• TABLE OF CONTENTS
HIDE
 Front Cover
 Title Page
 Table of Contents
 Main
 Back Cover






Title: Nieuwe West-Indische gids
ALL VOLUMES CITATION DOWNLOADS THUMBNAILS PAGE IMAGE ZOOMABLE
Full Citation
STANDARD VIEW MARC VIEW
Permanent Link: http://ufdc.ufl.edu/UF00099461/00033
 Material Information
Title: Nieuwe West-Indische gids
Alternate Title: New West Indian guide
NWIG
Abbreviated Title: Nieuwe West-Indische gids
Physical Description: v. : ill. ; 25 cm.
Language: Dutch
Publisher: M. Nijhoff
Place of Publication: 's-Gravenhage
's-Gravenhage
Publication Date: 1 1948
Frequency: four no. a year
quarterly
completely irregular
 Subjects
Subject: Civilization -- Periodicals -- Caribbean Area   ( lcsh )
Genre: periodical   ( marcgt )
 Notes
Citation/Reference: America, history and life
Citation/Reference: Historical abstracts. Part A. Modern history abstracts
Citation/Reference: Historical abstracts. Part B. Twentieth century abstracts
Language: Dutch or English.
Dates or Sequential Designation: 40. jaarg. (juli 1960)-
General Note: Published: Dordrecht : Foris Publications, <1986->
 Record Information
Bibliographic ID: UF00099461
Volume ID: VID00033
Source Institution: University of the Netherlands Antilles
Holding Location: University of the Netherlands Antilles
Rights Management: All rights reserved by the source institution and holding location.
Resource Identifier: alephbibnum - 000273853
oclc - 01760350
notis - ABP9733
lccn - sn 86012467
issn - 0028-9930
 Related Items
Preceded by: West-Indische gids
Preceded by: Christoffel
Preceded by: Vox guyane

Downloads

This item has the following downloads:

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )


Table of Contents
    Front Cover
        Page i
        Page ii
    Title Page
        Page iii
        Page iv
    Table of Contents
        Page v
        Page vi
        Page vii
        Page viii
    Main
        Page 1
        Page 2
        Page 3
        Page 4
        Page 5
        Page 6
        Page 7
        Page 8
        Page 9
        Page 10
        Page 11
        Page 12
        Page 13
        Page 14
        Page 15
        Page 16
        Page 17
        Page 18
        Page 19
        Page 20
        Page 21
        Page 22
        Page 23
        Page 24
        Page 25
        Page 26
        Page 27
        Page 28
        Page 29
        Page 30
        Page 31
        Page 32
        Page 33
        Page 34
        Page 35
        Page 36
        Page 37
        Page 38
        Page 39
        Page 40
        Page 41
        Page 42
        Page 43
        Page 44
        Page 45
        Page 46
        Page 47
        Page 48
        Page 49
        Page 50
        Page 51
        Page 52
        Page 53
        Page 54
        Page 55
        Page 56
        Page 57
        Page 58
        Page 59
        Page 60
        Page 61
        Page 62
        Page 63
        Page 64
        Page 65
        Page 66
        Page 67
        Page 68
        Page 69
        Page 70
        Page 71
        Page 72
        Page 73
        Page 74
        Page 75
        Page 76
        Page 77
        Page 78
        Page 79
        Page 80
        Page 81
        Page 82
        Page 83
        Page 84
        Page 85
        Page 86
        Page 87
        Page 88
        Page 89
        Page 90
        Page 91
        Page 92
        Page 93
        Page 94
        Page 95
        Page 96
        Page 97
        Page 98
        Page 99
        Page 100
        Page 101
        Page 102
        Page 103
        Page 104
        Page 105
        Page 106
        Page 107
        Page 108
        Page 109
        Page 110
        Page 111
        Page 112
        Page 113
        Page 114
        Page 115
        Page 116
        Page 117
        Page 118
        Page 119
        Page 120
        Page 121
        Page 122
        Page 123
        Page 124
        Page 125
        Page 126
        Page 127
        Page 128
        Page 129
        Page 130
        Page 131
        Page 132
        Page 133
        Page 134
        Page 135
        Page 136
        Page 137
        Page 138
        Page 139
        Page 140
        Page 141
        Page 142
        Page 143
        Page 144
        Page 145
        Page 146
        Page 147
        Page 148
        Page 149
        Page 150
        Page 151
        Page 152
        Page 153
        Page 154
        Page 155
        Page 156
        Page 157
        Page 158
        Page 159
        Page 160
        Page 161
        Page 162
        Page 163
        Page 164
        Page 165
        Page 166
        Page 167
        Page 168
        Page 169
        Page 170
        Page 171
        Page 172
        Page 173
        Page 174
        Page 175
        Page 176
        Page 176a
        Page 176b
        Page 177
        Page 178
        Page 179
        Page 180
        Page 181
        Page 182
        Page 183
        Page 184
        Page 185
        Page 186
        Page 187
        Page 188
        Page 189
        Page 190
        Page 191
        Page 192
        Page 193
        Page 194
        Page 195
        Page 196
        Page 197
        Page 198
        Page 199
        Page 200
        Page 201
        Page 202
        Page 203
        Page 204
        Page 205
        Page 206
        Page 207
        Page 208
        Page 209
        Page 210
        Page 211
        Page 212
        Page 213
        Page 214
        Page 215
        Page 216
        Page 216a
        Page 216b
        Page 216c
        Page 216d
        Page 217
        Page 218
        Page 219
        Page 220
        Page 221
        Page 222
        Page 223
        Page 224
        Page 224a
        Page 225
        Page 226
        Page 227
        Page 228
        Page 229
        Page 230
        Page 231
        Page 232
        Page 233
        Page 234
        Page 235
        Page 236
        Page 237
        Page 238
        Page 239
        Page 240
        Page 241
        Page 242
        Page 243
        Page 244
        Page 245
        Page 246
        Page 247
        Page 248
        Page 249
        Page 250
        Page 251
        Page 252
        Page 253
        Page 254
        Page 255
        Page 256
        Page 257
        Page 258
        Page 259
        Page 260
        Page 261
        Page 262
        Page 263
        Page 264
        Page 265
        Page 266
        Page 267
        Page 268
        Page 269
        Page 270
        Page 271
        Page 272
        Page 273
        Page 274
        Page 275
        Page 276
        Page 277
        Page 278
        Page 279
        Page 280
        Page 281
        Page 282
        Page 283
        Page 284
        Page 285
        Page 286
        Page 287
        Page 288
        Page 289
        Page 290
        Page 291
        Page 292
        Page 293
        Page 294
        Page 295
        Page 296
        Page 297
        Page 298
        Page 299
        Page 300
        Page 301
        Page 302
        Page 303
        Page 304
        Page 305
        Page 306
        Page 307
        Page 308
        Page 309
        Page 310
        Page 311
        Page 312
        Page 313
        Page 314
        Page 315
        Page 316
        Page 317
        Page 318
        Page 319
        Page 320
        Page 320a
        Page 321
        Page 322
        Page 323
        Page 324
        Page 325
        Page 326
        Page 327
        Page 328
        Page 329
        Page 330
        Page 331
        Page 332
        Page 333
        Page 334
        Page 335
        Page 336
        Page 337
        Page 338
        Page 339
        Page 340
        Page 341
        Page 342
        Page 343
        Page 344
        Page 345
        Page 346
        Page 347
        Page 348
        Page 349
        Page 350
        Page 351
        Page 352
        Page 353
        Page 354
        Page 355
        Page 356
        Page 357
        Page 358
        Page 359
        Page 360
        Page 361
        Page 362
        Page 363
        Page 364
        Page 365
        Page 366
        Page 367
        Page 368
        Page 369
        Page 370
        Page 371
        Page 372
        Page 373
        Page 374
        Page 375
        Page 376
        Page 377
        Page 378
        Page 379
        Page 380
        Page 381
        Page 382
        Page 383
        Page 384
    Back Cover
        Page 385
Full Text



Nederlands West-Indische Gids

Boeke, Prof. Dr. J., De Gaay Fortman, Mr. B. Menkman, W.R. ., Wagenaar Hummelinck, Dr. P.


nl





Titelblad


DE WEST-INDISCHE GIDS & VOLKENKUNDE Gdlenstraat 14








Nederlands West-Indische Gids




nl





Titelblad


N.V. VAN DE GARDE & CO*S DRUKKERIJ. ZALTBOUMEL








Nederlands West-Indische Gids




nl





Titelblad


De West=Indische Gids ONDER REDACTIE VAN Prof. Dr. J. BOEKE, Mr. B. DE GAAY FORTMAN, W. R. MENKMAN EN Dr. P. WAGENAAR HUMMELINCK NEGEN EN TWINTIGSTE JAARGANG 1948 DERTIGSTE DEEL S-GRAVENHAGE MARTINUS NIJHOFF 1948 "KONiN.aiJK INSTITUUT^ VOOR TAAL., LAND- & VOLKENKUNDE v. Galenstraat 14 's-Gravenhage








Nederlands West-Indische Gids




nl





Titelblad


-C.' -."''- ':._'-." Co)>rgA< J94S fry A/aWiws NyA ^4 // rt'gA/s reserved, tnc/udtMg /Ae rigA/ to *ras/a/e or to re/>roduce /Ais 600A or />ar/s /Aereo/ j'w awy /orw PRINTED IN THE NETHERLANDS








Nederlands West-Indische Gids




nl





Inhoudsopgave


INHOUD VAN DE NEGEN EN TWINTIGSTE JAARGANG Blz.



Bibliografie 27, 94, 160, 188, 252, 288, 317 Boeke, J., Enige opmerkingen over de visserij naar aanleiding van het rapport Welvaartsplan Nederlandse Antillen 1946 65 Bosman, H. W. J. De betalingsbalans en het geldwezen van Suriname tijdens de tweede wereldoorlog 48 -Donicie C.ss.R., A., Sterfhuis en begrafenis bij de Saramakkanen 175 Floor, Ir. J., De Surinaamse landbouw. Lessen uit het verleden bij een nieuw begin 104, 129 Gaay Fortman, B., Een vijfdaags bezoek aan Suriname 13 Een half jaar politiek 257 De landbouwplannen van den gezaghebber Van Raders 353 Boekbespreking 235,246,309,310,311,381 Goeje, C. H. de, De wiri-wiri, een muziekinstrument van Curasao 225 Mensapen in Zuid-Amerika 333 Boekbespreking 242 Gonggryp, J. W. Bijdrage tot de kennis van de waarde van 's lands domein in Suriname betreffende bauxiet en hout 137 Hartog, Dr. Johan, Oud nummer van de ,,St. Eustatius Gazette 161 Huurman, Mr. D., Britse federatieve voorstellen en Nederlandse federatieve mogelijkheden in West-Indi .... 33 Kies, H. E., Toeristenindustrie 296 Koumans, Dr. F. P., Het onderzoek van de vissen van Suriname 55








Nederlands West-Indische Gids




nl





Inhoudsopgave


VI INHOUD VAN DE NEGEN EN TWINTIGSTE JAARGANG Blz.



Kroniek. ... 23, 61, 90, 124, 184, 249, 284, 312, 350, 383 Latour O. P., M. D., Boekbespreking 236, 306 Meeteren, N. van, Boekbespreking, 242 Menkman, W. R., Het Algemeen Curacaos pensioenfonds 20 Veeteelt en veestapel in Suriname 21 Bethesda 59 Ondernemersraad voor Suriname ...... 76, 341 A lady of quality. Herinneringen ener officiersvrouw .......... 81 Onze West 1898-1948 193 Filmstichting _West-Indi" 251 Het eerst Nederlandse bestuur van Curasao 329 Curacaose gegevens op economisch gebied II ... 339 Westindische samenwerking 368 Boekbespreking .... 233, 240, 247, 282, 311, 378, 382 Menkman-Walters, J. M.| Boekbespreking ...... 232 Oudschans Dentz, Fred., Gedenktekens en gedenkplaten in Suriname 78 Het eerste gasthuis in Suriname . 120 Wat er overbleef van het kerkhof en de synagoge van de Jodensavanne in Suriname 210 Het geschenk van Suriname's vrouwen en meisjes aan Hare Majesteit de Koningin ter gelegenheid van de geboorte van prinses Juliana 279 Het huldeblijk van Suriname aan H.M. de Koningin ter gelegenheid van haar huwelijk op 7 Februari 1901 . 373 Samson, H. A., Boekbespreking 245 Samson, Ph. A., Een middelbare school in Suriname . 289 Sesseler, W. M. Zie Spoon, Ir. W, Spoon, Ir. W., Surinaams hout op de voorjaarsbeurs Utrecht 6-15 April 1948 229 Enkele opmerkingen over het fosfaat van Curacao in verband met de eisen voor fosforzure voederkalk .... 273








Nederlands West-Indische Gids




nl





Inhoudsopgave


INHOUD VAN DE NEGEN EN TWINTIGSTE JAARGANG VU Blz.



Spoon, Ir. W., en W. M. Sesseler, Enkele opmerkingen over het water, dat wordt gebruikt voor het zetten van Surinaamse Liberia-koffie 97 Behandeling van Surinaamse tabak 321 Try Ellis, W. Ch.de la, Boekbespreking. ,,..... 348 Vervoort, J., De K.L.M, in West-Indi , . 7t Wagenaar Hummelinck, P., Enkele nadere gegevens betreffende den _cursus H.B.S.B" te Paramaribo over de periode van zijn bestaan ? D. L. Uyttenboogaart f 47 Boekbespreking 60, 89, 241 Walle, J. v. d. De industrile voorsprong van Curacao.



Enige aantekeningen bij het Welvaartsplan Nederlandse Antillen 1946 1 Boekbespreking. 66 Wouw, Ir. J. J. van, Boekbespreking 343 BESPROKEN BOEKEN ENZ.



cy/ers weru/t/^ew aar D.l-F./.G.) Amstel, Hans van, JDe /aaMe rfer Waj'ariAoe/e's tw Swn'wajwe. Bussum 1946.232.



Aruba van onze dagen, afl. 4 en 5 1948 van Naar rwims' Aort.?o. 240.



Debrot, Cola, Bewo/A< iestanw. 378.



Diekmann, Miep, Pawatfeno fan. Hoorn 1947. 246.



Droogleever Fortuyn-Van Leyden, C. E., Ae/ /egeren ?;aw reyew wctteite! i/a rt/s/ in Z.arfoMt; ecoMomwc/ie ^aAe. Suriname. 1946. 60.



Dijkhuis, H. J., A/orfe-e /anrfoMw iw Swriwawe. Amsterdam. 1947 343.



Economische stichting West-Indi-Nederland. Economisch bericht no. 5, 1948.243. no. 6, 1948. 382.



Fernandes, D. S., is er in 5nMaje ee iewu/e 5!A/ j'm rfe ct/rM5 o/>-g'e^rerfeM ? Mededelingen Landbouw-Economische Zaken. Suriname 1947. 241.



Gorris, Gabriel, Pa/a&roea rfe wito mi7 wa //a<o. Tilburg z.j. 242.



Gouka, Ir. A., _ Ae/ Swrirtaamse oerte)OMrf. 's Gravenhage. 1948 247.



Hall jr., Robert A., TAe /ozgwis/ic 5/rMcire o/ raAi-TaAt. Linguage 1948.242.



Herskovits, Melville J. en Frances S., TWnidarf niWag-e. New York 1947. 88.



James, Preston E., Lariw ^4mn'ca. Londen 1941. 89.








Nederlands West-Indische Gids




nl





Inhoudsopgave


:'_#*> VIII INHOUD VAN DE NEGEN EN TWINTIGSTE JAARGANG Jansen, C. P., Dicciomzrto Pa^tameMto Ho/anrfes. Cura9ao 1945.



JVedeWands Papiamento Aana'uioora'enoeA. Cura9ao 1947. 309.



Jarvis, J. Antonio, 77te Ktrgin is/ana's awd /Aetr eo/>/e. Philadelphia 1944. 236.



Legne, P. M., Suriname JaniJ mt/'n^r aVomen. Den Haag z.j. 311.



Meeteren, Nicolaas van, Fo/AsAwnrfe va Curapao. Cura9ao 1947. 307.



Menkman, W. R., >e H^es/-/nrft5c/je com/>a^Mte. Amsterdam 1947.349.



Natuurwetenschappelijke Studiekring voor Suriname en Cura9ao. Jaarboek 1946-1948. Utrecht 1948. 311.



Ons Koninkrijk in Amerika, 's Gravenhage 1947. 235.



Oranje en de zes Carabische Parelen. Officieel gedenkboek.



Rothgiesser, Frits Rueben Z) e/ww/fi ron. Amsterdam, 1947. 245.



Schultz, H. L. C, Z3e Sroecfers, Zeist z.j. 381.



Smit, Arn. L. R. Surinaamse 6aM;rt/m<z5Aara<fe, Paramaribo, 233.



De Stoep Dec. 1945-Jan. 1948. Cura9ao. 310.








Nederlands West-Indische Gids




nl

Walle, J. v.d.



De industrile voorsprong van Curacao


DE INDUSTRILE VOORSPRONG VAN CURASAO ENIGE AANTEKENINGEN BIJ HET WELVAARTSPLAN NEDERLANDSE ANTILLEN 1946 DOOR J. V. D. WALLE Het rapport, dat door Prof. Ir. D. Dresden en Prof. Ir.



J. Goudriaan werd uitgebracht ten bate van het _Welvaartsplan Nederlandse Antillen 1946" heeft zonder enige twijfel meer dan tijdelijke waarde. Het bevat vele gegevens, die men ook vinden kan in allerlei tijdschriftartikelen en in vroegere rapporten. Het bevat vele raadgevingen, van wier nut iedereen overtuigd is. Beide rapporteurs echter slaagden erin om hun materiaal in korte tijd vergaard, ordelijk en overzichtelijk te rangschikken, terwijl hun invloed, in het moederland, van een dergelijk belang is, dat zij, behalve als rapporteurs, door hun persoonlijke kennismaking met het gebiedsdeel, veel voor de Nederlandse Antillen hebben gedaan en nog kunnen doen.



Het rapport zal in zekere kringen de aandacht trekken. In de eerste plaats betekent dit, dat bedoelde kringen nogmaals de overtuiging vernemen, dat Curacao het zonder een behoorlijke dollarvoorziening niet fcaw stellen. In de tweede plaats bevat het een opwekking aan plaatselijke autoriteiten om het vestigen van nieuwe bedrijven, geen belemmeringen in de weg te leggen.



De eerste opmerking is vooral van belang voor de Nederlandse regering. De tweede is een vingerwijzing aan het adres van de locale overheid en van hen, die menen, dat de bestaande Curacaose bedrijven in sommige gevallen protectie van node hebben.



Met alle waardering dus voor dit rapport mogen ons enkele critische opmerkingen vergund worden. Wij missen in deze _outline" voor een te volgen welvaartspolitiek op Curacao enkele onderwerpen, die van zo groot belang zijn, dat zij voor de toekomstige welvaart van het gebiedsdeel een overwegende betekenis hebben.



Wij bedoelen daarmede: het Bestuur van het gebiedsdeel, de West-Indische Gids XXIX








Nederlands West-Indische Gids

Walle, J., v.d.


nl

Walle, J. v.d.



De industrile voorsprong van Curacao


2 J.V. D. WALLE geografische ligging en de internationale ontwikkeling in het Carabisch gebied. Zonder een uitermate evenwichtig bestuur is de kans op een gunstige ontwikkeling, zeker na eventuele inkrimping of verdwijning van beide oliebedrij ven, bijna ondenkbaar. Wij kunnen ons voorstellen, dat de rapporteurs deze kwestie niet wilden aansnijden en a priori aannemen, dat het Bestuur op Curacao, ook in de toekomst, een zelfde evenwichtig karakter zal blijven behouden als sedert lang het geval is. Geografische ligging en internationale ontwikkeling echter zijn twee factoren, die uitvoeriger bespreking verdiend hadden in dit welvaartsrapport. Onder invloed van de oorlog en mede dank zij de arbeid van de voormalige Anglo-Amerikaanse Carabische commissie, die thans Carabische commissie heet heeft in geheel Caribia het denkbeeld vorm gekregen, dat de Westindische eilanden min of meer op elkaar aangewezen zijn.



Sommige eilanden blijken op een bepaald gebied bijzondere kwaliteiten te hebben. Zo meent men, zelfs in de kringen van hen, die in de West-Indische, ten dele door buitenlandse ondernemingen geleide, _grote landbouw" een politiek en economisch gevaar vermoeden, dat bijvoorbeeld het eiland Barbados, tot op bepaalde hoogte, te allen tijde suiker op grote schaal zal moeten blijven produceren. Dit eiland zou, tenzij zich geheel nieuwe verschijnselen manifesteren, niet geschikt zijn voor het doorvoeren van een sterke industrialisatie.



Op de eilanden Curacao, Aruba en Bonaire echter bestond nimmer een belangrijke suikercultuur. Zelfs een _grote landbouw" zoals elders in West-Indi, was onbekend. De belangrijkste bronnen van bestaan waren, in tegenstelling tot de meeste West-Indische landen, niet de landbouw, maar handel en nijverheid namen een overwegende plaats in. Waarbij bleek, dat de handel, veel belangrijker nog dan de nijverheid, in bijzondere mate gestimuleerd werd door de natuurlijke haven van het hoofdeiland en door de ligging van Curacao tegenover de kust van Venezuela.



In het moderne Curacao echter, nam de ontwikkeling van de nijverheid een reusachtige vlucht, dank zij de exploitatie van de oliebronnen in Venezuela, een land ,dat niet over behoorlijke havens beschikte en dat, in tegenstelling tot Curacao, een minder evenwichtig bestuur had.



Door deze ontwikkeling ontstond op Curacao, in tegenstelling tot het overige West-Indi Trinidad ten dele uitgezonderd een industrile bevolking, die haar typische, landelijke West-








Nederlands West-Indische Gids

Walle, J., v.d.


nl

Walle, J. v.d.



De industrile voorsprong van Curacao


DE INDUSTRILE VOORSPRONG VAN CURASAO 3 indische karaktertrekken begint te verliezen, trekken, die plaats gaan maken voor moderne urbane verschijnselen. Deze bevolking levert echter in nog slechts geringe mate gescAoo/rfe arbeidskrachten op. Deze laatsten moeten (nog steeds) van elders worden geimporteerd.



Voor de toekomstige welvaart van Curacao vooral indien de oliebedrijven zich mochten inkrimpen of geheel verdwijnen is het van het allergrootste belang, dat zo spoedig mogelijk een einde komt aan de import van geschoolde arbeidskrachten, door met inspanning van alle krachten het aantal geschoolde arbeidskrachten op Curacao, dat in het industrile leven werkzaam kan zijn, dermate op te voeren, dat in de behoefte voorzien kan worden.



Op dat moment zal Curacao in toenemende mate gebruik kunnen maken van de mogelijkheden, die het naast de _olie" heeft. Deze mogelijkheden worden niet in de eerste plaats door de natuurlijke rijkdommen van het eiland bepaald, die, voor zover we weten, gering zijn, maar door geografische ligging, haven en luchtverbindingen. Deze drie elementen zijn het, die voor de toekomstige welvaart van Curacao van overwegend belang zijn.



Immers op het ogenblik, dat de Curacaose bevolking de behoefte aan geschoold personeel, die door de grootbedrij ven gekoesterd wordt afgezien van de betrekkelijk weinige topposities, die waarschijnlijk nog zeer lang door _vreemdelingen" bezet zullen worden verzadigt, zal het eerst mogelijk zijn om bedrijven te vestigen, naast de olie, die eveneens behoefte gevoelen aan goede en geschoolde arbeiders.



Deze stelling mag echter geen belemmering zijn en zij is dat ook in de praktijk niet om reeds thans, zij het noodgedwongen op betrekkelijk kleine schaal, bedrijven te vestigen ter verwerking van West-Indische producten, die daarvoor in aanmerking komen. Geen West-Indische producten, die in de eerste plaats uit Curacao zelf afkomstig zijn. _Curacao zelf zal zich", zo menen de rapporteurs terecht, _niet moeten toeleggen op het ter hand nemen van cultures van stapelartikelen met een wereldmarkt, waarin deze eilanden slechts een klein aandeel zullen kunnen hebben, zodat zij onderhevig zijn aan al de wisselvalligheden der internationale prijsvorming".



Curacao, dat echter, tengevolge van haar industrile ontwikkeling, een voorsprong heeft op geheel West-Indi, kan zich echter wel toeleggen op de verwerking van stapelproducten,








Nederlands West-Indische Gids

Walle, J., v.d.


nl

Walle, J. v.d.



De industrile voorsprong van Curacao


4 J. V. D. WALLE die elders in West-Indi worden gewonnen. Het kan dit temeer tengevolge van het feit, dat het een ligging heeft, haven-faciliteiten, een evenwichtig bestuur en een krachtig georganiseerd financieel -en handelsleven, zoals men, bijna nergens in West-Indi kan vinden.



Uit verschillende plaatsen van het rapport blijkt, dat de rapporteurs met deze mogelijkheid, zij het minder bewust, wel rekening hielden.



Wij lezen op pag. 38: _Wij menen, dat er alle reden is om de vestiging aan te moedigen van kantoren, niet alleen van Nederlandse, maar ook van Belgische. Scandinavische, Zwitserse en misschien Tsjechische en Poolse ondernemingen, teneinde van hieruit de export dezer landen naar Colombia en Venezuela, eventueel ook naar andere Amerikaanse gebieden, te stimuleren.



Curacao met zijn voortreffelijke lucht- en scheepvaartverbindingen is bij uitstek geschikt als vestigingscentrum voor bewerking van de markten in het Spaans sprekende deel van Amerika".



In het hoofdstuk, dat aan de _Industrie" gewijd is, vinden we een opsomming van bestaande industrien. Onder deze industrin bevindt zich ook de rijstpellerij van de firma Laan. Rijst is een gewas, dat op Curacao alles behalve inheems is. Het wordt aangevoerd vanuit andere West-Indische landen.... en op Curacao verwerkt! Met de vestiging van dit bedrijf en de mogelijke uitbreiding hiervan wordt aangetoond, binnen welke banen de toekomstige welvaart op Curacao zich zal kunnen bewegen.



Onder de andere belangrijke industrien, die het rapport noemt zouden we nog even aandacht willen vragen voor combinatie Pletterij-Nederhorst, die zich op velerlei gebied actief toont.



Tijdens de oorlog ontplooide dit bedrijf ook zijn activiteit in Suriname. Niets staat het in de weg om ook elders in het Caraibisch gebied de vleugels uit te slaan. Nog minder zal dit het geval zijn als men de beschikking verkrijgt over een groep geschoolde en geselecteerde arbeiders, die men, voor het uitvoeren van werkzaamheden, buiten Curacao, tijdelijk kan verplaatsen.



De vele suggesties, die het rapport bevat zijn stuk voor stuk waardevol. Het is te hopen, dat het rapport anderen zal opwekken om verschillende onderwerpen dieper te bestuderen dan de rapporteurs mogelijk was. Steeds echter blijft daarbij het doel








Nederlands West-Indische Gids

Walle, J., v.d.


nl

Walle, J. v.d.



De industrile voorsprong van Curacao


DE INDUSTRILE VOORSPRONG VAN CURA?AO 5 voor ogen eigen middelen en mogelijkheden van Curacao tot leven te wekken. Natuurlijk is dit van betekenis.



Voor een duurzame verbreding van het economisch leven op Curasao echter zal men een uitermate dankbaar gebruik dienen te maken van de voorsprong, die de bevolking, reeds nu, op andere West-Indische landen heeft, door samenwerkend binnen de daarvoor aangewezen internationale lichamen, >) Curacao meer en meer te maken tot de werkplaats en het verwerkingscentrum van Caraibische producten. Aan dit beginsel heeft Curacao zijn huidige bloei volkomen te danken. Het is, dank zij ligging, haven en bestuur, het grote oliecentrum van West-Indi.



Het kan daarnaast uitgroeien tot een Carabisch industrieel centrum van betekenis indien het, na afvloeiing van gemporteerde, geschoolde arbeidskrachten, door vervanging van eigen arbeidskrachten, een reserve gaat maken van geschoolde arbeiders, physiek, maar bovenal geestelijk geschikt voor de eisen, die het moderne, industrile leven stelt. Deze reserve kan dan worden tewerk gesteld in bedrijven, waarvoor thans de grondslag gelegd kan worden en waarvan een rijstpellerij als door de firma Laan begonnen een eerste voorbeeld is, welke bedrijven op hun beurt behoefte zullen voelen aan eigen Curacaose (Kust-) scheepvaartondernemingen.



Deze ontwikkeling kan worden bedreigd door veranderingen in het bestuur, die het ondernemers minder aantrekkelijk maken om op Curacao nieuwe bedrijven te vestigen.



Zij kan worden bedreigd door een al te intellectualistische, eenzijdige scholing van de jeugd, hetgeen zich in sommige Westindische landen, ten dele heeft voltrokken.



Maar zij kan in het gebiedsdeel Curacao in het bijzonder worden bedreigd door al te grote nadruk te leggen op de mogelijkheden van de handel. Deze mogelijkheden staan of vallen niet uitsluitend met de industrile mogelijkheden, die het gebiedsdeel biedt, maar zij zijn daarmede wel ten nauwste verbonden. Op het hoofdeiland Curacao vooral bestaat het denkbeeld, dat de handel van overwegende betekenis is. Ook de rapporteurs delen dit denkbeeld, waar zij schrijven, dat _Aruba de voorkeur verdient voor nijverheidsondernemingen, Bonaire voor Landbouw, tuinbouw en veeteelt en Curacao voor handelsondernemingen".



Het zou te ver voeren om deze stelling in bijzonderheden te ') In hoofdzaak is dit de Carabische commissie.








Nederlands West-Indische Gids

Walle, J., v.d.


nl

Walle, J. v.d.



De industrile voorsprong van Curacao


6 DE INDUSTRILE VOORSPRONG VAN CURA9AO bespreken. In hoofdzaak halen wij haar aan om duidelijk te maken, dat ook de rapporteurs onder de invloed zijn gekomen van de buitengewone betekenis, die men het handelsleven op Curasao moet toekennen. Zijn betekenis is, op het ogenblik, zeker bijzonder groot. Het rapport houdt zich echter bezig met de vraag wat men doen moet als de oliebedrijven inkrimpen of verdwijnen. Tegenover deze probleemstelling verkrijgt dat handelsleven een ander aspect, omdat het, voor een belangrijk deel met die olie staat of valt.



Wij zullen het bij deze summiere opmerkingen laten. Waardevol is het geschrift van beide hoogleraren zonder twijfel. Men mist daarin echter enigszins het besef voor de internationale plaats, die Curacao kan innemen, ten gevolge van de industrile voorsprong die het heeft, zijn ligging, haven en bestuur. Men mist dit besef temeer nu in West-Indi internationaal een neiging ontstaat om eigen producten locaal te verwerken, in die landen binnen de Westindische sfeer, die voor verwerkingsindustrien het meest in aanmerking komen. Hetgeen zeker met Curacao het geval is.








Nederlands West-Indische Gids

Walle, J., v.d.


nl

Wagenaar Hummelinck, P.



Enkele nadere gegevens betreffende den Cursus H.B.S. B. te Paramaribo over de periode van zijn bestaan


ENKELE NADERE GEGEVENS BETREFFENDE DEN _CURSUS H.B.S. B" TE PARAMARIBO OVER DE PERIODE VAN ZIJN BESTAAN gepubliceerd door p. wagenaar hummelinck Het bestaan vaneen ,.Cursus H.B.S. B" (Algemeen Middelbare School) te Paramaribo, van 1 November 1943 tot 31 Mei 1946 waarover in het artikel van prof. dr A.B. Droogleever Fortuyn over _Middelbaar Onderwijs in Suriname" verslag werd gedaan (W. /. Gz'^s jrg. 28 dl 29, blz. 97-106) lijkt mij van zoo groote beteekenis voor het cultureele leven in Suriname, dat ik niet kan nalaten mede met het oog op de geschiedschrijving van dit land enkele gegevens te publiceeren uit het feitenmateriaal dat mij, op mijn verzoek, door ir J. E. Heesterman ter inzage werd gegeven. 1. Lijstvand Naam Mevr.CE. Dro'oglever FORTUYN-VAN LEYDEN Mej. J. Essed Mej. A. Groenewegen Mevr. dr S. C. Jessurunten Dam Ham Mej. J. Thomson R. Anijs H. A.J. Battaerd C. R. BlSWAMITRE \V. Ros Verschuur A. T. Calor ocenten.



Bevoegdheid, diploma Biologisch doctoranda.



Hoofdacte L.O.



Acte Duitsch M.O. A M.O. bevoegdheid Nederlandsch, Geschiedenis, Staatsinrichting, Staathuishoudkunde.



Acte Fransch M.O. A Acte Gymnastiek L.O.



Chemisch candidaat.



Acte Staatsinrichting M.O.



Acte teekenen M.A.



Hoofdacte L.O.



Gegeven lessen Plant- en Dierkunde; volgde dr Geijskes op na vertrek met verlof.



Nederlandse!; volgde mevr. Jessurun op na vertrek.



Duitsch.



Nederlandsch, ook Gcschiedenisgedurendeverlof dr Einaar.



Fransch.



Lichamelijke Oefening.



Scheikunde, klasse II cursus 1944-1945.



Staatsinrichting.



Handteekenen en Rechtlijnig Teekenen.



Aardrijkskunde en Kosmografic.








Nederlands West-Indische Gids

Wagenaar Hummelinck, P.


nl

Wagenaar Hummelinck, P.



Enkele nadere gegevens betreffende den Cursus H.B.S. B. te Paramaribo over de periode van zijn bestaan


8 P. WAGENAAR HUMMELINCK Naam Dr J. F. E. Einaar Ir H. de Geus Dr D. C. Geijskes C. G. Getrouw Ir J. E. Heesterman H. J. Heilbron Dr H. J. MUif er L. J. Smit W.Smit H. Sno Bevoegdheid, diploma M.O. bevoegdheid geschiedenis.



Electrotechnisch ingenieur.



M.O. bevoegdheid biologie Hoofdacte L.O.



Chemisch ingenieur.



Hoofdacte L.O.



M.O. bevoegdheid schei-KUIlQC Acte Fransch L.O.



Acte Boekhouden M.O.



Acte Wiskunde KI.



Gegeven lessen Geschiedenis.



Mechanica.



Plant- en Dierkunde.



Geschiedenis; volgde mevr. Jessurun op na vertrek.



Natuurkunde, gedurende een deel van de cursus ook scheikunde. (D ir e c t e u r).



Aardrijkskunde; verving tijdelijk den heer Calor gedurende verlof.



Scheikunde.



Fransch; volgde mej.



Thomson op na vertrek met verlof.



Handelswetenschappenen Staathuishoudkunde.



Wiskunde. 2. Overzicht over het leerlingenaantal.



Aantal leerlingen per klasse a bij begin van cursusjaar b aan einde van cursusjaar c gemiddeld gedurende cursusjaar Klasse I a b c a b c 24 16 20,9 27 21 23,9 Klasse a b c a b c 11 10 10 12 4 7 il ,2 ,9 Klasse III a b c 5 4 4,6 Cursus 1943-1944 Cursus 1944-1945 Cursus 1945-1946 3. Ontvangen Gouvernementssubsidies.



Over cursusjaar 1943-1944 / 3290,_ Over cursusjaar 1944-1945 / 3408,_








Nederlands West-Indische Gids

Wagenaar Hummelinck, P.


nl

Wagenaar Hummelinck, P.



Enkele nadere gegevens betreffende den Cursus H.B.S. B. te Paramaribo over de periode van zijn bestaan


GEGEVENS BETREFFENDE DEN _CURSUS H.B.S. B" 4. Lesrooster ingaande 1 Mei 1945.



ES beteekent Emmastraat HS beteekent Hendrikschool Hstr beteekent Heerenstraat ST beteekent Sportterrein Da e Maandag Dinsdag Woensdag Donderdag Vrijdag Zaterdag Tijd 7.00- 7.50 7.55- 8.45 8.50- 9.40 9.45-10.35 10.40-11.30 11.30-13.00 15.30-16.20 16.25-17.15 17.20-18.10 7.00- 7.50 7.55- 8.45 8.50- 9.40 9.45-10.35 10.40-11.30 15.30-16.20 16.25-17.15 17.20-18.10 7.00- 7.50 7.55- 8.45 8.50- 9.40 9.45-10.35 10.40-11.30 15.30-16.20 16.25-17.15 17.20-18.10 7.00- 7.50 7.55- 8.45 8.50- 9.40 9.45-10.35 10.40-11.30 15.30-16.20 16.30-17.30 7.00- 7.50 7.55- 8.45 8.50- 9.40 9.45-10.35 10.40-11.30 11.30-13.00 15.30-16.20 16.25-17.15 17.20-18.10 7.30- 8.20 8.40- 9.30 9.40-10.30 Klasse I Vak Scheikunde Mechanica Fransch Duitsch Engelsch Natuurkunde Duitsch Natuurl. Hist.



Scheikunde Nederlandsch Fransch Wiskunde Lich. Oef.



Aardrijkskunde Natuurkunde Teekenen Teekenen Staathuishoudk.



Wiskunde Wiskunde Engelsch Geschiedenis Natuurl. Hist.



Aardrijkskunde Nederlandsch Geschiedenis Plaats ES ES ES ES ES ES ES ES ES ES ES ES HS HS ES HS HS ES ES ES ES ES ES ES ES ES Klasse II Vak Scheikunde Teekenen Teekenen Wiskunde Engelsch Wiskunde Duitsch Natuurkunde Natuurl. Hist.



Geschiedenis Nederlandsch Handelswetensch.



Fransch Aardrijkskunde Lich. Oef.



Natuurkunde Staatshuishoudk.



Wiskunde Fransch Engelsch Scheikunde Natuurkunde Natuurl. Hist.



Geschiedenis Nederlandsch Mechanica Wiskunde Lich. Oef. meisjes uit beide klassen Scheikunde Engelsch Nederlandsch Staatsinricht.



Fransch Wiskunde Natuurkunde Wiskunde Lich. Oef.



ES ES ES ES ES ES ES ES ST Aardrijkskunde Engelsch Nederlandsch Staatsinricht.



Duitsch Scheikunde Fransch Natuurkunde Lich. Oef.



Wiskunde Lich. Oef. meisjes uit beide klassen Plaats HS HS HS Hstr Hstr Hstr Hstr Hstr ES Hstr Hstr Hstr HS HS HS ES ES HS Hstr Hstr Hstr Hstr SE Hstr Hstr Hstr Hstr ST Hstr Hstr Hstr Hstr Hstr HS HS ES ST ES HS








Nederlands West-Indische Gids

Wagenaar Hummelinck, P.


nl

Wagenaar Hummelinck, P.



Enkele nadere gegevens betreffende den Cursus H.B.S. B. te Paramaribo over de periode van zijn bestaan


10 P. WAGENAAR HUMMELINCK 5. Prospectus over den _HBS Cwrsws georganiseerd door de (Een analoog prospectusje werd in 1943 verspreid. Interessant in verband met de kwestie van de achtergehouden requesten is het slot van het stukje over het diploma. Het bedoelde request, dat de opstellers in Londen waanden, sliep echter in de archieven van het Departement van Onderwijs te Paramaribo.) Nadere voorwaarden en bijzonderheden van den cursus, aanvangende 1 November 1944.



Het cursusgeld bedraagt: / 240,_ per jaar bij een jaarlijksch inkomen van ouders of verzorgers tot / 5000_ / 360,_ per jaar bij een jaarlijksch inkomen van ouders of verzorgers van /5001,_ tot / 10 000,_ 480,_ per jaar bij een jaarlijksch inkomen van ouders of verzorgers boven / 10 000,_.



Het cursusgeld wordt betaald in twaalf gelijke termijnen.



Bij den aanvang van elke maand, uiterlijk op den achtsten dier maand, moet telkens een termijn betaald worden, voor het eerst op uiterlijk 8 November 1944.



Daar gedrukte boeken voor het grootste deel niet te krijgen zijn, is het noodig gecyclostyleerde exemplaren te gebruiken. Het is noodig de aanschaffing hiervan coperatief te doen voor alle leerlingen tegelijk. In verband hiermede wordt voorloopig per leerling een deposito gevraagd van / 50,_ voor leermiddelen.



Het leerarencomit zal zorg dragen de kosten voor leermiddelen tot het strikt noodzakelijke te beperken.



Van dit depositobedrag moet per leerling / 25,_ bij de inschrijving worden voldaan, / 12,50 bij betaling van den eersten termijn van het cursusgeld, en / 12,50 bij betaling van den tweeden termijn van het cursusgeld.



De cursus duurt ongeveer twee en driekwart jaar.



De cursus is in de eerste plaats gericht op het behalen van het Bijzonder Staatsexamen, dat gedurende den duur van den oorlog aan Nederlanders en Nederlandsche onderdanen wordt afgenomen ter vervanging van het in Nederland anders af te leggen eindexamen HBS, afdeeling B.








Nederlands West-Indische Gids

Wagenaar Hummelinck, P.


nl

Wagenaar Hummelinck, P.



Enkele nadere gegevens betreffende den Cursus H.B.S. B. te Paramaribo over de periode van zijn bestaan


GEGEVENS BETREFFENDE DEN _CURSUS H.B.S. B" 11 Dit noodexamen kan ook te Paramaribo worden afgelegd, echter voor het laatst in den loop van het jaar, waarin de Nederlandsche regeering weer in Nederland terugkeert.



Ingeval daardoor aan het eind van den cursus het officieele examen niet te Paramaribo zou kunnen worden afgelegd, hebben de leerlingen de keus in Nederland het eindexamen HBS af te leggen, of wel in Paramaribo een examen af te leggen, afgenomen door de gezamenlijke leeraren der school. Dit laatste examen zal op hetzelfde peil staan als het Nederlandsche eindexamen HBS B, doch geeft voorloopig niet dezelfde rechten. Het leerarencomit zal echter trachten een oplossing te vinden, waardoor als ons aller hoop op een spoedig einde van den oorlog vervuld zou worden, de leerlingen van dezen cursus toch na afloop van den normalen cursusduur een diploma zouden kunnen verwerven, dat dezelfde rechten geeft als het eindexamen HBS B. Voorloopig kan echter wat dit laatste punt betreft, niets gegarandeerd worden. Wel kan medegedeeld worden, dat reeds een adres aan de Nederlandsche regeering te Londen gericht is, waarin verzocht wordt het noodexamen nog eenigen tijd na de bevrijding van Nederland te laten voortbestaan, terwijl ook de mogelijkheid niet uitgesloten is, dat de cursus recht zou verkrijgen zelf een eindexamen af te nemen, waarvan het diploma de zelfde rechten geeft als het eindexamen HBSB.



over Ae/ <fj'/>/oia i/.B.S. (Niet overgenomen).



van /oe/atfmg' fo/ <e Cwss. In het algemeen kunnen tot den cursus worden toegelaten leerlingen, in het bezit van het einddiploma van een der MULO-scholen (diploma met wiskunde).



Het leerarencomit zal leerlingen, die bij het eindexamen MULO voor de gexamineerde vakken een lager gemiddeld cijfer behaalden dan zeseneenhalf (6,5) niet tot den cursus toe laten, voordat door een toelatingsexamen vaststaat, dat zij geschikt zijn voor het volgen van het onderwijs.



Foore/towd. Het bestuur van de Vereeniging voor Middelbaar Onderwijs in Suriname behoudt zich voor de cursus die 1 November 1944 dient te beginnen, bij onvoldoende deelname niet te laten doorgaan.



Zoodra het maximmumleerlingenaantal dat in een klas wordt toegelaten bereikt is, worden geen nieuwe leerlingen meer toegelaten.








Nederlands West-Indische Gids

Wagenaar Hummelinck, P.


nl

Wagenaar Hummelinck, P.



Enkele nadere gegevens betreffende den Cursus H.B.S. B. te Paramaribo over de periode van zijn bestaan


12 GEGEVENS BETREFFENDE DEN ,.CURSUS H.B.S. B" Leerlingen, die onvoldoende vorderingen maken kunnen van den cursus verwijderd worden, of worden aan het eind van het cursusjaar niet tot de hoogere klasse toegelaten.



cwer de msc/jnyzMg va /eer/mg^. Bij het inleveren van dit inschrijvingsbiljet moeten worden overgelegd: a. Afschrift van de puntenlijst, betrekking hebbend op het afgelegde Eindexamen MULO, gewaarmerkt door den directeur der school. 6. Het definitieve aanslagbiljet in de inkomstenbelasting van ouder of verzorger over het loopende jaar (Alleen ter inzage).



De inschrijvingsbiljetten moeten uiterlijk 30 September a.s. worden ingeleverd.



Degene, wiens besluit vaststaat, wordt verzocht niet tot het laatste te wachten, doch zoo spoedig mogelijk het inschrijvingsbiljet in te leveren, waardoor de voorbereidende werkzaamheden voor den cursus vergemakkelijkt worden.



Tegelijk met de inschrijving moet de eerste termijn van het deposito voor leermiddelen (/ 25,_ per leerling) gestort worden.



Inschrijvingsbiljetten inleveren en genoemde som voor deposito voor leermiddelen te storten bij Ir. J. E. Heesterman, Prins Hendrikstraat 9, directeur van den cursus.



va dew Cwrsws. Indien een leerling den cursus wenscht te verlaten geeft de ouder of verzorger hiervan schriftelijk kennis aan den directeur van den cursus.



Betaling van het cursusgeld is dan nog verplicht over de maand, waarin de kennisgeving wordt ontvangen en de daarop volgende maand.



Nadere inlichtingen bij den directeur van den cursus, Ir. J. E. Heesterman, Prins Hendrikstraat 9 en bij Dr. J. F. E. Einaar, President da Costalaan 2A Voorzitter van de _Vereeniging voor Middelbaar Onderwijs in Suriname".








Nederlands West-Indische Gids

Wagenaar Hummelinck, P.


nl

Gaay Fortman, B. de



Een vijfdaags bezoek aan Suriname in 1825


EEN VIJFDAAGS BEZOEK AAN SURINAME IN 1825 DOOR B. DE GAAY FORTMAN Enigen tijd geleden kwam mij in handen een _dagboek", zoals de schrijver het zelf aanduidde, van een reis naar Suriname en van daar, na vijf dagen verblijf in Paramaribo, naar Curacao, en van de eerste maanden van des schrijvers verblijf op dat eiland.



Hier wordt daaruit alleen meegedeeld wat op het verblijf in Paramaribo betrekking heeft, De schrijver is de 2de luitenant der genie Hendrik Maurits van der Goes, die behoorde tot de groep officieren van dit wapen, die in het voorjaar van 1825 onder bevel van generaal Krayenhoff met bestemming naar Curacao werd ingescheept in verband met de daar voorgenomen verdedigingswerken. Het was een groot gezelschap militairen, dat zich bevond aan boord van de ,4mste/, die stond onder commando van den kapitein ter zee T. Bakker.



Het verhaal van de lange reis bevat niet veel belangwekkends.



Den 13en Juni was men vr de mond van de Surinamerivier voor anker gegaan, en den volgenden dag kwam de loods aan boord, maar nog tegenover de plantage i?eso/wte raakte het schip vast in de modder. Aan den avond van dien dag kwam de majoor der artillerie in Suriname Dusteler aan boord met de toezegging, dat de officieren den volgenden dag met tentbooten zouden worden afgehaald. Toen deze kwamen, waren enige officieren, die naar de plantage i?eso/fo'e geroeid waren, nog niet aan boord teruggekeerd, zodat generaal Krayenhoff slechts met een drietal, waaronder luitenant Van der Goes, en met zijn staf in de tentbooten ging. De dagboekschrijver vergelijkt deze boten met kleine Hollandsche trekschuiten; zij zijn smaller, een derde van de boot is overdekt, en daar kunnen 8 tot 12 mensen plaats nemen, terwijl in het niet overdekte 13 _








Nederlands West-Indische Gids

Gaay Fortman, B., de


nl

Gaay Fortman, B. de



Een vijfdaags bezoek aan Suriname in 1825


14 B. DE GAAY FORTMAN gedeelte de negerroeiers zaten. In anderhalf uur werd de afstand naar Paramaribo afgelegd.



En nu laat ik Van der Goes zelf aan het woord: _Onder het bulderen van het geschut uit de forten ^4ms/mfow en Zee/arfifl stapte de generaal aan wal en wandelde toen tusschen de gelederen van een witte, geele, bruine en zwarte landstorm en tusschen het voor hem paraderende garnisoen naar het woonhuis van de gouverneur, aan wien hij zijne geheele gevolg voorstelde. Alle officieren wierden gedurende hun verblijf eens voor altijd op het gouvernement ten eten verzocht, doch voor de staf alleen was er plaats om te logeeren. Van Stirum en ik krabden onze ooren, geen eene recommandatiebrief om er mede onder te koomen en geene logementen, al wilde men ze nog zoo duur betalen! Wij drentelden een uurtje rond, bij geval hoort Van Stirum, dat de fiscaal een heer Van Hekeren ') is, die hij in Zutphen goed gekend heeft. Wij gaan er eene visite maken, worden vriendelijk ontvangen, alweder ten eten gevraagd, maar er was slechts n bed over en dit was voor mijn kameraad.



Wij gaan de deur uit om ergens een koffyhuis op te zoeken, waar ik onder zou kunnen koomen, even op straat zijnde, hoor ik mijn naam noemen en zie de jonge Harst 2), een officier der marine, die ik in Delft als kader gekend heb, mij accosteeren met alle blijken van tevredenheid. _Jongen", zegt hij, _ik heb gehoord, dat gij kwaamt en reeds belet voor u gevraagd bij een mijner vrienden, die u, als gij mij volgen wilt, met opene armen zal ontvangen en u zooveel genoegen aandoen, als in zijn vermogen is". Dat dit mij aanstond, begrijpt zich. Wij gaan er na toe; wij worden door de heer Halverstad '), een ongetrouwd 1) Mr. Evert Ludolph baron van Heeckeren van Walin (1784-1838) was aanvankelijk als advocaat en schepen en later in rechterlijke betrekkingen te Zutfen werkzaam geweest. In Suriname was hij in dezen tijd procureur-generaal. In 1832 werd hij als opvolger van Cantz'-laar gouverneur-generaal der Ned. West-Indische bezittingen. 2) Bedoeld kan zijn C. van der Hart, toen luit. Ie kl. en D. van der Hart, toen buitengewoon luit. 2e kl. -') Bedoeld is waarschijnlijk de in latere jaren zoo bekend geworden.



A. Halberstadt, eerste kommies bij de administratie van Financin, die werd geschorst en ontslagen, zoals hij zelf zegt, wegens het vervaardigen en uitdelen aan eenige hoofdambtenaren op den nieuwjaarsdag van 1834 van papieren ridderorden en het bezigen van lasterlijke gezegden omtrent het Surinaamsche bewind. Hij schreef ter verdediging van zijn eigen zaak in 1856 Vn/mafo'wg riff s/awtt Simwame e de 'au Ae< meesterschap vo/gens de stoatecojjssie en in 1862








Nederlands West-Indische Gids

Gaay Fortman, B., de


nl

Gaay Fortman, B. de



Een vijfdaags bezoek aan Suriname in 1825


EEN VIJFDAAGS BEZOEK AAN SURINAME IN 1825 15 man van ongeveer dertig jaar, op eene origineele doch gulle wijze ontvangen. _Zoo zijt gij daar" (zegt hij tegen mij, die hij nooit gezien had) "van harten welkom! Nog drie uwer vrienden kan ik bergen, en de overige moeten naar een mijner kennissen, de heer Voogt. Tevens bracht hij mij op mijne kamer, waar volgens de manier van het land een ledikant en eene hangmat waren, om er na verkiezing in te kunnen slapen, beide zonder dekens, doch digt met muskietennetten omgeven, en vervolgde toen: _Ik weet, dat gij niet kunt blijven eten, des te beter, want ik had weinig bijzonders, maar zorg om half tien tehuis te zijn, dan kunt gij een dertig mulattinnetjes zien, die bij mij koomen dansen". Zoo gezegd, zoo gedaan. Om zes uren ging ik Van Stirum afhalen om bij de gouverneur te gaan eten, waar wij een lekker din en veele vruchten hadden, waarvan ik U naderhand nog wel wat vertellen zal.



Om half tien was ik weer bij mijn gastheer, waar ik een twintigtal zeer goed opgevoedde jonge menschen vond, waaronder eenige officieren der marine van de brik de Afercwwr, die hier voor anker ligt, de heer Danjion(?), een advocaat, de hr. Voogt een rijke planter, twee broeders Horstman '), doctors, enz., de drie laatste Duitschers. Na eenigen tijd gepraat te hebben, begaven wij ons naar de danszaal, die voor een Europeaan een verrassende aanblik opleverde: allerliefste blanke en lichtbruine gezichtjes, welke door sommige donkerbruine mulatinnen, op wier gelaatstrekken men nog duidelijk de negerafkomst lezen kon, gereleveerd wierden, zaten reikhalzend op ons te wagten om het bal te beginnen. De muziek bestond uit blaasinstrumenten, behalven dat een trom en triangel er een voorname rol bij speelden. Behalven colliers en oorringen was de kleeding der vrouwen zeer eenvoudig en bestond alleen uit een heel fijn netelsdoeks kleedje; rokken geloof ik niet, dat zij aanhadden, corsetten zeker niet; aan de oudere vrouwen stond dit laatste wel niet zeer mooi, maar aan de jonge meisjes des te beter. en stnrfee/cf wor rf Graa/ Fa den BoseA, waarvan de inhoud dan ook weinig in overeenstemming met den titel is. Dr. H. D. Benjamins vertelde mij eens dezen Halberstadt, die zijn leven lang Kroon en Kamers en Ministers lastig viel over zijn onrechtvaardig ontslag, gekend te hebben in Leiden, waar deze des morgens vroeg reeds de studentenkamers, in zonderheid die der studenten uit Suriname, afliep om zijn ontbijt gratis op te halen. ') Dr. F. W. R. Horstman (1794-1872), geneesheer in Suriname.



Over hem de Wes/-/HdzscAe ncj>cZo/>arfte en F. Oudschans Dentz in D.W.I.G. XXIII, 31. Een broer van dezen was mede in Suriname.








Nederlands West-Indische Gids

Gaay Fortman, B., de


nl

Gaay Fortman, B. de



Een vijfdaags bezoek aan Suriname in 1825


16 B. DE GAAY FORTMAN Eene eigenaardige luxe der vrouwen bestond daarin, dat zij verscheide goed aangekleedde slavinnen mede brachten, welke agter hunne stoelen op de hurken zaten om hunne bevelen af te wagten.



Als nieuwe aangekomene wilde ik niet veel dansen, slechts een paar keer heb ik gewalscht, met veel genoegen.



Toen ik naderhand den huisheer mijne verwondering te kennen gaf, dat ik geen eene Europeesche vrouw zag, vertelde hij mij, dat, de blanken zich als den adel der kolonie beschouwende, geene Europeesche vrouw zich zou verwaardigen om ooit met eene &fez<r/mg<j (zoo noemt men hier de mulattenafstammelingen) in gezelschap te zijn, maar dat zij, jongelieden, dit met de vrouwen zoo naauw niet namen, doch ook geene mans in hunne bijeenkomsten duldden. Ik merkte nu wel, dat deze partij half en half eene bastringue ') was, maar ik had mij kostelijk geamuseerd, braaf gelagchen, wat wil men meer? Om half twee ging ik naar bed, en liet hen tot laat in den morgen doordansen.



Den 16en wierd ik ten half zeven door een negerjongen gewekt, welke een groote kuip en een mandje met /iww//es op de kamer bracht om er mijne voeten mede te wasschen, hetgeen ten uiterste verfrissende is en alle onreinheid wegneemt.



Een licht dejeuner van een weinig thee en beschuit opent hier den dag; ik had het genoegen van alle mijne kameraden er aan te zien verschijnen, die met eene andere gelegenheid in de stad gekomen waren. Van Stirum kwam mij halen om met hem te gaan wandelen en naderhand, om twaalf uren, bij Van Hekeren het de jeunera la fourchette, hier 2) genaamd, te gaan gebruiken.



De levenswijs is hier als volgt: om zes uren staat men op en drinkt een kop thee; vervolgens gaat ieder aan zijne bezigheden tot elf uren, koomt dan te huis en neemt een warm dejeuner, na welkers afloop men slapen gaat tot drie of vier uren; dan doet men visities en wordt op maderawijn en limonades onthaald; om zes uren wordt gegeten, men tafelt nogal lang, drinkt om 10 uren thee, en, wanneer men in gezelschappen gaat, koomt men zelden voor 12 en 1 uren te huis. Zou deze levenswijs en het menigvuldig gebruik van prikkelende wijnen ook het zijne niet tot de ongezondheid der kolonie bijbrengen?



De eerste wandeling, welke wij deden, bepaalde zich natuurlijk tot de stad. De indruk van dezelve valt niet mede. De meeste ') Bastrinque = danshuis. ') Opengelaten in het handschrift.








Nederlands West-Indische Gids

Gaay Fortman, B., de


nl

Gaay Fortman, B. de



Een vijfdaags bezoek aan Suriname in 1825


pp EEN VIJFDAAGS BEZOEK AAN SURINAME IN 1825 17 huizen zijn van hout, en slechts weinigen hebben niet het uiterlijk van lootzen of groote wafelkramen. De grachten, welke door sommige straaten loopen, zijn groote stinkslooten, waar op zijn best water genoeg in is voor de kano van een Indiaan. Op veele plaatsen ziet men nog overblijfsels van den brand. Het sterkste merkt men het aan een der grootste sieraden der stad, de oranjeboomen, welke in dubbele reijen langs de straaten geplant zijn, doch nu door bovengemelde oorzaak veel geleden hebben.



Behalven het even buiten de stad gelegen gouvernementshuis, hetwelk een fraai luchtig gebouw is met een schoonen tuin, zijn er zeer weinig steenen huizen. Van de houten zijn de planken, welke de zijwanden uitmaken, op dezelfde wijze over elkander heen gespijkerd als de latjes van vaste jalouzin, hetgeen eene groote luchtigheid geeft. Glasramen zijn er weinig; hunne plaats wordt door gazen chassinetten vervangen. Van binnen zijn de huizen zoo netjes gemeubileerd, als men in Holland denken durft, vooral schijnt de een den ander met keurig en prachtig glaswerk te willen overtreffen.



Het dejeuner bij den heer Van Hekeren muntte door verscheidenheid van vruchten uit; heerlijke awawassew, oraw/cs en cxwasa//>e/en zijn genoeg bekend; de sa/>arfi7/a, een mispel zoo groot als een perzik van een heerlijke smaak, de marfwsarfa, van de grootte van een ganzenei, geheel glad en orange van kleur, van binnen een slijmerige kern van weinig smaak, de mango, van dezelfde grootte met een pit er in als een pruim smaakt bijna als een zoete wortel, die in de terpentijn heeft gelegen, de a<foocaatf heeft de gedaante van een knol en ook een weinig van zijn smaak, met een klein vanille geurtje; nog een paar anderen, waarvan ik de naam ben vergeten, doch die walgelijk zoet smaakten, in n woord: behalven de ananas, oran/g en siwaasa/>;6e/ en de sfl^>arfj/Za heb ik geene vrucht gegeten, welke ik niet gaarne tegen een goede Hollandsche suikerpeer had willen ruilen, zoodat alle vrees, dat ik mij aan vruchten te buiten zal gaan, overbodig is. Meloenen moeten hier goed zijn, doch ik heb ze niet gezien.



Nadat wij gezamentlijk het middagmaal bij de hr. Halverstad gebruikt hadden, gingen wij wandelen en vervolgens den avond bij de hr. Voogt paseeren, die ons met een heel aardig muzijkpartijtje verraschte: hijzelf heeft een heel mooije piano en bespeelt ze zeer goed. De avond zou nog aangenamer geweest zijn, indien niet een officier der marine zich allerhande onbeschoftheden had veroorloofd, zoodat ik hem, toen hij dezelve tot mij West-Indische Gids XXIX 2








Nederlands West-Indische Gids

Gaay Fortman, B., de


nl

Gaay Fortman, B. de



Een vijfdaags bezoek aan Suriname in 1825


18 B. DE GAAY FORTMAN wendde, gevoelig hierover moest teregtstellen, en men hem vervolgens de deur uitzette.



Den 14e besteedde ik den morgen om eenige inkopen te doen van gember, lemmetjes enz. voor oom Van der Goes en om de hiernevens gaande muntjes als eene kleine gedachtenis aan dit land voor mijne lieve zusjes te koopen. Ik hoop, dat hun dit kleine presentje welkom mag zijn; zij worden van de Indiaanen of oude inwoners van het land in de bosschen gemaakt. Ik heb ze van die menschen zelf gekocht, die van tijd tot tijd uit hunne wildernissen in de stad koomen om tegen soortgelijke aardigheden hunne behoeften in te ruilen. Zij hebben nog dezelfde gewoonten en kleding, als toen de Europeanen America het eerst ontdekten, doch zij zijn zoo dikwijls beschreven, dat ik langdradig zoude worden, wilde ik het ook nog doen.



Op ons i) kregen wij tot onze groote spijt de order van de generaal Kraijenhoff om den lOen vroegtijdig aan boord te zijn. Wij waren door de hr. Voogt verzocht om op dien dag zijne koffijplantage te gaan zien, daar wij nu geene gelegenheid toe gehad hebben. Na eerst eenigen tijd in de schoone tamarindelaan gewandeld te hebben, die van het fort Amsterdam naar de stad leidt, gingen wij bij de heeren Horstman hunne fraaije verzameling van inlandsche insecten zien, waaronder mij het meest frappeerden verschillende soorten van lichtgevende kapellen (lamptaarndragers), waarvan drie onder een glas zooveel licht geven, dat men erbij schrijven kan, andere, groter als de Hollandsche fledermuis en van de heerlijkste kleuren, spinnen zoo groot als vuisten, dat men ervan schrikte, als men ze zag, duizendbeenen zoo lang en smal als een gewone breinaald, scorpioenen enz., vrij wat mooijer, als hetgeen Papa, de meisjes en ik in de tent op de kermis zagen. Op de binnenplaats van dr.



Horstmann zagen wij de //mwgo, een vogel een weinig kleiner doch van dezelfde gedaante als onze ojevaar en van het schoonste rood. In een put zat een jonge toyman of Krocorfi7 van vijf voet lang en reeds zoo kwaadaardig, dat wij met groote moeite een stok, welke men hem toegehouden had, uit zijn muil konden los krijgen.



Den geheelen voormiddag besteedden wij met het bezichtigen van deze bijzonderheden, en gingen toen bij den heer Boks eten, welke ons voor eene aardigheid op een schotel onthaalde,, die het voorname voedsel der negers en gemeene lieden uitmaakt. ') Opengelaten in het handschrift.








Nederlands West-Indische Gids

Gaay Fortman, B., de


nl

Gaay Fortman, B. de



Een vijfdaags bezoek aan Suriname in 1825


EEN VIJFDAAGS BEZOEK AAN SURINAME IN 1825 19 Het heet tow/o en is uit fijn gestampte bananen toebereid, maar het was mij zoo sterk en walgelijk, dat ik het niet eten konde.



Iets beter beviel mij de cassane of maniok, die er, gekookt, bijna als lange knollen uitziet, doch weinig smaak heeft.



Om de volgende morgen in den ochtenstond nog wat te kunnen wandelen, was ik vroeg gaan slapen, doch een der heeren, bij wien wij nog niet waren geweest kwam mij met eene geheele karavane uit de hangmat halen; ik moest weer opstaan en met hun medegaan; het was elf uren, dat ik ongemerkt konde ontslippen.



Den 18e heb ik vr naar het schip terug te keeren nog eene groote wandeling in de laan van Tor/a ai) gemaakt, die rondom een gedeelte der stad loopt en afwisselend met oranje-, tamarindeen palmboomen beplant is. De palmboomen zijn mij zeer tegengevallen, zij geven bijna geene schaduw en zijn veel minder mooi voor het oog, als men zich verheelt. De tamarinde daarentegen geeft heerlijke schaduw en is wel zoo hoog als onze lindeboomen; het blad heeft veel overeenkomst met dat van de gouden regen.



Een heerlijke bloem, die in de laan menigvuldig bloeide was de witte jasmin, niet die, welke wij in Europa hebben, maar van gedaante zooals de fijne geheele jasmin doch verscheiden maal grooter en lekkerder van geur.



Om negen uren voeren wij in de tentbooten van de Paramaribosche heeren naar het schip terug; ik zat in die van de jonge Nobel, aan de tantes te Nijmegen denkelijk goed bekend.



Om onze gasten beter te kunnen ontvangen, hadden wij in Paramaribo wat rijnsche wijn gekocht, welke goed en niet duur is (voor 26 st. de fles). Tot zeven uren des avonds hielden wij onze vriendelijke gastheeren bij ons, en lieten ze toen met hartelijken dank voor hunne beleefdheid vertrekken".



Tot zoover deze aanteekeningen. 19 Juni zeilde het schip de rivier af, doch draaide tegen den avond bij om generaal Kraijenhof af te wachten. Den volgenden dag werd water ingenomen en daarna _met een stijve koelte" onder zeil gegaan". ') De Tourtonnelaan loopt naar de plantage Tourtonne, in 1701 in de nabijheid van Paramaribo aangelegd door den directeur van de Sociteit van Suriname Jean Tourton.








Nederlands West-Indische Gids

Gaay Fortman, B., de


nl





Het Algemeen Curaaosch Pensioenfonds


HET ALGEMEEN CURAQAOSCH PENSIOENFONDS Onder het vele dat om voorziening riep, toen Curasao zich was gaan ontwikkelen tot een financieel zelfstandig gewest, nam de zekerheidstelling der pensioenen van landsdienaren een eerste plaats in.



Het tijdperk van voorbereiding en incidenteele maatregelen werd afgesloten door het K.B. van 27 April 1936 (S. no. 941), waarbij een Algemeen Curacaosch Pensioenfonds opgericht werd.



Dit fonds verkreeg de beschikking over de gelden welke in de jaren 1930 en volgende reeds bij Curacaosche begrooting voor het doel in kwestie gereserveerd waren, terwijl volgende uitkeeringen uit de Cura9aosche geldmiddelen voorzien werden. Verder zouden alle in Curacao ingehouden pensioen-kortingen, alsmede bijdragen van belanghebbenden voor weduwen- en weezenpensioen, aan het fonds ten goede komen, waartegenover natuurlijk de uitbetaling der pensioenen over het fonds zouden loopen.



Het Alg. Curacaosch Pensioenfonds staat, te zamen met de Indische pensioenfondsen, onder het beheer van de directie dezer fondsen te 's Grave nhage.



Bepaald werd dat om de vijf jaren een wetenschappelijke balans gepubliceerd diende te worden, aan te vangeii met die per 31 Dec. 1941.



Tengevolge van de oorlogsomstandigheden ondervond de samenstelling der eerste zoodanige balans vertraging, zooals opgemerkt wordt in het verslag van het fonds over het jaar 1945, dat eind 1946 door den directeur der Indische Pensioenfondsen aan den minister van Overzeesche Gebiedsdeelen aangeboden werd. Dit verslag geeft de Nederlandsche en Cura?aosche balansen per 31 December 1945, alsmede de winst- en verliesrekeningen over 1945 voor Nederland en over 1940 tot en met 1945 voor Curacao.



De rekening sloot met een kapitaalsaldo van ruim negen en een half millioen (Ned. courant) in Nederland en van bijna 850.000 gulden (Cur. courant) in Curafao. Het winstsaldo bedroeg in 1945 voor Nederland ruim 3.875.000 gulden (Ned. couiant) en in de jaren 1940-1945 voor Curacao bijna 800.000 gulden (Cur. courant).



Aanvankelijk gold de bepaling, dat batige saldo's op de Curacaosche begrootingen, voor zoover niet strekkende ter dekking van nadeelige saldi van vroegere jaren, aan het fonds ten goede zouden moeten komen. Deze bepaling werd voor het jaar 1941 en volgende jaren ingetrokken; in 1945 echter heeft de Curacaosche begrootingswetgever een extra uitkeering van n millioen gulden aan het fonds toegekend.



De beleggingen van het fonds blijken te bestaan uit effecten, hypotheken en rechtstreeksche leeningen. De hypotheken liepen in 1945 alle in Nederland, de rechtstreeksche leeningen eveneens; in Cura9ao was een zeker bedrag belegd in een 3% gouvernements leening.



_ 20 _








Nederlands West-Indische Gids

Gaay Fortman, B., de


nl





Het Algemeen Curaaosch Pensioenfonds


PENSIOENFONDS 21 In de Nederlandsche administratie werd in 1945 een winst van meer dan vijfkwart millioen gulden geconstateerd, wegens koersverschil op uit Curacao naar Nederland overgemaakte gelden in Cur. courant.



Het verslag bevat nog de mededeelingen dat sedert 1943 de Curacaosche gepensioneerden duurtetoeslag genieten, dat het maximum weduwepensioen in 1939 van / 1500._ op / 2250._ per jaar gebracht is en dat in 1944 een apart Curacaosch pensioenfonds opgericht is voor gouvernements werklieden en hun weduwen en weezen _, beheerd op Curacao, door den vertegenwoordiger aldaar van het Alg. Curacaosch Pensioenfonds.



Als commissarissen van het A.C.P. in Nederland treden op een oud-administrateur van Financin van Curacao en een hoofdambtenaar van het departement van Overzeesche Gebiedsdeelen; het college van commissarissen op Curacao bestond uit den administrateur van Financin aldaar, met een hoofdambtenaar en een ambtenaar van diens departement.



Mei 1947 M.



VEETEELT EN VEESTAPEL IN SURINAME In het TydscAW// i/oor DiergeMeAMde (Dl. 71, Jaarg. 1946, afl. 23 en 24) kwam een artikel voor getiteld _Diergeneeskunde in Suriname", van de hand van den Gouvernements dierenarts J. Frickers.



De heer F. gaf daarin niet uitsluitend een wetenschappelijke verhandeling op veterinair gebied, zooals de titel van zijn bijdrage wellicht zou doen vermoeden, doch ook een aantal interessante gegevens betreffende veeteelt en veestapel in Suriname. Hieronder volgen eenige der voornaamste bijzonderheden dienaangaande. Uit de cijfers van 1921 en 1944, den Surinaamschen veestapel betreffend, blijkt van een belangrijke toeneming van het aantal runderen, schapen en geiten.



Zelfs in de afgeloopen oorlogsperiode heeft men kans gezien de sterkte niet alleen te handhaven, doch deze zelfs nog iets op te voeren.



Van het aantal runderen was in 1943 (toen een telling gehouden werd in de districten met het meeste rundvee) 81 % in het bezit van Britsch Indirs (78% van het aantal rundveehouders-gezinnen) en 4.7% van de z.g. Hollandsche boeren (1.07% van de gezinnen).



Slachtvee moest gedurende de oorlogsjaren weder ingevoerd worden, niet om te voorzien in de per hoofd geringe consumptie der eigen bevolking, doch wegens de aanwezigheid van een groot aantal militairen, met hooge vleeschrantsoenen. Om dezelfde reden was in die jaren de import van vleeschwaren, boter en kaas, belangrijk hooger dan voor den oorlog.



Wordt het rijstareaal vergroot, dan zal het aantal werkdieren opgevoerd moeten worden.



Invoer van rasvee, ter verhooging der zuivelproductie, wordt niet nuttig geacht, zoolang de Surinaamsche weiden en de agrarische bedrijven geen veevoeder van beter gehalte opleveren. Voor kruisingsdoeleinden acht de heer Frickers, wat het rundvee betreft, de tropische Zebu beter geschikt dan Europeesche runder-rassen.








Nederlands West-Indische Gids

21


nl





Veeteelt en Veestapel


22 VEETEELT EN VEESTAPEL Er zal, meent de schrijver, een aanvang gemaakt moeten worden met cursussen, lezingen en demonstraties, ter voorlichting der veehouders, wat een eigenaardigen indruk maakt, gelet op de omstandigheid dat van 1893 tot heden met korte onderbrekingen bevoegde dierenartsen in gouvernements dienst werkzaam geweest zijn. Pas sedert 1946 echter doen er twee tegelijk dienst.



Inderdaad zal de voorlichting op het bezwaar stuiten dat een groot deel der veehouders de Nederlandsche taal niet machtig is. Er bestaat echter in Suriname zoo iets als een algemeene omgangstaal, tegenwoordig ook wel de Surinaamsche taal genoemd; kennis van het Negerengelsch is steeds een vereischte geweest waaraan ambtenaren die met de agrarische bevolking te maken hebben voldoen moeten.



Reeds in 1905, zoo lezen wij, werd aangedrongen op het stichten eener gouvernements boerderij; in de jaren 1920 en 1921 werd een begin gemaakt met het inrichten eener zoodanige boerderij, welke echter in 1925 verdween, na een kwijnend bestaan.



In 1940 eindelijk nam het gouvernement het beheer over van een aan een genterneerden Duitscher behoorende boerderij, welke later, met het aanwezige vee, eigendom van den Lande werd. Hier hield men ongeveer 200 runderen en eenig ander vee en zouden proeven genomen worden op het gebied van zuivelproductie, teelt van slachtvee, bestrijding van veeziekten en verbouwing van veevoedergewassen.



Het wetenschappelijk onderzoek op veterinair gebied geschiedde grootendeels nog in 1946 met behulp van de eenvoudige middelen, waarmede in 1905 het slachthuis uitgerust werd; dit onderzoek liet dus nog steeds veel te wenschen over.



Het slachthuis buiten Paramaribo voldoet niet meer; bij het schrijven van het artikel was een aanvang gemaakt met den bouw van een nieuw, annex koelhuis.



Mei 1947 M.








Nederlands West-Indische Gids




nl





Kroniek


KRONIEK SURINAME Bij de Tweede Kamer werd een wetsontwerp ingediend tot wijziging der Surinaamse staatsregeling; de bedoeling is aan art. 61 der grondwet regeling der inwendige aangelegenheden door Surinaamse organen een zo ver strekkende uitwerking te geven, als zonder grondwetswijziging mogelijk is.



Voorgesteld wordt een college van gecommitteerden in te stellen, bij delegatie met uitvoerende macht te bekleden zo iets als de wethouders der moederlandse gemeenten en een andere functie, die van vertegenwoordiger in Nederland, te scheppen. De facultatieve regeling bij K.B. van inwendige aangelegenheden komt principieel te vervallen en de gouverneur zal nog slechts in zeer bizondere gevallen de aanwijzingen des Konings in acht te nemen hebben.



De vertegenwoordiging zal uitgebreid worden en geheel uit gekozen leden bestaan; zij zal met den gouverneur de wetgevende macht delen, conform dus de verhouding van Kroon en Staten Generaal in het moederland.



Algemeen kiesrecht zal ingevoerd worden voor mannen; voor vrouwenkiesrecht wordt de mogelijkheid geopend. Een bizondere regeling is opgenomen waardoor het mogelijk zal zijn dat bepaalde gemeenschappen niet rechtstreeks het kiesrecht zullen uitoefenen, doch kiesmannen aanwijzen.



Ook is een oplossing gezocht voor het probleem der geloofsgemeenschappen welke niet als erkende kerkgenootschappen golden en dus niet de wettelijke bescherming genoten van laatstgenoemde.



De executieve taak van den gouverneur ten slotte zal hoofdzakelijk neerkomen op het uitoefenen van controle op het beleid der gecommitteerden ; van den Raad van Bestuur zal hij niet meer ambtshalve lid zijn.



Tot zover het voornaamste van hetgeen de couranten aangaande het wetsontwerp weten mede te delen. Intussen zal, ter rijksconferentie (wanneer?), met de afgevaardigden van Nederland en de Nederlandse Antillen overleg gepleegd moeten worden nopens de toekomstige verhouding der drie delen van het gereconstrueerde Koninkrijk.



De drie Guyanas onder Europese vlaggen vormen op het vasteland van Zuid Amerika een enclave in een overigens volkomen Latijnse wereld, doch tot voor kort was er van enigen Latijnsen invloed in Suriname vrijwel niets te merken. Dit is anders geworden.



In welke mate tijdens den oorlog het contact verlevendigd is, valt voorshands moeilijk te beslissen: sedert er echter weder Surinaamse nieuwsbladen in Nederland aankwamen, viel het op dat deze geregeld berichten bevatten uit de Venezolaanse pers, soms slecht vertaald.



Is het misschien daarom, dat op instigatie van het Venezolaanse consulaat te Paramaribo een cursus geopend is in de Spaanse taal ? Of is het omdat Venezuela mensen nodig heeft, Suriname mensen exporteert en 23 _








Nederlands West-Indische Gids




nl





Kroniek


24 KRONIEK men zich dicht in de buurt, op Curacao en Aruba, van de bruikbaarheid der Surinaamse werkkrachten heeft kunnen vergewissen ?



Tijdens den oorlog heeft Venezuela zich nogal bezig gehouden met het Caraibische deel van Nederlands West Indi, echter niet meer omdat men in Curacao een gevaar zag voor eigen veiligheid, zoals ruim honderd jaar geleden. Plotseling is nu Suriname aan de beurt gekomen; Radio Venezuela schijnt zich op wel zeer onvriendelijke wijze over Nederland uitgelaten te hebben, naar aanleiding van de samenzwering te Paramaribo, door een aantal ontevreden gedemobiliseerde Surinaamse militairen op touw gezet. Is dit geschied omdat de leider der beweging een Spaansen naam draagt en men in hem daarom een Zuidamerikaansen caudillo meende te zien ? Zodanige namen komen in Suriname slechts bij hoge uitzondering voor en de persoon in kwestie is een in Nederlands Indi geboren Surinamer.



Ook na den eersten wereldoorlog kwamen de (Britse en Franse) Westindische contingenten ontevreden terug en was er voor de gedemobiliseerden moeilijk werk te vinden.



Dat men het complot te Paramaribo tijdig ontdekt heeft, is een punt in het voordeel der Surinaamse overheid, die tijdig maatregelen kon treffen om onheilen te voorkomen; zoals dat ook geschied is in het geval Killinger van 1910, in het geval De Kom van 1933 en in het nog altijd niet officieel opgehelderde geval van tijdens den laatsten oorlog.



Wel een verschil met het Urbinaschandaal op Curacao van 1929! Wellicht dat dit verschil hierin gezocht moet worden, dat de volksaard en daarmede de verhouding tot de Politie in Suriname een andere is dan op Curacao.



De Surinamedag op 15 dezer, georganiseerd door het Indisch Instituut en de Ver. ,,Ons Suriname", een unieke gebeurtenis, was een groot succes; er namen zeker een vijfhonderdtal personen aan deel en de stemming was uitstekend.



De producten der Surinaamse citruscultuur blijven hier te lande de aandacht bezig houden, in verband met distributie en prijsbeheersing.



Ditmaal zijn het de citroenen die, volgens een Kamerlid, te duur aan de consumenten verkocht zijn. Het is wel duidelijk geworden, dat Suriname niet van de hoge prijzen profiteert. 30 November 1947. M.



NEDERLANDSE ANTILLEN Het Curacaose volkslied Niet velen ook lang niet allen in Curasao zullen weten, dat _Curacao" een eigen volkslied heeft. Het schijnt ook niet een volkslied van het gebiedsdeel, maar alleen van het eiland Curacao te zijn. In het laatste jaar kon men een en andermaal in de Curacaose kranten lezen, dat het Curacaose volkslied aangeheven was bij de aankomst van een vliegtuig met Cura9aosen last, op meetings, vergaderingen van het Volkscomit en misschien ook van de Democratische partij.








Nederlands West-Indische Gids




nl





Kroniek


KRONIEK 25 Een volkslied wordt niet als volkslied gemaakt, kan men zeggen; een lied wordt volkslied, omdat het het volk pakt. Zo is het volkslied geworden, en zo is het Wte iVeeWawds /oerf rfoor t'toiV, geschreven op een prijsvraag om een volkslied, het nooit geworden.



Een vijftig jaren geleden, was het zo, dat ,als ,,het Volkslied" opgegeven werd, men nooit goed wist wat het zijn moest, Wj'/AWwks of Wierc JVeer/ands fc/oerf. De regering heeft daaraan enige tientallen jaren geleden een einde gemaakt, door te bepalen: het Nederlandse volkslied is en blijft het WiAelmM.



Over het Curacaose volkslied doet Bewrs- en ATfwattfcmcA/fw van October en November eenige aardige mededelingen. Zo leest men, dat ook het Curacaose volkslied niet als volkslied gemaakt is. Omstreeks 1898 maakte de in den loop der jaren als inspecteur van het R.K. onderwijs zo bekend geworden frater Radulphus het lied om door de kinderen in zijn school te laten zingen op de wijs van ,,Zu Mantua in Banden der Treue Hofer war". Doordat nooit een door den dichter verzorgde tekst werd uitgegeven, raakten de woorden verminkt. BeMrsw 2Vj>K?iAS&encAfew van 12 Nov. 1947 geeft de woorden, waarvan de vertaling ongeveer aldus is: Ons vaderland is over de ganse wereld maar weinig bekend; het ligt verscholen in de grote zee. Maar wij houden van ons land boven alle landen, en met geheel ons hart zingen wij zijn lof.



Ons land is rotsachtig en de zon brandt er; wij zijn arm en hebben een moeilijk leven, maar dat leven is ons lief, het is stil en rustig; wij zijn een volk, dat eerbied afdwingt.



Geen dwingelandij verdrukt ons; de Nederlandse vlag waait hier, en de edelmoedige hand van een machtige vorstin, Wilhelmina van Nassau, bestuurt Curacao.



God spare ons geliefd Curacao, ons trouw rood, wit, blauw; Hij spare voor ons onze wlbeminde moeder Wilhelmina, ons arm maar gelukkig volk! Eigenaardig is, dat naar den eersten regel van het tweede vers het lied gewoonlijk werd aangeduid als ,,Nos tera ta baranca", Sf m- en iWeKM/s&encAtew verzekert, dat dit vroeger anders was, en dat de aanduiding vroeger naar den eersten regel van het eerste vers ,,Den toer nacion nos patria" geschiedde.



Er is reden om deze bijzonderheden, die weinig bekend zijn, te doen voorafgaan aan wat een bespreking van dit onderwerp in deze maandelijkse kroniek rechtvaardigt. Men wil het volkslied veranderen, of liever: iemand heeft een ander volkslied willen maken, omdat het oude niet meer voldoet, niet meer past in de veranderde omstandigheden.



Beurs- JVi!t<tt\sencAten maakt hierover een aardige opmerking, als het blad zegt: inderdaad, wij zijn niet meer arm en het leven is niet meer zwaar, maar het is merkwaardig, dat juist dit tweede vers nog steeds lustig gezongen wordt, terwijl de andere verzen, die niet zouden behoeven gewijzigd te worden, in vergetelheid geraakt zijn. Zo zingt men in Nederland sinds eeuwen van het _Duitse bloed" en van den altijd geerden koning van Spanje.








Nederlands West-Indische Gids




nl





Kroniek


26 KRONIEK De dichter van het nieuwe _volkslied", I. C. Mauricio, bezingt Cura9ao als de parel der Antillen, het schilderachtige landschap, zijn bergen en dalen, zijn _hofjes" met bloemen, vruchten en zangvogels. Dit land van eeuwige zon is droog, maar af en toe valt een regen en dan bloeit alles op. Vreemdelingen van overal komen hier en gaan niet meer weg; zij genieten van de voordelen van den vooruitgang van Curacao, van zijn handel en nijverheid, ,,O Curacao! wanneer zult gij U ons herinneren, die altijd als trouwe zonen U hebben lief gehad ? Maak ons groter nog, zo als de andere _grote heren". God zegene ons vaderland en geve blijvende voorspoed.



Is het een volkslied, dat _ad hoc" gemaakt wordt, en, omdat het geboren is in en om de gewijzigde omstandigheden, de kiem der ontbinding in zich draagt, voor het geval 2 regels eens niet meer kloppen ?



Btfurs- e A'z'ewtt'stfncAfen heeft een ander bezwaar, n.1., dat uit den nieuwen tekst _helemaal niets meer blijkt van onze verbondenheid met het Moederland, dat in de vele jaren van armoede en ellende, die Curacao heeft doorgemaakt, geen stief moeder voor dit gebiedsdeel was; geen verbondenheid met onze trouwe driekleur; geen verbondenheid zelfs meer met het Huis van Oranje, dat toch altijd in de volksziel een eerste plaats heeft ingenomen". _Men vraagt zich af", schrijft S.- e A'., _of dit volkslied een weerspiegeling is van wat er leeft in de volksziel?" Ook op wat de dichter in zijn _volkslied" wel zegt, heeft het blad hier en daar kritiek.



Een en ander heeft den heer Mauricio uit zijn tent gelokt, die zegt dat zijn volkslied reeds _officieel" aangenomen is. Het is bestemd, zegt hij, om een tweede plaats in te nemen, naast het Wilhelmus, _ons officieel volkslied".



Een ander inzender hoorde in het, zo op het oog nogal makke, laatste vers, _de schreeuw... van ons volk, dat ongeduldig zit te wachten op de zolang beloofde staatkundige hervormingen".



Dat beluistert men echter meer in een anders vers, dat op de keerzijde van de gramofoonplaat van het nieuwe volkslied voorkomt: Curacao roept zijn zonen ten strijde voor de vrijheid. Vrijheid willen wij voor Curacao, een eigen bestuur. Het koloniale stelsel heeft afgedaan, enz. Brion en Piar worden aangeroepen.



Dit lied zou men eerder geslaagd kunnen achten voor hen, die geloven aan een _roofstaat tussen Dollar en Schelde", drijver van een bij de wet geregelde slavernij.



Toen de Parlementaire commissie kwam, droeg de dichter J. M.



Hellburg haar een lied op. De commissie zal het Papiaments wel niet begrepen hebben, maar toch wel, dat het een hulde niet aan haar is maar aan Da Costa Gomez, die,, met ons" is, en _een met ons onder de Nederlandse vlag". Het 4de, laatste, vers luidt vertaald: Op, zonen van Curacao, weest niet verschrikt en deinst niet terug. De vooruitgang van ons vaderland moet allen bezielen. Zet den strijd voort. Blijft niet achteraf staan. Eist uw recht op. Ons vertrouwen zij op God en Gomez.



Men vindt het gedicht in La Vewsa eind Januari 1947. 30 Nov. 1947. F.








Nederlands West-Indische Gids




nl





Bibliografie


BIBLIOGRAFIE Het is misschien niet overbodig er hier nog eens op te wijzen dat deze bibliografie in drierlei opzicht onvolledig is; omdat: (1) hierin geen artikelen worden vermeld welke in De Wes/-/ndisc/je Girfs zijn verschenen, en ook de verslagen van de Vergaderingen der Staten na Sjmnawe, de Nofti/en van de Sto/cn fan Cwnifao, de mededelingen uit het GoMrernewenteWarf t>a SuWwnwe en het Cwraeaos PitW/ca/ieWad hoe belangrijk zij ook mogen zijn niet worden genoemd; (2) er geen artikelen zijn opgenomen waarvan het belang niet werd ingezien; (3) er geen publicaties in staan welke aan de aandacht van de samensteller van deze lijsten zijn ontsnapt.



Door het vermelden van artikelen uit > Wes/-/HrfjscA Gzrfs zou de bruikbaarheid van de bibliografie weliswaar niet onaanzienlijk worden vergroot, maar de omvang zou daardoor ook met ten minste n-derde bladzijde per keer toenemen en waar elke lezer zonder veel moeite in deze leemte kan voorzien, lijkt het verstandiger deze plaatsruimte aan andere bijdragen te blijven besteden. Het verwerken van de inhoud van de genoemde officile publicaties zou nog aanzienlijk mr ruimte vergen.



De tweede beperking betreft de zeer moeilijk te bepalen omgrenzing van het gebied. Dit kan alleen door het invoeren van een persoonlijk element van waardering dat bij het samenstellen van deze bibliografie zo veel mogelijk is vermeden.



Wat de derde beperking betreft. Deze onvolledigheid is een fout welke door een voortdurende medewerking van velen in belangrijke mate kan worden verkleind. Men sture hiertoe zijn opgaven aan dr. P.



Wagenaar Hummelinck, Beethovenlaan 24, Bilthoven, die de zorg voor deze rubriek op zich heeft genomen.



Publicaties welke de bewerker niet zelf onder ogen heeft gehad zijn met een aangeduid.



AFZONDERLIJKE UITGAVEN e. Uitgave van de vereniging,.Nederland-Suriname" (Nedsu) te Utrecht, (1947, 12 pp. incl. omslag), kaartje.



Propaganda voor het doel der vereniging.



FresA awd ftrocAisA tt'ater /zs/i <//wre. Caribb. Res. Council Fisheries Ser. 2. Washington D.C., June 1945, repr. Trinidad, Oct. 1947, 20 pp. gestencild.



Op p. 10: Fresh water fish culture in British Guiana, by H. H.



Brown, uit TAe /Ames o/ BWltf A Gwtana, Devel. Welfare Bull. 3.



Gaay Fortman, B. de: ScAete waw de />oWieAe gescAierfeMW rfer A/eder-JandscAe ^/iWen in de lurcnligsfe eeuw (Cwrafao). W. van Hoeve, 's-Gravenhage, 1947, 72 pp., 4 platen met foto's buiten de tekst.



Grasses and grass/and management in /Ae Cartean. Crop Inquiry Series Carib. Res. Council 2, Washington D.C., 1946, x + 68 pp., uitsl. krtje buiten de tekst. Grotendeels het werk van H. W. Marston. p. 1-38 D. D. Paterson: Grassland management in the West Indies, uit BmW. /m/>.



_ 27 _








Nederlands West-Indische Gids




nl





Bibliografie


28 BIBLIOGRAFIE Bwr. Pas/wws Forage Oo/>s jj, 1, 1944. p. 39: Cura9ao; p. 61-62: Surinam (Netherlands Guiana).



Haens, W. H. M. d': i?a/>^>ori uaAe de reorgam'salitf fan /; / in SwriMame, door .... bij missive van de minister van Overzeese Gebiedsdelen van 24 Juni 1946, 7de afdeling nr. 23 ter beschikking gesteld van de gouverneur van Suriname, (z. uitg., 1947), 77 pp. Jn/i'cMiMgen ew owder.zoeAingew tian de .4/dee/ing J/anrfe/smKsewm iw Meded. Indisch Inst. 71 (Handelmuseum31), 1947, 42 pp., 1 foto.



Citroen-olie uit Suriname, p. 5; Surinaams hout voor kleinere toepassingen, p. 8; duurzaamheid van Surinaams hout tegen paalworm, p. 9; Surinaamse sinaasappelen, p. 37.



Jessurun Cardozo, Is.: 7sra7ie<iscAe .^/mawaA uooe Ae< 7'aar 570^.



Uitgegeven voor Cura9ao en Aruba van wege het Joods Hulpcomit. (1947), 96blz., 7 platen. ?



JowiA/i;'Ae FereewigiMg /ndiseA Ie Jaargang No. 1, Juli 1947, (4 pp.) Verschijnt in Jan., April, Juli en Oct. Beoogt in de eerste plaats de leden der vereniging op de hoogte te houden van de belangrijkste gebeurtenissen in het Instituut.



' ZnrftscA /tts27wu< (voorheen Koloniaal Instituut) Amsterdam. Zes ew dertigste 7aa>-t;ers/ag 1946, 90 pp., 4 platen met foto's buiten de tekst.



Op p. 73: Verslag van een studiereis naar West-Indi 26 September-21 December 1946, door W. L. Utermark.



Latour, M. D.: A^oewa na Aowordi San/a .Ftiomena irgen t mar/tV. Pa debocion di fielnan di vicariato apostolico di Curacao. (Curacao, 1943), 23 pp.* Latour, M. D.: 5an/a ^4na ^afroHa di mos vtcartaio. (Cura9ao, 1947), 20 pp., gekleurde titelafb. ingeplakt. [In titel: Santa Anna].



Latour, M. D.: Z)eooM />a Sagrado Cwra^on dt iesMs. (Cura9ao, 1947), 24 pp.



Latour, M. D.: <>'ont2acjow di Sagrado Cnra^ow di Hesws de cas. (Cura9ao, 1947), 13 pp.* La I/wion. Feestnummer bij het 25-jarig bestaan. 23 Oct. 1947, 6pp. Luies/oeA iw <Ae Caritean. Crop Inquiry Series Carib. Res. Council I, Washington D.C., 1946, xn + 158 pp., uitsl. kaartje buiten tekst.



Grotendeels het werk van H. W. Marston. Op p. 27-28: Cura9ao; p. 99-100: Surinam (Netherlands Guiana).



Loten'a di Cto-apao. (Cura9ao, 1947), 30 pp.



MacPherson, John: Z)ew:/op>weM/ ad weZ/are rn /Ae H^es< Zwdtes 7945-^6. Report by Sir _. Colonial Off. London, 1947, 11+ 162 pp.



Heeft uitsluitend betrekking op Brits W.I.



Meeteren, Nicolaas van: 7o/AsAude vaM Curasao. Willemstad, Cura9ao, drukkerij Scherpenheuvel, 1947, 248 pp., 8 biz. muziek, 17








Nederlands West-Indische Gids




nl





Bibliografie


BIBLIOGRAFIE 29 platen (10 met foto's en 7 met tekeningen) buiten de tekst, omslagtekening.



van de <4/gemee LcdeMi/ergarfeWng ua rfe /owrfew o 75 Sf />fm&<? *- J947 .... bevattende het ....



Verslag over het Twee en Twintigste Verenigingsjaar. ('s-Gravenhage, 1947), 21 pp.



Als bijlage: Opmerkingen betreffende het Ontwerp van Wet nopens de Stichting van een _Welvaartsfonds Suriname".



Ons AomnAn/A iw /J!en&a. IKfsN/nrf. Onder redactie van B. J. O.



Schrieke en M. J. barones van Heemstra; opzet van de Afd. Volkenkunde van het Indisch Instituut; W. van Hoeve, 's-Gravenhage, 1947, 383 pp., 3 graf., 7 krtn. en 1 tekening, voorwerk met kaart en bandomslag (van J. F. Doeve), 85 foto's op 44 blz. en 1 uitsl. krt. buiten de tekst.



Heemstra, M. J. barones van: Voorrede; p. 3-7.



Rutgers, A. A. L.: Inleiding; p. 8-20, krt.



Algemeen gedeelte.



Mohr, E. C. Jul. : Geologie; p. 23-32.



Braak, C: Klimaat; p. 33-37.



Boschma, H.: Fauna; p. 38-44.



Pulle, A. A.: Flora; p. 45-52.



Menkman, W. R.: Historisch overzicht; p. 53-74.



Goeje, C. H. de: Autochthone talen; p. 75-77.



Lichtveld, Lou: Heterochthone talen; p. 78-83.



Lichtveld, Lou: Muziek; p. 84-90.



Haaren, F. L. J. van: Bestuur en rechtspraak; p. 91-95.



Kesler, C. K.: Openbaar onderwijs; p. 96-105.



Swellengrebel, N. H. en Winckel, C. W. F.: Ziekte en dood; p. 106-113, 2 grafieken.



Rutgers, A. A. L.: Protestantse kerken en zending. Inleiding; p. 114-115.



Linschoten, M. W. J. van en Lindonk, W. J. van: Protestantse kerk; p. 115-124.



Bielke, H. M.: Evangelische broedergemeente, Herrnhutters: p. 125-133. .Verheggen, A. en Weerelt, A. van: Rooms-Katholieke Missie; p. 134-149.



Kempees, E. J. en Brink, J. D. A. M. ten: Wegen en verkeer; p. 150-157.



Eck Duymaer van Twist, H. M. C. van: Luchtverbinding; p. 158-164.



Schermerhorn, W.: Luchtkartering; p. 165-171. (Naschrift; p. 171-172).



Balen, W. J. van: Bekoring van de West en tourisme; p. 173-177.



Hartog, J.: Pers; p. 178-184.



Het rivierenland Suriname.



Boonacker, J.: Land; p. 187-194, uitsl. krt. buiten tekst.



Weytingh, C. R.: Bevolking; p. 195-205.



Lier, R. A. J. van: Cultureel leven van indianen en bosnegers; p. 206-218.



Vos, H. C. P. de: Landbouw en water; p. 219-223.








Nederlands West-Indische Gids




nl





Bibliografie


30 BIBLIOGRAFIE Priesman, Ph. J.: Cultures; p. 224-244.



Gonggryp, J. W.: Bosbedrijf; p. 245-248.



Traa, A. van: Mijnbouw. Algemeen overzicht; p. 249-256.



Grutterink, J. A.: Mijnbouw. Techniek; p. 256-263.



Kruseman, J. P.: Scheepvaart en goederenbeweging; p. 264-267. Traa, A. van: Geld- en credietwezen en overheidsfinancin; p. 268-277.



Het eilandenrijk Curacao. -Langemeyer, F. S.: Land; p. 281-290, 6 krtn.



Schalkwijk, F. G.: Bevolking; p. 291-298.



Drift, P. C. M. van der: Invloed van de petroleumbedrijven op het economisch leven van Curacao en Aruba; p. 299-307.



Kruseman, J. P.: Curacao en Aruba als havens; p. 308-317, grafiek.



Grutterink, J. A.: Mijnbouw; p. 318-320.



Breemen, P. J. van: Visserij; p. 321-324.



Langemeyer, F. S.: Zoutwinning; p. 325-328.



Prakken, A. B. J.: Crediet- en geldwezen; p. 329-333.



De West in oorlogstijd.



Simons, R. D.: De West in oorlogstijd; p. 337-346.



Heden en toekomst.



Heemstra, van: Suriname; p. 349-358.



Slobbe, B. W. T. van: Curacao; p. 359-365.



Heemstra, M. J. barones van: Hoe het leven was, is en wezen zal; p. 366-371.



Wit, H. de: Zes edelstenen in de Nederlandse Kroon; p. 369-371.



Zij die dit boek schreven; p. 373-377.



Literatuur; p. 378-379.



Inhoud; p. 380-381. (Drukbericht; p. 383).



N.B. De in dit werk opgenomen bijdragen worden niet meer onder het hoofd _Artikelen" genoemd.



Om/uw/j fa ae/ /o/ wi/i/ging' vm de Sttriwaawse s/aa/srege/mg e raw tfe Cwrafao.se saa/srege/wzg. Hand. Stat. Gen. 1947-1948 nr. 650, Tweede K. Mem. toel. bijlagen A-P. Rijksuitg. 's-Gravenhage, (1947), 104 pp.



Record, Samuel J. en Hess, Robert W.: riwjfors o/ Me ATcw H'ort.



Ed. 2. Yale Univ. Press, New Haven, 1943, xv + 640 pp., 8 kaartjes, 58 platen buiten de tekst.



Vermeldt ook Surinaamse houtsoorten. r/ o/ Me Cariooea Commission /o //ie gouermweM/s o/ Me ic, Me /O'wgrfom o/ Me JVeMer/a;ds, Me f/m7ed iftngrfom, Me S/a/es o/ ^werica /or Me year J946. (1947), 56 pp., 2 foto's.



Het Ie jaarlijkse rapport, met de tekst van de overeenkomst welke door Nederland op 30 Oct. 1946 werd getekend op p. 37-43.



Schaffltzel, Hans: Die AfwteAfeer in Wor/ mm<2 Bi'/d. Verband Schweiz. Schreinermeister u. Mbelfabr. Zurich, xvii + 120 pp., 107 gekleurde en 67 ongekl. foto's.



Vermeldt ook enkele Surinaamse houtsoorten.



Spoon, W.: )e uooraetjing' me/ dermwor/eZ wor e a den oor/og.



Berichten Afd. Handelsmus. Ind. Inst. 217, p. 3-7.



Overdruk Ecom. H^AW. _rfowesi jj, 1947, p. 253 (Nederl. p. 127).



Suriname komt slechts terloops ter sprake. Summary.








Nederlands West-Indische Gids




nl





Bibliografie


BIBLIOGRAFIE 31 Spoon, W.: Siaasap/>e/e i7 SunwaMip. Berichten Afd. Handelsmus.



Ind. Inst. 215, 5 pp.



Overdruk Fofdiwg' 7, 1947, 0. 245. Summary; resum.



Tamanco, Julio (W. J. van Balen): iewMsmaAmg me/ZMfrf-.-iweWAa.



Een schets van het Latijnse werelddeel, met aanduiding van de mogelijkheden voor de Nederlandse zakenman. Uitgave Nederl. Zuid-Amerik.



Inst., 1947, 46 pp., 33 foto's, kaartje op omslag.



Heeft geen betrekking op de Nederlandse Gebiedsdelen.



TAe o-aiy/wA id;<ry 0/ *Ae Bahamas. Caribb. Comm., Caribb. Res.



Council, Fisheries Series 1. Washington D.C., June 1945, repr. Trinidad, Oct. 1947, 6 pp. gestencild.



Heeft geen betrekking op de Nederlandse Gebiedsdelen.



TAe NeMer/ands Wesi /wrftes (Terri/ory 0/ Cwrafao). Stowwayj' 0/ cwtrejj/ economie ttt/ormaiton. Intern. Reference Service U.S. Dep. Comm. 3, Febr. 1946, no. 7, 3 pp., kaartje.



Thompson, R. W.: B/acA Carifteaw, decorated by W. A. Redgrave.



MacDonald, London, Oct. 1946, 286 pp., ill.



Heeft geen betrekking op de Nederl. Antillen.



Hand. Stat. Gen. 1947-1948, XIII 3, Tweede K., Rijksuitg., 's-Gravenhage, (1947), 29 pp.



Rijksuitgeverij, 's-Gravenhage, 1947, 29 pp. /g' v/ag o/> c?e ri/Asoegro/iMg ^9^5, Aoo/rfs/;<A Ot;rirees Ge-Hand. Stat. Gen. 1947-1948 nr. 600, Tweede K., Rijksuitg., 's-Gravenhage, 9 pp. ARTIKELEN Ahlbrinck, W.: De wespenproef bij de Wajana-Indianen. Si.



C/emensboiie j, 1946, p. 67-82, 4 tekeningen.



Ahlbrinck, W.: Op zoek naar de Wama-Indianen. S/. C/(t5orfc 2, 1947, p. 69-79, 6 tekeningen.



Ervaringen van zijn tocht van 23 Juli 1938-4 Febr. 1939 naar de Boven-Oelemari in Suriname.



Bakker, Piet: Verkenningstocht door het Koninkrijk I-V. /sye)'5 H^W. 3 no. 47, 22 Nov. 1947, p. 1; 4 p. 16 en 1; 49 p. 16; 50 p. 16, 3 en 1; 5-T, 20 Dec, p. 16; met 10 tekeningen van Jo Spier en 1 foto.



I_IV gaat over Curafao, V over Aruba.



Brown, H. H.: Fresh water fish culture in British Guiana; extract from The fisheries of British Guiana, Devel. Welfare Bull. 3, in: FresA awd fcracAisA watec /wA cm^m^c, Caribb. Res. Council Fisheries Ser. 2, 1947, p. 10-19.



Bruin, P. de: De Bovenwindse Eilanden. /Iwugoe 2 Juli 1947, p. 4.



Vraagt aandacht voor een onderzoek naar de mogelijkheden van vestiging van industrin waarvoor de grondstoffen in de bodem aanwezig zijn.








Nederlands West-Indische Gids




nl





Bibliografie


32 BILLIOGRAFIE Bij een afscheid. S/. CZeroenseode 2, 1947, afl. 1 en 2.



Verschillende bijdragen bij het afscheid van Mgr. Th. van Roosmalen als Apostolisch Vicaris van Suriname.



Citroen-olie uit Suriname. 7/cA. Onrfecz. Hawrfe/sit(s. Jnrf. /n^. 1946, 1947, p. 5-6.



Colonial development and welfare in the West Indies. Digest of Biennal Report, 1945-1947. CaWo. Comm. Mon/A/y B//. 1 (1947) p. 15-20.



Heeft geen betrekking op de Nederl. Antillen.



Debrot, Isaac: Moderne theorien over eigendom. Branding 1, Nov. 1946, 6 p. 1-4.



Lezing.



De resoluties over de West. Ko/ftsAraM/ 30 Oct. 1947. Beschouwing over de door de K.V.P. op haar congres van 25 Oct. genomen resoluties nopens de West.



De staatsregelingen van Suriname en Curacao. iV.i?o/f. Cowr. 104 no. 407, 28 Nov. 1947, p. 1.



De voorlichting tussen Nederland en de Nederlandse Antillen. Beurs 37S3 enz. 1947, 29, 30 en 31 Oct., 3, 4, 5, 6, 7 en 10 Nov.



Een staatkundig evenement. Gooi e Eern/an^er 28 Oct. 1947. Met tekst van de resoluties nopens de West genomen door de K.V.P. op 25 Oct. 1947.



E.M.S.: Het Indonesische geschil en Suriname. A'hj. Swr 34, 6 Dec. 1947, p. 2.



Ezechiels, W.: Suriname.... een provincie? A'c. Sio". 5/, 1947, p.3.



Fourth meeting of Caribbean Commission held at Shaw Park Hotel, Jamaica, on June 23-28, 1947. CrtWftfc. Comm. MoHrt(y Bu//. /, (1947), p. 12-14.



Gaay Fortman, B. de: Curacao en zijn gouverneurs. Cwrofao 79^7 3<S-44, portretten.



Geen gemakkelijk jaar voor handel en nijverheid. Olie-industrie de grootste kurk waarop Curacao drijft. Bewrs J5#j, 25 Jan. 1947, p. 3; J5S2 p. 3.



Rede van W. F. G. Mensing bij de opening van het nieuwe zittingsjaar van de Kamer van Koophandel en Nijverheid op Curacao.



Geen principieel geschil. ATiJo/terrf. CoHr. 30. Oct. 1947. Bespreking van de wijziging der staatsregelingen voor Suriname en Curacao.



Geertsema Beckering: De toekomst van Suriname en Curacao.



J620, 13 Maart 1947, p. 2.



Verslag van een lezing van W. L. Utermark.



Hartog, Johan: Nederland in de West. Op rfew [/*7&yA, Sept. 1947, p. 630-633, ill. Behandelt het politieke leven in de West.








Nederlands West-Indische Gids




nl

Huurman, Mr. D.



Britse federatieve voorstellen en Nederlandse federatieve mogelijkheden in West-Indi


BRITSE FEDERATIEVE VOORSTELLEN EN NEDER-LANDSE FEDERATIEVE MOGELIJKHEDEN IN WEST-INDI DOOR MR. D. HUURMAN De Pers (zie N.R. Crt dd. 8 Augustus 1947) bracht het bericht, dat de bewoners van Aruba zich tot de Regering gewend hebben met het verzoek dit eiland te lichten uit het staatkundig verband, waarin het met Curacao en Bonaire en met de drie Bovenwindse Eilanden verkeert 1).



Tegengesteld aan deze ontbindende tendenz in Nederlands West-Indi leeft in het Britse deel van Centraal-Amerika de neiging om naast nauwere economische samenwerking 2) te komen tot een zekere mate van staatkundige eenheid.



De Britse gebiedsdelen in het centrale gedeelte van het Westelijk halfrond bestaan uit de Bahama eilanden, Barbados, de Leeward eilanden: Antigua, St. Christofer en Nevis, Montserrat, de Britse Virgin Eilanden; de Windward eilanden: Granada, St. Vincent, St. Lucia en Dominica; Jamaica met de Caiman en de Turks- en Caicos Eilanden; Trinidad, en, op het vasteland van Centraal-Amerika, Brits Honduras en, tenslotte op het vasteland van Zuid-Amerika Brits Guyana, het buurland van Suriname.



Op 14 Maart 1945 heeft de toenmalige Britse Secretary of State for the Colonies, Colonel O. Stanley, zich gewend tot de Gouverneurs van alle bovengenoemde kolonin met een boodschap, waarbij hij, in korte trekken, uiteenzette, dat het hem ') Sedert het schrijven van dit artikel hebben de Staten van Curacao hun afgevaardigden ter Rijksconferentie genstrueerd om vr de aanvang dier conferentie te bepleiten de losmaking van Aruba uit het staatsrechtelijk verband, waarin dit eiland met Curacao, d.i. met de overige Nederlandse Antillen, verkeert. *) Vgl. mijn artikel in De West-Indische Gids 1947 bl.47vlg.: Nederland tezamen met Groot-Brittanni, de Ver. Staten van Noord-Amerika en Frankrijk in West-Indi.



_ 33 West-Indische Gids XXIX 3








Nederlands West-Indische Gids

Huurman, Mr., D.


nl

Huurman, Mr. D.



Britse federatieve voorstellen en Nederlandse federatieve mogelijkheden in West-Indi


34 MR. D. HUURMAN, BRITSE FEDERATIEVE VOORSTELLEN voorkwam, dat na de oorlog de tijd rijp geworden zou zijn om tot een nauwe samenwerking van alle of zo veel mogelijk Brits-West-Indische kolonin te geraken. Hierbij liet de Regering zich leiden door de gedachte, dat het voor kleine gemeenschappen steeds moeilijker wordt om hun volle bestuursonafhankelijkheid te handhaven. De Britse Regering zou gaarne zien, dat die bestuurseenheden, die door nabuurschap of door eenzelfde taal gemeenschappelijke belangen hebben, zouden ^volgen de neiging om zich nauw aaneen te sluiten. Het doel der Britse politiek is dan om ervan uitgaande dat het streven tot nauwere aaneensluiting voortkomt uit de landstreken zelf en dit hun niet opgedrongen wordt op den duur te geraken tot de vestiging van een federatie met ,,full internal self-governement within the British Commonwealth".



Aan het slot van deze boodschap deed Col. Stanley het voorstel om te overwegen of het de moeite waard zou zijn om de suggestie van federatieve samenwerking op een daartoe bijeen te roepen conferentie te bespreken.



Dit voorstel hebben de wetgevende vergaderingen van alle betrokken gebieden aanvaard, met uitzondering van de Bahama Eilanden.



Naar aanleiding van deze bereidheid om de problemen van staatkundige samenwerking gezamenlijk te bespreken heeft de huidige Secretary of State Creech Jones aan alle genoemde Britse gebiedsdelen, met uitzondering van de Bahamas, voorgesteld om in September 1947 in Jamaica samen te komen. Als leidraad voor de besprekingen van deze conferentie heeft de Minister een memorandum uitgegeven, waaraan de hierna volgende bijzonderheden ontleend zijn i).



Geheel in de lijn van zijn ambtsvoorganger bepaalt de Minister zich tot het geven van wenken, welke evenwel dusdanig suggestief zijn, en soms ook wel een peremptoir karakter dragen, dat de vergadering moeilijk anders zal kunnen doen dan deze wenken hetzij aanvaarden hetzij alle voorstellen algeheel verwerpen. Het blijkbaar doel van deze stijl van het memorandum is om te bereiken, dat aanstonds de conferentie, tot resultaten geraakt zijnde, deze geheel als haar eigen werk zal beschouwen.



Als noodzaak om tot staatkundige samenwerking te komen houdt de Britse Regering haren West-Indischen kolonin voor, dat in de huidige wereld gemeenschappen van 200.000 of minder zielen geen onafhankelijke rol kunnen spelen in internationale >) His Majesty's Stationary Office Cmd. 7120.








Nederlands West-Indische Gids

Huurman, Mr., D.


nl

Huurman, Mr. D.



Britse federatieve voorstellen en Nederlandse federatieve mogelijkheden in West-Indi


EN NEDERLANDSE FEDERATIEVE MOGELIJKHEDEN 35 discussies. Wil men komen tot behoorlijk zelfbestuur, sterk genoeg zijn om weerstand te bieden aan economische en culturele druk, en wil men een eigen politiek formuleren en doorvoeren, dan is een groter gemeenschap noodzakelijk.



Na deze vooropstelling gaat het memorandum na op welke wijze een samenwerking van alle Britse West-Indische gebieden, die op het vasteland inbegrepen, zou moeten worden tot stand gebracht, en welke hare bevoegdheden behoren te zijn. De slotsom is dan, dat slechts een federatief systeem mogelijk is: federatief systeem gedefinieerd als een verdeling van bevoegdheden tussen enerzijds een enkelvoudig centraal gouvernement en anderzijds een aantal locale besturen van onderscheidene, in de federatie te cordineren, gebiedsdelen. Ieder van deze besturen heeft in zodanige federatie zijn eigen wetgevende spheer.



Het fundamentele probleem bij het ontwerpen van een federale constitutie is, aldus het memorandum, de verdeling der bevoegdheden, de toedeling van de terreinen van staatkundige bemoeienissen, waarop elk bestuur zijn taak zal vinden.



Het memo stelt naast elkaar de federale constituties van Australi, van India, van Canada, en betrekt ook de constitutie van de Verenigde Staten van Noord-Amerika in zijn beschouwing. Sommige dier constituties bepalen nauwkenrig de onderwerpen, welke ter uitsluitende competentie van de Federale Regering behoren, en laten alle overige onderwerpen over aan de regionale gouvernementen; een andere behelst een omgekeerde regeling; weer een andere enumereert onderwerpen, welke tot de competentie van de gezamenlijke organen van federatie en regionale besturen behoren, naast onderwerpen, welke, min of meer uitputtend, zijn toebedeeld hetzij aan de Federale Regeling hetzij aan de regionale gouvernementen.



Minister Creech Jones wil aan de toekomstige Brits West-Indische Federatie geen systeem opdringen, doch stipuleert wl, dat, indien geopteerd wordt voor het systeem van limitatieve distributie van bevoegdheden aan het Federale Gouvernement, in de constitutie moet worden opgenomen, dat in geval van gebleken noodzaak meer bevoegdheden aan het Federale Gouvernement zullen moeten worden toebedeeld.



Als onderwerpen, welke de Britse Regering van federaal belang acht, somt het memorandum op: 1. Op z'n minst behoort te komen een eenheid van douanetarieven, en bij voorkeur n douane-eenheid, teneinde te komen tot uitbreiding van interregionale handel;








Nederlands West-Indische Gids

Huurman, Mr., D.


nl

Huurman, Mr. D.



Britse federatieve voorstellen en Nederlandse federatieve mogelijkheden in West-Indi


36 MR. D. HUURMAN, BRITSE FEDERATIEVE VOORSTELLEN 2. Centralisatie in het heffen der inkomstenbelasting; 3. Het brengen van eenheid in en controle op gemeenschappelijke takken van dienst, zoals medische dienst, rechtspraak, politie, administratie; 4. Het vormen van eenheid in de uitvoering van straffen; 5. Het cordineren van het interregionaal verkeer; 6. Het brengen van eenheid (ook administratief) van onderzoekings- en planbureaux.



Tot algemene richtlijnen voor het Brits West-Indische Federale Gouvernement worden daarna de navolgende punten voorgesteld: Aan het hoofd van de Federatie komt een Gouverneur-Generaal met een centrale secretarie en afzonderlijke departementen ter administrering van die Diensten, welke onder de autoriteit van de Federale Wetgevende Macht vallen.



Het Wetgevend Lichaam zal moeten bestaan uit n Kamer.



De gedachte van een Hoger- en een Lager Huis moet worden verworpen, omdat het moeilijk zal kunnen blijken te zijn voldoende bekwame personen te vinden. Een gedeelte van dit Wetgevend Lichaam zal door directe verkiezingen gekozen moeten worden, een minderheid zal evenwel benoemd moeten worden _teneinde uitlegging te geven aan de politiek en de maatregelen van de Federale Regering totdat het ogenblik is gekomen, waarop volledige ministerile verantwoordelijkheid kan worden ingevoerd".



Naast dit Wetgevend Lichaam behoort er te komen een Executive Counsel, een Privy Counsel en bij voorkeur Standing Committees met een eigen voorzitter, alles naar het model van de constitutie van Jamaica.



De taak van de Executive Counsel in Jamaica is het opstellen van de begroting van inkomsten en uitgaven. Het Wetgevend (het Vertegenwoordigend) Lichaam kan geen wetsvoorstellen, welke financile consequenties met zich brengen, in behandeling brengen zonder voorafgaande toestemming van deze Executive Counsel. De Executive Counsel bestaat uit de Gouverneur (in de Federatie dus de Gouverneur-Generaal), drie leden, die ambtshalve zitting hebben, t.w. de Secretaris der kolonie, (i.e. der Federatie), de Procureur-Generaal en de Administrateur van Financin, voorts twee leden, door de Regering van het Moederland te benoemen, en vijf leden, door en uit het Vertegenwoordigend Lichaam te benoemen.



Tot de werkzaamheden van de Privy Counsel behoort in hoofdzaak het adviseren van den Gouverneur (-Generaal), vooral bij het nemen van die maatregelen, welke uitsluitend tot de bevoegd-








Nederlands West-Indische Gids

Huurman, Mr., D.


nl

Huurman, Mr. D.



Britse federatieve voorstellen en Nederlandse federatieve mogelijkheden in West-Indi


EN NEDERLANDSE FEDERATIEVE MOGELIJKHEDEN 37 heden van den Gouverneur (-Generaal) behoren, de z.g. _Reserve Powers". De leden van deze ,,Raad van State" worden benoemd door de Regering te Londen voor de tijd van 3 jaren, behoudens de Procureur-Generaal, de Administrateur van Financin, de Secretaris der kolonie (i.e. der Federatie) die dus in twee bestuurslichamen ambtshalve zitting hebben! en de commandant der troepenmacht, wier aller lidmaatschap geldt voor den duur van hun ambt.



Boven en behalve de bevoegdheden van den Gouverneur-Generaal, voortspruitende uit het Voorzitterschap van Privy Counsel en Executive Counsel in welk laatste Lichaam de Voorzitter een beslissende stem heeft, zal de Gouverneur-Generaal van de Federatie de macht verkrijgen om onder zekere omstandigheden af te wijken van het ,,advies" van de Federale Executive Counsel in zaken betreffende de openbare orde en betreffende _good government", en voorts de bevoegdheid erlangen om, onder zekere voorwaarden, dusdanige wetgevende maatregelen uit te vaardigen, welke het Federale Wetgevend Lichaam _nalatig gebleven is vast te stellen".



Het zou te ver voeren om in deze schets van de bestuursindeling der Brits West-Indische Federatie uitvoerig melding te maken van de fiscale voorstellen, welke het memorandum vervat.



Volstaan worde hiermede, dat als _ideale regeling" voorgehouden wordt, dat de Federale Regering de douane-inkomsten zal beuren en de inkomstenbelasting zal innen, tezamen vormende ten naastebij de helft van de normale inkomsten. De bedoeling is vervolgens om aan de Federale Regering toe te staan periodiek te bepalen aandelen van deze inkomsten voor federale doeleinden in te houden; de rest wordt door de Federale Regering uitgekeerd aan de regionale Regeringen.



Indien wij, na dit korte overzicht, analyseren hetgeen in Brits West-Indi te gebeuren staat, blijkt, dat in onmiddellijk uitzicht wordt gesteld een staatkundige samenwerking, met als einddoel een, op den duur mogelijkerwijs zelfs geheel autonome, federatie van alle Brits West-Indische territoiren. Thans wordt slechts een eerste schrede gezet, welke niet verder gaat dan een principile erkenning van het nut van federatieve samenwerking, dewelke zich echter voorshands beperkt tot die onderwerpen, welke van direct grijpbaar nut (beweerd worden te) zijn. De democratische rechten komen in deze federatie echter niet tot ontwikkeling: de bevoegdheden van de Kroon en van den Gouverneur-Generaal blijven gelijk deze zijn voor Jamaica en de








Nederlands West-Indische Gids

Huurman, Mr., D.


nl

Huurman, Mr. D.



Britse federatieve voorstellen en Nederlandse federatieve mogelijkheden in West-Indi


38 MR. D. HUURMAN, BRITSE FEDERATIEVE VOORSTELLEN overige Brits West-Indische gebieden dusdanig groot, dat van een volledig zelfbestuur: het uitoefenen van de regeermacht voor het volk en door het volk, nog weinig sprake is.



Kan Nederland, en kunnen de Nederlandse Antillen en Suriname, iets leren van dit Britse voorbeeld-' Zouden de Arubanen, bij nadere beschouwing, niet kunnen inzien hoeveel waars er schuilt in de stelling van de Britse Regering, dat kleine economische- en staatkundige eenheden het in de moderne wereld moeilijk kunnen bolwerken'' En zou in Suriname en in de Nederlandse Antillen, met hun gezamenlijk bewonertal van omstreeks 300.000, na kennisneming van de Brits West-Indische federatieve plannen, niet evenzeer tot de overtuiging kunnen komen, dat eenheid ook hun meer macht zal geven?



Men kan zich voorstellen, dat de West-Indir geneigd zou zijn om deze vragen en vooral de laatste vraag ontkennend te beantwoorden en de voorkeur zou geven aan de toestand, zoals deze thans is krachtens de Wetten op de Staatsregeling van Suriname en van Curacao (St. bl. 1936 nos 909 en 910), indien een federatie van Nederlands West-Indi tot stand gebracht zou moeten worden met bestuurslichaam, gelijksoortig aan die, welke in het bestuur van de Brits West-Indische Federatie hun, hierboven geschetste, taken en bevoegdheden krijgen. In velerlei opzicht immers zou de dan aan Nederlands West-Indi te geven federale staatsregering een stap achteruit zijni).



Doch, indien een Nederlands West-Indische federatie gevormd zou kunnen worden onder erkenning van zodanige burgerschapsrechten als de Surinamers en de Antilianen tot dusver genoten hebben en, vooral, thans hopen te verkrijgen dan ware voor een Nederlands West-Indische federatie alles te zeggen.



Het zijn dan niet alleen de voordelen, welke de Britse Regering haren West-Indischen gebieden voor ogen houdt en welke ook den Nederlandsen gebieden van nut zouden kunnen zijn, die aanleiding zouden kunnen geven voor een nauwere staatkundige aaneensluiting van Suriname en de Nederlandse Antillen.



De belangen van een federatief samengaan van deze gebieden liggen op hoger plan. Door het confedereren van Suriname en de _) Dit klemt temeer indien aangenomen zullen worden de na het schrijven van dit artikel, bij Koninklijke Boodschap dd. 26 November 1947 ingediende, wetsontwerpen tot wijziging der wetten S 1936 no. 909 en 910.








Nederlands West-Indische Gids

Huurman, Mr., D.


nl

Huurman, Mr. D.



Britse federatieve voorstellen en Nederlandse federatieve mogelijkheden in West-Indi


EN NEDERLANDSE FEDERATIEVE MOGELIJKHEDEN 39 Nederlandse Antillen zouden deze gebiedsdelen in eenandere staatsrechtelijke verhouding tot Nederland, en tot Nederland als onderdeel van de Nederlands-Indonesische Unie gebracht kunnen worden dan indien deze gebiedsdelen als op zich zelf staande eenheden (of na splitsing volgens Arubaanse wens als opzichzelf staande eenheidjes) een meer of minder nauw met het Moederland verbonden onderdeel van het Koninkrijk der Nederlanden zouden blijven of worden.



In een federatie van Nederlands West-Indi liggen, naar mij wil voorkomen, mogelijkheden opgesloten, welke aan de Nederlandse gebieden op het Westelijk Halfrond meer vrijheid van handelen in eigen huis geven, aan deze gebieden beter een eigen plaats in de Nederlands-Indonesische Unie verschaffen, en tegelijkertijd in belangrijke mate tegemoetkomen aan het verlangen van bijvoorbeeld Aruba om meer vrijheid te hebben tegenover het _hoofdeiland" Curacao, dan indien onder tegemoetkoming aan de zowel Surinaamse als Antillaanse wensen van ruimer zelfbestuur de bij de wetten van 1936 (St. bl. 909 en 910) genoemde gebiedsdelen elk hun eigen leven blijven leiden.



Wanneer men, bij de poging tot vormgeving aan gedachten van federatieve samenwerking en bij het uitwerken van de voordelen, welke zulk een samenwerking biedt, zich beraadt op de constructie van een Nederlands West-Indische Federatie en op hare verhouding tot de Nederlands-Indonesische Unie, zoals deze laatste in de basis-overeenkomst van Linggadjati voorzien is, vindt men in het Nederlands staatsrecht, waar dit regelt de verhouding van gemeente tot provincie, en van provincie tot Koninkrijk, een dusdanig doordachte regeling, dat deze, overgebracht op het hogere niveau van de relatie Nederland en Nederland Over Zee, als vanzelf de weg wijst naar de formulering van een staatsregeling van een Nederlands West-Indische Federatie.



Wanneer men nl. Curacao tezamen met Bonaire, voorts Aruba, dan de gezamenlijke drie Bovenwindse Eilanden, en tenslotte Suriname, onderverdeeld in twee of drie districten, met gemeenten vergelijkt, en de Federatie Nederlands West-Indi met een provincie vergelijkt, dan vloeien de grondslagen van een Nederlands West-Indische staatsregeling bij wijze van spreken vanzelf uit de pen.



Het hogere staatkundige niveau, waarop deze staatsregeling zal staan, brengt met zich, dat ter betiteling van de onderdelen van de Federatie Nederlands West-Indi een andere terminologie gevolgd wordt dan, bij het vergelijkenderwijs spreken in de








Nederlands West-Indische Gids

Huurman, Mr., D.


nl

Huurman, Mr. D.



Britse federatieve voorstellen en Nederlandse federatieve mogelijkheden in West-Indi


40 MR. D. HUURMAN, BRITSE FEDERATIEVE VOORSTELLEN vorige alinea, genoemd is. Met een reminescens aan de zelfstandigheidsgedachte, welke het Nederlands woord _provincie" uitdrukt, ware te overwegen de samenstellende delen van Nederlands West-Indi Provincies te noemen. En wederom een deugdzaam Nederlands woord zoekend voor de Federatie Nederlands West-Indi ware de aandacht te geven aan het woord _Gewest".



Aldus zal het gewest Nederlands West-Indi omvatten de provincies Curacao en Bonaire, Aruba, enzovoort.



Het bestuur van deze provincies komt toe aan den _Commissaris" en aan _de Provinciale Staten".



Ter tegemoetkoming aan het gevoel van eigenwaarde onzer Rijksgenoten in West-Indi zal de mogelijkheid moeten bestaan, dat de taak van Commissaris der Provincie wordt opgedragen aan, wat men in West-Indi gaarne noemt: een landskind.



De Provinciale Staten zullen, voor een vastgestelde termijn, worden gekozen door en uit de (mannelijke n vrouwelijke) ingezetenen der Provincie naar algemeen of enigszins beperkt algemeen kiesrecht.



De verordenende macht in de provincie wordt door den Commissaris en de Provinciale Staten gezamenlijk uitgeoefend (vgl. art. 112 Grondwet). De verordeningen worden ontworpen door den Commissaris, in samenwerking met ten hoogste drie _raden" (vgl. Wethouders of Gedeputeerde Staten), die door en uit de Provinciale Staten gekozen worden. Deze raden zijn verantwoording schuldig aan de Provinciale Staten. Hier wordt dus aangetroffen een _ministerile verantwoordelijkheid" van _raden", die in navolging van bijvoorbeeld Groot Brittanni leden van het Wetgevend Lichaam zijn.



De verordeningen hebben betrekking op _de regeling en het bestuur van de huishouding der provincie". De Provinciale Staten hebben, nadat de Commissaris, die hun Voorzitter is, deze ontwerp-Verordeningen in de Provinciale Staten gebracht heeft, het recht van amendement; voorts mag hun het recht van initiatief niet onthouden worden.



De provinciale verordeningen treden niet in hetgeen van algemeen belang der Nederlands-Indonesische Unie is of van algemeen gewestelijk belang is. De bepalingen van provinciale Verordeningen, in welker onderwerp door of vanwege een _Rijksverordening" (_ besluit van de organen van de Nederlands-Indonesische Unie) of een gewestelijke verordening wordt voorzien, houden van rechtswege op te gelden. De verordeningen, welke in strijd geacht worden met het algemeen belang der Neder-








Nederlands West-Indische Gids

Huurman, Mr., D.


nl

Huurman, Mr. D.



Britse federatieve voorstellen en Nederlandse federatieve mogelijkheden in West-Indi


EN NEDERLANDSE FEDERATIEVE MOGELIJKHEDEN 41 lands-Indonesische Unie, worden door den Gouverneur van het Gewest geschorst en door den Koning als Hoofd der Nederlands-Indonesische Unie vernietigd. De Verordeningen, welke in strijd zijn met het algemeen gewestelijk belang, worden door de Gewestelijke Staten geschorst en door den Koning als Hoofd der Nederlands-West Indonesische Unie vernietigd.



Alvorens voort te gaan met het schetsen van de staatsrechtelijke woning, waarin Nederlands West-Indi een onderdak zou kunnen vinden, moge ik wijzen op enkele dtails der tekening.



In de gebezigde terminologie herkent men gemakkelijk de uitdrukkingswijze van de Nederlandse organieke wetten. Evenmin als daar worde met vermijding van het Britse systeem van enumeratie van bevoegdheden geformuleerd wat provinciaal belang, wat gewestelijk belang en wat het belang der Nederlands-Indonesische Unie zal zijn. Verstandig beleid en deskundig inzicht van de komende bestierders van de Nederlands West-Indische gebieden, alsmede de politieke ontwikkeling van deze gebieden, zullen uitmaken waar de grenzen liggen grenzen, welke juist door het gemis aan nauw-getrokken en scherp-omschreven zijn, alle ruimte laten aan een voortdurende aanpassing aan steeds veranderende toestanden, kortom: welke aan een vrije staatkundige ontwikkeling de vrije loop laten.



De uitvoerende macht in de provincies zal, tezamen met het dagelijks beleid, gelegd moeten worden in handen van den Commissaris. Ter wegneming van een der grieven, welke blijkens sommige stemmen uit de West tegen de thans vigerende staatsregeling bestaan, zal de Commissaris ook in deze taak worden terzijde gestaan door de hoger genoemde raden, die ook deswege verantwoordelijk zijn.



Afgeschaft zal moeten worden de Raad van Bestuur, het benoemde College, dat te vergelijken is met de Nederlandse Raad van State (en met de Privy Counsel van de Brits West-Indische Federatie). Wanneer men hierbij in ogenschouw neemt, dat de Curacaosche en Surinaamse Raad van Bestuur niet kent een Afdeling Contentieus, en dat in Nederland herhaaldelijk stemmen zijn opgegaan om de Raad van State te doen verdwijnen laatstelijk in de Memorie van Antwoord op de Wet tot wijziging van de Grondwet dan zal er in redelijkheid geen bezwaar tegen gemaakt kunnen worden om het kleine West-Indische broertje van de Nederlandse Raad van State af te schaffen.



Deze provincies zullen geconfedereerd worden in het Gewest Nederlands West-Indi.








Nederlands West-Indische Gids

Huurman, Mr., D.


nl

Huurman, Mr. D.



Britse federatieve voorstellen en Nederlandse federatieve mogelijkheden in West-Indi


1 42 MR. D. HUURMAN, BRITSE FEDERATIEVE VOORSTELLEN Bij het formuleren van de taak de bevoegdhedenspheer van de gewestelijke organen komt, in sterker mate dan bij de provincies, naar voren het hogere niveau waarop de verhouding van Nederlands West-Indi tot het Koninkrijk in Europa staat dan die van de Nederlandse provincie tot voorzegd Koninkrijk.



Reeds hierboven kwam dit tot uiting, waar gerept wordt van strijd der provinciale verordeningen met het algemeen belang der Nederlands-Indonesische Unie, en niet genoemd werd strijd met het algemeen belang, se. het Nederlands algemeen belang.



Nederlands West-Indi is niet een onderdeel van het Koninkrijk gelijk de Nederlandse provincies, bestanddelen van het Rijk in Europa, dit zijn. De belangspheer is van dusdanig eigen aard dat incorporering van Nederlands West-Indi als twaalfde provincie in Nederlands staatsverband door vrijwel niemand in overweging genomen wordt.



De belangen met Nederland en daarmede de verhouding tot het Koninkrijk zijn niet vele anderen dan die, welke betrekking hebben op de buitenlandse betrekkingen, defensie, financin, en die, welke onderwerp zijn van economische en culrele aard. Andere belangen laten zich m.i. moeilijk denken. Men ervaart dan, dat dezen dezelfde punten zijn, welke blijkens artikel 7 lid 3 van het accoord van Rijswijk als gemeenschappelijke belangen van Nederland en de Verenigde Staten van Indonesi beschouwd worden! Erkent men dit, dan moet daaruit voortvloeien, dat boven de belangen van het gewest Nederlands West-Indi slechts kunnen uitgaan de belangen van het grote, gelijksoortige belangen hebbend geheel: de Nederlands-Indonesische Unie.



Anderzijds behoeft dit geenszins te impliceren, dat nu ook Nederlands West-Indi een _souvereine staat" wordt! De band met Nederland zal van nauwer aard kunnen zijn dan die van Nederland met de componenten van de federatie, welke de Verenigde Staten van Indonesi zal heten.



Reeds dadelijk komt dit tot uiting in de figuur van den Gouverneur van het gewest. Deze ambtsdrager wordt benoemd door den Koning als Hoofd der Nederlands-Indonesische Unie, en is aan den Koning verantwoording schuldig voor zijn beleid nopens onderwerpen, waarin hij als orgaan der Nederlands-Indonesische Unie handelt.



Het bestuur van het gewest berust bij den Gouverneur en bij ,,de Gewestelijke Staten". Ook deze Staten zullen, voor een vastgestelde termijn, gekozen worden door en uit de (mannelijke en








Nederlands West-Indische Gids

Huurman, Mr., D.


nl

Huurman, Mr. D.



Britse federatieve voorstellen en Nederlandse federatieve mogelijkheden in West-Indi


EN NEDERLANDSE FEDERATIEVE MOGELIJKHEDEN 43 vrouwelijke) ingezetenen van het gewest naar algemeen of enigzins beperkt algemeen kiesrecht.



Tot de taak van het Vertegenwoordigende Lichaam van het gewest zal gerekend moeten worden: 1. de regeling en het bestuur van de huishouding van het gewest en het cordineren van de onderscheidene belangen van het gewest; 2. het houden van toezicht op het beleid van de provinciale Staten; 3. het onderhouden van de band tussen het Gewest en de Nederlands-Indonesische Unie.



Naast de belangen, welke te begrijpen zijn onder de huishouding van het Gewest is van gewestelijk belang, dat de regelingen der onderscheidene provincies niet met elkaar in strijd komen.



Het is mitsdien een gewestelijk belang, dat zodanige provinciale regelingen gecordineerd worden. M.a.w.; het Gewest zal zich provinciale belangen kunnen aantrekken wanneer het (hogere) gewestelijke Bestuur dat nodig oordeelt, als wanneer automatisch de, met elkaar strijdige, provinciale regelingen ophouden te gelden.



Gelijk in de Provincie, worden de gewestelijke verordeningen ontworpen door den Gouverneur, in samenwerking met een aantal (van 2 tot 4) uit en door de Gewestelijke Staten te benoemen _gedelegeerden. Ook deze gedelegeerden zijn verantwoording schuldig aan de Gewestelijke Staten.



De Gouverneur is voorzitter van de vergadering van de Gewestelijke Staten, aan welke hij de verordeningen ter goedkeuring aanbiedt. De Staten hebben het recht van initiatief en amendement. De gewestelijke verordeningen treden niet in hetgeen van algemeen belang der Nederlands-Indonesische Unie is. De Gouverneur, die de vertegenwoordiger is des Konings als Hoofd der Nederlands-Indonesische Unie, heeft in de gevallen waarin hij zodanige strijd aanwezig acht, schorsende bevoegdheid, en de Koning vernietigt deze strijdige verordeningen.



Ook zonder voorafgaande spontane schorsing door den Gouverneur zal de Koning de verordeningen kunnen vernietigen zo nodig na eerst den Gouverneur gelast te hebben dezelve te schorsen hetgeen mogelijk zal zijn doordat alle gewestelijke verordeningen terstond door den Gouverneur aan den Koning worden medegedeeld.



De bepalingen van gewestelijke verordeningen, in welker onderwerp door of vanwege een _Rijksverordening" wordt voorzien, houden van rechtswege op te gelden.








Nederlands West-Indische Gids

Huurman, Mr., D.


nl

Huurman, Mr. D.



Britse federatieve voorstellen en Nederlandse federatieve mogelijkheden in West-Indi


44 MR. D. HUURMAN, BRITSE FEDERATIEVE VOORSTELLEN Ook hier is weder geen plaats voor een begrenzing bij de Wet van hetgeen gewestelijk belang is. De ontwikkeling van het samengaan van Nederlands West-Indi met Nederland in de Nederlands-Indonesische Unie zal moeten uitmaken wat het algemeen belang dier Unie zal zijn. Alles, wat daaronder niet valt, is dan gewestelijk belang.



Het _Koninklijk Besluit", waarbij een met dit algemeen belang der Nederlands-Indonesische Unie strijdige verordening wordt vernietigd, zal niet gecontrasigneerd kunnen worden door den Minister, die thans als Minister van Overzeese Gebiedsdelen deel uitmaakt van de Nederlandse Regering en als zodanig verantwoordelijk is aan het Nederlandse Parlement. Zolang evenwel de uitwerking van het accoord van Rijswijk niet tot stand gekomen is, zolang dus niet geregeld zijn de organen van de Nederlands-Indonesische Unie, zolang niet bekend is hoe deze Unie _geregeerd" zal worden en van de verantwoordelijkheid dier _Regeerders" niets vaststaat, blijft de constructie, waarmede ik mij thans bezig houd, een lek vertonen. Mijn gedachten gaan uit naar _Rijksministers", die verantwoordelijk zijn aan een _Rijksparlement", welke Rijksministers, ieder op het terrein zijner verantwoordelijkheid, zullen contrasigneren het _Koninklijk Besluit" van vernietiging der Nederlands West-Indische verordeningen _).



Naast het uitoefenen van de verordenende bevoegdheid behoren de Gewestelijke Staten in eerste instantie te oordelen over de vraag of een provinciale verordening in strijd is met het algemeen gewestelijk belang. Het beleid der Provinciale Staten (teneinde de zaak duidelijk te stellen worde herhaald: de autonomie der kleinere West-Indische gemeenschappen) wordt dus allereerst onderworpen aan de repressieve controle van een volksvertegenwoordiging, welke het grotere West-Indische geheel kan overzien, en waarin uitsluitend onderdanen van Nederlands-West-Indi zitting hebben. Hier is dus geen bemoeienis van _vreemden" in West-Indische zaken, doch een beoordeling door _eigen mensen".



Alvorens zodanige, met het gewestelijk belang strijdige, ver-Inmiddels heeft, volgens persberichten, mr. Jonkman op 17 December 1947 in de Tweede Kamer zich uitgelaten, dat de Regering voorshands is teruggekomen op de gedachte van een _Rijksparlement" en thans overweegt een periodieke samenkomst der Ministers van de onderscheidene Rijksdelen. Niet is gebleken hoe de Minister zich hierbij de rol van West-Indi voorstelt.








Nederlands West-Indische Gids

Huurman, Mr., D.


nl

Huurman, Mr. D.



Britse federatieve voorstellen en Nederlandse federatieve mogelijkheden in West-Indi


EN NEDERLANDSE FEDERATIEVE MOGELIJKHEDEN 45 ordening ter vernietiging voor te dragen, pogen de Gewestelijke Staten de Provinciale Staten te brengen tot de gewenste wijziging in hun verordening. Eerst na weigering kan tot het voorstel van vernietiging worden overgegaan.



Tussen het Gewest Nederlands West-Indi en de Nederlands-Indonesische Unie behoort een verbinding te bestaan, en de stem van Nederlands West-Indi behoort in de Hoge Vergadering van die Unie gehoord te worden, vertolkende eigen klanken en in die Unie voorsprekende eigen belangen. Tot het beoordelen van die belangen zijn het best in staat de Gewestelijke Staten, die immers in voortdurend contact met het Bestuur van het gehele gewest staan. Daarom worde voorgesteld om de vertegenwoordigers van Nederlands West-Indi in het _Rijksparlement" te doen verkiezen door de Gewestelijke Staten uit hun midden ')_ Hoezeer, gelijk hiervoren betoogd, omtrent de staatsrechtelijke structuur van de Nederlands-Indonesische Unie tot dusver niets vaststaat en het dus niet mogelijk is reeds thans uitwerkingen te concipiren met betrekking tot het Gewest Nederlands West-Indi, moet als zeer waarschijnlijk geacht worden het ontstaan van een Orgaan, dat regelingen, geldend voor de gehele Unie en behelzende bepalingen van algemeen unionistisch belang, in het leven roept, de _Rijksverordeningen". Het lijkt daarbij waarschijnlijk, dat dtailregelingen, voortvloeiende uit deze _Rijksverordeningen", ter nadere vaststelling worden overgelaten aan de gebieden, welke tezaam de Nederlands-Indonesische Unie vormen: een selfgovernment dus op unionistische grondslag. Het zal dan de taak van de Gewestelijke Staten zijn om deze uitvoeringsverordeningen vast te stellen.



Het kan geschieden, dat de Gewestelijke Staten hun taak, de hun toevertrouwde belangen, verwaarlozen. Alsdan moet het weer het _Rijksparlement" zijn, dat aan het Gewest opdraagt de gewenste verordeningen te maken, hetgeen mede tot de taak van de Gewestelijke Staten zal behoren.



Blijven de Gewestelijke Staten in gebreke de verordeningen vast te stellen, waarop in de laatste twee alinea's gedoeld is, dan zal tot derzelver vaststelling moeten overgaan de Gouverneur van het Gewest, die daartoe last ontvangt van den Koning en Dezen deswege verantwoording schuldig is.



De uitvoerende macht in het Gewest zal, tezamen met het dagelijks beleid, gelegd worden in handen van den Gouverneur, Zie noot op bladz. 44.








Nederlands West-Indische Gids

Huurman, Mr., D.


nl

Huurman, Mr. D.



Britse federatieve voorstellen en Nederlandse federatieve mogelijkheden in West-Indi


46 MR. D. HUURMAN, BRITSE FEDERATIEVE VOORSTELLEN die in deze taak wordt terzijde gestaan door de reeds genoemde gedelegeerden, zulks met dien verstande, dat dezen laatsten slechts regardeert het dagelijks beleid voor zover dit betreft de gewestelijke belangen. De gedelegeerden zijn, evenals de raden in de provincie, verantwoordelijk jegens de Gewestelijke Staten.



Uit het bovenstaande volgt reeds voor een groot deel welke de taak en welke de positie van den Gouverneur van het Gewest zal zijn.



Reeds is opgemerkt, dat de Gouverneur benoemd wordt door den Koning als Hoofd van de Nederlands-Indonesische Unie en dat de Gouverneur aan den Koning verantwoording schuldig is.



De positie van den Gouverneur is dubbelzijdig. Enerzijds is hij vertegenwoordiger van den Koning als Hoofd der Nederlands-Indonesische Unie, anderzijds is hij orgaan van het Gewest.



Behalve hetgeen in het voorgaande omtrent de taak des Gouverneurs als vertegenwoordiger van de belangen der Nederlands-Indonesische Unie is medegedeeld, kan nog als verder deel van zijn plichten en bevoegdheden worden gesteld het opperbevel van de in Nederlands-West-Indi aanwezige strijdkrachten, het uitoefenen van het recht van gratie enz.



Als orgaan van het Gewest is de Gouverneur voorzitter van het Executieve Lichaam en voorzitter van het Wetgevend Lichaam. In deze hoedanigheden staat de Gouverneur in nauwer contact met het staatkundig leven dan de Gouverneurs van Suriname en Curacao krachtens de staatsregelingen van 1936. Zijn dezen als het ware _onderkoning" van hun gebiedsdeel, in bovenstaande constructie is de Gouverneur van het Gewest Nederlands West-Indi een, aan het bestuur van zijn gewest actief deelnemende, figuur in het autonome Rijksdeel in het Westelijk Halfrond.



In het tijdvak 1816-1845, dit is in de autocratische regeerperiode, hebben Suriname en Curacao n Gouverneur-Generaal gekend. Tot beider partijen voldoening is destijds aan deze vereniging een einde gemaakt.



Men overwege thans, een eeuw later, opnieuw een vereniging.



Indien deze vereniging, deze federatie, aan de samenstellende delen volledige vrijheid laat tot regeling hunner eigen belangen, en deze federatie slechts beoogt federatief te verzorgen die belangen, welke werkelijk gemeenschappelijk zijn gemeenschappelijk enerzijds wat aangaat de interne West-Indische belangen, gemeenschappelijk anderzijds de West-Indische belangen in het








Nederlands West-Indische Gids

Huurman, Mr., D.


nl

Huurman, Mr. D.



Britse federatieve voorstellen en Nederlandse federatieve mogelijkheden in West-Indi


EN NEDERLANDSE FEDERATIEVE MOGELIJKHEDEN 47 grote Nederlands-Indonesische-West-Indische Verband, dan zal, naar mij wil voorkomen, de hechtste basis gevonden kunnen worden om zowel tegemoet te komen aan de verlangens naar autonomie van West-Indi als om te construeren de band, welke de West verbindt met het Moederland n met de Oost.



Gorinchem, September 1947 D. L. UYTTENBOOGAART f Op 1 Aug. 1947 stierf te Heemstede, in de ouderdom van bijna 75 jaren, dr Daniel Louis Uyttenboogaart, een bekend entomoloog, die van Juni-Nov. 1900 Suriname bezocht om handelsbelangen bij de goudindustrie te controleren, en van deze gelegenheid gebruik maakte om een belangrijke insectenverzameling bijeen te brengen (Ttyrfsc/ij'. nfo;n. .,'4. p. 5, 45, p. 36 en 112, S7, p. 95). Een groot deel van zijn vangsten is via de collectie Veth over de verzamelingen van het Rijksmuseum voor Natuurlijke Historie te Leiden verspreid Het overige is thans terechtgekomen in het Zologisch Museum van Amsterdam, met uitzondering van de snuitkevers waarin Uytenboogaart zich had gespecialiseerd die zich eveneens te Leiden bevinden. Op biologisch gebied waren de belangrijkste waarnemingen wel die betreffende het merkwaardige instinct van de roofwants BeAarws /na/tu, die zijn voorpoten in de uitvloeiende hars van de gomboom doopt om ze daarna als lijmstok bij de vangst van zijn prooi te gebruiken.



P. W. H.








Nederlands West-Indische Gids

Huurman, Mr., D.


nl
Bosman, H.W.J.


De betalingsbalans en het geldwezen van Suriname tijdens de Tweede Wereldoorlog



DE BETALINGSBALANS EN HET GELDWEZEN VAN SURINAME TIJDENS DE TWEEDE WERELDOORLOG i) DOOR H. W. J. BOSMAN Over de ontwikkeling van verschillende bedrijfstakken van Suriname tijdens de oorlogsjaren 1940-1945 is op het ogenblik wel het voornaamste bekend. Vooral de uitbreiding der bauxietontginning, de achteruitgang van de plantagelandbouw, de aanleg van wegen en defensiewerken en in verband hiermee de toenemende schaarste aan arbeidskrachten vielen op.



In dit artikel willen wij eerst enkele aspecten nog eens nagaan aan de hand van een ruw berekende betalingsbalans en daarna zullen wij enkele monetaire kwesties beschouwen.



Bij het opstellen van een betalingsbalans voor Suriname zijn wij ervan uitgegaan, dat de debetzijde gelijk moet zijn aan de creditzijde, m.a.w. dat een betalingsbalans steeds in evenwicht moet zijn. Is er immers een verschil tussen lopende ontvangsten en uitgaven, dan wordt dit gedekt door goudbeweging of credietverlening.



In dit opzicht vertoonde Suriname's betalingsbalans vr de jongste oorlog een eigenaardige trek. De invoer overtrof elk jaar de uitvoer en dit verschil werd gedekt door een subsidie van Nederland.



Gaan wij thans na, hoe deze toestand zich ontwikkeld heeft tijdens de oorlog en beschouwen wij daartoe de geconstrueerde betalingsbalans. i) Dit artikel werd oorspronkelijk geschreven als deel van een scriptie-Ik dank de heren Mr. A. van Traa en W. R. Menkman voor hun waardevolle aanwijzingen.



_ 48 _










Nederlands West-Indische Gids

Bosman, H.W.J.


nl
Bosman, H.W.J.


De betalingsbalans en het geldwezen van Suriname tijdens de Tweede Wereldoorlog



DE BETALINGSBALANS EN HET GELDWEZEN VAN SURINAME 49 Uitvoer (1) Kapitaalimport, enz. door Ned. ring (2) Andere kap. imp gsa/aws subsidie Rege-3) SwnMame oi/er de /aren J940 //m 7945 (in/ 60.267 18.824 51.115 1000) Invoer (4) Bijdrage aan de oorlog(5) Geschenken aan Nederland in '45 (6) Dividend en rente (7) Kort crediet aan buitenland (8) 83.868 5.000 350 30.000 10.988 130.206 130.206 De verschillende posten kunnen als volgt verantwoord worden: (1) en (4): totale uit- en invoer 1940/1945, gesommeerd uit de Handelsstatistiek van Suriname. (2): ontleend aan: _De Rijksfinancin gedurende de oorlogsjaren 1940-1944", bl. 30. Hier vindt men onder F 2 de uitgaven van de Nederlandse Regering te Londen over de verschillende oorlogsjaren ten behoeve van Suriname, w.o. meest defensieuitgaven. De som bedraagt 2476.900. Omgerekend tegen een koers van / 7.60 is dit het bedrag onder (2).



sluitpost, verkregen door de posten (1) en (2) tezamen af te trekken van de debetzijde.



Ontleend aan een mededeling op bl. 38 van de Rijksbegroting 1947. Dit bedrag werd _vrijwillig aan de Ned. Regering te Londen afgedragen". Het is niet duidelijk of hier ook de lening onder begrepen is, die tijdens de oorlog in Suriname werd gesloten. Dit is aangenomen.



Ontleend aan een artikel _Suriname in oorlogstijd" in _Commentaar" van 6 Mei 1946.



Als volgt geschat: Op bl. 169 van zijn boek _Suriname 1900-1940" geeft Mr. A. van Traa enkele getallen, waaruit blijkt, welk deel van de bauxietuitvoer in 1936 en 1937 aan Suriname ten goede kwam in de vorm van belastingen, retributies, lonen, salarissen enz. Dit percentage beliep ongeveer 40%. Als wij nu ditzelfde percentage toepassen op de oorlogsjaren, dan moet van de totale bauxietuitvoer ad / 52,4 mill, ongeveer 30 mill, als surplus-waarde voor het buitenland worden gerekend. Dit bedrag omvat dan de rente en het dividend van het in de bauxietontginning gestoken kapitaal. (Aan de Overheid droeg de Surinaamse Bauxite Mij. in deze jaren / 15 mill, af, in de vorm van belastingen, concessiegelden, retributies enz.).



Westlndische Gids XXIX 4 (3) (5) (6) (7)










Nederlands West-Indische Gids

Bosman, H.W.J.


nl
Bosman, H.W.J.


De betalingsbalans en het geldwezen van Suriname tijdens de Tweede Wereldoorlog



50 H. W. J. BOSMAN (8): Berekend uit de balansen van 31 Dec. 1945 en 31 Dec. 1939 van De Surinaamse Bank. De posten _Bankiers en Correspondenten" en _Belegging in U.S. Schatkistbiljetten", balans 1945 debet, werden opgeteld. Daarvan werden afgetrokken _Bankiers en Correspondenten", balans 1945 credit en dezelfde post op de Balans van 1939 debet. De aldus berekende toename van het deviezenbezit vormt kort crediet aan het buitenland.



Ongetwijfeld zijn verschillende cijfers ruwe benaderingen, maar wij menen, dat deze opstelling op grond van het beschikbare materiaal voldoende verantwoord is.



De post _Andere Kapitaalimport" is eenvoudig als sluitpost genomen, daar debet- en creditzijde immers zoals wij zagen, dezelfde som moeten vertonen.



Deze laatste kapitaalimport van ruim 51 millioen omvat de bouw van de nieuwe bauxietinstallaties van de Surinaamse Bauxite Mij. en de Billiton Mij. en de aanleg van wegen, de uitbreiding van het vliegveld en de bouw van verdedigingswerken, voorzover deze bekostigd werden door de Regering van de Verenigde Staten. Voorzover de Nederlandse Regering dergelijke objecten heeft gefinancierd, vindt men het bedrag hiervoor als deel van de 18,8 millioen van post (2). De gehele kapitaalimport zou dus bijna 70 (nl. 18,8 + 51,1) millioen hebben bedragen, als onder post (2) ook niet enkele zuiver consumptieve uitgaven waren voorgekomen, zoals salarissen en dekking van het begrotingstekort van 1940, dat 2 millioen bedroeg. Na 1940 heeft Nederland niet meer hoeven bij te passen.



Wij zullen nu nog nagaan, of dit bedrag van 65 7/ioe ook niet langs andere weg kan worden berekend. In het Econ.



Bericht No. 2 van de Stichting West Indi-Nederland (Dec. 1946) wordt vermeld: _De versterkte bauxiet-ontginning door de Amerikaanse Maatschappij en het aanvatten daarvan door de Billiton-Maatschappij bracht veel geld in omloop en wel ca.



Sf 20 millioen (Sf = Surinaamse Guldens). Het Amerikaanse leger bracht ca. Sf 12 millioen in circulatie en de bovengenoemde defensiewerken ca. Sf 20 millioen". Wij moeten aannemen, dat dit zijn lonen en betaling voor door de bevolking geleverde producten.



Een deel van de kapitaalimport zit hier dus in. Het andere deel bestaat voornamelijk uit machines en motoren voor de bouw der fabrieken, defensiewerken enz. benodigd. Wij hebben in de invoerstatistiek nagegaan, wat de waarde was van een aantal in deze jaren ingevoerde goederen, als motoren, machines,










Nederlands West-Indische Gids

Bosman, H.W.J.


nl
Bosman, H.W.J.


De betalingsbalans en het geldwezen van Suriname tijdens de Tweede Wereldoorlog



=;>.',"_ v.



DE BETALINGSBALANS EN HET GELDWEZEN VAN SURINAME 51 spoorstaven, stalen platen e.d. Deze greep was natuurlijk tamelijk willekeurig, maar wij hebben juist die goederen genomen, die o.i. voor de investeringen in defensie of bauxietmijnbouw hebben gediend. Wij kwamen op 13 mill, gulden. Dit, gevoegd bij de 52 millioen uitbetaalde lonen geeft 65 m7/k>m als kapitaalimport, welk bedrag dus 3 millioen verschilt met het boven gevonden bedrag. Dit verschil is te verklaren uit de ruwe schattingsmethoden, vooral bij de laatste poging en misschien uit het feit, dat ook consumptiegoederen voor de Amerikaanse troepen zijn ingevoerd, die evenmin betaald behoefden te worden.



Het zou belangwekkend zijn te weten, welk deel van deze kapitaalimport ten goede is gekomen aan de bauxiet-installaties en de wegen, dus productief besteed werd en welk deel aan de defensiewerken. Toch kan gezegd worden, dat het productieapparaat in de oorlogsjaren op deze manier behoorlijk is toegenomen, zij het ook, dat de verwaarlozing der plantages een ernstig interen van kapitaal betekende.



Het eerste, dat ons opvalt bij een beschouwing over de monetaire ontwikkeling van Suriname in de oorlogsjaren is de geweldige toename van de geldhoeveelheid, die blijkt uit de volgende cijfers, ontleend aan of afgeleid uit de jaarverslagen van de Surinaamse Bank.



Metaalgeld Bankbiljetten Zilverbons Giraalgeld jj Dec. J939 2.200.000 1.392.340 1.019.929 1 Dec. J945 2.900.000 1.363.200 576.600 6.365.222 jj Dec. J946 2.655.000 12.083.900 p.m. 6.706.919 4.612.269 21.205.022 21.500.000 Als _giraalgeld" is genomen de bedragen op de balans der Surinaamse Bank onder het hoofd: _Rekening-courant saldo's Suriname". Hieronder vallen ook kleine bedragen aan termijndeposito's.



Om nu een indruk van het geldteveel te krijgen, zou men deze geldhoeveelheid moeten vergelijken met het nationale inkomen.



Dit cijfer is echter voor Suriname niet beschikbaar. Als enige maatstaf hebben wij daarom de Overheidsontvangsten genomen.



Wij beseffen zeer wel, dat een verandering in de Overheidsontvangsten niet parallel hoeft te lopen aan een verandering










Nederlands West-Indische Gids

Bosman, H.W.J.


nl
Bosman, H.W.J.


De betalingsbalans en het geldwezen van Suriname tijdens de Tweede Wereldoorlog



52 H. W. J. BOSMAN in de geldhoeveelheid, al was het alleen maar door invoering van nieuwe en verhoging van bestaande belastingen. Maar toch is er ongetwijfeld enig verband tussen nationaal inkomen en Overheidsontvangsten, zodat we de geldhoeveelheid met de laatste hebben vergeleken. Als geldhoeveelheid hebben we deze keer alleen bankbiljetten en giraalgeld genomen, daar voor de andere geldsoorten geen jaarcijfers beschikbaar waren. 1938 39 40 41 42 43 44 45 46 I Bankbiljetten -f giraalgeld 2210 2412 3579 6398 13060 18845 20958 17728 18791 II Overheidsontvangsten 4.243 4.034 4.725 6.941 10.293 14.379 12.995 7.743 12.672 T Tt" /o 11 52 60 76 92 127 131 161 229 150 Hoe ruw deze maatstaf ook moge zijn, toch ziet men hieruit wel, dat er een grote zwevende koopkracht in Suriname is ontstaan.



Hoe is nu al dit geld in de Surinaamse maatschappij gekomen ?



Vooral de bouw der bauxietinstallaties en der defensie-werken, hetzij dat deze productief of improductief waren, heeft zeer veel geld onder de bevolking gebracht. Dit geld werd, zo kunnen wij redeneren, door middel van De Surinaamse Bank en in mindere mate rechtstreeks door het Gouvernement in het verkeer gebracht De circulatiebank kreeg daartegenover deviezen op grond van de kapitaalimport vanuit de Ver.Staten en door de Ned. Regering. Zou voor dit geld voorzover het diende voor loonbetaling, weer worden gemporteerd, dan zou het vanzelf weer verdwijnen.



Inderdaad is er natuurlijk veel meer gemporteerd dan vroeger, maar weinig aan consumptiegoederen, want er waren maatregelen tot invoerbeperking. Zo ontstond een grote zwevende koopkracht door de hoge lonen, die betaald werden en die voor een deel niet in consumptiegoederen werden omgezet.



Wij hadden een en ander exact willen nagaan aan de hand van een minitieus onderzoek van de balanscijfers der circulatie-










Nederlands West-Indische Gids

Bosman, H.W.J.


nl
Bosman, H.W.J.


De betalingsbalans en het geldwezen van Suriname tijdens de Tweede Wereldoorlog



DE BETALINGSBALANS EN HET GELDWEZEN VAN SURINAME 53 bank. Dit is echter onmogelijk, o.a. omdat de balans van 1939 de beide kantoren in Amsterdam en Paramaribo tezamen betreft, terwijl voor 1945 balansen zijn opgesteld voor elk kantoor afzonderlijk, vanwege het koersverschil tussen de Surinaamse en Nederlandse gulden. Globaal genomen kunnen we echter zeggen, op grond van de cijfers, dat de deviezenvoorraad van de Surinaamse Bank met ongeveer / 10,6 millioen is toegenomen.



Daarvan komt echter 3,2 millioen ten name van het Deviezenfonds, zodat tegenover de rest ad 7,4 millioen nieuw bankgeld in omloop is gekomen, waarvoor niet gemporteerd is, op de wijze zoals boven beschreven. Dit bedrag vormt dus de zwevende koopkracht.



Verder heeft de Bank sinds de Deviezenverordening van Febr. 1941 al het toen aanwezige en later gewonnen goud aangekocht, zowel ten behoeve van het Deviezenfonds als voor de dekking van haar bankgeld. Niet het gehele bedrag van deze aankopen werkte geldvermeerderend, want een deel van dit goud werd aan tandartsen en goudsmeden verkocht. Op grond van de gegevens op blz. 49 van het verslag der centrale bank over de oorlogsjaren, kan men zeggen, dat de aankoop van ongeveer 1500 kg. stofgoud een netto-inflationnair effect gehad heeft.



Hiervoor werd betaald / 1.80 per gram, d.w.z. ongeveer 2,7 mill, gulden.



In het begin van dit hoofdstuk zagen wij, dat de geldsomloop van 4,6 tot 21,1 mill, gestegen is. Van dit verschil van 16,5 mill, is dus 10,1 mill, verklaard door de zojuist besproken twee oorzaken. De verklaring van de overige 6,4 mill, zal wellicht moeten gezocht worden in het gestegen nationaal inkomen. Als men let op de grote bedrijvigheid in deze jaren en op de gestegen lonen, dan is het duidelijk, dat het volksinkomen inderdaad gestegen is, zo al niet reel, dan toch zeker nominaal.



Ook om die reden moest de circulatie stijgen.



En tenslotte heeft ook de prijsstijging van de ingevoerde goederen invloed op de geldcirculatie gehad.



Volgens het Econ. Bericht no. 2 van de Econ. Stichting West-Indi-Nederland is het indexcijfer voor prijzen van importgoederen gestegen van 100 op 209.



Er is hier een wisselwerking, want de vermeerderde geldcirculatie heeft weer de neiging de andere prijzen en de lonen te doen stijgen. Toch heeft men deze tendentie behoorlijk in de hand gehouden, hetgeen blijkt uit het feit, dat de index van de levensstandaard op 160 a 165 geschat wordt, als 1939 op 100










Nederlands West-Indische Gids

Bosman, H.W.J.


nl
Bosman, H.W.J.


De betalingsbalans en het geldwezen van Suriname tijdens de Tweede Wereldoorlog



54 DE BETALINGSBALANS EN HET GELDWEZEN VAN SURINAME wordt aangenomen, terwijl de prijzen van de eigen producten gemiddeld 2,5 maal zo hoog kwamen (Zie Econ. Bericht Eswin no. 2).



Hoewel er dus een geweldige zwevende koopkracht aanwezig is, is de omloopsnelheid van het geld gelukkig gering, daar er veel oppotting plaats vindt, vooral door de Brits-Indische bevolking. Verder zijn de prijsregelingen een rem.



Er is dus een geldteveel, maar dit is niet uitgewerkt en de spiraal van steeds stijgende lonen en prijzen, het duidelijke teken van een acute inflatie, heeft zich in Suriname niet voorgedaan. Men zou echter o.i. een deel van de te grote geldhoeveelheid kunnen wegwerken door de onder het beheer van de Bank zijnde deviezen aan te spreken en hiervoor te importeren.



De gemporteerde consumptie- of kapitaalgoederen worden dan immers betaald met de deviezen en de consumenten resp. ondernemers betalen het overtollige geld aan de Bank om die deviezen, te verkrijgen. Natuurlijk kan dit slechts zeer geleidelijk geschieden. In 1946 is de geldhoeveelheid nog iets toegenomen, o.a. door binnenl. cred iet verlening. De deviezenvoorraad nam af, behalve voor zover het Ned. guldens betrof.










Nederlands West-Indische Gids

Bosman, H.W.J.


nl

Koumans, Dr. F.P.



Het onderzoek van de vissen van Suriname


HET ONDERZOEK VAN DE VISSEN VAN SURINAME DOOR Dr F. P. Koumans >) Het is een verheugend verschijnsel dat voor de visfauna van Suriname meer belangstelling komt. Want de kennis van de vissen is niet alleen van belang voor de wetenschap en de dierkundigen, maar is tevens van economische betekenis in verband met de visserij.



Wanneer wij nagaan wat er voor de kennis van de Surinaamse vissen in de loop der jaren is gedaan, dan is dit meer dan men zou vermoeden. Reeds in 1824-1842 heeft de apotheker H. H.



Dieperink vrij grote aantallen vissen uit Suriname naar het Rijksmuseum van Natuurlijke Historie te Leiden gezonden.



Hij geeft, jammer genoeg, als vindplaats alleen Suriname op, zodat we van het verspreidingsgebied in Suriname niets weten.



Toch vormt deze verzameling een uitgangspunt, want van de vroegere opgaven zijn de gegevens te vaag om ze te kunnen gebruiken.



De collectie Dieperink is voor een groot deel bewerkt door onze grote ichthyoloog dr P. Bleeker, die als arts in Nederlands-Indi werkzaam was en 500 publicaties over vissen schreef, waarvan 11 over Surinaamse vissen, gepubliceerd tussen 1862 en 1876. De bekendste hiervan is: _Description des espces de Silures de Suriname conserves aux Muses de Leide et d'Amsterdam", iVai. FerA. //o//. Maatec/z, (2) 20, 1864, 104 pp. Doch ook buitenlandse ichthyologen deden in hun publicaties mededelingen over vissen uit Suriname. Deze publicaties zijn echter zeer verspreid en vermelden dikwijls slechts een enkele soort uit ons gebied. Samenvattende geschriften over Suriname zijn er weinig. A. Kappler, een Duitser die lang in Suriname woonde, publiceerde een lijst van, in Stuttgart gedetermineerde vissen in _Hollandisch Guiana", Stuttgart, 1881, p. 167. Deze naamlijst bevat nogal veel fouten en is alleen met de nodige voorzichtigheid ') Rijksmuseum van Natuurlijke Historie, Leiden.



_ 55 _








Nederlands West-Indische Gids

Bosman, H.W.J.


nl

Koumans, Dr. F.P.



Het onderzoek van de vissen van Suriname


56 DR F. P. KOUMANS te gebruiken. In zijn bekende werk _Surinam....", Stuttgart, 1887, vindt men deze latijnse namen, en dikwijls ook de inlandse namen, in de tekst van het hoofdstuk over de vissen terug.



Tussen de jaren 1900 en 1911 werden in Suriname verschillende wetenschappelijke expedities, speciaal voor topografische verkenning van het binnenland, gehouden. Daarbij werden, meestal door de dokter van het gezelschap, onder de talrijke naturalia, ook vele waardevolle vissoorten verzameld. Zo geschiedde dit tijdens de Coppename-expeditie in 1901 door H. A. Boon, op de Saramacca-expeditie 1902/1903 door P. J. de Kock, gedurende de Gonini-expeditie 1903 en de Tapanahoni-expeditie 1904 door G. M. Versteeg en bij de Corantijn-expeditie 1910/1911 door J. F. Hulk. Dit materiaal is aan de collecties van het Rijksmuseum van Natuurlijke Historie toegevoegd.



Maar ook particulieren verzamelden materiaal aan de kusten, op de vismarkt te Paramaribo en in het binnenland. Degenen die aan het Leidse museum vissen afstonden waren de handelaar in naturalin Frank, 1840-1849, Kraepelin & Holm, 1861, Steenberghe, 1864, de verzamelingen welke dr Bleeker van verschillende kanten ontving, H. van Capelle, 1901, de scheepsarts P. Buitendijk, 1904, D. Horst, 1907, de apotheker D.



Bolten, 1910, de bioloog Jhr. W. C. van Heurn, 1911, Dr D. C. Geijskes, 1928, de preparateur van het Rijksmuseum van Natuurlijke Historie H. W. C. Cossee, 1939. Al deze verzamelingen zijn grotendeels reeds bewerkt en geven ons een indruk van de soortenrijkdom aan vissen van Suriname. Dr J. W. B. van der Stigchel behandelde in zijn proefschrift, _South American Nematognathi" 'Leiden, 1946 later verschenen als _The South American Nematognathi of the Museums at Leiden and Amsterdam", Zoo/.M<;derf.Z.i2e 27, 1947 de Surinaamse meervallen. Hij bestudeerde daarbij zowel het materiaal dat ook voor Bleeker's publicaties als basis gediend had, als het later verzamelde.



Van de buitenlandse publicaties waarin Surinaamse vissen behandeld worden, wil ik er slechts n noemen: C. H. Eigenmann, The freshwater fishes of British Guiana, Memoirs Carw.



Mms^mw 5, 1912, 554bladz., 103 platen. Hierin worden van Brits Guyana 362 soorten genoemd, terwijl van Suriname 118 soorten worden opgegeven en van Frans Guyana 75. Wanneer wij daarbij tellen wat we sindsdien nog van de zoetwatervissen n de zeevissen te weten zijn gekomen, dan kennen wij nu 213 soorten van Suriname! Dit aantal is stellig nog lang niet het








Nederlands West-Indische Gids

Bosman, H.W.J.


nl

Koumans, Dr. F.P.



Het onderzoek van de vissen van Suriname


HET ONDERZOEK VAN DE VISSEN VAN SURINAME 57 aantal soorten dat werkelijk voorkomt, maar het geeft ons toch een indruk van de visfauna van Suriname, die grotendeels wel te vergelijken zal zijn met die van Brits Guyana. De publicatie van Eigenmann is voor Suriname van grote waarde, niet alleen omdat het tot nu toe de uitvoerigste over Guyana is, maar tevens omdat zij laat zien hoe Suriname nog pas ontgonnen terrein is in verhouding tot de naast bij gelegen landstreken.



De visfauna van Suriname is te verdelen in de zeevissen en de soorten die in het zoete water leven. De eerste beperken zich niet alleen tot de kust van Suriname, maar worden langs een groot deel van de noordkust van Zuid-Amerika aangetroffen en vormen zodoende mede een onderdeel van de visfauna van het West-Indische gebied. Sommige soorten zijn alleen gevonden aan de kust van de drie Guyana's en Venezuela; de meeste hebben echter een veel grotere verspreiding en zijn in het West-Indisch gebied overal te vinden waar de levensvoorwaarden hun het voorkomen mogelijk maken; enkele gaan nog verder, tot langs de kusten van de zuidelijke staten van Noord-Amerika en voorbij de Bahama-eilanden, of leven ook in andere tropische en subtropische zeen.



Het is voor de riviervissen minder vanzelfsprekend dat Suriname geen eigen visfauna bezit. De rivieren van Suriname toch staan niet in verbinding met andere rivieren van Zuid-Amerika, maar ondanks dit, is het verspreidingsgebied van de meeste soorten vrij groot. Er zijn wel enige soorten van riviervissen in Suriname gevonden, die nog niet van vindplaatsen daarbuiten bekend zijn, doch dit aantal is gering en veroorlooft ons niet ook al omdat we nog lang geen volledig overzicht hebben van de plaatselijke visfauna er thans reeds een grote betekenis aan te hechten. De meeste riviervissen van Suriname zijn ook in Brits- en Frans-Guyana gevonden, vele zelfs in het stroomgebied van de Amazone en de Orinoco; enkele soorten in nog verder af gelegen rivieren van Zuid-Amerika. Deze verspreiding staat wellicht ten dele in verband met het ontstaan van het vasteland van Zuid-Amerika, waarover in de cyc/o/>#fte wan iVgd. Wes.-/wrfi op bladz. 290, onder _Fauna", een en ander wordt gezegd.



In Suriname is de laatste jaren weer belangstelling ontstaan voor de visfauna, mede in verband met problemen, die de visserij betreffen. Dit was de aanleiding, dat door Dr D. C. Geijskes gedurende de oorlogsjaren 1942-1945 opnieuw een groot aantal vissoorten in Suriname zijn verzameld, die naast nauwkeurige








Nederlands West-Indische Gids

Bosman, H.W.J.


nl

Koumans, Dr. F.P.



Het onderzoek van de vissen van Suriname


58 HET ONDERZOEK VAN DE VISSEN VAN SURINAME vindplaatsopgaven, grotendeels ook van de inlandse namen zijn voorzien. Deze belangrijke collectie is thans in het Rijksmuseum van Natuurlijke Historie te Leiden in bewerking. Voordien kenden wij slechts van een 50-tal soorten de latijnse n de inlandse naam, en we kennen nog wat inlandse namen, zonder te weten, bij welke vissoort ze behoren. Uit een visserij-biologisch oogpunt is zowel de nauwkeurige vindplaats in Suriname, alsook de inlandse naam der marktvis-soorten zeer gewenst. Het is te hopen, dat Suriname op deze wijze ook in de toekomst haar medewerking zal blijven verlenen.








Nederlands West-Indische Gids

Bosman, H.W.J.


nl
M.


Bethesda



BETHESDA Terwijl het Swn'waams Fers/ag 1940, in druk verschenen in 1947, ons inlichtte over de leprabestrijding in Suriname in het algemeen, zoals de stand van dien tak van ziekenzorg was in 1939, beschikken wij thans over recenter gegevens, voor zover betreft n der drie leprozerien welke het land rijk is, vervat in de vijftigste aflevering van de bekende Sfemwew m?7 B/Aeso'a. Wij vinden immers daarin het jaarverslag van het Centraal-Comit ter behartiging der belangen in Nederland van ,,De Protestantse Vereniging tot Verpleging van Lepralijders in Suriname" over het jaar 1946.



Vergelijken wij de cijfers uit het Sur. Versl. met die uit het verslag van het Comit, dan blijkt dat het aantal verpleegden in Bethesda in acht jaar ongeveer gelijk gebleven is, 167 in 1939, tegen 176 in 1946; in eerstgenoemd jaar had de R.K. inrichting 180 patinten, de gouvernementsinrichting 240.



Dat de melaatsheid in Suriname nog altijd een ernstig kwaad is, wordt aangetoond door het aantal nieuwe gevallen, in 1939 geconstateerd, zijnde 866; in zeer voorzichtige bewoordingen werd te kennen gegeven dat wellicht het aantal gevallen onder kinderen de laatste tien jaar afgenomen was.



Het Bethesda-verslag van 1946 geeft, even voorzichtig, iets ten beste over de behandeling met het nieuwe middel Promine, dat nog te kort in toepassing is om uit de verkregen resultaten conclusies te mogen trekken.



Toch vermeldt het Bethesda-verslag van 1946 enige gevallen van verbetering in den toestand van sommige patinten op wie dit middel toegepast is.



Promine is helaas nog zeer kostbaar en de behandeling er mede moet jarenlang voortgezet worden; iedere patient op wien het middel toegepast wordt kost in Bethesda vijf honderd gulden per jaar.



De laatste oorlog heeft ook op de samenstelling van het verplegend personeel van Bethesda invloed gehad; Duitse zusters, waarvan er in 1946 nog slechts drie in functie waren, moeten door Nederlandse vervangen worden.



October 1947. M.



_ 59 _










Nederlands West-Indische Gids




nl
Wagenaar Hummelinck, P.


Boekbespreking



BOEKBESPREKING m rystf in Stimtante door C. E. Droogleever Fortuyn-van Leyden. Meded. Landb. Econ. Zaken Suriname 5, Apr. 1946, 57blz., 4tab. buiten de tekst.



Het legeren van bijna rijpe halmen is een verschijnsel dat bij granen veelvuldig voorkomt en als een bezwaar voor het goede oogsten wordt aangemerkt, vooral als dit oogsten mechanisch geschiedt. Dit onderzoek had ten doel na te gaan, welke factoren het legeren benvloeden en hoe enige veel voorkomende rijstsoorten in Suriname zich t.o.v. het legeren gedragen. Onderzocht werden: Rexoro, Skrivimankoti, H79, Padi tjina en drie Nickerie-variteiten : 41K2A, 37D3 en 37C1.



Het al of niet legeren van rijst blijkt niet te kunnen worden toegeschreven aan n erfelijke factor; het hangt samen met complexen van eigenschappen welke ten dele correlatief zouden kunnen zijn verbonden.



Deze eigenschappen hebben betrekking op het wortelstelsel, de stengel, de bladschede en de bladschijf.



Bij de onderzochte _variteiten" hangt een goed ontwikkeld wortelstelsel samen met een sterke stengel of met stevige bladeren en een nauw de stengel omsluitende bladschede. Het uitstoelingsvermogen staat in omgekeerde verhouding tot het vermogen om de twee bovengenoemde eigenschappen te ontwikkelen. (Dit geldt niet binnen de variteit!). Het productievermogen staat daarentegen in rechte verhouding tot het uitstoelingsvermogen.



Hierbij kan worden opgemerkt: 1. Planten met een goed-ontwikkeld of diepgaand wortelstelsel hebben minder uitstoelingsvermogen dan plan ten met een kort wortelstelsel, dat minder uitgebreid is, wat het aantal wortels per tak betreft. Dit maakt H79 en Skrivimankoti tot goede uitstoelers; Rexoro tot een slechte uitstoeler. 2. De sterkte van de lage internodia benvloedt het al of niet-legeren van de stengel. Deze eigenschap maakt Rexoro tot een niet-legeraar, Padi tjina tot een min of meer legerings-resistente variteit. 3. Een sterke, vaste bladschede rondom een zwakke stengel bevordert de rechte stand van het gewas. 4. De hoogte van de plant benvloedt het legeren. Deze factor draagt bij tot het resistent zijn tegen legeren van de Nickerie-variteiten, die een korte, maar niet buitengewoon sterke stengel hebben; zij maakt, dat Padi tjina door zijn grote hoogte, ondanks zijn sterke stengel tot de min of meer belangrijke legeraars behoort. 5. Een goed ontwikkeld wortelsysteem benvloedt het transpiratieproces gunstig. Het diepgaand wortelsysteem van Rexoro maakt deze tot een plant welke haar turgor niet gauw verliest; het minder diepgaande maar uitgebreide wortelsysteem van Padi tjina maakt, dat deze planten min of meer turgescent blijven, ook lang nadat het veld is drooggelegd. Het vermogen om het bladoppervlak te verkleinen bij te sterke verdamping, door toevouwen van de bladschijf om de middennerf maakt, dat de Nickerie-variteiten lang hun stijfheid behouden na drooglegging van het veld.



Aan het slot van haar wetenschappelijk ten volle verantwoorde verhandeling geeft de schrijfster nog enkele wenken tot verbetering van de planten door kruising, welke hun nut in de praktijk van de mechanische rijstbouw stellig zullen bewijzen.



P. Wagenaar Hummelinck.










Nederlands West-Indische Gids

Wagenaar Hummelinck, P.


nl





Kroniek


KRONIEK SURINAME Niet lang geleden kwam in een der Surinaamse nieuwsbladen een merkwaardig bericht voor.



Op een avond was, in een der buitenwijken van Paramaribo, een vrouw, door de duisternis misleid, in een trens (= sloot of greppel langs den weg) gevallen; zij lag daar hulpeloos en liet een gekreun horen. De voorbijgangers liepen haastig door en boden geen hulp, want. . het was in de nabijheid van een kerkhof en het geluid kon van een jorka (spook) afkomstig zijn. Dat de vrouw ten slotte uit haar benarden toestand bevrijd werd, was te danken aan n jongeman, die haar te hulp kwam, ondanks de waarschuwingen van anderen.



Dit geval speelde zich niet af in een dorp van heidense bosnegers, doch in de stad, het centrum van het bestuur, dat ingevolge art. 157 der geldende staatsregeling tot taak heeft de verspreiding van verlichting en beschaving aanhoudend te bevorderen.



Dat het bijgeloof, d.i. de heidens-afrikaanse superstitie, in Suriname nog welig tiert, is in dit tijdschrift al eens door een bij uitstek deskundig schrijver in het licht gesteld, als ook dat het euvel in kwestie niet tot de minst ontwikkelden beperkt is. En dat de overheid, bij het uitvoeren van haar opvoedende taak, niet kan volstaan met het goede te brengen, doch ook het verkeerde heeft te bestrijden, blijkt uit het nog altijd niet overbodig geworden zijn der strafbepalingen tegen afgoderij.



Geeft men zich met betrekking tot den culturelen toestand der bevolking rekenschap van de werkelijkheid, dan dringt zich de vraag op, of algemeen kiesrecht wel het eerst nodige is voor Suriname. Uitgaande van de, thans wellicht verouderde opvatting, dat dit gewest Nederlands zorgenkind is, zou men wensen dat het moederland dit kind nog wat langer bij de hand zou kunnen leiden en het nog het een en ander zou kunnen medegeven op den weg naar de zelfstandigheid.



Er zou dan niet in de eerste plaats gedacht worden aan algemeen kiesrecht, hetwelk de bevolking van Europees Nederland zich zelf pas dertig jaar geleden heeft toegekend. Wel wordt er overwogen zekere groepen der Surinaamse bevolking slechts indirect het kiesrecht te doen uitoefenen, doch in de practijk lijkt deze restrictie alleen betekenis te zullen hebben voor zekere, buiten het centrum gelegen dorpsgemeenschappen. Welke andere differentiatie zou uitvoerbaar en rechtvaardig zijn ?



Intussen, het schijnt thans niet meer de vraag te zijn wat Nederland aan Suriname te geven of toe te staan heeft, maar wat Suriname geacht wordt te verlangen, of te eisen.



Twede helft Januari 1948 zal eindelijk de lang verwachte rondetafelconferentie plaats hebben. Suriname zal daaraan deelnemen met acht 61 _








Nederlands West-Indische Gids




nl





Kroniek


62 KRONIEK personen, door het zittende vertegenwoordigende lichaam aangewezen, buiten invloed van bestuur of opperbestuur, doch geacht wordend de verschillende politieke stromingen te representeren welke zich in de laatste jaren geopenbaard hebben. Deze delegatie en de even sterke Curacaose, zullen hebben samen te werken met een Nederlandse van twaalf personen, niet door de Staten Generaal, doch door den ministerraad benoemd. De inmiddels in functie getreden Surinaamse vertegenwoordiger in Nederland en zijn Curacaose collega, zijn leden der delegaties hunner respectieve gebiedsdelen.



In 1947 was het 280 jaar geleden dat Suriname Nederlands overzees gebied werd; het laat zich aanzien dat aan deze verhouding in 1948 een einde gemaakt zal worden. Of deze verandering Suriname tot heil zal strekken, lijkt een open vraag.



Zij die te beraadslagen zullen hebben over den vorm waarin een nieuwe verhouding gekleed zal moeten worden, staan voor een moeilijke en verantwoordelijke taak. Wijsheid en voorzichtigheid zij hun op dezen laatsten dag van het oude jaar toegewenst. 31 December 1947 M.



NEDERLANDSE ANTILLEN Op het ogenblik, waarop deze kroniek onder de aandacht van onze lezers wordt gebracht, is de bespreking aan de ronde tafel misschien in vollen gang of reeds weer voorbij.



Er zijn namen genoemd van personen, die Curacao, en van anderen, die Nederland zullen vertegenwoordigen, en het laatste nieuws is, dat 21 Januari 1948 de tegen September 1947 ontworpen besprekingen zullen beginnen.



Curaao heeft niet voldaan aan het verzoek, of liever: aan de uitnodiging, van de Kroon om haar 6, later 8, dubbeltallen voor te dragen.



Evenmin aan dat, om daarbij de Raden van politie zeggenschap te geven. In de Staten vlotte het niet met de aanwijzing van personen. Daarmee zijn drie maanden gemoeid geweest. De afgevaardigden der Democratische partij maakten gebruik van de afwezigheid van leden, om de zaak op de lange baan te schuiven, naar men zegt, niet afkerig van een uitstel, dat afstel worden zou. Mr. Da Costa Gomez, nog altijd Statenlid, is overgekomen, en heeft de _democratische" leden belezen, om mee te doen, maar ten koste van een volledige capitulatie voor hun en de Emanse eisen.



Alles is zeer geheimzinnig gegaan. De Curacaose bladen zijn er vol van, lmi dat wil wat zeggen. Enige jaren geleden heeft de heer Da Costa Gomez de afschaffing der ,,afdelingen" en de invoering van _commission" in de Staten ook verdedigd met een beroep op de nodige openbaarheid bij de behandeling der publieke zaken, maar de klachten in de pers over geheimdoenerij zijn, sedert de Staten dit advies volgden, toegenomen in plaats van ik zeg niet: verdwenen, maar verminderd.








Nederlands West-Indische Gids




nl





Kroniek


KRONIEK 63 Daarbij zijn geheel nieuwe klachten gekomen. De door de Staten aangewezenen, de oude leden der autonomie-commissie 1946 (met vervanging van mr. Kwartsz door het statenlid Yrausquin) plus de heren Curiel, als vertegenwoordiger van het Joodse volksdeel en den handel, en het democratische statenlid V.d. Meer als Nederlander, zouden niet representatief zijn. Deze klacht heeft men ook in de Nederlandse pers kunnen lezen. In de j4mtgoe van 19 Dec. 1947 komt een apologie voor van het Statenbeleid in deze, blijkbaar in eigen keuken klaar gemaakt. De trage gang van zaken wordt daarin chronologisch vastgelegd, de aanwijzing van de leden der autonomie-commissie verklaard uit hun ervaring en de waardering van hun werk door het volk, de aanwijzing van nog twee leden wenselijk genoemd ter plaatsing van het geheel op breder basis, de niet-voldoening aan het verzoek der Kroon om een voordracht verdedigd met een beroep op het ,,baas in eigen huis", en ten slotte het niet-representatieve karakter der gezamenlijke heren geweten aan. . _het gemis aan een krachtens algemeen kiesrecht aangewezen volksvertegenwoordiging".



Een bulletin van 2 Dec. 1947 van de Dewoo-aai kondigt het Curacaose volk het gebeurde aan als een onvoorwaardelijke overgave aan en een nieuwe overwinning van de Democratische partij: geen voordracht aan de Kroon, maar een benoeming door de Staten, en een bindende instructie voor de heren, die inhoudt, dat, vr zij aan de tafel gaan zitten, Nederland hun moet verklaren Curacao als gelijkgerechtigde partij te erkennen, en dat ook onmiddellijk de autonome rechten van het vrije volk van Curacao moeten erkend worden, met verwerkelijking daarvan, met name van een eigen verantwoordelijk bestuur binnen n maand. Worden deze eisen niet ingewilligd, dan gaan de heren terug naar Curacao, zonder aan tafel te hebben plaatsgenomen.



Dit alles past weinig bij wat volgens een brief uit Nederland in het weekblad Cttrafao de gouverneur tijdens zijn verblijf hier te lande zou gezegd hebben, dat Curacao er zo op gesteld is om de conferentie te houden, dat het desnoods zonder Suriname met Nederland aan tafel zou willen gaan.



Men mist onder de door de Staten aangewezen personen node de heren Statius Muller en De la Try Ellis, nog steeds de beste politieke krachten met den heer Da Costa Gomez. Het is niet onwaarschijnlijk, dat deze ook een opdracht in plaats van een voordracht en een bindend mandaat niet zouden hebben begeerd. Althans laatstgenoemde schijnt genoemd te zijn, maar de voorstanders van zijn aanwijzing moeten gezwicht zijn voor dreigementen.



Van mandaat gesproken het was 150 jaar geleden een overwinning van de democratie dat het bindend mandaat, dat zo veel onheil had veroorzaakt, vervangen werd door ,,eed en geweten" als richtsnoer voor het politieke handelen. In Curacao schijnen het andere _democraten" te zijn, die de klok op dit punt achteruit zetten.



Men zegt, dat ook de erkenning van Aruba om zich af te scheiden uit liet geheel der Nederlandse Antillen deel uitmaakt van het bindend mandaat der aangewezen heren. Een paar maanden geleden heeft de gouverneur eens laten uitrekenen wat Aruba opbrengt en wat het kost.



Globale cijfers wijzen voor de jaren 1942-1947 47 millioen aan ontvangsten en 36'/' millioen aan uitgaven aan. Daarbij heeft de gouverneur








Nederlands West-Indische Gids




nl





Kroniek


64 KRONIEK gewaarschuwd voor het gevaar, dat men uit deze cijfers niet-verantwoorde gevolgtrekkingen zou kunnen maken. _Het Volkscomit", meer dan de Curacaose R.K. volkspartij als geheel de aanhang van mr. Da Costa Gomez, doet in 2Vos LwcAa van 15 December 11., alsof er geen ultimatum bestaat. Het stelt zich achter de door de Staten aangewezen _delegatie", en uit deze verlangens: souvereiniteit van het Huis van Oranje, geen t'ertegeMtiioorrfgjng' van de koninklijke waardigheid in de Nederlandse Antillen maar uitoefening van het Koninklijk gezag door een autoriteit, die in geen geval _gouverneur" mag heten, omdat dit woord een _koloniale" klank heeft, vol waardigheid der delen van het Koninkrijk, vertegenwoordiging der overzeese gebiedsdelen in alle organen van het Koninkrijk, eigen grondwet voor Curacao, daar gemaakt, eigen organen voor zelfstandige wetgeving en bestuur bevoegdheid van elk eiland om zich voor eigen zelfstandigheid uit te spreken, met bereidheid van Curacao om het eventueel over zijn eerste armoede heen te helpen, ten slotte: eigen vlag, eigen wapen, eigen volkslied.



De kranten in Nederland hebben enige namen genoemd voor de Nederlandse delegatie. Zijn deze juist, dan heeft men het meer in politici dan in kenners van West-Indi gezocht. 28 Dec. 1947 F. /. Eerder dan in de Nederlandse kranten verscheen in die op Curacao het bericht, dat de regering drie adviseurs heeft benoemd, onder welke dr. De Ia Try Ellis, wat tot voldoening strekt. Voor Nederland zijn in hoofdzaak degenen benoemd, van wie het gerucht ging.








Nederlands West-Indische Gids




nl
Boeke, J.


Eenige opmerkingen over de visscherij, naar aanleiding van het rapport welvaartsplan Nederlandsche Antillen 1946



EENIGE OPMERKINGEN OVER DE VISSCHERIJ, NAAR AANLEIDING VAN HET RAPPORT WEL VAARTSPLAN NEDERLANDSCHE ANTILLEN 1946 DOOR J.BOEKE In het zoo uitnemend gedocumenteerde en goed gestelde rapport uitgebracht door Prof. Dresden en Prof. Goudriaan ten behoeve van _Het Welvaartsplan Nederlandsche Antillen 1946" ') wordt op blz. 29-31 naast de vele andere voorstellen om de welvaart van de Nederlandsche Antillen te verhoogen, ook verbetering van de visscherij en wat men noemt de industrie van zeeproducten aanbevolen. De schrijvers _zien in een krachtiger visscherijbedrijf een zaak van groote beteekenis voor dit gebiedsdeel, omdat men daardoor de eiwtvoeding van de bevolking verbetert en het gebiedsdeel minder afhankelijk wordt van buitenlandschen aanvoer". In volgende hoofdstukken is nog aangegeven, op welke wijze een goed afzetgebied voor de gevangen visch etc. zou kunnen worden verkregen of in de hand gewerkt. Het spreekt echter van zelf, dat het niet alleen de verbetering van de eiwitvoeding der bevolking is, waarvoor uitbreiding van de visscherij nuttig zal zijn, doch dat ook de volkswelvaart in belangrijke mate er door zal worden bevorderd.



Als men, zooals het mij in 1904 en 1905 een voorrecht was te mogen doen, een jaar lang de kolonie en de aangrenzende gebieden heeft doorkruist ten einde de volkswelvaart te helpen verbeteren, dan verliest men de liefde voor dit zoo karakteristieke deel van onze West-Indische gebiedsdeelen niet meer, en zoo was het voor mij een groote voldoening, dat het indertijd door mij aan de Re-Rapport uitgebracht door Prof. Ir. D. Dresden en Prof. Dr. Ir. J.



Goudriaan tijdens hun verblijf te Cura$ao van 14 December 1946 tot 16 Januari 1947t.b.v. ,,Het Welvaartsplan Nederlandsche Antillen 1946". (1947).



_ 65 West-Indische Gids XXIX 5










Nederlands West-Indische Gids

Boeke, J.


nl
Boeke, J.


Eenige opmerkingen over de visscherij, naar aanleiding van het rapport welvaartsplan Nederlandsche Antillen 1946



66 J. BOEKE geering uitgebrachte rapport') nog als basis voor verbeteringen van de visscherij wordt aanvaard. Doch men bedenke, dat het 40 jaren geleden is, dat dit rapport werd uitgebracht, en dat de omstandigheden radicaal zijn veranderd. Wel zijn de omgevende wateren natuurlijk de zelfde gebleven en behoudt het daarop betrekking hebbende deel van het rapport, vooral van het tweede deel, waarin de vischfauna uitvoerig wordt beschreven 2), wel zijn waarde, maar er zal toch veel nieuw werk te doen zijn om de visscherij aan de tegenwoordige omstandigheden van Curacao zelf aan te passen.



Elke poging tot verbetering van de visscherij en de industrie van zeeprodukten dient dus niet alleen uit te gaan van mijn rapport van 1907 dat in vele opzichten natuurlijk is verouderd maar moet in de eerste plaats worden voorafgegaan door een hernieuwde bestudeering van de betreffende vraagstukken door een deskundig visscherij-bioloog (niet een hydrobioloog, zooals in het welvaartsrapport wordt aangegeven; het moet een practisch onderlegde visscherij-man zijn), voordat de zakelijke mogelijkheden nader kunnen worden onderzocht. Men zal goed doen zich in deze te verstaan met het bestuur van de _Natuurwetenschappelijke Studiekring voor Suriname en Curacao", dat zich ook met deze zaak in grooter verband bezig houdt, opdat de Curac.aosche bevolking zooveel mogelijk van het noodzakelijke biologische researchwerk zal kunnen profiteeren.



Ongetwijfeld hebben de 40 jaren geleden aangegeven voorstellen voor het verschaffen van een grootere welvaart en van betere bestaanskansen speciaal voor den _kleinen man", thans veel meer kans van slagen, nu de welvaart, de bedrijvigheid, de algemeene toestand, de verhouding tot het verdere W.-I. gebied, de koopkracht der bevolking zoozeer zijn toegenomen dank zij _de olie". En niet alleen hebben zij een grootere kans van slagen, doch ook, en vooral, een veel grootere beteekenis voor de verhooging van de volkswelvaart. En die moet verhoogd blijven, ook, zooals ') Rapport betreffende een voorloopig onderzoek naar den toestand van de Visscherij en de industrie van zeeproducten in de Kolonie Curacao .... door Dr. J. Boeke. Eerste gedeelte. 's-Gravenhage, 1907, IV+ 201 pp. met 13 foto's op 8 platen en 7 ten deele uitslaande kaarten buiten de tekst.



Hierin o.m. :Visscherij-methoden (p. 64), schildpaddenteelt (p. 120), oestercultuur (p. 134), sponsenteelt (p. 145), kreeftenteelt (p. 154). 2) Hetzelfde. Tweede gedeelte. 1919, XXXIV + 351 pp., 69 figg.



Waarin het uitgebreide _Report on the fishes. ..." door J. Metzelaar.










Nederlands West-Indische Gids

Boeke, J.


nl
Boeke, J.


Eenige opmerkingen over de visscherij, naar aanleiding van het rapport welvaartsplan Nederlandsche Antillen 1946



EENIGE OPMERKINGEN OVER DE VISSCHERIJ 67 het in het rapport van de H.H. Dresden en Goudriaan heet, _als de olie ons ontvalt".



Er zal, onder de huidige omstandigheden, bij de groote toename van de bevolking en haar koopkracht, veel meer vraag zijn naar goede en versche visch; er zal ook meer gelegenheid zijn voor goede conservatie en voor export van de gevangen visch, van kreeften, oesters (zoo mogelijk), van schildpadden. Goede conserveerfabrieken, zooals aan de kust van de Mexicaansche Golf, de _Gulf Fisheries Company", ijsfabrieken en koelinrichtingen, zooals in Cuba, in Port of Spain, Oyster-canneries, zooals in Apachicola, in New-Smyrna, in Cedar Keys, bij New Orleans en sardinefabrieken zooals in Venezuela, kosten veel geld bij de oprichting, maar juist waar de welvaart en de koopkracht op Curaaco thans zoo zijn toegenomen, is bij een juiste inrichting de daarvoor noodige kapitaalinzet zeer stellig goed rentegevend te maken, en eenmaal ingericht kan het ook na _de olie" winstgevend blijven. Het komt slechts op een goede inrichting en deskundige leiding (een goed onderlegd visscherij-bioloog).... en op goed, vast, betrouwbaar en kundig personeel aan. Zijn deze voorwaarden vervuld, dan twijfel ik geen oogenblik aan het succes. Wat 40 jaar geleden onmogelijk te verwezenlijken was wegens het volkomen gebrek aan leiding en personeel, wcxtf nu bij de veranderde omstandigheden wl mogelijk zijn, mits slechts voor goede en deskundige leiding en voor doelmatige organisatie gezorgd wordt. Wat dit alles betreft, ga ik volkomen accoord met de voorstellen van het rapport Welvaartsplan 1946.



Van alle zijden kan de zaak met goed gevolg aangepakt worden.



Slechts enkele opmerkingen van practischen aard.



Ik noemde de oyster-canneries in Apalachicola. Over de vooruitzichten van de oestercultuur heb ik in het rapport van 1907 uitvoerig gesproken. Of hier een daadwerkelijk succes zal kunnen worden bereikt, is de vraag. De mangrove-oesters, en daar gaat het in onze West om.zijn klein. Bij goede uitzaaiing en behandeling zijn zij zeer zeker te veredelen en te vergrooten, zooals in Japan is gebleken, doch zij blijven toch altijd klein en bij het hooge zoutgehalte van de omspoelende zeewateren, zullen zij ook bij veredeling toch wel niet veel grooter worden. Er is dus wel kans van slagen, maar slechts tot op een beperkte hoogte. Conserveerfabrieken, voor oester-conservatie geschikt, kunnen echter ook voor kreeften- en krabbenconservatie worden gebruikt. Men zou trouwens ook, zooals in Holland en Zeeland op zoo groote schaal en met succes is gedaan, jonge oesters van andere streken kunnen importeeren en die dan verder kweeken. Verder onderzoek is hier










Nederlands West-Indische Gids

Boeke, J.


nl
Boeke, J.


Eenige opmerkingen over de visscherij, naar aanleiding van het rapport welvaartsplan Nederlandsche Antillen 1946



68 J. BOEKE zeer zeker geboden, vr men tot practische uitvoering zou kunnen overgaan.



Bij de conserveerinrichtingen kwam reeds de teelt van kreeften en krabben ter sprake. Op de Benedenwinden werden en worden waarschijnlijk nog vrij veel schaarlooze kreeften gevangen.



De vangst geschiedde echter op onbeholpen wijze, met lange stokken met of zonder weerhaak, terwijl op Jamaica, aan de kust van Venezuela en in Trinidad veel langoustes werden gevangen en grif verkocht. Aftrek zouden zij vooral thans zeer zeker vinden, en bij de ontwikkeling van het visscherij bedrij f zou dan ook zeker deze visscherij tot grooteren bloei zijn te brengen. Of kunstmatige kweekerij goede resultaten zou kunnen opbrengen, zouden proeven moeten leeren. Door de Amerikaansche kweekerijen worden jaarlijks millioenen kreefteneieren verzameld en uitgebroed, waarvan (ten minste vroeger) ongeveer 80% goed uitkomen. Of dit ook in de daarvoor geschikte baaien en inhammen van de kust van Curacao mogelijk zou kunnen zijn, moet eveneens worden onderzocht _. Ook hiervoor is deskundige leiding onontbeerlijk. Op Cuba werd in 1936 voor een W'aarde van $ 36.580 aan kreeften gevangen; in Florida schat men de jaarlijksche vangst op 300.000. Kreeften blijven lang leven in buns en op ijs blijven zij langen tijd goed. Ook kunnen zij voortreffelijk worden geconserveerd. Voor garnalen geldt hetzelfde. Krabben zijn zeer gewild, doch hun voorkomen is alleen op de Bovenwindsche Eilanden van eenige beteekenis. Over al deze zaken bestaat er een uitgebreide Amerikaansche literatuur.



Bij de sponsenteelt, al is die wel tot bloei te brengen, dient ten zeerste gezorgd te worden voor het uitsluitend kweeken van goede soorten. De vroeger door mij gekweekte soorten waren wel zacht en dus bruikbaar, doch bros, spoedig gescheurd en dus voor allerlei gebruik volkomen ongeschikt. Door import van goede stekken, bijv. uit Tarpon Springs (Florida) kan dit euvel verholpen worden, maar de langdurige groei van de stekken, het groote gevaar van infectie en overwoekering door allerlei dieren en planten (wieren) maken, dat de resultaten bij deze kweek wel zeer problematisch zullen zijn.



Ook de schildpaddenkweek verdient onze belangstelling en kan worden verbeterd. Doch, zooals ook reeds in het rapport van 1907 werd aangegeven, gaat het aantal schildpadden in de laatste jaren sterk achteruit, mede dank zij de roekelooze uitroeiing van de dieren en het inzamelen van de eieren. Indien de bescherming van deze dieren, onder leiding van een visscherij-bioloog, krachtig










Nederlands West-Indische Gids

Boeke, J.


nl
Boeke, J.


Eenige opmerkingen over de visscherij, naar aanleiding van het rapport welvaartsplan Nederlandsche Antillen 1946



EENIGE OPMERKINGEN OVER DE VISSCHERIJ 69 wordt aangepakt en zoowel het ontwerp natuurbeschermingswet voor het Gebiedsdeel Curasao van Dr. Westermann als zijn praeadvies inzake schildpaddenbescherming in West-Indi voor de Caribbean Coordination Commission Netherlands doet zien, dat in deze richting groote belangstelling bestaat zal ook hierin stellig een goed resultaat verkregen kunnen worden.



Of de trawl-visscherij op de Saba-Bank, zooals in het rapport Welvaartsplan wordt aangegeven, goede kans op slagen zal hebben, betwijfel ik wel eenigszins. Vroegere experimenten om in de tropische wateren met bodem-trawls te visschen, zijn steeds op een fiasco uitgeloopen. De Saba-bank, het uitgestrekte zeegebied ten Z.W. en W. van Saba en St. Eustatius, is 12-20 vademen diep.



De bodem is wel over het algemeen zanderig, doch overal komen uitstekende rotspunten met koralen voor. Over den bodem gesleepte trawl-netten gaan hierdoor onfeilbaar stuk of geheel verloren. Deze wijze van visschen, in onze Noordzee zoo voortreffelijk geschikt, zou hier ten eenenmale mislukken. Lijnvisschen, treknetten, hangende lange netten, aan de oppervlakte gehouden, zullen bij den grooten vischrijkdom van de Saba-bank stellig een goed resultaat opleveren.



Dit zijn slechts enkele opmerkingen. Het was er mij slechts om te doen, de groote beteekenis van een goed georganiseerde uitbreiding en verbetering van de visscherij voor de verhooging van de welvaart en de levensomstandigheden op de eilanden van onze West-Indische Gebiedsdeelen te onderstreepen.



Hierin is zeer zeker iets blijvends te bereiken, ook en vooral van groote beteekenis, als de andere welvaartsbronnen van Curacao zouden opdrogen. Maar men pakke het goed en snel aan. Oprichtingskosten van conserveerfabrieken, de inrichting van een goede vischmarkt, inrichting van goede visscherij vaartuigen enz., dat alles kost bij den aanvang veel geld, doch in de toekomst zal dit zeer zeker rijke vruchten voor de volkswelvaart dragen, en het geld zal goed besteed zijn. Doch men beginne n reeds met het organiseeren van een goed ingericht laboratorium voor visscherijonderzoek, de uitzending van een ervaren visscherij bioloog, de voorbereidende noodzakelijke maatregelen". Daarbij behoort ook het opleiden van goed onderlegd personeel. Het zou bijv. zeker aanbeveling verdienen (zooals ook reeds in mijn rapport van 1907 werd aangegeven), om in overleg met het Bureau of Fisheries van de Vereenigde Staten aan eenige jongelieden, door den \asscherijbioloog uit te kiezen, die tot visschers willen worden opgeleid, de gelegenheid te verschaffen, het bedrijf, de groot-visscherij en de










Nederlands West-Indische Gids

Boeke, J.


nl
Boeke, J.


Eenige opmerkingen over de visscherij, naar aanleiding van het rapport welvaartsplan Nederlandsche Antillen 1946



70 EENIGE OPMERKINGEN OVER DE VISSCHERIJ verschillende methoden van conserveeren in de U.S.A. op de plaats zelve te bestudeeren, om dan, teruggekeerd, thuis de visscherij met hun daar opgedane ervaring van dienst te zijn.



Kortom, de zaak moet goed en snel worden aangepakt, niet te krenterig, royaal doch in de goede richting. Dan zal de visscherij stellig veel tot de volkswelvaart en het goede leven op Curacao kunnen bijdragen.



Utrecht, 8 November 1947.










Nederlands West-Indische Gids

Boeke, J.


nl

Vervoort, J.



De K.L.M. in West-Indi


')*'-DE K.L.M. IN WEST-INDI DOOR J. VERVOORT De ontwikkeling van het luchtverkeer in West Indi heeft vooral de laatste jaren een geweldige vlucht genomen. Het vliegveld Hato op Curacao is op het ogenblik het centrum van een zeer uitgebreid luchtnet der K.L.M, en heeft voor de bewoners der Nederlandse Antillen eenzelfde betekenis als Schiphol voor Nederland. Het ontstaan van het West-Indisch Bedrijf der K.L.M, dateert van 1934. Reeds bij de oprichting van de K.L.M, in 1919 had de directie een luchtverbinding tussen Nederland en zijn gebiedsdelen op het oog, evenals een luchtnet in beide gebiedsdelen tussen de eilanden onderling. Dat deze plannen niet terstond ondanks het aandringen der Nederlandse regering werden ten uitvoer gelegd vond zijn oorzaak voornamelijk in technische en economische bezwaren. Immers het vertrouwen in de luchtvaart was in die dagen nog niet zo heel groot, terwijl daarnaast de ontwikkeling van het vliegtuig niet zo ver gevorderd was, dat passagiers over lange afstanden konden worden vervoerd.



Daarom duurde het tot 1934 alvorens de K.L.M, de gelegenheid zou aangrijpen haar plannen in West-Indi te verwezenlijken. De aanleiding daartoe was het feit, dat het toen juist 300 jaar was geleden, dat Curacao in het Nederlandse gemenebest werd opgenomen.



De bijzonder gunstige positie van Curacao, welke in vroeger eeuwen haar de bijnaam van _sleutel van West-Indi" schonk, gold ook ten opzichte van het luchtverkeer. De kansen welke Curacao het luchtverkeer bood werden ook door anderen begrepen, en reeds in 1924 hebben de Scadta, een gecombineerde Colombiaans-Duitse onderneming, en in 1929 de Pan American Airways, pogingen ondernomen om Curacao in hun luchtnet op te nemen. Dat deze pogingen mislukt zijn is in hoofdzaak te wijten aan de weigering van Venezuela om vliegtuigen van buitenlandse maatschappijen boven haar grondgebied toe te staan. Mede om deze reden had de K.L.M, de vestiging van een luchtbasis in West-Indi moeten uitstellen, maar tegelijk ook was het hieraan te danken, dat deze kansen voor haar niet verloren zijn gegaan.



Op 14 December 1934 vertrok dan het eerste K.L.M.-vliegtuig de _Snip", een Fokker F-18, van Schiphol naar de West. Aan deze bijzondere vlucht waren vele technische voorbereidingen en proefnemingen voorafgegaan. Er moesten acht extra tanks met de inhoud van 3500 liter in de cabine worden ingebouwd. Met de drie normale, in de vleugels 71 _








Nederlands West-Indische Gids

Vervoort, J.


nl

Vervoort, J.



De K.L.M. in West-Indi


72 J. VERVOORT ingebouwde, tanks konden in totaal 5500 liter worden meegenomen.



Deze hoeveelheid was voldoende om een afstand van 5100 km af te leggen. De olievoorraad werd aangevuld met 110 liter in een extra tank.



De route liep over Marseille, Alicante, Casablanca, Porto Praya, Paramaribo. Het traject was in totaal 10.300 km lang terwijl de afstand over de Atlantische Oceaan 3612 km bedroeg. Te middernacht en in een stromende regen, ondernam de _Snip" de lange tocht naar Curaao.



Ondanks het late uur en de ongunstige weersomstandigheden waren velen naar Schiphol gekomen om van het vertrek getuigen te zijn. De bemanning bestond uit de gezagvoerder J. Hondong, 2e bestuurder J. J. van Balkom, de navigator S. van der Molen en de werktuigkundige L. D. Stolk.



Van het vliegveld van Porto Praya werd de sprong over de Oceaan ondernomen. Op 20 December landde de _Snip" op de _Zanderij", het vliegveld van Paramaribo en 22 December werd de plaats van bestemming, Curacao, bereikt. Op beide vliegvelden werd de _Snip" onder grote belangstelling en met enthousiasme ontvangen. Wegens het volbrengen van deze voor de Nederlandse luchtvaart zo belangrijke en moeilijke opdracht werd elk lid van de bemanning door H. M. de Koningin benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje Nassau.



Terstond na aankomst op Curacao, werd de _Snip" wederom geheel voor passagiersvervoer verbouwd. De eerste weken werden benut om, door het organiseren van rondvluchten, de Curasaonaars vertrouwen en belangstelling in de luchtvaart bij te brengen. Op 19 Januari 1935 kwam de eerste en geregelde luchtdienst tussen Curacao en Aruba tot stand. Door deze luchtverbinding werd het verkeer tussen de beide olie-centra in de Nederlandse Antillen aanmerkelijk verbeterd. De duur van de reis tussen deze eilanden werd hierdoor van 6 uur tot op nog geen 5 kwartier bekort.



Reeds in Maart 1935 werden met de regering van Venezuela besprekingen gevoerd voor het tot stand brengen van een luchtverbinding tussen Curacao en Maracaibo. Eerst in Juli 1936 werd overeenstemming bereikt en kwam deze luchtlijn tot stand. Het grote voordeel van deze lijn was dat hierdoor aansluiting werd gekregen op de lijnen van de Pan American Airways en de Eastern New York, waardoor Curacao slechts op 2i dag reizen van New -York kwam te liggen.



In Januari 1937 werd de frequentie van de lijn Curacao_Maracaibo van 2- tot 3 maal per week verhoogd, terwijl een nieuwe lijn op Venezuela, Curacao met La Guaira, de haven van de hoofdstad Caracas, verbond. Eind 1937 werd de kleine K.L.M.-vloot, welke slechts uit 2 Fokkers F 18 bestond, versterkt met de F 8 _Duif". Dit toestel was voornamelijk bedoeld voor het maken van extra vluchten en was speciaal ingericht voor luchtfotografie.



Thans volgde de opening van nieuwe lijnen elkander in snel tempo op.



In Februari 1938 werd een wekelijkse dienst Curacao_Coro, eveneens in Venezuela, aan het K.L.M.-net toegevoegd. Op 15 Mei van hetzelfde jaar werd ook Barranquilla in Colombia in de K.L.M.-dienstregeling opgenomen en in September kwam een dienst op Bonaire tot stand.



Begin 1939 volgde een dienst op Port of Spain, de hoofdstad van het Britse eiland Trinidad. Spoedig werd deze verbinding doorgetrokken tot Barbados. De belangstelling voor deze laatste verbinding was zo &V-.








Nederlands West-Indische Gids

Vervoort, J.


nl

Vervoort, J.



De K.L.M. in West-Indi


DE K.L.M. IN WEST-IJtDI 73 groot, dat de frequentie weldra moest worden opgevoerd tot 4 maal per week. Eind September 1939 werd de verbinding met Suriname via Trinidad tot stand gebracht. In Januari 1940 voegde de K.L.M, de lijn Trinidad_Ciudad Bolivar aan haar luchtnet toe.



Intussen werden in Nederland voorbereidingen getroffen voor een geregelde luchtdienst tussen Nederland en West-Indi. De ontwikkeling van het luchtnet in West-Indi dat moest dienen als voedingsnet voor deze transatlantische dienst, was in de loop der weinige jaren bijzonder voorspoedig geweest. Duidelijker spreekt dit nog uit de cijfers over deze jaren: Jaar 1935 1936 1937 1938 1939 1940 Passagiers 2659 3518 6293 9822 14578 17593 gevlogen kilometers 65470 100900 228744 402956 872869 1053910 vracht en bagage kg 8.409 19.937 43.168 83.659 117.356 158.445 post kg 307 735 3239 6850 10623 11980 luchtnet kilometers 117 408 703 1325 4181 4147 vlieguren 406 628 1320 2247 3398 4058 Uit deze cijfers blijkt wel, dat een luchtverbinding tussen Nederland en West-Indi alleszins verantwoord was, temeer daar hierop zowel in Nederland als in West-Indi steeds meer werd aangedrongen. Met energie werden derhalve in Nederland de voorbereidingen getroffen en reeds in September 1940 zou er een aantal proefvluchten, welke de geregelde dienst moest voorafgaan, worden uitgevoerd. De luchtroute welke zou worden gevolgd, was dezelfde als die welke de gezagvoerder Hondong in December 1934 met de ,,Snip" had gevlogen. Deze plannen konden door het uitbreken van de oorlog helaas niet worden verwezenlijkt.



Het West-Indisch Bedrijf moest nu op eigen wieken drijven. Aanvankelijk ondervond men ook hier de terugslag van de politieke situatie in Europa. Enkele diensten werden tijdelijk gestaakt en ook het passagiersvervoer nam zienderogen af. Toch duurde deze toestand niet lang en reeds spoedig steeg de vraag naar passage aanmerkelijk.



Ondanks de oorlogstoestand en het drukke passagiersvervoer ging de K.L.M, in West-Indi voort met uitbreiding van haar luchtnet en weldra kwam een luchtverbinding met Jamaica tot stand. Het jaar 1942 bracht geen uitbreiding van het luchtnet of verhoging van frequentie met zich.



Toch was het een jaar, waarin grote activiteit werd ontplooid. De aanvragen voor passage waren zodanig gestegen, dat wachtlijsten moesten worden aangelegd. Maar ofschoon alles naar wens verliep verloor men de toekomst toch niet uit het oog en werden diepgaande besprekingen gevoerd voor het openen van een dienst op Miami. Tevens werd een eerste proefvlucht gemaakt naar Ciudad Trujillo, de hoofdstad van de Dominicaanse Republiek, waarmede begin 1943 een geregelde dienst tot stand kwam. In Augustus van dat jaar werd de verbinding met Miami een feit. In datzelfde jaar viel de K.L.M, de grote eer te beurt








Nederlands West-Indische Gids

Vervoort, J.


nl

Vervoort, J.



De K.L.M. in West-Indi


>-. 74 J. VERVOORT H. K. H. Prinses Juliana, die een bezoek aan Suriname bracht met de Lockheed _Meeuw", te vervoeren. In Februari 1944 maakte H. K. H. wederom van de K.L.M, gebruik, ditmaal voor een reis naar Aruba en Curafao. Gedurende deze tocht vloog H. K. H. meer dan 6800 km per K.L.M.



In 1944 kwam ook nog een luchtverbinding tot stand met St. Maarten en in het jaar daarop werd een dagelijkse dienst tussen Miami, Curacao en Venezuela geopend. In April 1946 werd een dienst van St. Maarten naar St. Kitts aan het luchtnet toegevoegd. Op 25 Maart 1947 werd San Jos, de hoofdstad van Costa Rica in Midden-Amerika aan het K.L.M.-net toegevoegd en op 20 April volgde tenslotte Havana op Cuba.



Een bijzondere onderscheiding ontving het West-Indisch Bedrijf der K.L.M, door de toekenning van de Safety Award voor het jaar 1945 door de Inter American Safety Council wegens het vliegen van ruim 23.000.000 pass/km zonder enig letsel voor passagiers of bemanning.



In 1946 was het wederom de K.L.M, aan wie deze eer te beurt viel.



Intussen was de oorlog in Europa beindigd en het contact met Nederland wederom hersteld, maar helaas nog niet door de lucht. Het zou echter niet lang meer duren of de plannen welke in 1940 zo jammerlijk mislukten, zouden werkelijkheid worden. In Nederland werden daartoe reeds voorbereidingen getroffen. De eerste aanleiding tot het uitvoeren van deze plannen, was een verzoek van de B.P.M, voor het overbrengen van haar personeel naar Curacao. Op 14 Februari 1946 werd de eerste van een reeks speciale vluchten onder commando van gezagvoerder A. Viruly uitgevoerd. Het behoeft geen betoog, dat het eerste vliegtuig uit Nederland op Curacao met enthousiasme werd ontvangen. De route liep aanvankelijk over het Zuidelijk deel van de Atlantische Oceaan, n.1. Dakar en Natal. Op 6 Juni 1946 werd een geregelde eenmaal wekelijkse dienst naar West-Indi geopend. Bovendien werd de route vanaf die datum niet meer via het zuidelijk deel van de Atlantische Oceaan gevlogen, maar nam men de aanmerkelijk kortere weg over New York. Daarnaast werden nog steeds speciale vluchten voor de B.P.M, uitgevoerd.



Sinds 30 Mei van dit jaar werd deze dienst geheel uitgevoerd met Constellations en op 6 October werd de frequentie hiervan op 2 maal per week gebracht. Wel een bewijs, dat deze dienst in een grote behoefte voorzag, wat trouwens ook uit de cijfers blijkt. Vanaf 14 Februari 1946 tot en met September 1947 werden ruim 7000 personen op dit traject vervoerd. In 6143 vlieguren werd een afstand van 1.894.321 km. afgelegd, terwijl aan vracht en post resp. 38.695 en 24.671 kg werden vervoerd. Ter illustratie van het voorgaande geven wij hier de cijfers der vervoersresultaten van het West-Indisch Bedrijf over de jaren 1941 tot en met December 1947: Zie tabel volgende bladzijde.



Hoe voorspoedig de ontwikkeling van het West-Indisch Bedrijf zich ook heeft voltrokken, toch had men vooral in de eerste jaren met vele moeilijkheden te kampen. Aanvankelijk beschikte men niet over een onderdelen-dept voor het verrichten van reparaties, terwijl ook vakbekwaam personeel, waar het bij een lucht vaartonderneming op aan komt, moeilijk te verkrijgen was. Alhoewel in 1939 de K.L.M.-vloot, welke uit slechts drie Fokkers bestond, met vier Lockheeds Super Electra werd aangevuld, was deze nog geenszins toereikend. Eerst








Nederlands West-Indische Gids

Vervoort, J.


nl

Vervoort, J.



De K.L.M. in West-Indi


DE K.L.M. IN WEST-INDI 75 Jaaa 1941 1942 1943 1944 1945 1946 1947 Passagiers 20513 25817 33152 33741 39648 50212 76503 gevlogen kilometers 962036 1314250 1854574 1996677 2686252 3669788 4519684 vracht en bagage kg 198.101 247.335 329.392 325.245 403.101 583.054 1.288.090 post kg 13.854 25.591 65.661 34.184 32.512 48.942 77.894 luchtnet kilometers 4119 5004 7265 9510 9664 10997 9577 vlieguren 3934 5596 74Y4 8026 10431 14166 17124 na het einde van de oorlog kwam hierin verbetering en thans beschikt men dan ook over 9 moderne toestellen, welke tezamen aan bijna 250 personen plaats bieden.



Het ligt voor de hand, dat het tekort aan personeel en materiaal aan het gehele bedrijf zeer zware eisen stelde. De hoogspanning, waaronder men al die tijd heeft moeten werken, heeft echter aan de efficiency en de veiligheid niets te kort gedaan. Dit spreekt wel zeer duidelijk uit de toekenning van de _Safety Award" aan de K.L.M, in West-Indi in twee achtereenvolgende jaren.



Zo zijn eindelijk de plannen, welke de K.L.M.-leiding reeds van de oprichting af voor de ogen stonden, na de oorlog tot werkelijkheid geworden. Vier van de zes eilanden der Nederlandse Antillen zijn door de lucht met Suriname verbonden, terwijl daarnaast verbindingen bestaan met tien Amerikaanse landen en eilanden. Van een klein onbetekenend lijntje van 117 km tussen Curacao en Aruba heeft de K.L.M in West-Indi zich ontplooid tot een krachtig bruggenhoofd, waarop de reusachtige luchtboog over de Atlantische Oceaan tussen Nederland en West-Indi veilig rust.



December 1947.








Nederlands West-Indische Gids

Vervoort, J.


nl

M.



Ondernemersraad voor Suriname


ONDERNEMERSRAAD VOOR SURINAME Het jaarverslag over 1946, behandeld in de algemene ledenvergadering van 15 September j.1., is vooral interessant wegens de bijlage, No. V, zijnde een copie van des Raads missive dd. 30 November 1946, houdende een, uit eigen initiatief, aan den minister van Overzeese Gebiedsdelen uitgebracht advies in zake het wetsontwerp tot stichting van een _Welvaartsfonds Suriname".



Uit de memorie van toelichting had de Raad gelezen, dat de regering thans de periode van _plantagekolonie" voor Suriname voor goed voorbij acht te zijn en meer heil ziet in inheemse bedrijven, kleine en middenstandsbedrijven, op agrarisch en industrieel gebied, aan het uitheemse grootbedrijf slechts een aanvullende plaats toekennend in het toekomstige economische bestel van het land. De Raad vreest dat, deze gedachte vooropgesteld, het plantagebedrij f niet zal krijgen wat het, naar des Raads oordeel, toekomt.



Hoewel het hier de plaats niet is om partij te kiezen in een blijkbaar bestaand meeningsverschil tussen de regering en de organisatie der ondernemers, met betrekking tot de wijze waarop de welvaart in Suriname bevorderd dient te worden, dringen zich toch enkele vragen op aan den lezer van des Raads advies.



Wanneer, zoals de Raad terecht opmerkt, het plantagebedrijf staat of valt met de mogelijkheid van geregelden aanvoer van betrouwbare en niet te dure werkkrachten, een vraagstuk dat thans wellicht moeilijker op te lossen zal zijn dan ooit te voren, ligt het dan niet voor de hand, dat de gedachten uitgaan naar het reeds aanwezige reservoir van arbeidsbekwamen en arbeidswilligen, blijkbaar door een natuurlijk proces verloren gegaan voor de plantages, maar in staat gebleken zich in eigen kleine landbouwbedrijfjes een bestaan te verschaffen?



Het is waar, dat het voornaamste product van den kleinen man, de rijst, langen tijd niet voldaan heeft aan de eisen welke voor export naar het buitenland gesteld worden, zoals de Raad juist opmerkt; men zou hieraan nog kunnen toevoegen, dat de eigen geteelde rijst slechts, dank zij een hoog invoerrecht, de binnenlandse markt kon veroveren, verder dat thans wel het Curacaose pellerij bedrij f en Venezuela elk exportoverschot kunnen afnemen, doch dat dit direct samenhangt met het uitvallen, misschien tijdelijk, van Achter Indi als belangrijk exportgebied. Maar, heeft men niet in Ned. Indi aan de inheemsen geleerd thee, rubber enz. voor export te produceren ? En, leverden niet West Afrika cacao en Haiti koffie voor de wereldmarkt, afkomstig van den inheemsen landbouw; was niet op Jamaica de kleine man _the backbone of the banana-industry"?



Alleen het plantagebedrijf, zo meent de Raad, kan den export in snel 76 _








Nederlands West-Indische Gids




nl

M.



Ondernemersraad voor Suriname


ONDERNEMERSRAAD VOOR SURINAME 77 tempo doen toenemen; van verbeteringen in den toestand van het kleinbedrijf is zulks niet te verwachten. Toch is zodanige toeneming dringend nodig, wil men niet voor belangrijke begrotingstekorten komen te staan voor een toekomstig tijdperk van langen duur. Maar, vraagt men zich af, heeft dan het verleden geleerd, dat een niet door schaarste van arbeidskrachten belemmerde uitvoer van plantageproducten de begroting in evenwicht hield ?



De Raad stelt tegenover elkander het verstrekken van fondsen voor den economischen opbouw van Suriname uit de moederlandse openbare geldmiddelen aan den enen kant en de aanwezigheid anderzijds van 20 a 25 millioen gulden aan eigen Surinaams volksvermogen, tijdens de oorlogsjaren gekweekt; de Raad vraagt zich af, of dit laatste niet zou behoren deel te nemen in de financiering van het welvaartsplan. Hoe zou dit kunnen geschieden; door een vermogens- of vermogensaanwas-heffing ?



Ter vergadering werd o.a. nog besproken de werving van arbeiders voor Suriname op Barbados en Saint Lucia; een der leden opperde de mogelijkheid ook op Haiti een poging aan te wenden.



Verder kan nog aan het verslag over 1946 ontleend worden, dat op het einde van het jaar de besprekingen der Surinaamse Bananen Maatschappij met de regering in een vergevorderd stadium geraakt waren, doch door verschillende omstandigheden de aanvang der werkzaamheden vertraging ondervonden heeft.



November 1947. M.








Nederlands West-Indische Gids




nl

Oudschans Dentz, Fred.



Gedenkteekens en gedenkplaten in Suriname


Sffl GEDENKTEEKENS EN GEDENKPLATEN IN SURINAME DOOR FRED. OUDSCHANS DENTZ.



Behalve het standbeeld voor H. M. de Koningin, waarover wij op bladzijden 11 e.v. in den vijftienden jaargang (1933/4) van dit tijdschrift geschreven hebben, is Suriname slechts vijf gedenkteekens rijk. 1. In 1904 *) had de onthulling plaats op het Gouvernementsplein van een door Charles van Wijk vervaardigd bronzen borstbeeld van den oud-gouverneur jhr. mr. T. A. J. van Asch van Wijck.



Daarop staat te lezen: _1849-1902. Jhr. Mr. T. A. J. van Asch van Wijck, Gouverneur van Suriname 27 Juni 1891 -12 Mei 1896 Minister van Kolonin 1 Augustus 1901-9 September 1902".



Het is een geschenk van de Surinaamsche bevolking. Ik herinner mij, dat velen uit de gekleurde bevolking niet erg met dit bronzen borstbeeld waren ingenomen, zeggende, dat de gouverneur blank was en niet gekleurd. 2. Beter viel het marmeren borstbeeld in den smaak van den heer Barnet Lijon, dat 7 Januari 1907 werd onthuld en door de in Suriname aanwezige Britsch-Indirs werd bekostigd. Het opschrift luidt: _Aan Meester George Henry Barnet Lijon, agentgeneraal voor de Immigratie in de kolonie Suriname van 1 Maart 1892-1 Juni 1905, oud-lid van den raad van bestuur, ridder in de orde van den Nederlandschen Leeuw, wordt dit borstbeeld opgedragen door de Britsch-Indische bevolking van Suriname als blijk van waardeering en uit dankbaarheid voor de hoogst loffelijke wijze waarop hij steeds de belangen der Immigranten heeft behartigd". Het borstbeeld staat op den hoek van het Gouvernementsplein en de Groote Comb. Van dit borstbeeld herinner ik mij de volgende anecdote. Directeur van de Surinaamsche Bank was indertijd de heer R. Bar von Hemmersweil. Deze geleek veel op den heer Barnet Lijon, hetgeen den inlandschen beschouwers ) 29 Augustus.



_ 78 _








Nederlands West-Indische Gids




nl

Oudschans Dentz, Fred.



Gedenkteekens en gedenkplaten in Suriname


GEDENKTEEKENS EN GEDENKPLATEN IN SURINAME 79 de opmerking ontlokte, dat zulks ook uit den naam op dit borstbeeld: _Bar net Lijon" bleek. 3. Het derde gedenkteeken is dat voor den luitenant ter zee 1ste klasse J. G. W. J. Eilerts de Haan. Zijn marmeren borstbeeld werd 5 December 1912 op het Vaillantsplein onthuld, een geschenk van het Surinaamsche volk, vervaardigd door Bart van Hove. Eilerts de Haan was als leider van een wetenschappelijken onderzoekingstocht naar de Corantijn vertrokken op 18 Juli 1910. Door hevige koortsen aangetast, overleed hij 29 Augustus 1910 aan de Gran Rio. De Corantijn-expeditie werd voortgezet onder leiding van den luitenant ter zee C. C. Kaijser, ondanks de bezwaren van vele inlandsche helpers, die in den dood van Eilerts de Haan een slecht voorteeken zagen. 4. Den 18den April 1928 werd te Albina een gedenkteeken onthuld ter herinnering aan den districtscommissaris J. Weyne, den aanlegger van den weg van Albina naar Moengo, welke naar dezen lsten luitenant Weyneweg werd genoemd (den 24sten Nov. 1926 geopend). 5. Op 20 Juni 1945 is ter gelegenheid van het eerste eeuwgetijde van de Nederlandsche kolonisten op de begraafplaats van Post Groningen (Saramacca) een gedenkteeken onthuld voor hen, die bij aankomst in Suriname waren overleden, nl. 189 van de 384 kolonisten.



De volgende drie gedenkplaten zijn te vermelden. 1. Een medaillon-gedenkplaat voor koning Willem III.



Onder zijn regeering werd op 1 Juli 1863 de slavernij in Suriname afgeschaft. Dit feit gaf de dankbare bevolking aanleiding bij het gouden emancipatiefeest, 1 Juli 1913, een bronzen gedenkplaat voor den koning te doen plaatsen in den voorgevel van het gebouw, waarin de administratie van financin gevestigd is op het Gouvernementsplein. Het medaillon vertoont de beeltenis van koning Willem III. Rondom slingeren zich takken van laurierbladeren, de symbolische oranjeappels en de verbroken kettingen en boeien der slaven. Gouverneur W. H. D. baron van Asbeck onthulde de gedenkplaat, welke op aanwijzing van den architect A. Salm G.Bz. te Amsterdam vervaardigd was bij de firma F. W.



Braat te Delft. De commissie onder voorzitterschap van den heer R. Bar von Hemmersweil (directeur van de Surinaamsche Bank), kreeg bij resolutie van 13 Juni 1910 no. 18 vergunning voor de plaatsing aan het voornoemd gebouw. De plaat werd door het departement van Openbare Werken aangebracht, nadat zij aan het gouvernement was aangeboden en bij resolutie van 15 Maart








Nederlands West-Indische Gids

Dentz Oudeschans, Fred.


nl

Oudschans Dentz, Fred.



Gedenkteekens en gedenkplaten in Suriname


80 GEDENKTEKENS EN GEDENKPLATEN IN SURINAME 1913 no. 304 aanvaard. Koning Willem III was in Suriname zeer bemind in verband met de afschaffing der slavernij, hetgeen ook uit verschillende negerengelsche liederen blijkt. Hij werd de _vader van het Surinaamsche volk" genoemd. 2. De buitensocicteit _Het Park" werd in 1877 gesticht op een moerassigen plek terzijde van het fort Zeelandia. Langs het fort liep een gracht, welke gedempt werd. Een plantagehuis werd aangekocht en op het terrein overgebracht. Dit gebouw ziet over het Plein en de Surinamerivier uit. Als herinnering aan de stichting van deze haast onmisbare ontspanningsgelegenheid getuigt een koperen gedenkplaat met de volgende tekst: ,,1877-1903. Hulde aan den heer L. Stumpf R.E.K. *) stichter dezer buitensocieteit Het Park tijdens het bestuur en met den steun van Z.E. Jhr. C. van Sypesteyn, Gouverneur van Suriname. 3. Op 23 Februari 1935 onthulde gouverneur Kielstra in een daarvoor gehouden godsdienstoefening een gedenkplaat in het bedehuis _Anetta" te Paramaribo, ter eere van en met het weigelijkend beeld van de sticht eres mevrouw de weduwe Anetta Bos, geboren Visser. Dit bedehuis was een tweede gelegenheid tot samenkomst voor het houden van godsdienstoefeningen van de Hervormde gemeente van Paramaribo in de buitenwijk, voornamelijk van de _Hollandsche boeren.", de afstammelingen der Nederlandsche kolonisten van 1845. Mevrouw A. G. Bos was de weduwe van een Nederlandsch scheepskapitein. Zij was het, die het initiatief tot het stichten van dit bedehuis nam en de gelden ervoor met haar medewerksters bijeenbracht. Zij opende een inteekenlijst met een bedrag van / 200._. Nadat een erf was aangekocht en bebouwd, had op 23 Februari 1902 de inwijding plaats van het gebouw, dat naar haar genoemd werd.



Tevens werd er een bewaarschoollokaal geopend. Mevrouw Bos schonk het orgel. In 1915 werd het bedehuis _Anetta" vergroot en verfraaid. Deze gemeente werd toen met de stadsgemeente samengesmolten. Mevrouw Bos overleed op hoogen leeftijd in 1931. ') Ridder van de Eikekroon.








Nederlands West-Indische Gids

Dentz Oudeschans, Fred.


nl

Menkman, W.R.



A lady of quality in Suriname


A LADY OF QUALITY IN SURINAME Herinneringen eener Officiersvrouw i) DOOR W. R. MENKMAN Tien weken na haar huwelijk met den luitenant Jan Felix Adriaan Eugeen van Lansberge vertrok de schrijfster, destijds een jonge vrouw van vijf en twintig jaar, naar Suriname, waar de vader van haar echtgenoot gouverneur was.



De wittebroodsweken had men voor een deel doorgebracht op Huize De Kolk onder Sint Oedenrode, bij de moeder van den gouverneur, Maria Margaretha Henrica van Oldenbarneveld genaamd Tullingh (1774-1864).



Omstreeks 1 Augustus 1862 werd de reis aanvaard, van het Nieuwe Diep, met het barkschip Carolina. Te voren was Jan naar Harderwijk getrokken, om een detachement van honderd man af te halen, dat onder zijn bevel den overtocht naar Suriname maken zou.



Niet onvermakelijk is de beschrijving van het van boord gaan der vrouw van den kapitein, met een karbies vol scheepsprovisie, van het uitreiken van oorlam aan de manschappen en de toespraak daarbij van den gezagvoerder, die blijkbaar ook zelf de afscheids-jenever niet versmaad had.



De reis was tamelijk voorspoedig (een week of vijf), maar vervelend; de Van Lansberges waren de eenige kajuitspassagiers, Kapitein Cupido was niet bepaald zijn gezelschap waard en een medicus voer niet mee. De soldaten vermaakten zich met zang en dans (orgel en harmonica) en kort voor aankomst werd de verjaardag van Kroonprins Willem (4 September) gevierd met een parade (parodie) en een tooneelvoorstelling. Er was bij het ') De mmoires zijn van Mevrouw Wilhelmina Susanna Petronella Adriana van Lansberge, geb. Maas Geesteranus (1836-1914), welwillend ter beschikking gesteld door den Heer J. W. G. van Lansberge te 's Gravenhage.



_ 81 West-Indische Gids XXIX 6








Nederlands West-Indische Gids

Dentz Oudeschans, Fred.


nl

Menkman, W.R.



A lady of quality in Suriname


82 W. R. MENKMAN detachement een onderofficier ingedeeld, de latere Kapitein Theunis van het Surinaamsche garnizoen.



Bij de aankomst ter reede van Paramaribo lag aldaar Zr Ms schroef stoomschip Amstel; de gouverneur kwam aan boord in een achtriems tentboot, waarvan de bemanning uitgedost was met roode mutsen en Ned.vlaggen als gordels.



Ten gouvernements huize werd men verwelkomd door schoonmama Van Lansberge (Victoria Maria Rodrigues, de Colombiaansche echtgenoote van den gouverneur), die haar zorgen aan het jonge paar zou wijden, totdat dit een eigen woning (het logeergebouw) zou kunnen betrekken. Aan tafel werd men bediend door drie negers en twee Chineezen; op het erf van het gouvernements huis werkten vier slavinnen als waschvrouwen, luisterend naar de namen Premire, Aspasia, Juno en Minerva.



Onze schrijfster vermeldt de komst, volgens haar in 1863, eener versterking der zeemacht, in verband met de aanstaande slavenemancipatie; de ,,Zoutman" echter kwam volgens het Kol. Verlsag reeds in 1862 uit Nederland aan, zoodat op het einde van dat jaar in Suriname aanwezig waren een oorlogsstoomschip en twee oorlogsschoeners.



Ook de expeditie tegen de wegloopers aan de Surnauskreek had plaats in het laatst van 1862, niet in 1863. De bedoeling zal inderdaad wel geweest zijn de weggeloopen slaven over te halen tot terugkeer naar hun meesters, die dan de schadevergoeding wegens de vrijverklaring niet zouden behoeven te ontberen.



Dat er op deze expeditie een marine-officier gesneuveld zou zijn, vermeldt het Kol. Verslag niet, wel dat er in 1862 een officier der landmacht overleed ').



Zooals bekend is verliep de emancipatie over het algemeen rustig en ook Mevr. Van L. brengt in verband hiermede hulde aan de Herrnhutter leeraren. De schrijfster erkent dat aanvankelijk vele gemancipeerden werkcontracten sloten tegen het officieel vastgestelde dagloon van 80 c. voor de mannen en 60 c. voor de vrouwen, met vrije woning en geneeskundige verzorging op de plantages.



Het jonge paar Van L. leidde blijkbaar een vroolijk bestaan; veel gezellige omgang met vrienden, picnics en logeerpartijtjes op plantages. Als adjudant van zijn vader had Jan een niet zwaren, maar wel met zijn levenslustigen aard strookenden ') De gezondheidstoestand der troepen was, volgens het verslag, in 1862 zeer gunstig, d.w.z. dat er 22 man overleden, 4 sneuvelden en 4 verdronken.








Nederlands West-Indische Gids

Dentz Oudeschans, Fred.


nl

Menkman, W.R.



A lady of quality in Suriname


!_;/ _. A LADY OF QUALITY IN SURINAME 83 dienst. In 1867 maakte hij deel uit van de commissie welke tot taak had eenige moeilijkheden in de vestiging van Kappler aan de Marowijne uit den weg te ruimen. Een benoeming tot districtcommissaris was hem ontgaan, omdat zijn moeder, die blijkbaar mee bestuurde, het van belang achtte den schijn van bevoorrechting te vermijden.



In 1867 moest men afscheid nemen van papa Van Lansberge, die op 63 jarigen leeftijd aftrad als gouverneur en vervangen werd door W. H. J. van Idsinga, gewezen gouverneur ter Kuste van Guin, daarvr gezaghebber van Sint Eustatius en Saba.



Ook onder den nieuwen bewindsman gelukte het den nu omstreeks dertig] arigen eersten luitenant Van L. niet een burgerbetrekking in Suriname te bemachtigen.



In 1869 ging zijn vrouw, alleen vergezeld van de kinderen en een nn, naar Holland, ook thans met een schip dat geen medicus aan boord had, maar wel de vrouw van den kapitein, die Mevr. van L. weinig beviel. De gezagvoerder zelf was een wonderlijk type; hij viel flauw toen een tusschendeks-passagier, een marechaussee, aan disenterie kwam te overlijden. Een der kinderen en de kindermeid werden ziek, een ander kind viel zich een gat in het hoofd en tot overmaat van rampen werd men op den vier en dertigsten dag der reis door zwaar stormweer beloopen. Waarop dan nog een oponthoud van veertien dagen in het Kanaal volgde, wegens windstilte en mist.



Eindelijk aankomst in het Nieuwediep, waar twee broers van onze reizigster het gezelschap in ontvangst namen, maar, zooals zij schrijft, meer belangstelling aan den dag legden voor de zwarte nn dan voor haar. De winter werd doorgebracht in Den Haag, bij vader en moeder Maas Geesteranus.



In den zomer van 1870 aanvaardde het gezin de terugreis naar Suriname. In het hotel Den Burg te Nieuwediep, waar men eenigen tijd gelogeerd had, omdat er op gunstigen wind gewacht moest worden, trof men aan de table d'hote het tooneelgezelschap van Judels aan en vernam men van het uitbreken van den Fransch-Duitschen oorlog.



Ditmaal trof het reisgezelschap het met het schip, den kapitein en het weer. Medepassagiers waren drie Herrnhutters, een echtpaar en een Fraulein die in Suriname haar toekomstigen man zou ontmoeten, verder een zwarte muziekmeester.



Bij aankomst te Paramaribo kon Mevr. van L. haar man alvast de kapiteins-fouragres overhandigen, want zijn promotie was op komst.








Nederlands West-Indische Gids

Dentz Oudeschans, Fred.


nl

Menkman, W.R.



A lady of quality in Suriname


84 W. R. MENKMAN Met een volgende gelegenheid arriveerde de jongste broeder Maas Geesteranus, die op een plantage geplaatst werd, maar met wien het niet bijzonder goed schijnt gegaan te zijn.



Kapitein Van Lansberge, nu garnizoenscommandant, vierde van hartelust zijn liefde bot voor muziek en voor bloemen; in het fort werd een prachtige bloementuin aangelegd. Overigens leidde men weer een leventje van vroolijken Frans, totdat het doodsbericht van den ouden Heer Maas Geesteranus *) zijn dochter in rouw dompelde; broeder Arnold ging nu meteen maar weer naar Holland terug.



Onder het jaartal 1872 spreekt Mevr. Van L. over de expedities van haar man met Cateau van Rose velt, waarvan er een beschreven werd in den XXVII sten jaargang van dit tijdschrift; toen eindelijk de kaart van Suriname gereed was, kende de regeering in Nederland aan de beide explorateurs te zamen een bedrag van vier en twintig duizend gulden toe, niet als betaling (alle twee waren zij in overheids dienst), doch als blijk van waardeering voor hun werk. Deze gratificatie schijnt echter nimmer uitbetaald te zijn.



Als werkverschaffing aan de 2de klasse van discipline van het garnizoen werd in hetzelfde jaar 1872 een deel van het gouvernementsplein achter het fort Zeelandia tot park ingericht, waarin later de Buitensociteit gevestigd werd.



Het jaar 1873 bracht de doodstijding van den oud-gouverneur Van Lansberge, terwijl er hetzelfde jaar in het Paramaribosche gezin een tweeling geboren werd, waarvan er echter een weder heenging. De gouverneur Van Idsinga vertrok en werd vervangen door Jhr C. A. van Sypestein, een vriend van de familie Maas Geesteranus. De kapitein Van Lansberge ging met verlof naar Holland en nam zijn dochtertje mede, dat den leeftijd bereikt had om in Patria opgevoed te worden.



Van het verlof, dat voor een deel doorgebracht werd te Brussel, waar de broeder van onzen kapitein (Mr J. W. van Lansberge, de latere gouverneur generaal van Nederlandsch Indi) destijds ons land als gezant vertegenwoordigde, werd niet ten volle ge-; bruik gemaakt; op het eind van het jaar was het verkleinde gezin weder te Paramaribo vereenigd.



Er volgde nu een tijd van moeilijkheden, minder goede verstandhouding onder de officieren van het garnizoen en een niet ') Mr. Adriaan Jan Cornelis M. G., Heer van Zuid Scharwoude, vice president der Arr. Rechtbank te Alkmaar (1805-1871)








Nederlands West-Indische Gids

Dentz Oudeschans, Fred.


nl

Menkman, W.R.



A lady of quality in Suriname


A LADY OF QUALITY IN SURINAME 85 altijd welwillende gezindheid van den gouverneur tegenover de mannen (Cateau van Rosevelt en Van Lansberge) die zich onderscheidden op een terrein waarop Van Sypesteyn zelf zich eveneens bewogen had. Ook ging de gezondheidstoestand van Van L. achteruit.



Anno 1875 wordt de aankomst vermeld van Baron Schimmelpenninck van der Oye, als administrateur van Financin, dien enkele hedendaagsche lezers zich wellicht nog herinneren, in zijn otium in de Gravenstraat. Dan, 1876, de tentoonstelling (in het Logegebouw) ter bevordering van nijverheid en landbouw, gevolgd door groote feesten.



De _goudkoorts" deed Van L. nog eenmaal, in 1877, naar het binnenland trekken, om voor een ontginningsmaatschappij te exploreeren. Een tienjarig zoontje werd dit jaar naar Holland gezonden en het daarop volgende jaar repatrieerde de rest van het gezin; de nu bijkans veertigjarige kapitein Van L. had genoeg van Suriname, tenzij hij er als majoor terug zou kunnen komen.



De reis ging ditmaal met de Fransche mail en een medepassagier van Suriname was de Heer Rodrigues, dien wij ons nog als Portugeesch consul te Paramaribo herinneren. Via Georgetown, Port of Spain en Castries (ook later nog de route der Annexe Fort de France-Cayenne van de Cie Gn. Transatlantique) ging het naar Martinique, voor overscheping aan boord van de _Amrique", die met 600 passagiers vertrekken zou, meest ruwe, vuile Amerikaansche Spanjaarden, schrijft Mevr. Van Lansberge; de Parijsche tentoonstelling was blijkbaar een groote attractie voor Latijnsch Amerika.



De reis was niet aangenaam; het eten was beneden peil en een twist tusschen twee Zuidamerikaansche medepassagiers eindigde met een moordaanslag en een zelfmoord. Tot verzet van de zenuwen, zegt de schrijfster, gaf de commandant denzelfden avond een bal, met champagne _a discretion".



Een plezierige afwisseling was het aandoen van Fayal, waar versche proviand ingeslagen werd; Mevr. Van L. houdt de Azoren voor Spaansche eilanden.



Van Saint Nazaire reisde men via Angers naar Parijs, waar de tentoonstelling bezocht werd en van daar naar Den Haag.



Vroolijk was het verblijf in Holland niet; Van L. werd twee maal in een sanatorium te Laag Soeren verpleegd, zijn vrouw moest wegens een leveraandoening behandeld worden.



De bedoeling was dat de kapitein Van L., zonder gezin, naar Curacao zou gaan, om aldaar zijn promotie tot majoor af te








Nederlands West-Indische Gids

Dentz Oudeschans, Fred.


nl

Menkman, W.R.



A lady of quality in Suriname


86 W. R. MENKMAN wachten. De benoeming van zijn zwager (geh. met Emilie van Lansberge) J. H. A. W. Baron van Heerdt tot Eversberg tot gouverneur van Curacao, maakte de scheiding iets minder pijnlijk. Samen ging het echtpaar via Parijs naar Saint Nazaire, waar men afscheid nam, zooals zou blijken voor altijd.



Op Curacao, als kapitein-commandant der troepen en van het garnizoen, overleed J. F. A. E. van Lansberge, na een maagbloeding, op 23 Januari 1883. Zijn overschot werd bijgezet in het familiegraf der familie Hellmund op Mundo Nobo; toen reeds de rustplaats van zijn zuster Charlotte (de in 1864 overleden Mevrouw Hellmund) en van zijn in Coro gesneuvelden broeder Henri.



Mevrouw Van Lansberge, die haar man ruim een en dertig jaar overleefd heeft, schreef haar _Herinneringen uit een veelbewogen leven" in het jaar waarin zij weduwe werd; zij droeg deze mmoires aan haar kinderen op. Er waren er in Suriname zes geboren, waarvan twee aldaar overleden waren.



Niet als historisch document heeft dit manuscript waarde, doch als document humain, dat ons iets leert van het leven in West Indi in een tijd welke thans wel heel lang achter ons lijkt te liggen. Ook vindt men er namen in terug, welke in de intieme Surinaamsche geschiedenis een plaats gevonden hebben, namen van militairen, ambtenaren, plantagehouders e.a., uit een tijdperk toen Paramaribo nog een typisch koloniaal-Hollandsch stadje was.



Mei 1947.



Naschrift.



De Angelsaksers, met hun voorliefde voor gedenkschriften, dagboeken enz., kunnen onder hun Westindische litteratuur wellicht wat meer door vrouwen nagelaten pennevruchten aanwijzen dan wij; en zij gaan ook gereeder tot de publicatie van zoodanige geschriften over. Geraldine Mozley gaf de LeWers to /ane (^Stf-iyo) /row /awat'ca uit (West India Committee 6 sh. 6 d.), Evangeline Walker Andrews en Chs McLean Andrews bezorgden de uitgave van Janet Schaw's reisverhaal, onder den titel /owma/ o/ a /a<2y o/ ywaty. Being the Narrative of a Journey from Scotland to the West Indies, North Carolina and Portugal, in the years 1774 to 1776 (New Haven; Yale University Press 1921). Janet Schaw's manuscript wordt bewaard in








Nederlands West-Indische Gids

Dentz Oudeschans, Fred.


nl

Menkman, W.R.



A lady of quality in Suriname


A LADY OF QUALITY IN SURINAME 87 eht Britsch Museum (Egerton 2423); van de schrijfster zelf lezen wij niet veel anders dan dat zij een Schotsche Presbyteriaansche was, die haar broeder vergezelde naar Saint Kitts, waar hij searcher of Customs worden zou, terwijl een andere broeder op een plantage in N.Carolina woonde.



Het kwam mij voor dat Mevrouw Van Lansberge-Maas Geesteranus, wat stand en relaties aangaat, zeker niet minder dan Miss Schaw een _lady of quality" was, vandaar dat het mij behaagde haar denzelfden titel te geven dien de Amerikaansche professor en zijn vrouw voor de achttiende eeuwsche Schotsche reizigster gekozen hebben.



M.








Nederlands West-Indische Gids

Dentz Oudeschans, Fred.


nl





Boekbespreking


BOEKBESPREKING Melville J. en Frances S. Herkovits: 2>tnfif Alfred A. Knopf, New York, 1947, 351 biz.



Toen Jiet echtpaar Herskovits in 1929 uit Suriname naar de Verenigde Staten terugkeerde, las het in een der locale bladen van Trinidad een opgewonden artikel van iemand, die protesteerde tegen de Shango praktijken in de onmiddellijke omgeving van Port of Spain, de hoofdstad van het eiland.



De Herskovitsen, Afrikanisten bij uitstek, besloten op grond van dit artikel een onderzoek op Trinidad in te stellen, in de hoop hier nog enkele overblijfselen te vinden van het Afrikaanse heidendom. Het gevolg van dit besluit was het boek _Trinidad Village", dat van de zijde van de uitgever werd voorzien van de merkwaardige toevoeging: _The first anthropological study of a protestant Negro culture in the Englishspeaking Caribbean".



In werkelijkheid is _Trinidad Village" geen anthropologische maar hoofdzakelijk sociologische studie, die bovendien aangevuld werd met tal van economische gegevens, die echter ten dele weer verouderd zijn.



Het dorpje Togo, een overwegend protestantse gemeenschap op Trinidad, dat tamelijk gesoleerd ligt, werd tot uitgangspunt gekozen.



Daarbij stonden de Herskovitsen zeer lang stil bij de secte der _shouters" een godsdienstige groep, welke op Trinidad een illegaal leven leidt en die, ondanks onmiskenbare Christelijke invloeden toch ook nog een sterk Afrikaanse inslag heeft. Daarnaast werd aandacht besteed aan de Shango Cultus, waarbij vrij duidelijk sprake is van syncretisme, die in andere delen van het eiland wordt uitgeoefend (zeer onlangs bevatte de Trinidad Guardian nog enkele mededelingen hieromtrent waaruit bleek, dat de Shango-gelovigen nog steeds in de onmiddellijke nabijheid van de stad gevonden worden) terwijl men onder meer enkele zeer knappe hoofdstukken wijdde aan het West-Indische huwelijksleven, waarbij de Herskovitsen er in slaagden, om, dank zij hun observaties, waardevol materiaal aan onze kennis op dit gebied toe te voegen. Een kennis, die voor hen, die op sociaal terrein in de West werkzaam zijn, van eminent belang is. _Trinidad Village" heeft evenals de overige werken van het echtpaar Herskovits grote kwaliteiten maar lijdt, evenals die andere werken onder het gevaar, dat deze Afrikanisten-bij-uitstek allerlei verschijnselen te uitsluitend door een Afrikaanse bril bekijken. Professor Simey heeft in zijn boek: _Welfare and Planning in the West Indies" ergens opgemerkt, dat dit het voordeel heeft dat het onze gedachten fris houdt, maar het heeft toch ook het nadeel, dat men te weinig rekening houdt met de invloed van enige eeuwen slavernij en verwestering, waaraan 88 _








Nederlands West-Indische Gids

Dentz Oudeschans, Fred.


nl





Boekbespreking


BOEKBESPREKING 89 deze mensen bloot stonden. Bovendien tonen de Herskovitsen weinig waardering voor het werk, dat onder andere door de Christelijke kerken in deze streken werd verricht, kerken, die een minstens even sterke, zo niet sterkere invloed op het leven van de West-Indirs hebben, zelfs in Togo, dan de Herskovitson ons zouden willen doen geloven.



Al moge de omslag van dit boek spreken van een _Protestant Negro culture", de Herskovitsen maken het de lezers niet gemakkelijk om na te gaan waarvan meer sprake is: Christendom of Heidendom. Temeer omdat de onderzoekers, ondanks al hun streven naar objectiviteit, hun bijzondere, zeer nadrukkelijke belangstelling voor mogelijke resten van Afrikaans gemeenschapsleven onder dit deel van de bevolking van Trinidad niet onder stoelen of banken steken.



Deze critische opmerking doet echter niets te kort aan een boek, dat populair geschreven de leek gemakkelijk tot verkeerde conclusies kan leiden, maar dat voor de vakman, die op het terrein zelf werkt, onmisbaar is, zolang hij begrip behoudt voor de ,,over-valuation" van het Afrikanisme der Herskovitsen in hun strijd tegen: _The Myth of the Negro-past".



J. VAN DER WALLE.



Preston E. James: Lai; ^utertca. Cassell d>- Cy Ltd, London, Toronto etc. (gedrukt in de U.S.A.), (z. j., voorbericht dd. Dec. 1941), XXV + 908 biz., 165 kaartjes waarvan 3 buiten de tekst, 18 wapenschilden, 64 blz. met 132 foto's buiten de tekst, losse omslag (geb. / 30,70).



Een lesje in bescheidenheid zouden wij dit grote compilatiewerk kunnen noemen, wanneer wij zien dat Suriname daarin met nog geen halve bladzijde en de Nederlandse Antillen met nauwelijks meer dan n bladzijde worden afgedaan dat in zijn literatuurlijst van 293 nummers geen enkel werk heeft opgenomen dat op deze gebieden in het bijzonder betrekking heeft.



Dat de bevolking van Saba aan welk eiland een halve bladzijde wordt gewijd binnen in de krater van een uitgedoofde vulkaan leeft en dat _The three Dutch Islands of Bonaire, Curacao, and Aruba are formed of ancient crystalline rocks, similar in geologic structure to the Goajira Peninsula of Colombia", zijn ondertussen onjuistheden welke wij van dit ernstig opgezette werk niet behoeven te slikken, terwijl de _small production of gold and bauxite" van Suriname een wel wat verouderde indruk maakt.



Het rijke illustratiemateriaal bevat een bekende luchtfoto van de St. Annabaai met het Waaigat en een detail van een bauxietmijn in Suriname. In het onderschrift van de laatste afbeelding wordt het grote belang van de bauxietproductie van Suriname in 1941 wl even naar voren gebracht.



P. Wagenaar Hummelinck.








Nederlands West-Indische Gids

Dentz Oudeschans, Fred.


nl





Kroniek


KRONIEK SURINAME Wij leven in een tijdperk van herdenkingen; Suriname viert ook enige eigene, behalve natuurlijk de nationale, Nederlandse, waaraan 1948 zo rijk is.



Eind vorig jaar bestonden de Hendrikschool te Paramaribo zestig jaar en de Pan American Airways twintig; beide instellingen, de eigene en de vreemde, kunnen geacht worden het hare er toe bijgedragen te hebben, het isolement waarin een land als Suriname door natuurlijke oorzaken verkeert, zoveel als mogelijk is te verbreken. In het ene geval op geestelijk, intellectueel en cultureel, in het andere op verkeersgebied.



In het nu ingetreden jaar zal men zich ongetwijfeld weten te herinneren, dat in 1848 de openstelling der overzese Nederlandse havens voor een vrij internationaal verkeer plaats vond, of althans de eerste belangrijke stappen in die richting gedaan werden en in 1863 de slavernij afgeschaft werd. Twee historische gebeurtenissen van respectievelijk een eeuw en driekwart eeuw geleden.



Veel is er in 1947 geschied waarvan het verdere verloop thans nog niet algemeen hier te lande bekend is. hetzij omdat er nog geen afwikkeling tot stand gekomen is, hetzij wegens de langzame berichtgeving. Zo b.v. de berechting der bedrijvers van de laatste _staatsgreep". Dat de justitie een aantal hunner tegen Kerstmis in vrijheid gesteld heeft, zou er op wijzen, dat de zaak niet zo heel ernstig ingezien werd. De gouverneur heeft de Staten uitvoerig ingelicht nopens de rechtmatige en de onrechtmatige grieven welke de delinquenten tot hun optreden hebben doen besluiten ; een der plaatselijke bladen had een gerucht vernomen aangaande een dieper liggende beweegreden, doch in een geval als dit duiken zodanige vertelsels zo gemakkelijk op, zonder dat zij van werkelijke betekenis zijn.



Al gerulmen tijd wordt van de spoorweg naar het binnenland het baanvak Kabelstation-Dam niet meer bereden; het gouvernement stelde zich voor het op te breken, ten einde onderhoudskosten te besparen, terwijl de rails, die nog waarde hebben, verkocht, of voor een ander doel bewaard kunnen worden. Aan den anderen kant wil de K.L.M, een aanvang maken met het instellen van een binnenlands luchtvaartnet.



In verband met een geuit verlangen naar voortgezet onderwijs in Nickerie, waar de bevolking voor een zo aanzienlijke deel uit Aziaten bestaat, werden cijfers gepubliceerd betreffende het bezoek der bestaande scholen; het percentage verzuim bleek wel zeer groot te zijn, zowel in het plaatsje zelf als in den omtrek, op het land dus. Een eigenaardige moeilijkheid is dze, dat wanneer gelden beschikbaar gesteld worden 90 _








Nederlands West-Indische Gids




nl





Kroniek


KRONIEK 91 voor een openbare onderwijsinrichting, volgens de bestaande bepalingen automatisch een bijzondere gesubsidieerd moet worden; men zou dus slechts de keuze hebben tussen twee scholen, of helemaal gn school.



De Staten hebben den gouverneur verzocht te willen bevorderen dat de regeling in kwestie gewijzigd worde.



De Staten hadden wel gewild, dat ook een gedelegeerde van Suriname aan de conferentie te Bogota deel zou nemen; de gouverneur echter verklaarde dat deze negende bijeenkomst der staten van de Pan Amerian Union er een is van de republieken van het westelijk halfrond, welke dus buiten Nederland om gaat. Dat een bespreking aangaande de Europese kolonin in Amerika een der punten van de agenda is, brengt daarin natuurlijk geen verandering.



Wel heeft de gouverneur, gevolg gevend aan een opdracht van de zijde van den minister van Overzeese Gebiedsdelen, de Surinaamse pers uitgenodigd een vertegenwoordiger aan te wijzen, om de ronde-tafel-conferentie in Den Haag bij te wonen. De keuze is gevallen op het blad De West. De redacteur van dit orgaan, de Heer W. Kraan, een zeer bekende figuur in Suriname, ook als Statenlid, de Nestor der moederlandse inwoners van het gebied, is gedurende zijn verblijf in Nederland overleden.De Staten hebben voorgesteld een plein te Paramaribo naar hem te noemen.



Een aantal gedemobliseerde Surinaamse dienstplichtigen hebben indertijd de uitkering welke zij uit de openbare kas ontvingen aangewend om de plantage Slootwijk te exploiteren en daartoe opgericht de N.V.



Emergo. Het gouvernement wil thans deze onderneming steunen met een aanzienlijk voorschot, terug te betalen in twintig jaar; bij niet welslagen wordt het verlies voor 's Lands kas begroot op maximum / 370.000._.



Het bestuur van Emergo bleek van hulp in den vorm als voorgesteld niet gediend; in plaats van de beschikking te verkrijgen over landbouwmachines, zoals verwacht werd, staat men voor een geheel nieuw plan, dat hierop neer komt, dat de leiding in handen gegeven zal worden aan een ambtelijk deskundige en de zelfstandigheid der vestiging daardoor te niet zal gaan. Tegenover de kans na verloop van jaren eigenaars te worden der plantage, zijn de tegenwoordige deelhebbers, of althans hun leiders sceptisch gestemd.



Volgens een Aneta-bericht zou in de V.S. het invoerrecht op bauxiet, tot dusver n dollar per ton, d.i. belangrijk meer dan Suriname uit de exploitatie geniet, verminderd zijn tot 50 dollarcents. Van Surinaamse zijde is tot de Aluminum Comp. of America het verzoek gericht dat nu aan het gouvernement toegestaan zal worden het uitvoerrecht met deze 50 cents te verhogen. Of er kans op inwilliging bestaan zou ?



Er is al weder een nieuwe Surinaamse politieke partij in wording, zijnde een Neger Politieke Partij, terwijl namens de oerwoudbewoners, Bosnegers en Indianen, de aandacht gevestigd is op het ontbreken van vertegenwoordigers dezer twee niet politiek georganiseerde groepen-ter ronde-tafel-conferentie.



Op het punt van immigratie en kolonisatie is er geen ander nieuws, dan dat deskundigen der Freeland League aangekomen zijn en dat vertegenwoordigers van het gouvernement nu ook naar Jamaica en Haiti afgevaardigd zijn, om de mogelijkheid te bestuderen van deze twee eilanden, evenals van Barbados en Saint Lucia, arbeidskrachten te betrekken. 1 Febr. 1948 M.








Nederlands West-Indische Gids




nl





Kroniek


_> r,' 92 KRONIEK NEDERLANDSE ANTILLEN De bespreking aan de ronde tafel II De vorige kroniek begon met de mogelijkheid te veronderstellen, dat bij haar verschijning de bespreking misschien reeds zou afgelopen zijn.



Deze sombere veronderstelling was ingegeven door het ultimatum, dat bij niet-inwilliging van den eis van invoering van een eigen verantwoordelijk bestuur enz. binnen een maand de lasthebbende afgevaardigden of vertegenwoordigers zouden terugkeren. Dit laatste nu is niet gebeurd. Alle heren hebben aan de ronde tafel zitting genomen. Er zijn er, die zich uitdrukkelijk van hun last ontdaan hebben, en dat was niet moeilijk, toen bleek, dat zij zitting kregen niet krachtens een benoeming door de Staten maar krachtens benoeming door de Kroon, die daarbij natuurlijk niet zo'n bindende opdracht gaf.



Men zegt ook, dat de opdracht op dezelfde wijze, als zij eerst gemaakt is, gewijzigd is, zodat voor _binnen een maand" zou moeten gelezen worden ,, on verwij ld", wat dan een verlenging van den termijn zou inhouden.



Daags voor de opening van de bespreking zijn de Curacaose heren, van welke zich enige hadden verlaat, bij den minister in diens Kabinet binnen geweest, Het ligt voor de hand, dat zij daar hun woord gedaan hebben, en dat de minister heeft geantwoord, dat hij getrouwheid aan de grondwet gezworen heeft, maar dat zo veel mogelijk aan hun wensen zal worden tegemoet gekomen. Het Z/awd^sWrtrf heeft zijn West-Indische redacteur laten vertellen, dat de Curacaose leden tevreden zouden zijn, als een bestuurswisseling kan worden toegezegd. Maar juist is bericht, dat de gouverneur benoemd is in een bijzondere zending naar Venezuela ter gelegenheid van het optreden van den nieuw-gekozen president. .De VoWsAra?i< heeft verteld, dat de leden voor Curacao Mr. Da Costa Comez hebben aangewezen als hun woordvoerder _onder zeer bepaalde restricties". De reden en de betekenis van deze _disqualificerende qualificatie" werd er niet bij gezegd. De bespreking is begonnen. Het is verblijdend en moedgevend, dat de taak der samenspreking is verruimd. Bij de opening is door den ministerpresident meegedeeld, dat deze niet alleen zou zijn de Kroon van raad te dienen en wensen en opvattingen kenbaar te maken waartoe toch waarlijk een zo kostbare conferentie niet nodig kan geacht worden maar ook om in ontwerpen tot nadere regeling van de verhoudingen tussen de staatsdelen en tot verwezenlijking van de nieuwe staatsorde de beginselen der wenselijk geachte hervormingen uit te werken. Dit is een reuzewerk, dat heel wat tijd kan kosten. Daarnaast heeft de minister van Overzeese gebiedsdelen in de tweede zitting zich bereid verklaard zo spoedig mogelijk overleg te plegen over de opzet der herziening (er staat niet bij welke herziening is bedoeld, maar er wordt in dit verband gesproken van de aanhangige herziening der staatsregeling, die echter al _opgezet" is, maar natuurlijk alsnog veranderd kan worden), over maatregelen, die op korten termijn kunnen strekken tot verwezenlijking (voor zover met de huidige wetgeving verenigbaar) in feite van de doelstellingen der Koninklijke rede, in afwachting van de verwezenlijking van de als





University of Florida Home Page
© 2004 - 2010 University of Florida George A. Smathers Libraries.
All rights reserved.

Acceptable Use, Copyright, and Disclaimer Statement
Last updated October 10, 2010 - - mvs