• TABLE OF CONTENTS
HIDE
 Front Cover
 Half Title
 Title Page
 Table of Contents
 Main
 Back Cover






Title: Nieuwe West-Indische gids
ALL VOLUMES CITATION DOWNLOADS THUMBNAILS PAGE IMAGE ZOOMABLE
Full Citation
STANDARD VIEW MARC VIEW
Permanent Link: http://ufdc.ufl.edu/UF00099461/00036
 Material Information
Title: Nieuwe West-Indische gids
Alternate Title: New West Indian guide
NWIG
Abbreviated Title: Nieuwe West-Indische gids
Physical Description: v. : ill. ; 25 cm.
Language: Dutch
Publisher: M. Nijhoff
Place of Publication: 's-Gravenhage
Publication Date: 1951
Frequency: four no. a year
quarterly
completely irregular
 Subjects
Subject: Civilization -- Periodicals -- Caribbean Area   ( lcsh )
Genre: periodical   ( marcgt )
 Notes
Citation/Reference: America, history and life
Citation/Reference: Historical abstracts. Part A. Modern history abstracts
Citation/Reference: Historical abstracts. Part B. Twentieth century abstracts
Language: Dutch or English.
Dates or Sequential Designation: 40. jaarg. (juli 1960)-
General Note: Published: Dordrecht : Foris Publications, <1986->
 Record Information
Bibliographic ID: UF00099461
Volume ID: VID00036
Source Institution: University of the Netherlands Antilles
Holding Location: University of the Netherlands Antilles
Rights Management: All rights reserved by the source institution and holding location.
Resource Identifier: alephbibnum - 000273853
oclc - 01760350
notis - ABP9733
lccn - sn 86012467
issn - 0028-9930
 Related Items
Preceded by: West-Indische gids
Preceded by: Christoffel
Preceded by: Vox guyane

Downloads

This item has the following downloads:

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )


Table of Contents
    Front Cover
        Front Cover
    Half Title
        Page i
        Page ii
    Title Page
        Page iii
        Page iv
    Table of Contents
        Page v
        Page vi
        Page vii
    Main
        Page 1
        Page 2
        Page 3
        Page 4
        Page 5
        Page 6
        Page 7
        Page 8
        Page 9
        Page 10
        Page 11
        Page 12
        Page 13
        Page 14
        Page 15
        Page 16
        Page 17
        Page 18
        Page 19
        Page 20
        Page 21
        Page 22
        Page 23
        Page 24
        Page 24a
        Page 24b
        Page 24c
        Page 24d
        Page 24e
        Page 24f
        Page 24g
        Page 24h
        Page 25
        Page 26
        Page 27
        Page 28
        Page 29
        Page 30
        Page 31
        Page 32
        Page 33
        Page 34
        Page 35
        Page 36
        Page 37
        Page 38
        Page 39
        Page 40
        Page 41
        Page 42
        Page 43
        Page 44
        Page 45
        Page 46
        Page 47
        Page 48
        Page 49
        Page 50
        Page 51
        Page 52
        Page 53
        Page 54
        Page 55
        Page 56
        Page 57
        Page 58
        Page 59
        Page 60
        Page 61
        Page 62
        Page 63
        Page 64
        Page 65
        Page 66
        Page 67
        Page 68
        Page 69
        Page 70
        Page 71
        Page 72
        Page 73
        Page 74
        Page 75
        Page 76
        Page 77
        Page 78
        Page 79
        Page 80
        Page 81
        Page 82
        Page 83
        Page 84
        Page 85
        Page 86
        Page 87
        Page 88
        Page 89
        Page 90
        Page 91
        Page 92
        Page 93
        Page 94
        Page 95
        Page 96
        Page 97
        Page 98
        Page 99
        Page 100
        Page 101
        Page 102
        Page 103
        Page 104
        Page 105
        Page 106
        Page 107
        Page 108
        Page 109
        Page 110
        Page 111
        Page 112
        Page 113
        Page 114
        Page 115
        Page 116
        Page 117
        Page 118
        Page 119
        Page 120
        Page 121
        Page 122
        Page 123
        Page 124
        Page 125
        Page 126
        Page 127
        Page 128
        Page 128a
        Page 128b
        Page 129
        Page 130
        Page 131
        Page 132
        Page 133
        Page 134
        Page 135
        Page 136
        Page 137
        Page 138
        Page 139
        Page 140
        Page 141
        Page 142
        Page 143
        Page 144
        Page 145
        Page 146
        Page 147
        Page 148
        Page 149
        Page 150
        Page 151
        Page 152
        Page 153
        Page 154
        Page 155
        Page 156
        Page 157
        Page 158
        Page 159
        Page 160
        Page 161
        Page 162
        Page 163
        Page 164
        Page 165
        Page 166
        Page 167
        Page 168
        Page 169
        Page 170
        Page 171
        Page 172
        Page 173
        Page 174
        Page 175
        Page 176
        Page 177
        Page 178
        Page 179
        Page 180
        Page 181
        Page 182
        Page 183
        Page 184
        Page 185
        Page 186
        Page 187
        Page 188
        Page 189
        Page 190
        Page 191
        Page 192
        Page 193
        Page 194
        Page 195
        Page 196
        Page 197
        Page 198
        Page 199
        Page 200
        Page 201
        Page 202
        Page 203
        Page 204
        Page 205
        Page 206
        Page 207
        Page 208
        Page 209
        Page 210
        Page 211
        Page 212
        Page 213
        Page 214
        Page 215
        Page 216
        Page 217
        Page 218
        Page 219
        Page 220
        Page 221
        Page 222
        Page 223
        Page 224
        Page 225
        Page 226
        Page 227
        Page 228
        Page 229
        Page 230
        Page 231
        Page 232
        Page 233
        Page 234
        Page 235
        Page 236
        Page 237
        Page 238
        Page 239
        Page 240
        Page 241
        Page 242
        Page 243
        Page 244
        Page 245
        Page 246
        Page 247
        Page 248
        Page 249
        Page 250
        Page 251
        Page 252
        Page 253
        Page 254
        Page 255
        Page 256
    Back Cover
        Page 257
Full Text



Nederlands West-Indische Gids

Mr Johanna L. G. Felhoen Kraal, Mr b. de Gaay Fortman, W. R. Menkman, Dr P. Wagenaar Hummelinck, Dr J. H. Westermann


nl





Voorkaft
















* -- '


I-

*~l-nw


DE WEST-INDISCHE GIDS























t


KOHNILUK I INS !UI1;

14
YO R
2A v'. II
V A i. v'. ' :'.'7 -

%tr-; )**T^y..^****
N
..A rr


'* ;










9; ,
1,


,"i





V-





At
K'1


r;

r-
-
L~~l I


i
f
i























































































N.V. VAN DE GARDE & CO'S DRUKKERIJ, ZALTBOMMEL












De


West=Indische Gids
WONDER REDACTIE VAN
Mr JOHANNA L. G. FELHOEN KRAAL
Mr B. DE GAAY FORTMAN, W. R. MENKMAN
Dr P. WAGENAAR HUMMELINCK
EN Dr J. H. WESTERMANN


TWEE EN DERTIGSTE JAARGANG


'S-GRAVENHAGE
MARTINUS NIJHOFF
1951









































Copyright g951 by Martinus Nijhoff. The Hague, Netherlands
All rights reserved, including the right to translate or to
reproduce this book or parts thereof in any form


PRINTED IN THE NETHERLANDS























INHOUD VAN DE TWEE EN DERTIGSTE JAARGANG

Blz.
BOHEEMEN, H. VAN, Surinaamse onderwijszorgen (Pro-
blems of education in Surinam) . . . .... 65-91
FELHOEN KRAAL, JOHANNA, Emily Hahn's boek over
Aphra Behn, romantiek en feiten (Emily Hahn's
novel on Aphra Behn, romance and facts; remarks
on a 1667 map of Surinam); afb. buiten de tekst . 143-153
- Bouwsteentjes . . . . . . . . 181
-- Geschiedkundige sprokkelingen XVI, XVII . 101-105
GAAY FORTMAN, B. DE, Besprekingen . . 173, 181,241-244
- Kroniek . . . ... 52-54, 125-128, 191-192, 256
GODTHELP, H., Tien jaar ,,De Stoep" (1940-1950) (Dix
ann6es ,,De Stoep", revue litt6raire, 1940-50) .. 92-99
HELSDINGEN, W. H. VAN, De zelfstandigheid der eiland-
gebieden in de Nederlandse Antillen (The indepen-
dence of the islands of the Netherlands Antilles) . 193-205
KUYP, EDWIN VAN DER, Nog een voordeel van de hand-
having der Geneeskundige School . . . .. 106-107
MENKMAN, W. R., Besprekingen 109-117, 170-180,244-246
-- Kroniek . . ... 47-52, 118-125,182-190, 247-255
OUDSCHANS DENTZ, FRED., Bouwsteentjes . . .. 168
- Geschiedkundige sprokkelingen XV. . . ... 100-101
SAMSON, PH. A., Koninklijke Besluiten in Suriname
(Royal Decrees put into effect in Surinam) .... .129-142
S Persdelicten in Suriname (Legal actions against
newspaper editors in Surinam) . . ... 32-44
- Bouwsteentjes . . . ... ....... 54, 128
-- Geschiedkundige sprokkelingen XIV .... .. 46
SIMONs, R. D., Geschiedkundige sprokkelingen XIII . 45-46
SWANZY, HENRY, Writing in the British Caribbean: a
study in cultural devolution . . . . .. 217-240
















VI INHOUD VAN DE TWEE EN DERTIGSTE JAARGANG

Blz.
TUYL SCHUITEMAKER-VAN STEENBERGEN, E., Politieke
ontwikkeling in Suriname na de inwerkingtreding der
Interim-Regeling (Political development in Surinam
after the introduction of the Interim-Constitution . 154-167
WAGENAAR HUMMELINCK, P., De beiaard van Curacao
(The Curacao carillon) . . . . . .. 206-216
atuurwetenschappelijke belangstelling voor de
Nederlandse Antillen (Scientific interests in the
Netherlands Antilles); 23 (+ 2) afb. waarvan 15 bui-
ten de test . . . . . . . . . 1-31
-- Besprekingen . . . . .... 169-170,176,246
BiNbio'rafie. ................ 55-64
Bouwsteentics . . . . .... 117, 168, 240
WESTIFRMANN, J. H., Bauxiet . . . . ... 107-108




HESPtREKINGEN
Blz.
De Suriname Zending 1950 (M.) . . . . .... 177-178
IFELHOEN KRAAL, JOHANNA, Wapens en zegels van Suriname
1950 (M .) . ... . . . . . . . . . 109-110
FERRIER, JOHAN H. E., De Surinaamse samenleving als so-
ciaal-paedagogische opgave, 1950 (M.) . . . .. 170 173
HARTOG, JOHAN, Curacao cultureel, Beurs Nwsber. Ned.
Ant. 1950 (M.)......... .......... 173-175
HEINEMEYER, W. F. & ROMEIN, J. E., De Bezige Bij
Wereldatlas. 1951 (W. H.) . . . . . ... 246
Israelitische Almanak, Yearbook for the Jewish communities
on Curafao and Aruba, 1950 (M.) . . ... 245-246
K RAFFT, A. J. C., Historic en oude families van de Nederland-
se Antillen, 1951 (d. G. F.) . . . . . .. 241-244
KRUIJER, G., Urbanismein Suriname, Tijdschr. Ned. Aardr.
Gen. 1951 (M.) . . . . . . . . .. 179-180
NOORDENBOS, E., Systematische beschrijving van de publica-
tiebladen .... Nederlandse Antillen over de jaren rgoo/
1949, 1950 (d. G. F.) . . . . .... .. .181
Medische Nood in Tropenland 1951 (M.) . . . ... .244
ROGGE, J., Het Handelshuis Van Eeghen, 1949 (M.) . . 110-112
Surinaams Verslag 1945, 1946, 1949 (M.) . . . .. 112-117
Suriname en de Nederlandse Antillen. Handleiding bij de
Schooltentoonstelling, 1951 (W. H.) . . . .. 176



















INHOUD VAN DE TWEE EN DERTIGSTE JAARGANG


Blz.
Stenmnen uit Bethesda in Suriname 1949 (M.) ...... 176-177
\ENLO, PAUL VAN, Met de camera op de bodem van Cura:ao,
1950 (W H.). . . . . . . . ... 169-170
WVESTENDORP BOERNMA, J. J.. Een geestdriftig Nederlander.
Johannes van den Bosch, 1950 (d. G. F.) . . ... .173

BIBLIOGRAFIE
Afzonderlijke uitgaven (W. H.) .. .. . . .. 55-64

BOUWSTEENTJES

Adriaan van Traa (W. H.) . .. ... .. .... 117
Arnoldus Wilhelmus Pot (W. H.) . . . . . 240
Berichtgeving in oude tijden (Sa.) . . .... . 128
Gouverneur A. A. M. Struycken; portret buiten de tekst
(W H .) . .. . . . . . . . ... 168
Het devices op het wapen van Brits Guyana (F. K.) . 181
Surinaams middel tegen kanker in 1820? (Sa.) . . 54
Willem Benjamin van Panhuys (0. D.) . .. .. .. 168

GESCHIEDKUNDIGE SPROKKELINGEN
XIII. Zondagsrust en Zondagssluiting in Suriname (Si.) 45-46
XIV. Een aardbeving in Suriname in 1843 (Sa.) . 46
XV. De overneming van de Kolonie Suriname van de
Engelsen in 1816 (0. D.) . . . . ... 100-101
XVI. De wapenspreuk van Suriname (F. K.) . . .. .101-102
XVII. Slaven-brandmerken (F. K.) . . . ... 103-105

KRONIEK
Nederlandse Antillen (d. G. F.) 52-54, 125-128, 191-192, 256
Suriname (M.) . . ... 47-52. 118-125, 182-190, 247-255




















NATUURWETENSCHAPPELIJKE BELANGSTELLING
VOOR DE NEDERLANDSE ANTILLEN

DOOR

P. WAGENAAR HUMMELINCK
(Zo6logisch Laboratorium, Utrecht)

De tijd schijnt voorbij, dat een openlijke getuigenis over de
misdeeldheid van de Nederlandse Antillen door ,,Moeder Natuur"
vrijwel algemene instemming vond. De bodem, vroeger wel
een zeer weinig aantrekkelijk object, is nadat men iets van
zijn bouw heeft leren kennen en zijn rol in de waterhuishouding
heeft moeten bestuderen thans voor velen een levend begrip
geworden, dat sommigen, met zijn processen van opbouw en
afbraak, voortdurend bezig houdt. De plantenwereld kreeg
steeds meer kenners, en de dierenwereld bleek rijker en merk-
waardiger te zijn dan men vroeger had durven dromen.
Tientallen trekken er nu Zaterdags en Zondags op uit, omdat
zij maar niet genoeg kunnen krijgen van het wonderlijke en
kleurige leven tussen de riffen, of tussen de mangrovewortels
in de still binnenwateren. En steeds meer mensen voelen
zich door de Christoffel aangetrokken, niet om het bereiken van
de top alleen, maar ook om de botanische pracht. Vroeger wist
een enkeling te verhalen van een grote grot op Hato die geen
einde nam, en van indianentekeningen op Aruba en Bonaire;
thans hebben velen deze grot tot in zijn verste uithoeken ver-
kend, zijn nog vele andere gotten onderzocht en in kaart gcbracht,
en blijken er niet alleen op Aruba en Bonaire, maar ook op
Curaaao op verschillende plaatsen rotstekeningen voor te komen.

Toch zijn er nog maar weinig onderzoekers geweest, die in de
bestudering van de bodem en van de planten- en dierenwereld
van deze eilanden een belangrijke levenstaak vonden. Het
vasteland van Zuid-Amerika, met zijn machtige gebergten,
uitgestrekte oerwouden, indrukwekkend plantenkleed en merk-
waardige dierenwereld trok veel meer de aandacht. De prachtige
en gevarieerde kust van de Nederlandse eilanden was slechts


West-lndische Gids XXXII















2 P. WAGENAAR HUMMELINCK, NATUURWETENSCHAPPELIJKE

een deel van de grote verscheidenheid van Caraibische kust-
vormen. En zo kregen onze Antillen van de meeste natuur-
onderzoekers die hen bezochten slechts een voorbijgaande be-
langstelling. Slechts enkelen drongen dieper door in het wezen
der eilanden en schonken hen blijvend hun aandacht en ge-
negenheid.

Het wetenschappelijk onderzoek.

De planten- en dierenlijsten, welke in de bekende werkjes van
TIlENSTRA, 1836, en SIMONS, 1868, te vinden zijn, getuigen reeds
van cen opmerkelijke natuurhistorische belangstelling. Hun
wetenschappelijke waarde is echter gering, hoe uitgebreid de
opsommingen ook mogen zijn. Hetzelfde geldt voor het plant-
kundeboekje van HURTADO, dat in 1891 op Curacao het licht zag.
Ondertussen was de ontdekking van goud op Aruba, in 1824,
reeds de aanlciding geweest tot het e e r s t e, we t e n s c h a p-
pelij k verant woorde geologisch-mineralogische o n-
d e r z o e k van de Benedenwindse Eilanden. Oberbergrath
STIFFT, uit Nassau in Duitsland, door de Nederlandse Regering
hiermede blast, had zijn rapporten in 1827 ingediend, terwijl
in hetzelfde jaar REINWARDT enkele mededelingen over ,,eene
kleine verzameling van steenen, delfstoffen en rotssoorten" van
Aruba had gedaan. De Zweed CLEVE zorgde in 1871 voor de
eerste geologische opneming van de Bovenwinden.
MARTIN en SURINGAR, hoogleraren in Leiden, waren de leaders
van de ,,Nederlandsche West-Indische Wetenschappelijke Expe-
ditie 1884-1885". MARTIN werd de grote pionier van de geologic
van de Nederlandse Antillen, hoewel hij maar 46 dagen op de
eilanden verbleef. Zijn reisbeschrijving in bet eerste deel van
zijn Bericht iiber eine Reise nach Niederliindisch West-Indien -
is een boek, dat thans stellig nog door een ieder, die in onze
West belang stelt, met genoegen zal worden gelezen.
MARTIN bezocht alleen de Benedenwinden; zijn leerling, de
student G. A. F. MOLENGRAAFF 66k de Bovenwinden. De eerste
publicatie van de later professor MOLENGRAAFF, die zich -
evenals zijn leermeester ontwikkelde tot een veelzijdig geoloog
van wereldnaam, was een uitvoerig proefschrift over De geologic
van het eiland St. Eustatius; de laatste publicatie een waardevol
overzicht van de geologic van de Nederlandse Bovenwindse
Eilanden, in de Feestbundel welke in 1931, ter ere van de 80-
jarige MARTIN, werd uitgegeven.















BELANGSTELLING VOOR DE NEDERLANDSE ANTILLEN


Prof. SURINGAR werd op deze reis dermate door de vormen-
rijkdom der melocactussen geboeid, dat hij hieraan veertien
jaar achtereen, tot het einde van zijn leven, bleef doorwerken.
Uit zijn studies, en die van zijn zoon VALCKENIER SURINGAR,
krijgen wij van Aruba en Curaaao de indruk als te zija een soort
scheppingscentrum van merkwaardige plantenvormen. De stu-
dent VAN BREDA DE HAAN, die Suringar hielp bij het ver-
zamelen, schreef later een proefschrift over de anatomie van
dit plantengeslacht.
De Leidse entomoloog J. R. H. NEERVOORT VAN DE POLL
verzamelde vooral insecten. De publicatics van VAN HASSELT,
over de door VAN DE POLL verzamelde spinnen, en die van
SNELLEN, over een vlindercollectie welke door pater ALPH.
JANSEN tussen 1875 en 1880 op Curagao was verzameld, zijn de
eerste zoologische bewerkingen van belang, en tot op heden de
enige die wij van deze opvallende diergroepen bezitten. VAN
LIDTH DE JEUDE schreef vooral over reptielen, een diergroep
waaraan in later tijd, ook door buitenlanders, nog veel aandacht
is besteed.
HARTERT, uit Engeland, bezocht in 1892 de eilanden voor
zijn ornithologische studies.

Verschillende deskundigen werden in de eerste jaren van deze
eeuw uitgezonden om Curagao's natuurlijke welvaartsbronnen
nader te bestuderen en hun opbrengst zo mogelijk te vergroten.
Een van de eerste was de Utrechtse botanicus prof. WENT, die
in 1901 een land- en tuinbouwkundig rapport uitbracht. Een
andere bekende figuur uit die tijd was de landbouwkundige
RIJKENS, op wiens publicaties, door vele voorstanders van een
bevordering van de landbouw en veeteelt op de Benedenwinden,
nog steeds wordt gewezen.
De later hoogleraar BOEKE, de histoloog uit Utrecht, maakte
in 1904-1905, als visserijdeskundige, een reis naar de Neder-
landse Antillen. Zijn Rapport betreffende .... de visscherij en de
industries van zeeproducten in de Kolonie Curafao is nog steeds
de enige fundamentele studied, welke wij op dit gebied bezitten.
BOEKE'S grote collective vissen werd, in 1919, door METZELAAR
in diens proefschrift beschreven; het is nog steeds hbt standaard-
werk, dat wij over de vissen van de Nederlandse eilanden bezitten.
In 1909 publiceerde de Amerikaan CORY een verhandeling
over vogels van de Benedenwindse Eilanden, welke door ver-
schillende personen waren verzameld.















4 P. WAGENAAR HUMMELINCK, NATUURWETENSCHAPPELIJKE

BOLDINGH, toentertijd conservator aan de Utrechtse Univer-
siteit, deed, na een bezoek aan de Nederlandse Bovenwinden in
1905, een F lora van deze eilanden als proefschrift het licht
zien. Na cen studiereis naar de Benedenwinden, in 1909-1910,
volgde een zelfde soort werk over dit gebied. Hij geeft hierin
ook een opsomming van de activiteit van vroegere plantenver-
zamelaars. Met zijn bekende Flora voor de Nederlandsch West-
Indische Eilanden goed pionierswerk, maar niet gemakkelijk
te gebruiken en bovendien thans verouderd moet iedereen
die zich voor de plantenwereld van onze eilanden interesseert
zich than, na bijna veertig jaar, n6g tevreden stellen.
In dezelfde tijd, van 1906-1912, werden door kapitein L.
LENS en zijn medewerkers J. V. D. WERBATA en W. A. JONCK-
HEER JR, de prachtige Topographische kaart van Curacao, Aruba
en Bonaire 1 : 20.000 opgenomen, en ook die van St. Maarten
en St. Eustatius vervaardigd. Aan een herziening is men nog
niet toegekomen, wanneer wij de enigszins gereviseerde, foto-
grafische reproducties van U.S. Army buiten beschouwing
late. Alles wacht nu op het tot stand komen van de luchtfoto-
grammetrische kaart, waarvoor de nodige gelden echter nog
steeds niet zijn gevoteerd. De foto's van Curacao, Aruba en
Bonaire zijn reeds enkele jaren geleden genomen.
In 1914 schreef VERNHOUT over de merkwaardige slakken-
fauna van de Benedenwindse Eilanden, terwiji in hetzelfde jaar
door de Amerikaan BARBOUR de gegevens over de reptielen en
amphibieln van de Bovenwinden werden samengevat.
In de Encyclopaedie van Nederlandsch West-Indie vinden wij
de stand van onze kennis van de Nederlandse Antillen tot op
1914 op verdienstelijke wijze weergegeven. Met de voorberei-
ding van een nieuwe uitgave al sinds jaren een hartewens
van velen die in onze West belangstellen is men dit jaar
begonnen, zodat wij mogen verwachten, dat over enkele jaren
een nieuwe bron van informatie op biologisch en geologisch
gebied ter beschikking zal staan.

De verzamelreis welke, in 1920, door de toenmalige conser-
vator aan het Zoilogisch Museum te Amsterdam, VAN DER
HORST than hoogleraar te Johannesburg werd onder-
nomen, kan worden beschouwd als het begin van het s y s t e-
matisch opgezette, faunistische onderzoek
van onze eilanden. Hij beperkte zich daarbij in hoofdzaak tot
de zee-fauna van de Caracas-Baai en het Spaanse Water. Vele














BELANGSTELLING VOOR DE NEDERLANDSE ANTILLEN


belangrijke Bijdragen tot de kennis der fauna van Curacao waren
het resultaat.
Een kennismaking met het Curacaose landschap van enkele
uren, in 1920, was voor de Anmrikaanse malacoloog BAKER
aanleiding tot een meer langdurig bezock aan de ABC-eilanden
in 1922. Hij maakte een diepgaande studied van de Land and
freshwater molluscs of the Dutch Leeward Islands en was de eerste,
die wees op de belangrijkheid van het voor de Benedenwinden
kenmerkende fauna-element. Ook het artikel van WERNER -
waarin material wordt beschreven dat in 1922-1925 door de
Oostenrijker GABRIEL, toentertijd gouvernements-arts, op Bo-
naire was verzameld bevat belangwekkende zo6geografische
gevolgtrekkingen. Veel later toen hij alweer in Pcrzie rond-
zwierf wijdde GABRIEL een boekje aan de ,,sjog6go", dat zijn
waarde vooral ontleent aan de foto's van de broedplaatsen van
de flamingo's op Bonaire.
De Duitser WINKLER publiceerde in 1926 een geografische
compilatie welke onze eilanden tot onderwerp had.
In 1921 werd de mijningenieur G. J. H. MOLENGRAAFF uitge-
zonden om een onderzoek in te stellen naar de geologische ge-
steldheid van Curagao en het voorkomen van groundwater. Zijn
proefschrift over de Geologie en geohydrologie van het eiland
Curacao leidde in 1929 het modern geologische on-
der zoe k in, dat door prof. RUTTEN en diens leerlingen
werd voortgezet.
Nadat er vele avondcollege's aan de Antillen en het omgeven-
de gebied waren gewijd, vertrok de ,,Utrechtsche Antillen
Excursie 1930" naar het terrein van studied. Van 14 April tot
4 Mei kampeerde men in West-Curaaao, van 10 Mei tot 10 Juni
trok men door Aruba, en van 16 Juni tot 9 Augustus was men
op Bonaire. Proefschriften over The geology of Aruba, van
WESTERMANN, en de Geology and paleontology of Bonaire, van
PIJPERS, benevens een aantal kleinere publicaties waren het
resultaat. De leider schreef spoedig na terugkomst een reisver-
haal en een geologische geschiedenis van onze Benedenwindse
Eilanden, welke zich prettig laten lezen.
Op deze reis verzamelde WESTERMANN een aantal bodem-
monsters waarvan de bewerking, door HAMILTON, in 1945, ver-
scheen. Door VERMUNT werden ook vogels verzameld, waar-
over gegevens met vele veldwaarnemingen door RUTTEN JR
werden gepubliceerd. De hobby van MACGILLAVRY was het ver-
zamelen van insecten en WAGENAAR HUMMELINCK wijdde zijn















6 P. WAGENAAR HUMMELINCK, NATUURWETENSCHAPPELIJKE

aandacht aan de dierenwereld, vooral van Bonaire, gedurende
de drie maanden die hij op dit eiland achterbleef. In de
Zoologische Ergebnisse einer Reiss nach Bonaire, Curafao und
Aruba, welke in 1933 en volgende jaren verschenen, vindt men
vele gegevens over de dierenwereld van de zee en van de zoete
en zoute binnenwateren.
Van eind Augustus 1936 tot begin April 1937 werd door
HUMMELINCK de land- en zoetwaterfauna van de Beneden-
winden nader onderzocht, en in omstreeks dezelfde period,
maar twaalf jaar later, in het bijzonder ook nog eens de zee-
fauna. De resultaten van deze onderzoekingen verschijnen in de
Studie son the fauna of Curaao, A ruba, Bonaire and the Venezuelan
islands, ecn seriewerk, waarvan het cerste deel in 1940 werd
uitgcgeven. Het dierkundig onderzoek van de Nederlandse
Bovenwinden en naburige eilanden kon pas in Mei, Juni en Juli
1949 ernstig ter hand worden genomen.
Als resultaten van deze reizen op botanisch gebied moge
hier alleen de artikelen over agaven en cactussen van HUMME-
LINCK en over de blauwalgen van FRtMY worden genoemd. Van
de grassen van de verzameling van BOLDINGH verscheen in 1945
een nieuwe bewerking van de hand van mej. AMSHOFF.
Ook van de zijde der pharmaceuten ondervonden de eilanden
belangstelling, getuige de dissertaties van mej. MEIJER, in 1932,
over enkele volksgeneeskruiden, en van HARDERS, in 1940, over
de Curaqao-aloi. Vijf jaren later werd, in opdracht van het
Curacaose Gouvernement, door twee Curaqaose ingezetenen aan
de aloi nog een uitvoerige studied gewijd, en ook in later jaren
is deze nuttige plant nog herhaaldelijk in de literatuur ter sprake
gekomen. Het spreekt vanzelf, dat de Afdeling Tropische Pro-
ducten van het Indisch Instituut te Amsterdam zich voor deze
en andere op haar gebied liggende zaken bijzonder interesseert.
Een overzicht van onze kennis van Het klimaat van Neder-
landsch West-Indii werd reeds in 1935 vanwege het Koninklijk
Nederlandsch Meteorologisch Instituut uitgegeven. Belang-
wekkende beschouwingen over de regenval gaf VISSER als bij-
lage van het rapport-KRUL over De waterhuishouding van CuraFao
en Aruba dat in 1949 verscheen. Bekend is dit rapport echter
vooral om zijn beschouwingen en gevolgtrekkingen op hydrolo-
gisch en landbouwkundig gebied.
In December 1949 kwam het zeer uitvoerige en van een
complete bibliografie voorziene Overzicht van de geologische en
mijnbouwkundige kennis der Nederlandse Antillen, benevens















BELANGSTELLING VOOR DE NEDERLANDSE ANTILLEN


voorstellen tot verdere exploratie van de pers; ccen werkje waar-
voor zowel geologen als algemeen-belangstellenden WESTER-
MANN en het Indisch Instituut wel dankbaar mogen zijn. Er
wordt hierin de nadruk gelegd op het vele dat wij ondanks
het goede werk dat er reeds is verricht nog niet weten. Hierop
hebben trouwens de resultaten van de water-diepboring op
Aruba, in 1942, en de boringen op Hato- waarover binnenkort
uitvoerige studies mogen worden verwacht en de waarnemin-
gen van de Zwitser SCHAUB reeds gewezen. Van groot belang
is voorts de, door de Amerikaan R. A. CHRISTMAN in 1948 en
1949 uitgevoerde geologische kaartering van St. Maarten, welker
resultaten in de naaste toekomst zullen worden gepubliceerd.

Het is vooral frater REALINO JANSSEN geweest, die gedurende
vele jaren de plaatselijke belangstelling voor
de n a t u ur levendig heeft gehouden. De eerste uitgave van
zijn boekje over Aardrijkskunde, in 1929, was een belangrijke
gebeurtenis, hoewel dit reeds, twintig jaar terug, in het boekje
van NIJMAN een voorganger had gehad. De 2e druk in 1931 en
de 3e in 1938 getuigen van de toeneming van onze kennis in
deze jaren. Zijn Plantkunde van Curafao voor M.U.L.O. kon
eerst in 1947 herdrukt worden, nadat de eerste oplage van 1935
al sinds jaren was uitverkocht. Van het thans opgeheven school-
museum van het St. Thomas-College was hij geruime tijd de
beheerder.
In de laatste tijd treft ons het belangrijke botaniseerwerk
van frater ARNOLDO BROEDERS op verschillenden eilanden, be-
doeld als voorbereiding van een nieuwe, geillustreerde Flora,
waaraan naar wij hopen binnenkort in Utrecht zal kunnen
worden begonnen. Frater ARNOLDO is bovendien bezig aan een
boekje over de nuttige planten van de Nederlandse Antillen.
Op enkele lagere scholen heeft de handleiding welke frater
ANDREAS CORSINI in 1945 in het licht gaf, bij de dierkunde-
lessen goede diensten bewezen.
Een bekende figuur op ornithologisch gebied was korporaal-
seiner DE JONG, die, wonder de schuilnaam Vogelvriend, tussen
1940 en 1945 tientallen artikeltjes schreef in de ,,Beurs- en
Nieuwsberichten" en andere Cura9aose bladen. Meer weten-
schappelijk, hoewel voor de bevolking van geringere betekenis,
is de belangstelling van PHELPS, vader en zoon, uit Caracas,
die in 1947 een kort bezoek aan Bonaire brachten, in verband
met hun uitvoerige studies over de Venezolaanse vogelwereld.














8 P. WAGENAAR HUMMELINCK, NATUURWETENSCHAPPELIJKE

Voor onze Bovenwinden is het, in 1939 verschenen artikel van
de Amerikaan DANFORTH die in 1937 twaalf dagen op Saba
doorbracht nog steeds de enige vogelstudie van betekenis.
KRUYTHOFF toont grote belangstelling te hebben voor flora,
fauna en geologic van de Bovenwinden, maar zijn in 1938 ver-
schenen boekje geeft weinig nieuws.
Ook op het gespecialiseerde natuurwetenschappelijke werk
van de patholoog-anatoom HARTZ, de bacterioloog POT en
andere Curagaose medici moge hier de aandacht worden ge-
vestigd.
Toen pater BRENNEKER thans pastoor op Curacao nog
Bonaire als standplaats had, deed hij pionierswerk op het ge-
bied van de onderwaterfotografie. Hij schreef, wonder de naam
Frans van Venlo, vele schetsjes in de ,,Amigoe di Cura9ao" en
is thans nog steeds een vurig propagandist voor de schoonheid
van het leven wonder het zeeoppervlak. Zijn platenboek, dat in No-
vember 1950 van de pers kwam, was een verrassing door de mooie
onderwaterfoto's welke het bevatte, maar een teleurstelling omdat
cr nog zooveel meer van te maken zou zijn geweest. Ook door het
boek van de Oostenrijkse student HASS, Unter Korallen und Haien
- waarin op wel wat kwajongensachtige maar toch onderhou-
dende wijze, en aan de hand van prachtige foto's, wordt verteld
van jachten wonder water met camera en speer is deze onbe-
kende wereld van Bonaire en Curacao in de belangstelling van
menig natuurliefhebber gekomen.

Op 29 Augustus 1945 werd de natuurwetenschap-
pelij k e belangstelling voor de Nederlandse Antillen
georganiseerd
IENSc in de ,,Natuurweten-
4pE tschappelijke Studie-
4 s kring voor Suriname
Z en Curagao", gevestigd
te Utrecht. De activi-
Steit van de ,,Studie-
Z kring" ten aanzien van
a t?4suiRn de Nederlandse Antil-
l"Wgt, Cr&* len blijkt o.m. nit
/ oraNe netS \ enkele publicaties en
word bovendien vrij
uitvoerig besproken in de krantenverslagen van de 10e en de
12e ledenvergadering, welke op 7 Januari en 9 September














BELANGSTELLING VOOR DE NEDERLANDSE ANTILLEN


1949 op Curagao werden gehouden. Niet alleen het onderzoek
van bodem, plantendek en dierenwereld heeft de voile belang-
stelling van de leden, maar ook de heemkunde, de natuurbe-
scherming, en andere zaken welke met een evenwichtige samen-
leving van de mens op onze eilanden ten nauwste verband houden.
In Willemstad werd op 27 December 1948 een ,,Natuurweten-
schappelijke Werkgroep Nederlandse Antillen" opgericht, welke
tijdens haar nog zo korte bestaan
reeds verschillende openbare bijeen- L .
komsten en excursie's heeft gehou-
den; niet alleen op Curacao, inaar
ook op Aruba en Bonaire. De werk-
zaamheid concentreerde zich tot nu NATUURWETEN5CNCAPPELIUKE
toe op onderwerpen, welke reeds Z WERKGROEP Q
tevoren min of meer in de belang- NEDERLANDSE V
selling van de leden lagen, zoals p ANTILLEN ,
botanische studies (fr. ARNOLDO), Xi ,"
het verzamelen van dieren (J. G. -4NcA
DE JONG en J. VAN ZIJL), onderwaterfotografic (p. VIrus BREN-
NEKER), museumwerk (fr. REALINO en mevr. M. DIEMONT-
KOITER), en het exploreren van de talrijke gotten (A. D. RINGMA)
met daarbij het zoeken naar rotstekeningen en andere resten
van Indiaanse cultuur.
Het spreekt welhaast vanzelf dat de ,,Werkgroep" nauw
samenwerkt met de ,,Studiekring", op wiens terrein zij zich in
hoofdzaak beweegt. Natuurlijk wordt ook samenwerking ge-
zocht met de Stichting ,,Het Curaraosche Museum" en met
iedere organisatie welke de natuur op de Nederlandse Antillen
ter harte gaat.

Een natuurwetenschappelijk museum.

Het Curagaose museum werd op 7 Maart 1948
feestelijk geopend. Het is een voormalig militair hospital en
quarantainegebouw, dat door een zorgvuldige restauratie en na
het aanbrengen van de nodige veranderingen, in cen aantrekke-
lijk museumgebouw. is herschapen (fig. 1 en 9).
De belangrijkste drijfveer voor de oprichting was wel bet
verlangen, om nog zoveel mogelijk van de typische cultuur-
uitingen der Nederlandse Antillen, welke dreigden te verdwij-
nen, op gepaste wijze bijeen te brengen, te bewaren en aan
belangstellenden te tonen. Ook wilde men het gevoel voor de
















P. WAGENAAR HUMMELINCK


beeldende kunst bij de bevolking wakker roepen en ten
slotte werd er een natuurhistorische afdeling aan verbonden,
welke vooral ten doel heeft de belangstelling voor de natuur te
wekken, door de bezockers dingen uit eigen omgeving te laten
zien, waarvan de betekenis en de schoonheid hun anders ver-
borgen zouden blijven.

















Fig. 1. Het Curagaose Museum: een voormalig militair hospital dat
door een zorgvuldige restauratie in een aantrekkelijk museumgebouw
werd herschapen. (Naar een foto getekend door J. PRIJS).

,,Het Curagaosche Museum" is dus een typisch regional
museum, waar in bet algemeen all66n dingen worden tentoon-
gesteld, die betrekking hebben op de Nederlandse Antillen. Een
uitzondering hierop vinden wij bij de afdeling beeldende kunst,
waar wonder leading van de veelzijdig begaafde kinderarts
CHR. J. H. ENGELS, oprichter van het Museum en voorzitter
van de Regentenraad geregeld tentoonstellingen worden
gehouden, die tevens tot doel hebben de stichting als geheel
in de publieke belangstelling te brengen.

Een brede trap leidt, over een ruime stoep, naar de hoofdingang,
waardoor men komt in een lange booggang met bovenlicht, die toegang
geeft tot de vier zalen der bovenverdieping (fig. 2): de Curaqaose zaal,
de meubelzaal, de industrie- en kaartenzaal en de schilderijenzaal.
Door de laatste komt men in een erker, de bibliotheek. Door de Cura-
qaose keuken bereikt men verder een open galerij, met uitzicht op de
cactustuin langs de Van Leeuwenhoekstraat, waaraan de hoofdingang
tot de museumtuin is gelegen. Bij de erker gaat er een trap naar
beneden.















































tHet
CuraGaose
L\E Museum
S(bovenverdieping)
Fig. 2. Plattegrond van de bovenverdieping van het Curaqaose Museum 1 ,,Stoep".
2 Booggang met bovenlicht. 3 Vestiaire. 4 Directiekamertje. 5 Industrie- en kaarten-
zaal. 6 Balcon. 7 Schilderijenzaal. 8 Bibliotheek. 9 Curaaaose keuken. 10 Schepen-
galerij. 11 Curagaose ,,Zaal". 12 Meubelzaal. (Met de volgende figuur getekend met
gebruikmaking van schetstekeningen van J. H. WERNER, dd Juni 1948, wonder wiens
leading de restauratie van het museumgebouw werd verricht.)











20 20

13






S15 ~4
16 19


17 18~









21 21

22 '


Met
Curagaose
Museum -' E
(benedenverdieping)
Fig. 3. Plattegrond van de benedenverdieping van bet Curaqaose Museum: 13 Trap v;
de bovenverdieping naar beneden. 14 Zaal met oude verzamelingen, een folkloristisch kara
ter dragend. 15 Zaal, in hoofdzaak gewijd aan de Indiaanse cultuur. 16 Gang met twee lan
vitrinekasten, kaarinde kern van de geologische verzameling is ondergebracht. 17 Zaal m,
vier grote vitrines, in hoofdzaak aan de dieren en planten van het land gewijd. 18 Zaal m
vier grote vitrines, aan de zee gewijd. 19 Benedenuit- en ingang. 20 Regenbakken. 21 Let
regenbakken, als bergplaats in gebruik. 22 Werkplaats.


















BELANGSTELLING VOOR DE NEDERLANDSE ANTILLEN


De benedenverdieping (fig. 3). die grotendeels gereserveerd is voor
natuurhistorisch en geologisch material, heeft vier zalen van ongeveer
12 meter lang. 6 meter breed en 21/, meter hoog, die met elkaar door
korte en brede doorlopen in verbinding staan, en met hun vloer 80
centimeter wonder het maaiveld zijn gelegen. Oorspronkelijk was deze
benedenverdieping slechts een lage, open bergruimte wonder de vloer
van een bovenverdieping. welke allWn voor woonruimte was bested.
Het is stellig een goede gedachte geweest om deze bergruimte te ver-
anderen in een ,,kelder", welke cen functie als tentoonstellingsruimte
kon worden gegeven; zonder deze zou de ruimte in het gebouw vol-
maakt ontocreikend zijn geweest.
Elke benedenzaal ontvangt zijn daglicht slechts door drie boog-
vensters, die door stevig traliegaas zijn afgesloten. Hoe prettig dit
ontbreken van ruiten ook voor de bezoekers is, toch heeft het in dit
geval ook duidelijk zijn nadelen, als er veel stof of zelfs regen naar
binnen wordt geblazen en door de onmogelijkheid om de vochtigheids-
graad in de tentoonstellingsruimten beneden die van de buitenlucht te
laten dalen. Dit maakt een aantal bijzondere voorzieningen nodig om
het tentoongestelde material voor bederf te vrijwaren.
In de op het Noordoosten en het Zuidoosten gelegen zalen elk zijn
vier grote, glazen vitrines gebouwd, van ongeveer P1/, meter breed,
1 meter diep en 2 meter hoog (fig. 4). Zij zijn thans grotendeels ingericht
met nieuw-verzameld material, aangevuld met geschenken van de
musea in Amsterdam en Leiden en van het zoalogisch laboratorium in
Utrecht. Indien er nog zes tafelvitrines, met bergruimte onderin, wor-
den bijgeplaatst, en van de muurvlakken een goed gebruik is gemaakt.
dan zullen deze twee lokalen aan hun bestemming reeds op waardige
wijze kunnen beantwoorden.
Een tentoonstelling moet niet alleen maar een uitstalling zijn van
bezienswaardige voorwerpen; zij behoort bet publiek tevens een be-
langwekkende gedachtengang of een interessant vraagstuk voor te
leggen, door de stukken in een bepaald verband en met een duidelijke
uitleg te demonstreren. Verlichte aquaria en aquaterraria zullen voor
de kleur en de beweging zorgen, die thans door vele natuurliefhebbers
zo node wordt gemist. De drie tussenruimten zijn voor diorama's be-
stemd.
De kern van de geologische verzameling heeft in de dwarsgang reeds
een uitstekende plaats gevonden. De op het Noordwesten gelegen zaal
zal wellicht met voordeel een folkloristisch karakter kunnen blijven
behouden, terwijl de op het Zuidwesten gelegen ruimte bijna geheel
gewijd zou kunnen blijven aan de resten van oude cultuur. Indiaans
aardewerk, stenen werktuigen, schelphopen, rotstekeningen en skelet-
ten zijn op de Benedenwinden in voldoende mate gevonden om mate-
riaal te kunnen leveren voor een boeiend en instructief geheel, dat
betrekkelijk weinig zofg voor onderhoud nodig heeft.

Het museumgebouw is gelegen op een goed omrasterd terrein van
bijna driekwart hectare: een verwaarloosd stuk kalksteenterras met
nog wat tamarindebomen uit de oude tijd. Een museumtuin is hier in
wording.
In het algemeen behoort men, bij de aanleg van een museumtuin,

















14 P. WAGENAAR HUMMELINCK, NATUURWETENSCHAPPELIJKE

er op bedacht te zijn dat deze de algemene aandacht niet te veel van
het gebouw afleidt, maar door zijn sfeer de geest van de bezoeker
ontspant en zo meer ontvankelijk maakt voor de indrukken die hem
binnen wachten. Aan de andere kant moet de tuin echter wel degelijk
ook aan zekere eisen van plantenliefhebbers en botanici voldoen. Aan
de oplossing van dit, bij Curagaose omstandigheden niet zo eenvoudige
vraagstuk moeilijk ook omdat in de tuin dingen moeten worden
tentoongesteld die in het gebouw geen plaats kunnen vinden wordt,
wonder leading van frater ARNOLDO, gestadig doorgewerkt.

































Fig. 4. De echinodermen-vitrine, in de op het Noordoosten gelegen
zaal, waarin material van zeeegels, zeesterren en zeekomkommers
wordt tentoongesteld. (Naar een foto getekend door J. PRIJS).

Aan de wens tot het houden van enkele levende dieren werd tege-
moet gekomen door bet bouwen van een grote vogelkooi en de aanleg
van een leguanenkuil.
Maar er zijn nog m&6r en belangrijker uitbreidingen nodig. Onmisbaar
is bijvoorbeeld een kleine, goed te ventileren ruimte, waarin allerlei
dingen die onderhevig zijn aan schimmelaantasting en insectenvraat,
















BELANGSTELLING VOOR DE NEDERLANDSE ANTILLEN


op geregelde tijden kunnen worden ontsmet. Deze zou wellicht kunnen
worden geprojecteerd in een bescheiden gebouwencomplex waaraan
oak al om andere redenen behoefte bestaat dat misschien bet best
rechts van de hoofdingang tot het terrain zou kunnen verrijzen, samen
met een prepareerkamer en een overdekte ruimte waar proefbakken
kunnen worden neergezet, voorwerpen kunnen worden gedroogd en
van allerlei opgeslagen.

Het belang van cen natuurwetenschappelijk museum voor de
Curacaose samenleving is moeilijk met slechts enkele woorden
aan te duiden. V66rop stelle men zijn betekenis voor de bevol-
king en wel in het bijzonder door het bijbrengen van meer be-
langstelling voor de natuur. Maar dan moet er ook iets van het
museum uitgaan, waardoor het die personen tot zich trekt voor
wie het ecl geestelijke vervulling zou kunnen zijn.
Het Museum heeft de mcdewerking van velen nodig; vooral
nu het zich nog bevindt in een beginstadium, waarbij voort-
durende, deskundige leading ontbreekt. Het is natuurlijk van
groot belang, dat het kan rekenen op de hulp van de ,,Natuur-
wetenschappelijke Werkgroep", die haar gewone bijeenkomsten
in het Museum belegt en haar zorgen zoveel mogelijk uitstrekt
naar de benedenverdieping en de tuin. Maar dit blijft slechts
een z66r onvoldoende, noodgedwongen voorziening, zolang er
niemand is aan wie de verzorging van de natuurwetenschappe-
lijke verzamelingen kan worden opgedragen.
Wil het Museum zijn veelzijdige taak naar behoren kunnen
vervullen, dan zal het voortdurend de beschikking moeten
hebben over een person, die leading kan geven bij het ver-
zamelen, prepareren en uitstallen van het material, en die er
voor zorgt, dat de verzamelingen een opvoedende, wetenschap-
pelijke en aesthetische betekenis verkrijgen en ook behouden.
En dAn ook pas zal het Museum met ere kunnen worden inge-
schakeld in het toeristenbedrijf, dat voor Curaqao zo'n belang-
rijke bron van inkomsten betekent.
Leerzaam in deze is de grote vooruitgang van het Natural History
Museum in Kingston, tijdens de tien jaren dat C. BERNARD LEWIS als
curator aan het ,,Institute of Jamaica" is verbonden. Kon vroeger
de verzameling vergeleken worden met een ouderwets natuurhistorisch
kabinet, thans is deze uitgegroeid tot een modern museum, dat naast
zijn functies als wetenschappelijk archief ook een opvoedende taak
vervult. LEWIS maakte het museum bovendien tot het centrum van
activiteit van de ,,Natural History Society of Jamaica" en publiceert
opstellen van leden, die ook als schoollectuur waardering vinden.

Een museum behoeft geen onderwijscollectie te zijn om een















16 P. WAGENAAR HUMMELINCK, NATUURWETENSCHAPPELIJKE

rol te kunnen spelen bij het onderwijs. Is de inrichting eenmaal
over, dat zij aan bepaalde eisen van overzichtelijkheid, etiket-
tering en demonstrate voldoet, dan zullen stellig steeds meer
leerkrachten het prettig vinden een lesuur in het Museum te
geven. Er moeten ook rondleidingen worden georganiseerd,
vooral voor de jongeren, en wel z6, dat elke schoolklas, te be-
ginnen met de derde klasse, by. ~6ns per twee jaar de kans
krijgt, om wonder deskundige leading het Museum en zijn tuin te
bezichtigen.
Men zou zich kunnen afvragen, hoe het komt, dat een instel-
ling, welke toch voor de Gemeenschap, en in het bijzonder voor
het onderwijs, zo ontzaggelijk veel zou kunnen betekenen, op
Curavao tot nu toe slechts z6'n wankele financiele basis heeft,
dat voor elke gulden aan inkomsten nog steeds moet worden
gevochten. Veel m66r mensen moeten ervan worden doordron-
gen hoe een groot voorrecht het is een museum als dit te be-
zitten, opdat in grotere mate dan thans de handen zullen kunnen
worden ineengeslagen om ,,Het Curacaosche Museum" te maken
tot een bezit van het gehele volk!

Een biologisch station?

De ,,Studiekring" en de ,,Werkgroep" hebben een ideaal:
De vestiging van een biologisch station! Een biolo-
gisch station dat het system van uitwisseling van onderzoekers
wonder een coardinerende leading als grondslag van werken heeft.
Een instituut, dat gelegenheid biedt tot het doen van natuur-
wetenschappelijke onderzoekingen over de Nederlandse An-
tillen, en waar bij voorkeur onderwerpen zullen worden aan-
gepakt die voor deze eilanden van betekenis zijn.
Een biologisch station op de Nederlandse Antillen zal in de
eerste plaats een marine-biologisch karakter moeten dragen,
want hoe kenmerkend en van een hoe grote wetenschappelijke
betekenis de dieren- en plantenwereld van het land en van het
zoete en brakke water ook zijn, alles wordt overheerst door de
overweldigende rijkdom van de Caraibische Zee, waardoor een
ieder wordt geboeid en waaraan zulk een praktische betekenis
is verbonden.
De omvang en de bezetting van dit station hangt natuurlijk
af van de eisen welke aan deze inrichting worden gesteld, waar-
bij echter aan enkele minimumvoorwaarden moet worden, vol-
daan, wil de opzet van het geheel aan zijn doel beantwoorden.
















BELANGSTELLING VOOR DE NEDERLANDSE ANTILLEN


Wat de bezetting betreft, hiervan lijkt het minimum te liggen
bij: &n directeur, die liefst visserij-biologisch geschoold moet
zijn, en academisch gevormde assistant, een amanuensis en
twee man lager personnel.
De figuur van de directeur is uitermate belangrijk voor de rol
welke het biologisch station in de Antilliaanse samenleving zal
spelen. Deze person moet de eilanden behoorlijk leren kennen
en belangstelling hebben voor land en volk; hij moet het werk,
dat op of ten behoeve van het biologisch station wordt verricht,
co6rdineren en het een richting geven welke het meest gewenst
is. Het onderzoekingswerk zal in hoofdzaak moeten worden
gedaan door de assistant en de onderzoekers die van buiten
komen en gastvrijheid op het station genieten.
Indien men op de Nederlandse Antillen in beginsel tot de
oprichting van een dergelijk instituut mocht besluiten, dan zal
het nodig zijn, dat een organisatie zoals wij reeds bezitten in
de ,,Natuurwetenschappelijke Studiekring voor Suriname en
Curacao" in overleg met universiteiten, musea en verenigin-
gen de uitzending van drie of vier personen per jaar mogelijk
maakt. Samenwerking met de ,,Research Council" van de ,,Ca-
ribbean Commission" en met Amerikaanse universiteiten en
musea is dan natuurlijk gewenst.

In dit opzicht is het van belang, dat het ,,American Museum of
Natural History" reeds een aantrekkelijk laboratorium op bet kleine
eilandje Bimini, in de Bahamas, exploiteert, dat de ,,University of
Miami" bet in Caraibische kringen al zeer bekende ,,Marine Labora-
tory" wonder haar hoede heeft, en dat de ,,New York Zoological Society"
zeer onlangs een station in het heuvelland van Trinidad heeft geopend.
,,The Lerner Marine Laboratory" op Bimini is een goed voorbeeld
voor een biologisch station op onze Antillen. Daarom moge er hier iets
meer over worden medegedeeld naar gegevens welke door WAGENAAR
HUMMELINCK tijdens een kort bezoek dat met steun van het ,,Wel-
vaartsplanbureau Nederlandse Antillen" en de ,,Curacaose Tocristen
Commissie" aan Bimini kon worden gebracht werden verzameld.
Al zal het schone toekomstbeeld, dat ons daarbij voor de Nederlandse
Antillen voor ogen zweeft, ook in belangrijke punten moeten afwijken
van het in Bimini aanschouwde.

Bimini is de naam van de meest Westelijk gelegen eilandengroep
van bet enorme eilandenrijk der Bahamas. Het ligt een goede honderd
kilometer van Miami, vanwaar het met gecharterde vliegtuigen of per
mailboot is te bereiken. Met het toeristencentrum Nassau is er ver-
binding per vliegtuig en mailboot, eens in de veertien dagen.
North Bimini, waar het laboratorium is gelegen, bestaat uit een
brede wal van zand en zandsteen van nauwelijks zes meter hoogte,
West-Indische Gids XXXII 2


















t~---


Q------
I-







iI



Ii






I




KIt G S II B It *A V


Fig. 5. Plattegrond van het terrein van The
Lerner Marine Laboratory, dwars over het
eilandje North Bimini heen: Het laborato-
riumgebouw met daarnaast zes zeewater-
bakken, het logeergebouw en het kracht-
station met de windgenerator. Aan de
Oostzijde is de steiger ver in de ondiepe
lagune uitgebouwd.


Fig. 6. Plattegrond van het laboratorium
gebouwop Bimini: Eenaquariumzaal, twe
laboratoriumruimten met donkere kame
en een bibliotheek met terrasje. (Met d
vorige figuur naar tekeningen uit ee:
brochure over het laboratorium).


I

I
I


I

I
I
I-


*' 5m


---------------


~S~g~


10 m


--- -j-









BELANGSTELLING VOOR DE NEDERLANDSE ANTILLEN 19

welke naar het Oosten toe een ondiepe lagune met een mangrove-
vegetatie omsluit en aan de Westzijde door het water van de Golfstroom
wordt bespoeld 'fin. 10).
Nadat het besluit, om op North Bimini een biologisch station te
vestigen, door MICHAEL LERNER i'..,'ir.-p..i.lig Amenkaans zakenman,
jager op grof wild en heni'la3r van wereldnaam) en CHARLES M. H.h-
DER JR (hoofd van ,,The Department of Fishes and Aquatic HtIogy"
van het ,,American Museum of Natural History") tijdens een gezamen-
lijke tocht was vrni.nilrn werd een strook ground gekocht van 21/,
acre, dwars over het small eiland heen (fig. 5). Op 29 Maart 1948 'wrd
het laboratorium geopend en daarna aan het ,,American Museum"
overdrlragen
DPrecte-ur is CHARLES M. BREDER JR, die zoveel als zijn bezigheden
in New York dit toelaten, in Bimini te vinden is. Er bestaat geen
vaste wctenschappelijke staff. Het laboratorium wordt toevertrouwd
aan de zorgen van de gasten en aan drie man personnel.
Na drie maanden had men al gastvrijheid geboden aan 23 onder-
zoekers, die tezamen 569 dagen onderzoek hadden verricht; de twaalf
dolgende maanden kwamen er 25, met 1433 werkdagen.
Het laboratorium (fig. 6) biedt ruimte aan omstreeks tien onder-
zoekers. Er is om aan de achterzijde van het gebouw te beginnn -
een aquariumzaal met bovenlicht 'fig. 12); een microscopeerzaal met
donkere kamer, en een sectielocaal. Overal zijn natuurlijk de nodige
stopcontacten, kranen voor zeewater en warm en koud rergnwater
Aan de voorzijde bevindt zich de bibliotheek: een uit natuursteen op-
getrokken gebouwtje.
De voorkant van het laboratorium ligt op het Oosten, waar een
steiger van bijna vijftig meter lengte in de ondiepe lagune is uitge-
bouwd (fig. 5). Hier is een pompje opgesteld, dat bet laboratorium van
zeewater voorziet.
Er zijn vier boten. De grootste heeft een 60 pk motor. In grootte
volgen hierop: een ter plaatse gebouwde boot voor ondiep water, een
boot met bodem-venster en een klein roeibootje, die zijn uitgerust
met achtereenvolgens een 25, 10 en 5 pk buitenboord motor. Naast de
steiger is een eenvoudige constructie gemaakt om de boten ook buiten
het water te kunnen repareren.
Dicht bij het laboratoriumgebouw vinden wij zes open bakken van
beton elk omstreeks 2 meter lang, 1 m breed en 3/2 meter diep -
waarin verschillende zeedieren worden gehouden.
De ,.Residence", waar de onderzoekers een uiterst gas-tvrij en com-
fortabel onderdak vinden, ligt op slechts enkele tientallen meters van
de werkruimten verwijderdl. Er zijn tien bedden en de huishouding
wordt door een niet-inwonende huishoudster met 66n gedienstige ge-
dreven.
Meer naar achteren staat het krachtstation, met de benzinegenerator,
die, tezamen' met een windgenerator, de nodige electrische stroom
levert.

De grootste bezienswaardigheid van Bimini zijn ongetwijfeld de
Fish Pens (fig. 7) enkele honderden meters bezuiden het laborato-
rium gelegen die wel als een persounlijke liefhebberij van de stichter


















20 P. WAGENAAR HUMMELINCK, NATUURWETENSCHAPPELIJKE

van het laboratorium mogen worden beschouwd. Zij bestaan uit vijf
rechthoekige bakken of afrasteringen, met een total oppervlak van
bijna 800 mi; 11/2 tot 21/2 m diep. De kleinste is een bak met betonnen
wanden; de grotere zijn afrasteringen, geheel uit palen en gaas opge-
trokken. Verder zijn er natuurlijk nog kleinere ruimten voor het bewa-
ren van voedselvissen en een platform waar iedere dag honderden
carc6's van hun schelpen worden ontdaan.




E








0 c






Fig. 7. Plattegrond van de Fish Pens op Bimini: Een grote L-vormige
steiger met een betonnen bak (A), 6n afgepaald gedeelte (D) en drie
ruimten welke met gaas zijn afgerasterd (B, C, E). De steiger welke
evenwijdig aan de kust loopt, wordt 's avonds door twaalf lampen
verlicht. (Grove schets; afmetingen geschat).

De betonnen bak was kennelijk voor ,,rare" vissen zoals koffer-,
trompet- en egelvissen bestemd. In de, in grootte hierop volgende
ruimte zwommen honderden blauwe papegaaivissen. Dan kwam er
een tank met vele grote barracuda's, haaien, remora's en schildpadden,
en vervolgens een die bewoond was door twee bruinvissen, twee enorme
jodenvissen en een ontzaglijke rog. De grootste afrastering was niet in
gebruik. Twee maal per dag werden de dieren gevoederd; iedere belang-
stellende kon hiervan getuige zijn (fig. 1 ). Tot 66n razend blauw kluwen
werden dan de papegaaivissen, als een ontploffing was het openen van
de ontzagwekkende muilen van de jodenvissen, en keurig sprongen de
bruinvissen e6n voor 66n uit het water om de vis te grijpen die de
oppasser ze aanrijkte.

Als plaats van vestiging van een marien-biologisch station
op de Nederlandse Antillen lijkt de kust bij Kralendijk, op
Bonaire, zeer aantrekkelijk. Allerlei levensgemeenschappen van
een opvallende zuiverheid en verscheidenheid kan men op dit
















BELANGSTELLING VOOR DE NEDERLANDSE ANTILLEN


eiland bestuderen. Men leeft er eenvoudig, temidden van een
bevolking van grotendeels vissers en landbouwers, en heeft geen
special middel van vervoer nodig om het station, dat op gou-
vernementsgrond kan worden gebouwd, te bereiken. De zee is
er kalm, het water is er helder en niet verontreinigd door olie
of afval van de olie-industrie.

Waar de ,,koralendijk" die plaatselijk tot een betonachtige massa
is aaneengekit door de branding is aangetast, is zij, in de getijde-
z6ne. met allerlei planten en dieren bedekt en met etsende of borende
organismen doortrokken. Soms zijn er lange drempels uitgeprepareerd,
die bij laag water droog vallen (fig. 13-14). Strandpoeltjes vormen
dan een prachtig verzamelterrein.
Stappen we over de overhangende buitenste drempel, dan staan we
op een ondiep terras, waar tussen allerlei koralen en steenbrokken -
heftige zandstormen woeden, en waar de gevreesde zwarte zeeappels in
massa's op strategische punten liggen opgesteld (fig. 15). In deze
z6ne imponeert ons direct het elandsgewei-koraal: enorme waaiers,
zwaar en stevig, maar toch ook weer als kantwerk zo fijn (fig. 16).
lets verder komen we aan het dichte struikgewas van het sierlijke
hertshoorn-koraal (fig. 17), dat langs de gehele kust in grote hoeveel-
heden voorkomt en waaruit ook de puinwallen, die men langs de kust
vindt opgeworpen, grotendeels bestaan. Het ondiepe, zandige terrein
wordt dan geleidelijk lager, tot het op ongeveer vijf meter diepte. vrij
plotseling, tussen de wuivende zeewaaiers in de donkerblauwe dicpte
wegduikt.

Voor het wetenschappelijke werk zou een aantal, geheel onder
control staande kleinere aquaria en proefbakken in het alge-
meen voldoende kunnen worden geacht. Op Curagao bleek men
echter niet zo zeer belang te stellen in de mogelijkheden van
onderzoek, als wel in een s h o w-a q u a r i u m, dat niet alleen
natuurliefhebbers tot zich trekt, maar dat ook de belangstelling
van min of meer onverschillige en verwende toeristen vermag
te wekken.
Een dergelijke wens lijkt op een van de Benedenwindse Eilan-
den wel te verwezenlijken; vooral indien de opzet eenvoudig
wordt gehouden en het aquarium, m&6r dan elders het geval is,
aan het natuurlijke milieu is aangepast. Er mag dus geen pomp-
inrichting aan verbonden zijn, waardoor de exploitatiekosten
sterk zouden worden verhoogd en de risico's toenemen. De
waterbeweging van de zee zelve moet dus voor de verversing
van het water in de bakken zorgdragen!
Het show-aquarium zou kunnen bestaan uit een aantal open
bakken van verschillende vorm en afmetingen, walker bewoners
niet alleen van boven af kunnen worden bekeken, maar ook
















P. WAGENAAR HUMMELINCK


bestudeerd uit een donkere gang beneden de waterspiegel. De
aanleg zou duur zijn, maar het onderhoud waarschijnlijk betrek-
kelijk goedkoop, terwijl de bakken een verzameling van dieren
wonder omstandigheden als nergens anders ter wereld zouden
demonstreren.

Gezien de hoge kosten welke de bouw met zich zou mede-
brengen, lijkt het verstandig een dergelijk aquarium vooreerst
nog te beschouwen als een commercieel object, waarvan de
exploitatie een belangrijk deel van de onkosten moet kunnen
dekken. Dit houdt in, dat de inrichting hiervan vooralsnog
alld6n op Curaaao mogelijk is. Het biologisch station, dat, niet-
tegenstaande zijn verschillende doelstelling, het aangewezen
lichaam zou zijn om het show-aquarium te beheren, zou dan
eveneens op dit eiland gelegen moeten zijn. Hierdoor zou dan
meteen worden tegemoet gekomen aan het grote bezwaar dat
men tegen een vestiging op Bonaire kan aanvoeren: dat een
bezoek voor een groot aantal op Curacao vertoevende personen
al direct onmogelijk zou zijn.
Aldus werd op Curacao naar een plaats voor een biologisch
station plus aquarium uitgekeken.

Toen VAN DER HORST in 1920 op Curaqao verzamelde, dacht
hij dat het oude Quarantaine-Gebouw bij de Caracas-Baai uit-
stekend geschikt zou zijn voor een permanent zoblogisch station;
in een prachtige omgeving met een grote verscheidenheid van
kustvormen in de onmiddellijke nabijheid.
Caracas-Baai is nu een belangrijk bunkerstation voor stook-
olie geworden, maar het vlak hierbij gelegen Spaanse Water
is nog vrijwel ongerept. Indien VAN DER HORST nu n6g eens
Curacao zou bezoeken, dan zou ook hij stellig het zandstrandje
aan de ingang van het Spaanse Water, met de rand van het
daarachter gelegen lagen kalksteenterras, als de beste plaats
voor een marien-biologisch station op Curaqao beschouwen
(fig. 8, 19-23).

De ingang van het Spaanse Water is een kanaal van nauwelijks
honderd meter breed en een kilometer lang, dat toegang geeft tot een
grillig binnenwater van ongeveer twee bij drie kilometer. Het is een,
na de IJstijd volgelopen erosiedal tussen kalksteenterrassen die land-
inwaarts langzaam oprijzen en dan steil afbreken, met daarachter een
heuvelig binnenland, dat met zijn veel gemakkelijker verweerbare
diabaasbodem lager ligt dan de kalksteenterrassen langs de kust. De















-: no' r' zwre regend an hogs
waterstanden onder water
^?&1 nmangroven
- stCile kanten
--.- puinwal
hoogtt- an diept*- 4
eijfers in meters
5' "o0m (I


K
'3 )


Cara;bische .. '

-..--.... greens Sta.Barbara
--- -. grens voorgesteld Nationaal Park'
voor over gecn grens Sta.Barbara.
-------grind terrain voorgesteldBiologiseh Station" .

Fig. 8. Schetskaartje van bet grootste gedeelte van het Spaanse Water,
op Curagao, met het aangrenzende deel van de plantage Santa Barbara.
(Getekend met gebruikmaking van luchtfoto's van de K.L.M.).















24 P. WAGENAAR HUMMELINCK, NATUURWETENSCHAPPELIJKE

vaargeul is bij de monding meer dan twintig meter diep, met een drem-
pel van ongeveer zeven meter.
Waar op de Oostelijke over nog enkele bomen zijn te vinden, ligt,
v66r het lage kalksteenterras, een small zandstrook met aan de water-
kant enkele mangroven; dan volgt een zwak hellend, ondiep deel van
ruim twintig meter breed en vervolgens vrij snel een diepe geul.
Een national park?
Bij ecn nadere bestudering van de mogelijkheden van dit plan -
waarbij contact werd opgenomen met de ,,Mijnmaatschappij Curaqao",
eigenaresse van de plantage Santa Barbara, waartoe dit terrein behoort
- kwam het denkbeeld naar voren van het stichten van een soort
national park, dat (behoudens een kleine uitzondering:
Franklin's land) al het terrein zou omvatten bewesten de grote weg
van Sta Barbara, naar het Zuiden recht doorgetrokken tot aan de
Fuik-Baai (fig. 8); ongeveer 250 hectaren.
Op dit terrein liggen als bijzondere objecten nog: ten eerste bet prach-
tige landhuis van Santa Barbara, helaas wat vervallen, maar thans
nog bewoond en waarschijnlijk wel zonder t6 grote offers te restan-
reren; ten tweede een groot, thans nog in exploitatie zijnd hofje, en
verder een opstand van mahonie-bomen.
Hoewel de besprekingen nog geen enkel definitief resultaat hebben
opgeleverd, is bet te hopen, dat geheel dit prachtige terrein als national
park zal worden behouden. En dan natuurlijk liefst met een aantrek-
kelijk biologisch station aan een olievrij strand.
Een eenvoudige opzet voor een doeltref-
fend onderzoek.
Zij die De West kennen, zullen terecht tegenwerpen, dat het
plan van een biologisch station op de Nederlandse Antillen wel
wat groot van conceptie is, met name nu de eilanden zich bevin-
den in een period van bestuursemancipatie en van ontwikkeling
van een eigen cultuur.
Een van de eerste opgaven waarvoor het bestuur van de johge
,,Werkgroep" zich dan ook zag geplaatst, was het bedenken van
een vorm van onderzoek, welke bij de huidige omstandigheden
kans op verwezelijking biedt en waarvan toch een groot nuttig
effect kan worden verwacht.
De eerste stap was een verzoekschrift aan de Antilliaanse
Volksvertegenwoordiging, waarin werd gevraagd om gedurende
een aantal jaren een bedrag beschikbaar te stellen, teneinde
gevorderde studenten of afgestudeerde biologen op de Neder-
landse Antillen onderzoekingswerk te kunnen late verrichten,
waaraan behoefte is. Deze onderzoekingen zouden dan in Neder-
land moeten worden uitgewerkt. Zij die voor uitzending in aan-
merking komen, zouden, naast hun uiteraard dikwijls specialis-
tisch werk, ook een meer algemene taak hebben te vervullen,









































Fig. 9. Het Curacaose Museum. Op de achtcrgrond de zee en Charo (Nov. 1948).


Fig. 10. Zuidelijk deel van het eiland North Bimini (Bahamas) in vogelvlucht. Een
zandwal met veel cocospalmen, waartussen hotels en zomerhuizen. In de ondiepe lagune
zijn steigers gebouwd: links wonder de grote steiger van Alice Town, even boven het
midden de Fish Pens en geheel rechts boven de steiger van het laboratorium. De donkere
vlekken in het water zijn plaatsen waar de bodem met zeegras is begroeid (Aug. 1949).












































Fig. I1. Toerien kijken naar her voedern van de blauwe papagaaivissen in de
Fish Pens van Bimini (Aug. 19491.


Fig. 12. De aquariumzaal van The Lerner Marine Laboratory op Bimini (Aug. 1949).

















































Pig. 13. De kust bil Paloe Lechi, op Bonaire, met Kralendiik geheel op de achter-
grond. De basis van de witte wal van koraaipuin Is tot een betorachtige mas.a
aaneengekit en door de branding uitgeprepareerd tot lange drempels, waarover
de golven breken (Sept. 1948).


-J-s
-; 4.-


Fig. 14. De kust bi) Paloe Lechi, nadat bij laag water de lange drempels zijn droog-
gevallen (Pebr. 1949).


fi?
i*.







































Pig. 15. De gevreesde zwarte zeeappels (Centrechinus antillarum), met hun
lange. breekbare stekels, liggen op zandige plekies wonder het elandsgeweikoraal
(Noordkust van Klein Bonaire, Oct. 1948).


Fig. 16. De machtige waaier van het elandsgeweikoraal (Acropora palmata).
fors en sterk, maar toch ook weer als kantwerk zo fijn (Buracu Cach6,
Curaqao, ]uli 1948).









































Fig. 17. Een robekkie (Haemulon spec.) op Jacht tussen het hertshaormkoraal
(Accopora cervicornis) (Kust bi] Kralendijk, Bonaire, Oct. 1948).


Fig. 18. De sierlijke coulissen van het gevreesde brandkoraal (Millepora
complanata) (San Nicolas, Cura;ao, Juli 1948). (Fig. 15- 8 zijn onderwater-foto's
van p. Vitus Brenneker.)






























































Fig, 19. Luchtfoto van de Ingang van het Spaanse Water en de Caracas-Baai. De ondiepe rand-
zones van de ingang van het Spaanse Water ziln lichter gekleurd dan de diepe delen de witre rand
is het zandstrand. In de Caracas-Baal light een schip te bunkeren: Zuidoostelijk daarvan light het oude
Quarantainegebouw; Oostelilk dahrvan olietanks. Ten Westen van de monding een ondiepe
lagune met mangroven. Dunne wolkenslierten hebben de Kabrietenberg voor een deel aan het oog
onttrokken (Foto K.L.M.. 1949).






























































Fig 20. De Boca van het Spaanse Water, naar het Zuid-Zuidwesten gezien (Apr. 1949).


7,

~r -


Fig. 21. De ingang van het Spaanse Water, naar het Noord-Noordwesten gezien. De steile
heuvel is de Kabrierenberg. bijna 80 meter hoog (Apr. 1949).


? ;
ra

r
;Ji


















-r C

> 1~- 4, I"~Y._


Fig. 22. De Noordelijke ultloper van het zandstrandje aan de ingang van het Spaanse
Water, naar het Zuiden gezien. Links de rand van het kalksteenterras: dan volgt
een zandstrook met enkele bomen (Conocarpus erecta) en ten slotte enkele kleine,
in het water groelende mangroven (Rhizophora mangle) (Apr. 1949).


>':
.trD~
~~.9


I.:


Fig. 23. Uitzicht van de Tafelberg van Santa Barbara over het Spaanse Water. Op de voor-
grond de grote weg van Santa Barbara, met de zijweg naar de steiger van New Haven. aan
welke baat een verlaten zoutpan is gelegen. Links de toppen van Scroe di Boca en de Kabrietenberg,
waartussen het Spaanse Water in zee uitmondt (Foto van dr 1. H. Westerma nn. Febr. 1950).














BELANGSTELLING VOOR DE lEDERLANDSE ANTILLEN


nM die hen meer ,,onder.de mensen" brengt zoals het leading
even aan het werk van natuurliefhebbers, het houden van
lezingen, excursies, cursussen en het doen van museumwerk.
De opzet, zoals zij door de ,,Werkgroep" en de ,,Studiekring"
word voorgestaan, beoogt in het kort het uitzenden van en of
twee natuurwetenschappelijke onderzekers per jaar, waarbij bet
Gouvernement word verzocht de reis- en verblijfkosten op de
Antillen voor zijn rekening te nemen en de nodige faciliteiten
te verlenen.
Door deze regelmatige uitzendingen zal in universitair Neder-
land tevens hoe langer hoe meer daadwerkehjke belangstelling
voor de Antillen ontstaan. En deze is nodig! Want, indien het
natuurwetenschappelijk onderzoek niet van alle kanten, op des-
kundige wijze en behoorlijk gecobrdineerd wordt aangepakt,
dan zal men zich op de Nederlandse Antillen nog lang moeten
behelpen met een moeilijk te gebruiken, verouderde Flora, zal
men het nag heel lang moeten doen z6nder overzichtelijke
zoologische literatuur en zonder visserij-biologische gegevens,
zullen nog vele geologische en bodemkundige vragen van direct
belang onbeantwoord blijven, en zal men zich nag vele geldelijke
verliezen moeten getroosten, die met iets meer natuurweten-
schappelijk inzicht en wat ruimere kennis van de plaatselijke
omstandigheden voorkomen hadden kunnen worden.
Het lijkt moeilijk, op dit ogenblik, ons een vorm vain samen-
werking voor te stellen, waarbij de Nederlandse Antillen op een
meer aantrekkelijke en ook meer voordelige wijze het onderzoek
van eigen gebied zou kinnen bevorderen


LITERATUUR
waarnaar in de tekst werd verween,
met bijvoeging van nog enkele algemeen bevattelijk gestelde artikelen.

1827 STIfTT, C. B. R.: Geognostische Beschresbung dr Iusl Aba ....
Curacao .... Bonaire. Drie ongepubliceerde rapporten.
1827 RrINWARDT. C. G. C.: Waarnemingen aangaande de gesteldheid
van den ground van het eiland Aruba .... N. Verhand. I KI. K.
Nederl. Inst. Wetensch. z, p. 265-281. 1
1836 TsBNSTRA. M. D.: De Nederlandsche West-Indische Eilanden ...
I. Amsterdam, 351 pp.
1868 SImoNs, G. J.: Beschrilving vas het eiland Curagou .... Ooster-
wolde, 156 pp.
1871 CLEV', P. T.: On the geology of the North-Eastern West India
Islands. K. Sv.nska Vet. Ak. Handle. 9, is. 48 pp.
















26 P. WAGENAAR HUMMELINCK, NATUURWETENSCHAPPELIJKE

1885 MARTIN, K.: De Nederlandsche expeditie naar de West-Indische
eilanden en Suriname 1884-1885. Tijdschr. Nederl. Aardr. Gen.
(2) 3 Versl., p. 337-361. 448-487, 610-646.
1886 SURINGAR, W. F. R.: Nederlandsch West-Indische Expeditie.
Verslag en reisverhaal. Tijdschr. Nederl. Aardr. Gen. (2) 3 Versl.,
p. 45-90, 355-394, 511-545. Gaat niet verder dan de eerste
dagen op Curagao. Bibliografie van zijn melocactus-studies en
die van zijn zoon, in het Gedenkboek J. Valchenier Suringar der
NederL. Dendrol. Vereen., 1942, p. 88-95.
1886 SNELLEN, P. C. T.: Bijdrage tot de kennis der Lepidoptera van
het eiland Curasao. Tijdschr. Eniom. 30, p. 9-66.
1887 HASSELT, A. W. M. VAN: Araneae exoticae .... Curasao, Bo-
naire et Aruba. Tijdschr. Entom. 30, p. 227-244.
1886 MOLENGRAAFF, G. A. F.: De geologic van het eiland St. Eustatius.
Diss. Utrecht, Leiden, 62 pp.
1887 LIDTH DE JEUDE, Tn. W. VAN: On a collection of reptiles and
fishes from the West-Indies. Notes Zool. Mus. Leyden 9, p. 129-139.
1888 MARTIN, K.: Bericht iiber eine Reise nach Niederldndisch West-
Indien .... I Land und Leute, 186 pp. II Geologic, 238 pp. Leiden.
1891 BREDA DE HAAN, JACOB VAN: Anatomic van het geslacht Melo-
cactus. Diss. Leiden, 123 pp.
1891 HURTADO, C.: Compendio di botanica elemental.
1893 HARTERT, ERNST: On the birds of the islands of Aruba, Curacao
and Bonaire. Ibis (6) 9r, p. 289-338. Zijn reisverhaal verscheen
pas in 1902, Novit. Zool. 9, p. 273-309.
1902 WENT, F. A. F. C.: Rapport omtrent den toestand van land- en
ooftbouw op de Nederlandsche Antillen. Bijlage Kol. Versl. Cura-
gao, 71 pp.
1907 RIJKENS, R. H.: Curacao. Verbetering van den landbouw aldaar
.... Tiel, 139 pp.
1907 BOEKE, J.: Rapport betreffende .... de visscheri] en de industries
van seeproducten in de Kolonie Curafao. I. 's-Gravenhage. 200
pp. Deel II, 1919, bevat in hoofdzaak de bewerking van de
verzamelde vissen.
1909 CoRY, CHARLES B.: The birds of the Leeward Islands, Caribbean
Sea. Publ. Field Mus. Nat. Hist. 137, Ornith. Ser. 1, p. 192-255.
1909 NIJMAN, H. J.: Beknopte aardrijkskunde der Kolonie Curacao.
Amsterdam, 56 pp.
1909 BOLDINGH, I.: The flora of St. Eustatius, Saba and St. Martin.
Leiden, 231 pp. Ook als diss. Utrecht.
1911 Topographische haart van Curacao, I : 2o.ooo. ('s-Gravenhage),
18 bladen. Die van Aruba, 8 bl., verscheen in 1912, die van
Bonaire, 10 bl., in 1916. St. Martin 2 bl., St. Eustatius 1 bl.
1913 BOLDINGH, I.: Flora voor de Nederlandsch West-Indische Eilanden.
Amsterdam, 450 pp.
1914 BOLDINGH, I.: The flora of Curafao, Aruba and Bonaire. Leiden,
197 pp.
1914 VERNHOUT, J. H.: The land- and freshwater-molluscs of the
Dutch West-Indian Islands. Notes Zool. Mus. Leyden 36, p.
177-189.
1914 BARBOUR. THOMAS: A contribution to the zo6geography of the


















BELANGSTELLING VOOR DE NEDERLANDSE ANTILLEN


West Indies, with especial reference to amphibians and reptiles.
Mem. A us. Comp. Zool. Harvard 44, p. 209-359.
1914-1917 Encyclopaedic van Nederlandsch West-Indie. 's-Gravenhage,
782 pp. (1915 p. 321-512; 1916 p. 513-768).
1919 METZELAAR, J.: Report on the fishes .... in the Dutch West
Indies .... BOEKE, Rapport visscherij CuraPao II, p. 1-135. Ook
als diss. Over tropisch Atlantisch vissen.
1924 HORST, C. J. VAN DER: Narrative of the voyage .... Bijdr.
Dierk. 23, p. 1-12. Afl. 23, 24 en 25 bevatten uitsluitend be-
werkingen van door hem verzameld material wonder de boven-
titel: Bijdragen tot de kennis der fauna van Curagao. Resultaten
eener reis van dr. C. J. van der Horst in 1920; zie ook afl. 22
(reptielen, weekdieren, krabben en kreeftjes, women, sponzen
e.a.).
1924 BAKER, HORACE BURRINGTON: Land and freshwater molluscs of
the Dutch Leeward Islands. Occ. Papers Mus. Zool. Michigan 152,
159 pp.
1925 WERNER, F.: Zur Kenttniss der Fauna der Insel Bonaire ..
Ztschr. Wiss. Zool. 125, p. 533-556.
1926 WINKLER, 0.: Niederlandisch-Westindien. Mitt. Ges. Erdkunde
Leipzig 1923-x925, p. 87-137.
1929 REALINO, Fr. M.: Aardrijkshunde. De eilanden van Nederlandsch
West-Indii .... Curacao, 120 pp, 2e herz. druk, Onwe eilanden
in Nederlandsch West-Indid ..... 170 pp. in 1931; 3e herz. druk
De Nederlandse Antillen ... 214 pp., in 1938.
1929 MOLENGRAAFF, G. J. H.: Geologic en geohydrologie van het eiland
Curacao. Diss. Delft, 126 pp.
1931 RUTTEN, M. G.: Over de vogels van de Hollandsche Beneden-
windsche Eilanden (Antillen). Ardea so, p. 91-143.
1931 MOLENGRAAFF, G. J. H.: Curagao. Leidsche Geol. Meded. 5, p.
673-689.
1931 RUTTEN, L. M. R.: Een geologische reis met Utrechtsche studen-
ten naar de Nederlandsche Benedenwindsche Eilanden. W.I.
Gids jrg. 13, p. 289-309.
1931 RUTTEN, L. M. R.: Our palaeontological knowledge of the Nether-
lands West Indies in 1930. Leidsche Geol. Meded. 5, p. 651-672.
1931 MOLENGRAAFF, G. A. F.: Saba, St. Eustatius (Statia) and St.
Martin. Leidsche Geol. Meded. 5, p. 715-739.
1932 RUTTEN, L. M. R.: De geologische geschiedenis der drie Neder-
landsche Benedenwindsche Eilanden. W.I.Gids jrg. r3, p. 401-441.
1932 RUTTEN, M. G. & VERMUNT, L. W. J.: The Seroe di Cueba
limestone from Curacoa. Proc. K. Akad. Wetensch. Amsterdam
35, p. 228-240.
1932 MACGILLAVRY, H. J.: The rudist fauna of Seroe Teintje limes-
tone .... Proc. K. Akad. Wetensch. Amsterdam 35, p. 381-392.
1932 WESTERMANN, J. H.: The geology of Aruba. Geogr. Geol. Meded.
Utrecht, Phys. Geol. 7, 129 pp. Ook als diss. Utrecht.
1932 MEIJER, ADRIANA S. C.: Bijdrage tot de tennis der volksgenees-
hruiden van Nederlandsch West-Indii. Diss. Utrecht, 77 pp.
1933 WAGENAAR HUMMELINCK, P.: Reisebericht. Zool. Jahrb. Syst.
64, p. 289-326. Afl. 3/5 van deel 64 en 5/6 van 67 bevatten

















28 P. WAGENAAR HUMMELINCK, NATUURWETENSCHAPPELIJKE

uitsluitend ..Zoologische Ergebnisse einer Reise nach Boncute,
Curacao und Aruba im Jahre 1930" (w.o. artikelen over de zoet-
waterfauna, kwallen, kreeften en krabben en mijten); verder in
Mdm. Musde Hist. Nat. Belg. (2) 2 en Capita Zool. 8. afl. 1, 3 en 4
(hydroiden, naaktslakken, inktvissen, stekelhuidigen e.a.).
1933 PIJ PEKS, I'. J.: Geology and paleontology of Bonaire (D.W.I .) Geogr.
Geol. Meded. Utrecht, Phys. Geol. 8, 103 pp. Ook als diss. Utrecht.
1934 WESTERMANN, J. H.: Schets van de geologische geschiedenis van
Curacao, Aruba en Bonaire. Natuur en Mensch 54. p. 47-53,
147-152.
1935 BKAAK, C.: Het klimaat van Nederlandsch West-Indie. Meded.
Verhand. Nederl. Meteor. Inst. 36, 120 pp. Ook Engelse test.
1935 REALINO, FR. M.: Plantkunde van Curagao voor M.U.L.O. Cura-
ao, 133 pp. 2e herz. druk in 1947. 188 pp.
1938 KRUYTHOFF. S. J.: The Netherlands Windward Islands .... A
handbook of useful information for visitor as well as resident.
(Gedrukt in Antigua), 1938. -- 2e druk in 1939, 164 pp.
1938 GAtRIEL, ALFONS: Tschogogo. Aus dem Leben der Flamingos.
Stuttgart, 56 pp.
1936 WAGENAAR HUMMELINCK, P.: Notes on Agave in Aruba, Curaqao,
Bonaire .... Recueil Tray. Botan. Nherl. 33. p. 223-249. Zie
ook 35, 1938 p. 14-28.
1938 WAGENAAR HUMMELINCK, P.: Notes on the Cactaceae of Cura-
9ao, Aruba, Bonaire .... Recueil Trav. Botan. Nderl. 35, p.
29-55. Zie ook Succulenta r6, 1934. so, 1938 en 22. 1940.
1939 DANFORTH. STUART T.: The birds of Saba. Journal Agric. Puerto
Rico 22. p. 503-512.
1940 HARDENS, C. L.: Bijdrage tot de kennis van de Curafao-aloi en
van hare opsforing. Diss. Leiden, 200 pp.
1940 WAGENAAR HUMMELINCK, P.: Studies on the fauna of Curacao,
Aruba, Bonaire and the Venezuelan islands. Diss. Utrecht, 130
pp. Ook uitgegeven als deel i van het gelijknamige seriewerk
waarvan met medewerking van specialisten deel a verscheen
in 1940 en 3 in 1948 (zoogdieren, hagedissen, slangen, kikvorsen,
landslakken, mieren e.a.).
1941 FRtMY, P.: Cyanophyc6es des miles Bonaire. Curacao et Aruba
.... Revue Algol. 12, p. 101-152.
1941 HASS, HANS: Unter Korallen und Haien. Abenteuer in der Kari-
bischen See. Berlin, 190 pp. Zie ook Drei Jdger auf dem Mee-
resgrund, Ziirich, 1947, 323 pp., waarnaar Jagers op de zeebodem,
Amsterdam, 1949, 288 pp., en Fotojagd am Meeresgrund, Harz-
burg, 1942, 219 pp.
1943 WAGENAAR HUMMELINCK, P.: Zo6geografische opmerkingen
over de Nederlandsche Benedenwindsche Eiland6n. W.I.Gids
jrg. 25, p. 168-180.
1943 WAGENAAR HUMMELINCK, P.: Over gotten en grottenvorming
op Curacao, Aruba en Bonaire. W.I.Gids jrg. 25, p. 365-375.
1943 AMSHOFF, G. J. H.: The grasses of the Dutch West Indian Islands.
Meded. Kol. Inst. 59, Handelsmus. 25, 64 pp.
1945 BREEDVELD, G. J. F. & GROENHOF, J. P.: Rapport van de Gouver-
nements Aloi-Commissie 1942-1943. Curacao. 86 pp. gestencild.



















BELANGSTELLING VOOR DE NEDERLANDSE ANTILLEN 29

1945 TILBURG, FR. VAN (Andreas Corsini): Dierkunde op de lagerr
school. Curaqao, 32 pp. gestencild.
1945 TILBURG. FRATER VAN (Arnoldo Brocders): Onze cactussen. Lux
3. p. 123-141.
1945 HAMILTON, R.: Bijdrage tot de bodemkundige tennis van (Neder-
landsch) West-Indie. Diss. Utrecht, 55 pp. Met kleine toevoe-
ging ook uitgegeven als Meded. Kol. Inst. Handelsmus. 29, met
WA. M. SESSELER als tweede auteur.
1946 VENLO, FRANS VAN (p. Vitus Brenneker): Vis met de vissen.
Curaqao, 72 pp. Schetsen overgedrukt uit de Amigoe di Curaqao.
1946 Rapport en notulen van dc Commissie ingesteld ... . ter bestudeering
van het grondwaterprobleem op ChraCao. Curagao, 58 pp., gesten-
cild. Het Rapport van de z.g. Watercommissie-RADULPHUS.
1946 Jaarboek 1945-1946. Natuurwetenschappelijke Studiekring voor
Suriname en Curafao, Utrecht, 87 pp. Jaarboek 1946-1948,
1948. 97 pp. Hierin ook wetenschappelijke bijdragen, met biblio-
grafieen en artikelen over natuurbescherming.
1947 WESTERMANN. J. H.: Natuurbescherming op de Nederlandsche
Antillen .... W.I.Gids jrg. 28, p. 193-216.
1947 HARTZ, PH. H., POT, A. W., e.a. Zie: Medisch werk op Cura;ao
in 1939-1946. W.I.Gids jrg. 28, p. 329-334.
1948 JoNG, M. DE: De vogels van Curaqao, Aruba en Bonaire. Limosa
zz, p. 1-9. Van dezelfde schrijver talrijke artikeltjes in de
Beurs- en Nieuwsberichten en andere Curacaose bladen, 1940-
1945, wonder de schuilnaam VOGELVRIEND.
1948 WAGENAAR HUMMELINCK, P.: Een luchtreiziger over het land-
schap van de Nederlandse Benedenwindse Eilanden. Tijdschr.
Nederl. Aardr. Gen. 65, p. 683-691.
1948 PHELPS, WILLIAM H. & PHELPS JR., WILLIAM H.: Two new sub-
species of birds from Bonaire Island. Proc. Biol. Soc. Washington
61, p. 171-174. Zie ook hun Lista de las aves de Venezuela ....
I, Caracas, 1950, 427 pp.
1948 SCHAUB, H. P.: Geological observations on Curagao, N.W.I.
Bull. Amer. Ass. Pelr. Geol. 32, p. 1275-1291.
1949 De waterhuishouding van Curafao en Aruba. ('s-Gravenhage, 192
pp.) gestencild. Het z.g. Rapport-KRUL, bevattende KRUL.
W. F. J. M.: Rapport inzake de waterhuishouding ...., 43 pp.;
VISSER, W. C.: Beschouwingen over de regenval, 8 pp., en Nota
betreffende de landbouw ..... 56 pp.; SANTING, G.: Nota imake
de hydrologie ...., 85 pp. Samengevat in de W.I.Gids jrg. 3r,
1950, p. 21-42.
1949 WESTERMANN, J. H.: Overticht van de geologische en mijnbouw-
kundige kennis der Nederlandse Antillen, benevens voorstellen voor
verdere exploratie. Meded. Ind. Inst. 85, Trop. Prod. 35, 168 pp.
1950 WAGENAAR HUMMELINCK, P.: Biologische belangstelling voor de
Nederlandse Antillerf. Vakblad voor Biologen 30, p. 133-142. -
Hierin ook over het museum (zie Beurs Nwsber. 11 Jan. 1949, p.
3 en 13 Sept. 1949. p. 3. en vooral ook Bijlage van 8 Apr. 1950,
p. 2-3) en het biologisch station (zie Beurs Nwsber. 19 Oct. 1948,
p. 1 en ook 11 Jan. 1949, p. 3 en 13 Sept. 1949, p. 3).
1950 VENLO, PAUL VAN (p. Vitus Brenneker): Met de camera op de ee-


















30 P. WAGENAAR HUMMELINCK, NATUURWETENSCHAPPELIJKE

bodem van Curafao. Priv6 uitgave, gedrukt in Hilversum (in Neder-
land verkrijgbaar bij Studio Dr6 Brenneker, Venlo), 63 pp. waarvan
3-4 met tekst en 5-63 met 64 foto's met korte onderschriften.
Herfst 1950.
SUMMARY
SCIENTIFIC INTERESTS IN THE NETHERLANDS ANTILLES
The opinion that the Netherlands Antilles would be islands more or
less neglected by Mother Nature seems to be a thing of the past. In
recent years since our knowledge of geology, geohydrology, and
general ecology has greatly developed and the study of flora and fauna
has yielded satisfactory results the Netherlands Antilles, and espe-
cially Curaqao, Bonaire and Aruba, have proved to be a nature paradise
for both scientists and amateurs.
Scientific research (p.2-8, p.25-30)
During the Dutch expedition, which visited the Islands in 1885, a
geological survey was carried out by professor K. MARTIN and one of
his students, G. A. F. MOLENGRAAFF; botanical work was done by
W. F. R. SURINGAR. ERNST HARTERT produced the first ornithological
publication in 1893. In 1905 J. BOEKE made the first extensive collec-
tion of fishes.
I. BOLDINGH composed the well-known Flora's, of which until now,
almost forty years later, no revised edition has been published. The
topographic map 1 : 20,000, prepared between 1906 and 1912, is of
high quality but needs to be modernized. The preparation of an up to
date photogrammetric map is held up by lack of finances. As the
Encyclopaedia of the Netherlands West Indies does not go beyond
our knowledge of 1915, plans are being made for composing a new
encyclopaedia.
The scientific results of the collections made in 1929 by C. J. VAN
DER HORST are an important contribution to our knowledge of the
fauna of the Southern Caribbean area. H. BURRINGTON BAKER made
an intensive study of the land mollusks of the Dutch Leeward Islands,
from which he drew valuable zoogeographical conclusions.
The geological studies on Curagao by G. J. H. MOLENGRAAFF were
followed by geological researches in 1930, by L. M. R. RUTTEN and
some of his students. Two monographs one on Aruba by J. H. WES-
TERMANN and one on Bonaire by P. J. PIJPERS and a number of
smaller papers were the result of this expedition. Since then additional
geological investigations were carried out. A detailed survey of our
knowledge of geology and mining was given recently by J. H. WESTER-
MANN, 1949. The publication of R. A. CHRISTMAN'S reconnaissance of
St. Martin is soon to be expected.
Of the abundant faunistic material collected by P. WAGENAAR
HUMMELINCK in 1930, 1936-'37, and 1948-'49, so far only parts have
been sorted out and described with the aid of specialists.
Scientific interest organised (p.8-9)
Scientific interest concerning the Netherlands Antilles is at present
organised in the ,,Natuurwetenschappelijke Studiekring voor Suriname
en Curagao" (Foundation for Scientific Research in Surinam and the
Netherlands Antilles) which was established at Utrecht on August
















BELANGSTELLING VOOR DE NEDERLANDSE ANTILLEN 31

29th, 1945. On 27 December 1948 the ,,Natuurwetenschappelijke
Werkgroep Nederlandse Antillen" (Natural Sciences Study Group
Netherlands Antilles) was founded on Curaqao; it has already
held several meetings and excursions. These two bodies, which cover
much common ground, work in close cooperation. The Study Group
also works together with the Curacao Museum.
Scientific Museum (p.9-16)
The Curacao Museum was opened on March 7th, 1948, in a previous
military hospital, which by well-planned reconditioning was turned
into an attractive museum (fig. 1 and 9). The greater part of the ground
floor (fig. 3) is intended for exhibition of biological and geological
specimens (fig. 4). But many more provisions have to be made, before
the people of Curagao can have the full benefit of the Museum. A first
requirement is the appointment of a full-time director who will give
guidance in all museum activities and who will see to it that the collec-
tions are used to their full educational, scientific and aesthetic possi-
bilities.
Biological Station? (p. 16-24)
One of the projects of the Foundation for Scientific Research is the
establishment of a marine biological station. It is suggested that this
station should have a small permanent staff and promote exchange of
scientists. The Lerner Marine Laboratory at Bimini, in the Bahamas
(p. 17-20, fig. 5-7, 10-12), is a good example of a biological station in
the Caribbean; a similar institute in the Netherlands Antilles, however,
should differ from this in several essential points.
The coast near Kralendijk, on Bonaire, seems an attractive locality
for the establishment of such a marine biological station. On Curaqao,
however, special interest was shown for the building of an aquarium
which would attract biologists as well as tourists. In such an aquarium
the water circulation could be brought about by the natural water
current and the tide. The fauna and flora of the tanks accordingly
would live under almost natural conditions, and should be observed
and studied from a passage below water level.
Under present financial conditions construction and exploitation
of a show-aquarium of this type is possible only on Curacao. Conse-
quently the biological station should be built also on this island, as
its personnel would run the aquarium. The obvious locality for this
project is the entrance of the Spanish Water (fig. 8, 19-23). Moreover,
this entrance, and the neighboring land area appear to be a suitable
site for a National Park (fig. 8).

Other scheme of research (p.24-25)
The Foundation and Study Group are in favour of a scheme of
research which is inexpensive and adapted to the present circum-
stances. This aims at sending out advanced Netherlands students
or qualified biologists to do research work in the Netherlands Antilles.
Apart from their specialist work these scientists also have a wider
task: the establishing of cultural contact with the inhabitants, that
these may reap some direct benefit from the visits of their overseas
guests.























PERSDELICTEN IN SURINAME


DOOR

PH. A. SAMSON (Paramaribo)

In zijn werk ]ournalistiek even in Curafao heeft dr JOH.
HARTOG een geschiedbeschrijving van de pers in Curaqao gege-
ven. Als aanhangsel van dit werk heeft de schrijver een en ander
medegedeeld over de historic van de Surinaamse pers en bijeen
verzameld hetgeen daaromtrent is gepubliceerd. Wij mogen de
schrijver hiervoor dankbaar zijn.
Onder het hoofd ,,Het eerste persdelict 1796" lezen wij dat in
1796 tegen de Surinaamsche Spectator cen klacht werd inge-
bracht en de uitgeefster strengelijk gewaarschuwd werd zich te
onthouden van uitdrukkingen met de aangenomen principles
van de openbare godsdienst in strijd.
De schrijver maakt geen onderscheid tussen persdelicten,
waaronder wij willen verstaan vervolgingen ingesteld tegen
redacteuren van nieuwsbladen met daarop gevolgde veroorde-
lingen, en maatregelen, bestaande uit waarschuwingen en schor-
singen, die tegen de pers in Suriname werden genomen.
In dit opstel willen wij een opsomming geven van veroordelin-
gen uitgesproken ter zake van strafbare feiten door middel van
de pers gepleegd, doch ons daarbij beperken tot vervolgingen
ingesteld tegen de redactie van nieuwsbladen in Suriname. Welke
preventive maatregelen in de loop der tijden tegen de pers zijn
genomen, zal in een volgend artikel worden behandeld.
HARTOG deelt mede dat de nieuwsbladen in het algemeen
eerst laat critiek op plaatselijke toestanden geven en dat deze
heden ten dage nog veelal zwak is in verband met de klein-plaat-
selijke toestanden (blz. 307).
Deze laatste toevoeging kunnen wij niet onderschrijven. Vaak
is er scherpe, ja zelfs ruwe critiek, vooral op het beleid van Gou-
verneurs geleverd, al moet daarbij dadelijk worden toegegeven
dat die critiek steeds van een bepaalde zijde kwam.


-32-














PERSDELICTEN IN SURNAME


Blijkens een hoofdartikel in Suriname van 19 Dec. 1899
(redacteur D. S. G. MORPURGO) was mr WILLEM VAN EMDEN.
Kantonrechter en Lid van de Raad van Bestuur, de eerste oppo-
sant in de Surinaamse pers.
De redactie van het blad scheen niet veel op te hebben met
deze magistraat, zijn afkeuring voor de verdere dienst in de tro-
pen wordt onder het hoofd ,,eon heuglijk nieuws" met ,,onver-
deeld genoegen" gemeld. Na de grieven tegen VAN EMDEN to
hebben aangegoven zegt de redacteur: ,,Desniettemin is er iets,
waarvoor rechtzinnigen en do niet tot de clique behoorende Kin-
deren van het Land mr WILLEM A. VAN EMDEN niet genoeg
dankbaar zich kunnen betoonen: hij toch is de eerste, die ons en
andere opposite bladen is voorgegaan, en heeft geleerd dat de
waarheid mag worden gesproken, on dat, tegen wien ook, mag
worden gestreden voor het recht van anderen. De pittige, vaak
scherpe en onbehouwen opposite, welke hij 6n in ons blad 'n in
Nederlandsche bladen gevoerd heeft tegen het Bestuur Jhr. VAN
SYPESTEYN bracht in de journalistiek van Suriname ecn geheel
anderen ommekeer, en schudde ons, doch vooral ook andere
rechts- en overheidspersonen, die in later dagen opposite tegen
volgende Besturen hebben gevoerd, vrij van den angst, die hot
algemeen beroerde om zijne gevoelens en meeningen ronduit te
zeggen". De redactie eindigt met te schrijven dat zij later heeft
crvaren dat de heftige opposite van de heer VAN EMDEN niet
was ter behartiging van het algemeen belang, maar wel en hoofd-
zakelijk om te kunnen botvieren de persoonlijke rancune, welke
zijn families niet tegen Gouverneur VAN SYPESTEYN, maar tegen
de person van deze had.
Indien het just is dat mr VAN EMDEN de eerste is geweest
die fell critiek tegenover het Bestuursbeleid in Suriname heeft
gevoerd, dan mag worden gezegd dat dit voorbeeld spoedig na-
volging heeft gevonden. De critiek tegenover J. H. A. W. baron
VAN HEERDT TOT EVERSBERG (1882-1885) 1) en zijn opvolgers
Jhr mr M. A. DE SAVORNIN LOHMAN (1889-1891) en mr W.
TONCKENS J. Lz. (1899-1902) 2) in Suriname was buitengewoon

1) De artikelen tegen het beleid en de person van deze Gouverneur
werden, als gebundelde overdrukken uit Suriname, in brochurcvorm
uitgegeven wonder de titel Surinaamsche toeslanden (Paramaribo. 1885).
De schrijver is onbekend.
2) Op 23 Nov. 1889 weigerde het Hof van Justitie rechtsingang te
verlenen tegen W. J. LABAD, redacteur van De West-IndiEr, beklaagd
van belediging van de wd. Gouverneur TONCKENS, uit overweging
West-Indische Gids XXXII 3















PH. A. SAMSON


scherp en Jhr mr T. A. J. VAN ASCH VAN WIJCK (1891-1896) nam
in zijn op 9 Mei 1893 uitgesproken rede ter opening van de Staten
selling tegen een in het afgelopen jaar verrezen orgaan (Nieuwe
Surinaamsche Courant), dat, gelijk hij zeide, zich ten taak stelde
minachting voor het Bestuur en de gestelde machten op te wek-
ken bij hen die in moeilijke omstandigheden verkeren.
Wie de Surinaamse couranten van de laatste hclft van de 19de
couw critisch doorleest, zal tot de conclusie moeten komen dat
in talrijke gevallen een vervolging met success zou zijn bekroond.
Het Bestuur van Gouverneur LOHMAN was een tijd van strijd
en woeling; er heerste een scherpe strijd tussen Gouverneur en
Volksvcrtegenwoordiging. Die strijd werd ook in de pers gevoerd.
Terwiji in De Volksbode de daden van de Gouverneur geprezen
werden, word zijn beleid in Suriname en De West-Indier
scherp aangevallen en zeer onaangename critiek geleverd.
Het eerste persdelict dat wij in de Surinaamse kranten ont-
dektcn betrof cen vervolging ingesteld tegen F. W. DETERMAN
JR. auctionnair, 26 jaar, geboren te Amsterdam. Deze schreef
in De West-Indier van 27 en 30 November 1870 een artikel, ,,Een
Spaansche geschiedenis": een fantasie over een stad Equuwaja,
in de province Parewuita, welk stadje liggende aan de linkeroe-
ver van een majestueuse stroom in een vruchtbare landstreek
lag. Het volk van die stad en province was ontevreden over het
flauwe bes~hif, eI g6bdefiiad6f W is ik, 6ffviiefrcfig, di f d666
deze, dan door gene invloed meegesleept, zonder enige waardig-
heid, bij het volk niet gezien, met gebrek aan praktische kennis,
wankelmoedig en onzelfstandig, en zonder doortastendheid, allies
op de lange baan schuivend, in het kort zonder enige eigenschap
die in zijn betrekking iets waard is en toch trok hij een aan-
zienlijk jaargeld.
Dit artikel werd beledigend geacht voor Gouverneur W. H. J.
VAN IDSINGA (1867-1873). Beklaagde werd bij vonnis van het
Hof van Justitie van 25 Februari 1871 veroordeeld tot gevange-
nisstraf van achttien maanden en de kosten van het geding we-
gens ,,het boosaardiglijk en in een gedrukt en verspreid geschrift,
dus in het openbaar, beleedigen van den Gouverneur, 's Konings
vertegenwoordiger in deze kolonie". Bij Gouvernementsresolutie
van 6 Mei 1871, no. 746/2, werd aan de veroordeelde kwijtschel-
ding verleend van zijn nog overige straftijd.
dat de geincrimineerde bestuurshandelingen niet in de tijd toen mr
TONCKENS wd. Gouverneur was, hadden plaats gehad en het artikel
overigens voor diens person niet beledigend was.















PERSDELICTEN IN SURINAME


Tekenend voor de toestand in Suriname is de aanvang van
het pleidooi van de verdediger mr A. C. WESENHAGEN in doze
zaak, zoals het in de locale bladen werd opgenomen. Spreker
achtte het nodig om cen opheldering to even van zijn optreden,
omdat hij om vele redenen niet beschouwd wilde worden sympa-
thie te gevoelen voor roekeloze schrijverij en niet beschouwd wil-
de worden voorstander te zijn of zijn adhacsie te schenken aan
de gemene, opgewonden toon waarop in de kolonie met aan-
randing van personen, bestuursdaden dikwijls worden gecriti-
seerd. Hij voegde craan toe: ,,Het onbeschofte geschrecuw, de
losbandige voorbarigheid, de grove personaliteiten, die bij som-
mige zich noemende journalisten in deze kolonie dikwijls voortit,
zie ik A regret hun weg vervolgen". ,,Niemand kan grooter af-
keer hebben dan ik van den toon en de wijze van schrijven, die
er nu en dan in sommige Surinaamsche dagbladen voorkomt,
niemand kan meer dan ik dien schamperen, bespottelijk over-
moedigen en belachelijk woesten toon afkeuren, waardoor zich
helaas nu en dan die dagbladen meesterlijk, doch gelukkig ook
schadeloos weten te onderscheiden".
Het tegen DETERMAN gewezen vonnis werd in het Weekblad
van het Rechi van 24 April 1871, no. 3314, gepubliceerd. De rc-
dactie tekende aan dat de drukpers in de kolonie wonder zeer
strange wetten left, vooral als deze toepassing er van just is,
wat misschien mag betwijfeld worden.
In 1891 en 1892 werden vervolgingen ingesteld tegen redac-
teuren van De Volksbode, een blad dat het beleid van Gouver-
neur Jhr M. DE SAVORNIN LOHMAN verdedigde. Nadat een der
redacteuren tot f. 25 boete wegens hoon en tot 3 maanden ge-
vangenisstraf en f. 100 boete wegens laster was veroordeeld,
werden vier redacteuren van het blad vervolgd in verband met
de Mei-woelingen in 1891. Een der redacteuren werd vrijgespro-
ken, de overige schuldig verklaard aan ,,het te zamen en in verceni-
ging door gedrukte geschriftcn in het openbaar verspreid op-
ruien van de menigte tot het plegen van wederspannigheid door
gewelddadigen en feitelijken weerstand tegen ondergeschikte
beambten der rechterlijke politie, handelende ter uitvoering van
de bevelen van het openbaar gezag, gepleegd door meer dan
twintig gewapende personen tot vernieling van roerende zaken,
began met openbaar geweld door een bende". Deze redacteuren
werden veroordeeld tot gevangenisstraffen van drive jaar, een
jaar en zes maanden en zes maanden.
Of door deze veroordeling bij de redacteuren der Surinaamse















PH. A. SAMSON


nieuwsbladen de schrik erin gebracht is of het Parket niet gemak-
kelijk tot vervolging overging weten wij niet, doch het duurt
tot 1908 voor er weer een vervolging wordt ingesteld. In dat
jaar schreef de pater-redacteur van De Surinamer in het num-
mer van 10 Dec. een artikel, ,,De overname des beheers van twee
plantages door het Gouvernement", waarin aan beheerders van
plantages werd ten last gelegd, dat zij golden tot een bepaald
docl verstrekt voor een ander doel hebben gebezigd.
Het verweer van de vervolgde bij de Rechter-Commissaris -
ter openbare zitting liet hij verstek gaan dat hij geenszins het
doel heeft gehad om te beledigen, werd door het Hof verworpen
en bij vonnis van het Hof van Justitie van 20 Maart 1909 werd
hij ter zake van laster, door in een gedrukt geschrift dat is open-
baar gemaakt door verspreiding, aan iemand met het oogmerk
om te beledigen feiten ten last te leggen, welke, zo deze beston-
den, degene wie zij zijn ten last gelegd zouden blootstellen aan
de verachting of de haat der ingezetenen, veroordeeld tot een
geldbocte van f. 100 subsidiair 7 dagen gevangenisstraf en de
kosten van het geding ad f. 41.95. Een der overwegingen van
het Hof was dat er voldoende ground bestaat om aan te nemen
dat beklaagde tot zijn handelingen is gekomen door overmatig
vertrouwen op verkregen inlichtingen.
Reeds het volgende jaar werd de redacteur van Suriname
vervolgd wegens het schrijven van een artikel, ,,Kaf", waarin hij
een commies-landmeter beledigde door o.m. te schrijven dat
deze is bedreigd de Iaan te worden uitgezonden. De gevraagde
rechtsingang wegens laster werd door het Hof geweigerd en de
redacteur werd door de Kantonrechter bij vonnis van 28 April
1909 veroordecld wegens belediging in geschrifte tot een geld-
boete van f. 5 subsidiair 2 dagen gevangenisstraf.
Naar aanleiding van een artikel over het gevelde vonnis werd
dezelfde redacteur voor de rechter gebracht, doch vrijgespro-
ken.
In 1913 kon het Surinaamse publiek weer smullen van ,,een
persdelict": De toenmalige redacteur van het nieuwsblad De
West besprak en beoordeelde de bestuursdaden van de Gou-
verneur W. H. D. Baron VAN ASBECK en schreef: ,,Waarlijk het
wordt tijd dat de oogen van het moederland open gaan". ,,Men
moet daar begrijpen dat de Gouverneurszetel van Suriname te
goed is om te dienen als middel om menschmn kwijt te raken, met
wie men in Nederland om de een of ander reden zit opgescheept".
,,Het klinkt ruw om dit te zeggen, maar het belang van Moeder-















PERSDELICTEN IN SURINAME


land en kolonie eischt dat voor allies gezorgd wordt voor een eerlijk
en bekwaam bestuur".
Nadat een poging van de redacteur-beklaagde om de leden
van het Hof te wraken mislukt was, werd de zaak behandeld.
Het door beklaagde als motif voor zijn handling aangevoerde
dat hij in het algemeen belang gehandeld heeft, werd verworpen,
omdat naar het oordeel van het Hof het algemeen belang niet
gediend wordt door het uitoefenen van critiek in nodeloos kren-
kende vorm. Het Hof overwoog verder dat beklaagde klaarblij-
kelijk gehandeld heeft in grote opgewondenheid over feiten en
omstandigheden die, eenzijdig als hij was ingclicht, op hem de
indruk hebben moeten maken van willekeur en onrecht en het
bovendien de eerste maal is dat hij voor een dergelijk feit terecht
staat en veroordeelde hem bij vonnis van 8 November 1913 we-
gens ,,het boosaardelijk en in een gedrukt en verspreid geschrift,
dus in bet openbaar, beleedigen van de vertegenwoordiger der
Koningin in de Kolonie" tot gevangenisstraf voor de tijd van
drie maanden en de kosten van het geding ad f. 4,60. De Gou-
verneur verleende op de dag van de uitspraak uit eigen beweging
gratie aan de veroordeeldc. i)
Bij vonnis van 11 April 1928 word de hoofdredacteur en uit-
gever van het Koloniaal Nieuws- en Advertentieblad Suriname
veroordeeld tot hechtenis voor de tijd van zes weken wegens:
,,het uitgeven van een geschrift van strafbaren aard, zijnde de
dader noch bekend, noch op de eerste aanmaning na den rechts-
ingang bekend gemaakt". Deze redacteur had in een artikel,
,,Uitstooten", waarin de benoeming van een buiten de ambte-
naarswereld staande person tot Districts-Commissaris fel werd
gecritiseerd, wonder meer geschreven ,,dat in Suriname in de
laatste jaren door het Koloniaal Bestuur slechts uiting wordt
gegeven aan persoonlijke antipathie of sympathie of ook om
gevolg te geven aan wenschen en grillen van hotelvrienden, disch-
en gelaggenooten, of te wel pluimstrijkers, en voorts dat op gences-
kundigen bedektelijk pressie werd geoefend tot het geestelijk en
lichamelijk ongeschikt verklaren van staatskerk- en landsdie-
naren en waar het doel niet kon worden bereikt men de toevlucht
tot machtsmisbruik nam".
Het Hof was van oordeel dat de passages in dit artikel een
aantasting zijn van de zedelijke waarde en alzo beledigend voor
1) De voorgeschiedenis van dit delict is in brochurevorm uitgegeven
wonder de titel Een blik op het huidig bestuursbeleid in Suriname (Para-
maribo, 1913); het bevat overdrukken uit De West.















38 PH. A. SAMSON

degene aan wiens handen het Bestuur van Suriname door de
Koningin is toevertrouwd. Het college besliste ten aanzien van
de vraag wat wonder de uitdrukkingen ,,Koloniaal Bestuur" en
,,het Bestuur" moet worden verstaan: ,,dat tenzij op dubbelzin-
nige wijze met die woorden degene die zich daarvan bedient, op
een bepaald bestuursorgaan het oog heeft, aangenomen moet
worden dat met deze uitdrukkingen gedoeld wordt op de bewind-
voerende Gouverneur in wiens person ingevolge art. 29 van het
Regeeringsreglement het bestuur over Suriname is belichaamd".
Ten aanzien van de op te leggen straf werd overwogen dat deze
straf cen vrijheidsstraf behoort te zijn, zowel op ground van het
ernstig karakter der beledigende passages van het onderwerpe-
lijke artikel, als op ground van het feit dat in het door beklaagde
in kalme gemoedstoestand en met voile wetenschap van de in-
houd daarvan uitgegeven geschrift, de hoogste drager van het
gezag in Suriname was beledigd 1).
Dezelfde redacteur werd bij vonnis van 13 Juni 1929 door de
Rechter-plaatsvervanger bij het Kantongerecht van Paramaribo
veroordeeld tot een geldboete van f. 100 subsidiair 14 dagen
hechtenis. Beklaagde had in zijn blad van 1 Febr. 1929 wonder het
hoofd ,,Rechtswezen" een artikel over de Surinaamse Justitie
geschrcven, waarin hij de afkeuring voor de verdere dienst in de
tropen van de President van het Hof van Justitie mr S. D. DE
VRIES ter sprake bracht en in verband daarmede geschreven dat
hij hoopte dat de Gouverneur het daarheen zou leiden dat in elk
opzicht onze rechtspleging een reorganisatie ondergaat en recht-
schapen en hoogstaande Nederlandse rechtsgeleerden naar de
kolonie worden gedetacheerd en een dergelijke maatregel tot
gevolg zal hebben dat het zoek geraakte volksvertrouwen in de
onkreukbaarheid van onze justitie gaandeweg zal worden her-
wonnon.
Bij de oplegging van de boete hield de Rechter rekening met
het feit dat beklaagde de leeftijd van 60 jaar had overschreden.
Het volgend persdelict going tegen de redacteur-uitgever van
Jong Suriname, die de adjudant van de Gouverneur beledigde
door in dit blad van 8 Dec. 1933, dat wonder zijn aansprakelijkheid

I) In een brochure vatte de veroordeelde alle stukken in zake ver-
volging en veroordeling in de zaken samen, de stukken, het requisitor,
pleidooi van de verdediger zijn daarin opgenomen; het vonnis van het
Hof is voorzien van vele hatelijke aantekeningen. Aan de brochure is
een aanhangsel toegevoegd, waarin het process tegen de redacteur van
De West in 1913 is weergegeven.
















PERSDELICTEN IN SURINAME


werd uitgegeven, van doze adjudant te schrijven: ,,Wat verbeeldt
dit gedropen soldaatje (een heele soldaat is hij in Holland nooit
geweest) van zichzelf in Suriname. Ben je in de West inens
zoo'n fijne en gewichtige Hollander gcworden?"
Hij werd bij vonnis van 31 Jan. 1934 door de Kantonrechter
van Paramaribo tot ecn geldboete van f. 40 subsidiair 14 dagen
hechtenis veroordeeld.
Het jaar 1933 was cen woelig jaar voor Suriname. Op 7 Febr.
1933 werd op last van de politic gevuurd op een opdringende
volksmenigte tengevolge waarvan twee personen, die in de voor-
ste gelederen stonden, de dood vonden. Dit feit veroorzaakte
een grote opgewondenheid in de stad en de pers.
In het nieuwsblad De Banier van Waarheid en Recht ver-
schenen over deze gebeurtenis verschillende opgewonden mode-
delingen en commentaren. O.m. werd, naar aanleiding van een
wel zeer merkwaardige opgave in het officicel orgaan, Gouver-
nements Advertentieblad, van 24 Maart 1933, waarin te lezen
stond dat in Februari twee personen waren overlcden wegens
..Moord door vuurwapenen", gezegd, dat officierl is vastgelegd
dat dcze twee mensen vermoord zijn en ecn strafactic niet mocht
worden nagelaten.
In verband met een lezing die de Procureur-Generaal mr
dr F. L. J. VAN HAREN voor de Vereeniging voor Dierenbescher-
ming held werd wonder de rubriek ,,Wist U" opgenomn: ,,dat
cen menschen-moordenaar ook weleens dierenbescherming kan
propageren".
De Procureur-Generaal achtte zich in hoge mate beledigd en
in zijn eer en goede naam aangetast door deze artikelen die naar
zijn meaning inhielden dat hij, als hoofd van de gewapende politic,
onnodig en tegen better wetcn in het zou hebben aangelegd om
op een weerloze volksmenigte te doen schieten en diende een
klacht tegen de redacteur in.
Bij vonnis van het Hof van Justitie uitgesproken op 4 April
1934 werd de redacteur van De Banier van Waarheid en Recht
schuldig verklaard aan: 1. smaadschrift aangedaan aan een
ambtenaar ter zake van rechtmatige uitoefening zijner bedie-
ning, drie malen gepleegd; 2. eenvoudige belediging, aangedaan
aan een ambtenaar ter zake van de rechtmatige uitoefening zijner
bediening, gepleegd als voortgezette handling, en tot gevange-
nisstraf voor de tijd van vier weken veroordeeld
Als verweer tegen het artikel omtrent de mensenmoordenaar-
dierenbeschermer voerde beklaagde aan dat hij daarmede HIT-














1
40 PH. A. SAMSON

LER had bedoeld, die een groot dierenvriend en dierenbescher-
mer is, terwijl beklaagde hem als een geweldenaar of moordenaar
beschouwt om zijn Joden- en Negervervolgingen. Het Hof sloeg
geen acht op dit verweer.
Dezelfde redacteur werd op 8 Dec. 1934 bij verstek veroor-
deeld wegens het overnemen van een artikel uit de Nederlandse
pers, ,,Nieuwe Terreur in Suriname", dat het Hof beledigend
achtte voor de Procureur-Generaal.
Het verstekvonnis waarbij beklaagde tot vier weken gevange-
nisstraf werd veroordeeld werd na het verzet van de veroordeelde
gewijzigd in een geldboete van f 100 subsidiair vier weken ge-
vangenisstraf 1).
Daarnawas het de beurt van het orgaan van de R.K. missie,
De Surinamer.
In 1935 verscheen in dat blad wonder de rubriek ,,Wereldnieuws"
cen artikel van de leken-redacteur, waarin de volgende zinsnede
voorkwam: ,,De Fiihrer blijkt dan al te vaak of wel weinig te
zeggen te hebben als het er op aankomt of wel wat erger is --
dubbelhartigheid van de lafste soort aan den dag te leggen en
zich te verschuilen achter ondergeschikten".
Het Duitse consulaat vestigde de aandacht van het Parket op
dit artikel en de redacteur werd vervolgd wegens belediging van
ADOLF HITLER, Hoofd van het Duitse Rijk.
AIs verweer voerde hij aan dat hij niet het hoofd van het Duit-
se Rijk heeft gecritiseerd, maar alleen de Fiihrer, als leider van
de Duitse Nationaal Socialistische Partij. Dit verweer verwierp
het Hof van Justitie bij vonnis van 27 Maart 1935 in uitgebreide
overwegingen waarin bet college tot de conclusie kwam dat een
belediging van de ,,Fiihrer" nadat deze Hoofd van bet Duitse
Rijk is geworden, als een belediging van een Staatshoofd moet
worden aangemerkt.
Beklaagde werd veroordeeld wegens ,,opzettelijke beleediging
een Hoofd van een bevrienden staat aangedaan' tot een geldboe-
te van f. 25 of vervangende hechtenis voor de duur van een week.
Ter motivering van de strafmaat overwoog het College dat het
Hof rekening houdt met de omstandigheid dat beklaagde, die
reeds vele jaren in de journalistiek werkzaam is, tevoren nog
niet is veroordeeld en bet Hof, niettegenstaande de ernst van

i) De veroordelingen van deze redacteur werden in de vergadering
van de Tweede Kamer der Statengeneraal van 22 Febr. 1935 door ver-
scheidene Kamerleden en de Minister van Kolonien besproken.
















PERSDELICTEN IN SURNAME


het feit, ditmaal met een lichte bestraffing meet te kunnen
volstaan.
Ruim twee jaren later werd de redacteur van De West
vervolgd omdat hij het Gouvernement beticht had van het op-
zettelijk, willekeurig, togen better weten in krenken van het rechts-
gevoel van derden. In dit blad verscheen nl. op 12 Maart 1937
een artikel handelende over het geval van zekere SCHULTZ te
Albina, wiens zes-riems vissersboot was ,,gekapt" door gestraften,
werkzaam wonder militaire politiebcambten; het hout was als
brandhout voor de gevangenis gebruikt. SCHULTZ kon, hoewel hij
hemel en aarde bewoog, geen vergoeding krijgen voor de aange-
richte schade, en de redacteur van De West pleitte tevergeefs
voor de eigenaar van de boot. In een artikel schreef deze redac-
teur: ,,Maar wij kunnen ons de gemoedsgesteldheid indenken van
iemand, wiens rechtsgevoel zoo lang en op zoo brutale wijze door
het Gouvernement is verkracht".
De Kantonrechter in het Tweede Kanton veroordeelde be-
klaagd conform de eis van het O.M. bij vonnis van 13 Mei 1937
tot ecn geldboete van f. 25 subsidiair 5 dagen hechtenis I). De
Kantonrechter overwoog dat het opzet om te beledigen alleen
behoeft te worden gericht op de beledigende vorm, d.w.z. dat
degene die de uitlating doet moet begrijpen, dus weten dat de
vorm van de uitlating beledigend is.
Na zijn veroordeling schreef de redacteur een artikel, waarin
hij de juistheid van het vonnis betwistte.
Het volgend persdelict going weer tegen de redactie van De
West, nu evenwel tegen een waarnemend redacteur, die een
reeks van artikelen schreef over wantoestanden in 's Landshospi-
taal, meer in het bijzonder tegen de Chef, COOL. In een der arti-
kelen schreef hij: ,,Wat het lichtende Radium voegde aan den
goeden naam van het Hospitaal werd de inrichting ontnomen
door de bedorven Kool".
Beklaagde werd bij vonnis van 31 October 1938 ter zake van
het zich in het openbaar bij geschrifte opzettelijk in beledigende
vorm uitlaten over een in Suriname gestelde macht,veroordeeld
tot een geldboete van f. 40 subsidiair 14 dagen hechtenis 2).

1) In deze zaak trad de P. G. voor de eerste maal op als O.M. bij dr
Kantongerechten; door een wijziging van het Wetboek van Straf-
vordering bij K. B. van 19 Febr, 1937 (G. B. No. 22) was de mogelijk-
heid van dit optreden geschapen.
') Als vrolijke noot aan deze veroordeling vertelde de veroordeelde
in zijn blad het volgende: ,,Beklaagde die planter was en zeer geinte-
















42 PH.A.SAMSON

Het volgende persdelict uit meer recent tijd is niet het minst
onvermakelijke.
In 1942 gaf de vereniging Suriname Waakt 1), een maand-
blad uit, met het doel Suriname in breder kringen bekend te
maken en de meest gunstige indruk van dit land te vestigen. Een
dcr rcdactcuren, een districts-commissaris, die tevoren bij het
binnenlands bestuur in Indonesia had gediend, schreef artikelen,
die de aandacht trokken vanwege hun frisse en originele stijl.
In het 8e nummer van het maandblad, in Nov. 1942 verschenen,
schreef hij wonder het hoofd ,,Om het heil van Groot-Nederland"
een artikel gericht tegen de Surinaamse Volksvertegenwoordi-
ging. O.m. werd van het College gezegd: ,,Wij bekennen gaarne
dt lectuur van het Voorloopig Verslag der Commissie van Rap-
porteurs met betrekking tot de Surinaamsche Ontwerpbegrooting
1943 min of meer aemachtig te hebben beeindigd." ,,Daarna
overviel ons de onweerstaanbare behoefte de handen uitvoerig
met zeepsop te behandelen..... Voor iemand met zelf-respect
moet het een hard gelag zijn geweest dA ronder zijn naam te
plaatsen.... Zelden hebben wij een hoog openbaar college met
zooveel vrijmoedigheid zich zelf een testimonium paupertatis
zien uitreiken als in het onderhavig geval is gebeurd. Geestelijke
onmacht tracht zich te verbergen achter een stroom van achter-
klap, vitterij, verdachtmaking en agitatie ..... Goddank, dat
democratic zooiets als een geloof is. In haar naam kan veel gezon-
digd worden. In haar naam kunnen wij veel verdragen. Maar
daarom verdragen wij niet alles. Wij verdragen niet dat een
harder hoogste goederen, de in strafrechtelijke zin gewaarborgde
parlementaire immuniteit, wordt misbruikt om professionele
malcontenten en pseudo-erudieten met een rudimentair ver-
antwoordelijkheidsbesef in de gelegenheid te stellen een rol
te spelen op kosten eener goedgeloovige massa".

resseerd in de koifieprijzen, ontmoette, komende van de zitting waarin
zijn veroordeling was uitgesproken een collega-planter en vermoedende
dat de uitspraak hem zou interesseren, riep hij hem toe: ,,ampat poeloe".
hetgeen in het Maleis ,,veertig" betekent. De planter meende echter
dat de koffieprijs tot veertig cent gestegen was en verspreide dit nieuws
door de stad."
1) In de lijst van Surinaamse periodieken, in het werk van HARTOG,
is dit blad niet opgenomen. Het eerste summer van Suriname Waakt
verscheen in April 1942. Commissie van redactie: A. J. MORPURGO,
dr J. W. DEL PRADO, J. E. HAGEN, dr J. F. E. EINAAR, J. D. OPPEN-
HEIM en ir J. DE KRAKER. Drukkerij: Eben Haezer. Het laatste num-
mer (No. 8) verscheen in Nov. 1942.
















PERSDELICTEN IN SURINAME


Bij vonnis van 1 Febr. 1943 werd de schrijver door de Kanton-
rechter in het Tweede Kanton veroordeeld tot een geldboete van
f. 75 subsidiair twee weken hechtenis wegens ,,het zich in het
openbaarbij geschrift opzettelijk in beleedigendcn vorm uitlaten
over eene in Suriname gevestigd openbaar lichaam."
Het verweer van beklaagde dat het niet in zijn bedoeling lag
om zich in beledigende vorm uit te laten werd verworpen. De
Rechter overwoog dat beklaagde most begrijpen dat de door
hem in meerdere of mindere mate gebezigde nodeloos grievende,
krenkende woorden en uitdrukkingen, waarvan hij geacht most
worden de port6e ten voile te beseffen, aan de in de dagvaarding
omschreven passages een beledigende vorm gavcn.
Typisch voor de Surinaamse samenleving is dat het nummer
waarin het artikel verscheen het laatste van het tijdschrift was;
geen der redacteuren durfde blijkbaar de uitgave voortzetten.

Het duurde tot 1950 v66r er weer persdelicten te vermelden zijn.
De redacteur van Het Nieuws werd op 3 April 1950 door de
Kantonrechter in het Tweede Kanton wegens belediging van de
Staten veroordeeld tot een boete van f. 50 of 66n week hech-
tenis. In zijn blad schreef hij, doelende op de Staten, over
,,politiek gesproken onrijpe kwajongens". In hoger beroep sprak
het Hof van Justitie hem op 19 Juli 1950 vrij, uit overweging
dat niet is bewezen dat beklaagde het college der Staten heeft
beledigd, doch het geschrevene gericht is tegen de algemene
houding van enige Statenleden in de vergadering van 23 Januari
1950.

De politieke verhoudingen warren oorzaak dat het aantal
persdelicten toenam. De redacteur van De West stond in een
eerste aanleg wegens smaadschrift en belediging terecht. Aan-
gezien het tegen dit vonnis aangetekend hoger beroep nog niet
behandeld is, volstaan wij met slechts de vermelding van het
feit. Het tegen hem gewezen vonnis werd in de pers becritiseerd
en naar aanleiding van deze critiek word op 11 December 1950
de ex hoofdredacteur van Reveille veroordeeld tot een boete van
f. 75 en een voorwaardelijke gevangenisstraf van veertien dagen.
Tot zover mij bekend, is tegen dit vonnis geen beroep aangete-
kend. Ons overzicht is bijgewerkt tot eind 1950. Enkele zaken
zullen nog worden berecht; zolang echter de politieke rust in
Suriname niet is teruggekeerd is helaas te vrezen, dat vervol-
gingen zullen worden ingesteld.
















PERSDELICTEN IN SURINAME


In vorenstaande opsomming hebben wij slechts die persdelic-
ten opgenomen die tot een veroordeling hebben geleid.
Als een merkwaardigheid willen wij nog vermelden een poging
van een redacteur van een plaatselijk blad om een veroordeling
tegen college's uit te lokken.
In het jaar 1925 diende de redacteur van De West een straf-
klacht in tegen twee redactieleden van Suriname wegens
belediging ter zake van het schrijven van het artikel ,,Schijnhei-
ligheid". Het Hof weigerde bij beschikking van 5 Maart 1926 de
rechtsingang en stelde de redacteuren buiten vervolging op ground
van de overweging dat niet gebleken is dat de kennelijke strek-
king van het artikel is om de klager als een omkoopbaar jour-
nalist aan de kaak te stellen en de inhoud ook overigens niet
gebleken is van beledigende aard te zijn in de zin van het Wet-
boek van Strafrecht, al zij het dan ook dat de heftige toon
waarin bedoeld artikel gesteld is niet aan de cisen van goede
journalistiek beantwoordt.

SUMMARY

In this article are enumerated the legal actions brought in the course
of a couple of centuries against newspaper editors in Suriname, on
account of misdemeanours committed by them in their publications.
Although in 1796 already we find a complaint against the Suri-
naamsche Spectator, it was the violent criticism started about 1870
of the governmental policy which gave cause to the majority of the
prosecutions related by the author of the above article. The first of the
actions of this class is the one of Febr. 25th 1871.
The intensification of the political opposition in more recent times
is responsible for the increase of criminal proceedings against newspapers
in Suriname, shown in this article.


















GESCHIEDKUNDIGE SPROKKELINGEN (XIII-XIV)

ZONDAGSRUST EN ZONDAGSSLUITING IN SURINAME.

Dr oudste bepaling omirent Zondagsrust in Suriname dateert van 1694.
In dit jaar werd door Gouverneur JOHAN VAN SCHARPHUIZEN een
bevel uitgevaardigd. waarbij alle inwoners verplicht werden de Zondag
als algemene rustdag te erkennen. Aan dit voorschrift en andere van
dien aard werd na kortere of langere tijd weinig of geen gevolg gegeven.
De thans in Suriname vigerende Zondagsrust-verordening is van
1908 en werd door Gouverneur IDENBURG ingcdiend. De bepalingen ko-
men in hoofdzaak overeen met die der Nederlandse Winkelsluitingswet;
de Joodse zaken, die op Zaterdag gesloten zijn, mogen op Zondag ge-
opend blijven.
Doch een verscherpte Zondagsrust en winkelsluiting, waarbij dit
niet was toegestaan kende Suriname reeds in 1783.
Op 17 December van dat jaar verscheen een Publicatie van de Gouver-
neur-Generaal mr WOLPHERT JACOB BEELDSNIJDER MATROOS, waarbij
werd overwogen, dat het er verre van af was, dat ,,diversche voorige
Placcaaten zijn geobserveerd ended nagekoomen" en er nieuwe voor-
schriften werden gegeven.
Wij Iczen o.a. het volgende: ,,Eerstelyk ende athier aan Paramaribo;
dat op de Sondaagen, alsmede den eersten dag van het Kers-Feest, door
Niemand van wat Natie of Religie hij ook mogte zijn, eenige Neeringen
ofte Hantecringe, veel min Arbeyd, ook niet door Slaaven. zal moogen
worden gedaan of verrigt, nogte door Winkeliers hunne Winkels often
Vensters van haare Huyzen geopend ofte in dezelfde eenige Goederen te
koop gehangen, nogte uyt en na Vaartuygen often Huyzen gefraagen en
gebragt". Een uitzondering word gemaakt voor slagers, bakkers en
verkopers van melk en groenten. Deze mochten buiten kerktijd hun
waren afleveren. Ook aan de herbergiers was het toegestaan dan ,,op
zeer matige wijze aan de bij hun komende Persoonen Dranken to schen-
ken, mits in alle ordentelykheid en stilte zonder het maken van eenig
geraas of gedruys, veel min gespeel op een of andere Instrumenten".
Evenmin als te Paramaribo mocht men op de plantages en gronden op
Zondag de slavenarbeid doen verrichten, ,,ten waare in eenige extra
ordinaire en onvoorsiene toevallen, als van Brand, Watersnood en dier-
gelijke, alwaar notoir Periculum in mora". Ook mocbt men de slaven
aan het werk zetten op Zondagen gedurende de tijd van het malen op de
suiker- en gedurende de pluktijd op de koffie-plantages, ,,mits zoodanige
Son- of Feestdag bij de eerste geleegentheyd aan de Slaaven worde te rug-
gegeven
Deze voorgeschreven Zondagsrust voor de slaven, de bepaling van cen
maximum-arbeidsduur van 10 uren per dag, een vrijheid van arbeid van
tenminste 14 dagen na een bevalling e.d., hebben sommige schrijvers
ertoe kunnen leiden te betogen, dat het bestaan der slaven nog niet zo
hard was! Men wees er daarbij dan vaak op, dat de arbeiders in Europa
er nbg slechter aan toe waren in de werkplaatsen en mijnen: onbeperkte
arbeidsduur, kinderarbeid enz. E6n voorbeeld. JOHAN FRIEDRICH
LUDWIG in zijn Neueste Nachrichten von Surinam (Jena 1789, blz.
122): ,,Der Zustand dieser Leute ist auch wirklich nicht so ungllicklich.
als man gemeiniglich dafiir hailt.... Die Leibeigenschaft abgerechnct,
sind sie in einem guten, ja gewisz in einem bessern Zustand, als manche


-45-




















46 GESCHIEDKUNDIGE SPROKKELINGEN

arme Tagl6hner in Europa, die Tag und Nacht viel hirter arbeiten miis-
sen". Nog een stapje verder en men kon het doen voorkomen, alsof de
slaven eigenlijk een ideaal bestaan hadden!
Ten slotte een opmerking. In de Publicatie van MATROOS wordt ge-
sproken van .,wat Natie of Religie". Hiermee had hij de Israelieten op
het oog, die dus ook niet op Zondag hun winkels geopend mochten hou-
den. Men sprak vroeger in Suriname van de ,,Joodse Natie". Het woord
,,Natie" heeft hier de betekenis van ,,groep". In deze zin werd het woord
by. ook bij de gilden gebruikt. Zo kende de stad Antwerpen de poeliers-
natie.
R. D. SIMONs.

EEN AARDBEVING IN SURINAME IN 1843.

De Encyclopaedie van Nederlandsch West-Indii geeft, onder ,,Aard-
bevingen", de data aan waarop, in de geschiedenis van Suriname,
gewag is gemaakt van aardschokken. Voor 1843 wordt geen aardbeving
gemeld; wel staat er dat op 8 Febr. 1843 Point a Pitre, op Guadeloupe,
door een aardbeving werd verwoest. Toch zijn er op die dag schokken
in Suriname gevoeld.
De Telegraaf van Vrijdag 10 Febr. 1843 meldt dat daar op 8 Februari.
omstreeks 13 minute over I1, cen aardbeving plaats had van het
Zuiden naar het Oosten, welke ruim 7 seconden duurde. ,,De schudding
was zoo hevig, dat de stevigste gebouwen trilden en het huisraad zigt-
baar geslingerd en verschoven werd. Vooral in vele gebouwen, die
zich in den omtrek van en op het Gouvernementsplein bevonden,
is de schudding hevig gevoeld, z66 zelfs, dat de Ambtenaren die zich op
hunne kantoren bevonden, dermate door ontsteltenis bevangen werden,
dat zij van hunne kantoren ijlden, niet wetende waaraan het vreemde
gevoel eener schudding toe te schrijven. De klok die in den toren
op het steenengebouw geplaatst is, trilde zoo sterk, dat de klepel met
haar in aanraking kwam en een zoo zwaar geluid gaf, dat dit in de
onderste verdieping van het gebouw is gehoord geworden."
Het artikel zegt verder dat de laatste lichte aardschok, welke in
Suriname werd gevoeld, plaats had in het jaar 1838, doch dat deze van
geringe betekenis was en voegt hieraan toe: ,,Het is zeer waarschijnlijk
dat op een der naburige Eilanden de schok der aardbeving allerhevigst
moet geweest zijn en wij hier slechts de natrilling gevoeld hebben."
Deze veronderstelling bleek just te zijn. Guadeloupe en Sint Eusta-
tius werden op de gemelde dag door een aardbeving getroffen. Point &
Pitre werd verwoest; er vielen daar vele doden. St. Eustatius had
gelukkig geen verlies aan mensenlevens te betreuren.
Gouverneur-Generaal B. J. ELIAS benoemde op 9 Maart 1843 een
commissie om voorstellen te doen tot leniging van de in de zuster-
kolonie ontstane nood. De collect bracht f. 6510,10 op. Een deel van
dit bedrag werd naar Statius gezonden; voor Guadeloupe werden
spijkers, vensters en deurhengsels aangekocht.
De Telegraaf van 10 Maart 1843 neemt een uittreksel op, uit de
Guiana Times van 17 Febr. 1843, waarin de gevolgen van deze aard-
schok in West-Indie uitvoerig zijn beschreven.
PH. A. S.

























KRONIEK

SURINAME

Deze Kroniek behoort aan te vangen met cen Peccavi!. Dat in het
voorlaatste summer (31, p. 198) Het Nieuws een weekblad genoemd
werd, was al erg genoeg, aangezien deze krant als dagblad al ettelijke
jaren een eervolle plaats wonder de Surinaamse persorganen inneemt.
Het blad had echter niet in e6n adem genoemd magen worden met
enkele andere publicaties, omdat daaruit wellicht geconcludeerd zou
kunnen worden, dat deze kronikeur het met die andere op 66n lijn stelde,
wat hij zeker niet doet en zeker niet heeft willen zeggen. In hetzelfde
verband als destijds hadden ook nog genoemd kunnen worden: Re-
veil en Vooruit.

In zake de polite k e c r i s i s in Suriname is er, sedert de laatste
Kroniek geschreven werd, heel wat gebeurd. Twee delegates zijn naar
Nederland gekomen, een van wege de ,,coalitie", de groep waarop de
regering steunt, maar die de kleinst denkbare meerderheid in de Staten
heeft, de andere van wege de oppositetie, vormende de talrijkst moge-
lijke minderheid.
Uit den boezem der cerstgenoemde delegate klonk bij aankomst een
geluid dat deed vragen of men hier het rode spook kwam vertonen; de
andere delegate achtte dit een belachelijk bedrijf.
De moederlandse regering intussen bleek er, zoals te verwachten
viel, niets voor te voelen in het ontstane conflict in te grijpen op de
wijze als door den Surinaamsen regeringsraad gevraagd. Suriname
moet, nu het autonoom is, of bijna autonoom, maar zelf zijn politieke
boontjes doppen, zo was blijkbaar de gedachte in Den Haag.
Ook de kwestie van het kiesrecht wenste men hier te lande liefst
als een interne Surinaamse aangelegenheid beschouwd te zien, zij bet
dan ook een onderwerp dat voor bespreking in aanmerking zou kunnen
komen ter gelegenheid der nog steeds in uitzicht zijnde ronde-rafel-
conferentie. Intussen going te Willemstad op Curacao een stem op om
uitstel dezer conferentie te bepleiten tot 1952.
Van het verlenen van vergunning ten slotte om de in Suriname aan-
wezige gewapende macht in te zetten, tot het verzekeren der orde bij
de vergaderingen der Stajen, was men wel zeer afkerig, wat te begrijpen
is. Het is duidelijk, dat wonder de tegenwoordige omstandigheden, elk
ingrijpen van Europa uit, in de aangelegenheden van een in de ,,western
hemisphere" gelegen gebied, fatale gevolgen zou kunnen hebben.
Ten slotte is er in onderling overleg toch een soort overeenstemming
bereikt, d.w.z. dat de opposite zich, in 's Lands belang, bereid verklaar-
de mede te werken tot bet afhandelen der meest dringende aangelegen-


-47-


















KRONIEK


heden, t.w. de begroting voor 1950, verlenging van het octrooi der
circulatiebank, enige belastingontwerpen en de wijziging van het
reglement van orde der Staten, inderdaad met de bedoeling de ,,orde"
in het college te verzekeren.
Dat hiermede een bevredigende eindoplossing verkregen zou zijn,
kan niet gezegd worden. De twee saillante punten immers waren de
ontbinding der Staten en de wijziging van het kiesrecht.
Intussen was er in Suriname, nadat er enige rumoerige zittingen
gehouden warren en de voorzitter in November geweigerd had een ver-
gadering te convoceren, nog het een en ander gebeurd, dat de vermel-
ding waard is.
De commissaris van het stadsdistrict deed bekend maken dat opge-
treden zou worden tegen optochten, demonstrates en ,,uitroepingen"
(Surinaams Nederlands?) aan het adres van andere burgers, op den
publieken weg. Bij de openbare viering van den dag der Ver. Naties
traden leden der opposite onhebbelijk op en werd op straat zelfs
tegenover den gouverneur alle behoorlijkheid uit het oog verloren.
Aan een geneesheer was de toegang tot bet Lands hospital ontzegd,
op ground van uitingen welke deze zich als Statenlid op een zitting
had veroorloofd. De Staten verzochten de Landsregering deze sanctie
in te trekken, waaraan voldaan werd; een wel zeer milde uitbreiding
der parlementaire immuniteit.
De voorzitter der Staten en de president van het Hof van Justititie
voerden in het openbaar een polemiek over de vraag of het quorum,
vereist voor het nemen van besluiten in de Staten, naar het feitelijk
of naar het wettelijk aantal leden herekend dient te worden.
Wegens belediging van den president van het Hof zou tegen twee
nieuwsbladen een strafvervolging ingesteld worden, waarvan echter
miimr m',er Q cnmulrf irsOr f, b ie)r l 5ihku' (-eru' iii esikg genomun, weer
een ander zelfs voor de tweede maal.
Dit allies v66rdat de twee delegaties in Nederland besprekingen
voerden met den minister van Overzeese Rijksdelen en Uniezaken.
Te zeggen dat daarna in Suriname zeif ontspanning ingetreden is,
zou onjuist zijn. Alleen zijn nog just v66r het einde van het oude jaar
de begroting voor 1950 door de Staten aangenomen, alsmede de ver-
lenging van het bankoctrooi en twee fiscal ontwerpen. Later werd in
een huishoudelijke vergadering de wijziging van het reglement van orde
aangenomen.
Ontslagaanvraag van drie leden der landsregering zou bet onmogelijk
maken de Staten te ontbinden, aangezien het besluit daartoe door ten
minste vier genomen moet worden; een der ministers echter kwam
op zijn besluit terug en de ontbinding werd aangekondigd als op 15 Janu-
ari te zullen plaats hebben. Op dit ogenblik echter is hier niet bekend
of zij werkelijk geschied is.
Het plan was om in Maart nieuwe verkiezingen uit te schrijven. Een
nieuw kiesreglement werd in ontwerp reeds in November verleden
jaaraan de Statenleden toegezonden; de P(rogressieve) S(urinaamse)
V(olks) P(artij) en de V(ereenigde H(indoestaanse) P(artij) hebben direct
met dit ontwerp instemming betuigd. Verdere bijzonderheden zijn
thans niet bekend, dan alleen deze, dat te Paramaribo de verkie-
zingsactie een rustig verloop heeft. Enige partijen schijnen zich op de


















KRONIEK


buitendistricten te concentreren en zich in de stad te onthouden. Er
is sprake van geweest de Indonesiers van de kiezerslijsten te schrappen:
slechts een drietal personen uit deze groep hebben de Nederlandse
nationaliteit aangevraagd. Op advies evenwel van Den Haag is men
op het besluit tot schrapping teruggekomen.
Pais en vree was het na de intrede van het nieuwe jaar nog lang
niet in Suriname. Onderhandelingen door den gouverneur met de min-
derheid der Staten, om te voorzien in 66n vacature in den regeringsraad,
wat tenslotte, zoals hierboven reeds gezegd, niet nodig gebleken is, als
ook een verondersteld advies van den minister, hebben kwaad bloed
gezet en de landvoogd is in de pers en door de coalitie in de Staten fel
aangevallen.
Het afgelopen jaar heeft ook weder cen oplaaien gebracht van den
vaak met onsympathieke middelen gevoerden strijd tussen een der
persorganen en den R.K. college.

De begroting voor 1951 vertoont een te kort van zeven ton,
in dezen zin, dat de gewone uitgaven tot dit bedrag niet door de bestaan-
de gewone middelen gedekt kunnen worden. Tot de in verband hiermede
in te voeren belastingverhoging hebben de Staten blijkbaar reeds
besloten. Invoerrecht en weeldeverteringsbelasting waren objected
welke in aanmerking kwamen.
Verleden jaar werd besloten een ,,schadeloosstclling" toe te kennen
aan de leden van den Raad van advies; de vroegere Raad van bcstuur
werkte zonder betaling. Een der landsministers, gepensioneerd ambte-
naar, geniet aan salaries en pension tesamen 17.300 gulden. In een der
Surinaamse bladen kon men onlangs de bijzonderheid lezen, dat in het
plaatsje Nieuw Nickerie, waar geen waterleiding bestaat, special
voor de ambtenaren aldaar drinkwater over land aangevoerd wordt;
kosten ongeveer / 2000 per jaar.
Suriname acht zich gelukkig, niet, zoals het Britse buurland, een
gedevalueerd betaalmiddel te hebben, met als gevolg hoge prijzen.
Inderdaad, Suriname is geen duur land; men kan met den Surinaamsen
gulden meer doen dan hier te Iande met den Nederlandsen. Dat er dan
ook animo bestaat voor den Surinaamsen dienst kan hieruit blijken,
dat zich voor de vervulling van het ambt van geneesk. inspecteur
23 candidates aanboden.
Af en toe leest men in de Surinaamse kranten iets dat, hoewel op
zich zelf niet belangrijk, toch even icts zegt aangaande den levens-
standaard. Zo adverteerde een bioscooptheater dat de toegangsprijzen
verlaagd waren tot / 0,25 / 1.50. En een handelaar kwam voor den
rechter omdat hij eieren verkocht had tegen meer dan den van overheids-
wege vastgestelden prijs van acht centen per stuk.

In de verwachting dat ltet octrooi der circulatiebank niet
verlengd zou worden hebben indertijd de meeste aandeelhouders
gebruik gemaakt van de bun geboden gelegenheid om hun stukken
in te ruilen tegen aandelen Ned. Handel Maatschappij. Thans is echter
het octrooi van De Surinaamsche Bank toch verlengd en wel tot 1955,
waarna verdere verlenging mogelijk zijn zal. De nieuwe bepalingen
laten ruimte voor de vraag of het bedrijf nog wel voldoende winstmarge
West-Indische Gids XXXII 4

















KRONIEK


zal laten voor het uitkeren van dividenden, een aangelegenheid thans
nagenoeg uitsluitend van belang voor de Ned. Handel Maatschappij.
De zetel van De Surinaamse Bank wordt van Amsterdam naar Para-
maribo verplaatst.

Langen tijd is de economische waarde van het Surinaamse b i n n e n-
l a n d cen volkomen onzekere factor geweest. Thans is een groots
project in studied, het dienstbaar maken der enorme hoeveelheid water
welke de rivieren, in de eerste plaats de Surinamerivier, van het Zuiden
naar den Atlantischen Oceaan voeren; dienstbaar te maken, vooral
aan het opwekken van energie ten behoeve der industries (aluminium-
fabrikage enz.). Verder zou de landbouw bevorderd kunnen worden
(bevlociing) en de bos- en mijnproducten (de bodem bevat meer dan
bauxiet alleen) gemakkelijker afgevoerd; Bosnegers en Indianen zouden
zich nicuwe bestaansbronnen geopend zien (visserij) en de openlegging
van het binnenland in het algemeen zou, door het wegvallen van het
hezwaar der stroomversnellingen, ook aan de kolonisatie ten goede
komen. Voorlopig wordt er al gesproken over twintig million dollars,
als nodig om zekere werkzaamheden te financieren.
Wat betreft den mechanischen landbou w in het Nicke-
riedistrict heeft de tot dusver opgedane ervaring geleerd dat het voor-
delig is zich thans reeds voor te bereiden op een verdrievoudiging van
het areaal dat voor de vestiging van boerenbedrijven in gereedheid
gebracht wordt. Sommige algemene kosten zullen daardoor naar
verhouding verminderden, d.w.z. dus dat de kosten per boerderij geringer
zullen worden. Men recent nu op 15.000 ha, waarop 210 bedrijven
gevestigd zullen kunnen worden. De total kosten van het werk worden
begroot op 67 million gulden.
De activiteit welke ontwikkeld wordt bij de pogingen tot o p b o u w
van Suriname kan slechts bewonderd worden; een Surinaamse krant
echter maakte de opmerking, dat die pogingen om der will van Suri-
name gedaan moeten worden en niet bedoeld mogen zijn om aan Hollan-
ders een bestaan te verschaffen.
Er is vorig jaar op verschillend gebied het een en ander tot stand
gekomen dat verwacht mag worden in de toekomst vruchten te zullen
afwerpen. De Citrus Centrale werd geopend en de eerste partij fruit,
in die inrichting behandeld, is in Nederland gunstig beoordeeld. Het
Welvaartsfonds was actief, niet alleen door het uitzenden
van materieel voor de werkzaamheden tot het aanleggen van rijstpol-
ders, doch ook door het onderhouden van een p6pini6re voor cacao en
door het beschikbaar stellen van een leerkracht voor de opleiding van
schoenmakers. De landsboerderij kreeg fokmateriaal uit Nederland.
Eigen initiatief der bevolking ontbrak ook niet. Er werd te Paramari-
bo een timmer- en meubelfabriek opgericht, alsmede een inrichting
tot het bereiden van boter en kaas; de clich6fabriek leverde haar eerste
producten af.
In verband met den aanleg van polders voor mechanischen landbouw
is het van belang of de producten zonder te hoge kosten afgevoerd
zullen kunnen worden. Er is een onderzoek ingesteld naar de mogelijk-
heid dat zeeschepen de Nickerierivier op zullen varen tot circa 40 km.
van de monding.



















KRONIEK


Zou de Surinaamse b a u xi et in het land zelf tot aluminium
verwerkt kunnen worden, dan zou dit uit een oogpunt van vrachtbespa-
ring een groot voordeel zijn; het plan tot opwekking van electriciteit
dat hiervoor grote betekenis zou hebben werd reeds vermeld. Intussen
is door Nederlandse belanghebbenden ook reeds het oog gericht op
Venezuela, als vestigingsplaats ener aluminium-industrie.
Nu de oorlogsindustrien wederom de vraag naar allerlei grond-
stoffen hebben doen toenemen. zodat in de V.S. het gebruik van alumi-
nium voor civiele doeleinden sterk beperkt is moeten worden, zijn de
vooruitzichten voor de bauxietcntginning in Suriname voorlopig goed.
De aandacht is evenwel ook gericht op de bauxietvoorraden van Brazilie
Venezuela en Brits Guyana.

De conferentie te Caracas. gewijd aan besprekingen op het gebied
van den handel tussen Nederland en Venezuela, is onder-
broken geworden wegens den moord op President Chalbaud. Dat Suri-
name vertegenwoordigd was vond zijn verklaring hierin, dat de befaam-
de additionele invoerrechten, in 1886 in Venezuela ingesteld, ook be-
trekking hebben op zekere importen uit de Guyanas.
Ook de vierde zitting der West Indian Conference,
in Nov. Dec. op Curagao gehouden, werd bijgewoond door Suri-
naamse afgevaardigden. Ditmaal stond het landbouwvraagstuk op
de agenda. Vooraf had, eveneens te Willemstad, de elfde vergadering
plaats gehad der leden van de Caribbean Commission.
Ter Conference bleek nog eens van den wens tot economische samen-
werking van het gehele Caraibische gebied.
Verleden jaar werd door Suriname deelgenomen aan cen t e n t o o n-
s t e 11 i n g te New York, georganiseerd door de International School
of Arts. De Surinaamse inzendingen maakten een goed figuur.

De landmacht in Suriname is afgelost en vervangen door
Mariniers. De Staten maakten er zich ongerust over, dat hierdoor de
belangen der Surinaamse militairen in het gedrang zouden komen.
Intussen bestaat er wonder de Surinaamse oud-strijders een zekere
neiging om dienst te nemen, hetzij in Amerika, hetzij in Korea. Ambo-
nesische militairen wilden ook al naar Korea, of naar Suriname. Bij
dienstneming in het leger dat in Korea opereert doet zich de interessan-
te vraag voor, of dit vreemde krijgsdienst zijn zou, wat verlies van
nationaliteit tot gevolg kan hebben. Op het eerste gezicht lijkt het,
dat dit, aangezien de strijd gevoerd wordt door de V.N., eigenlijk geen
vraag zou behoren te zijn.

Er zijn verleden jaar in Suriname twee Aziatische vereni -
gin gen gesticht. De ,,Perhimpunan Ahmadya Eslam" stelt zich ten
doel het Islamietisch even, zowel als de materiele welvaart der leden, te
bevorderen en hun social belangen te behartigen. De voorzitter is
het Indonesische Statenlid, dat indertijd de Nederlandse nationaliteit
verkreeg. Hetzelfde Statenlid is sedert naar Indonesi6 vertrokken,
om aldaar de klachten, grieven en wensen der Indonesiers in Suriname
te bespreken.
De andere vereniging is de ,,Perhimpunan Kemadjuan Rajat Indone-

















KRONIEK


sia", welke de politieke belangstelling der leden wil stimuleren en hun
social en economische belangen behartigen.
De Indonesische vereniging in Semarang met den vreemde naam
,,Surinam Indonesian International Corporation", heeft in Indie
nieuwe afdelingen geopend. Zij wil o.a. aldaar en in andere landen pro-
paganda maken voor Suriname.

Ie volkstelling, wonder de leading van den man tegen wien
indertijd een der Surinaamse kranten groot bezwaar had, is op tijd
beiindigd, hoewel er af en toe moeilijkheden geweest zijn met het
personnel der tellers, van wien 66n zelfs van valsheid in geschrifte be-
ticht is. Definitieve resultaten zijn hier nog niet bekend. Alleen is
gebleken, dat er circa 30.000 minder mensen aanwezig zijn in Suriname
dan men, op ground van het system van optellen en aftrekken sedert
de vorige telling, gemeend had te kunnen berekenen. Er schijnt veel
moeite gedaan te zijn om ook de bevolking van het bosland te tellen.

Op onder wijsgebi ed is een strijd beslecht, welke een kwart
eeuw geduurd had; bij K.B. zijn de in Suriname verkregen acten van
bekwaamheid ook in Nederland geldig verklaard. Surinaamse onder-
wijzers en onderwijzeressen zullen dus in de toekomst ook hier te lande
benoembaar zijn.
Wegens onenigheden tussen docenten en landsregering werd het
voortbestaan der rechtsschool een ogenblik bedreigd geacht. De school
blijft echter bestaan.
De geneeskundige school te Paramaribo eist thans voor toelating
het einddiploma der Alg. Middelb. School. Wellicht ook in verband hier-
mede hebben MULO-abiturienten gevraagd om een gelegenheid tot
opleiding voor den landbouw, een denkbeetd dat door de landsregering
met sympathie begroet is.
Verleden jaar werd te Paramaribo een leeszaal in gebruik genomen,
special voor hoofdambtenaren en journalisten.
Kavels der terrcinen van Zorg en Hoop, waar volkswoningen
verrijzen, worden voortdurend in erfpacht (75 jaar) aangevraagd. Af
en toe wordt een series gereed gekomen woningen in huur genomen.

10 Febr. 1951. M.

NEDERLANDSE ANTILLEN

21 December 1950 hadden dan weer de verk i e z ingen plaats,
nodig geworden door de nieuwe zetelverdeling, waarbij Curavao van
8 op 12 zetels kwam, Aruba op 8 zetels bleef staan. Bonaire en de
Bovenwindse cilanden hun aantal afgevaardigden zagen verminderen
onderscheidenlijk van 2 tot I en van 3 tot 1.
Op Cura9ao kwam 81.53% van de kiezers met een geldige stem aan
de bus, nog iets meer dan bij de verkiezing in 1949.
Van de 32.423 stemmen kreeg daar de Nationale volkspartij met
13.444 stemmen 5 zetels, dus veroverde zij 1 zetel, waardoor de heer
Goslinga nog just de Staten binnenstapt.
Ook de Democratische partij won I zetel en kwam van 3 op 4; zulks


















KRONIEK


met 8.855 stemmen. De Surinamer Braams werd met 1947 voorkeur-
stemmen gekozen.
De Katholieke volkspartij die 5440 stemmcn kreeg, vaardigt naast
mr I. C. Debrot af den heer J. H, Sprockel, een veteran, die in den
Curavaosen politieken strijd zijn sporen verdiend heeft.
De twaaldfe zetel op Curaqao valt voor 2270 stemmen als restzetel
ten deel aan de Curaqaose Onafhankelijk partij, die den heer G. van der
Hoeven in de Staten brengt.
Op Aruba kreeg de Emanpartij 4 zetels, de groep-Yrausquin,
van deze partij afgescheiden. 2 zetels, terwijl de 'na I van haar 2
zetels die van den heer Amelink verloor, en de nieuwe Arubaanse
eenheidspartij 1 zetel verwierf.
Op Bonaire most de partij van den afgevaardigde Marchena het
met honderde stemmen afleggen tegen den populairen heer Gerharts.
De afgevaardigde Voges bezet de Bovenwindse zetel. Men krijgt
den indruk, dat de verkiezingen ditmaal een rustig verloop hebben gehad.
Dc dadelijk op de verkiezingen volgende vragen: Wat nu? Wie
krijgt de opdracht een regeringsraad samen te stellen ? Wie zullen daar-
van deel uitmaken ? zijn nu, vijf weken later, nog niet beantwoord.
De Antillen hebben behoefte aan een college, dat aanpakt.

Intussen wordt gewerkt aan de E i a n d c n r e g e I i n g. Minister
Van Schaik is weer naar ginds gevlogen voor besprekingen over dit
onderwerp. Het gaat er hierbij om een modus vivendi met Aruba
te vinden. De laatste berichten op dit punt zijn, dat de Emanpartij
en de Una medewerking aan mr Van Schaik hebben toegezegd, mits
in een behoorlijk beroepsrecht op de Kroon van door de Staten goed-
gekeurde landsverordeningen wordt voorzien.

Twee belangrijke gebeurtenissen op het gebied der rechtsbedeling
vragen de aandacht. De eerste is het afscheid van mr Jas als voorzitter
van het Hof van justitie. Vier jaren heeft hij met ere dit ambt bekleed.
Toen hij na den oorlog kwam, was hij geen onbekende in dit gebiedsdeel,
want van 1932 tot 1939 was hij hier procureur-generaal bij het Hof.
De heer Jas blijft op Curacao wonen.
Volgens een verslag in De Morgenster van 21 Oct. 1950 heeft de heer
mr Jas in een gesprek bij gelegenheid van zijn aanstaand aftreden
over het Campo Allegre o.a. gezegd: ,,Ook dat is een kwaad van deze tijd.
De installing van dit oord moge dan enkele voordelen bieden, volgens
mij echter is het onverdedigbaar. Het wordt bepaalde mensen veel te
gemakkelijk gemaakt; het is aan de ene kant goed, dat we de Punda nu
schoolon" hebben, maar daar was het toch minder eenvoudig ,,om de
drempel te overschrijden". In onze dossiers komen de woorden Campo
Allegre veelvuldig voor en het benauwende is, dat er niet zelden zaken
betreffende knapen van veertien jaar en soms zelfs jonger bij zijn. Nee,
het kamp doet geen goed aan de maatschappij".
De tweede gebeurtenis, waarop de aandacht valt, is de verschijning
van het Antilliaans juristenblad, uitgegeven door de ,,Vereniging van
praktizijns der Nederlandse Antillen", wonder redactie van mrs Jessurun
Cardozo, Van Ginsbergen en Baiz. Het blad zal zowel jurisprudentic
als rechtsgeleerde opstellen geven.


















KRONIEK


Frater RADULPHUS, de R.K. onderwijsman bij uitnemendheid,
heeft herdacht, dat hij voor 60 jaar op Curacao kwam. In een persge-
sprek met' Beurs- en Nieuwsberichten vertelde hij smakelijk van den
ouden tijd. Al lezende dit smeuig verhaal, kwam bij mij de vraag op,
of wel just is, dat de eerste auto op Curaaao van de Maduro's was.
Ik meen nog voor mij te zien in 1912 dokter Henriquez no. 1.

Aan de Caraibische Conferentie welke in November
en December op Curacao werd gehouden, is, vooral in de Beurs, veel
aandacht geschonken.

Amsterdam, 27 Jan. 1951. F.





BOUWSTEENTJES

Surinaams middel tegen kanker in i82o?

Het COLLEGIUM MEDICUM gezien hebbende een Advertentie van den
Heer G. DUBRUTZ, in de Courant van 27 April 11., houdende het bezit
van een onfeilbaar middel tegen de Kanker tot welk gebruik de belang-
hebbenden worden uitgenoodigd.
Het college medium heeft noodig geoordeeld den heer Dubrutz voor
hen te doen compareeren, ten einde te onderzoeken in hoeverre de
Practijk met zijn voorgegeeven Middel met vrugt en zonder eenig
verder nadeel voor de gezondheid bij de Maatschappij zoude kunnen
worden toegelaaten;
en alzo den Heer Dubrutz meergemeld voor hun verklaard heeft, gene
de minste kennis van Ziektens nog Kanker te bezitten, ook de composite
van zijn voorgegeeven geneesmiddel niet te kennen.
Zo heeft het Collegium gemeend het Publiek te moeten waarschouwen
om met de aanwending daarvan zeer omzigtig te werk te gaan, terwijl
aan den Heer Dubrutz de applicatie van zijn middel alleen wonder de
volgende voorwaarden word gepermitteerd namentlijk, dat de lijders
welke zig mogten opdoen om er gebruik van te maken, voor af door
een commissie uit het Collegium Medicum (de Heeren Doctoren KRIE-
GER en KUHN welke zig daarmede gaarne gratis belasten) zullen moeten
worden onderzogt, of de voorgegeevene kwaal werkelijk de Kanker
zij, en zo ja zal het middel wonder special toeverzigt der opgemelde
commissie worden aangewend, terwijl alle verdere Applicatie door den
heer Dubrutz buiten dezelve ten strengste verboden is.
Paramaribo den 16 Mei 1820.
Op last van het Collegium Medicum vnd.
B. P. SCHUSTER
Scriba.
Surinaamsche Courant 17 Mey 1820.


PH. A. S.

























BIBLIOGRAFIE

AFZONDERLIJKE UITGAVEN

(Publicaties welke de bewerker van deze bibliografic niet zelf wonder ogen
heeft gehad zijn met een aangeduid).

Algemene inlichtingen over de Nederlandse Antillen. Meded. Voor-
lichtingsinstituut Welvaartsplan Ned. Antillen 3, Sept. 1950, 21 pp.
gestencild.
Algemeen, p. 7; vestiging, p. 7; belangrijkste belastingen,
p. 9; kosten levensonderhoud, p. 14; reiskosten naar Nederlandse
Antillen, p. 16; kapitaaluitvoer/reisdeviezen, p. 17; onderwijs
en eredienst, p. 17; hotels, p. 20; electriciteit, p. 21.

Algemene inlichtingen over Suriname samengesteld door de Afdeling
'ropische Producten der Kon. Vereniging Indisch Instituut te Amster-
dam. Oct. 1950, 33 pp. gestencild.

Aruba. Netherlands West Indies. (The Aruba Tourist Commission,
Oranjestad, 1950), folder, 24 afb. waarvan 10 gekl. plus gekl. kaart.

BALEN, W. J. VAN: Zoeklicht op Zuid-Amerika, Geschreven en uitge-
geven in opdracht van Hollandsche Bank-Unie, Koninklijke Holland-
sche Lloyd, Koninklijke Nederlandsche Stoomboot Maatschappij.
Van Nievelt, Goudriaan & Co's Stoomvaart Mij en Rotterdam-Zuid
Amerika Lijn. (1949), 414 pp., kaartje, 96 blz. met foto's en itsl. kaart
buiten de tekst.
Curagao en zijn buren: p. 384-389, 7 foto's op fotopag. 8, 91-92.
Suriname: p. 400-406, 7 foto's op fotopag. 95-96.

BOSKALJON, R.: Curafaosche dansmuziek. Muziekhandel Broekmans
& Poppel, Amsterdam, (1950), 44 pp.
34 muziekstukjes (w.o. 17 Cur. walsen en 8 danza's) van J. F.
BLASSINI, J. P. BOSKALJON, C. A. BOSKALJON, G. BOSKALJON-
ECKER, A. M. CAPRILES, J. CONRAD, J. S. CORSEN, C. R. DE
JONGH, P. Q. DE LIMA, B. NAMIAS DE CRASTO, A. T. PALM, J. A.
PALM, J. B. A. PALM, J. G. PALM, J. J. M. PALM, R. TH, PALM,
J. DE POOL en O. A. ULDER, Curagaose componisten waarvan
er nog slechts enkele in leven zijn; uitgegeven en ingeleid door
R. BOSKALJON.

BRADA O. P. Pater: Het leven van pastor Eisenbeil. Curaqao, 1948,
20 pp. (Verschenen in 1950.) (Herplaatsingt)


-55 -

















BIBLIOGRAFIE


BRADA O. P., Pater: Mgr. van Ewijk, eerste Dominicaanse bisschop
der Nederlandse Antillen. Willemstad, Curagao, 1950, 36 pp.

BRENNEKER, Pader: Un boeki pa hende grand so. Si ta casa bo ke
casa. Cabaron to bo come. (Curacao), 1950, 29 pp.

Burgerlijk Wetboek voor Curafao. Algemene bepalingen der wetgeving
van Curaqao (p. 4-6). Burgerlijk Wetboek voor Curavao (p. 7-4821.
Wettelijke maatregelen ter uitvoering van het Burgerlijk Wetboek
voor Curacao (p. 483-536). Bepalingen op de overgang van de vroegere
tot de nieuwere wetgeving in de kolonie Curacao (p. 537-548). Regle-
ment op het notarisambt in Curaqao (p. 549-571). Wettelijke maatrege-
len ter uitvoering van het Burgerlijk Wetboek (p. 572-576). 2e druk,
1950, bewerkt door mr B. DE GAAY FORTMAN. Staatsdrukkerij- en
Uitgevcrijbedrijf 's-Gravenhage, 1950, 577 bedrukte biz., met onbedruk-
te afgewisseld.

CARPENTER, FRANCES: Caribbean lands: Mexico, Central America,
and the West Indies. American Book Company, New York, (1950),
xii 392 pp., geill.
The Netherlands West Indies, p. 354-355, foto schipbrug.

Catalogus van de tentoonstelling ,,Met Prins Bernhard op Reis"
in overleg met de Nationale Demobilisatie Raad ten bate van de nazorg
voor gedemobiliseerden en nagelaten betrekkingen. 28 Juni -- 8 Juli
1950 in de Koninklijke Nederlandsche Jaarbeurs te Utrecht. (16 pp.),
foto.

C. C. S. Mededelingen. Afl. I, Jan. 1949. 16 pp. gestencild: 2, April
1949, 14 pp.; 3, Jui f1949, 16 pp.
C(ultureel) C(omit6) S(uriname), opgericht te Paramaribo op
21 Juni 1947.

Chris J. H. en Lucila Engels. (Amsterdam, 1950), 8 pp. tekst incl.
umslag, 14 reproducties op 16 blz.
Tentoonstelling van Curagaos schilderwerk in het Stedelijk
Museum van Amsterdam van 18 Aug. 15 Sept. 1950.

Curacao. Netherlands West Indies, The Netherlands West Indies
Tourist Committee, New York, 1950, folder, 8-zijdig, 3 kaartjes.

Curacaosche Handel-Maatschappij N.V. Amsterdam, 4 pp., 3 afb.
Uit Nederl. Econ. Archief overgedrukt en ter ere van 60 jarig
bestaan apart verspreid.

Curafao's musea en De tentoonstelling van hedendaagse Nederlandse
schilders. (Willemstad, Curagao, 1948), 8 pp.
,,Curavao's musea", uit een rede van dr P. A. KASTEEL, en
,,De tentoonstelling van hedendaagse Nederlandse schilders".
nit een rede van mr N. DEBROT (p. 4-8), bij de opening van het
Museum op 7 Mrt. 1948.


















BIBLIOGRAFIE


Curacao. The Netherlands West Indies. A hearty welcome awaits you
...in Holland's colorful Caribbean. Curacao Tourist Commission,
Curacao, (1950), 20 pp., 62 foto's waarvan 7 gekl., gekl. kaart.

De Ondernemersraad voor Suriname. Verslag over het vijfentwintigste
verenigingsjaar. I Januari 1949 tot 22 lei 1950. ('s-Gravenhage, 1950),
8 pp. met 3 bijlagen gestencild.
Het laatste verslag van de Ondernemersraad.

Department van Landbouw, Veeteelt en 1'isserij Suriname, Verslag
over de jaren 7946-r948. (Paramaribo). 52 pp. gestencild, w.o. statist.
en uitsl. tabellen.
Dienstregeling, p. 3: weersgesteldheid, p. 5; toestand Surinaam-
se landbouw 1946 t/m 1948, p. 7; rijst, p. 11; citrus, p. 17; andere
gewassen, p. 33; voorlichting, p. 35; onderwijs, p. 35; verslag
gouvernements veearts over 1946 t/m 1948, p. 35; verslag
landbouwscheikundige over 1946 t/m 1948, p. 45.

De Stoep, 3e Serie no. 4 & 5, Curagao, Sept. 1950, 72 pp., 14 tekenin-
gen incl. omslag en 6 portretten. Inhoudstafel 2e Serie, 4 pp. tekening.
Drukkerij De Cur. Courant N.V.
Gedichten van HENK VAN DE BERG, ODA BLINDER, CHARLES
CORSEN (La cabeza de algod6n, vertaalde gedichten van MIGUEL
H. ROMANO, p. 56-71), Tip MARUG., OLGA M., Luc. TOURNIER
(p. 36-41); proza van CH. CORSEN (Notities \an: ,,de wrat op de
wang van de duivel", met tekeningen van L. VROMAN, p. 11-22),
WIM VAN NULAND (Het hart van rode suiker, p. 30-35) en HENRI
SCHOLLIERS (Axel Eggenbouter en Folies-Bergere, p. 42-55);
omslagtekening C. ENGELS.

De Volkskrant. Onafhankelijk weekblad. Jrg. 1 no.x, 4 pp. niet geill..
krantenlormaat.Zaterdag25Maart 1950,Curagao. Uitg.: OTTo H. ZALM.
Red. en adrA.: Boerhaavestr. I; Tipograffa Americana. Oplage 2500
ex.; gratis, ruim 1 blz. reclame.
Hierin o.a. bespreking van Simaddn.

(Econ. Bericht) Eswin no. ix, Juni 1950, 40 pp., 8 afb.
Ned. Antillen: Negende vergadering Caraib. Commissic; wel-
stand afgelezen uit aanslagen inkomstenbelasting; regeling tot
toelating; financieel-economische conferentie; tarieven van
invoerrechten, accijnzen en uitvoerrechten; indexcijfers levens-
onderhoud Aruba; in- en uitvoerwaarden. Suriname: statistiek-
wezen; landbouw van heden (inzichten van W. E. HEWITT);
citruscentrale; balata; rameh; immigratie Wit-Russen; in- en
uitvoer over 1949; scheepvaartbeweging.

(Econ. Bericht) Eswin no. 1a, Sept. 1950, vi + 70 pp., 9 afb.
Ned. Antillen: Tiende vergadering Caraib. Commissie; opening
Staten; handel op Venezuela; Antillen en najaarsbeurs Utrecht;
K.L.M.-tarieven; industrie-bevordering; onderzoek landbouw
mogelijkheden Bovenwinden; inkomstenverdeling.

















BIBLIOGRAFIE


Suriname: Opening Staten; landbouwonderwijs en landbouw-
voorlichting; Cobrdinatie-College Nederland-Suriname; export-
subsidie; invoer citrusvruchten in Nederland; rapporten over
citrus-verschepingen; circulaire over citrus; verslag 1949 wel-
vaartsfonds.

(Econ. Bericht) Eswin no. 13, Dec. 1950, vi + 42 pp., afb.
Ned. Antillen: West-Indische Conferentie; Bonaire; levensonder-
houd; bevolking. Suriname: Lelydorpplan; landbouw-mechani-
satie; vestigingsmogelijkheden; bepalingen toelating en vestiging;
invoer; uitvoer; scheepvaartbeweging.

Een landbouwkundig, bodemkundig en sociografisch onderzoek van de
Bovenwindse Eilanden der Nederlandse Antillen. Voorlichtingsinstituut
Welvaartsplan Ned. Antillen Amsterdam, Oct. 1950, 7 pp. gestencild.
Bedoeld als mededeling voor Kamerleden en andere mogelijk
geinteresseerden.

ELIAS, E. & SPIER, PETER: Op reis met Prins Bernhard. De Bezige
Bij, Amsterdam, (1950), 28 pp., 15 tekeningen, waarvan 9 over Ned.
Antillen en 3 over Suriname.
Tekst van ELIAS, p. 7-11; tekeningen van SPIER, p. 13-28.

Emigratie Suriname, ze druk. Immigratie-Vereniging ,,Nederland-
Suriname", 's-Gravenhage. (1950), 12 pp, plus omslag, afb.

FELHOEN KRAAL, JOHANNA: Wapens en zegels van Suriname. Meded.
Indisch Instituut Amsterdam 91, Cult. Phys. Anthrop. 36, 1950. 48
pp., (4) + 31 afb.

FERRIER, JOHAN H. E.: De Surinaamse samenleving als social
paedagogische opgave. Paedag. monogr. 4. J. B. Wolters. Uitg. Mij.
N.V. Groningen, 1950, vi+208 pp., 5 grafieken. Acad. proefschrift
Amsterdam, 28 Nov. 1950, viii+208 pp.

Flora of Suriname (Netherlands Guyana), vol. 3 part 2 (p. 49-256).
Meded. Indisch Instituut 30, Trop. Prod. 11, 1951.
JONKER, Oxalidaceae (pars); AMSHOFF, Myrtaceae en Aquifolia-
ceae; STAFLEU, Dichapetalaceae, Trigoniaceae, Vochysiaceae,
Zygophyllaceae en Umbelliferae; SWART, Burseraceae.

Futbal. Dedic pa S.U.B.T. na ocasi6n di su hubileo di plata ...
Curavao, Sept. 1950, 21 pp., 11 afb.
Bespreking voornaamste regels van het voetbalspel.

GORSIRA, M. P.: De staatkundige emancipatie van de Nederlandse
Antillen. Staatsdrukkerij en Uitgeverijbedrijf 's-Gravenhage, dd. Dec.
1950 (verschenen Jan. 1951), 51 pp.

Handels adresboeh Curaao-Aruba-Bonaire. 1950. ,,Het Bock" N.V.,
(Curacao), 263 pp., 4 platen met foto's buiten de tekst.


















BIBLIOGRAFIE


Handelsadresboek van het eiland Curacao. Kamer van Koophandel en
Nijverheid Curaqao, Nederlandse Antillen, (Willemstad 15 Dec. 1949),
ii 4 117 pp.
Groepsgewijze rangschikking volgens aard van bedrijven,
p. 1-66; handelsnamen alfabetisch. p. 67-117.

HEST, Fr. M. GUALBERT VAN: Palabras modismos v refranes. ,,St.
Augustinus", Curatao. 1950, viii + 175 pp.
Leerboek Ned.-Sp. voor M.U.L.O.

Het Curafaosch Museum. Expositie van hedendaagse Rotterdamse
schilders en gralici. 1950. 6 pp., omslag.
Inleidingen van C. DOELMAN, C. J. H. ENGELS en mr P, J. OUD.

Hollandsche Bank-Unie N.V. Jaarverslag over het boek aar 1949-1950.
(Amsterdam), 1950, 168 pp., geillustreerd.
Ned. Antillen p. 54-68, 6 afb.

HULSTER, I. A. DE & SNIJDERS, W. J. J.: Beginselen en aspecten van
geregeld bosbeheer in Suriname. (Nota, toegezonden door de Landsmi-
nister van Economische Zaken in Suriname), (1950), 1 + 24 pp. gesten-
cild.

HULZEN, JOH. VAN: De kaper van Nantes. Jacques Cassard. Historische
roman voor de rijpere jeugd. W. van Hoeve, 's-Gravenhage, 1950,
255 pp., gekl. omslag.
Bekende figuur uit onze W.I. geschiedcnis.

Inlichtingen en onderzoekingen van de Aldeling Tropische Producten
in 1949. Meded. Indisch Instituut 88 (afd. Trop. Prod. 36), 1950, 59 pp.,
7 foto's.
Honing van Nederlandse Antillen, p. 7-8; duurzaamheid aloi-
sap, p. 10; alone, p. 10-11; aantasting van meubelen door ter-
mieten in Curaqao, p. 12; dwarsliggers, p. 13-17; volume-
gewicht van hout, p. 17-20; paalwormproeven, p. 20-26; vethou-
dende palmvruchten uit Suriname, p. 28-32. Summary.

Inkomstenverdeling op het eiland Curaoao 1943 en 1949, (Curacao),
1950, 9 pp.

ISMAEL. J: De immigratie van Indonesiers in Suriname. Proefschrift
Leiden, 6 Juli 1949, xii + 167 (-170) pp.

Israelitische Almanak. Yearbook for the Jewish Communities on
Curaqao and Aruba. Issued for the year 5711 by the Jewish Relief
Committee Curavao, Netherl. West Indies. Edited by Rabbi Is. JESSU-
RUN CARDOZO. (Curacao, 1950), 84 pp. waarvan 36 reclame, 17 foto's
van F. FISCHER en fascimile.
Met veel historische bijzonderheden.


















BIBLIOGRAFIE


Jaarverslag van de Geologisch-Mijnbouwkundige Dienst van Suriname
over het jaar 1949. (Paramaribo, 1950), ii+ 58 pp. gestencild, 5 uitsl.
kaarten buiten de tekst.
Algemeen; laboratorium-onderzoek, p. 5; veldgeologisch-on-
derzoek, p.8; mijnbouwkundig-onderzoek, p. 38; mijninspectie, p.
47; welvaartsfonds, p. 54.

Jongensstad ,,Brakkeput". Jaarverslag van de verrichtingen van de
Stichting Joannes don Bosco over 1949. Drukkerij St. Vincentiusge-
sticht, Scherpenheuvel, (1950), 16 pp., 2 afb.

Kalender 1951. Shell Nederland N.V. (1950), ii+6 gekl. bladen
met achterschrift, inleiding.
Met een fantastische afbeelding van F. LAMMERS over een
,,Raffinaderij te Curagao".

Koninkltjke Luchtvaart Maatschappij N.V. Jaarverslag over 1949.
.ioste boekjaar. (1950), 36 pp., 4 afb., 7 platen buiten de tekst.
West-Indische Bedrijf p. 9-10.

Koniinklijke Nederlandsche Stoomboot-Maatschappij N. V. -- N. V.
National Bezit van Aandelen Koninklijke Nederlandsche Stoomboot-
Maatschappij Amsterdam. (Amsterdam, 1950), 23 pp.

Koninklijke Vereeniging Indisch Instituui Amsterdam. Negen en dertig-
ste jaarverslag 1949. Amsterdam, (1950), 75 pp., 10 afb. op 5 platen
buiten de tekst.

KuYP, EDWIN VAN DER: Contribution to the study of the malartal
epidemiology in Surinam. Meded. Indisch Instituut 89, Afd. Trop. Hyg.
18, 1950, 146 pp., 4 krtn en 5 diagr. Acad. proefschrift Amsterdam 1950.

LATOUR, O. P., M. D.; Buki di adoracidn. Curagao, 1950, 114 pp.

LATOUR. C. P., M. D.: De parochie van Pietermaai. Een verhaal van
strijd en overwinning. Curagao, 1950, 60 pp., 14 foto's.

LATOUR O. P., M. D.: Sausemangelen. Vijftig jaar geleden. Curagao.
1950, 37 pp., 6 foto's (p, 14, 19, 22 en 27 in dit ex. niet afgedrukt).
Historische opstellen welke reeds in de Amigoe waren verschenen.

LIER, R. A. J.: The development and nature of society in the West
Indies. Meded. Indisch Instituut 92, Cult. Phys. Anthrop. 37, 1950,
19 pp.

LUKE, HARRY: Caribbean circuit. Nicholson & Watson, London, 1950,
xvi + 262 pp., met afb. in en buiten de tekst.
Chapter VIII. Oil for Orange-peel. Curasao, p. 97-107, 4 foto's
buiten de tekst op plaat 12-14 (kerk in Fort Amsterdam,
luchtfoto's van Willemstad, onthulling standbeeld Peter Stuy-
vesant).



















BIBLIOGRAFIE


rg schilders uit Haiti. Stedelijk Museum Amsterdam Catalogus no. 75.
(Amsterdam, 1950), 24 pp. waarvan 8 bbz. tekst, 19 reproducties en 5
foto's, omslag met repr.
Tentoonstelling van 17 Juni 10 Sept., door een bezoek aan
Curavao geinspireerd.

N. V. Koninklijke Nederlandsche Petroleum Maatschappij 89go.
16 Juni x950. Gedenkboek uitgegeven ter gelegenheid van het zestig-
jarig bestaan. 's-Gravenhage, 1950, 213 pp., vele afb, en losses, gekleurde
kaart.
Foto's van het bedrijf op Curagao op p. 22, 89, 105, 133, 196-198.

Overzicht der meteorologische waarnemingen verricht op de meteorolo-
gische stations in Nederlands West-lndi& in de jaren 1940-1946. Samen-
gesteld door het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut.
Staatsdrukkerij, 's-Gravenhage, 1948, 38pp.
Summary.

PHELPS, WILLIAM H. & PHELPS Jr., WILLIAM H.: Lista de las avse
de Venezuela con su distribucidn. Parte 2, Passeriformes. Editorial
Grafolit, Caracas, 1950, 427 pp., grote uitslaande kaart buiten tekst.
(Overgedrukt uit: Boletin Soc. Venes. Cienc. Nat. 12).
Dit deel, dat de zangvogels behandelt, vermeldt verscheidene
soorten die ook voorkomen op de Nederlandse Benedenwindse
Eilanden.

Piscadera Bay Club, Curacao. Netherl. W. I. Tourist Committee,
New York, 1950. Folder, 6-zijdig, 9 foto's, kaartje.

POLL, WILLEM VAN DE: De Nederlandse Antillen. Een fotoreportage
van land en volk. W. van Hoeve, 's-Gravenhage, 1950, 64 pp., 213
foto's op 129 bladz. buiten de tekst, kaart binnen de band, losse gekl.
omslag met fotomontage.
Inieiding, p.5. Enige inlichtingen vooraf, p. 7-8. Willemstad,
p. 9-24. Aruba, p. 25-34. Bonaire, p. 35-40. St. Maarten, p.
41-48. Saba, p. 49-58. St. Eustatius, p. 59-64. Curagao 104
foto's, 57 pp; Aruba 58, 37 pp.; Bonaire 21, 12 pp.; St. Maarten
11, 7 pp.; Saba 13, 11 pp.; St. Eustatius 6. 5 pp.

Proceedings of the Gulf and Caribbean Fisheries Institute. Inaugural
Session, Miami Beach, August, 1948. University of Miami Marine
Laboratory. Coral Gables, Florida, July 1949, 71 pp. offset, fig.
Onder voorzitterschap van F. G. WALTON SMITH Van belang
voor Ned. Antillen, hoewel er niet op betrekking hebbende.
Met verslagen van 18 voordrachten.

Proceedings of the Gulf and Caribbean Fisheries Institute. Second
Annual Session, Miami Beach, November 1949. University of Miami
Marine Laboratory, Coral Gables, Florida, March, 1950, 132 pp., grafiek.
Onder voorzitterschap van F. G. WALTON SMITH. Met verslagen
van 35 voordrachten welke, evenals de vorige, niet opde Ned.


















BIBLIOGRAFIE


Antillen of Suriname betrekking hebben maar hiervoor toch
van belang zijn.

Programma. Aruba herdenkt bIij en dankbaar 50 jaar rechtvaardig en
mild bestuur wonder H. M. Koningin Wilhelmina der Nederlanden.
Oranje Vereeniging Aruba N.W.I. 30 Aug. 2 Sept. 1948, (24 pp.).

PROUDFOOT, MALCOLM J.: Population movements in the Caribbean.
Caribbean Commission Central Secretariat, Port- of Spain, Trinidad,
1950, viii + 187 pp. offset.
Labour for Venezuela, Curacao and Aruba p. 15-16. Indonesian
immigration into Surinam p. 86.

Rapport van de Commissie met Jpdracht de financiele consequenties
van de zelfstandigmaking der eilanden aan een nauwgezette bcschouwing
te onderwerpen. Ingesteld bij Gouvernementsbeschikking van 9 April
1949, No. 2910, zoals aangevuld bij Gouvernementsbeschikking van
13 April 1949, No. 2910b. (Curavao, Dec. 1949), 35 pp.
W. R. PLANTZ (voorz.), mr H. J. M. HOOGEVEEN (ondervoorz.),
J. R. ARENDS en J. E. IRAUSQUIN (leden voor Aruba), E. A.
R6MER en mr A. A. G. SMEETS (leden voor Curagao), C. J. VAN
DEN BRINK secretaries) .

Report of the Caribbean Commission to the Governments of the French
Republic, the Kingdom of the Netherlands, the United Kingdom, the
United States of America, for the year 1948. (Seer. Gen. Car. Comm.,
Kent House, Port-of-Spain, Trinidad, B.W.I., 1950), 37 pp. offset.
Het derde jaarl, rapport van de Caribbean Commission.

ROGGE, J.: Het handelshuis Van Eeghen. Proeve eener geschiedenis
van een Amsterdamsch handelshuis. In opdracht van de Heeren Van
Eeghen en Co uitgegeven door de N.V. Nederlandse Boekenimport
en Uitgeversmaatschappij v/h van Ditmar, Amsterdam, 1949, 423 pp.,
36 platen buiten de tekst.
In de 18e eeuw heeft dit handelshuis een belangrijke handel
op Curaqao gehad, met terugvrachten welke in Amsterdam op
de market gebracht werden. Ook in de Surinaamse plantagelenin-
gen heeft het deelgenomen.

SESSELER, WA. M.: Oranjeappelschillen van Curapao. Berichten Afd.
Trop. Prod. Indisch Instituut 225, 1949, 8 pp., 3 afb. op 2 blz. buiten de
tekst. Uit W. I. Gids 30.

Shoppers guide to Curacao. Netherl. W. I. Tourist Committee, New
York, (1950), 20 pp., geill.

SIMows, R. D. G. Ph.: Rapport over de noodzakelijkheid van de op-
richting van een Tropisch Instituut in Suriname. (1950), 10 + 2pp. ge-
stencild, uitsl. I'attegrond buiten de tekst, omslag met gekl. afbeelding.

SOMERMEYER, W. H.: Organisatie en inrichting der statistiek in de



















BIBLIOGRAFIE


Nederlandse Antillen. (Curajao), Sept. 1949, 123 pp. gestencild, 2
grafieken buiten de tekst.

SpooN, W.: Ramie. Berichten Afd. Trop. Prod. Indisch Instituut
226, 1950. ii + (6) pp. Uit Landbouwk. Tijdschr. 62, p. 40 e.v.
Suriname terloops genoemd.

Sport-Unie Brion-Trappers 17 Sept. I925-1950, vele foto's.*
Gedenkschrift van Curacaose voetbalvereniging.

STATIUS VAN EPS, L. W.: De Curafaose studenten in Nederland.
Algemene Middelbare School Peter Stuyvesant College, Willemstad,
Curagao, Nederlandse Antillen, (1949), 29 pp.
Rede uitgesproken in een vergadering van de R.K. Vereniging
Sint Thomaskring, op 8 Juli 1949. Ingeleid door COLA DEBsoT.

Sticusa jaarboek r95o. Onder redactie van prof. dr G. H. VAN DER
KOLFF, in opdracht van de Stichting voor Culturele Samenwerking
tussen Nederland, Indonesia. Suriname en de Nederlandse Antillen
uitgegeven door J. M. Meulenhoff, Amsterdam, 1950, x + 158 pp.,
8 biz. foto's buiten de tekst.
Bijdragen van J. VAN DE WALLE, p. 120-139. en JOHAN A. FER-
RIER p. 140-156; 3 grote foto's uit Curacao en 5 kleine uit
Suriname.

Surinaams Verslag 1946. (2 din). I. Tekst van het verslag van bestuur
en staat van Suriname over het jaar 1945; 72 pp. II. Statistisch jaar-
overzicht van Suriname over het jaar 1945. Surinam report 1946.
Statistical annual of Surinam for the year 1945; 157 pp. Staatsdrukkerij-
en Uitgeverijbedrijf, 's-Gravenhage 1950.

Surinaams Verslag 1947. (2 din). I. Tekst van het verslag van bestuur
en staat van Suriname over het jaar 1946; 71 pp. II. Statistisch jaar-
overzicht van Suriname over het jaar 1946. Suriname report 1947.
Statistical annual of Surinam for the year 1946; 169 pp. Staatsdrukkerij-
en Uitgeverijbedrijf, 's-Gravenhage, 1950.

Suriname. Econ. Stat. Berichten 1721, 3 Mei 1950, p. 341-360.
Waarvan 13 blz. aan Suriname gewijd: Z. K. H. PRINS BERN-
HARD, Suriname; zie verder: JONKERS, Economisch perspectief;
VANDER VLIES, Ontwikkeling landbouw; EIJSvoOGEL, Mechani-
satie landbouw; HARTOG & MULDER, Devaluatie.

Suriname en de Nederlandse Antillen. Handleiding bij de School-
tentoonstelling. Sectie Onderwijszaken van het Bureau Algemene Voor-
lichting van het Koninklijk Instituut voor de Tropen te Amsterdam,
1951, 72 pp., 20 afb.

Suriname. Handelsstatistiek r949. Staat, houdende overzichl van de
in- en uilvoer van goederen. Algemeen Bureau van de Statistiek, (1950).


















BIBLIOGRAFIE


Telefoongids voor het eiland Curacao. Landsradio- en Telefoondienst
Jan. 1951. 168 pp.*
Telefoongids voor Paramaribo en omstreken. Augustus I949. Lands
Telegraaf- en Telefoondienst, (Suriname), 1949, 57 pp.
Telefoongids voor Paramaribo en omstreken. Augustus 1950. Lands
Telegraaf- en Telefoondienst, (Suriname), 1950, 64 pp.

The grain trade of the Caribbean. Caribb. Comm. Ext. Trade Bull. 8.
1950, xii + 155 pp., uitsl. kaart.
Ned. Antillen p. 49-71; Suriname p. 77-78, 107-108; 115 e.v.
The Netherlands West Indies. Curavao, Aruba, Bonaire, St. Martin,
St. Eustatius, Saba. Netherl. W. I. Tourist Committee, New York,
(1950), 14 pp., 17 afb. waarvan 8 gekl.
The vegetables trade of the Caribbean. Caribb. Comm. Ext. Trade Bull.
7, 1950, xviii + 221 pp., uitsl. kaart.
Ned. Antillen p. 71-100; Suriname p. 109-116, 183-186; 293 e.v.
This is Lago. Published by Lago Oil & Transport Company, Ltd.,
Aruba, N.A., January, 1949, on occasion of the twentieth anniversary
of the first refinery operations, January 29, 1929. (32 pp., omslag),
55 afb., kaartje.
TUYUCHI (ARTURO LEITO): Amor pa dos ruman. (Curagao, 1950).
44 pp.*
Detectiveverhaal.
VENLO, PAUL VAN (pastoor VITUS BRENNEKER): Met de camera op
de zeebodem van Curafao. Priv6 uitgave, gedrukt bij ,,De Mercuur" te
Hilversum, (in Nederland te verkrijgen bij Fotohandel Dr6 Brenneker,
Venlo), Nov. 1950, 63 pp., waarvan 3-4 met tekst en 5-63 met 64 foto's
(waarvan 53 onderwaterfoto's) met korte onderschriften.
Verslag van de reis van dr. J. H. Westermann naar de U.S.A., Neder-
landse Antillen, St. Kills, Puerto Rico, Trinidad en Suriname, 25 Januari-
24 Mei 1950, waaraan toegevoegd enige mededelingen omtrent de voor-
lopige resultaten. Mededeling Voorlichtingsinstituut voor bet Wel-
vaartsplan Nederlandse Antillen No 4, Oct. 1950, 29 pp. gestencild, met
50 opgeplakte foto's buiten de tekst.
Vijf en twintig jaar Ondernemersraad voor Suriname, 1925-1950.
Ondernemersraad Suriname, 's-Gravenhage, 1950, 15 pp.
WESTENDORP BOERMA, J. J.: Een geestdriftig Nederlander. Johannes
van den Bosch. Em. Querido, Amsterdam, 1950, 199 pp., portret.
Met vijf bladz. over v. D. BOSCH' werkzaamheid in Curagao en
Suriname.
WIERSINGA, H. A. W.: Suriname zoals ik het zag. J. N. Voorhoeve,
Den Haag, in samenwerking met het Zendingsgenootschap der Evan-
gelische Broedergemeente, 1950, 48 pp., 6 vignetten. Serie ,,Licht in
Duisternis," no. 2.
WISEMAN, H. V.: A short history of the British West Indies. University
of London Press Ltd, London, 1950, 159 pp., geill,

























SURINAAMSE ONDERWIJSZORGEN


DOOR

H. VAN BOHEEMEN

Het is, voor zover ik het nu zien kan, een hachelijke onderne-
ming, een publicatie over ,,Onderwijszorgen" in Suriname de
wereld in te sturen. Niet om het onderwerp zelve; dat is even
belangrijk als de oplossing van de moeilijkheden zwaar. Maar
Suriname staat z6 in het brandpunt van belangstellende onder-
zoekers en het aantal rapporten en studies over de verschillende
aspecten van Suriname's moeilijkheden wordt z6 groot, dat men
huivert er nog een aan toe te voegen.
Ik zeg dit niet om de draak te steken met al dat gepubliceer;
integendeel ik beschouw het als een noodzakelijk onderdeel
van het ,,research work", dat aan de werkelijke plannen voor
Suriname's opbouw vooraf dient te gaan.
Deze publicatie is 66k niet bedoeld om nieuwe wegen te wijzen
die kunnen voeren naar een oplossing van de talrijke problemen
op onderwijsgebied. De voor vele jaren richting-gevende bijdrage
daartoe is geleverd door de beer W. H. D'HAENS in zijn Rapport
inzake de reorganisatie van het onderwijs in Suriname, dat begin
1947, na een zesmaands verblijf van de auteur in Suriname, tot
stand kwam. In mijn functie van Directeur van Onderwijs
tracht ik aan de in dat rapport neergelegde voorstellen een begin
van uitvoering te geven, zodat een publicatie tot dat zelfde doel
weinig reden van bestaan zou hebben.
Dat ik hier het een en ander heb neergeschreven is meer het
gevolg van een ontdekking, die ik deed tijdens een kort verlof
in Nederland. Bij gesprekken met velen, die in Suriname en
special in het Surinaamse onderwijs geinteresseerd waren,
bleek mij de wel zeer grote onbekendheid met wat dit deel van

65 -
West-Indische Gids XXXII 5

















H. VAN BOHEEMEN


het Koninkrijk voor zorgen heeft. Zaken, waaraan ik na een drie-
jarig verblijf gewoon was geraakt, wekten de grootste belang-
stelling en het was tijdens een van die gesprekken, dat ik de
suggestie kreeg: schrijf eens over die dingen; wij weten er hier
zo weinig van.
Zo is het begonnen. Het doel is hiermede gelijk bepaald: be-
langstelling wekken in Nederlandse kringen. Deze belangstelling
kan nooit groot genoeg worden. Suriname heeft ze dringend
nodig, omdat uit die belangstelling het besef kan groeien, dat
Suriname just in de eerste jaren van zijn zelfstandigheid begrip
en daadwerkelijke steun van node heeft. Die steun kan zeker
op onderwijsgebied geheel door Nederland verleend worden
en zij zal, voor zover ik er over kan oordelen, met dankbaar-
heid aanvaard worden door allen, die het wel menen met hun
land.
WAT IK VOND
I and en volk
Dit wordt geen geschiedkundig overzicht; wie voor de geschic-
denis van Suriname belangstelling heeft moge ik verwijzen naar
het proefschrift van prof. dr R. A. J. VAN LIER: Samenleving in
een grensgebied. Special over het onderwijs gaat het proefschrift
van dr J. H. E. FERRIER: De Surinaamse samenleving als een
sociaal-paedagogische opgave.
Toch is voor de Nederlandse lezer een korte inleiding in de
Surinaamse samenleving wel nodig. Deze samenleving immers is
zo gecomplicecrd en wijkt in vele opzichten zo af van de daarom-
trent heersende meningen in Nederland, dat een enkel woord er
over wel op zijn plaats is.
Om te beginnen: de Surinaamse samenleving neemt maar een
klein deel in beslag van het gehele gebied, dat meer dan vier maal
zo groot is als Nederland. Practisch leven 180.000 mensen in de
50 km brede kuststrook; de overige 20.000 wonen wel verder
het binnenland in, maar dan blijft er toch nog altijd een brede
strook land over, dat nog maar nauwelijks bekend is. Enkele
expedities (o.a. de bekende grensexpeditie van 1935 tot '38)
drongen er in door, maar wat er van op de kaarten staat, is
naar alle waarschijnlijkheid lang niet altijd just. Zo leren kin-
deren in Nederland op school braaf van het Toemoekhoemak-
gebergte op de grens van Suriname en Brazilie, terwijl des-
kundigen mij verzekerd hebben, dat er eigenlijk van een ge-
bergte geen sprake is. In de toekomst zullen we wel iets wijzer
















SURINAAMSE ONDERWIJSZORGEN


worden, als de luchtkartering, die nu nog maar tot de 4de
breedtegraad heeft gewerkt, ook de rest van Suriname in kaart
heeft gebracht.
Te weinig vond ik in Nederland het besef, dat Suriname in
Zuid-Amerika ligt. Als ik bij wijze van proef vertelde dat
ik in Zuid-Amerika werkte, dan dacht men aan Brazilii, Argen-
tiniW of Peru, hoe onwaarschijnlijk dit ook most zijn voor een
onderwijsman. Suriname ligt tussen de stroomgebieden van
Amazone en Orinoco en al wat ik als jongen las over dat geheim-
zinnige Amazone-gebied vond ik soms, zij het in andere verhou-
dingen, terug in de jungle van Suriname, vaak niet ecns zo ver
van de hoofdstad verwijderd.
Toch is dat deel-zijn-van-Zuid-Amerika slechts in geografisch
opzicht just. Want het is fout aan Suriname te denken als cen
echt Zuidamerikaanse staat, d.w.z. beheerst door Indiaanse
afstamming en de Spaanse beinvloeding. Wel even er in Surina-
me nog enkele duizenden Indianen, maar ze drukken hun stem-
pel niet op het land, ook al zijn zij er de oorspronkelijke bewoners
van. En van een Spaanse beinvloeding is in Suriname nooit
sprake geweest. Er warren Engelse en Franse invloeden, maar
ten slotte is Suriname een stuk Zuid-Amerika geworden met een
zo sterke Nederlandse inslag, dat een ieder, die bekend is in de
andere delen van het vroegere koloniale rijk van Nederland er
door wordt getroffen.
Wie in Nederland West-Indie noemt, denkt aan een Neger-
bevolking. Ook dat is voor Suriname maar gedeeltelijk just. Wie
ook maar 66n dag in Paramaribo heeft rondgelopen weet, dat er
nog vele andere rassen zijn te vinden: Hindostanen, Javanen,
Chinezen, om maar bij de voornaamste groepen te blijven. Zoals
in vroegere eeuwen doorlopende invoer plaats vond van neger-
slaven om te voorzien in de behoefte aan werkkrachten op de
plantages, zo warden na de afschaffing van de slavernij in 1863
talrijke contract-arbeiders aangeworven nit China, India, Java.
Deze Aziaten vormen thans reeds de grootste helft van de reeds
genoemde 180.000 inwoners en er is aanleiding voor de veronder-
stelling, dat zij straks een nog grotere meerderheid zullen
vormen.
En daarenboven vinden wij nog vele afstammelingen van nit
Brazilie gekomen Portugese Joden, Europeanen, mensen uit
Madeira, uit de Libanon, en de personen die uit de talrijke
menghuwelijken zijn voortgekomen. Wat ik hiervoren een Neger-
bevolking noemde, bestaat voor een zeer groot deel uit Creolen,
















H. VAN BOHEEMEN


de in Suriname gebruikelijke naam voor elke rasmenging, waarbij
het negerras betrokken is. Begrijpelijkerwijs kunnen dus de
verschillen tussen de Creolen onderling zeer groot zijn.
Behalve met deze bevolkingssamenstelling, hangen de onder-
wijsproblcmen ten nauwste samen met de wel zeer eigenaardige
spreading van de bevolking over het bewoonde gebied. Alge-
meen wordt aangenomen, dat bijna de helft van de bevolking
is samengetrokken in de hoofdstad Paramaribo; de andere helft
is verspreid over de rest van het land. Dit betekent, dat er buiten
enkele centra als de mijnbouwnederzettingen Moengo en Para-
nam, en het plaatsje Nieuw Nickerie, bijna nergens een voldoend
aantal mensen dicht genoeg bij elkaar woont om een centrum te
vormen. Het spreekt vanzelf dat dit alleen al de onderwijsvoor-
ziening in hoge mate bemoeilijkt. Daar komt nog bij, dat het
verkeer uiterst primitief is op vele plaatsen. Er is een soort
stoomtram, die ruim 130 km Zuidwaarts het binnenland invoert;
er zijn enkele wegen waarlangs autobussen rijden, maar verder
heeft het verkeer plaats langs small paadjes, die in de regentijd
ware modderpoelen zijn, of over de rivieren, in roeiboten of in
korjalen.
Bij dit alles zijn de Indianen en de Bosnegers buiten beschou-
wing gelaten. Voor zover zij wonen in het bewoonde gebied
verschillen hun problemen niet van die der overige groepen.
Voor hen die in de jungle boven de vallen in de rivieren wonen
lagen de zaken tot nu toe wet heel anders. Deze Bosnegers vormen
een gcmeenschap (of gemeenschappen) op zichzelf; een staat (of
staatjes) in een staat, erfenis uit de tijd dat de weggelopen slaven
een zekere mate van onafhankelijkheid verwierven. Dat dit in de
naaste toekomst zal veranderen, staat voor mij vast. Dit is
echter cen problem op zich zelf, politiek, economisch, social.
Tot nu toe vielen zij zo goed als buiten de bemoeienissen van
,,Onderwijs", maar lang zal dat niet meer zo blijven.

Het onderwijs
Wat vond ik aan onderwijs, toen ik voet aan wal zette ? Alweer
een zo merkwaardig samengesteld geheel, dat een overzicht
noodzakelijk is, wil er ook maar iets begrepen worden van de
thans in gang zijnde reorganisatie. Pas nu, na een vierjarig
verblijf, zie ik heel duidelijk wat het onderwijs in Suriname v66r
1948 (het jaar waarin met de reorganisatie werd begonnen) ka-
rakteriseerde. Daar was in de eerste plaats een diepe scheidings-
lijn tussen de onderwijsvoorziening van de stad en daarbuiten.















SURINAAMSE ONDERWIJSZORGEN


Buiten, dat is ,,in het district", zoals dat in Suriname heet.
Bestuurlijk is het land n.l. verdeeld in een aantal districten; de
stad Paramaribo is er een van, maar wordt nooit met die naam
aangeduid. De meer eigenlijke districten zijn (van West naar
Oost) Nickerie, Coronie, Saramacca, Suriname, Commewijne en
Marowijne.
In het district werd Beperkt Lager Onderwijs (B.L.O.) ge-
geven. Ik heb zelden een juister naam gezien; in alles was dit
onderwijs beperkt: in het leerplan, in de kwaliteit der leerkrach-
ten, in de betaling van deze laatsten. Het leerplan gaf lezen,
rekenen, schrijven en een vak, dat heel mooi van naam en heel
goed bedoeld was: Suriname-kennis. Aan de school werkten
bijna uitsluitend de laagst bevoegden (met de alleen in Suriname
en in de Ned. Antillen bekende 4de rang of hulponderwijzers-
akte) of in het geheel niet-bevoegden (de zg. districtskwekelingen).
Wie aan een districtsschool geplaatst werd, kreeg slechts twee
periodieke verhogingen toegekend van de veertien, die zijn col-
lega's in de stad konden verwerven.
Het B.L.O. was een bezuinigingsproduct, trouwens tot in de
tweede wereldoorlog toe leed elke overheidsbemoeienis in Suri-
name wonder de loodzware druk van altijd maar weer te moeten
bezuinigen. De op zich zelf juiste selling, dat kinderen in de
districten, kinderen van Aziatische landbouwers merendeels,
andere onderwijsbehoeften hebben dan de kinderen in de stad,
werd geheel misvormd door hun minder en minderwaardig onder-
wijs te geven. Het werd ten slotte een verwaarlozing van het
districtskind; een verwaarlozing die een des te onaangenamer
aspect kreeg doordat de Aziatische bevolkingsgroepen in de
districten verre de meerderheid vormen. Weliswaar leven de
verschillende bevolkingsgroepen in Suriname op voorbeeldige
wijze naast elkaar, maar dat betekent toch weer niet dat er geen
racial gevoeligheden zouden bestaan.
Er is ook nog een proef geweest met desa-scholen voor de Ja-
vanen. Misschien had hier iets van terecht kunnen komen als men
had kunnen beschikken over eigen Javaanse leerkrachten &n
als men op die desa-school een vervolgschool had geprojecteerd.
Toen die laatste achterwege bleef was de desa-school duidelijk
een minderwaardige school voor de Javaantjes en dezen voelden
dat ook zo aan. Ik geloof dat er nog enkele van die schooltjes
bestaan, d.w.z. er is een of ander pondokje en daarin komen zo
af en toe kinderen bijeen die van een total onbevoegd person
iets krijgen, dat in de verte aan onderwijs verwant is. Ik zeg met
















H. VAN BOHEEMEN


opzet ,,ik geloof", want door de een of andere wonderlijke op-
vatting werden de desa-scholen niet bij het gewone onderwijs in-
gedeeld en had het onderwijsdepartement er niets mee te maken!
In de stad Paramaribo liep eveneens een diepe scheidingslijn
en wel tusscn de zg. betalende en de niet-betalende school. De
betalende scholen waren de scholen voor U.L.O. en voor M.U.L.
0., die een geheel andere organisatievorm vertoonden dan in
Nederland bekend is. Zijn het daar vervolgscholen of -klassen
bp de lagere school, in Paramaribo was dat anders. De ULO-
school telde acht leerjaren en kon vergeleken worden met een
zesjarige lagere school met nog twee kopklassen. De MULO-
school telde eveneens acht leerjaren; het eerste leerjaar was
gelijk te stellen met het derde leerjaar van een lagere school.
De vier hoogste klassen konden dus beschouwd worden als een
vier-jarige MULO-school. De nietbetalende school was een ge-
wone zesjarige lagere school.
Er bestond een duidelijk en schrijnend verschil in de voorzie-
ning van beide schooltypen. De betalende school kreeg de better
bevoegde leerkrachten; de leerlingenschaal was belangrijk
gunstiger (resp. 26 en 32 tegen 45 voor de niet-betalende school);
de leerkrachten op de betalende school kregen, ook als zij in de
in-feite-lagere-school-klassen onderwijs gaven, een hogere be-
zoldiging. Schreeuwend was de ongelijkheid tussen het onderwijs
aan de kinderen van de armed stadsbewoners en aan die van de
better gesitueerden; zo ergens het begrip democratic zoek was,
dan was het wel op dit terrein. Het verwonderlijkste was m.i.
nog, dat het zo algemeen werd aanvaard. Kenmerkend was b.v.
een active van die better gesitueerden, toen het Bestuur de leer-
lingenschaal wilde verhogen. Men deed toen het aanbod m6&r
schoolgeld te betalen, als de Ieerlingenschaal voor hun kinderen
niet gewijzigd werd. En men aanvaardde dit ook nog, waardoor
men de scheiding nog dieper maakte.
Verdergaand algemeen vormend onderwijs was er niet. Wie
verder wilde leren, most naar buiten; dat was meestal naar
Nederland. De besten van de MULO-abiturienten konden vaak
mec in de vierde klas van de Nederlandse vijfjarige H.B.S.;
de andere kwamen in de derde klas terecht. Wie de technische
kant uit wilde kon terecht op de M.T.S. in Nederland. Wel was
er in Suriname vakonderwijs in de vorm van een Geneeskundige
school, aansluitend op de MULO-school. In ruim 7 jaar konden de
jongelui worden opgeleid tot Surinaams Geneesheer, een bevoegd-
heid die in Nederland nog niet het recht geeft tot het uitoefenen van















SURINAAMSE ONDERWIJSZORGEN 71

de geneeskunde; wie dat wil moet aan een Nederlandse univer-
siteit afstuderen. Verder was er een machinistencursus, eveneens
aansluitend op de MULO-school en een ambachtsschool, die
geacht werd aan te sluiten op de lagere school. In 1948 werd nog
de Surinaamse Rechtsschool opgericht, die opleidt tot jurist,
notaris of hogere ambtenaar.
WAT ER NOG MEER AAN MANKEERDE
Ook al gaf ik in het voorafgaande enkele gebreken en misstan-
den bij het onderwijs, dan nog zou het total beeld te rooskleurig
wezen, dat aan de hand van dat overzicht zou kunnen ontstaan
bij de lezers. Ik kan mij daarom niet tot het beschrijven van de
organisatie van het onderwijs beperken, maar moet iets dieper op
de zaak ingaan.
Er zijn bij het onderwijs zoveel problemen, dat ik wel schiften
moet. De allerbelangrijkste zijn m.i. die betreffende het milieu
der kinderen, de voertaal bij het onderwijs, het schoolbezoek en de
opleiding van de leerkrachten. Ik zou ze niet graag willen rang-
schikken naar belangrijkheid; de invloed van elk op de resulta-
ten van het onderwijs is zo groot, dat het ook weinig zin zou
hebben dat te doen. Als ik ze dus in de genoemde volgorde be-
spreek, houdt dit geen oordeel in.

Het milieu
Suriname is, zei ik hiervoor, een stukje Zuid-Amerika met een
sterk Nederlandse inslag. Dit treft niet alleen bij eerste ken-
nismaking, maar ook bij langer verblijf. De kennis van het Ne-
derlands b.v. is wijd verbreid en vaak zeer behoorlijk, ook in de
gewone volksklasse, Duidelijk is mij dat vaak gebleken na cen of
andere voordracht voor de radio; uit het gewone volk kwamen
dan de bewijzen van instemming met wat ik gezegd had. In het
publieke leven worden maatstaven aangelegd, die ook de Neder-
landse samenleving kenmerken.
Toch zijn er uiteraard grote verschillen: de omgeving, waarin
het Surinaamse kind opgroeit, verschilt hemelsbreed met die
van het Nederlandse kind. Zijn huis, zijn voedsel, zijn kleding,
zijn spelletjes, zijn vermaak, het is allies anders. En zij verschillen
niet alleen met wat-Nederland te zien geeft, maar ook onderling
zijn de verschillen zeer groot. Een kind uit een Creools milieu
in de stad groeit heel anders op dan dat in het district; de Hin-
dostaan, de Javaan, de Creool in de districten verschillen onder-
ling weer zeer sterk.















H. VAN BOHEEMEN


Niet minder groot zijn andere verschillen en dan denk ik aan
het gewone Nederlandse gezin en dat van de Creool, waarin de
positive van de moeder zo overwegend is en de vader vaak afwezig.
Ik denk aan de verschillen in godsdienstige achtergronden: de
Creool, 6f protestant bf katholiek, maar veel met reminiscenties
uit vroegere omgeving; de Aziaten, Hindoe 6f Islamiet.
Welnu, al deze kinderen hebben tot nu toe enkele lofwaardige
uitzonderingen daargelaten onderwijs genoten aan de hand
van zuiver Nederlandse methoden, verwerkt in zuiver Neder-
landse boekjes. Men behoeft waarlijk geen onderwijsman te zijn
om zonder meer te begrijpen, hoe fataal dit heeft gewerkt op de
resultaten van het onderwijs. Want het gaat niet alleen om de
anecdotische waarde van het bekende verhaal over het neger-
jongetje, dat onaandoenlijk opschrijft: mijn zusje is blond; noch
om het evenzeer bekende leeslesje over Paultje, die op reis gaat
en zo blij is, dat hij een hoekraampje getroffen heeft in de trein
- gelezen door een Indiaans kereltje. Het gaat om het belangrijke
feit, dat er met geen mogelijkheid enige belangstelling kan ont-
staan bij de leerlingen voor deze leer- en leesstof en dat dus de
resultaten van het onderwijs mede hierdoor ver beneden peil blij-
ven.
Ik heb nooit dieper de afgrond beseft tussen het eigen milieu
dezer kinderen en dat in de leesboekjes dan bij een bezoek aan het
district Nickerie. De Districts-Commissaris nam me in denamiddag
mee naar een Hindostaans feest, dat al enkele dagen duurde en
nog steeds niet uit was. Elke middag werd er een gedeelte uit de
Ramayana vertoond; prachtig uitgedost zaten of liepen de hoofd-
figuren uit dit eeuwenoude verhaal rond op een afgesloten stukje
land. Er om heen zaten de toeschouwers, oud en jong; ze keken
toe en luisterden naar de man, die telkens een stuk uit het ver-
haal reciteerde. Opwinding bracht de strijd tussen de apenkoning
en zijn tegenstanders, terwijl de potsenmakers zorgden voor de
nodige hilariteit. Ik kreeg naast de Districts-Commissaris een
ereplaats, maar na een poosje keek ik meer naar de toeschouwers
dan naar het spel, dat voor mijn Europese begrippen niet zo erg
boeiend was. Maar de jeugd om me heen leefde mee met glinste-
rende ogen. En toen dacht ik opeens: die kinderen lezen morgen
in bet boekje van Ot en Sien....
Nu moet ik eerlijkheidshalve verontschuldigingen aanvoeren.
Schoolboekjes maken is een zakelijk bedrijf en een winstgevend
object is een eigen schoolboekje voor Suriname nooit geweest;
dat is het zelfs nu nog niet. Van de ca 33.000 schoolkinderen in het
















SURINAAMSE ONDERWIJSZORGEN


land bezoeken er 30.000 de zes klassen van de lagere school. Dat
aantal moeten we weer in drieen delen, want we hebben naast
openbare ook katholieke en prostestants-christelijke scholen.
Delen we die uitkomst nog eens door zes (een nogal ruwe en on-
juiste berekening uiteraard) dan komen we tot aantallen, die
voor geen enkele uitgever enige aanlokkelijkheid bezitten. En zo
gebruikte men maar boekjes, die in Nederland gebruikt werden.
De fout ligt m.i. niet bij de uitgevers, maar bij hen die deze ma-
terie blijkbaar alleen maar op zakelijke basis konden bekijken.
Daardoor is een achterstand ontstaan zo groot, dat er alleen met
aller medewerking iets te bereiken valt. Hoe groot die achter-
stand is vertelt ons de Onderwijsvernieuwing, die zo dringend om
aansluiting bij eigen milieu vraagt.

De voertaal
Een wetenschappelijke uiteenzetting ga ik hier niet geven;
dat laat ik gaarne aan meer deskundigen over. Er is literatuur
te over voor hen, die zich special voor dit problem interesseren.
Veel tegenstand zal ik wel niet ondervinden bij de bewering,
dat het kind in school ontvangen moet worden in zijn eigen taal.
Dwingt de noodzaak in de school op den duur een andere taal
tot voertaal te verheffen, dan zal dit langs een zorgvuldig over-
wogen methodische weg nagestreefd moeten worden.
Nederland kent het problem der tweetaligheid nauwelijks.
D.w.z. het problem is er wel, maar veel aandacht heeft het tot
op heden nooit gehad. Maar overall elders heeft het ruime aan-
dacht getrokken, b.v. in BelgiE en het Zuidelijk deel van de
Verenigde Staten. Ook in het Nederlands-Indie van v66r de
oorlog, waar op Hollands-Inlandse, Hollands-Chinese en zelfs
op Hollands-Arabische scholen het Nederlands na een betrekke-
lijk korte tijd voertaal was. Dat dit kon, was voor een groot deel
te danken aan het werk van dr G. J. NIEUWENHUIS op dit gebied.
Toen ik dan ook, na een vrij lange diensttijd in de Oost, in 1946
in de West arriveerde, was ik wel zeer verbaasd te bemerken,
dat het problem der tweetaligheid als problem blijkbaar niet
bestond. Bijna zonder scrupules onderwees men de kinderen
in de eerste klas reeds dadelijk in de Nederlandse taal volgens
Nederlandse methoden, in Nederlandse boekjes. Het gevolg
was, dat in die eerste klassen zeer geringe vorderingen werden
gemaakt, zo gering, dat de meeste leerlingen de klas moesten
doubleren; er waren er ook bij, die er drie jaar over deden. Dat
was vooral het geval in de districten, waar men te maken had

















H. VAN BOHEEMEN


met kinderen, die geen Nederlands kenden, het vaak nog nooit
gehoord hadden en van huis-uit 6f Negerengels 6f Hindi 6f
Javaans spraken! De meeste kinderen kwamen dan ook geduren-
de hun schooltijd niet verder dan de derde of vierde klas; dan
werden ze twaalf jaar en verlieten de school om te gaan werken op
het land of in huis, de meisjes vaak om spoedig te trouwen.
Ik bemerk, dat ik in de verleden tijd geschreven heb wonder
invloed van het jaartal 1946, maar ik hadgerust- en helaas-de
tegenwoordige tijd kunnen gebruiken. Hierop kom ik nader terug.
Het gevolg van dit langzaam de klassen doorlopen is de op-
merkelijke pyramide-vorm van elke school, wederom vooral in de
districten. Het eerste leerjaar telt b.v. 80 leerlingen (netjes
onderverdeeld in a, b en c naar het aantal jaren, dat ze er al in
doorbrachten), terwijl de 4de klas nauwelijks tien leerlingen telt,
soms een enkel kind in de 5de zit en de 6de helemaal ontbreekt.
Er zullen in het verleden ongetwijfeld wel eens stemmen zijn
opgegaan tegen deze wijze van werken; ze moeten echter geklon-
ken hebben als die eens roepende in de woestijn. Nog steeds
begrijp ik niet dat men in de West nooit geprofiteerd heeft van
het baanbrekende werk van dr NIEUwENHUIS in de Oost, ook
al ligt het problem en dus ook de oplossing hier in Suriname
ietwat anders. Er was in Suriname in 1946, voorzover ik heb kun-
nen ontdekken, 66n exemplaar van het bekende Bronnenboek van
NIEUWENHUIS echter niet op het Departement van Onderwijs.
Hocwcl in de districten dit alles wel heel duidehjk spreekt, is
toch ook in de stad het aantal kinderen, dat op school komt met
geen of zeer weinig kennis van het Nederlands vrij groot; alleen
op de vroegere ULO- en MULO-scholen waren er maar weinig.
De tweetaligheid heeft in Suriname nog dit specifieke aspect,
dat bij een betrekkelijk geringe schoolbevolking we niet te maken
hebben met 64n, maar met meerdere soorten tweetaligheid. In de
school hebben we als voertaal het Nederlands; in verbinding met
de diverse omgangstalen krijgen we dus Negerengels-Hollands,
Javaans-Hollands, Hindi-Hollands. En dit is nog maar een een-
voudige, schetsmatige voorstelling. Want een Hindostaans kind
zal, als er in zijn buurt Creolen-kinderen wonen, this Hindi praten,
met zijn speelgenootjes Negerengels en op school Nederlands.
Ik geloof, met vele anderen, dat deze twee- en soms meertalig-
heid geen nadelige invloed behoeft te hebben op de intellectuele
vorming. Indien tenminste het problem onderkend is en de
methodiek er rekening mee houdt. En dat is nu just in Suriname
niet het geval geweest.














SURINAAMSE ONDERWIJSZORGEN


Het schoolbezoek
Misschien had ik better kunnen zeggen: het schoolverzuim.
Want dAar gaat het om: het niet op school komen van zeer vele
leerlingen, hetgeen vooral in de districten schrikbarende afme-
tingen aanneemt.
Ik maakte met dit problem al dadelijk kennis na mijn aan-
komst in het land. Het nieuwe schooljaar stond voor de deur en
er most worden uitgemaakt hoe groot de personeelsformatie
van elke school most worden. Ik had dat wel meer bij de hand
gehad en meende ook hier met een cenvoudig deelsommetje:
aantal leerlingen gedeeld door het getal van de leerlingenschaal,
klaar te zijn. Het bleek echter een vrij ingewikkelde berekening te
vereisen: eerst most het gemiddelde verzuimpercentage over het
afgelopen schooljaar berekend worden daarmee most het
aantal ingeschreven leerlingen verminderd worden vervolgens
mocht ik er weer 40 procent bij doen en kon pas aan mijn dealing
beginnen, als ik er eerst nog de leerlingen had afgetrokken, die in
het afgelopen schooljaar minder dan 4 dagen per maand de school
hadden bezocht.
Al deze dingen waren nodig geworden door het ontzettend
grote verzuim in de districten. Verzuimpercentages van 20 of
30 waren gewoon; er waren ook scholen met 40 of 50 procent
verzuim. En men begrijpe dit goed: het zijn niet steeds dezelfde
kinderen die this blijven. De onderwijzer kan dus op een bepaal-
de dag van de week een geheel ander stel leerlingen voor zich
hebben dan op een andere dag van de daaropvolgende week. Was
het nog maar zo, zullen vele districtsonderwijzers verzuchten: dan
had ik elke leerling in elk geval de halve schooltijd en behoefde
ik mijn leerstof maar twee keer aan te bieden. Het is in werkelijk-
heid zo'n chaos-verwekkend verzuim, dat soms hoofdelijk on-
derwijs noodzakelijk is; het kan alleen nooit gegeven worden
omdat er zovelen zijn, die alien weer in ontwikkeling ver-
schillen.
Natuurlijk zijn er tal van oorzaken, die tot dit hoge verzuim-
percentage aanleiding geven. De bewoners van de districten zijn
een landbouwende bevolking; de rijstbouw, zoals die door Ja-
vanen en Hindostanen bedreven wordt, is alleen mogelijk en
lonend wanneer ongeveer het gehele gezin meewerkt. Mannen,
vrouwen, grotere jongens en meisjes werken op bet veld; wat
daarvoor te klein is past op het huis, op de bezittingen en op de
allerkleinsten. De plant- en oogsttijd zijn dan ook de grote va-
canties: er zou anders niemand op school komen. Jammer ge-














H. VAN BOHEEMEN


noeg vallen nergens de planttijden, die nauw verband houden
met de regens, gelijk en dus verschillen ook de oogsttijden. In
hetzelfde district kan dat wel weken verschillen. En aangezien
deze vacanties per district worden geregeld door de Districts-
Commissarissen, is meestal vlak voor en vlak na die vacanties
het verzuim zo groot, dat men moeilijk van schoolbezoek kan
spreken.
Een andere oorzaak is ongetwijfeld het ontbreken van woon-
centra. De landbouwers wonen alien op hun percelen en die lig-
gen naast elkaar langs de weg, soms vele kilometers lang. Het
geeft niet waar de school gezet wordt; het grootste deel van de
leerlingen moet toch grote afstanden open om de school te be-
reiken. Dat lopen geschiedt dan bf in de brandende zon 6f in de
stromende regen; de kinderen lopen door mul zand of zakken weg
in de modder. De wat oudere meisjes zeulen jongere broertjes
of zusjes mee, zo van drie, vier en vijf jaar. Onder de leerplichtige
leeftijd, zult U zeggen? Natuurlijk. Maar ze kunnen niet this
gelaten worden omdat de ouderen op het veld werken en dus
spelen deze kleuters op het schoolerf, in een hoek van het school-
lokaal of zitten als angstige vogeltjes in de bank naast grote zus.
Ze zijn een wanhoop van de districtsonderwijzer, die ze toch niet
weren kan. Als de kleintjes niet mogen meekomen, blijft de
grote zus 66k this.
Verder speelt ook armoede vaak een rol gebrek aan nette
en schne khircn. Yooram op die tadscholon, waarf in de
kinderen zo netjes mogelijk naar toe probeert te sturen en waar
vaak de armoede zo groot is. Vandaar dat op de stadsscholen
ook nog verzuimpercentages voorkomen van vijftien! En van-
daar ook, dat we Zaterdags geen school houden. Naast andere
redenen is dit wegens de noodzaak het schoolpak te wassen en te
strijken, om Zondags netjes naar de kerk en 's Maandags weer
naar school te kunnen gaan.
Toch is naar mijn overtuiging de allerbelangrijkste factor:
het ontbreken van het besef bij de ouders vooral in de distric-
ten dat het naar school sturen van de kinderen een eerste
ouderplicht is. Er zou een boekdeel te schrijven zijn over de
oorzaken hiervan.

De opleiding van de leerkrachten
Volgens hedendaagse maatstaven is de opleiding van de leer-
krachten nooit voldoende geweest. Toch moet ze een jaar of der-
tig geleden behoorlijk geweest zijn, want de generate oudere















SURINAAMSE ONDERWIJSZORGEN


onderwijzers telt in Suriname een aantal bekwame schoolmees-
ters. Dit kan gelegen hebben aan de toenmalige opleiders; het kan
ook zijn dat de ,,bibit" voor de opleiding toen better was dan
daarna en het soort ,,heilig vuur" bezat voor het ambt, dat
eigenlijk iedere schoolmeester moet bezitten.
Het grootste kwaad in de onderwijzersopleiding was en is
helaas tot nu toe de akte van hulponderwijzer, vroeger ,,vierde
rang" geheten. Die vierde rang moet zelfs wat m66r geweest zijn
dan de later hulponderwijzersakte; men kan dat nog wel mer-
ken aan wat ouderen. Een oordeel over deze hulponderwijzers-
akte kan alleen maar vernietigend wezen. Ze kan met vrij veel
kans op success behaald worden door kinderen, die pas geslaagd
zijn voor het MULO-diploma. In de luttele weken tussen hun
eindexamen en dat voor hulponderwijzer leren ze een boekje
uit het hoofd over ,,opvoedkunde"; ze kennen dan de woorden
leergang en leerplan, klassikaal onderwijs, hoofdelijk onderwijs,
met vele onderverdelingen zelfs. Ze kennen enkele artikelen
van de Onderwijs-verordening uit bet hoofd. Van lesgeven, van
methoden, van methodiek weten ze niets, of enkele woorden.
Ze kunnen de aanvallige leeftijd van 15-16 jaar hebben; slagen
ze, dar, staan ze in November voor de klas, terwijl ze er in Augus-
tus nog zelf in zaten! Een enkele grappenmaker heeft wel eens
examen gedaan uit de op 66n na hoogste klas van de MULO-
school en slaagde. Daarna volgde hij trouw de hoogste MULO-
klas en werd door de onderwijzer met enigszins range humor
als ,,kollega" aangesproken!
En... dit zijn in zeker opzicht nog de besten. Want zij hebben
een ondergrond, waarop ze verder kunnen leren. Maar er zijn er
ook, die geen MULO-opleiding hebben gehad en hun opleiding
hebben ,,genoten" aan de een of andere Normaalles, in de avond-
uren, gedurende twee jaar. Kunnen de MULO-abituriinten met
een redelijke kans van slagen voor de onderwijzersakte doorgaan,
de afkomelingen van de Normaallessen zijn praktisch veroordeeld
hun hele leven hulponderwijzer te blijven. Immers vraagt het
onderwijzersexamen kennis van de vreemde talent en van wiskun-
de, vakken, die de avondopleiding voor hulponderwijzer niet
geeft.
Ja, en dan die avotidopleidingen, ook voor de onderwijzers- en
hoofdakte. Lessen door leerkrachten, die al een volledige dagtaak
achter de rug hebben; lessen aan leerlingen, die eveneens de hele
dag (en dat is in Suriname van 8 uur 's morgens tot 1 uur 's mid-
dags) voor de klas hebben gestaan, als ze bezig zijn aan onder-















H. VAN BOHEEMEN


wijzers- of hoofdakte. Ik kan me ontslagen achten uiteen te zet-
ten, hoe slecht deze avondopleidingen wel zijn moeten; dit i'"
overbekend.
Er was en gelukkig kan ik hier de verleden tijd gebruiken -
er was n6g een euvel aan de opleiding verbonden. En dat was,
wat ik gemakshalve altijd maar intellectuele inteelt noemde.
Men leidde elkaar op, examineerde elkaar en was de akte behaald,
dan was men al gauw aan het opleiden en met wat geluk aan het
examineren. Ik weet, dit k6n niet anders; het onderwijs was
bloedarm. Maar dat toevoer van vers bloed nodig was, zal nie-
mand mij kunnen tegenspreken.
Het heeft weinig zin, nu achteraf nog te gaan napluizen, hoe
eigenlijk al dit verkeerde is ontstaan en zo lang heeft kunnen
blijven bestaan. Er zullen wel een aantal factoren hebben samen-
gewerkt tot dit alles. Onderwijzers waren nu eenmaal nodig en
omdat er nooit geld was in het verleden men kan nbg kriegelig
worden als men nagaat met hoe weinig geld men most toekomen
- most het natuurlijk zo goedkoop mogelijk. Een slecht opge-
leide onderwijzer behoefde uiteraard niet zoveel te verdienen;
ik geloof dat ze eigenlijk nog teveel verdienden, want anders had
men nooit zijn toevlucht genomen tot de zg. districtskwekelin-
gen, die met een salariess van 25 gulden in de maand werden
beloond en aangeduid werden met de veelzeggende naam van
,,blotevoeters". Deze kwekelingen hadden geen enkele opleiding
gehad en ze studeerden ook niet vooreen of andere bevoegdheid...

WAT ER GEDAAN WERD .. EN NOG MOET WORDEN GEDAAN
Ik zal in dit hoofdstuk proberen aan te geven, op welke wijze
wij bezig zijn aan de verbetering van ons onderwijs en mij daarbij
beperken tot de onderdelen, die ik hiervoor besprak. Het ar-
beidsveld is uiteraard veel ruimer.

De organisatie
In het begin heb ik vermeld, dat in 1947 door de heer W. H. M.
D'HAENS een rapport werd uitgebracht over de maatregelen, die
getroffen moesten worden ter verbetering van het onderwijs.
Dat rapport kreeg in Suriname ruime verspreiding en ondervond
zo goed als geen tegenspraak. Het werd door het toenmalige
Bestuur aanvaard als grondslag voor een reorganisatie; hierdoor
werd uitgedrukt, dat men wel in grote lijnen met de voorgestelde
plannen accord going, maar zich de vrijheid voorbehield er -
zo dat nodig mocht zijn van af te wijken.















SURINAAMSE ONDERWIJSZORGEN


Met ingang van het schooljaar 1948-1949 werden er in de
rganisatie de volgende veranderingen aangebracht:
I De MULO- en ULO-school werden gesplitst, elk in een ge-
wone lagere school en een afzonderlijke school voor ULO en voor
MULO. De afgesplitste lagere school werd genoemd: school
voor G.L.O.-A; dit in tegenstelling tot de reeds bestaande lagere
scholen, die voortaan heten: scholen voor G.L.O.-B. Het verschil
zit niet alleen in het niet en wel gratis toegankelijk zijn, maar ook
in de verschillende taalbeheersing der leerlingen bij hun komst
op school.
De ULO-school werd twee-jarig en is toegankelijk voor kin-
deren, die de lagere school met vrucht hebben doorlopen. De
MULO-school werd vierjarig. Dit was niet overeenkomstig het
rapport-D'HAENS, wel overeenkomstig de wens, die werd uit-
gesproken door de Staten van Suriname. De toelating tot de
MULO-school werd in het eerste jaar vrij gelaten, hocwel de
waarschuwing werd uitgegeven, wel degelijk toe te zien op het
gehalte der leerlingen. Toch bleek al spoedig, dat andere maat-
regelen nodig warren, niet alleen om te voorkomen, dat het M.U.
L.O. een te grote en onverantwoorde omvang zou krijgcn, maar
ook om die leerlingen te weren, waarvan met grote zekerheid
gezegd kon worden, dat zij dat onderwijs niet zouden kunnen
volgen. Na adviezen ingewonnen te hebben bij schoolbesturen
en onderwijzersverenigingen werd door de onderwijsleiding be-
sloten, een toelatingsexamen in te stellen. Uiteraard stond de
Surinaamse gemeenschap nog wat onwennig tegenover dit nieuwe
en de eerste uitslag (57% slaagde) verwekte nogal wat beroering,
tot zelfs in de Staten. In 1950 werd voor de tweede maal dat
examen afgenomen en alhoewel het percentage geslaagden minder
was dan het voorafgaande jaar, was er van enige reactie nauwe-
lijks sprake.
Er werden nog enkele maatregelen genomen om te voorkomen,
dat de MULO-school een school bleef, waarop men kon blijven
zitten tot eeuwigheid en amen; er zaten in 1947 zelfs gehuwde
mannelijke leerlingen op een MULO-school! Nu kunnen ze niet
langer dan drie jaar over twee opeenvolgende klassen doen.
Van belang is ook de overeenstemming die bereikt is tussen de
MULO-scholen van verschillende richting. Er wordt nu gewerkt
langs uniform richtlijnen en in 1952 zal voor het eerst een uni-
form eind-examen worden afgenomen. Dit is vooral belangrijk,
nu de MULO-school geen eindschool meer is in Suriname, maar














H. VAN BOHEEMEN


haar abiturienten opgenomen worden door Kweekschool en
A.M.S.
II De oprichting van de Surinaamse Kweekschool en de
Algemene Middelbare School (A.M.S.). Over de Kweekschool
spreek ik later; over de A.M.S. zij hier vermeld, dat ze bedoeld
is als een driejarige school, aansluitend op de eerste drie jaar van
de MULO-school. Gcstreefd wordt naar een einddiploma dat
gelijke rechten zal geven als het diploma H.B.S. V B in Neder-
land. Er werkt een staff van volledig bevoegde leraren M.O. aan
en het leerplan zal tezamen met dat van het M.U.L.O. niet
veel verschillen van dat van de Nederlandse middelbare school,
al behouden wij ons het recht voor er van af te wijken, indien en
voor zover de plaatselijke omstandigheden dat vereisen. We
streven niet naar een copie-achtige gelijkheid, maar naar gelijk-
waardigheid.
Uiteraard weet nog niemand hoe de A.M.S. zal uitgroeien; er
liggen nog tal van mogelijkheden, die bekeken moeten worden.
Is b.v. niet een A-afdeling noodzakelijk? Of een gymnasiale
afdeling? De toekomst zal dat uitmaken. Voorlopig zijn we be-
gonnen met niet minder dan drie eerste klassen. Een begin, dat
misschien te mooi is. Maar ook hier zal de praktijk wel uitwijzen,
welke kant we met het middelbaar onderwijs uit moeten.
III Het Beperkt Lager Onderwijs verdween als zodanig. Dat
wil zeggen: de naam en de bepalingen, die evenzovele beperkingen
inhiclden. Het spreekt vanzelf dat er nog heel wat tijd nodig is,
voor het onderwijs in de districten op een peil gebracht is, dat
- gegeven de omstandigheden in de districten aanvaardbaar
is. Ik zeg dit met opzet wat voorzichtig, omdat ik te goed weet
dat het misschien wel een hersenschim zal blijven, het onderwijs
in de districten gelijk te krijgen met dat in de stad.
Het opheffen van de beperkende bepalingen bracht nog enkele
moeilijkheden met zich. Het was vroeger zo, dat men, eenmaal
in het bezit van de hoofdakte, zeker kon zijn van een plaats in de
stad Paramaribo, om er niet meer vandaan te komen. Zelfs het
bezit van de onderwijzersakte gaf in dit opzicht aardige kansen.
Dit is nu geheel vervallen en deze veranderde personeelspolitiek
heeft even tijd nodig gehad om in het corps aanvaard te worden.
Toch kan reeds nu gezegd worden dat het besef aanwezig is, dat
het huidige ideaal van elke Surinamer de opbouw van zijn
land met zich brengt het ernstige streven ook de districten
vooruit te brengen. Vooral de districten, zeggen velen, want zij
vormen in economisch opzicht de basis van het land.














SURINAAMSE ONDERWIJSZORGEN


Het milieu
Bijna zou ik in de verleiding komen om aan te geven, wat er
gcdaan kan worden ter verbetering van het milieu, waarin onze
leerlingen opgroeien. Want als wij de selling poneren, dat ons
onderwijs moet aansluiten bij het milieu, dan vooronderstellen
wvij een goed, een verantwoord milieu. En heel veel Surinaamse
milieu's kan ik niet goed, niet verantwoord noemen. Het typisch
Creoolse milieu met zijn sterke moederbinding, ook als men vol-
wassen is en met de mogelijkheid er op terug te vallen in tijd van
,,nood", acht ik persoonlijk een van de grootste hinderpalen voor
de ontwikkeling van de Surinaamse gemeenschap. Hier ligt ech-
ter meer een taak van de volksopvoeder, een taak die ik in spreek-
beurten en radio-praatjes tracht te vervullen. Maar waar deze
bladzijden het onderwijs in engere zin betreffen, laat ik het schrij-
ven daarover gaarne aan anderen over.
Het is trouwens wel duidelijk, dat er zonder zich in de
milieu-verbetering te verdiepen genoeg gedaan kan worden
om de grote fouten van het verleden te herstellen en in de toe-
komst te vermijden. Dat betekent o.m. het scheppen van geheel
op Suriname ingestelde schoolboeken; hier helpen geen omwer-
kingen van op zich zelf goede Nederlandse boekjes.
Daarbij zijn een aantal eisen onafwijsbaar. In de eerste plaats
zal de samensteller van die boekjes de Surinaamse gemeenschap
en dus het Surinaamse kind goed moeten kennen. In de tweede
plaats moet hij kunnen schrijven, voor kinderen. Verder zal hij
op de hoogte moeten zijn van de nieuwste opvattingen ten aan-
zien van schoolboekjes; ik zou dit laatste ook zo kunnen zeggen:
hij moet iets te pakken hebben van de onderwijsvernieuwing.
Nu is de grote moeilijkheid, personen te vinden die aan deze
eisen voldoen. Ongetwijfeld telt Nederland voldoende goede school-
boekenschrijvers, maar helaas kent geen van hen de huidige
Surinaamse samenleving. Er zijn zeer zeker Surinamers, die de
Surinaamse samenleving en het Surinaamse kind goed kennen,
alhoewel dit geen eenvoudige opdracht is. Kent b.v. een Creoolse
onderwijzer voldoende het milieu van het Hindostaanse of het
Javaanse kind? Maar stel, dat we zo iemand ontdekken, dan zou
hij niet alleen moeten kunnen schrijven, maar ook de nieuwe op-
vattingen inzake methodiek en didactiek moeten kennen.
Deze opgave is zwaar; ze is zo zwaar, dat we naast de erkenning
van de noodzaak tot nieuwe schoolboekjes nog niet hebben
kunnen komen tot zelfs maar een begin van de verwezenlijking.
Wel wordt er ijverig naar een oplossing gezocht en we leven in de
West-Indische Gids XXXII 6














H. VAN BOHEEMEN


hoop, spoedig met een en ander te kunnen beginnen. Het is met
dit problem als met zovele andere hier in Suriname: ze worden
onderkend men weet hoe ze aangepakt moeten worden -
maar de mensen, die het doen kunnen, die zijn nog niet gevonden.
Nodig zijn in de eerste plaats eigen leesboekjes; boekjes die
naast leesstof uit eigen milieu's (ik gebruik hier met opzet het
meervoud!) in de hogere deeltjes een inleiding moeten geven in
de wereld daarbuiten. Dit is wenselijk, want we leven in feite
geisoleerd en de jeugd kent de wereld buiten Suriname bijna
uitsluitend door de Amerikaanse film dus niet op zijn best.
Nodig zijn verder aardrijkskunde- en geschiedenisboekjes, die de
bestaande werkjes op dit gebied vervangen; deze zijn wel Suri-
naams ingesteld, maar voldoen in zeer vele opzichten niet aan de
eisen, die we tegenwoordig aan dergelijke boekjes stellen. Drin-
gend nodig is een eigen taalmethode, maar daar kom ik later
op terug.
Men bedenke bij dit alles, dat het hier niet alleen gaat om de
lagere school, maar ook om de ULO- en MULO-scholen. En voor
een deel ook om ons nog jonge middelbare onderwijs. Zeker ,voor
een aantal vakken zijn hier de Nederlandse boeken zeer goed
bruikbaar. Maar biologie, aardrijkskunde en geschiedenis b.v.
vragen ook op deze scholen eigen visie en eigen method van
aanpakken.
Is er dus tot nu toe weinig resultaat positief bereikt, er wordt
aan de andere kant sinds jaar en dag gehamerd op dit aambeeld:
gebruik de boeken, die we helaas nog moeten gebruiken, met
verstand. Sla over, wat volkomen buiten het vocdrstellingsver-
mogen van de kinderen ligt. Versurinaams, waar dit maar moge-
lijk is en laat dus geen bosneger-jongen meer zeggen, dat zijn
zusje blond is. Stel, waar mogelijk, zelf uw lees- en oefenstof
samen. Sta boven het boek! We hebben er lezingen over gehouden
- artikelen over geschreven, schoolbijeenkomsten over belegd.
Toch blijft het resultaat beneden het noodzakelijke. Want ieder
schoolman begrijpt, dat voor het opvolgen van deze raadge-
vingen een goed onderlegd onderwijzerscorps noodzakelijk is.
En daar mankeert men zie wat ik schreef over de onderwijzers-
opleiding nog maar al te veel aan. Zo wijst de uiteindelijke
oplossing naar een verbeterde onderwijzersopleiding en niet
alleen bij dit onderdeel.

De voertaal
In zijn proefschrift De Surinaamse samenleving als een sociaal-















SURINAAMSE ONDERWIJSZORGEN


paedagogische opgave komt J. H. E. FERRIER tot de uitspraak,
dat geen van de eigen talen der grootste drie bevolkingsgroepen
('t Negerengels van de Creolen, 't Hindi van de Hindostanen en
't Javaans van de Indonesiers) voor een algemene voertaal in
aanmerking komt. Als zodanig aanvaardt hij het Nederlands.
Ik geloof niet te veel te zeggen als ik bewecr, dat dit ook de
leidende gedachte bij het onderwijs gedurende de laatste zeventig
jaar is geweest. De eerste inspecteur voor het onderwijs, dr H.D.
BENJAMINS, heeft in de ruim dertig jaar van zijn ambtelijke
loopbaan het onderwijs in deze geest geleid en zo is het gebleven
tot op de huidige dag. Helaas heeft men er niet de onderwijskun-
dige conclusie uit getrokken, die onvermijdelijk was als men on-
gelukken wilde voorkomen. Nu was dat nog to begrijpen in het
verleden, toen het problem der tweetaligheid nog niet de aan-
dacht had van tegenwoordig. Dat men het ook in de later jaren
niet heeft onderkend, althans niet heeft getracht de bezwaren
er van te ondervangen, is onvergeeflijk.
Reeds heb ik uiteengezet, wat de gevolgen zijn van het neg6ren
der twee-, soms meertaligheid der leerlingen. Het is uitgesloten
dat betere resultaten in de school verkregen zullen worden, zolang
men de kinderen, die alleen maar hun eigen omgangstaal talent )
kennen, in het Nederlands ontvangt en onderwijst bij het op school
komen. Wel is nodig, de kinderen zo spoedig mogelijk met het
Nederlands als voertaal vertrouwd te maken. Met de nadruk op
mogelijk. In tal van Hollands-Inlandse scholen in Nederlands
Oost-Indi6 bracht men het in 66n jaar lagere school zover, dat in
het tweede leerjaar het Nederlands als voertaal gebruikt kon
worden. Daaraan was meestal een jaar in een zg. Voorklas
vooraf gegaan.
Ik acht dit in Suriname evenzeer mogelijk, met dien verstande,
dat we gebruik maken van de omstandigheid, dat de ouders in de
districten de jonge kinderen toch al mee naar school sturen, waar
ze een ware last zijn. Deze last kan in een voordeel omgezet wor-
den, als wij deze kinderen een jaar of twee opvangen in een kleu-
terschool. In deze school moet als leidraad door alles, wat ge-
daan wordt, heenlopen dit doel: de kinderen vertrouwd make
met de Nederlandse klanken met het Nederlandse woord.
Deskundigen beweren, dat de leeftijd van 4 en 5 jaar daarvoor
bij uitstek geschikt is.
Dit ,,vertrouwd maken" moet liefst zo onopzettelijk mogelijk
geschieden; spell en zang zijn de aangewezen middelen. Heeft dit
gedurende twee jaar plaats gevonden, dan kan in betrekkelijk
















H. VAN BOHEEMEN


korte tijd die ,,vertrouwdheid" met het Nederlands omgezet
worden in een zekere ,,beheersing" en kan het Nederlands de
voertaal bij het onderwijs worden. Dat hierbij een wetenschappe-
lijk paedagogisch verantwoorde method voor het aanvankelijk
lees- en taalonderwijs een eerste voorwaarde is, spreekt vanzelf.
Een belangrijk aspect bij dit alles is, dat het m.i. een aflopend
process is. Ik bedoel dat er een tijd zal komen, dat d66r de school
het Nederlands ook de omgangstaal is geworden van de gehele
bevolking en daardoor het national bindmiddel, dat de zo hete-
rogene bevolking van Suriname bindt tot een Surinaams Volk.
Wat ras, eigen cultuur, godsdienst en omgangstaal scheiden,
wordt door het Nederlands verbonden.
Ik ground deze optimistische verwachting op de ervaringen in
het vooroorlogse Indonesia. Er was op Java reeds een generate
jongeren, opgevoed op de H.I.S. en z6 vertrouwd met het Neder-
lands, dat dit de omgangstaal was in het gezin, dat ze met elkaar
stichtten. De kinderen uit deze gezinnen spraken het Nederlands
als hun moedertaal en het was voor deze kinderen, dat het re-
glement op de toelating tot deEuropesescholenzodaniggewijzigd
werd, dat zij er zonder special vergunning leerlingen van konden
worden.
Zeker, ik weet dat dit process in Indonesi6 onderbroken is door
national sentimenten en revolutionnaire omstandigheden. Maar
de mogelijkheid van deze gang van zaken is gebleken: ze blijkt
trouwens vandaag de dag ook in Suriname. Het duidelijkste
voorbeeld vormen de talrijke Hindostaanse families, die na een
75-jarig verblijf in dit land een verbluffend zuiver Nederlands
spreken. Voor kinderen uit zulke gezinnen is het Nederlands geen
struikelblok meer, zoals voor hun rasgenootjes in de districten.
En ook daar treft men reeds meer Nederlands aan dan men
zou verwachten. Toen mijn jeep een keer muurvast in de modder
van een binnenweg verankerd zat en alleen menselijke hulp ons
kon baten, meende een mij vergezellende Surinamer er goed aan
te doen, de hulpvaardige Hindostaanse landbouwers in het Neger-
engels aan te spreken. De jongeren wonder hen, zo tussen de twintig
en de dertig jaar, antwoordden ons echter in behoorlijk Neder-
lands.
Ik voorzie dus cen tijd, dat de special taak van de op te richten
kleuterscholen overbodig geworden is, ook al leven er enkele
tendenzen die werken voor behoud en uitbreiding van het eigene.
Uiteraard is het na de oorlog sterk gegroeide national gevoel
daaraan niet vreemd en niemand zal er iets op tegen hebben, dat




University of Florida Home Page
© 2004 - 2010 University of Florida George A. Smathers Libraries.
All rights reserved.

Acceptable Use, Copyright, and Disclaimer Statement
Last updated October 10, 2010 - - mvs