of Sapateer by the executors of Bernardus A. Cancrijn to P. Craneveldt (on behalf [of . ?] under security) letters of demarcation of the plantation (including the plot Markita) 1838 sale of Buitenrust plus Markita to three daughters Cancrijn and Johannes Simon Welhous inventory sale of three quarters of the plantation to one of the daughters, Anna Margaretha Cancrijn 1844/45 Anna M. Cancrijn sells to Mordechay Alvares Correa inventory deed of sale including description and survey 1853 sale by the widow of Alvares Correa to Johan H. Bennebroek Gravenhorst 1858 sale to Jeudith Jesurun Pinto inventory 1863 sale by Jeudith Jesurun Pinto, widow of Gabriel Cohen Henriquez, to Isaac Pinedo 1866/67 sale by Pinedo to Benjamin Alvares Correa inventory 1896/97 Benjamin Alvares Correa buys from the Government a parcel to the west* of Buitenrust 1915 sale by the heirs of Alvares Correa to Willem Frederik de Hart 1924 sale by Willem Frederik de Hart to C.P.I.M. 3 Cas Grandi (Nijdrust), Katoentuin, and Nooitgedacht (Brakkeput)








Nederlands West-Indische Gids

Kraal-Felhoen, Johanna


nl

Felhoen Kraal, J.



Libraries and archives for research in West Indian History


82 JOHANNA FELHOEN KRAAL _1786 sale of Cas Grandi and a plot Catoentuyn by Cecilia Christina Wendel, wife of Daniel Ellis, to Ebbe Daal letters of demarcation inventory _1792 sale by the curators of the estate of Mr. Onno Lichtenvoort and Martha Pietertje Martin (divorced) of Cas Grandi (now called Nijdrust) to Gabriel Striddels inventory letters of demarcation 1795 permission for Gabriel Striddels to keep a sheep corral 1808/09 sale to Abraham Severijn inventory letters of demarcation 1813 sale to Margaretha Elisabeth Sandtrock, divorced from Pieter Francois Diedenhoven inventory letters of demarcation 1813 purchase by Michiel Gotfried Hoyer, owner of Hanenberg (16), from Salomon Delvalle of a plantation Nooytgedagt south of Cas Grandi 1814 sale of Cas Grandi and Katoentuin by Margaretha Sandtrock to Willem Craneveldt Hoyer 1820 sale by Willem Craneveldt Hoyer to David Gaerste Junior inventory 1821 sale by Gaerste to Manuel Penso inventory 1865 sale by the executors of the late Manuel Penso to Clementina Penso, who sells 1866 to Emanuel Raven, who sells, on the same date, to Jacobus van Voorn 1900 public auction on behalf of Carlos Eusebio Leon and his children by Zaragoza Runeta Emilia Rollandus and of Elvinia Debrot, widow of Frederik Rollandus; the deed describes the plantation as "on which a house and other buildings formerly stood". The sale includes a plot called 'Hoffie bieeuw' ['the old garden'] and the plantation Nooitgedacht (see 1813) "alias Brakkeput"; bought by Curacaosche Hypotheek Bank 1929 sale by Jos Antonio Gonzalez of Cas Grandi, Katoenthuyn and Hoffie bieeuw, to C.P.I.M. letters of demarcation 4 Cattenbergh 1745 Benjamin Naar sells to Gaspar Anthony de Quirigasoe a plantation Cattenbergh, located between the plantations of the widow of Balthasar Coeijmans and that of Willem Lixraaven, and bordering on the common road to Hato (17)








Nederlands West-Indische Gids

Kraal-Felhoen, Johanna


nl

Felhoen Kraal, J.



Libraries and archives for research in West Indian History


LIBRARIES AND ARCHIVES 83 1754 sale to Willem Meyer inventory 1756 Jannetje Koch, widow of Willem Meyer, sells to Steven Rasmijn inventory 1768 Maria Will Bell, widow of Steeven Rasmijn, sells to Lea (daughter of Joesua) Henriquez, widow of Moses de Chares inventory 1774/76 the widow of Moses de Chares sells to David Mushart [the plantation Hato, the common road to which is mentioned again, is now called "the plantation of the West India Company"]. 1784 representatives of Jannetje Aartsz Kool, widow of David Mushart, sell to Elisabeth Margaretha Durer (Durel), widow of Willem Webb inventory 1787 sale to Abraham Calvo inventory 1798 sale by the heirs of Abraham Calvo to his widow Esther Lopez Penha inventory letters of demarcation 1801 sale to Dr. Waters Forbes inventory 1806 Waters Forbers sells to David Gaerste inventory letters of demarcation 1809 David Gaerste sells to Taletta Petronella Beutner, wife of Henry Hutchings inventory 1811 sale to Marten Lourens Ellis inventory 5 De Eensaamheyt (De Nieuwe Werelt) *1750 Josephus Hermanus Steegman, husband of Helena Eyserman, sells the plantation De Nieuwe Werelt, situated between that of the widow of Mordochay Henriquez and that of Jacob Hisquian de Leon, to Isaac (son of Samuel) Levy Maduro, who then sells to Jan Craneveld 1751/52 Jan Craneveld and Margaritha Backer, separated, sell in public auction to Jacobus Devijlder who calls the plantation De Eensaamheyt 1760 executors of the late widow of Jacobus Devijlder sell to Louis Adolph Wiirklaar (Winkler), husband of Margaritha Devijlder inventory 1764 Louis Adolph Winkler sells to Ester Lopez Raphael, daughter of Abraham Lopez Raphael inventory 1766 Abraham Lopez Raphael sells to Mordochay Motta








Nederlands West-Indische Gids

Kraal-Felhoen, Johanna


nl

Felhoen Kraal, J.



Libraries and archives for research in West Indian History


84 JOHANNA FELHOEN KRAAL 1793 Mordochay Motta and his wife Hana (daughter of Salomon) Levy Maduro sell to Jurriaan Crisson, who sells 1794 to the free Negro Juan Bentura 1803 the Orphans' and Ownerless Estate Court sells the plantation from the estate of the late free Negro Juan Bentura to Roelof Raven letters of demarcation inventory 1806 Roelof Raven sells out of hand to Maria Laan, widow of Hendrik Aartsz Kool, and transfers the plantation after her death to the Orphans' trustees, who sell in public auction to Abraham (son of Samuel) Levy Maduro letters of demarcation 1806/07 Abraham Levy Maduro sells out of hand to Gerard Albertus letters of demarcation: the house has been demolished, the warehouse is described as "without tiles" 1809 the widow of Gerard Albertus sells to Jan Hendrik Kemp, the house being described as a "thatch house" 1812 Jan Hendrik Kemp sells to Jan Caspar Mijnhard letters of demarcation: the house is covered with thatch 1813 Jan Caspar Mijnhard sells De Eenzaamheyd to J. K. [J. R. ?] Lauffer on behalf of his children by Hermina C. Davelaar: Johannes, Rudolph, Maria, Samuel and Jacob. [Lauffer owned the neighbouring plantation Nooitgedacht, alias Heintje Kool (6)] 1865 to the heirs of Johan Herman, Hendrik, Arnold Petrus and Maria Lauffer, i.e. their mother, the widow of Johan Rudolph, and their brothers Rudolph Adriaan, Samuel Lodewijk, Jacob and Willem Tell Lauffer, is transferred a "garden" to the west of plantation Karpat (18) owned by the widow of Johan Martijn 1899 H. H. R. Chapman, as representative of Jan Jacob Pietersz., sells to James Belt de Haseth the plantations Blein Heim (19), Rozen tak, Vredenberg (house and warehouse in ruins), an islet in Schottegat Bay, Eenzaamheid and a "garden" to the west of the plantation owned by the widow of Johan Martijn 1900 the combined plantations Blein Heim, Rozentak, Vredenberg now called Bloemfontein, plus Eenzaamheid and the "garden" are transferred to Maria Hermina Manuella, wife of James Belt de Haseth letters of demarcation 1905 Christiaan Gerard de Haseth, representative of Maria Manuella, transfers the estates to Johan Herman, Lourencia Beltina, Gerardus Andries, Philip Julius and James Belt de Haseth 6 Heintje Kool 1743 Cornelia Bertrand, widow of Bartholomeus Schuurman, sells a piece of land or a plantation located in the Jewish quarter, next to the plantation of the widow of Mordochay Hisquian, to the free mulatto Manuel Marchena








Nederlands West-Indische Gids

Kraal-Felhoen, Johanna


nl

Felhoen Kraal, J.



Libraries and archives for research in West Indian History


LIBRARIES AND ARCHIVES 85 1747 the "garden" between the plantations of Gaspaar Anthonij de Quirigasoe and of the widow of Mordogay Ennikes [Henriques ?; in other deeds called Helena IJsserman] is sold by Manuel Marchena to Hendrik Aartsz. Kool inventory 1781 the garden situated between Roosendal (21) and Cajietoe (or between the plantation of Jean Dupuy and the garden of Mordochay Motta [see De Eensaamheyt (5) 1766]) is sold by the executors of the estate of the widow of Hendrik Aartsz. Kool to Jan Aartsz. Mushart 1783 Mushart sells to Jan Nicolaas van Starckenborgh 1796 sale to Lodewijk van Schagen. The situation of the garden is further defined as having a common boundary with plantation de Uitvlugt, owned by Leendert Gerwes 1799 the curators of the estate of Lodewijk van Schagen and Anna Burch, divorced, sell to Johann Rudolph Lauffer 7 De Hoop ('t Jooden Quartier, De Kleine Thuyn) _1695 Josua and Mordochay Henreques are authorized to keep on their plantation in the Jewish quarter ten horses and one hundred sheep and goats _1758 the plantation 't Jooden Quartier, located in the quarter of the same name, next to that of Jan and Jannetje Lixraaven and that which belonged previously to Johanna van der Hoeven, widow of Hendrik de Wilde, and two houses in Willemstad which belonged first, in 1660, to Jeosuah Henriquez, then, in 1704, to Mordochay Hisquian Henriquez, and in 1715 to his widow Rachel Naar, are found without deeds of sale or transfer. By three consecutive "edictal citations" anyone pretending to have a claim on the plantation and houses is requested to bring his claim forward. No claim being made, the plantation is then transferred, by resolution of the Council, to Benjamin Raphael Henriquez inventory the executors of the estate of the late Rachel Naar, widow of Mordochay Hisquian Henriquez, sell De Klijne Thuyn to Jeosuah Henriquez Junior (her eldest son). The plantation is located on St. Anna Bay and extends to the north to the "free savannah", bordering the plantation of Benjamin Raphael Henriquez (another son) to the east and that of Jan and Jannetje Lixraaven to the west.



It is stated that the value of the plantation (3660 Pesos) is less than his share (4304.4.3 Pesos) of the inheritance inventory 1761 Jeosuah Hejiriquez Junior sells to Benjamin Raphael Henriquez inventory 1783/84 the executors of the estate of the late Benjamin Raphael Henriquez transfer the plantation 't Joodenquartier and De Klijne Thuyn to Jacob (son of Mordochay) Henriquez inventory West-Indische Gids XXXVII








Nederlands West-Indische Gids

Kraal-Felhoen, Johanna


nl

Felhoen Kraal, J.



Libraries and archives for research in West Indian History


86 JOHANNA FELHOEN KRAAL 1792 the owners of the plantations Blenheim (19), Joode Quartier, Brakke Smit and Ravenstijn (= Starckenborch) authorize each other to use a road alongside the waterfront through the [salt] pans and over the dams. Signed by Jan Nicolaas van Starckenborgh, Jacob de Mordechay Henriquez, Wilemina Lixraaven, widow of Janneevis, the widow of Gerard Striddels, Petrus Bernardus Starckenborgh. 1800 Jacob (son of Mordechay) Henriquez sells the plantation 'De Hoop' (previously two plantations ['t Joode Quartier and De Klijne Thuyn (?)]) to Johannes Martijn inventory letters of demarcation 1826/27 Helena Elisabeth Schuman, widow of Johannes Martijn, sells to Maria Stuiling Martijn, widow of John Seates, and Samuel Francois Martijn the plantation De Hoop (alias Judio) and three houses in Willemstad 1840 Samuel Francois Martijn, executor of the estate of Maria Stuiling Martijn, widow of John Seates, sells to the government of the colony the plantation De Hoop and the three houses in Willemstad (the third being in ruins) 1859 the government transfers to the 'Netherlands Portuguese-Israelite community' the grounds of the Jewish cemetery (22), lying to the east of the plantation Gasparito (Cattenberg) and bordering on the road between Gasparito and De Hoop and on a passage from Blenheim to the road 1872 the government sells De Hoop to William Charles Gaertse in public auction 1877/78 a stretch of land ten meters in width, part of a plot reserved by the government in 1872, is transferred to W. Ch. Gaerste, at his request, for a water pipe letters of demarcation mention the stretch as situated to the west and south of plantation Valentijn (23) 1890 William Charles Gaerste sells De Hoop to Comelis Gorsira Frederikszoon who sells 1896 to Philip Frederik de Haseth 1912 from the estate of the late Philip Frederik de Haseth the plantation De Hoop is transferred to Carel Zacharias de Haseth Gerardszoon, whose widow and children sell 1918 to Jan Martinus Rammelman Elsevier 8 De Klip (De Wilde) ?1756 Willem Martin sells in public auction the plantation De Klip, located on the corner of the Schottegat and the eastern bank of St. Anna Bay, to the west of Mount Carmel (Parera; 24) and bordering to the south on the wharf of the widow of Jacob Stoel, to [his mother] Jannetje Ellis, widow of John Martin 1776 the executors of the estate of the widow of John Martin sell De Klip to Hubertus Coerman [her grandson-in-law]








Nederlands West-Indische Gids

Kraal-Felhoen, Johanna


nl

Felhoen Kraal, J.



Libraries and archives for research in West Indian History


LIBRARIES AND ARCHIVES 87 1816/17 F. M. Ribbius, widow of Hubertus Coerman, transfers the plantation to Charles August Baron De Larrey, husband of Petronellz Elisabeth Coerman letters of demarcation describe the plantation as located around Fort Nassau, which is built on Mount Sablica 'which belongs to this fund'. The relatives of Hubertus Coerman shall have free access to his cemetery in order to bury their dead there 1819 De Larrey sells to Gerard Martin Ellis the plantation now called de Wilde; the house is called Scharlo Nr. 57. The burial servitude remains 1834/35 Maria Hendrietta Lackrum, wife of Gerard Martin Ellis who is abroad _, sells the plantation for a mortgaged debt to Esther (daughter of Mozcs) Henriquez, widow of Abraham (son of Jacob) Jesurun. The burial servitude remains; the description mentions again that the plantation is located around Mount Sablica, on which Fort Nassau is built, 'belonging to this fund' 1844 Esther Henriquez, widow of Abraham Jesurun, sells to Jacob Abraham Jesurun. The servitude remains.



The government of the Colony reserves to itself a right on Fort Nassau and the surrounding part of Mount Sablica, 'as far as jurisdiction thereof can be understood to go, based on an indemnity of two thousand guilders paid at the time to the owner Hubertus Coerman' 8a Fort Nassau (see also 8) 1827 G. M. Ellis requests an indemnity for the grounds on which Fort Republiek, now Nassau, is built. The Minister for the Colonies replies that no indemnity is due, since the wife of Hubertus Coerman consented to the fort being built, and moreover Coerman was paid / 2000 1831 G. M. Ellis offers to sell the grounds on which Fort Nassau (now a military hospital) is built for / 9000. He is referred to the refusal of 1827 1833 Government refuses again to enter into negotations with G. M.



Ellis 1839 refusal to the request by Esther Henriquez, widow of Abraham Jesurun, to sell the grounds of Fort Nassau to the government.



No claim can be acknowledged since the wife of G. M. Ellis should not have comprised these grounds in the transfer of the plantation 1840 the widow of Abraham Jesurun states that the letters of demarcation of 1816 and 1819 explicitly mention Mount Sablica as belonging to the plantation De Klip (De Wilde).



Refusal i Fort Nassau was built in 1796 according to Teenstra, see Van Meeteren, De owrfe vestiw^toerAen ..., p. 91.








Nederlands West-Indische Gids

Kraal-Felhoen, Johanna


nl

Felhoen Kraal, J.



Libraries and archives for research in West Indian History


88 JOHANNA FELHOEN KRAAL 1844 Government asks for a deed of transfer to be made by the widow of Abraham Jesurun in order to end all claims to Mount Sablica; the boundaries of the grounds of Fort Nassau will be indicated by government. It is agreed that no trees or shrubbery shall be planted around the fort, in order not to impede the view 9 Klijn St. Cruys (Koeimans) 1761 the executors of the estate of Catharina Coeijmans sell the plantation Klijn St. Cruys located in the Jewish quarter between those of Casper Snijder Hanszoon and Steeven Rasmijn [see Cattenbergh 1756] to Jacob Bennebroek Berch inventory ?1827 the executors of the estate of the widow of Jacob Bennebroek Berch sell to Abraham de Veer Junior [see Ma Retraite 1835]; the heirs reserve the right to exhume the body of Jacob Bennebroek Berch inventory letters of demarcation 10 Malpais (Mount Pleasant) *1729 Jannetje Taroo, widow of Frans Grootestam, is authorized to keep a cattle corral on her plantation Malpais _1737 transfer of Malpais by the executor of the estate of Jannetje Taroo to Dorothea Brugman, widow of Willem van Uytrecht, and of the plantations De Roode Klippe Baay and Thuyntje van Andrees, which had been previously willed by Jannetje Taroo to Willem van Uytrecht *1752 inventory of Groot en Klijn Malpais 1758 inventory 1761 transfer by Dorothea Brugman, widow of Willem van Uytrecht, of the half of the plantations Groot & Klein Malpais, De Roode Klippe Baay, Thuyntje van Andrees (located between St. Michiel and Varssebaay) to her daughter Catharina van Uytrecht, widow ot Samuel Striddels, to whom she [Dorothea Brugman] has sold this half in 1752, while she had sold the [other?] half to her daughter in 1758 1765 sale by Catharina van Uytrecht, widow of Samuel Striddels, to Dorothea Brugman, widow of Willem van Uytrecht, of the three plantations with the exception of a plot to the east (25) bordering on Groot St. Michiel (26) inventory of Groot en Klein Malpais 1783 transfer of the three plantations (the eastern plot excepted) by the executors of the estate of Dorothea Brugman to Gerrard Striddels, son of Catharina van Uytrecht, as sole heir; he sells Groot en Klein Malpais to Johannes Palm Hermanuszoon, on condition of a free passage south-north to the grave [of ?] inventory 1785 authorization of the Governor for Gerrard Striddels to use the passage





University of Florida Home Page
© 2004 - 2010 University of Florida George A. Smathers Libraries.
All rights reserved.

Acceptable Use, Copyright, and Disclaimer Statement
Last updated October 10, 2010 - - mvs