• TABLE OF CONTENTS
HIDE
 Cover
 Title Page
 Table of Contents
 Main






Title: Nieuwe West-Indische gids
ALL VOLUMES CITATION DOWNLOADS THUMBNAILS PAGE IMAGE ZOOMABLE
Full Citation
STANDARD VIEW MARC VIEW
Permanent Link: http://ufdc.ufl.edu/UF00099461/00032
 Material Information
Title: Nieuwe West-Indische gids
Alternate Title: New West Indian guide
NWIG
Abbreviated Title: Nieuwe West-Indische gids
Physical Description: v. : ill. ; 25 cm.
Language: Dutch
Publisher: M. Nijhoff
Place of Publication: 's-Gravenhage
's-Gravenhage
Publication Date: 1 1947
Frequency: four no. a year
quarterly
completely irregular
 Subjects
Subject: Civilization -- Periodicals -- Caribbean Area   ( lcsh )
Genre: periodical   ( marcgt )
 Notes
Citation/Reference: America, history and life
Citation/Reference: Historical abstracts. Part A. Modern history abstracts
Citation/Reference: Historical abstracts. Part B. Twentieth century abstracts
Language: Dutch or English.
Dates or Sequential Designation: 40. jaarg. (juli 1960)-
General Note: Published: Dordrecht : Foris Publications, <1986->
 Record Information
Bibliographic ID: UF00099461
Volume ID: VID00032
Source Institution: University of the Netherlands Antilles
Holding Location: University of the Netherlands Antilles
Rights Management: All rights reserved by the source institution and holding location.
Resource Identifier: alephbibnum - 000273853
oclc - 01760350
notis - ABP9733
lccn - sn 86012467
issn - 0028-9930
 Related Items
Preceded by: West-Indische gids
Preceded by: Christoffel
Preceded by: Vox guyane

Downloads

This item has the following downloads:

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )


Table of Contents
    Cover
        Page i
        Page ii
    Title Page
        Page iii
        Page iv
    Table of Contents
        Page v
        Page vi
        Page vii
        Page viii
    Main
        Page 1
        Page 2
        Page 3
        Page 4
        Page 5
        Page 6
        Page 7
        Page 8
        Page 9
        Page 10
        Page 11
        Page 12
        Page 13
        Page 14
        Page 15
        Page 16
        Page 17
        Page 18
        Page 19
        Page 20
        Page 21
        Page 22
        Page 23
        Page 24
        Page 25
        Page 26
        Page 27
        Page 28
        Page 29
        Page 30
        Page 31
        Page 32
        Page 33
        Page 34
        Page 35
        Page 36
        Page 37
        Page 38
        Page 39
        Page 40
        Page 41
        Page 42
        Page 43
        Page 44
        Page 45
        Page 46
        Page 47
        Page 48
        Page 49
        Page 50
        Page 51
        Page 52
        Page 53
        Page 54
        Page 55
        Page 56
        Page 57
        Page 58
        Page 59
        Page 60
        Page 61
        Page 62
        Page 63
        Page 64
        Page 65
        Page 66
        Page 67
        Page 68
        Page 69
        Page 70
        Page 71
        Page 72
        Page 73
        Page 74
        Page 75
        Page 76
        Page 77
        Page 78
        Page 79
        Page 80
        Page 81
        Page 82
        Page 83
        Page 84
        Page 85
        Page 86
        Page 87
        Page 88
        Page 89
        Page 90
        Page 91
        Page 92
        Page 93
        Page 94
        Page 95
        Page 96
        Page 97
        Page 98
        Page 99
        Page 100
        Page 101
        Page 102
        Page 103
        Page 104
        Page 105
        Page 106
        Page 107
        Page 108
        Page 109
        Page 110
        Page 111
        Page 112
        Page 113
        Page 114
        Page 115
        Page 116
        Page 117
        Page 118
        Page 119
        Page 120
        Page 121
        Page 122
        Page 123
        Page 124
        Page 125
        Page 126
        Page 127
        Page 128
        Page 129
        Page 130
        Page 131
        Page 132
        Page 133
        Page 134
        Page 135
        Page 136
        Page 137
        Page 138
        Page 139
        Page 140
        Page 141
        Page 142
        Page 143
        Page 144
        Page 145
        Page 146
        Page 147
        Page 148
        Page 149
        Page 150
        Page 151
        Page 152
        Page 153
        Page 154
        Page 155
        Page 156
        Page 157
        Page 158
        Page 159
        Page 160
        Page 161
        Page 162
        Page 163
        Page 164
        Page 165
        Page 166
        Page 167
        Page 168
        Page 169
        Page 170
        Page 171
        Page 172
        Page 173
        Page 174
        Page 175
        Page 176
        Page 177
        Page 178
        Page 179
        Page 180
        Page 181
        Page 182
        Page 183
        Page 184
        Page 185
        Page 186
        Page 187
        Page 188
        Page 189
        Page 190
        Page 191
        Page 192
        Page 193
        Page 194
        Page 195
        Page 196
        Page 197
        Page 198
        Page 199
        Page 200
        Page 201
        Page 202
        Page 203
        Page 204
        Page 205
        Page 206
        Page 207
        Page 208
        Page 209
        Page 210
        Page 211
        Page 212
        Page 213
        Page 214
        Page 215
        Page 216
        Page 216a
        Page 216b
        Page 216c
        Page 216d
        Page 216e
        Page 216f
        Page 217
        Page 218
        Page 219
        Page 220
        Page 221
        Page 222
        Page 223
        Page 224
        Page 225
        Page 226
        Page 227
        Page 228
        Page 229
        Page 230
        Page 231
        Page 232
        Page 233
        Page 234
        Page 235
        Page 236
        Page 237
        Page 238
        Page 239
        Page 240
        Page 241
        Page 242
        Page 243
        Page 244
        Page 245
        Page 246
        Page 247
        Page 248
        Page 249
        Page 250
        Page 251
        Page 252
        Page 253
        Page 254
        Page 255
        Page 256
        Page 257
        Page 258
        Page 259
        Page 260
        Page 261
        Page 262
        Page 263
        Page 264
        Page 265
        Page 266
        Page 267
        Page 268
        Page 269
        Page 270
        Page 271
        Page 272
        Page 273
        Page 274
        Page 275
        Page 276
        Page 277
        Page 278
        Page 279
        Page 280
        Page 281
        Page 282
        Page 283
        Page 284
        Page 285
        Page 286
        Page 287
        Page 288
        Page 289
        Page 290
        Page 291
        Page 292
        Page 293
        Page 294
        Page 295
        Page 296
        Page 297
        Page 298
        Page 299
        Page 300
        Page 301
        Page 302
        Page 303
        Page 304
        Page 305
        Page 306
        Page 307
        Page 308
        Page 309
        Page 310
        Page 311
        Page 312
        Page 313
        Page 314
        Page 315
        Page 316
        Page 317
        Page 318
        Page 319
        Page 320
        Page 321
        Page 322
        Page 323
        Page 324
        Page 325
        Page 326
        Page 327
        Page 328
        Page 329
        Page 330
        Page 331
        Page 332
        Page 333
        Page 334
        Page 335
        Page 336
        Page 337
        Page 338
        Page 339
        Page 340
        Page 341
        Page 342
        Page 343
        Page 344
        Page 345
        Page 346
        Page 347
        Page 348
        Page 349
        Page 350
        Page 351
        Page 352
        Page 353
        Page 354
        Page 355
        Page 356
        Page 357
        Page 358
        Page 359
        Page 360
        Page 361
        Page 362
        Page 363
        Page 364
        Page 365
        Page 366
        Page 367
        Page 368
        Page 369
        Page 370
        Page 371
        Page 372
        Page 373
        Page 374
        Page 375
        Page 376
        Page 377
        Page 378
        Page 379
        Page 380
        Page 381
        Page 382
        Page 383
        Page 384
Full Text



Nederlands West-Indische Gids

Boeke, Prof. Dr. J., De Gaay Fortman, Mr. B. Menkman, W.R. ., Wagenaar Hummelinck, Dr. P.


nl





Voorkaft










Nederlands West-Indische Gids




nl





Titelblad


N.V. VAN DE GARDE & CO'S DRUKKERIJ, ZALTBOMMEL








Nederlands West-Indische Gids




nl





Titelblad


De West-Indische Gids ONDER REDACTIE VAN Prof. Dr. J. BOEKE, Mr. B. DE GAAY FORTMAN W. R. MENKMAN EN Dr. P. WAGENA AR HUMMELINCK ACHT EN TWINTIGSTE JAARGANG 1947 NEGEN EN TWINTIGSTE DEEL S-GRAVENHAGE MARTINUS NIJHOFF ....... 1947. .-.:-.



E-SBB-2! "KONIN.<LIJK INSTITUUT* VOOR TAAL-, UNO- & VOLKENKUNDE v. Galenstraat 14 s-Gravenhage








Nederlands West-Indische Gids




nl





Titelblad


1947 6y Marft'nws Nt/Ao//, TAe Hague, rtgAte reserved, inc/Mdtg <Ae ri^A< /o /rans/ate or to or ^>ar<s <Aereo/ in any /orm PRINTED IN THE NETHERLANDS








Nederlands West-Indische Gids




nl





Inhoudsopgave


te INHOUD VAN DE ACHT EN TWINTIGSTE JAARGANG Bibliographie, 26, 64, 95, 128, 160, 192, 254, 319, 349, 380 Biswamitre, C. R., Suriname en Linggadjati 321 Bladvulling 154, 256 Boekbespreking ... 11, 91, 119, 150, 177, 312, 342, 374 Boheemen, H. van, Onderwijshervorming in Suriname . 353 Droogleever Fortuyn, Prof. Dr. A.B., Middelbaar onderwijs in Suriname 97 Eijk, W. van, De Cura9aose begroting voor 1948 269 Gaay Fortman, B. de, Boekbespreking 15, 22, 121, 151, 152, 154, 177, 178 Geschiedkundige sprokkelingen 62, 89 Kroniek. 92, 125, 157, 189, 252, 287, 317, 347, 378 Geschiedkundige Sprokkelingen VIII. Een octrooi op Curacao verleend in 1814 62 IX. Slavernij in West-Indi 89 Geyskes, Dr. D. C, Boekbespreking 375 Goeje, C. H. de, Negers in Amerika 217 Boekbespreking 16 Hartog, Dr. Joh., De godsdiensten in Curacao 1 De voorgenomen uitbreiding van Willemstad op Curacao, Oranjestad en Sint Nicolaas op Aruba 42 Heemstra, M. J. bar. van, Boekbespreking 18 Hoyer, W. M., Oranjeappelen 236 Huurman, Mr. D., Nederland tezamen met Groot-Brittanni, de Verenigde Staten van Noord-Amerika en Frankrijk in West-Indi 47 Junker, L., De benoeming van een grootopperhoofd der Bosnegers 107 Kroniek. . 92, 123, 155, 185, 249, 284, 314, 345, 377, 181 Lanjouw, J., Boekbespreking 182 Menkman, W. R., Curacaose gegevens op economisch gebied 335








Nederlands West-Indische Gids




nl





Inhoudsopgave


VI INHOUD VAN DE ACHTENTWINTIGSTE JAARGANG Menkman, W. R., Federalisme en separatisme in West-Indi 368 De Curacaose bank. Verslag 1944 122 Departement van Landbouw- Economische Zaken in Suriname. Verslag over de jaren 1942-1944 180 Ondernemersraad voor Suriname 24 De Nederlandse kamer van koophandel te Londen 318 Boekbespreking 11, 20, 21, 22, 91, 152, 153, 178, 312, 376 Kroniek. . 123, 155, 185, 249, 284, 314, 345, 377 Oudschans Dentz, F., De bevolking van Suriname ... 9 Poelepantje 88 Surinaamse octroien in de 17de en 18de eeuw ... 58 Surinaamse almanakken 175 Bibliographie 26, 64, 95, 128, 160, 192, 254 Bladvulling. Wanneer Paramaribo zijn eerste klok kreeg 154 Panhuys, Jhr. L. C. van, Een Nederlands zeeofficier over Curacao en Suriname 145 Mr. Dr. F. L. J. van Haarenf 73 Kiemersma-de Gaay Fortman, N. A., Boekbespreking. 373 Rijnders, B. J. C, Het werk van de Evangelische Broedergemeente in Suriname 300 Samson, Ph. A., Kiesverenigingen in Suriname 161 Schalkwijk, Mr. F. G., Boekbespreking 376 Scheltema de Heere, G. A. N., De reis Nederland-Paramaribo in 1861 en sedert 1884 74 Schols, H. Boekbespreking 150 Seppen, George, Enkele maritieme gedachten over de defensie van Curacao 65 V Simons, R. D., Suriname's ontvoogding en het welvaartsplan 222 Boekbespreking 373 Spoon, Ir. W., Toepassingen van Walaba of bijlhout . 289 Uhlenbeck, C. C, Boekbespreking 119 Wagenaar Hummelinck, Dr. P., Het dagelijks leven op de Surinaamse koffie-plantage _Kokswoud" in 1828.



Een brief van H. Borcharen .33 Medisch werk op Curacao in 1939-1946 329








Nederlands West-Indische Gids




nl





Inhoudsopgave


INHOUD VAN DE ACHTENTWINTIGSTE JAARGANG VII Wagenaar Hummelinck, Dr. P_ Voorbereiding van een natuurwetenschappelijke Suriname-expeditie 340 Bibliographie 319, 349, 380 Bladvulling. De geneeskundige school in Paramaribo 256 Boekbespreking 23, 120, 121, 183 Walle, J. van de, Rondom de nieuwe constitutie van Jamaica 129 Barbados aan den vooravond van veranderingen 239, 257 Westermann, Dr. J. H., Natuurbescherming op de Nederlandse Antillen, haar ethische, aesthetische, wetenschappelijke en economische perspectieven 193 Wit, H. de, Boekbespreking 342 BESPROKEN BOEKEN ENZ. (De /aa/ste cy/ers i>era>i;'.ren aar _D.W./.G.).



M. F. Abbenhuis, .De cfr&jea'tt'aara'ig'e rf/enaar Goo's Pater Pe/n<s er<s Donders Cssi? jo9-j<S#7. Paramaribo, 1944. 20.



S/rt/dfrag'en roftrfoTO de Eererfwaarrfj^e Pe/rws Donders. Pamararibo, 1945. 21. /Jroft'flA^e ? Surmamc. Paramaribo, 1940. 23.



Suriname. FerAa/e-n en scAe/sen wt7 de SmnaamseAe Paramaribo, 1946. 178.



Amilco (van Asbeck), Cwrapao. Z)e pare/ rfer A/eaVr/awrfscAe zonder plaats en jaar (1947). 178.



W. A. van den Bold, Con^rioWJoK to *Ae s/urfy o/ Os/racoa'a sea/ re/erence to Me /eriiarj' ana" cretoceows mi'cro/a;<na o/ /Ae earzeaw rg;o. Amsterdam, 1946. 120. >? Brawc/ing, orgaan van de R.K. vereniging St. Thomaskring op Cura9ao. No. 1 1 Juni 1946. 151.



Mr. dr. J. A. E. Buiskool, Srame ATm en S/raAs. Amsterdam 1946. 342.



Theod. A. C. Comvalius, A'ori ovem'cA/ fa a"e Sj(Waa>MscAe dewis we/ frasen ter re/>e^7ze ioor rfe Aoog-ste A/asse rfer Lagere Mm/o- en Aforwaa/scAo/en. 91.



Departement van Landbouw-Economische zaken in Suriname. Verslag over de jaren 1942-1944. 180.



Dominicanen, Enkele Paters _, GescAi'erfew's rfer issie mii Crafao Cura9ao, 1947. 121.



Economische Stichting West-Indi-Nederland. Economisch Bericht no. 2. Dec. 1946. 153.



Mr. B. de Gaay Fortman, ScAe/s wan rfe o/7;e&e geschiedenis der A^eder/awdscAe .<4wtten in de tomi^ste eeztw. 's-Gravenhage, 1947 375.



C. H. de Goeje, Primt7iene wo/A/'es ges/?iege/d aan den modernen mens (e omgekeerd). 's-Gravenhage 1946. 119.








Nederlands West-Indische Gids




nl





Inhoudsopgave


VIII INHOUD VAN DE ACHTENTWINTIGSTE JAARGANG W. Jos de Gruyter, ^4 eu> approaeA /o Maya Ai^rog/ypAs. Amsterdam, 1946. 16.



Joh. Hartog, /owrwa/ts/jeA /ei/en in Cwrafao. Nijme;gen-Utrecht-Willemstad, 1944. 15.



Philip Hanson Hiss, ^4 se/ec/ii/e gwi<f /o //te Ewg/isA /i//era/wre ow /Ae ATe/Afr/anis Wes/ /nrfies. New York, 1943. 23.



AtefAer/awa's ^mertca-rAe DwteA territoWes in /Ae Wes/. New-York, z.j. 182.



W. M. Hoyer, Almanaque de Curacao para el afto de 1947. Curasao, 1947. 154.



Johan van Hulzen, Onze H'es/tMa'tscAe gscAjedes. 's-Gravenhage, 1946. 121.



M. D. Latour, San/a Monica Pa/rona tft' />_ Mama CAris/iaw. Cura9ao, 1946. 177.



P. M. Legne, Graa/ t>on Ziwjewdor/; de man die maar e'e'n />asste Aad. 1947. Den Haag, 373. iVos LucAa. Orgaan van de afd. Pietermaai van de Cur. R.K. Partij, 1946. 151.



Hubert Maness en Ruth G. Tucker, WorW Banana Production awrf Trade. Washington, 1946. 312.



Mr. dr. L. Margadant, //eidiwg *oi de ZndiscAe S<aa/s- en adtfunufraie/recA<e/i;'Ae ^)6/icahes. Bussum, 1946. 374.



W. R. Menkman, _Guyanas en Antillen" in Neder/and in de vt;'/ were/ddeiett. 1947. 372.



J. C. de Miranda, //e< oewi/s door ge/wigen in &MrgeW/Ae *aAe. Amsterdam, 1946. 152.



Ir. O. M. de Munnick, He/ ry'Ae er/sfand Swrinawe ew ii/w ^>roo/eme.



Hengelo, 1946. 150.



Natuurwetenschappelijke Studiekring voor Suriname en Cura5ao.



Jaarboek 1945-1946. 152.



Mr. M. de Niet, Fer^ameZing raw meWe/i/^e rege/jMgew 6e/re//ende Ae/ Mi/i/air S/ra/- en ZucA/recA/ 6y de landmacAl in Suriname. Paramaribo. 1944.



N. P. Noordenbos, Sys/ewa/iscAe oescAryfing van de inAowd van de />M6/ica/ie6/adeM fan Ae/ gOMternemen/ Curacao over de ;'aren J900_ J946. Alphen aan den Rijn, 1940. 22.



Proverbionan Papiamento. Cura9ao, 1946. 177.



Jacques Samuels, ScAe/sen en <y/?en i/ Suriname. Paramaribo, 1944.22.



R. D. Simons, Parawiario. Ouer den oorsprong en de 6e/eftenis fan den naam. Den Haag, 1947. 376.



J. W. B. van der Stigchel, Som/A American Nematogna/Ai. Leiden, 1946. 120.



J. Stuldreher-Nienhuis, Kerfcorgen Parady^en. ie< Let;en en de H^er-Aew fan Mar;a Si6y//a Merian 7647-17/7. Arnhem, 1945. 18.



Mr. A. van Traa, Suriname 1900-7940. Deventer, 1946. 11.



Ruth G. Tucker, zie Hubert Maness.



Tuyuchi, /eanne d'^rc. Willemstad-Curacao, 1946, 177.



De ATieuwe Tyd, orgaan van de Cur. R.K. Partij. 1947. 151.



Frans van Venlo, Kis me/ de rissen. Curac.ao, 1946. 183.



J. Warren Nystrom, Surinam A geographic study. New York (1943?) 181.



Paul A. Zahl, To ZAe /os/ wor/d, New York Londen, 1939. 374.








Nederlands West-Indische Gids




nl

Hartog, Dr. Joh.



De Godsdiensten in Curaao


DE GODSDIENSTEN IN CURAQAO DOOK DR. JOH. HARTOG De eerste en tot nu toe enige volkstelling in het gebiedsdeel Curacao werd gehouden op 31 December 1930. De tweede, die tien jaar later, dus ultimo 1940, zou plaats vinden, ging in verband met de oorlog niet door.



De bevolking onderging evenwel in de vijftien jaren, die sedert de eerste volkstelling verlopen zijn, grote verandering. Zo wonen er thans op Aruba meer dan het dubbele aantal mensen van 1930.



Het Bevolkingsregister stelde elk jaar het inwonertal vast door het aantal door vestiging en geboorte bijgekomen personen bij het laatste bevolkingscijfer op te tellen en het aantal door vertrek en overlijden afgegane personen van deze som af te trekken.



Zodoende kwam men toch elk jaar tot een bepaald bevolkingscijfer op 31 December.



Wat hierbij verloren ging, of althans niet naar voren kwam, dat waren de gegevens omtrent geslachten, leeftijdsgroepen, godsdienstgroepen en nationaliteiten. Deze zijn uiteraard ook volkomen veranderd en het zijn veelal *fre cijfers, welke in velerlei opzicht voor de bestudering van een bevolking van groot belang zijn. In het midden van de oorlog, in 1943, heeft de leider van het Bevolkingsregister, de heer Matthias Bartels Bartels Daal, de taak ondernomen om kaartje voor kaartje na te gaan, teneinde wat de godsdienstige schakering betreft tot een overzicht te komen.



Hij deed hierbij nog een ontdekking, nl. dat het gebiedsdeel meer inwoners had dan men wist. Het bevolkingscijfer, zoals dat door optelling en aftrekking verkregen was, bedroeg voor ultimo 1942 113.956 inwoners. De kaartjestelling vond plaats op 1 Juli 1943 en daarbij kwam men op 119.585 inwoners, dus zes duizend meer. Vanzelfsprekend kan de bevolking in de zes tussen liggende maanden niet zo zijn toegenomen.



_ 1 West-Indische Gids XXVIII 1








Nederlands West-Indische Gids

Hartog, Dr, Joh.


nl

Hartog, Dr. Joh.



De Godsdiensten in Curaao


2 DR. JOH. HARTOG Ten einde de verandering op godsdienstig-kerkelijk terrein na te gaan is het zaak om ook de gegevens van 1930 van de volkstelling dus te bezien. Deze waren als volgt (voor de zes Curacaose eilanden gezamenlijk): Vereemgde Protestantsche Gemeente . .



Nederl. Herv. Kerkgenootschap Gereformeerde kerk .



R.K. Kerk Isralieten Anglicaansche kerk Methodisten kerk . 5.512 987 135 62.489 636 941 3.108 Evangelisch Luthersch Andere godsdiensten .



Geen godsdienst . .



Waalsche gemeente. .



Christelijk Gereformeerd Leger des Heils . .



Theosophische kerk 206 955 1.369 7 14 10 2 Bij vergelijking met de cijfers van Juli 1943 nadien zijn geen cijfers beschikbaar _ blijkt, dat bij de controle in 1943 de in bovenstaand overzichtje na _Geen godsdienst" genoemde groepen niet zijn opgenomen. Wij hebben ze daarom afzonderlijk geclassificeerd. Of er van deze kleine groepjes nog aanhangers zijn en of die mogelijk onder de rubriek _Andere godsdiensten" zijn opgenomen kan niet worden nagegaan.



Teneinde tot dit overzicht te geraken heb ik de cijfers van de burgerlijke stand, waar dus elk individu zelf zijn eigen godsdienst verplicht opgeeft, gecontroleerd, met de cijfers, die door de onderscheidene kerken en kerkgenootschappen mij werden verstrekt. Het blijkt, dat er vaak grote verschillen tussen beide opgaven bestaan. Zulks zal in het volgende steeds worden aangegeven.



De gegevens nu, zoals die bij telling van de bevolkingskaarten naar voren komen, kunnen in de volgende tabel worden gerangschikt. Men krijgt hierdoor een overzicht zowel van de verdeling der verschillende godsdiensten over de eilanden. Onder M staan de mannen, onder F de vrouwen aangegeven.



Bij de cijfers dient nog het volgende ter verduidelijking te worden aangetekend.



De .Protestattfcc/^ Gemeenten op De Curacaose eilanden zijn anders georganiseerd dan die in Nederland, zodat de in de eerste twee rubrieken gegeven aantallen niet geheel en al corresponderen met de werkelijkheid. Een Nederlands (of Nederduits) Hervormde Kerk bestaat in Curacao niet. Er bestaat van zulk een kerkgenootschap dus ook geen administratie. Men heeft op Curacao de FVreemgife Protes/antecAe Gemunte (de zg. Fortkerk; predi-








Nederlands West-Indische Gids

Hartog, Dr, Joh.


nl

Hartog, Dr. Joh.



De Godsdiensten in Curaao


DE GODSDIENSTEN IN CURACAO Curasao Aruba Bonaire St. Maarten N.G.



St. Eustatius. .



Saba Totaal Ver.



Prot. G.



M | V 1938 1987 49 1430 12S4 41 4 _ 6733 Ned.



Herv.



M 1360 258 10 V 827 147 3 _ _ 2605 Git.



Kerk M 159 31 V 105 12 _ _ 307 Doopsg.



M 32 4 V 16 6 _ _ 58 Zev.



Adv.



M 30 6 2 V 25 9 _ 120 _ 192 R. Kath M 29796 14480 2325 V 31816 12899 3241 700 358 306 474 96395 Aruba Bonaire .



St. Maarten N.G. .



St. Eustatius .



Saba Totaal Joden M 356 115 V 379 74 2 928 Anglic.



M 721 1132 161 V 303 446 267 3030 Method.



M 757 1306 16 5 3 V 595 78 31 40 1 5811 Pilgr.



Hol.



Ch.



M O. | II! V 1 12 18 Ev.



Luth.



M V 1 1 Andere godsd.



M 833 295 11 V 395 174 3 1711 Geen of onbek. G M 1071 245 V 399 45 6 1796 kanten Ds. H. W. Eldermans en Ds. Joh. Mietes), die ontstond in 1825 door een fusie van de Luthersen en de Hei vormden. In theoretisch verband staan hiermede de Protestantse kerken van Aruba en Bonaire, die evenwel practisch los staan. Min of meer zelfstandig maar nominaal tot de Verenigde Protestantse Gemeente behorende zijn de kerkgroepen _God is Liefde" van den Heer Bakhuis (Oranjestraat) en de huiskerk van den evangelist Obek Anthony. Het enige verband van deze kleine groepen met de Vereenigde Protestantse Gemeente vormen Doop en Avondmaal, waartoe men naar de Fort kerk gaat.



In feite behoren tot de Vereenigde Protestantsche Gemeente lieden van Hervormde, Remonstrantse, Anglicaanse, Doopsgezinde, Lutherse en Methodisten origine. Eerst de laatste tijd heeft het Methodisten kerkgenootschap de grondslag voor organisatie van een eigen kerk op Curacao en Aruba gelegd. Voordien kerkte men in de Fortkerk.



Gevolg van deze omstandigheden is een grote verwarring bij de telling. Sommigen, vooral de Europese Nederlanders, die maar tijdelijk op Curacao zijn, blijven zich aan het Bevolkingsregister opgeven naar hun oorspronkelijke kerkelijke denominatie. An-








Nederlands West-Indische Gids

Hartog, Dr, Joh.


nl

Hartog, Dr. Joh.



De Godsdiensten in Curaao


4 DR. JOH. HARTOG deren geven op: Verenigde Protestantse Gemeente. De cijfers lopen dus volkomen dooreen. Uit bijgaande staat kan men het aantal leden van de Verenigde Protestantse Gemeente op Curacao (de Fortkerk) op 3368 berekenen. De eigen administratie van de Fortkerk geeft evenwel als aantal op 1029, dus nog niet een derde daarvan! Bovendien moet men in aanmerking nemen, dat lang niet zo regelmatig als in Europees Nederland de jongelui op een bepaalde leeftijd hun belijdenis des geloofs doen of _aangenomen worden". Het aantal doopleden van de Fortkerk, waarvan geen enkele administratie bestaat, maar waarvan er wel velen zich als Verenigde Protestantse Gemeente laten inschrijven op de burgerlijke stand, kan men wel op een vijf tot zes duizend schatten.



Op i4r6a telt de Verenigde Protestantse Gemeente (Ds. G. E.



Alers, kerk te Oranjestad en afdeling te Piedra Plat) naar eigen administratie 580 leden.



Op ifonazVe (Ds. van Essen, kerk te Kralendijk en diensten te Rincn) telt de Verenigde Protestantse Gemeente 93 leden, waarvan 54 eigenlijke lidmaten. Van de 93 zijn 50 mannen en 43 vrouwen.



Zowel op Aruba als op Bonaire worden bedoelde kerken gewoon Protestantse kerken genoemd, daar de band met de Verenigde Protestantse Gemeente van Curacao maar theoretisch is.



Op Curacao heeft men naast de Fortkerk nog de Protestan/se Gemeente w>astarf, die ontstond door het grote aantal Protestanten van verschillende richtingen, die bij de olie kwamen werken en voor wie er een eigen kerk moest komen. Het lag voor de hand, dat men toen, om zoveel mogelijk mensen te kunnen bereiken, een Hervormden predikant van orthodoxe opvattingen liet uitkomen, laatstelijk Ds. C. Th. Steenstra. Vermoedelijk laten velen uit deze kring zich als Nederlands Hervormd inschrijven, omdat hun verblijf op Curacao van zeer tijdelijke aard is. Op Aruba heeft men op het terrein van de raffinaderij eveneens een van alle banden los staande eigen niet-confessionele kerk, de Z.ago-ifor, die op Noordamerikaanse leest is geschoeid, en voor ons Curacaosc overzicht van geen verder belang is.



De Gere/orwee^e AerA op het eiland Curacao vormt een unicum, daar zij in 1934 gesticht werd als een _wijk" van de Gereformeerde kerk van 's-Gravenhage-West. Zij is dus volkomen Nederlands gericht. Haar leden zijn Nederlanders uit Europa. Nauw verbonden in n kerkverband, straf georganiseerd als in Europees Nederland, blijft de Gereformeerde groep steeds homogeen te zamen. Men kan aannemen, dat een Gereformeerde zich op het








Nederlands West-Indische Gids

Hartog, Dr, Joh.


nl

Hartog, Dr. Joh.



De Godsdiensten in Curaao


DE GODSDIENSTEN IN CURASAO 5 Bevolkingsregister niet onbepaald als _Protestant" zal opgeven.



Toch bestaat er nog een onderscheid tussen de gegevens van kerkelijke en burgerlijke administratie; de totalen zijn 412 (kerkelijke opgave van op 31 December 1942) en 307 (bij de telling der bevolkigskaarten op 1 Juli 1943). Dit verschil lijkt groter dan het in werkelijkheid is, daar er 1) ongeveer 48 afgaan, die feitelijk in Venezuela, Colombia, Suriname en Ecuador wonen als _verstrooide leden" in plaatsen, waar geen gereformeerde kerk gevestigd is, 2) verschillende lidmaten op Curacao hun kerkelijk domicilie hebben maar burgerlijk niet, zodat ook hun, niet te bepalen, aantal er afgetrokken moet worden, 3) ongeveer 15 _inwonende" leden er bij geteld moeten worden, d.w.z. lidmaten van andere belijdeniskerken (bijv. Ned. Herv.), die zich beter thuis gevoelen in het gereformeerde milieu dan in de Curacaose protestantse kerken, welke geen van alle belijdeniskerken zijn en dus voor rechtzinnigen moeilijk aanvaardbaar (in de Gereformeerde kerk kunnen zij Doop en Avondmaal ontvangen, hebben zij actief stemrecht, maar blijven niettemin lid van hun oorspronkelijke kerk).



Op deze wijze kan men de cijfers der burgerlijke administratie (307) en die der kerkelijke administratie (364, nl. 412, minus 48, minus de verstrooide lidmaten) wel met elkander in overeenstemming brengen.



Predikant der Gereformeerde kerk van Curacao op Mundo Nobo is Ds. J. H. W. Kroeze.



De Zwewie Dagsa^ww^sten zijn hun werk op Curacao in 1925 begonnen. Deze kerk valt wat het gebiedsdeel betreft in twee verschillende rechtsgebieden, nl. de Benedenwinden onder Cuba, en de Bovenwinden onder Barbados. De leden der Zevende Dagsadventisten worden onderscheiden in volle en aspirant-leden.



Volgens de kerkelijke administratie zijn de aantallen naar de eilanden : volle leden aspirant-leden Aruba 40 60 Bonaire 30 50 Curacao 84 100 St. Maarten 30 ?



St. Eustatius 84 ?



Saba geen geen Dit komt tezamen dus op een vijfhonderd (268 volle en plm. 250 aspirant-leden), een getal, dat nogal verschilt van het cijfer








Nederlands West-Indische Gids

Hartog, Dr, Joh.


nl

Hartog, Dr. Joh.



De Godsdiensten in Curaao


DR.JOH. HARTOG met het Bevolkingsregister, waar slechts 192 zichzelf als Zevende Dagsadventist opgeven. Voorganger is Leon H. Gardiner, een Noordamerikaan.



De i?oows-a/Ao/te/te TCerA omvat van oudsher de grote massa van het volk. Van de 119.585 inwoners op ultimo 1942 behoorden 96.395 tot de R.K. Kerk. Volgens de kerkelijke administratie van het Apostolisch Vicariaat bedroeg het aantal op diezelfde datum 84.089, dus 12.000 minder.



Geeft men de cijfers tabellarisch weer, dan komt men tot het volgende resultaat, dat een indruk geeft van de verschillende eilanden, hetgeen van belang geacht kan worden door de plaats die de R.K. Kerk in Curacao inneemt.



Aruba Bonaire ....



Curacao ....



St. Maarten. .



St. Eustatius .



Saba Totaal Inw. 35.933 5.725 73.343 2.337 1.018 1.229 119.585 R.K. (burgerl.) 27.379 5.566 61.612 700 358 780 96.395 Percentage 76.1% 97.2% 84 % 29.9% 35.1% 63.5% 80.6% R.K. (kerkel. opgave] 21.712 5.475 55.302 518 309 773 84.089 Hierbij zij aangetekend, dat in de eerste en tweede kolom de cijfers van de telling der bevolkingskaarten op 1 Juli 1943 staan, terwijl de vierde het cijfer van de kerkelijke administratie geeft per 31 December 1942. Hoofd der Missie is Mgr. P. I. Verriet O.P., hij wordt bijgestaan door 51 priesters, en een groot aantal fraters, broeders en zusters.



Dg /oien hebben op Curasao twee gemeenten: Mikv Israel van de Portugees-Israelietische Gemeente en Emanu-El van de Nederlands Hervormde Israelietischc Gemeente. Op het Bevolkingsregister telt men beide samen en komt dan voor het gehele gebiedsdeel op 928 Joden of 0.7%. Op het eiland Curacao heeft men 735 Joden of 1 % der bevolking.



Aan het Curacaos Verslag kan men voorts nog ontlenen, dat volgens de eigen synagogale inlichtingen ultimo 1942 Mikve Israel 379 en Emanu-El 325 leden telde. Voorganger van Mikve Israel is Rabbijn Izak Jessurun Cardozo. Deze bedient ook de andere Joden.



De /Iwg/t'caanse e>- heeft alleen een kerkgebouw op Saba,








Nederlands West-Indische Gids

Hartog, Dr, Joh.


nl

Hartog, Dr. Joh.



De Godsdiensten in Curaao


DE GODSDIENSTEN IN CURASAO 7 maar is blijkens de gegevens van het Bevolkingsregister ook op de Beneden winden door haar leden vertegenwoordigd. Vermoedelijk zijn dit Bovenwinders, die op de raffinaderijen van Aruba en Curacao arbeiden. In het gebiedsdeel Curacao telt men meer Anglicanen (3030) dan Hervormen (2605).



De verdere cijfers spreken voor zichzelf. Slechts zij nog aangetekend, dat op Saba, het enige eiland, waareen kerkelijke administratie bestaat, 430 Anglicaanse leden staan ingeschreven tegen slechts 161 bij de burgerlijke stand.



Het aantal Anglicanen breidt zich langzaam uit.



Zte ilfWAmfrsfen vormen een krachtige groep met eigen gebouwen op de Bovenwinden, op Aruba en met een gebouw in voorbereiding op Curacao, waar reeds een eigen predikant Ds. William J. Barrett, is aangesteld. Er bestaat een opvallend verschil tussen de cijfers van het bevolkingsregister en van de kerkelijke administratie. Wij plaatsen ze vergelijkenderwijs naast elkander.



Bevolkingsregister Kerkelijke adm.



Aruba 2.284 193 Bonaire geen geen Curacao 1.352 ?



St. Maarten 1.631 299 St. Eustatius 540 415 Saba 4 ?



In totaal geeft dat dus een verschil van 5,811 personen, die zich als Methodist bij de burgerlijke overheid laten inschrijven, terwijl er slechts 907 bij de kerkelijke administratie bekend zijn! Z)e Pi/gr/w's Tfo/tMess C/jhjt/j telt in totaal 18 leden, en heeft op Saba een alleraardigst kerkgebouw met plaats voor een paar honderd! Uit de gegevens in vorenstaande staat kan men concluderen, dat op Saba 3 gezinnen met tezamen 6 kinderen de kerk vormen. De Pilgrom's Holiness Church, die over de gehele wereld, practisch echter de Verenigde Staten, slechts een 20.000 leden telt, is in 1896 door afscheiding uit de Free Methodist Church in Californi ontstaan. //e/ i>awge/zsc/j Li/f/j^s A^genootec/ta/), dat in 1930 nog 206 leden telde, telde in 1943 nog slechts 1 lid op St. Maarten. Het is ons niet gelukt hierin klaarheid te brengen. //e/ Z^ger rfes i/7s beoogt geen leden te werven, maar doet vooral sociaal werk (Zeemanshuis, Jongenskamp e.d.). Volgens de eigen opgave bedroeg het aantal leden in 1943 52 en 4 officieren.








Nederlands West-Indische Gids

Hartog, Dr, Joh.


nl

Hartog, Dr. Joh.



De Godsdiensten in Curaao


8 DE GODSDIENSTEN IN CURASAO Het Leger des Heils komt alleen op het eiland Curacao voor, al schijnt het, dat op St. Maarten van het Britse eiland St. Kitts uit wel gewerkt wordt. Een onderzoek, door ons ter plaatse ingesteld leverde echter geen enkel spoor hieromtrent op. .De P'tt&stergeweeMte of /l^os/o/'c Fa?/A C7wrc/t, die alleen op het eiland Aruba gevonden wordt en daar aan de Bernard van der Veen Zeppenfeldtstraat een kerkje heeft, telt een vijftig leden.



Naast deze kerkgenootschappen werken op Curacao nog twee missiediensten: de Scawimaw'aw /4//tace Missj'ow o/ ATor^A /4we/i'cfl met een huiskerk op een bovenverdieping aan de Bredestraat 153, Otrabanda. Zendeling George C. Barville, een Engelsman, werkt hier voor een Zweeds Missie-Genootschap in de Verenigde Staten, dat evenwel geheel op zichzelf staat en met Zweden of Noorwegen dus niet meer te maken heeft.



Deze missie heeft geen uitgesproken richting, is evangelisch en interconfessioneel. Zij werkt niet op bekeringen, doch beperkt zich alleen tot wie bij haar binnenlopen. Er worden vele en vaste diensten gehouden (in het Engels en Papiament). Een ledenlijst bezit men niet.



Daarnaast stond de iYora^gtaM Seawen's Mwstra, in 939 op de berg Altena door Ds. V.B. Neumann gesticht en na de tweede oorlog opgeheven. Dit werk ging uit van de Lutherse Staatskerk in Noorwegen. Er werd tweemaal per week een dienst gehouden voor Noorse zeelui. De dienst vond plaats in het Noors.



Rest ons tenslotte na een overzichtelijke bespreking nog te constateren hoe de onderscheidene genootschappen of groepen zich in de loop van ongeveer vijftien jaren procentsgewijze hebben uitgebreid of zijn afgenomen, daar dit een beeld van het innerlijke leven geeft. Het eerste percentage is berekend naar de bewoners van het gehele gebiedsdeel op 31 December 1930, Het tweede geeft hetzelfde naar de telling van de bevolkingskaarten op 1 Juli 1943.



Ver. Prot. Gein. . 7.2% 5.6% Ned. Herv. Kerk . 1,2% 2.1% Geref. Kerk .... 0.17% 0.2% Doopsgezinde Gein. 0.04% 0.04% R.K. Kerk 81.8% 80.6% Joden 0.8% 0.7% Anglicanen 1.2% 2.5% Methodisten .... 4% 4.8% Evangelisch Luth. 0.26% ?



Andere godsdiensten 1.25% 1.4% Geen godsdienst . 1.79% 1.5%








Nederlands West-Indische Gids

Hartog, Dr, Joh.


nl

Oudschans Dents, Fred.



De bevolking van Suriname


DE BEVOLKING VAN SURINAME DOOR FRED. OUDSCHANS DENTZ Sinds de tweede wereldoorlog een aanvang nam en alle verbindingen van het moederland met het gebiedsdeel Suriname werden verbroken, is de bevolking aldaar sterk toegenomen. De laatste cijfers welke ons bekend waren, zijn die van 1937, welke vermeld staan in het Surinaamsch Verslag 1938, dat in 1939 is verschenen. Tijdens den oorlog werden geen verslagen gepubliceerd.



Uit een overzicht, onlangs door den gouvernements-secretaris welwillend te onzer beschikking gesteld, blijkt de bevolking op 1 Januari 1945 te hebben bedragen 191.628 zielen (171.396) i) of 20.233 meer dan zeven jaar tevoren.



Daarvan waren Europeanen, in Nederland geboren, 733 (1005), Europeanen, elders geboren, 627 (995), tezamen 1.360 (2000).



Het aantal inboorlingen was toen 74.823 (67.749), dat der Nederlandsch-Indirs 34.516 (31.930), Britsch-Indirs 54.353 (43.844), Chineezen 2.336 (2.159). Dan staan er nog geboekt als anderen: Portugeezen, Syrirs, Barbadianen, Demerariers enz. 2.592 (3214), tezamen 169.980 (150.896). Het aantal Boschnegers bedraagt 19.032 (schatting 17.000) en dat der Indianen 2.616 (schatting 3.500). Met de beide laatste groepen, tezamen groot 21.648 (20.500), bedraagt de bevolking dan 191.628 zielen.



Het aantal Aziaten, Nederlandsch- en Britsch-Indirs, tezamen groot 88.869 (75.774), overtreft dat der inboorlingen reeds met 14.046 (8.025). Boschnegers en Indianen niet medegerekend, vormen zij reeds de helft der bevolking. Uit het vorenstaandeblijkt, dat de inboorlingen met ruim 10,4% toenamen in 7 jaar, de Nederlandsch-Indirs met ruim 8%, Britsch-Indirs met ruim 24%, Het geschatte aantal Boschnegers en Indianen laten wij ') De cijfers van 1937 staan tusschen haakjes.



_ 9 _








Nederlands West-Indische Gids

Dentz-Oudschans, Fred


nl

Oudschans Dents, Fred.



De bevolking van Suriname


10 DE BEVOLKING VAN SURINAME ',* buiten beschouwing. Het aantal Europeanen liep met ruim 32% achteruit, het aantal Chineezen nam slechts met 8% toe, en de bevolkingsgroep, aangeduid als _anderen", liep met 24% achteruit.



De hoofdplaats Paramaribo telt 67.381 inwoners (52.368). Zij steeg derhalve met ruim 28,6%. Van deze 67.381 waren 893 Europeanen (1.581), het grootste deel van de in het land wonenden, verder 52.158 inboorlingen (41.591), 1.874 Nederlandsch-Indirs (844), 9.370 Britsch-Indirs (4.782), 1656 Chineezen (1.502) en 1.430 anderen (2.068). Alleen het aantal Europeanen en anderen nam af. Het aantal vrouwen overtreft dat der mannen in Paramaribo bij de inboorlingen en de Nederlandsch-Indirs.



Wat de districten aangaat, zijn de cijfers (zonder Boschnegers en Indianen) als volgt: Commewyne 23.649 (25.824), Coronie 4.086 (4.002), Marowyne 3.681 (3.423), Nickerie 14.591 (14.834), Saramacca 9.648 (8.308) en Suriname 46.944 (42, 187). Het laatsgenoemde district is derhalve het dichts bevolkt.



Van de Boschnegers waren 11.000 in het district Suriname (11.00), 6.225 in Marowyne (4.500), 1.645 in Saramacca (1.500) en 162 in Commewyne (geen). Indianen wonen verspreid over vijf districten t.w. 78 in Commewyne (200,) 750 in Marowyne (750), 173 in Nickerie (250), 863 in Saramacca (1.200) en 752 in Suriname (1.100).



De meeste Chineezen wonen in Paramaribo, nl. 1.656 van de 2.336 (1.502 van de 2.159). De helft van de Britsch-Indirs, nl. 27.680 van de 54.353, in het district Suriname (22.798 van de 43.844). Van de 34.516 Nederlandsch-Indirs wonen er 15.091 in het district Commewyne (17.294 van de 31.930) en 10.116 in het district Suriname( 8.197 van de 31.930), de beide groote landbouwdistricten.



Er heeft in de oorlogsjaren geen aanvoer van Aziaten plaats gehad. De aanwas dezer bevolkingsgroep is, evenals bij die der inboorlingen, een natuurlijke aanwas.








Nederlands West-Indische Gids

Dentz-Oudschans, Fred


nl



Boekbespreking



BOEKBESPREKING Suriname 7900-1940 door mr. A. van raa, Hoofd-Directeur van De Surinaamsche Bank N.V., Oud-Lid van den Raad van Bestuur van Suriname. Band en omslagteekening van A. G. C. Dingemans Wierts. 218 bladz., 71 foto's. Uitgeverij W. van Hoeve Deventer, 1946. Prijs / 6.50.



Een kleine twintig jaar geleden verscheen Staal's Gwyawa, Ir. O.M. de Munnick's i/e/ ri/Ae er<5/arf Suriname van 1942 kwam in 1946 van de pers en iets vroeger in dit jaar werd het boek gepubliceerd dat thans besproken wordt. Drie uitgaven welke in n adem genoemd zouden kunnen worden, wanneer er gevraagd wordt naar werken welke algemeene voorlichting geven omtrent het land dat, nu honderddertig jaar geleden, opnieuw Nederlandsen werd en waar ook tijdens den laatsten oorlog de Nederlandsche vlag is blijven waaien Mr. Van Traa's _schets" is niet alleen de meest recente bijdrage tot de Suriname-litteratuur van algemeene strekking, maar geeft tevens het volledigste overzicht van hetgeen er wetenswaardig is met betrekking tot Kederlandsch Guyana, zoolang het tot ons vrije Koninkrijk behoord heeft. Dat de periode 1900-1940 een tijd geweest is van voortdurende tegenspoed en opeenvolgende teleurstellingen, verleent aan de beschrijving der geschiedenis van dit tijdperk wellicht een bijzondere waarde, nu aan de omstandigheden der onder Europeesche en Noordamerikaansche voogdij levende tropische volksgemeenschappen allerwegen zooveel belangstelling geschonken wordt.



Een werk als het hier besprokene verdient, in een tijdschrift als Z)e WesZ-Jwrftse/ie Gids, meer dan een simpele aankondiging; niet alleen vanwege de belangrijkheid van het behandelde onderwerp, maar ook omdat de lezing hier en daar aanleiding geeft tot een vraag of een opmerking, welke men bij voorkeur ter sprake brengt in een kring van bij uitstek belangstellenden.



Zoo noemt de schrijver in zijn voorwoord Suriname een eertijds welvarend land. Moeten wij hierbij niet bedenken, dat de welvaart welke in een zekere historische periode in Suriname geschapen werd. juist toen het minst ten goede kwam aan de massa der eigen inwoners van het land ? En is inderdaad de politieke status van Suriname een andere geworden (bl. 9), alleen omdat de woorden _kolonin en bezittingen in andere werelddeelcn" uit art. 1 der grondwet gelicht zijn, om vervangen te worden door een geografische omschrijving van het Rijks-grondgebied ?



_ 11 _










Nederlands West-Indische Gids




nl



Boekbespreking



12 BOEKBESPREKING Behalve aangaande de financieele, monetaire, commerciecle en algemeen econonomische, bevat Mr. Van Traa's werk ook ten aanzien van cultureele en sociale Surinaamsche aangelegenheden een schat van nauwkeurige en uitvoerige gegevens, van groot nut voor ieder die zich van land en volk zoo volledig mogelijk op de hoogte wenscht te stellen. In alle onderdeden _up to date" kon het overzicht natuurlijk niet zijn en dat werd, blijkens titel en voorwoord, ook niet beoogd. Officieele gegevens kwamen tijdens den oorlog niet naar hier en het hiaat is pas in dit jaar ten deele aangevuld. Wanneer wij dus, om een voorbeeld te noemen, op bl. 26 lezen dat de laatste regeling op het aantal onderwijskrachten in verhouding tot het aantal leerlingen, bij verordering van 14 September 1932 tot stand kwam, dan moeten wij bedenken dat dit als laatste regeling gold in 1940.



Uitteraard wordt door den schrijver veel aandacht gewijd aan de Surinaamsche cultures. Terecht wordt op bl. 81 de bacovecultuur met gouvernements-steun van indertijd aangemerkt als een op onvoldoende gegevens gebaseerde onderneming. Blijkbaar heeft destijds niemand zich afgevraagd of zij, evenals alle andere cultures, ook door plantenziekten bedreigd kon worden. Volgens een Engelsche publicatie van Januari 1931 (Empire marfo<iK# ftoard) vertoonde de "Panama disease", waaraan de Surinaamsche cultuur ten gronde gaan zou, zich reeds in 1903 in Centraal Amerika, volgens W. Fawcett echter (77t Banana, London 1913) voor het eerst in 1906 in aanplantingen in de Republiek Panama, dus in hetzelfde jaar waarin het contract tusschen het Surinaamsche gouvernement en de United Fruit Company tot stand kwam; intusschen had men, op advies van deze laatste, in 1905 plantmateriaal aangevoerd uit Jamaica. Toen weldra de ziekte zich ook in de Surinaamsche aanplantingen vertoonde, herkende de vertegenwoordiger der U.F.C, haar direct. Roept men zich dit alles in het geheugen terug, dan is men geneigd de fout niet in de eerste plaats te zoeken in de overijling (bl. 86) waarmede men direct in het groot begonnen is noodig immers om zich van afzet en vervoergelegenheid te verzekeren dan wel in het onvoldoende zijn van het vooronderzoek. De Afusa saj>w/uw was inderdaad (bl. 75) in Suriname goed bekend; reeds in 1886 waren bacoven van de Non Pflrej/-variteit als proef verscheept, maar men had nu te doen met een geheel andere soort, waarvan de plantsoenen van elders gemporteerd moesten worden. Een kort bezoek van een cacaoplanter aan Jamaica was zeker niet voldoende om zich volledig op de hoogte te stellen van een inderdaad voor Suriname geheel nieuwe cultuur om zich verder geheel te laten leiden door de adviezen der deskundigen van de U.F.C., welke zelf feitelijk geen risico liep.



De optie waarvan de U.F.C, tegenover de stoomvaart maatschappij gebruikt gemaakt heeft (bl. 78) was die om de overeenkomst te verbreken, wanneer de bacovecultuur in Suriname zou mislukken, in welk geval eerstgenoemde verplicht zou zijn de door laatsgenoemde in de vaart gebrachte vruchtenschepen over te nemen, een logische bepaling.



Aan het op bl. 101 uitgesproken oordeel over de creoolsche kleine landbouwers van vr de emancipatie zou het pleidooi kunnen tegenover gesteld worden, geleverd in het Swr. IVecAWao" van 23 September










Nederlands West-Indische Gids




nl



Boekbespreking



BOEKBESPREKING 13 1860, ten gunste van den misdeelden _vrijman"; wat den toestand betreft na de opheffing van het staatstoezicht (bl. 103), zie Mr. A. Heemskerk, ifeistwrfrwAAen w< H'es/-/rfit 1878 en A. J. Riko, Ons yy'A Suriname 1883. Er werd voor de creolen minder gedaan dan voor de immigranten.



Betreffende de overneming van de activa der Maatschappij Suriname (bl. 138) zou nog aan de gegevens uit het werk van Polak kunnen toegevoegd worden, dat die activa, waarvoor bijna vijf en een halve ton betaald werd, voor het gouvernement slechts een waardehadden van iets meer dan / 100.000._ Een transactie waarbij de aandeelhouders der maatschappij er vrijwel zonder kleerscheuren afkwamen, doch welke, uit een oogpunt van overheidsbeleid, wel verschillend beoordeeld kan worden.



De politiek tegenover de Amerikaansche bauxiet-onderneming (bl. 146-156) wordt door Mr. Van Traa minder critisch behandeld dan door den Heer O. de Munnick (Rorac-concessie, transacties betreffende de draadlooze stations, heffingen voor de openbare kas).



De beteekenis der Surinaamsche handelsstatistiek (bl. 165-169) wordt door den schrijver duidelijk in het licht gesteld. Het spreekt van zelf, dat wat als import uit Nederland geboekt wordt, wel door tusschenkomst van den moederlandschen handel aangevoerd is, maar ten deele uit andere Europeesche landen afkomstig kan zijn. De toeneming van den invoer uit landen n.a.g. (niet afzonderlijk genoemd) is inderdaad een merkwaardig verschijnsel, doch kan verband houden met de scheepvaart verbindingen. Canada, Argentini en Brazili hebben tijdens den oorlog eigen rubrieken in de invoerstatistiek gekregen ; Japan daarentegen is er uit verdwenen.



Het was zeker goed gezien, den lezer een juist inzicht te geven (bl. 169) in de eigenaardigheid der Surinaamsche handels-en betalingsbalansen; een simpele vergelijking immers der invoer-en uitvoercijfers zou, voor dit land, waar de exportartikelen grootendeels voor uitheemsche rekening geproduceerd worden en een deficit door het moederland gedekt wordt, een geheel verkeerd beeld geven.



Wat de scheepvaart betreft kan opgemerkt worden, dat de vruchtenschepen van indertijd niet uitsluitend op vrachtvervoer ingericht waren (bl. 173); zij hadden accommodatie voor een veertigtal passagiers. De allereerste Javaansche immigranten werden via Amsterdam vervoerd (bl. 175); grootere transporten wilde men liever rechtstreeks via de Kaap de Goede Hoop laten reizen, doch na de debacle van de _Voorwaarts" werd in 1897 begonnen met geregelden aanvoer, gedurende de zomermaanden, in Nederland, ter inscheping naar Suriname, wat zeer ten goede gekomen is aan den toestand waarin de landverhuizers op hun bestemming kwamen.



In het hoofdstuk Overheidsfinancin (bl. 176) wordt den lezer duidelijk gemaakt, dat in Suriname, met zijn weinig draagkrachtige bevolking, de openbare inkomsten voor een aanzienlijk deel uit invoerrechten verkregen moeten worden, wat hooge prijzen van eerste levensbehoeften tot gevolg heeft en dus relatief hooge loonen. Welken invloed deze, fiscaal bedoelde, maar in de practijk protectief werkende rechten hebben, ten opzicht van het artikel suiker, blijkt uit het










Nederlands West-Indische Gids




nl



Boekbespreking



14 BOEKBESPREKING verslag over 1936-1937 van het departement van Landbouw-Economische Zaken (bl. 22).



Terecht vestigt de schrijver de aandacht op de uitgaven voor pensioenen, als een der hoogste posten op de Surinaamsche begrooting.



Er had wellicht tevens op gewezen kunnen worden, dat een niet onbelangrijk deel der Surinaamsche pensioenen in Nederland uitbetaald en dus in den regel ook in Nederland verteerd wordt, per 31 December 1937 ruim 34% (Bijlagen Staten 1937-1938).



Of inderdaad na de slavenemancipatie de trek van het land naar de stad (bl. 181) van aanzienlijke afmetingen geweest is? Het zou uiterst moeilijk zijn, gegeven de talrijke onzekere factoren, een ook maar eenigszins betrouwbare berekening te maken. Bekend is, dat ook vr de emancipatie de stadsbevolking naar verhouding te talrijk was; het verslag over 1862 geeft een totale bevolking (zonder boschnegers en Indianen) van nog geen 53.000, waarvan in Paramaribo en de buitenwijken gevestigd 20.208, met inbegrip van militairen en schepelingen ter reede.



Mr. Van Traa besluit zijn financieel overzicht met de aanbeveling schoonschip te maken, door onverhaalbare vorderingen van het moederland eenvoudig af te schrijven, waardoor inderdaad de verhouding, door elimineering van het onwezenlijke, zuiverder zou worden.



Op n na het laatste hoofdstuk geeft een samenvattende beschouwing van den toestand in 1940, vergeleken bij dien van 1900. Wanneer de schrijver spreekt over de weinig geslaagde pogingen om een deel der stadsbevolking naar het land _terug" te brengen (bl. 191), dan valt daarbij te bedenken dat die stadsbevolking voor een niet onaanzienlijk deel bestaat uit Aziaten, die zelf, of wier onmiddellijke voorouders, als arbeidskrachten voor de plantages aangevoerd zijn, terwijl voor de zoogen, _inboorlingen" onder de stadsbewoners de herinnering aan den landbouw in den regel veel en veel langer teruggaat.



Economisch en financieel is Suriname er in de eerste veerig jaren dezer eeuw zeker niet op vooruitgegaan, is de goed gedocumenteerde conclusie van den schrijver, maar op ander gebied (verkeer, onderwijs en hygine) zijn niet onbelangrijke vorderingen gemaakt.



Ten slotte het vraagstuk van den economischen opbouw van het land (bl. 196-205). De schrijver verwacht alleen succes van een beleid dat op een vast en goed gefundeerd plan berust, uitgevoerd onder bekwame en bezielde leiding. De kolonisatie worde op den voorgrond gesteld, doch losgemaakt van de vraag naar plantage-arbeiders. Toch zou moeten uitgegaan worden van de stelling dat Suriname in de eerste plaats een agrarisch land is. Welke de geschikste landbouw-kolonisten zijn zouden zij een onderwerp van voorafgaande en zeer nauwgezette studie. Thans, in 1946, denkt de lezer natuurlijk aan de recente moeilijkheden in Nederlandsch Indi, aan den grooten nood in vele Europeesche landen en aan de economische en sociale problemen in sommige Britsche Westindische kolonin (b.v. Barbados), als in verband met een herkolonisatie van Suriname in overweging te nemen factoren, van wel zeer uiteenloopenden aard.



Dat de landbouw- en mijnbouwdiensten, alsmede het boschwezen,










Nederlands West-Indische Gids




nl





Boekbespreking


BOEKBESPREKING 15 deugdelijk geregeld dienen te worden, zal een ieder met den schrijver eens kunnen zijn.



Mr. Van Traa's verdienstelijk werk besluit met een aantal statistische tabellen, nuttig voor hen die niet over de officieele gegevens beschikken. De vele illustraties geven een beeld van Suriname in het tijdperk dat in het boek behandeld wordt; de onderschriften lijken niet alle juist.



September 1946. M.



wan tfeWe/yAte rege/twgen 6e<re//enaV Mt/tfatV s/ra/- cm tocAtrecAl 61/ a"e /awrfwacAf iw Verzameld en bewerkt door mr. M. de Niet, procureur-generaal bij het Hof van Justitie, auditeur-militair bij den Krijgsraad te Paramaribo. Paramaribo, 31 Aug. 1944. Gouvernement van Suriname (IX + 265 bladz.).



Bij een uitgave als deze moet worden volstaan met een aankondiging. Het onderwerp is te specifiek en de stof te technisch om algemeene belangstelling te wekken. Maar zij, die met de hier gegeven wettelijke regelingen hebben te werken, zullen de verschijning van deze verzameling met vreugde begroeten. Het geheel omvat een tijdvak van bijna 25 jaar; wat in die jaren in de verschillende Gouvernements bladen verspreid is werd hier bijeen gebracht. Een verwijzing naar de overeenkomstige Nederlandsche en Nederlandsch-Indische wetgeving maakt de raadpleging van de daarover verschenen werken en rechtspraak gemakkelijk. F.



in Cwrafao door Joh. Hartog, voorzitter van de Curacaose pers-vereniging, hoofdredacteur van Z)ag6/arf /Iwzigoe a"i Cttrafao. Dekker & van de Vegt te Nijmegen-Utrecht-Willemstad, 1944 (355 bladz.), / 7.50.



Naar ik meen is dit boekwerk, uitgegeven in opdracht van de _Curacaose Pers-Vereniging" bij gelegenheid van het zestigjarig jubileum van de _Nederlandse Journalisten Kring" en het veertigjarig jubileum van de _Nederlands Rooms Katholieke Journalisten Vereniging" zooals wordt meegedeeld, eerst in 1946 van de pers gekomen.



Wie eenigermate met de ontwikkeling van de Curacaosche pers op de hoogte is zal niet aarzelen dit boek een standaardwerk te noemen.



Het bevat alles, wat er van de Curacaosche pers kan gezegd worden.



Het is volledig. De schrijver heeft gezocht en gevonden. Verschillende, misschien alle, gegevens, die hier bijeengebracht en verwerkt zijn in hun onderling verband, hebben in de oorlogsjaren in de .<4mjgoe gestaan en zijn daardoor aan het critisch oog van het Curacosche publiek voorbij gegaan, wat hun waarde doet toenemen. Zelf heb ik uit mijn- bescheiden- verzameling nog eenige verbeteringen aan den schrijver kunnen meedeelen, hoofdzakelijk wat jaartallen betreft, die later misschien dienst kunnen doen.



Niet minder dan 256 bladen op de 6 eilanden worden vermeld, en 32 foto's brengen bijna alle die in beeld. Dit overtreft alles ,wat tevo-








Nederlands West-Indische Gids

M.


nl





Boekbespreking


16 BOEKBESPREKING ren door Euwens en Hoyer is bijeengebracht. Toch zag ik nog 1 blaadje niet genoemd: Afu'iiiiw Coera/, misschien een ndagsvlinder (maar de schrijver noemt er meer van dat soort), uit November 1930.



Van al die kranten en krantjcs, tot zelfs van de, niet weinige, gestencilde toe, wordt een korte biografie gegeven. Veel hiervan is klein gedoe, dat in grooter geheel vermelding niet waard zou zijn geweest, maar hier op zijn plaats is.



Er zijn op Curacao altijd veel kranten geweest, maar er waren tijden, waarin alles bij elkaar ng niet veel was. Een eenigzins behoorlijke ontwikkeling van de Curacaosche pers, als geheel genomen, begint niet zoo heel lang vr 1940. De heer Hartog maakt het niet mooier dan het is, en vertelt met smaak van allerlei blaadjes, van de pers van Meijer, van Jonckheer, van Palm, van Grnings ') en van anderen, die velen zich nog herinneren. Hij staat stil bij tal van gebeurteuit het krantenleven, en soms zeer uitvoerig. Zoo bij de geschiedenis van _Pappa Sassen", met het eerste persdelict dat de strafrechter te beslissen kreeg, de komst van de dagbladen, de gouvernementspersdienst, de censuur in den oorlog enz.



Te weinig aandacht schenkt de schrijver m.i. aan Fa? rf PueWo, het eerste politieke partijblad van eenige beteekenis, als hoedanig de schrijver ten onrechte naar mijn meening Z)c .Democraat van 1945 doet doorgaan. Hij volstaat met ervan te zeggen : _Berucht anti-katholiek blad. Werd veroordeeld door mgr. Vuylsteke, waarna het ophield te bestaan". Het heeft in de 7 jaren van zijn bestaan (en dat is in Curacao niet weinig) heusch ook wel goede artikelen bevat op politiek gebied.



Al met al hebben wij hier te maken met een boek, dat van groote beteekenis is. Er moesten er van dit soort, over andere onderwerpen, meer gemaakt worden in Curacao. Het blijkt nu, dat het kan. Er is reden om den schrijver, ook voor dit voorbeeld, dankbaar te zijn.



F. ^4 new approach /o Maya Aiero^/yp/is by \V. Jos. de Gruyter, 1946. Uitgeverij H. J. Paris, Amsterdam; 71 blz. en plaat.



Boekbespreking, zal ze meer geven dan een verkorte inhoudsopgaaf, vordert dat de bespreker het onderwerp de knie heeft. Doch wie ') Op bladz. 265 betwijfelt de schrijver, of de moeder van den _krantenkoning" Grnings, Van der Veen geheeten, Curacaosche is geweest. In 1764 kwam op Curacao met _De juffrouw Sara" Bernardus van der Veen, ingenieur en kapitein-luitenant van de artillerie.



Hij overleed reeds het volgend jaar, maar met hem waren gekomen zijn zoons Cornelis Hendrik, die cadet canonier was in 1764, en Reynoldus, die als _cadet onder d'infantery" mee ging. Dit geslacht bleef op Curacao. De weduwe van Bernardus huwde nog met Geert Spanjaard en met Elias Luydens. Zij heette Maria Jacoba Levina de Beaufort, en dit verklaart het voorkomen van den naam De Boufort van der Veen in de 19de eeuw. Maar hoe kwam Grnings aan zijn naam? Hij is namelijk, naar dr. Hartog meedeelt, uit een niet bekenden vader geboren








Nederlands West-Indische Gids

F.


nl





Boekbespreking


BOEKBESPREKING 17 durft zulks in dit geval verklaren ? Want bij de Maya-hieroglyphen is men nog pas aan gissingen toe, zij het schrandere gissingen.



De Maya's van Midden-Amerika waren, evenals andere pre-columbische cultuurvolken, echte Indianen, doch van genialen aanleg. De cultuur, die zij tussen 200 v.Chr. en 1400 n.Chr. hebben ontwikkeld, wordt nog hooger aangeslagen dan die van het oude Mexico en lag welhaast op eenzelfde peil als die van oud-Egyptc, Babyion en China.



De Spaanse veroveraars hebben, gelijk overal, ook hier aan de inboorlingen hun godsdienst opgedrongen, en zelfs de handschriften der Maya's verbrand, waardoor maar weinig tot ons gekomen is. Wel heeft men enige aantekeningen gemaakt, en voorts zijn er bouwwerken en inscripties bewaard, waarvan een der beroemdste, op een plaat van jadeiet, zich in het Rijksmuseum van Volkenkunde te Leiden bevindt.



De jaartallen van die inscripties kunnen wij wel ontcijferen, behoudens dat er nog onzekerheid is omtrent het overbrengen dier jaartallen in onze tijdrekening; maar er is nog geen sprake van, dat men het Maya-schrift kan lezen. Het veld ligt open voor gissingen. Daar is het zaak zich goed in te werken in de mentaliteit van dit "meest religieuse volk der wereld" (zoals een onderzoeker de Maya's noemt) en in de emotionele, magische natuur der primitieve mensen, voor wie symbool werkelijkheid en werkelijkheid symbool is, en de naam haast nog reeler dan de zichtbare en tastbare zaak, en wie de kunstzinnigheid in het bloed zit.



Hier heeft de schrijver, kunstcriticus, een voorsprong; hij heeft het reeds getoond in het onder zijn redactie in 1942 (bij De Driehoek, 's Gravcland) uitgegevenen werk _Primitief denken en beelden". Ook daar komen oude schrifttekens ter sprake, n.1. in het opstel van W.



Hussem _Het Paascheiland", waarin de raadselachtige schriftplankjes der inboorlingen zijn afgebeeld. Eerst onlangs is A. Mtraux (Easter Island, Smithonian Report for 1944, Washington 1945) gekomen tot een aannemelijk verklaring, n.1. dat zij het visueel of magisch hulpmiddel waren voor de barden van dat volk.



Ziehier hoe de Gruyter zich op blz. 1 en 2 van zijn Maya-werk uitdrukt (vertaling van mij, d.G.): _Hoewel uit verstandelijk en kunstzinnig oogpunt bewonderenswaard, stond het Maya schrift ver af van een alphabetisch en zelfs van een waar, dat is en eenduidig en betrouwbaar, phonetisch stelsel. Bij het benaderen zij men indachtig, dat primitief denken eerder neigt tot vloeibaar zijn en associatief dan tot het statische en exacte.



Zeker, primitief denken is nauwkeurig en het klopt alles, doch niet in modernen zin. Taal en schrift hadden iets van datgene wat vaag aangeduid wordt met het woord _magisch", en dientengevolge werden beide verzorgd op een wijze die wij nauwelijks meer kunnen begrijpen. Voor ons drukken woorden een verklaring of een feit uit, hun strekking is _lyrisch", _decoratief", _werkend op de verbeelding"; d.w.z. wij gebruiken klanken en letters om op de geschikste en aangenaamste wijze mededelingen, gedachten, gevoelens over te brengen. Maar de oude lettertekens van voorbije beschavingen, hetzij Arabisch, Chineesch of Maya, waren veeleer formules met tovermacht, werkelijke energie-centra, symbolen die leven uitstraalden.



West-Indische Gids XXVIII 2








Nederlands West-Indische Gids

F.


nl





Boekbespreking


18 BOEKBESPREKING De priester-schrijver beschikte er niet slechts over, doch was ook door hen bezeten. Hieroglyphen werden met religieusen ijver bestudeerd door geoefende specialisten, uitgelegd en toegelicht in een geest van verwondering en speculatie, uitgewerkt en herinterpreteerd door vele opvolgende geslachten en een samengestelde mythe of ceremonie kan zijn opgekomen rondom iets dat aanvankelijk een eenvoudig teken met eenvoudige letters was".



Wat den laatsten zin betreft, staat men voor de vraag wat er eerst was, de kip of het ei ? Een soortgelijke vraag is, of de philosophic van een Indianenstam uit den trance-droom voortkomt, dus uit openbaring, dan wel of de Indiaan droomt wat hem onderwezen was. Persoonlijk ben ik, vooral in verband met de ontdekkingen van den psychiater C. G. Jung, geneigd aan te nemen dat de grondslag van alle mythen en godsdiensten openbaring is geweest, en niet uitdenksel, al mag het dan ook waar zijn, dat men dikwijls droomde wat de meester onderwezen had.



Wat de hieroglyphen betreft, is duidelijk te zien, dat zij afbeeldingen zijn, en de schrijver wijst erop, dat de figuur betrekking kan hebben op het aanvankelijk bedoelde, doch ook op andere zaken wier gesproken naam iets gemeen heeft met den naam van het aanvankelijk bedoelde. In enkele mij bekende Amerikaanse talen zou dat niet zo waarschijnlijk wezen, wijl daar de verschijnselen wijzen op een nog levendig gevoelde samenhang tussen de zaak en haar klankbeeld (n.1. de _gebaren" der spraakorganen), maar wat schr. zegt, is geenszins onmogelijk bij een volk dat allicht reeds verstandelijk speculeerde, gelijk trouwens ook onze Arowakken, Kariten enz. doen.



Hier ligt nu de plek waar de beoordelaar niet verder kan gaan zonder zich minstens even diep als de reeds zeer kundige schrijver in te werken in de Maya-taal en philosophic. Maar om een indruk te geven : de hoofdstukken dragen de opschriften: I Generaal consideration of the ancient Maya phonetic system; II Sound and symbol of the stairs glyph; III Glyphs connected with the ceremonial drink; IV Akbal, Lamat, Ahau and Hix. Voorzichtig uitgedrukt, durf ik slechts zeggen dat dit werk ernstige aandacht verdient.



Het boek is keurig uitgegeven en gebonden, een kunststukje op zichzelf, en bevat een uitslaande plaat van de behandelde tekens, alsmede een lijst van aangehaalde werken. Wie daarbij nog iets meer van de Maya's wil weten, kan het vinden in deel I van de Wereldgeschiedenis in vijf delen, verschenen bij W. de Haan N.V., Utrecht. 1939, opstel van Dr. C. D. J. Brandt. C. H. de Goeje .Parady.zeM. He/ Let>e en de i>aw Maria St&yZ/a Merian 7647-/717 door J. Stuldreher-Nienhuis. 2e herziene druk; Arnhem, Van Loghum Slaterus Uitg. Mij N.V., 1945, 186 blz. ), 12 zwart-witte en 24 gekleurde platen en een geneal. tabel. (Prijs geb. /. 14.75).



Het was een goede gedachte van de schrijfster om de lezers der 20ste eeuw in kennis te brengen met een 17de-eeuwsche vrouwenfi-De Ie druk, welke in 1944 verscheen, telt slechts 182 blz.








Nederlands West-Indische Gids

F.


nl





Boekbespreking


BOEKBESPREKING 19 guur: Maria Sibylla Merian; geboren in Frankfurt a/d Main, als dochter van Matthaus Merian, de bekende uitgever en etser, zoon uit een Zwitsersch geslacht.



Zooals meer vrouwen van haar tijd wist Maria Sibylla door lijn en kleur bloemen en insecten op linnen en perkament te tooveren. Maar zij deed meer; zij maakte tevens een studie van het leven van de uitgebeelde vlinders, kevers en planten. Zij deed dit zoo grondig, dat haar werken nu nog worden geraadpleegd. Geen kleinigheid voor een vrouw en dan nog wel in een tijd, toen bloem en dier veelal slechts als versierend motief gebruikt werden en de natuur daardoor niet nader tot den mensch kwam. Wat zij ons nagelaten heeft is, niettegenstaande de eeuwen daarover heen gingen, nog boeiend om te bezien en zoo levend alsof het eerst gisteren door de schilderes was neergezet.



Gering is het feitenmateriaal, waarmede men het leven van Merian kan reconstrueeren, maar al hetgeen van haar, haar familieleden, leermeesters en tijdgenooten bekend is en wat noodig was om haar figuur te doen uitkomen, is getrouwelijk f in het verhaal zelf f in de verschillende rubrieken welke daarop volgen, vermeld. Voor hen die een studie van Maria Sibylla willen maken, is hier dus reeds alle stof verzameld.



Het boek heeft een romantisch-populair-wetenschappelijken vorm.



De romantiek komt naar voren in de niet overduidelijke inleiding en het weergeven der gesprekken en gevoelens van Merian, die natuurlijk geheel uit het rijk der fantasie opgeroepen zijn. In deze geheel persoonlijke visie kan een gevaar schuilen. Niet ieder, die de figuur van Maria Sibylla bestudeert, zal steeds de persoon terugvinden, welke de schrijfster ons uitbeeldt. Dit is echter een vrijheid, die men zich in de literatuur mag veroorloven._ Populair is de vorm van het boek, doordat de schrijfster haar heldin dicht bij een ieder wilde brengen, of de lezer over eevoudige dan wel over ontwikkelde geestesgaven beschikt. Het is echter jammer dat de verteltrant dikwijls sterk naar sentimentaliteit zweemt; vooral omdat een figuur als Merian die, hoewel uitgesproken gevoelig, toch ook sterk den indruk van nuchterheid en voortvarendheid geeft, zich hier in het geheel niet voor leent._ Achter ieder hoofdstuk vindt men wetenschappelijk uitgewerkte aanteekeningen naar gegevens van deskundige medewerkers wier inlichtingen, soms ook in den tekst, trouw werden overgenomen.



Het _wetenschappelijke" werd ook te ver doorgevoerd door het opnemen in den tekst van een menigte verwijzingen-met-nummers, die bij het lezen zeer hinderlijk zijn. Het streven van de schrijfster den lezer in staat te stellen de beschreven bloem, vlinder of kever direct uit een der vele conterfeitsels van Merian te kunnen vinden, is zeer lofwaardig, maar had in een boek als dit, dat geen catalogus voor de teekeningen en schilderingen van Merian wil zijn, beter achterwege kunnen blijven of zich op een minder hinderlijke wijze manifesteeren. Het werk is nu als leesboek stroef geworden en dit is jammer van al den arbeid die Mevrouw Stuldreher kennelijk aan haar pennevrucht heeft besteed.



De jeugd, de ingeboren en zich ontwikkelende drang om de natuur weer te geven en te bestudeeren, haar huwelijk, de geboorte van haar








Nederlands West-Indische Gids

F.


nl





Boekbespreking


20 BOEKBESPREKING twee dochters, het gaan naar Wieuwerd, het verbreken van haar echtverbintenis, haar ontmoetingen en wedervaren in Holland, haar gaan naar Suriname en het leven aldaar, de terugkomst in Amsterdam en haar overlijden in deze stad dit alles heeft de schrijfster getrouwelijk verwerkt en op eigen wijze verteld. Met kennis van zaken weet zij de beschrijvingen, welke Maria Sibylla bij haar conterfeitsels maakte, weer te geven met de daarin opgesloten ernst en humor. Wanneer Mevrouw Stuldreher het Surinaamsche landschap beschrijft is dit meer bezien door de oogen van Merian, toen deze een bepaalde bloem of kleurige kever nabootste, dan getoetst aan de werkelijkheid. Maar ook dit mag een schrijfster doen, die den lezer kleur en lijn wil toonen, welke door een schilderes werden gezien en weergegeven.



Een overzicht van Merian's arbeid, alsook vele andere wetenswaardigheden besluiten het boek. Het register van namen beteekent een groote aanwinst, bij den eersten druk vergeleken.



Behalve de portretten en foto's zijn er een groot aantal goede gekleurde platen in het werk te vinden; een vermeldenswaardig feit, gezien de moeilijkheden welke hiervoor in de oorlogsjaren moesten worden overwonnen. Bekijkt men deze platen echter naast de origineelen, dan. . ontbreekt er iets: Dat ,,iets" is het _levende van het origineel, waardoor men den indruk krijgt alsof de afgebeelde vlinder zoo dadelijk zal wegfladderen, of de kleine bruine kever straks zijn wandeling langs den bloemtak zal voortzetten. Dit is gn critiek, maar slechts een opmerking, die de lezers misschien zal aansporen de oorspronkelijke werken te gaan zien. Wellicht is de achtergrond, die bij de reproductie geler is dan in werkelijkheid, niet zoo gelukkig uitgevallen.



Den ontwerper van den lossen omslag is de verfijnde kleurgevoeligheid van een figuur als Merian geheel ontgaan. Het helle groen-wit der bloemblaadjes- op hard blauw!- doet aan de kleuren van een of andere sportclub denken, welke indruk wordt versterkt door de marschformatie der oprukkende kevertjes. Uit Merian's eigen werk had een meer aantrekkelijke voorstelling stellig gemakkelijk kunnen worden gekozen.



M. J. Baronesse van Heemstra i^e dienaar Gorfs Pa/e/- Pe/rus iVor-Z>o>i<fer5 C.ss.i?. i09-.rSS- door M. F. Abbenhuis. Suriname Serie 6. Grote mannen 1, 2e druk.



Drukkerij J. H. Oliviera, Paramaribo 1944.



Van hoe groote beteekenis de figuur van Pater Donders geacht wordt, voor de Missie en voor Suriname, bewijzen wel het twintigtal levensbeschrijvingen, de nog veel talrijker afbeeldingen en de vele patroonstitels, door fr. Abbenhuis opgesomd, om niet te spreken natuurlijk van het proces der heiligverklaring van den geestelijke, wiens biografie thans in populairen vorm opnieuw in het licht wordt gegeven.



De schrijver vertelt ons van Peerke Donders' moeilijke jeugd, als arme Brabantsche weverszoon, van zijn sterke roeping, welke hem eindelijk toch in staat stelde, na vele hindernissen overwonnen te heb-








Nederlands West-Indische Gids

F.


nl





Boekbespreking


BOEKBESPREKING 21 ben, op een en dertigjarigen leeftijd zijn doel te bereiken, t.w. in den priesterstaat te worden opgenomen en van zijn vreugde toen hij, in 1842, als missionaris naar Suriname kon vertrekken, waar destijds het prefectoraat bekleed werd door Mgr. Grooff.



Wij volgen Vader Donders in zijn levenswerk, eerst in Paramaribo, dan op de plantages en eindelijk onder de melaatschen te Batavia aan de Coppename.



Met de afschaffing der slavernij kwam er ook een verandering in de bezetting der Surinaamsche Missie, welke in 1866 door de Redemptoristen van de seculaire priesters werd overgenomen, wat weder tot gevolg had dat Donders op acht en vijftigjarigen leeftijd als novice in de orde van den Allerheiligsten Verlosser werd opgenomen. Wij zien in 1867 Pater Donders naar Batavia terugkeeren, waar hij verdere zestien jaar bleef werken, onderwijl ook zijn zorgen uitstrekkend tot de Indianen en de boschnegers in wijden omtrek.



In 1883 werd de nu reeds bejaarde Pater, de apostel der melaatschen, die bereids in den reuk van heiligheid stond, naar Paramaribo geroepen en later naar Coronie; hij overleed desniettemin toch nog op Batavia.



Het boekje van fr. Abbenhuis bevat, behalve portretten van zijn held, ook eenige afbeeldingen van historische waarde, als de Petrus en Pauluskerk te Paramaribo in de vorige eeuw en Donders te midden der melaatschen, hun wonden verbindend.



Een antwoord op protestantsche bezwaren door M. F. Abbenhuis. St. Rafael-Boekhandel, Suriname. Serie 9. Grote Mannen 2. Paramaribo 1945.



Dit werkje is verschenen naar aanleiding van een artikel dat Ir. J. J. van Wouw in het Zendingsblad der Evangelische Broedergemeente in Suriname, Suriname-Zending, Augustus 1944, no. 2, gewijd heeft aan de hierboven besproken levensbeschrijving van Pater Donders.



Afgezien van de domatische argumenten welke fr. Abbenhuis in het vuur brengt en van hetgeen er te berde gebracht wordt met betrekking tot het verschil tusschen katholiek en protestantsch, missie- en zendingsstandpunt, moge hier gewezen worden op de moeite welke de schrijver zich geeft om de opvatting te bestrijden als zou hij de historie geweld aangedaan hebben, door het werk der Herrnhutters in de schaduw te plaatsen en dezen laatsten ten onrechte voor te stellen als in een bevoorrechte positie te hebben verkeerd, tegenover hun medestrijders en medearbeiders, tegen de slavernij en vr de kerstening.



Fr. Abbenhuis zegt in zijn voorwoord, met het verlangen bezield te zijn dat men elkander verstaan zal en eindigt zijn boekje met de betuiging van zijn goeden trouw, waarvan hij verwacht dat zij mogelijke onprettige indrukken zal vermogen weg te nemen.



Amsterdam, Juni 1946. M.








Nederlands West-Indische Gids

F.


nl





Boekbespreking


22 BOEKBESPREKING Sc/ie/se en /ypH utl Smhw door Jacq. Samuels, St. Rafael Boekhandel, Paramaribo, 1944.



Suriname Serie 7. Lectuur 1.



De redactie der Suriname Serie introduceert dit bundeltje bij den lezer met de mededeeling dat het samengesteld is uit handschriften door wijlen den Heer Samuels nagelaten en uit het voorwoord van den Heer Ph. Samson vernemen wij dat het grootste deel der schetsen, op toestanden in het laatste kwart der vorige eeuw betrekking hebbend, voor het eerst in 1904 en wel in Z)e Swriwame" verschenen zijn.



Het is inderdaad een goede gedachte geweest dit oeuvre van den Heer Samuels in boekvorm uit te geven. Zooals indertijd een zoon van het andere Nederlandsche gebied in tropisch Amerika Cirafao ^m se i/a in het geheugen van het lezend publiek terugriep, zoo heeft deze schrijver ons verteld van een Suriname dat eveneens bezig was te verdwijnen, of thans verdwenen is. Alleen bediende de Heer Le Poole zich van de Spaansche taal en schreef zijn Surinaamsche evenknie in het Nederlandsch en in een Nederlandsch dat er zijn mag.



De Heer Samuels, geboren Surinamer en in leven gouvernements ambtenaar, heeft zijn waarnemingen onder woorden gebracht, onder de lagere volksklasse in de stad en in het district en onder de boschnegers in het binnenland. Hij deed dit met veel humor, zonder ooit de eischen van den goeden smaak uit het oog te verliezen.



Eigen Surinaamsche litteratuur is niet in overvloed aanwezig en deze Ty/>M en Sc/ie/sen mogen als een welkome aanwinst beschouwd worden, om de beteekenis welke er aan moet worden toegekend, uit folkloristisch, ethnografisch en filologisch oogpunt. Het Negerengelsch is overal verklaard en vertaald.



Amsterdam, Juni 1946. M.



i/au rfe j'w/io!<rf ran de va /ie/ gowfernemeM* Cwrapao oi/er de 7'arew 7900-/940 bewerkt door P. Noordenbos.



N.V. N. Samson, Alphen aan den Rijn, 1940. (XIV en 149 bladz.).



Van deze uitgave vernam ik voor het eerst uit het in Nov. 1946 in dit tijdschrift verschenen opstel van mr. De Niet over het Gouvernementsblad van Suriname. De redactie ontving haar niet ter bespreking. De inhoud blijkt uit den titel.



Het lijdt geen twijfel, of, vooral op de gouvernementskantoren gebruikt men dit werk dagelijks, en daar zal het een onmisbaar stuk gereedschap geworden zijn, dat telkens weer met een dankbaar hart voor den samensteller gehanteerd wordt.



Men had het ^/pAafce/tsc/ .Register 1816-1904 van Van Romondt en de niet zeer bruikbare aanvulling daarop van Kesler (1904_1931), maar deze _systematische beschrijving" is voor Curacao de eerste wetenschappelijke bewerking van het laatste gedeelte van dezelfde stof, aangevuld tot 1939.



Dit register is opgebouwd op het stelsel, dat sinds 1938 is ingevoerd voor de klapper, die jaarlijks op het PwWica/te/ad verschijnt. Ik








Nederlands West-Indische Gids

F.


nl





Boekbespreking


BOEKBESPREKING 23 heb in mijn ondeskundigheid die klapper toen ,,een onpractisch ding" genoemd (D.W.I.G. 21ste jg. bladz. 190). wat ons tijdschrift een wetenschappelijke uiteenzetting van den directeur van het Registratuurbureau van de Vereeniging van Nederlandsche gemeenten, den bewerker van deze Sysfemartsr/ie &//_ i/t/j bezorgd heeft, waarin die ook al als te verschijnen wordt aangekondigd. Het is dan ook met schroom, dat ik weereenige praktische opmerkingen,nu in vragenden vorm,maak.



Er is een rubriek (I 10) Burgerlijk Wetboek. Waarom vindt men daar niet //e wijzigingen vermeld, maar een drietal in een afzonderlijke rubriek (12) Verordeningen i'er&awrf AoM</e<fc ></ bepalingen van het B.W., terwijl in die verordeningen, juist zoo als in bijv. Pb. 1904 no. 4, 1910 no. 12 en 1933 no. 62 bepalingen zelf van het B.W. gewijzigd worden ? Pb. 1924 no. 51, ook een wijziging van het B.W., moet men zoeken onder 114 //yo</eAe en Aflrfas/er. Ik kan mij voorstellen, dat de vermelding daar noodig is, maar is zij minder noodig onder Burgerlijk Wetboek ?



Waarom wordt op blz. 9 regel 5-3 van onderen wel vermeld, dat Pb. 1929 no. 47 is vervallen bij Pb. 1933 no. 32, en niet op blz. 7 regel 7-9 van boven, dat Pb. 1916 no. 33 is vervallen bij 1924 no. 6?



Een paar aanvullingen: Blz. 9 regel 12 van onderen Pb. 1924 no. 51 is niet minder dan Pb. 1927 no. 82 en 1938 no. 88 een wijziging van Pb. 1868 no. 17.



De Registratieverordening (blz. 23) is nog gewijzigd bij Pb. 1931 no. 89; misschien staat dat op een andere plaats.



De auteursverordening 1913 (blz. 98) is gewijzigd bij Pb. 1918 no. 6.



De schrijver moge in deze vragen en opmerkingen zien een bewijs van de belangstelling, waarmee ik zijn veelomvattenden arbeid terhand genomen en dankbaar geraadpleegd heb. Ik bepaalde mij tot een paar opmerkingen over regelingen, waarmee ik in aanraking kwam.



B. de Gaay Fortman.



w Simname door Fr. M. F. Abbenhuis.



Enqute-materiaal voor een volkenkundige studie.



Paramaribo 1940 (107 blz.).



Na lezing van Roth's werk over animime en folk-lore, voornamelijk in Britsch-Guyana, heeft fr. Abbenhuis nagegaan hoe het ten deze staat bij de Ara wakken in Suriname. Hoe Christen-Ara wakken antwoordden op de hun gestelde vragen, vindt men in dit boekje.



Moge de schrijver voortgaan met volkenkundig onderzoek, of anderen ertoe opwekken! C. H. de Goeje.



on <Ae Ne/Aer/onrfs PPes* /niies by Philip Hanson Hiss.



With a supplement on BritishGuiana.Bookl.Netherl.



Inf. Bureau, no. 9, New York, 1943, xiv en 129 bladz.



Een zeer aantrekkelijk uitgegeven bibliografie, welke helaas nog vele foutjes bevat en in geen enkel opzicht representatief kan worden geacht voor hetgeen over onze Amerikaansche gebiedsdeelen in de Engelsche taal is verschenen. P.W.H.








Nederlands West-Indische Gids

F.


nl

M.



Ondernemersraad voor Suriname


24 ONDERNEMERSRAAD VOOR SURINAME Het eenentwintigste jaarverslag van deze organisatie, uitgebracht in de jaarvergadering van 2 Mei 1946, betrekking hebbend op het jaar 1945, bevat, als voornaamste punten, de voorbereiding der Rijksconferentie, ter zake waarvan ook de Raad een advies heeft uitgebracht, alsmede oprichting van den natuurwetenschappelijken studiekring voor Suriname en Curacao, waarmede in de toekomst samenwerking verwacht wordt.



De notulen der vergadering geven verder, als gewoonlijk, besprekingen weer van actueele Surinaamsche aangelegenheden, terwijl even de mogelijkheid onder de oogen gezien werd om te geraken tot een ondernemingsraad voor de beide Westindische gewesten te zamen.



Het Surinaamsche arbeidersvraagstuk was ook thans weder een onderwerp van discussie. Men meende dat het gouvernement te optimistisch is met betrekking tot het te verwachten resultaat eener immigratie van werknemers uit andere, overbevolkte, Westindische gewesten, terwijl er anderzijds niet voldoende naar gestreefd zou worden de reeds aanwezige werkkrachten voor het plantagebedrijf te behouden. Dit laatste in verband met de politiek ten aanzien van de Javaansche kleine landbouwers. Wat de z.g. inwendige kolonisatie betreft werd het een en ander medegedeeld aangaande de coperatieve landbouwonderneming op de gouvernements-plantage Slootwerk, ter hand genomen door gedemobiliseerde schutterplichtigen, een zaak welke in de Surinaamsche pers al tot twistgeschrijf aanleiding gegeven heeft. Het kan natuurlijk niet anders dan sympathiek aandoen, dat een aantal inheemsche jongemannen hetgeen zij, als _bonus" bij de beindiging van hun militairen dienst, uitbetaald kregen, hebben willen aanwenden tot een poging om in eigen land iets nuttigs tot stand te brengen. Het beminnelijk optimisme echter van den Surinaamschen _creool" zou wel eens kunnen blijken ook aan de deelnemers van _Emergo" parten gespeeld te hebben.



Ten opzichte van vreemde Westindische werkkrachten moge er hier op gewezen worden, dat reeds direct na de slavenemancipatie van 1863 een aanvang gemaakt is met den aanvoer van zoodanige arbeiders voor de Surinaamsche plantages, nog voordat de eerste Britsch Indirs gecontracteerd werden; veel succes echter heeft eerstgenoemde immigratie blijkbaar niet gehad. Thans is wellicht de toestand anders; de nood op het overbevolkte Barbados, waar de landarbeider niet meer dan gemiddeld acht shillings per week verdient, heeft de aandacht getrokken ,ook van de Britsche regeering.



Van den toestand der koffiecultuur werd een somber tafereel opgehangen ; van het invoeren eener nieuwe cacao-variteit echter meende men goede verwachtingen te mogen koesteren; wat de citruscultuur betreft werd de aandacht gevestigd op de pogingen tot het grondvesten eener verwerkingsindustrie ter plaatse, welke wellicht betere kanssen zal blijken te bieden dan uitvoer der vruchten zelf.



Ook het z.g. welvaartsplan kwam ter sprake; de Ondernemersraad is bij de samenstelling niet geraadpleegd. Intusschen is bekend geworden, dat gedacht is aan het beschikbaar stellen uit de Rijkskas van een bedrag dat in Nederlandsch courant op veertig millioen








Nederlands West-Indische Gids

F.


nl

M.



Ondernemersraad voor Suriname


ONDERNEMERSRAAD VOOR SURINAME 25 gulden zal komen. De twee grootste posten zijn zeven millioen vooor deelneming in een op te richten bananenbedrijf en drie en een half millioen voor immigratie en transmigratie. Hoe het plan in onze Staten Generaal ontvangen zal worden moet afgewacht worden; in de Surinaamsche pers was het oordeel niet unaniem gunstig. Door dezen steun te aanvaarden zou men, mede in verband met den eisch dat de huishoudelijke begrootingen in het vervolg geen te kort meer | zullen aanwijzen, misschien zelf de deur sluiten voor de zeh'standigheid, waarop thans alle verlangens gericht zijn! Inderdaad, veel overheidsbemoeiingen zouden uit het fonds bekostigd worden, terwijl de Surinaamsche Staten slechts in zoover medezeggenschap zouden hebben, dat drie van de vier leden van den raad van bijstand, welke den gouverneur bij de uitvoering van het plan ter zijde zou moeten staan, op voordracht van het vertegenwoordigend lichaam benoemd zouden worden.



Van de bananencultuur moeten regeering en gouverneur wel groote verwachtingen hebben. Het is mogelijk, dat er onder de nieuwe omstandigheden een middel gevonden kan worden om het uiterst moeilijke vervoervraagstuk op te lossen. Blijft dan echter nog over het j marktprobleem. Hoewel de Westindische banaan ook in continentaal j Europa sterk in populariteit toegenomen was, mag toch niet vergeten worden hoezeer de Europeesche landen door den laatsten oorlog verarmd zijn. Zal, bij een voorloopig wellicht belangrijk verminderde consumptie, het Surinaamsche product zich een plaats kunnen veroveren,naast dat van de andere landen, welke tot dusver de markt voorzien hebben ?.



Augustus 1946 M.








Nederlands West-Indische Gids

M..


nl





Bibliografie


BIBLIOGRAPHIE /f. TIJDSCHRIFTEN, ENZ. S/uiieWarf. Juli 1946 no 1. Het landbouwonderwijs in Oosten West-Indi, door dr. ir. D. S. Huizinga. /e Afatn/ien<frat. 14 Juni 1946, no. 48. Regionale Samenwerking in West-Indi. door J. van de Wal Ie. /dew. 19 Juli 1946, no. 3. Cura9ao. dictatuur in zakformaat, door W. de R.



/wristeMo/arf. 13 Juli 1946. Cura9aosche Curiosa, door Mr. O. Burghardt. /4r'rf. Tijdschrift voor de praktijk van arbeidsrecht, enz. 15 Aug. 1946. Arbeidsregistratie [op Curacao.] ^mwij/s .EHfomo/os'iea/ Society o/ ^mertcn j^. Notes on Odonata of Surinam, II, door D. C. Geijskes, 1941. /rfstw. j6 Notes on Odonata of Surinam, IV, door D. C. Geijskes, 1943.



2J. Observations on temperature in a tropical river, door D. C. Geijskes, 1942. /om^mo/ o/ <Se iVejf YorA Bo/awica/ Garrfew 45. The jungle tree of dangling seeds. Notes on Arawak Indian names of plants in Surinam, door Gerold Stahel, 1944 w/omo/ogtca/ ATes 54. Notes on Odonata of Surinam, III, door D. C. Geijskes, 1943. /?eius/a rfe Ew/omo/ogia //. Notes on Odonata of Surinam, I, door D. C. Geijskes, 1940.



TV/em. Observations about temperature and moisture in Atta-nests, door Gerold Stahel & D. C. Geijskes, 1940. /dern. J2. Weitere Untersuchungen iiber-Nestbau und Gartenpilz von Atta cephalotes L. und Atta sexdens L., door Gerold Stahel & D. C. Geijskes, 1941. ) Surtamer, 20 Dec. /940. De zand- en schelpritsen, door G.



Stahel & D. C. Geijskes.



O/> WacA/, 29 /!. J946. De twee gezichten van Curafao. i/ao^scAe Pos/, 2^ /4mws<us _946. Bijzondere correspondentie uit Curafao. idem. 26 Oc/oer 1946. Uit Curacao. Eigen correspondentie.



31 ^Mgs/s ^9^6. Sociale structuur van Suriname (slot).



Koerswijziging voor Suriname gewenscht, door J. van de Walle. 7<fm. Se/>/. ew Oc/oer J946. Rumoer rondom Cura^aosche commissies, door E. A. Winters.



Naar i?umer __orison, S/)</Oc/. 1946. Over huizen op Cura5ao, door J. van de Walle.








Nederlands West-Indische Gids

Dentz, Oudeschans, Fred


nl





Bibliografie


BIBLIOGRAPHIE 27 Z>* Stew i' AferfeWawrf, 74 Se/. J946. Onjuiste handelwijze. De opheffing van de regeeringspersdienst te Paramaribo.



Z)e i?aa6reAer, 23 * 29 /mm J946. Sociale en politieke problemen in Wcst-Indi, door H. W. Suriname. Wingewest? Kolonie? Gebiedsdeel, door W. F. H. Laret. /rfem. 6 //* -f946. Strijd en Curasao, door H. W. /&m. 7J /w/i ^9^6. Curasao raadseltjes, door L. Cornils. /rfem, 2./ /htgns/KS 7946. Londen en Curasao, door H. de Wit.



Cf//uree/ /urf, 7. Bevolkingsgroepen van Curasao, door Cola Debrot (zie: A^tcwwe ew, /j /w/i J946). /rfem, 8. De kolibri, het schoonste juweel van Suriname en Curasao, door L. C. van Panhuys.



Sc/iotta/nfiMs/er, 7 Se/>/. _946. Geld moet rollen.... ook op Curasao, door Han Kamerling.



2/ Sc/)/. J946. Wat is Papiament ?, door Han Kamerling.



*7 rfe Mssts, 25 /lug. J946. Naar het feest te Coronie 1945. /(fw. 25 Oc/oer J9./6. Onze jubileerende Missie-zusters in 1946.



Uit het Gedenkboek _Honderd jaar 1842-1942 van de Missie van Curasao" door Sr M. Bathilde. /rfem. 25 Nov. J946. Curasao tijdens de oorlogsjaren II. 1943, door Sr M. Walburga.



Scnme, 74 Se/. 7946. Joodsche Kolonisatie in Suriname ?



Bij en zonder U, door F. Blijd; Op Slootwijk ligt een Graf. Het plan Ruimveld in vol ie gang, door F. L. de Rooy; Wat biedt een Surinaamsche piantage ? door H. Seljee; Een Vijftigste Verjaardag, door Namie; Surinamers in de Vreemde, door Bekka; Filaria, door A. E. Wolff. /rfem, 25 Se/. 79^6. Cornelis Winst Blijd. Van Slaaf tot Predikant, door Fred. Oudschans Dentz; Sranam Kondre (Suriname), door Albert Heiman.



Mw. J2 Oc/. 1946. Zoo wonen Surinamers!; Er leeft hoop in Suriname, door F. L. de Rooy; Surinaamsche notitie, door F. Blijd; Bakkeljauw en kabeljauw, door R. D. Simons; Anansi gaat uit eten. /dem, 26 Oc/. J946. Staking op Parnam; Een dode mus?; door W.



Laret; Joodsche kolonisatie in Suriname ?, door dr. B. Rapschinsky; Van Aerssen van Sommelsdyck, pionier-gouverneur van Suriname, door Fred. Oudschans Dentz; Bananen en Bacoven, door R. D.



Simons; Anansi geneest zich zelf. /rfem, 9 Nov. J946. Sunnaamsche pioblemen, door F. Blijd; Volkshuisvesting in Paramaribo; Partij vorming in Suriname, door W. F.



H. Laret; Suriname Vruchtenplan; Nogmaals hout; Boeken uit Curasao, door H. W; Anansi en de ratten. /dew, 2J Nofcmer J946. Industrie in Suriname; Surinamers, brengt Uw klok op gang! door F. Blijd; Curasao wacht op regeeringsdaden, door F. L. de Rooy; Het Sunnaamsche wapen, door Fred.



Oudschans Dentz; Indonesirs in Suriname, door Bekka; R. D.



Simons over: Suriname, vroeger en nu; Anansi en de gouverneur. /rfem, 7 Decewfcer J946. 7 December, door W. F. F. H. Laret; Wat ons scheidt, door dr. L. Lashley; Industrie in Suriname (II); Albina








Nederlands West-Indische Gids

Dentz, Oudeschans, Fred


nl





Bibliografie


28 BIBLIOGRAPHIE de honderdjarige, door Fred. Oudschans Dentz; Op eigen bodem, door Bekka; Anansi en de gouverneur.



e JPcs/, /j Se/>*. J946. Cura9aosche herinneringen. jj Oei. J946. Men zit niet stil op Cura?ao, door El. /rfem, 25 Oc/oer ^9-^6. N'ieuwe straatnamen op Cura9ao; Begrijpt men dit n Nederland?, door E'. Ttoestanden op Cura9ao en in Suriname].



JrfeM, 5 A/of. 1946. Antwoord op de Cura9aosche en Suriuaamsche petities; Met nieuwe hoop, door R. D. Simons.



J946. Het probleem der voorlichting, (brief uit de West) Curacao. rfem, 5 0c<. J946. Paramararibo: een geschiedenis en een vliegtuig. /rfm, .T2 Oc/. J946. Politiek leven in Suriname; Resultaten der autonomie-Commissie; Wetenswaardigheden van Cura9ao. Goudzoekers op Aruba. frfew. 79 Oc/. 7946. Welvaartsplan voor Suriname. VteuweS/em j. Kenteringop Cura9ao (uit _Een doodgewoone held"), door Albert Heiman. 0/> rfew t/tfAyA, Se/>/. 7946. De blamage van Cura9ao, door Han Kamerling.



Z)e Stew fan iVerfer/anrf, 7 Se/. J946. Suriname huldigt de teruggekeerde delegatie.



Fm/m^, Ae ecowowy 0/ Me Cantifcean, ed. bij F. Frazier and E.



Williams. Washington, Howard Univeisity Press. 1944.



_, no j. Vijftienhonderd heete etmalen op Cura9ao, door mr. E. Elias.



r, 5 Se/>*. /9^6. Economische stichting West-Indi-Ncderland. (lezing van F. J. J. Corver, gouv. secretaiis van Cura9ao ,,Cura9ao in oorlogstijd").



C/iris/o/oor, 17 vlug. J9^6. Brief uit de West.



Os Sn')a>ne, Se^/em&e' 7946, Laatste nieuws uit de Stadszending te Paramaribo, door Zr B. Strecfland; Afvaardiging van Ds B. J. C.



Rijnders naar Suriname.



Mem, Ociof" /9<i6. Zendingsfeest der Broedergemeente, door 1. V; Suriname na zestien jaren, door P. N. Lcgne.



NerfeWarfsc/j S<rfieft/arf, Se/)/. J946. Een pionier-gouverneur van Suriname. [Van Acrssen van Sommelsdyck], door Fred. Oudschans Dentz.



Wm, iVoaem&er 19^6. Het eiland der genezing. Kan op Cura9ao een sanatorium voor lijders aan been- en gewrichtstuberculose worden opgericht?, door jhr. L. C. van Panhuys.



Nieuw JVerfeWanrf, 2j ^Mg-Msfws JQ45. Politieke problemen in onze West, door W. R. Menkman.



De Girfs, Se^tewer /9^6. De administratieve afscheiding tusschen Suriname en Cura9ao voor 100 jaar, door Fred. Oudschans Dentz.








Nederlands West-Indische Gids

Dentz, Oudeschans, Fred


nl





Bibliografie


BIBLIOGRAPHIE 29 FooWJeA/ng, jj en 20 .<4ttgus/ws _946. Belangrijke Overheidsmaatregelen in Suriname na 1940.



iVedeWandscAe /ooife AYwis, Oc/o6er .f946. Het Cura9aoscho Roode Kruis helpt Santo-Domingo.



De 7Yo, Se/>//Oc/. 1946. Albert Heiman en Lou Lichtveld, door mr F. G. A. Huber.



/m's/ewWad, /2 Oc/. 7946. De Cura9aoschc balie, door O. Lampe.



e C:.rafao o 7, September 1946. Jhr. Cornclis Ascanius van Sypestein 1823-1892, door J. J. de Vries; Suriname in vogelvlucht, door J. J. de Vries; Curaeao, de15ven- en benedenwindsche eilanden in de Carabische Zee, door \V. W. de Regt. /?. BOEKEN, GESCHRIFTEN, ENZ. 2'Ae FisAen'es 0/ /amaica, door E. T. Thompson, Barbados 1945.



Development and Welfare in the West Indies. Bulletin no. 8. //e ry&e e^s/and Sj/Wwawe cm 2//n />ro6'e>wew, door ir. O. M. de Munnick. Hengelo, H. L. Smit & Zn. 1946, / 9,50.



/dia Suwwer. A retrospect, door J. Pope-Hennesey. B. T.



Batsford Ltd, Londen, 1943.



0/ </ie ^4Mg/o- v4Mmca Carifceaw Comnts5to /o va rfe ^4'g. LerfcwDecgarfertwg van rfe Owrfeywemeysraad t/oor (2 Mei 1946) en feri/ag over Ae/ e e /wtw/t'g's/e Fereemgn/s-945)-jui^actoM dt Crts/o. Traduci fo i texto orginal pa Rev. Pader R.



Bhrs O. P. Imprenta di Vicariato. iVf j Bi/to/eca Papta2e/o. 2 Promer Balia. Novela skirbi pa Louis Coloma. Imprenta di la Cruz. 3. Tom Richardson. Un hecho di desesperacion. No vela traduci pa Chobil. Imprenta di la Cruz.



Srawding. Orgaan van de R. K. Vereniging St Thomaskring. Iste Jaargang, No. l. Juni 1946. /ottrwa'isfteA /ewew m Cwrafao, door dr. Johan Hartog. Uitgave van Paulus Drukkerij Willemstad. 1944. / 7,50.



P/aw/5 awrf P/an<-Sctece in La/t America, door Frans Verdoorn, Uitgegeven door The Chronica Botanica Company, 1945. Waltham Mass. V.S.A.A. New Series of plant science books. Vol. XVI. no.



XXXVII.



en Aforferniswd; 6y rfe ^4 j^caMer-BoscAnegers, door W. F. van Lier met medewerking van ds. Mulder. Overdruk uit het Protestantenblad van 26 Augustus en 2 September 1944.



De /nrftanen iw Swriwawf. Karaben, Wajana's, Wajarikoele's,








Nederlands West-Indische Gids

Dentz, Oudeschans, Fred


nl





Bibliografie


30 BIBLIOGRAPHIE Wama's. I. De wet der gelijkenissen, door W. Ahlbrinck. Gel). door A. de Groot. .Paramaribo. Over rfn oors^rowg e de oe/eeAewis i/an </w naam, door R. D. Simons, 2de, aangevulde druk. Drukkerij E. H. Paramaribo, 1943. en e ander ower Ae< wist-e^rjp 6i; de .BoscAnegers, door W. F. van Lier, Drukkerij J. H. Oliviera. Paramaribo. 1944.



Suriname 1900-1940, door mr. A. van Traa. Uitgeverij W. van Hoeve, Deventer, 1946. / 6.50.



Yearooo* TAe Wes< /ndtes, including also the Bermudas, the Bahamas, British Guiana and British Honduras. London, 1945. /!/wa}i(f de Cwrapao. Para el ano de 1946. Compilacion dc W. M.



Hoyer. yaamers/ag i^a de A'amer ran A'oopAande/ en ATyi/erAeid o/> oner Ae/ /aar Jo^J.



De Po/t/*e* van JVeder/awd /.a.f. de oi>er.jeescAe s/aa/sdee/en me/ de mewut o/watwgen over Ao/onia/e po/i<^A. Rede voor Oost en West 20 April 1945, door dr. M. F. da Costa Gomez.



Fier rerfenoerittgen door dr. M. F. da Costa Gomez, t.w.: Curasao in het Groot Nederlands staatsverband*7~l938; Hulde aan Abraham Welke is de invloed van het noodlottig wegvallen van het Nederlandsche parlement op de vaststelling van de begrooting 1942.



Suriname. FerAa/en en ScAe/sen wi< rfe SwrinnamscAe GescAiet/enis.



Drukkerij Eben Hazer. Paramaribo.



No. 1. Arowakken in Suriname, door fr. M. F. Abbenhuis. 1940.



No. 2. Historisch Overzicht, door fr. M. F. Abbenhuis. 1941.



No. 3. Geografisch Overzicht, door fr. Van Tilburg. 1941.



No. 4. Geschiedenis van Suriname. Volksplanting, door fr. M. F.



Abbenhuis. 1943. / 3._.



No. 5. De geschiedenis van het Apostolisch Vicariaat, door fr. M. F.



Abbenhuis. 1942. / 1._.



No. 6. De Eerbiedwaardige Dienaar Gods, Pater Petrus Norbertus Donders, door M. F. Abbenhuis, 2de druk. 1944. / 1._.



No. 7. Schetsen en Typen uit Suriname, door Jacques Samuels. / 1.50.



No. 9. Strijdvragen rondom de Eerbiedwaardige Petrus Donders.



Een antwoord op protestantsche bezwaren, door fr. M. F. Abbenhuis. 1945. /0.75.



No. 10. Verhalen en Schetsen uit de Surinaamsche geschiedenis, door fr. M. F. Abbenhuis. Deel I. Afl. 1. (1613-1683). 1943. / 1._.



No. 11. Idem. Deel I, Afl. 2. (1683-1712). 1943, / 1._.



No. 12. Idem. Deel II. Afl. 3. (1712-1751), 1944. / 2.40. [Deze werken zijn verkrijgbaar bij de drukkerij van het R.K. Jongensweeshuis, Fraterstraat 3a, Tilburg.] de commissie 6y gowuernemen/soescAiAAing va*t /o Oc<. 7945 o #074 ing-es/e/rf, /o* onderdoe* en oes/wdeerittf van de in /*/








Nederlands West-Indische Gids

Dentz, Oudeschans, Fred


nl





Bibliografie


BIBLIOGRAPHIE 31 uax de ii/'Aseon/erenZie.



BeAo/d /Ae WesZ /ndies, door Amy Oakly. New York. Appleton-Century Company. 1941. [/ited 5<a/5 Z)e/>ar/me/ o/ Commerce, Bureau of the Census. Tho Caribbean area, Washington. 1941. 7~Ae Som/A /Imerieaw HandoooA, 1942. Nineteenth Annual Edition.



London, Trade and Travel Publications. Ltd.



TAe Cariooea &? 20e, door Fred. J. Ripy. New York. G. P.



Putnam Sons, 1940. i/e/ NedeWattdseA Cowraw/ i Cwrafao en zywe geiiare woor de i#W-i/aw dt/ gebterfsdee/, door G. S. Gorsira J.P.Ez. Cura9ao 1941.



/is<oyy o/ /4yMa. Published by the Pan-Aruban Oil Company (a subsidary of the Standard Oil Company). Printed in Aruba.



LeidtMg e>/roos<. Predikatien onder redactie van ds. H. W. Kroeze-Uitgave van de Gereformeerde kerk van Curacao. 1946.



Pa*. Gebedenboek voor zeelieden en militairen. Curacao.



G/ora *n *ce/sts Deo. 50 Cantica pa tempo di Advent i pa tempo di Pascu cu algun oracion adecuado i adeptado di preparacion. Edicion Segunda Revisa i aumentapa pader Ph. H. Offermans, O.P. Curacao, 1943. stwcoa'jadi Ho/aMda />a /onAAeer F Bee/aer/s i;a i?/o/(/a)i^. Traluccion Redaccion Voz di Aruba. Gedrukt bij de Aruba Post.



Fers/ag over de errieAwgen fan Ae/ wi? Ge/e AVwts oner f945.



Drukkerij Scherpenheuvel (Cura9ao).



Socie<et< ,,de Ge^eZ/t^Aeirf" ogericA< /S7Z. Uitgegeven als een blijvende herinnering aan de viering van het 70-jarig bestaan dezer sociteit op 12 April 1941. Curacao, 1941. ^-"Suriname, Het vergeten land, door T. J. Arkieman. W. L. Salm en Co, Amsterdam 1945, f4,90 [verschenen in 1946].



Z)e staafsrecAie/t/Ae uerAoadin^ /sscAen NedeWanrf e de Ge6iedsdee/e, een Ais/oMscA-yundwcAe 6escAojtt;iMg om<-ew< de 5/aa/secAte/y'Ae uerAouding /sscAen NedeWand en de OueireeseAe Ge6tedsdee/en meer im Ae/ ot/zonder in t/ey&and me< aWiAe/ / dec GyoMda;e/, door mr. dr.



J. H. M. Dassen. Leiter Nijpels, Maastricht 1946.



Ondej-wemersraad foor 5ria>e. Twintigste verslag [over 1944].



Aer*gescedenis ^rwa. door Pater Brada, Curafao, 1946.



< de oodemAwwdi^e Aeis wan (ATeder/awdscA) door Robert Hamilton. Proefschrift. Utrecht 22 November 1945. Uitgeverij Kemink en Zoon, Utrecht.



nan rys/ in Suriname me/ aanif y^iMge /er 6es/r;'-g, door dr. D. C. Geijskes. Departement Landbouwproefstation in Suriname. Bulletin no. 55. Januari 1940.








Nederlands West-Indische Gids

Dentz, Oudeschans, Fred


nl





Bibliografie


32 BIBLIOGRAPHIE De Paraso/mteren e /mnne fes/ri/a'ing, door Gerold Stahel en D. C.



Geijskes. Departement Landbouwproefstation in Suriname. Bulletin no. 56. October 1940.



pan aVte i?et^en nanr rfe .Boi>ett/aa\seAe /Mdiawen, door Lodewijk Schmidt, bewerkt door Gerold Stahel. Departement Landbouwproefstation in Suriname. Bulletin no. 58. November 1942.



Z)e m/% /a>j/en ya Swm/ame, door Gerold Stahel. Departement Landbouwproefstation in Suriname. Bulletin no. 59, Augustus 1944.



BoseAnegert/raags/KA en A< Corowie-p/an, door Gerold__Stahel.



Departement Landbouwproefstation Suriname. Mededeeling no. 9, October 1944. 5M>"irtm Timcrs, door Gerold Stahel. 1944.



M( oV Oa/'aHa's o/> s/a/>. Verslag van een reis naar de Litani (Boven-Marowijne) in Suriname, door dr. D. C. Geijskes. Uitgegeven door hit Departement Landbouwproefstation in Suriname. Maart 1942. door \V. F. van Lier. Drie Boschnegerbegrippen. Juli 1943. 7'Af Com/>fe/r Hj's/om' o/ /As /s/aa* Toftago, door C. R. Ottley, Port of Spain Trinidad, 1945. 8/8.



/ Pro6/em, door Dr. C. T.



Trechmann, 1945.



/er-a/)js by T. Barbou- & A. F. Carr Jr. 1940. 35 pp. illustr. s< o/ 6m/s o/ .'/;c H^m/ /wrfic; bij J. Bond, 1940. 184 pp., illustr. ///1'0 f/e Gouvern;eM/s .^/o-Comw/ssii; 19^^-/9^J door G.J.F.



Breedveld & J. P. Groenhof, (z. j. f$45). Curasao 86 pp., illustr. (niet in den handel, uitg. Dep. Landbouw).



oh /Ae /)Aysica/ an/AropoZogy 0/ Oa/awa /ndiaws by A. B.



Drooglecver Fortuyn, 1946. Meded. Ind. Inst. Afd. Volkenk. 22, 24 pp.



aw rfc Bot'en-Co^/jewawe door D.C. Geijskes, 1946. Bull. Landbouwpr. Suriname 60, 63 pp. met 7 kaartjes als losse bijlagen in map.



to/A/Vs ,?5*('eg'^/a' aan aV door C. H. de Goeje, 1946. Orat. inaug. Leiden, 93 p.



Herfen ej /oeAows/ ta Swriwame door J. A. Grutterink, 1946. Rede, Vereen. Indi-Nederland, 31 pp., illustr. e 0/ 6*^5 0/ /Ac /Immcas awrf /Ae arf/airc/ w/anrfs m iVa/Mra/ //is/ory by C. E. Hcllmayr & C. B. Cory, 1918-42. 11 Din., illustr.



O.D.








Nederlands West-Indische Gids

Dentz, Oudeschans, Fred


nl

Wagenaar Hummelinck, P.



Het dagelijksche leven op de Surinaamsche koffie-plantage Kokswoud in 1828


HET DAGELIJKSCHE LEVEN OP DE SURINAAMSCHE KOFFIE-PLANTAGE _KOKSWOUD" i) IN 1828 EEN BRIEF VAN H. VAN BORCHAREN 2) GEPUBLICEERD DOOR P. WAGENAAR HUMMELINCK 3) Hartelijk Geliefde Zuster Antje.) Biezonder aangenaam waren mij uwe letteren van d^ 10.



Februarij 11: waarbij ik, zo gelukkig uwer aller welstand te mogen vernemen was en teevens een zo mooi beursje van uwe eigene hand te mogen ontfangen, ik betuig UEd: mijnen hartelijken dank daarvoor, en vlei mij om spoedig inde gelegendheid te zullen komen om wederkerig u dit te vergelden. Uit u schrijvens merkende gij gaarne mijnen dagelijksen doen eens wenschte te weeten, welnu dan lieve zuster, dat strekt mij tot genoegen deezen uwen wil te kunnen voldoen.



Zie hier dan eene kleine schets van de manier van leeven zoals ik dezelve thans op de koffij Pit: Kokswoud houde: Desmorgens om 5. uuren sta ik gewoonlijk op, en vind alsdan mijn wasch-De concessie ifoAswowrf (ATocAstfOJid, negereng. AoAAoe, zie W.7.G. 26, 1944, p. 172, 178) was 468 akkers groot (Surin.akker = 4294 m>), waarvan er, in 1828 slechts 163 in cultuur waren. Zij was genoemd naar den eersten eigenaar P. /fendr. JoA. (Surinaamsche Almanak 1798) *) J/endnA van BorcAarew, zoon van Sirao i>. Z?., gepensioneerd colonel te Vught, en van i/ewrtca Pe^oweWa HagooW. ') Mijn dank aan de Heeren W. _?. AfenAmaw, Frerf.



Dente, /. W. >. BerAW&acA i>a der S^ewAe/ en F. __. Af. a"e voor het geven van enkele inlichtingen, welke in de voetnoten werden verwerkt. ) _/. t>. _-?. had twee zusters: Ie j4wa Af aria, geb. te Gorinchem 10 Nov. 1790, huwde te Vught, 15 Aug. 1822, Gerr^ van rfe PoZ (zie voetnoot op p. 41); 2e Corne/ia /oAartwa Pe<roe//a, geb. te Gorinchem 29 Nov. 1796, huwde te Vught, 7 Maart 1821, /an ^t/fem uan rfer SprenAe/, bet-overgrootvader was van den Heer/. W. . acA t/a rfer S/>t-eM*/, te Utrecht, in wiens bezit deze brief zich thans bevindt.



_ 33 W<st-Indische Gids XXVIII








Nederlands West-Indische Gids

Hummelinck, Wagenaar, P


nl

Wagenaar Hummelinck, P.



Het dagelijksche leven op de Surinaamsche koffie-plantage Kokswoud in 1828


34 P. WAGENAAR HUMMELINCK, HET DAGELIJKSCHE LEVEN OP water gereed om mij te reinigen, Vervolgens ga ik in eene andere kamer, waar 't ontbijt reeds op mij wacht, bestaande uit koffij, boter, brood, kaas, ham, pannekoeken en zo 't een en ander meer; dan moet gij weten is 't geheele huis, reeds schoon geveegd en geboend, door 't huisvolk, 't welk bestaad uit 3. knappe meiden, en een jongen van omtrent 18. jaren, zo veel als mijn bediende, Buitendien heb ik nog een kokkin, en een zeer bekwame waschmeid, die niets anders te doen heeft, dan mijn goed te wasschen, want bl:officier i) heb ik momentueel geene. intusschen komen na 't ontbijt de zieke slaven voor de deur: die ik na zie, en dan aan de docter van pit: 2) ordonneer, om hun na dat de ziekte is, 't zij een purgatief, vomatief of iets anders toe te dienen; waarna dezelve weder in 't ziekenhuis worden opgesloten; Midderwijl zijn de veldslaven reeds lang inde grond aan 't werk, heb ik nu lust dan ga ik hun werk na zien, zo niet maak ik eene promenade door de grond, en kom alsdan ordinair om 9. uuren daaruit terug, dan vrij warm te huis komende, drink ik gewoonlijk na mij weder gewasschen, en verschoond te hebben een glas melk, met wat brandewijn, suiker, en notemuscaat om mij te vervrisschen, Somwijlen vind ik ook wel eens 1. of 2. vrienden of buuren bij mij, wanneer ik uit de grond kom, die mij dan onder een glaasje jenever of brand: s) en een sigaar rookende zitten te wachten; Vervolgens gaan zij of om 12. uuren weder na huis, of blijven ook wel brikvasten *), Zo dit laatste gebeurt, weet 't huisvolk als daartoe behoorlijk order ontfangen hebbende; Zij altijd iets meer dan gewoonlijk moeten maken, Somwijlen manqueert mij bij dergelijke gevallen wel eens Zuster Mietje, of Keetje, die mij nog zeer goed doen herinneren, Zij zo lekker eeten konden klaar maken, enfin. Waar was ik ook gebleven, a ja; bij dat sigaartje! Wanneer 't dan 1. uur is, de tijd om te brikvesten, roep ik, ') i3/anA o//icte'= blanke opzichter, in tegenstelling tot weger o//c*er = zwarte opzichter. De namen blank officier en neger officier waren reeds in de achttiende eeuw (en wellicht nog vroeger) in zwang; alles wat boven de gewone manschap stond of met eenig gezag was bekleed, heette officier (aan boord der walvischvaarders b.v. de harpoeniers, bootsman en speksnijder, dus niet alleen de gezagvoerder en de stuurlieden). =) Plantage. De plantage-dokter behoeft niet noodzakelijk een negerdokter geweest te zijn. Men noemde een negerdokter (Encycl. N.W.I.). ') Brandewijn. ) Nu nog noemt men het middagmaal omstreeks 12 uur het is dus niet ons ontbijt.








Nederlands West-Indische Gids

Hummelinck, Wagenaar, P


nl

Wagenaar Hummelinck, P.



Het dagelijksche leven op de Surinaamsche koffie-plantage Kokswoud in 1828


DE SURINAAMSCHE KOFFIE-PLANTAGE _KOKSWOUD" IN 1828 35 J3oy, ^oMi'e /an/an 1). a ta//a; dat wil zeggen/Jongen breng 't eeten op de tafel:/ zo als dan ook op 't eerste commando gebeurt, dan word er weder water gepresenteerd om de handen te wasschen, en vervolgens gaat men aan de wel voorziene tafel zitten; verbeelt u eens nu voor een oogenblik mij aan 't hoofd dier tafel te zien zitten; waar ik 't genoegen heb, mijne naaste buuren, een aardappelblufje 2), een stuk gezouten vleesch of spek, of wat groenten etc: etc: te presenteeren, en dat wel onder een glaasje bier of roode wijn; Wijders loopt dit af onder 't eeten van een stuk brood, en kaas, dan gaat gewoonlijk een ieder na huis, onder 't zeggen van Morgenochtend Mijnheer Van Borcharen, wacht ik UEd. bij mij te brikvesten, 't welk dadelijk beantwoord word met je ne manquerai pas; dan een ieder na huis gegaan zijnde ga ik stilletjes een klein tukje doen./: eene leelijke gewoonte van 't land.: maar men zegt immers 's lands wijs 's lands eer.: enfin, gij vraagt er mij om lieve Antje dus meld ik U ook de riele waarheid. Nu heb ik intusschen genoegzaam geslapen ten minsten 't is 4. uuren, nog vrij gromerig of half dronken van 't slaap, zoals men ten minste voorgeeft; wasch ik 't gezicht, en zet mij dan na dit bedrijf; eens regt gemakkelijk, in een stoel een kop thee te drinken onder 't rooken van een sigaar, en 't leezen van 't een of ander mooi boek deel *); 't Zitten mij weder verveelende, ga ik in den tuin wandelen, welke superbcr wel voorzien is, van groenten, als kool, snijboonen, doberwten, sla, enfin in een woord de zelfde lekkere groenten, welke wij in Europa hebben, vrugten heb ik ook genoegzaam; Uit de Tuin komende, bezie ik met eens de timmerwerken van dien dag, want gij moet weeten dat elke pit: van 3. a 4. timmernegers voorzien is, om de gebouwen te onderhouden; gij. zult zeker wel denken dat gaat daar raar toe, Ja Antje lief, men moet als men directeur *) is, van alles zo wat ') 7am-;'am, iV;'a/a = voedsel; M)'aofja = eten. *) Waarschijnlijk era/, negerengelsch 6ra/oe = soep. (Encycl. N.W.I.). 3) De algemeene indruk welke men uit FanBorcAarew's brief verkrijgt is dat een Surinaamsche koffieplanter, in zijn tijd, nu niet bepaald vermoeiend werk verrichtte. Hetzelfde bleek trouwens al uit ^4m/Aoj/ B/om 's ,,Verhandeling van den Landbouw in de Colonie Suriname", 1787. ?) Er is, onder de namen der eigenaren, directeuren en administrateuren van de plantage AToAswowrf (in 1828 en 1829 geschreven Aoe^sa/owrf) geen Faw BorcAare te vinden. Wel staat n maal, in 1828!, een __. i;ara BoreAarew vermeld als directeur van de plantage Coresbwrg (575 akkers; koffie en cacao; aan de _Hoer-Helena-kreek, regterhand








Nederlands West-Indische Gids

Hummelinck, Wagenaar, P


nl

Wagenaar Hummelinck, P.



Het dagelijksche leven op de Surinaamsche koffie-plantage Kokswoud in 1828


36 P. WAGENAAR HUMMELINCK, HET DAGELIJKSCHE LEVEN OP kennen: timmerman moet men weezen, want indien zij 't een of ander verknoeijen, moet men hen kunnen zeggen, zo en zo had 't moeten zijn, en hun dan voormerken, waarna zij natuurlijk gekastijd worden, men moet 't docteren ook kennen, ten minsten de krachten der medecijnen voornamelijk; Boer moet men in den volsten zin weezen; Schrijver ook anders kan men op zijne demissie staat maken; Kok moet men tevens ook wezen, en ja zelfs huishoudster moet men weezen, niet om te zeggen 't zelfs te moeten doen, O. Neen! maar te ordonneeren, en eindelijk moet men somwijlen half duivel en half mensch met die lieve zwarte heeren weezen om ze te kunnen regeeren. 't Zo eeven genoemde werk dan verrigt zijnde, zit ik mij op een stoel op de stoep, drink dan nog een of 2 bittertjes omden eetlust op te wekken; terwijl ik daar dan zit, komt mijn Bastiaan 2) of 1* veldnegerofficier, bij mij ten einde zijn rapport, wegens de werkzaamhedens van den dag afteleggen, alsmeede hoeveel slaven hij in 't generaal aan 't werk heeft gehad, en hoe veel tot dat en dat werk verbruikt, dat afgelopen zijnde, laat ik hem alle de overige mannegers roepen, komen vervolgens in een lange rei voor 't huis staan, en doe hun dan alle ten getalle in het opvaren", Commewijnc). Een merkwaardig geval, dat voor een deel zou kunnen worden verklaard indien mag worden aangenomen dat Fa BorcAaren op A'oAswoMrf geen directeur, maar opzichter is geweest. _) De huiselijke, of liever de bedrijfs-jurisdictic over de slaven en slavinnen werd in Faw BorcAarew's tijd blijkbaar nog met even weinig consideratie uitgeoefend als te voren. Trouwens, de humaniteit was ook in die dagen nog niet zoo heel ver gevorderd, zie b.v. art. 3 van Fan dew BoscA's regeeringsreglement van 1828, waarin gesproken werd van (crimineele) straffen aan slaven te voltrekken van meer dan 100 slagen! De comm. generaal verordende dat de slaven in het vervolg beschouwd zouden moeten worden als levende onder curateele der meesters, die het recht van vaderlijke tucht bezaten. In rechten evenwel zouden slaven niet meer als zaken, doch als personen te beschouwen zijn, wat met het karakter der slavernij in flagranten strijd was. __ In hetzelfde jaar 1828 verscheen in Suriname een verordening waarin vastgesteld werd het tarief voor het toepassen van de beruchte Spaansche bok in het fort Zeelandia. De eigenaars mochten derhalve toen nog steeds deze onmenschelijke tuchtiging op een slaaf doen voltrekken en de onderofficieren van het garnizoen die zich met de uitvoering belastten genoten daarvoor een door de overheid vastgestelde remuneratie! 2) Basfiaaw, negerengelsch asta, schijnt een verbastering te zijn van Baas /an. In de Fransche kolonin was de titel van den slaaf die als neger officier over zijn lotgenooten was gesteld comma Mdewr; op de Nederlandsche Antillen owjfcn. (Encycl. N.W.I.)








Nederlands West-Indische Gids

Hummelinck, Wagenaar, P


nl

Wagenaar Hummelinck, P.



Het dagelijksche leven op de Surinaamsche koffie-plantage Kokswoud in 1828


DE SURINAAMSCHE KOFFIE-PLANTAGE _KOKSWOUD" IN 1828 37 van 30 ieder een borrel geven, dit is zo pit: manier, waarvoor de pit: dan ook alle maand zo veel drank voor de slaven geeft, onder die 30. zijn 3. off: die gedurende die tijd dat de slaven hun Soopie ') drinken alle 3. met hunne losse zweepen daarbij staan, en wanneer er een onder hun is die een woord durft kikken, krijgt hij dadelijk op zijn ribben, anders was er met dat volkje ook geen huis te houden; allen gedronken hebbende, roepen als uit eenen mond; Grawd tagte ;as^a 2); 't welk zeggen wil, bedank je meester, waarna zij na hunne huizen gaan, en aldaar kooken en stoven nadat zij hebben en verkiezen, de Bastiaan zijn echter nog bij mij voor de deur, en geef hun 't werk voor morgen op, dit gedaan zijnde gaan zij na de negereijen *), en roepen aldaar de werkzaamheden^ welke zij van mij ontvangen hebben, aan de slaven op; dit gebeurd zo om 6. uuren of 6J.



Vervolgens gaan de slaven nog schielijk hunne gereedschappen scherpen, en eindelijk commandeert de Bastiaan de wacht, voor dien nagt; bestaande uit een off: en 3. negers, 't welk om 8. uuren eenen aanvang neemd, de off: van de wacht heeft dan een hoorn, waarop hij blaast, en dit word met 't geroep door de overige 3. met // w/. beantwoord, en dit moet prompt den geheelen nagt door alle uuren gerepeteerd worden, ongelukkig den geenen die hierin verzaakt, gij begrijpt wel dat hier een ieder zijne beurt krijgt; nu val ik weder aande beurt, na dan met de slaven afgedaan te hebben worden een 3.- kaarsen aangestoken. 1. in de gallerij daar ik op de stoep zit, en 2 in 't voorhuis, waarin zij dan dadelijk de tafel dekken, dit gereed zijnde, is 't 8. uuren, roep ik weder, Boy ^>o/^> __. terstond is de soep op de tafel, na die gegeten te hebben komt er ordinair visch,/ want ik heb hier 1. neger die niets anders voor mij doet dan visschen en jagen/ na de visch, een stuk vleesch of wilt of 't een of ander, zeer dilicieus en kost evenzeer weinig, dan na 't eeten zit ik nog wat op stoep, onder 't drinken van een sterke kop koffij, en een sigaar, dit alles geschied met de bediening zo straks gemeld en gaat goed, Nu is 't 10. uuren, is dus gewoonlijk dat men zonder geselschap zijnde, 't uur dat men zich ter ruste begeeft, dus ga ik na mijne kamer, waar ik of in een hangmat of ook wel in een bed slaap, hier alzo liggende geef ik mij nog wel eens aan de lieflijke gedachten over, aan mijne dierbare betrekkingen te denken. Viermaal in de week hebben wij de naaste buuren ') Nederl.-Maleisch sot = borrel.



J) Groote dank mijnheer. ) Slavenwoningen.








Nederlands West-Indische Gids

Hummelinck, Wagenaar, P


nl

Wagenaar Hummelinck, P.



Het dagelijksche leven op de Surinaamsche koffie-plantage Kokswoud in 1828


38 P. WAGENAAR HUMMELINCK, HET DAGELIJKSCHE LEVEN OP een kransje, waar wij dan een ombre of kadriUepartijtje maken, dan word ik s avonds om 81. uuren met de tentboot, met 6. of 8. riemen te huis gebracht, te huis komende, staat er een negerin uit 't huis met een handlantaarn in de hand mij af te wagten, en zo kuijer ik dan na huis, van mijne landing af tot in huis, waar 2. kaarsen opgestoken staan, dus ordinair 12. uuren zijnde, ga ik dadelijk ter ruste, en zo gaat 't den eenen dag voor en den anderen na, jaar in jaar uit. Nu zal ik U nog een klein denkbeeld der ligging van de Pit: geeven, Verbeeld u nu op de rivier te vaaren, dan ziet gij /fo&swowd in 't opvaren, aan de linkerhand liggen'), aan de landingsplaats uitstappende, ziet gij 't eerst een roijaal bootenhuis, voorzien van 2. net geschilderde booten, teegen over 't botenhuis. een fraai geverwt wachthuisje van 12 v* 4/.kant 2). 't welk wel een koepel gelijkt, vervolgens gaat gij over eene brug die over de gracht ligt, wel 15. v* breed en van hekwerk etc: na behooren voorzien, over deeze brug zijnde, komt gij in eene allee, van vrugtbomen, en bloemgewassen, die u na 't woonhuis brengt, dit woonhuis, lang 60. en breed 36. v* met zijne gallerij staat op een hooge steene v* '), van 44. v*. dit huis is dan verdeelt in 1. voorhuis, 2. zijkamers, en een slaapkamer, boven zijn ook nog 2. slaapkamers verders is er in de voor gallerij een klein lief kantoortje, een bottelarij 4) dat is daar een vliegekast hangt, borden, schotels, en pannen staan, ook op dier voege als een kamertje, dan hebt ge van achteren, een allerliefst uitstekend balkon, en 't gezicht op eene weide, waar 22. stuks koebeesten graasen, allen van pit: 't ameublement schikt ook vrij wel, 2. kanepee's, 24 stoelen. 2. spiegels, tafels, glaswerk, zilver en zo porselein is er genoegzaam s), ..Ligt aande Perica ter linkerhand", volgens de Surinaamsche Almanak voor het jaar 1798; naar dien voor 1827 aan de ..Perica-kreek, regterhand". In de almanakken van 1828 en 1829 is pas de twijfel uitgesloten: _Perica-kreek, linkerhand in het opvaren", terwijl een deel van het terrein ook is gelegen aan de _Wayamoe-kreek, regterhand in het opvaren" (Cottica). 2) Rijnlandsche voet = 0,314 m.



J) De houten Surinaamsche huizen staan nog steeds op steenen fundeeringen, neuten genaamd; hier: voet(stuk). <) .Bol/e/arte, nu nog de bergplaats van servies en keukengerei in Surinaamsche huizen. (Encycl. N.W.I.) ') -KoAstt/owrf was een koffieplantage van, wat de opstallen betreft, heel wat welvarender voorkomen dan dergelijke Surinaamsche ondernemingen in later tijd. Zij was, in dit opzicht, beter te vergelijken met de 18de eeuwsche koffielanden, zooals beschreven door GtJ/cAer (W. .G. ?6, 1943, p 41).








Nederlands West-Indische Gids

Hummelinck, Wagenaar, P


nl

Wagenaar Hummelinck, P.



Het dagelijksche leven op de Surinaamsche koffie-plantage Kokswoud in 1828


DE SURINAAMSCHE KOFFIE-PLANTAGE _KOKSWOUD" IN 1828 39 Uit 't huis van voren heb ik 't gezicht op eenen in den engelschen smaak aangelegde bloemtuin, heel aardig en mooi, nu staat aan de eene zijde in 't gezicht, een net geschilderd duivenhuis, waarin ik meer dan 50. duiven heb, aan de andere zijde staat op eene steene pilaar, een mooije ronde kopere zonnewijzer, op eenen kleinen afstand ligt eenen fraijen aangelegde moestuin, waarin ik kortsom alle groenten heb. is van eene limmetjes ') heg omringt, tegen over 't woonhuis ter distantie van 40. passen staat een ander gebouw lang 40. en breed 25. v* en is in 3.e" verdeeld, zijnde, een keuken, een provisiemagazijn, en een materialen magazijn, daar weder eene kleine distantie van daan, staat een zeer net gemakhuisje; nog op zij van 't woonhuis is de vogel menagerie, waarin een zeer schoon na den smaak gemaakt huisje, staat, echter pluimvee heb ik er nog maar zeer weinig in, 't zelve is netjes omheind met geschilderd latwerk, in de weide staat een koebeeste stal, Vervolgens komen wij aan de groote &o//*y Zoos 2), lang 100. en breed 45 v* hierin zijn 2. roijale zolders, om de koffij te droogen, 1. koffij kist, om de koffij te bewaren, kunnende inhouden 50000. p<> 3) dan is er nog een andere loos, die men noemd wors/oos. waarin een breekmolen staat, om de koffij die uit de grond komt te breeken, of zich van dat roode vlies te ontdoen, daarna word dezelve gewassen, en in de lugt op eene droogerei gebracht om dezelve winddroog te maken, droogereijen buiten zijn gemaakt van blauwe en roode plavuisen, zo een drogerij is ordinair 100. v* 4./kant; de koffij nu zolderdroog genoeg zijnde en aanschrijving van den administrateur ontfangende, omde koffij in gereedheid te brengen; word dezelve weder na beneden gebracht, en buiten op de droogerij gelegd, daar 3. dagen in de heete zon liggende zodat dezelve knapt en niet tai meer is, word zij weder in eene 3^ of andere loos gebracht, /5<aw/)/c>os, genartwe?/, in deeze loos dan ligt een mat, bij ons genaamd hoe zal ik 't u beduiden lieve. Antje, herinnerd u eeven die groten eikenboom, die te Vugt staat in den tuin waarvan welken 't huis door ons bewoond is geweest, aan de Steenweg, eigenaar Van Liempt, ach, naast Piet Kluitmans, en Heere den timmerbaas, ned zo een i<* ) boom ligt dan inde loos, is echter netjes bewerkt, en van 30. a 40. gaten voorzien, die gaten zijn allen afzonderlijk en omtrent zoo groot en diep als eenen grooten ') Lemmetjes of limoentjes, een soort kleine citroen. 2) Koffie-loods, droogloods, schuur. ') Amsterdamsche pond = 0,494 kg. j Idem = zelfde.








Nederlands West-Indische Gids

Hummelinck, Wagenaar, P


nl

Wagenaar Hummelinck, P.



Het dagelijksche leven op de Surinaamsche koffie-plantage Kokswoud in 1828


40 P. WAGENAAR HUMMELINCK, HET DAGELIJKSCHE LEVEN OP mortier of vijzel van een apotheker, deeze gaten worden dan tot boven toe gevuld met kof f ij.; en elke neger heeft nu zijn gat waar hij met zijnen houten stamper in stampt, Dit is alles avond werk en duurt somtijds tot 1. of 2. uuren des nagts, wanneer zij 5. a 6000 P* kunnen afstampen. na wel begrepen te hebben dat zij nu 't witte drooge 2" vlies er afstampen. enfin afgestampt zijnde, word de koffij in de groote loos overgebracht, waar de zelve door eenen waaimolen gezuiverd word van 't vuil, na 't waijen word de koffij in zeeften gedaan, waardoor gestampte van ongestampte koffij seperaad komt, als. vallende de gestampte er onderdoor en de ongest: blijft inde zeef, 't welk weder een stamppartijtje voor den volgenden avond opleeverd.



Nu is de koffij wel is waar gezuiverd van 't grofste vuil, echter is zij nog niet goed om afgeschept ') te kunnen worden, want nu is alles nog gemelleerd, als heele, gebrooke gruis, zwarte en rooije koffij, Thans, zijn er 25. meiden of negerinnen inde loos, elk van hun krijgt een tobbe, die 200 P<* houd, en moeten mij dezelve schoon en wel leeveren, gij begrijpt ligt, wat een zwaar werk dit is, want ik krijg nimmer meer terug dan 150. P*. heele blauwe boon. 't resteerende is al gebroken, of zwarte of rooije koffij, die weinig waarde heeft, nu moeten zij die een voor een na zien, want vind men een gebroken in de heelen geeft 't slaag, vind men weder een heele in de gebroken I<> I<>, dus dat 't gemeenlijk slaag geeft kunt gij wel na gaan, want zij zijn of nooit er meede gereed wanneer de tijd daar is om de koffij aan te neemen, Zondag hebben deezen ook nimmer, om reeden zij niet klaar kunnen komen, anders heeft een neeger altijd prompt, zijn Zondag, Nadat ik dan de 25. negermeiden hunne koffij goed nagezien en aangenomen heb, word dezelve in de straks genoemden kist gedaan waar de zelve niet weder uit komt dan bij de afleevering wanneer de zelve in balen met de pit: pont 2) na de stad word gezonden, na de balen behoorlijk met plant: merk en div: 1. nommer') gemaakt te hebben.



Wel Zuster wat dunkt u heeft Hagoort ) nu niet een heerlijk leeven. Ja dat is waar dat heb ik ook echter, ben ik daarvoor ook in de West indien: en zo ver verwijderd van mijne dierbare ') Afgescheept. *) De plantages hadden en hebben ponten, d.w.z. schuiten voor het vervoer van producten naar de stad. ') Plantage-merk en volgnummers der partijen. ) Misschien een neef van moederskant ?








Nederlands West-Indische Gids

Hummelinck, Wagenaar, P


nl

Wagenaar Hummelinck, P.



Het dagelijksche leven op de Surinaamsche koffie-plantage Kokswoud in 1828


DE SURINAAMSCHE KOFFIE-PLANTAGE _KOKSWOUD" IN 1828 41 bloedverwanten, ik wenschte liever honderd malen slegter te leeven en wat dichter bij ulieden, wanneer ik daarom denk lieve Antje, dan kan mij 't gemoet vol worden.



Gij zult mij nu toch niet meer beschuldigen ik u in uwe verwachtingen te leur stel. mij dunkens kunt gij nu wegens mijn schrijvens wel te vreeden zijn, UEd: weet althans nu mijnen dagelijksen doen, Uitspanningen hebben wij hier weinig dat zijn of een jachtpartei, een visch i<* een keegelspel. of anders 's avonds een parteitje kaarten, en daarmeede bast.



Broeder V,, d_ Pol'). schrijft mij gij een reisje deezen zomer naZutphen denkt te doen, Wanneer deeze brief nu in uwe absentie ariveerd, dan kan Mietje dezelve toch openen, niet waar? intusschen lieve zuster zal ik deezen nu eindigen en blijf van u wederkeerig een grooten brief inwachten, ik beveel mij in Uwe zusterlijke vriendschap aan en omhels u in gedachten waarna mij zo opregt als wel meenend noeme uwen hartelijk liefhebbende broeder Pit: Kokswoud den 28.e Mei. H.. Van Borcharen. 1828. ') WaarschijnlijkGer<a rfe Pof, geb. te Heusden 27 Jan. 1760, magazijn meester der artillerie, echtgenoot van ,,/4n/;'e".








Nederlands West-Indische Gids

Hummelinck, Wagenaar, P


nl

Hartog, Dr. Joh.



De voorgenomen uitbreiding van Willemstad op Curaao, Oranjestad en Sint Nicolaas op Aruba


DE VOORGENOMEN UITBREIDING VAN WILLEMSTAD OP CURACAO, ORANJESTAD EN SINT NICOLAAS OP ARUBA DOOR Dr. Joh. Hartog Reeds geruimen tijd hunkert de benarde Willemstad naar uitbreiding. Van Walbeeck legde zelf den grondslag voor deze stad, toen hij aan de Punt (Punda) een fort bouwde, dat in 1635, een jaar na dat, waarin de Hollanders voet aan wal zetten, werd in gebruik genomen. In 1637 kwam er een voorlooper van het tegenwoordige gouvernementshuis. Na den vrede van Munster werd de ommuurde stad naar stadhouder Willem II genoemd.



In 1675, als de haven van Curacao voor het wereldverkeer wordt opengesteld, is uitbreiding noodig. Dan gaat in 1707 directeur Jacob Beck aan de Overzijde bouwen. Dat is de eerste uitbreiding.



De tweede uitbreiding is het tegenwoordige Julianaplein bij Altena.



In 1756 neemt de West-Indische compagnie zelf een uitbreidingsplan ter hand, dat eerst een eeuw later zijn beslag kreeg.



Na den vrede van Parijs in 1763, waardoor vele scheepvaart -belemmeringen uit den weg werden geruimd, kwam Curacao meer in het centrum. De groei van Otrabanda dagteekent uit dien tijd. Twee kerken getuigen hiervan: de Luthersche kerk, die niet meer bestaat, en de St. Annakerk van 1769, die onder het Engelsche bewind haar toren kreeg.



Het keurslijf der stad bleef klemmen, tot in 1861 werd begonnen met het sloopen der wallen. Willemstad werd toen wat het eerst 16 Februari 1918 (Pb. 1918 no. 39 officieel genoemd werd: het geheele stadsdistrict. Historisch is de Willemstad alleen het oude Pundagedeelte.



De vrijheid om de stad uit te breiden werd ongebreideld benut. Wat er leelijk is, is bijna alles terug te brengen tot den tijd 42 _








Nederlands West-Indische Gids

Hartog, Dr, Joh.


nl

Hartog, Dr. Joh.



De voorgenomen uitbreiding van Willemstad op Curaao, Oranjestad en Sint Nicolaas op Aruba


DR. JOH. HARTOG, UITBREIDING VAN WILLEMSTAD 43 na 1861. In Punda en Otrabanda zijn nu nog een 60 voorbeelden van achttiende-eeuwsche architectuur te vinden. Enkele fraaie stadsuitbreidingen van na de openlegging in 1861, als de Palmenlaan van De Rouville aan het Molenplein, zijn alweer verdwenen.



Zoo heeft Willemstad zich ontwikkeld tot wat het nu is, nl. enkele groote hoofdwegen, die door een gekrioel van steegjes en straatjes met elkaar verbonden zijn, een wanorde, die vergroot werd, toen als gevolg van de komst van ,,de olie" de uitbreiding van de bevolking, het verkeer enz. zoo toenamen, dat er geen maat meer te houden was. Allereerst ontstond de wel geordende, zij het architectonisch niet overal even fraaie Emmastad (het tweede district, voor zoover begrepen in Negropont, Asiento en Valentijn; Proclamatie van 10 Jan. 1929, Pb. no. 3).



In onze dagen kwam het weder tot een uitbreidingsplan, stelselmatig opgezet en bewerkt door den bouwkundigen ingenieur C. M. Bakker. Aruba werd erin betrokken. De hoofdstad Oranjestad (zoo genoemd in 1825) zag zich door de enorme opleving van dat eiland eveneens gesteld voor merkwaardige problemen, en daarnaast had men die van de _boom-town" Sint Nicolaas (officieele naam van wat de volksmond San Nicolas noemt), dat heelemaal zonder orde uit den grond verrezen was.



Een en ander leidde tot het boek, dat de directeur van Openbare werken, ir. J. Groote, in Maart 1945 gereed had en den gouverneur aanbood. Sedert is het in het licht gegeven. Anders dan met ambtelijke rapporten gewoonlijk het geval is, is dit boek vlot leesbaar, goed gesteld, wel gedocumenteerd en behoorlijk aangekleed.



De kern, voor zoover hier behoorlijk weer te geven, komt hierop neer: TPiVtonsterf. Ontworpen zijn parallelwegen van de ceintuurbaan om het Schottegat. De ceintuurbaan zelf wordt voltooid door een 45 meter hooge brug over de St. Annabaai, die de schakel Parera-Plantersrust vormt. Aan de Pundakant geeft de brug rechtstreeks aansluiting op Scharloo en Pietermaai en via een anderen afgang op den Schottegatweg/Parera. Over het Waaigat komt een andere brug.



Aan de Otrabanda is eveneens een dubbele afgang: de eene via Arubastraat, Klipstraat naar het Brionplein en via een nieuwen weg over het Rif naar Cas Chiquito, terwijl via den Witteweg een afgang naar den Roodeweg beschikbaar komt; de tweede afgang loopt rechtstreeks door naar Welgelegen en geeft daar aansluiting op het nieuwe wegennet, dat men begonnen is aan te leggen.








Nederlands West-Indische Gids

Hartog, Dr, Joh.


nl

Hartog, Dr. Joh.



De voorgenomen uitbreiding van Willemstad op Curaao, Oranjestad en Sint Nicolaas op Aruba


44 DR. JOH. HARTOG, UITBREIDIlJ VAN WILLEMSTAD Buiten de stadskern komt er uitbreiding van wegen om de Caracasbaai, Mahaai en de streek tot Santa Maria toe. 0ra;es/rf. Er komt een ceintuurbaan van het Strandhotel om de stad heen over Seroe Blancoe en Socotora door de Rancho naar den zeeweg.



Sm/ 2Vtco/aas. Twee flinke wegen zijn ontworpen: een dicht bij de bestaande bebouwing en een andere aan de Noordzijde van de geprojecteerde nieuwe wijk. Daartusschen komen nieuwe woonwijken.



Er is niet gestreefd naar het strakke, vaak dorre rythme van den Amerikaanschen stedenbouw (waartegen al een reactie merkbaar is), maar bovendien is vermeden van de steden doolhoven te maken.



Al deze nieuwe straten brengen vanzelf vermeerdering van de woningen mee. Daar het jaarlijksche geboorteoverschot ongeveer 1200 is in het gebiedsdeel Curacao, zijn er per jaar ongeveer 200 tot 250 nieuwe woningen noodig en 10 tot 20 schoollokalen.



Over 10 jaar ongeveer zijn er voldoende menschen in Curacao om de industrien van arbeidskrachten te voorzien. De bevolkingsaanwas is jaarlijks 14^/g kind op 100 vrouwen tusschen 15 en 45 jaar; in Amsterdam maar 6. Met het oog hierop acht ir.



Groote het noodig op den duur een deel der bevolking in dorpsgemeenschappen onder te brengen, een plan, dat al meer dan een eeuw geleden door den emancipator van Curacao monseigneur Niewindt is voorgesteld.



De nieuwe straten zullen verlichting in het overladen verkeer brengen; uit ir. Groote 's rapport leert men, met cijfers toegelicht, dat het autoverkeer op den berg Altena bijvoorbeeld grooter is dan op het Koningsplein of het Rokin te Amsterdam, dat de drukke Overtoom een rustige verkeersweg is, vergeleken bij den Rooden weg op Otrabanda, de smalle weg naar Santa Rosa meer auto's verzet dan de Willemsparkweg en Scharloo, de wegen naar Caracasbaai en zelfs die in het derde district drukker zijn dan de dubbele Admiraal De Ruyter-weg in 's Rijks hoofdstad; over de rustige gedeelten van den Schottegatweg rijden meer auto's dan op de uitvalwegen van Amsterdam naar het Gooi of Haarlem.



De uitvoering van het uitbreidingsplan zal voor Curacao tien en voor Aruba, waar meer gebeuren moet, ongeveer 20 jaar vergen.



Bij Parera komt 600 meter kaderuimte, waaromheen een speciale verkeersweg komt. Oranjestad krijgt een verdubbeling van haar kaderuimte.








Nederlands West-Indische Gids

Hartog, Dr, Joh.


nl

Hartog, Dr. Joh.



De voorgenomen uitbreiding van Willemstad op Curaao, Oranjestad en Sint Nicolaas op Aruba


OP CURASAO, ORANJESTAD EN SINT XICOLAAS OP ARUBA 45 In de kantoorruimte in Oranjestad is voorzien kunnen worden door de ontruiming der militaire gebouwen. Dit wordt een nieuwe wijk langs de zee, waarin schouwburg, ontvangers- en douanekantoor, passangrahan, postkantoor en magazijnen. Hoe hetzelfde vraagstuk te Willemstad moet worden opgelost is niet duidelijk.



De vorige Staten hebben het desbetreffende voortreffelijke plan, in dit rapport voorkomende, reeds afgestemd. Misschien toonen de tegenwoordige Staten op dit punt meer inzicht.



Langs het Waaigat komt een nieuwe weg, toegang gevende tot de brug. De bocht in de De Ruyter-kade langs het Waaigat en bij de palmen voorbij de Theaterstraat wordt aangeplempt.



Het Waaigat zelf wil het uitbreidingsplan behouden met het oog op het stadsschoon, en dat terecht. Vr de De Ruyter-kade komt nu een vlakte, begrensd door den zoo juist genoemden nieuwen weg. Op die vlakte komen zoowel de markthal als het groote Bestuurskantoor en het Post- en Telegraafkantoor.



Zooals men weet, zijn nu de verschillende bestuursdiensten verspreid, wat tot veel tijdverlies leidt. Het postkantoor, nu benard gehuisvest (en toch nog het ruimst) binnen 800 m*., krijgt 50% meer ruimte; dit zou nu al te weinig zijn. Alles bij elkaar beschikken de gouvernementskantoren nu zonder het postkantoor over ongeveer 3000 m*. en het ligt in de bedoeling, dat dit 5000 m* zal worden.



Het tegenwoordige postkantoor en de gouvernementssecretarie worden verbouwd voor den Eilandraad en de Staten, zoodat het fort Amsterdam een soort Binnenhof wordt, waardig tevens voor officieele ontvangsten. De tegenwoordige Statenzaal wordt ter beschikking gesteld van de voor de rechtspraak noodige ruimten.



Het afbreken van de heele Punda om daar een gebouw op te richten met de noodige parkeerruimte zou te duur zijn en niet voldoende parkeergelegenheid bieden. Reeds in 1944 waren er 3657 auto's op Curacao. Op Aruba is dat getal 2058, maar per 1000 inwoners levert dat een hooger cijfer op dan op Curacao.



Ir. Groote acht voor de verbinding Punda-Otrabanda een tunnel de meest afdoende oplossing, doch ook de meest kostbare.



De bouwkosten worden geschat op 10.000.000 gulden, en de terugkeerende kosten van ventilatie, bewaking, brandweer, moeten ook in rekening gebracht worden. Deze laatste kosten zijn hooger dan die van het verlies aan benzine bij omrijden in geval er een brug komt. Van deze laatste worden de kosten op 4 millioen geschat, die in 30 jaar zouden kunnen worden afgeschreven.








Nederlands West-Indische Gids

Hartog, Dr, Joh.


nl

Hartog, Dr. Joh.



De voorgenomen uitbreiding van Willemstad op Curaao, Oranjestad en Sint Nicolaas op Aruba


46 DR. JOH. HARTOG, UITBREIDING VAN WILLEMSTAD De minimumschade van het wachten voor de geopende schipbrug schat de heer Groote voor particulieren op 3 ton 's jaars.



Hiermee zijn de hoofdlijnen van het 100 bladzijden tellende rapport weergegeven. Niet met alles behoeft men het eens te zijn om de woorden van den steller te kunnen onderschrijven: _Voor de toekomst bouwen wij, voor haar welzijn trachten wij stad en land van de toekomst een betere gedaante te geven, een gedaante, welke haar geestelijke zoowel als haar economische gesteldheid dient".








Nederlands West-Indische Gids

Hartog, Dr, Joh.


nl

Huurman, Mr. D.



Nederland tezamen met Groot-Brtittanni, de Vereenigde Staten van Noord-Amerika en Frankrijk in West-Indi.


NEDERLAND TEZAMEN MET GROOT-BRITTANNI, DE VEREENIGDE STATEN VAN NOORD-AMERIKA EN FRANKRIJK IN WEST-INDI ') DOOR MR. D. HUURMAN Sedert December 1945 maakt Nederland, en uok Frankrijk, deel uit van de _Commissie voor de Carabische Landen", welke in het begin van 1942 in het leven werd geroepen door Groot-Brittanni en de Vereenigde Staten en bij hare oprichting den naam Anglo-Amerikaansche Commissie voor de Carabische Landen gekregen had.



Deze vier landen, bezitters van- of belanghebbenden bij de eilanden van West-Indi, hebben zich aaneengesloten om gemeenschappelijk alle belangen, we< witeowdeWn^ raw o/i<teAe be/awgen, dier eilanden te behartigen.



Om te geraken tot een goed inzicht in de doelstelling van deze Commissie, en aldus te verkrijgen een beeld van een veranderde of te veranderen instelling van Nederland met betrekking tot zijne economische verhouding tot de Nederlandsche West-Indische Gebiedsdeelen, is een historisch overzicht van hetgeen tot 1946 in het West-Indisch Gebied geschied is, niet van belang ontbloot.



Tot het geven van zulk een inzicht wil de navolgende schets een poging wagen.



Omstreeks 1935 heeft Groot-Britanni ter zijde gesteld hare, tot dien tijd gegolden hebbende, houding van zich niet te zeer bemoeien met het wel en wee harer kolonin. Zij had gewaakt voor de politieke ontwikkeling harer kolonin, doch de ontwikkeling van den economischen voorspoed en de zorgen voor diensten van algemeen nut vrijwel geheel aan die kolonin zelf overgelaten. Gezien nu het feit, dat vele dezer kolonin financieel weinig draagkracht hadden, was het met hun economischen voorspoed slecht gesteld en waren de diensten van algemeen nut zeer weinig ontwikkeld.



Dit gold voor nagenoeg alle Britsche kolonin, protectoraten en mandaatsgebieden, en in hooge mate voor het gebied, waarmede dit opstel zich bezig houdt, voor de Britsche bezittingen in West-Indi. ') De inhoud van dit artikel is in hoofdzaak ontleend aan een publicatie in de _Notes Documentaires et tudes" no. 318 dd. 3 Juni 1946, uitgave van het _Secretariat d'tat a la Prsidence du Conseil et a rinformation.



_ 47 _








Nederlands West-Indische Gids

Huurman, Mr, D.


nl

Huurman, Mr. D.



Nederland tezamen met Groot-Brtittanni, de Vereenigde Staten van Noord-Amerika en Frankrijk in West-Indi.


48 MR. D. HUURMAN, NEDERLAND, GR.-BRITTANNI, Bij Koninklijk Besluit van 5 Augustus 1938, gecontrasigneerd voor den Britschen Minister van Kolonin Malcolm Macdonald, werd benoemd een Commissie, welke tot opdracht kreeg het instellen van een onderzoek naar de sociale en economische toestanden in Barbados, Britsch Guyana, Britsch Honduras, Jamaica, de Britsche Boven- en Benedenwindsche Eilanden en Trinidad en Tobago. Voorzitter dier Commissie was Lord Moyne, de latere Minister van Kolonin in het begin van de regeering-Churchill.



De Commissie Moyne heeft, na een uitvoerig onderzoek ter plaatse alwaar zij, in West-Indi, dus afgezien van de heen- en terugreis, 9.000 mijlen heeft afgelegd, 26 plaatsen heeft bezocht, 370 getuigen of groepen van getuigen heeft gehoord, 789 memoranda heeft bestudeerd! op 21 December 1939 rapport uitgebracht. De conclusies, waartoe deze Koninklijke West-Indische Commissie gekomen is, en de aanbevelingen, welke zij verstrekt heeft, hebben mede gestrekt tot -en zijn voor het grootste deel opgenomen in de Britsche Wet van Juli 1940, de Colonial Development and Welfare Act 1940.



Het Witboek van 20 Februari 1940, dat de toelichting tot deze Wet vormt, begint te verklaren, dat Zijner Majesteits Regeering verantwoordelijk is voor het welzijn der volkeren van het Koloniale Rijk.



Aangezien de meeste kolonin, aldus het Witboek verder, bij gebreke van financieele hulpmiddelen uithoofde van gemis aan natuurlijke rijkdommen, niet in staat zijn zich op te werken tot een niveau, waarop heden ten dage administratieve, technische en sociale diensten behooren te staan, is hulp van buiten dringend noodig.



De bestaande hulpverleening werd niet toereikend geacht. Sedert 1929 bestond weliswaar een Fonds tot Ontwikkeling der Kolonin, waaruit jaarlijks 1.000.000 geput mocht worden en waaruit van 1930 tot 1940 in totaal ; 5.000.000 uitgegeven was, doch deze bedragen waren te gering en droegen het karakter van subsidie en leeningen.



In plaats van dit Fonds werd bij de Colonial Development and Welfare Act 1940 opgericht een fonds, waaruit gedurende tien jaren jaarlijks ten hoogste 5.000.000 voor a/fe Britsche kolonin besteed mocht worden. Geldvoorzieningen, uit dit fonds aan de kolonin ttverleenen, behoefden niet slechts te strekken voor werken, welke in direct verband stonden met de ontwikkeling van de kolonin in algemeenen zin, maar konden evenzeer worden aangewend voor telkens weerkeerende uitgaven, zooals steun aan den landbouw, aan onderwijs, aan den dienst van de volksgezondheid enz. Het rapport Moyne had juist op deze achterlijkheden den grootsten nadruk gelegd.



Teneinde een juiste besteding dezer bedragen te waarborgen assumeerde de Britsche Regeering zich den bijstand van een Consultatieve Commissie, bestaande deels uit leden, gerecruteerd uit het ambtenarencorps, en deels uit leden uit de niet-ambtelijke wereld welke met groote bevoegdheden bekleed en van ruime financin voorzien is.



Boven en behalve deze 5.000.000 per jaar stelde de Regeering beschikbaar 500.000 per jaar voor onderzoekingswerk, te weten onderzoekingen naar ontwikkelingsmogelijkheden in de kolonin.



Het was geenszins de bedoeling, dat de Regeering, als verschafster van de geldmiddelen, nu ook zelf aan het werk zou gaan en zelf zou bedisselen aan wie, en tot welk doel, telkens bijdragen verstrekt zouden








Nederlands West-Indische Gids

Huurman, Mr, D.


nl

Huurman, Mr. D.



Nederland tezamen met Groot-Brtittanni, de Vereenigde Staten van Noord-Amerika en Frankrijk in West-Indi.


V.-S. V. N.-AMERIKA EN FRANKRIJK IN WEST-INDI 49 worden. Integendeel: de bedoeling was, dat de koloniale Regeeringen zei ven ontwikkelingsprogramma's zouden ontwerpen. Deze programma's behoorden te worden onderworpen aan een onderzoek door ovengenoemde Consultatieve Commissie, mede om te bereiken een algemeenc lijn, waarnaar alle kolonin hun te ontvangen bijdragen zouden besteden.



Zeer nadrukkelijk is bepaald, dat het volstrekt niet de bedoeling is om met deze hulpverleening te komen op het terrein der autonome bestuursrechten der kolonin, voor zoover deze bestaan : de bestaande rechten en voorrechten der locale Regeering en volksvertegenwoordiging blijven geheel onverlet.



Gelijk reeds hierboven werd gezegd, is de Colonial Development and Welfare Act aangenomen in de sombere dagen van Juli 1940; niettegenstaande den tcutoonschen aanval op Engeland heeft het Britsche Parlement in stocijnsche kalmte zijn arbeid in het belang van de _aan Brittanni's verantwoordelijkheid toevertrouwde volkeren" voortgezet.



De oorlogsomstandigheden hebben het op gang komen van de ontwikkeling der Britsche overzeesche gebiedsdeclen sterk belemmerd.



De in Juni 1945 afgelegde rekening en verantwoording van de Britsche Regeering aan haar Parlement voor wat aangaat de ontwikkeling van zaken in West-Indi levert daarvan het bewijs.



Gedurende de eerste drie jaren van de werking van de Colonial Development and Welfare Act werd ternauwernood ^ 2.500.000 uitgegeven. In het vierde jaar, 1 April 1943-1944, bedroegen de bijdragen, besteed voor de ontwikkeling der kolonin, ^ 2.350.000, waarmede de bijdragen over de eerste vier jaren van de werking der Wet gebracht zijn op 4.113.927.



Voor de gebieden, waarnaar onze belangstelling uitgaat, heeft in 1943/'44 de moederlandsche bijdrage beloopen : Jamaica: ontwikkeling van den landbouw 525.000 stichting van een landbouwcredietkas . 240.000 algemeen welzijn 150.000 Barbados: ontwikkeling van den landbouw 212.000 algemeen welzijn 30.000 Br. Guyana: draineeringswerkzaamheden en betere irrigatie t.b.v. den rijstbouw 212.000 Den 7.den Februari 1945 diende de Minister van Kolonin Stanley een ontwerp tot wijziging van de Colonial Development and Welfare Act 1940 in.



Deze Wet tot wijziging der bestaande Wet is tot stand gekomen na de inmenging van de Vereenigde Staten in Carabische zaken, zooals hierna zal worden medegedeeld, en het is niet onmogelijk, dat de daarbij uitgeoefende invloed zijn stempel heeft gedrukt op het algemeene Britsche beleid in koloniale zaken, gelijk dit blijkt uit de Colonial Development and Welfare Act 1945.



De Wet van 1940 had twee hoofdgebreken, aldus de Minister. In de eerste plaats was het bij die Wet gevoteerde bedrag van 5.000.000 West-Indischr Gids XXVIII 4








Nederlands West-Indische Gids

Huurman, Mr, D.


nl

Huurman, Mr. D.



Nederland tezamen met Groot-Brtittanni, de Vereenigde Staten van Noord-Amerika en Frankrijk in West-Indi.


50 MR. D. HUURMAN, NEDERLAND, GR.-BRITTANNI, per jaar, dus over den geldigheidsduur der Wet in totaal 50.000.000, niet voldoende. Dit bedrag behoorde op in totaal 120.000.000 gebracht te worden, te besteden in een tijdsverloop van 10 jaren.



Het tweede bezwaar was, dat volgens de Wet 1940 die bedragen, welke over eenig jaar minder dan de geldende ^ 5.000.000 beliepen, niet naderhand voor het beoogde doel mochten worden ingehaald.



Deze bepaling had vooral gedurende den oorlog, waarin wij toonden het hierboven reeds met cijfers aan door gebrek aan transport, aan arbeidskracht en aan materialen op geen stukken na de beschikbare 5.000.000 per jaar is uitgegeven kunnen worden, haar feilen gedemonstreerd. Dit bezwaar diende te worden ondervangen door de bepaling, dat in totaal per jaar 17.500.000 zou mogen worden besteed, waarmede dus achterstanden kunnen worden ingehaald en voorschotten op de beschikbaarstellingen van komende jaren worden verleend.



Tevens is de geest der Wet op een belangrijk punt gewijzigd. Groot Brittanni kan niet alln aansprakelijk zijn voor de economische en sociale ontwikkeling hare koloniale gebieden: de kolonin moeten zelf medewerken, moeten zelf ook een bijdrage leveren. ,,Het wetsontwerp", aldus Minister Stanley, _heeft ten doel aan de gebiedsdeelen van het imperium die hulp te verschaffen, welke zij noodig hebben om zelf hun eigen hulpbronnen te ontwikkelen".



Naast de hulp, welke het Moederland biedt, en behalve de medewerking, welke de kolonin zelf zullen moeten verleenen, is het noodig, dat particulieren zich inzetten voor de ontwikkeling van speciale nevenbedrijven en bedrijven van minder belang en omvang. De bewoners van de overzeesche gebieden, die over eenig kapitaal beschikken, moeten dit kapitaal ter beschikking van den economischen opbouw van hun gewest stellen. _Een interessante mogelijkheid, welke onder oogen gezien moet worden," aldus de Minister verder, _is die van de stichting van Maatschappijen tot ontwikkeling der kolonie, welke maatschappijen bestuurd zouden kunnen worden door het desbetreffend koloniale gouvernement. Deze Maatschappijen zouden ten doel hebben te verschaffen zoowel het beginkapitaal als een ervaren leiding en vooral om de houders van plaatselijke kapitalen te helpen.



Hierbij zit dan niet de bedoeling voor om de industrien blijvend door deze Maatschappijen te laten exploiteeren, maar om ondernemingen op gang te helpen en om daarna geleidelijk aan die koloniale kapitaalbezitters over te laten de zorg voor de verdere financiering en de verantwoordelijkheid van het beleid".



De strekking der Wet mag geenszins zijn een economisch en sociaal beheer der kolonin vanuit het centrale punt van het Empire, vanuit Londen. De Britsche Wetgever heeft gewild een zoo groot mogelijke inschakeling van de koloniale bevolkingen bij de uitvoering der plannen. Deze bevolkingen zullen in de gelegenheid gesteld worden plannen te ontvouwen. Dit is overigens niets nieuws in vergelijking met de Wet van 1940. Wel zal er zijn een Algemeene Raadgever voor de Ontwikkelingsplannen. Deze Raadgever zal waken voor een evenredige verdeeling van de toegestane gelden, moet het oog houden op de evenredigheid tusschen de verleende kapitalen en de nagestreefde doelstellingen, te weten: de algemeene ontwikkeling der kolonie, gezondheidszorg en onderwijs, de belangen van landbouw en industrie. Tenslotte








Nederlands West-Indische Gids

Huurman, Mr, D.


nl

Huurman, Mr. D.



Nederland tezamen met Groot-Brtittanni, de Vereenigde Staten van Noord-Amerika en Frankrijk in West-Indi.


V.-S. V. N.-AMERIKA EN FRANKRIJK IN WEST-INDI 51 is deze Raadgever de aangewezen autoriteit om te dienen als tusschenpersoon om de resultaten van de eene kolonie voor te houden aan de bevolkingen van andere kolonin.



Deze Wet, de Colonial Development and Welfare Act 1945, is aangenomen tijdens de coalitie-regeering Churchill, en overgenomen door de Labour-regeering van thans. De huidige Minister van Kolonin, George H. Hall, heeft een verdeeling der gevoteerde gelden ontworpen en aan de koloniale Gouvernementen doen toekomen.



De 120.000.000 worden verdeeld als volgt: I. Centrale projecten, waaronder begrepen onderzoekingswerk 23.500.000 II. Toewijzingen aan de diverse kolonin 85.500.000 III. Onvoorzien, bestemd voor suppletoire toewijzingen 11.000.000 De in ons onderzoek betrokken Carabische gebieden ontvangen van de totale som ad 85.500.000 gezamenlijk^ 15.500.000 = 18,25%, te verdeelen in een tijdsverloop van 10 jaren _over: Barbados 800.000 Britsch Guyana 2.500.000 Britsch Honduras 600.000 Jamaica 6.500.000 Benedenwindsche Eilanden 1.200.000 Bovenwindsche Eilanden 1.850.000 Trinidad en Tobago 1.200.000 Al deze gebieden gezamenlijk 850.000 Een soortgelijke post ,,al deze gebieden gezamenlijk" wordt ook aangetroffen voor de gebieden Britsch Oost-Afrika (Kenya, Oeganda, etc.) en Britsch Centraal-Afrika (Nyassaland on Nw. Rhodesia) omdat, naar de meening van Minister Hall, daardoor aangemoedigd, kan worden een ontwikkeling op regionale basis. Als voorbeelden welke de minister wilde stellen voor een ontwikkeling op regionale basis van in elkanders nabijheid liggende gebiedsdeelen, noemde Mr Hall research werk, onderlinge verkeersmiddelen, hooger onderwijs voor de gezamenlijke gebiedsdeelen.



Op deze wijze heeft Groot-Brittanni, tijdens haar strijd op leven of dood, zorggedragen voor het welzijn van, onder meer, de Britsch West-Indische gebieden.



Doch gedurende dien strijd is er in West-Indi meer geschied: in ruil voor 50 torpedojagers heeft Groot-Brittanni aan de Vereenigde Staten voor Noord-Amerika een reeks steunpunten in haren Carabi-Uit deze cijfers blijkt overigens, dat Jamaica en Barbados, die in 1943/'44 resp. 915.000 en 242.000 ontvangen hebben, in dat boekjaar aanmerkelijk meer ontvangen hebben dan de voor deze gebieden thans beschikbaar gestelde bedragen. De Britsche zorg voor deze gebieden is dus gedurende den oorlog aanzienlijk beter geweest dan die voor de andere kolonin.



Misschien heeft de aanwezigheid van de Vereenigde Staten hier haar invloed doen gelden! !








Nederlands West-Indische Gids

Huurman, Mr, D.


nl

Huurman, Mr. D.



Nederland tezamen met Groot-Brtittanni, de Vereenigde Staten van Noord-Amerika en Frankrijk in West-Indi.


52 MR. D. HUURMAN, NEDERLAND, GR.-BRITTANNI, schen Archipel voor den tijd van 99 jaren in erfpacht moeten afstaan! Na, of tengevolge van, deze penetratie van de Vereenigde Staten in de Carabische Wereld is, naast nauwe militaire samenwerking, tusschen beide Naties een verbondenheid met betrekking tot de economisch-sociale belangstelling voor dit gebied gegroeid. Deze verbondenheid heeft hare eerste openbare uiting gevonden in de oprichting van de Anglo-Amerikaansche Commissie voor de Carabische Landen.



Bij publicatie van 9 Maart 1942 heeft het Britsche Departement van Buitenlandsche Zaken de oprichting van deze Commissie aldus bekend gemaakt: _Met het doel om aan te moedigen en te verstevigen de sociale en _economische samenwerking tusschen eenerzijds de Vereenigde Staten, _hunne bezittingen en bases (spatieering v. d. S.) in het gebied, dat geographisch en politiek bekend staat onder den naam van _de Carabische Landen, en anderzijds het Vereenigd Koninkrijk en _de Britsche Kolonin in hetzelfde gebied, en ten einde te vermijden _eene onnutte doublure van werkzaamheden op het terrein van onderzoekingswerkzaamheden in deze gebieden, hebben de beide Regeeringen zoojuist opgericht eene Commissie, die den naam zal dragen _van Anglo-Amerikaansche Commissie voor de Carabische Landen".



Naar verder luid van deze publicatie zal deze Commissie, waarin de Vereenigde Staten en Groot-Brittanni elk drie leden benoemen, zich in hoofdzaken bezig houden met vragen nopens arbeidskrachten, landbouw, stedenbouw, gezondheid, onderwijs, sociaal welzijn, financin en soortgelijke onderwerpen. Zij zal deze onderwerpen telkens ter sprake brengen bij de desbetreffende Regeering.



Deze publicatie besluit met de mededeeling, dat bij hare onderzoekingen en bij het samenvatten van aanbevelingen de Commissie steeds voor oogen zal houden de noodzaak van een nauwe samenwerking op sociaal en economisch terrein van alle (spatieering v. d. S.) naburige streken in het Carabische gebied.



Het is geenszins de bedoeling om te geraken tot een gemengde regeeringsvorm. Tegen in deze richting wijzende insinuaties heeft op 22 Januari 1944 de Britsche Minister voor de Dominions, Lord Cranborne, in het Hoogerhuis een verklaring afgelegd, welke wegens hare belangrijkheid in haar geheel wordt overgenomen: _De Commissie vormt niet, gelijk zekere kranten willen doen gelooven, een experiment van een gemengde regeering. Zij is een experiment van gemengde controle. Zij heeft geenerlei uitvoerende bevoegdheid, en maakt in het minst niet inbreuk op de souvereiniteit. Zij is _slechts een experiment van practische samenwerking en, naar het _oordeel van Zijner Majesteit's Regeering, rechtvaardigt haar succes ,,het voorstel tot oprichting van een soortgelijk organisme in daartoe geschikte streken van de wereld".



Uit de werkwijze van deze Commissie en van de hierna te noemen Conferentie der Carabische Landen alsmede uit hunne operaties blijkt, dat de Commissie zich gebaseerd heeft op de principes van de Colonial Development and Welfare Act. De Vereenigde Staten hebben derhalve een wei-toebereid en door de financieele bijdragen van Groot-Brittani goede vruchten belovend terrein van werkzaamheden gevonden.








Nederlands West-Indische Gids

Huurman, Mr, D.


nl

Huurman, Mr. D.



Nederland tezamen met Groot-Brtittanni, de Vereenigde Staten van Noord-Amerika en Frankrijk in West-Indi.


V.-S. V. N.-AMERIKA EN FRANKRIJK IN WEST-IND1 53 Deze werkzaamheden strekken zich in hoofdzaak uit over het carabisch gebied; van de gebieden op het vasteland van Centraalen Zuid-Anierika zijn Britsch Guyana en Britsch Honduras inbegrepen ; evenwel zijn Suriname en Fransch Guyana niet bij deze actie betrokken, toen zij naderhand door de opname van Nederland en Frankrijk werd uitgebreid.



De Anglo-Amerikaansche Commissie heeft hare eerste zitting gehouden in Port of Spain, den 26. sten Maart 1942. De beginselen, waardoor zij zich bij hare werkzaamheden heeft laten leiden, zijn, blijkens het in begin 1944 over de jaren 1942-1943 gegeven verslag, als volgt: 1. De economische vraagstukken van de Carabischc Landen moeten veeleer van regionaal dan van locaal standpunt benaderd worden. 2. Men mo't, in het algemeen, de economische huishouding niet grondvesten op n enkelen oogst of n enkele cultuur. Integendeel: aangemoedigd moeten worden gemengde cultures alsmede de veefokkerij, zoowel op groote schaal als door den kleinen producent. 3. Aangemoedigd moet worden de inter-insulaire handel. 4. Men moet onder oogen zien de industrieele ontwikkeling. 5. Vooral moeten op de Antillen georganiseerd en aangemoedigd worden industrien, welke verband houden met de visscherij. 6. Bij het onderwijs moet, zonder te kort te doen aan den algemecnen beschavenden invloed, welke van het onderwijs uitgaat, een breederc plaats worden ingeruimd aan vakopleiding. 7. Woning- en gezondheidstoestanden moeten worden verbeterd. 8. Het verkeer tusschen de Antillen en de rest van de wereld moet verbeterd worden. 9. Het tourisme naar deze gebieden behoort te worden aangemoedigd vooral in deze moderne _industrie" ziet de Commissie een aanzienlijke bron van inkomsten. 10. Onverwijld behoort te worden oveigegaan tot het verstrekken van een middagmaaltijd aan schoolkinderen, zulks teneinde een begin te maken met de verbetering van het voedingsprobleem.



Indien men deze richtlijnen, welke de Anglo-Amerikaansche Commissie getrokken heeft, vergelijkt met die der Colonial Development Act 1940 en 1945, ontwaart men vrijwel geen nieuws. De Verecnigde Staten hebben aanvaard de resultaten van de Britsche studies en van de Commissie Moyne! Men is van oordeel dat niets onbeproefd mag worden gelaten om den landbouw te ontwikkelen en deze, ten bate van het gehcele gebied, zooveel mogelijk te laten opbrengen. Hierbij heeft ongetwijfeld medegesproken de door den oorlog veroorzaakte omstandigheid, dat het transport in het algemeen, en het voedseltransport naar West-Indi in het bijzonder, de grootste moeilijkheden opleverde.



Bij dit rapport wordt tevens melding gemaakt van de oprichting van een Raad van Onderzoekingen in de Carabische Landen, welke Raad commissies van deskundigen zal kennen. De eerste commissie, die voor den landbouw, waaronder tevens ressorteert de voedselvoor-








Nederlands West-Indische Gids

Huurman, Mr, D.


nl

Huurman, Mr. D.



Nederland tezamen met Groot-Brtittanni, de Vereenigde Staten van Noord-Amerika en Frankrijk in West-Indi.


54 MR. D. HUURMAN, NEDERLAND, GR.-BRITTANNIF., ziening, visscherij en boschwezen, heefteen Nederlandschen vertegenwoordiger. _) De Anglo-Amerikaansche Commissie bestaat uit zes leden, gelijk reeds werd opgemerkt, die niet bij den voortduur in het Carabische gebied verblijf houden, die bovendien niet elk gebiedsdeel kennen of kunnen kennen. Daarom is, op het voetspoor van wat reeds bij de Colonial Development and Welfare Act was voorzien, een Adviseerend Lichaam in het leven geroepen, hetgeen geschied is in 1944. In dat jaar is namelijk opgericht de West-Indische Conferentie, als een permanent orgaan, bestemd als adviseerend college van de Anglo-Am.



Comm. Elk der Britsche en Amerikaansche Antillen vaardigt naar dit orgaan, hetwelk een vast secretariaat heeft, twee gedelegeerden af.



Op deze wijze staat dus de Anglo-Am. Comm. in blijvend contact met plaatselijke vertegenwoordigers, adviseurs over desiderata nopens sociale en economische verbeteringen.



Deze West-Indische Conferentie heeft hare eerste samenkomst gehouden op Barbados van 21 tot 30 Maart 1944. Behalve Amerikaansche en Britsche afgevaardigden en enkele leden der Anglo-Amerikaansche Commissie waren aanwezig een Nederlandsche en een Canadeesche waarnemer.



Het programma van deze eerste West-Indische Conferentie stond in het teeken van de oorlogsomstandigheden. Men heeft zich beperkt tot onderwerpen, welke zich leenden tot een snelle actie. Deze onderwerpen waren: 1. Middelen tot verhooging van het voedingspeil: a. verhooging van de plaatselijke levensmiddelenproductic ; 6. ontwikkeling van de visscherij. 2. Wederopneming in het maatschappelijk leven van de elders in de oorlogsindustrie te werk gestelde burgerpersonen. 3. Plannen voor publieke werken ter verbetering van den landbouw, het onderwijs, den woningtoestand en de publieke gezondheid. 4. Vraagstukken nopens gezondheidsbescherming en quarantaine; 5. Industrieele ontwikkeling. 6. Werkwijze en uitbreiding van den Raad van Onderzoek der Cara-bische Landen en zijne ontwikkelingsmogelijkheden.



Het zou te ver voeren hier een uitvoerig verslag te geven van de adviezen, welke de afgevaardigden der Britsche en Amerikaansche gebieden hebben gegeven. Van elk der onderwerpen, hierboven genoemd, volgen hierna in telegramstijl de meest saillante punten der, blijkens de slotzitting van 30 Maart 1944 met algemeene stemmen aanvaarde, aanbevelingen. *) Thans maken meer Nederlandsche vertegenwoordigers deel uit van den Raad: de oud-gouveneur Wouters en ir. J. E. Heesterman, welke laatste voorzitter is van de sub-commissie industrieele technologie, dr. D. S. Fernandes uit Suriname, die in de eerste commissie zit. dr. A. E. Wolff uit Suriname en J. R. Arends van Aruba in de commissie voor openbare gezondheid, en ir. J. J. van Wouw uit Suriname in de commissie woningbouw en openbare werken. In de commissie voor sociale voorzieningen zal nog een Nederlandsen lid worden benoemd.








Nederlands West-Indische Gids

Huurman, Mr, D.


nl

Huurman, Mr. D.



Nederland tezamen met Groot-Brtittanni, de Vereenigde Staten van Noord-Amerika en Frankrijk in West-Indi.


V.-S. V. N.-AMERIKA EN FRANKRIJK IN WEST-INDI 55 la. Loonsverhoogingen teneinde het evenwicht tusschen inkomsten en kosten van levensonderhoud te herstellen. Betere en daardoor loonende pachtvoorwaarden. Gouvernementeele garantieprijzen voor landbouwproducten. Landbouwcredieten; verstrekking van Gouvernementswege van zaaigoed en fokvee. Inschakeling van het Gouvernement bij aankoop in het groot en verkoop van primaire voedingsmiddelen. Publieke voorlichting bij voedingsleer en voedselbereiding. 6. Verstrekking van materiaal, bestemd voor de vischvangst.



Credieten voor bouw van visschersschepen (waarmede Puerto Rico en Barbados reeds een aanvang gemaakt hadden!). Bevordering van de vangst van haaien, met het oog op de traan en de eetbare vinnen. Uitbreiding van kreeft- en schildpadvangst.



Uitbreiding van het centraal adviesbureau voor de visscherij, thans gevestigd in Mayagez (Puerto-Rico). 2. Aanbevelingen voor geleidelijke demobilisatie en herscholing van gedemobiliseerden. Bij tewerkstelling voorrang te verleenen aan gedemobiliseerden. Elk gebied zal moeten instellen een commissie van burgerlijke en militaire autoriteiten, benevens van werkgevers en werknemers, teneinde onder meer aanbevelingen te doen aangaande het tempo der demobilisatie, en nopens emigratie en immigratie. 3. Reeds tijdens den oorlog moeten plannen gemaakt worden om na de aanstaande staking van den bouw van militaire werken onverwijld te kunnen overgaan tot den aanleg van publieke werken van vreedzamen aard, waarbij zooveel mogelijk gebruik moet worden gemaakt van materialen, welke ter plaatse aanwezig zijn.



Onder deze publieke werken zijn te verstaan wegenaanleg, droogleggingen, kanalisatie, aanleg van rioleeringen, verbeteringen van havenwerken, aanleg van vliegvelden enz., en voorts het bouwen van huizen, scholen, hospitalen, ook van gevangenissen en verbeterhuizen, markten enz.



Bij dit alles worde voortdurend in het oog gehouden de onderlinge verbondenheid van stad en platteland, en wordt aanbevolen kleine _regionale eenheden" te scheppen, waarbij grootere eilanden meerdere van zulke regionale eenheden zullen moeten instellen. Deze regionale eenheden zullen een bureau tot regionale .ontwikkeling moeten hebben; en deze bureaux geven hun meeningen en de resultaten, in hun gebied bereikt, door aan een centraal bureau, dat cordineerend werken zal.



De regeeringen van de deelnemende Mogendheden zullen worden uitgenoodigd om technische specialisten te zenden, aan wien gebrek is. 4. Aansluiting van de Britsche kolonin, die tot dusver daarin nalatig geweest zijn, bij de bestaande internationale quarantaineverdragen. Aanvaarding van een uniforme quarantaine-wetgeving voor alle Britsche Carabische gebieden. Oprichting van een Centraal Quarantaine-bureau voor de Antillen. Ter bestrijding van tuberculose, welke nog steeds een, zij het dan ook regressief, hoog sterftecijfer heeft, verbetering van woningtoestanden, oprichting van sanatoria.








Nederlands West-Indische Gids

Huurman, Mr, D.


nl

Huurman, Mr. D.



Nederland tezamen met Groot-Brtittanni, de Vereenigde Staten van Noord-Amerika en Frankrijk in West-Indi.


56 MR. D. HUURMAN, NEDERLAND, GR.-BRITTANNI, Krachtige onverwijlde bestrijding van geslachtsziekten. 5. De op dit punt voorgestelde maatregelen komen in hoofdzaak neer op door middel van douanefaciliteiten verlecnen van, althans tijdelijk, protectionistische bescherming. 6. Aangeraden wordt om naast de inmiddels functionneerende commissies voor den landbouw, de voedselcommissie, visscherij en boschwezen, gelijksoortige commissies in te stellen voor openbare gezondheid, industrie, technische onderzoekingen en voor sociale verhoudingen.



De Anglo-Amerikaansche Commissie voor de Carabische Landen heeft deze suggesties doorgegeven aan hare Regeeringen. Op 15 Januari 1946 hebben de Regeeringen van Groot-Brittanni en van de Vereenigde Staten een gemeenschappelijke verklaring nopens deze aanbevelingen van de Conferentie van Barbados gepubliceerd.



Daarbij worden de aanbevelingen aangaande de gezondheidszorg en aangaande den Raad van Onderzoek volkomen buiten beschouwing gelaten. Verder wordt in dit rapport vooropgesteld, dat het hier gaat om de inzichten van de Britsche en Amerikaansche Regeeringen en niet noodzakelijkerwijs om die der regionale Gouvernementen. Desniettegenstaande wordt uitdrukking gegeven aan de hoop, dat de naar voren gebrachte ideen aan deze Regeeringen een uitgangspunt voor hun handelen kunnen geven.



De Mocderlandsche Regeeringen leggen wel sterk den nadruk op het adviscerend karakter van de West-Indische Conferentie. Niettegenstaande dezen weinig vriendelijken aanhef, welke in strijd lijkt met de verklaring van Minister Stanley van een jaar tevoren, hebben de genoemde Regeeringen op vele punten de aanbevelingen van de Barbadaansche Conferentie aanvaard, speciaal bij vragen aangaande het aanbrengen van wisselbouw en van afwisseling in de industrie, aangaande den onderlingen handel van het gebied, interinsulair verkeer en levensstandaard.



De beide Regecringen waarschuwen er voor niet dadelijk grootc verwachtingen van de economische ontwikkelingsplannen te koesteren.



Men bedenke wel, dat waarlijk ingrijpende verbeteringen slechts langzaam aan bereikt kunnen worden.



Aangaande de suikercultuur wordt geconstateerd, dat deze in nauw verband staat met de wereldsuikerpositie, weshalve de beide Regeeringen, in het belang van de West-Indische suikerindustrie, zich verbinden om een blijvende controle te houden op de geheele suikerpolitiek.



In overweging dient te worden genomen, luidens het besluit dezer gemeenschappelijke Regeeringsverklaring, het sluiten van verdragen tusschen beide Staten op voet van meest-begunstiging voor wat aangaat den buitenlandschen handel van hun Carabische bezittingen.



Niet mogelijk wordt geacht een tolunie voor geheel het Carabische gebied, doch wel moet overwogen worden de mogelijkheid van een tolunie, welke de Britsche bezittingen aldaar omvat.



Van deze aldus gegroeide Britsch-Amerikaansche economischesociale gemeenschap zijn Frankrijk, als Mogendheid, welke Martinique en Guadeloupe bezit, en Nederland voor zijn gebiedsdeelen in de Cara-bische Zee, in December 1945 lid geworden. Door de toetreding van








Nederlands West-Indische Gids

Huurman, Mr, D.


nl

Huurman, Mr. D.



Nederland tezamen met Groot-Brtittanni, de Vereenigde Staten van Noord-Amerika en Frankrijk in West-Indi.


V.'-S. V. N.-AMERIKA EN FRANKRIJK IN WEST-INDIE 57 deze twee Mogendheden heeft de Commissie haar naam gewijzigd in Commissie voor de Carabische Landen, met weglating dus van het adjectief ,,Anglo-Amerikaanschc".



Ter adviseering van deze Commissie is in Februari en Maart 1946 de, met vertegenwoordigers van Nederlandsche en Fransche gebiedsdeelen uitgebreide, West-Indische Conferentie bijeen geweest op St.



Thomas. Tot dusver zijn nog geen volledige gegevens omtrent het verhandelde op deze conferentie beschikbaar. Mogelijkerwijs zullen wij in een volgend artikel op deze samenkomst van Nederland met Gr.-Brittanni, de Verecnigde Staten en Frankrijk nader terugkomen') *) Na het schrijven van dit artikel is inmiddels in Dec. 1946, te Curacao de derde West-Indische Conferentie gehouden.








Nederlands West-Indische Gids

Huurman, Mr, D.


nl

Oudschans Dentz, Fred.



Surinaamsche octrooien in de 17de en 18de eeuw.


SURINAAMSCHE OCTROOIEN IN DE 17de EN 18de EEUW DOOR FRED. OUDSCHANS DENTZ Onder het hoofd ociroy worden in de & ') alleen behandeld de staatkundige regelingen van 3 Juni 1621 2) en van 23 September 1682 J). Industrieele octrooien worden niet vermeld.



Ter aanvulling daarvan geven wij eenige bijzonderheden over een zestal industrieele octrooien, welke in de 17de en 18de eeuw in Suriname verleend zijn. 1. De gecommitteerde Raden van Zeeland te Middelburg verleenden 19 October 1677 octrooi aan /an /acosew ) a. _tot het alleen oprichten en stellen van een Zaaghmolen in de provintie en colonie van Zuriname tot het zagen van allerhande Hout en diergelijke materialen op soodanige plaatse als met overlegh van den Gouverneur off Commandeur aldaer oordeelen sal alderbequaemst te wesen, ten eijnde de ingesetenen daar van behoorlijk connen en mogen werden bedient, alles voor den tijd van negen achtereenvolgende jaren, considereerende sulxc te strecken tot dienst en gerief van de voorn. Colonie en goede ingesetenen van dien", . _tot het alleen oprichten en stellen van een steen ofte Potterbackerie in de Provintie en Colonie van Zuriname op soodanige plaatse als hij met overlegh van den Gouverneur off _) Blz. 516. 2) Onder Compag-wJe, blz. 213 en 222. >) Onder .Bes/Mwrsreg'e/iwg', blz. 118.



Het octrooi aan de W.I. Comp. werd 3 Juni 1621 verleend voor 24 jaar, tot 1645. In 1647 werd het voor 25 jaar verlengd, tot 1672. De W.I. Comp. werd 1 Januari 1675 opgeheven. De 2de W.I. Comp. van 1674 verkreeg het 1ste octrooi in 1675 voor 25 jaar; het werd driemalen verlengd met 30 jaar, tot 1790, waarna deze compagnie in 1791 werd ontbonden. <) Onder gouverneur a.i. Abel Thisso (30 Maart tot 22 December 1677).



_ 58 _








Nederlands West-Indische Gids

Dentz, Oudschans, Fred


nl

Oudschans Dentz, Fred.



Surinaamsche octrooien in de 17de en 18de eeuw.


SURINAAMSCHE OCTROOIEN IN DE 17E EN 18DE EEUW 59 Commandeur aldaar oordeelen sal alderbequaemst te wesen, alles voor den tijd van negen achtereenvolgende jaren". 2. De gecommitteerde Raden van de Ed. M.O. Heeren Staten van Zeeland te Middelburg verleenden 11 November 1677 _) octrooi aan /4r#/&am CAmfoaews tot _het alleen maken en stellen van wint en watermolens mitsgaders handmolens in de Colonie van Zuriname om met deselvc te konnen malen het riet waarinne het suycker wast. En also wy oordeelen sulxc te strecken tot voordeel en gemack van de inwoonders aldaar die daardoor seer veel paarden en koeybeesten niet van nooden hebben, Versoekende derhalve en ordoneren de Gouverneur off Commandeur en alle andere officieren en inwoonders van Zuriname dat sy den voorn.



Christiaens alleen rustelyk en vredelyk doenenden laten genieten tot het offer van desen onsen octrooi". Het octrooi werd voor negen jaren verleend. 3. Op 7 Mei 1693 verleende gouverneur Van Scharphuysen (1689-1696) aan /<?n PierAaWie/ een octrooi tot het maken van watermolens voor suikerriet. De volledige tekst daarvan luidt als volgt: 2) _Alsoo ons door Jean Pierhattief mr Timmerman alhier verthoont is, dat hij supplt. nu eenige jaeren herwaerts verscheijde watermolens hadde gemaakt ende nu een middel uijtgevonden, waar door deselvige water molens, op een seer gemackelijcke, en minder costelijcke manier als oijt voor desen cunnen werden gemaakt, gelijck het werek dat hij jegenswoordigh voor den Wel Edele Gestr. heer Gouverneur op Waterlandt 3) onder handen heeft wesen sal, dat hij daer en boven nogh hadde geleert en uijtgevonden, een middel om op eene bijsondere manier de water moolens met een ent selfde rat door de Ebb en Vloet te doen malen voor die geene die aen de revier cant en ter plaatse daar ebb en vloed gaet werden geset, Soo keerde hij Supplt. sig des aengaende aen ons, om onderdanig versoekende dat wij den Supplt. gelief e te verleenen octrooij ofte privilegie omme in de Colonie alleen te mogen maeken soodanige waterwereken als hij onder handen heeft, gelijck mede die wercken die met ebb en vloet cunnen maelen.



Soo ist, dat wij de saecke en versoek voors. overgemerekt hebbende ende genegen wesende ten bede van den Supplt. alsmede ') Alsvoren. *) Register van placaten, publication, notification (Placaetboek) no. 217; 1683-1713. ') Plantage _Waterland" was eigendom van den Gouverneur.








Nederlands West-Indische Gids

Dentz, Oudschans, Fred


nl

Oudschans Dentz, Fred.



Surinaamsche octrooien in de 17de en 18de eeuw.


60 FRED. OUDSCHANS DENTZ van andere te encourageeren, tot het uijtvinden van soodanige en gelijcke dienstige wercken voor dese Colonie uijt onse rechte wetenschap, macht ende authoriteijt, den Supplt. geconsenteert, gcaccordt ende geoctroijcert hebben, consenteeren, accorderen en de octroijeeren mits deesen, dat hij gedurende den tijd van twintigh eerstcomende jaaren hier alleen sal vermogen te maecken ofte doen maken soodanige watermoolens als hij jegenswoordigh op Waterland onderhanden heeft, mitsgaders die wercken welke met Eb en Vloet sullen cunnen malen, sonder dat jemand in dese Colonie gedurende de voors. tijd deselve wercken sal mogen naer te maken, of doen naer macken ten zij dat deselvige eerst, ende alvoorens aen den Supplt. betalen ende goet doen voor jeder van soodanige wercken Een hondert en vijftigh guldens. En voor jeder werck dat met eb en vloet can malen: de somma van drie hondert Carolij guldens, verbiedende daarom allen ende een jegelijck, deselve water wercken naer te maken ofte doen naer maecken, sonder aen hem Suppl. de daar toe gestelde somma betaelt te hebben. Aldus gedaan en geoctroijeert tot Paramaribo, Desen 7 Meij 1693". 4. Op 5 September 1742 verleende de directie van de Sociteit van Suriname ') aan den Duitscher Tyj/Af/w //acA' een octrooi voor 12 jaren ,,tot het zoeken van Mijnstoffen en voordeelige Bergwerken". Artikel 1 daarvan luidde: _Zullen de ondernemers alomme door de ganse Colonie onderzoek doen mogen na Mineralen, Gout, Silver, Koper, Tin, Lood, Edelgesteenten en andere profijt gevende stoffen hoe deselve voorkomen ofte ook genaamt mogen zijn, soo op als onder d'aarde".



Hack richtte een vennootschap op onder den naam _Geoctroijeerde Surinaamsche Mineraal Compagnie" met zetel te Amsterdam. Zij werd in 1745 ontbonden, na gedurende ruim twee jaren een som van / 80.000 te hebben uitgegeven 2). 5. Het vijfde octrooi werd verleend aan Pau/us Cat^er _tot het maken van bijsondere beeste moolens meede voor suiker riet".



In den inhoudstafel en lexicographische index op het _Placaetboek" over 1683-1743 (Archief van den Raad van Politie en Crimineele Justitie in het Alg. Rijksarchief no. 222) wordt het octrooi vermeld, en verwezen naar No. 13, fol. 204. Aangezien _) Onder gouverneur G. van de Schepper (11 Sept. 1737-15 Oct. 1742). >) Hartsinck, deel II, biz. 744/55. Encycto/>aerfe !/n iVed. W.7., blz. 311. .al








Nederlands West-Indische Gids

Dentz, Oudschans, Fred


nl

Oudschans Dentz, Fred.



Surinaamsche octrooien in de 17de en 18de eeuw.


SURINAAMSCHE OCTROOIEN IN DE 17DE EN 18DE EEUW 61 het niet voorkomt in register 217 (1683-1713), waarin het octrooi aan Pierhattief van 1693 is opgenomen onder verwijzing naar no. 9, fol. 69 en het _Placaetboek" 1713-1743 niet in het archief aanwezig is (het is vermoedelijk verloren gegaan), kan verondersteld worden, dat Caillers octrooi tusschen de jaren 1693 en 1743 moet zijn verleend. Den juisten datum hebben wij er van derhalve niet kunnen opsporen. 6. Het zesde octrooi dagteekent van 1767 >). In de notulen van den raad van politie en crimineele justitie van Dinsdag 17 Mei 1768 staat vermeld, dat de timmerbaas J. Matth. Angerstein bij resolutie van 5 Augustus 1767 van de Edel Groot Achtbaren een octrooi gekregen heeft voor den tijd van zes jaren _tot het alleen met uijtsluiting van alle andere binnen de tijd te mogen maken van sodanige moolens als waar van hij de teekeningen hadde overgegeeven en sulx op een boete van / 6000 tegen de contreventeurs, te appliceeren 1/3 voor den Heer Raad fiscaal, 1/3 voort Societeits hospitaal en 1/3 voor de cassa der modique Lasten".



Dit octrooi had betrekking op het vervaardigen van molens, welke de koffiebes, nadat zij geplukt was, van de roode bast kon ontdoen. ') Wolbers vermeldt ten onrechte op blz. 319, dat het octrooi in 1768 werd verleend en noemt den timmerbaas Augerstein. De oorspronkelijke notulen noemen hem Angerstein.








Nederlands West-Indische Gids

Dentz, Oudschans, Fred


nl
B.D.G.F.


Geschiedkundige Sprokkelingen.



GESCHIEDKUNDIGE SPROKKELINGEN VIII EEN OCTROOI OP CURACAO VERLEEND IN 1814 Op het einde der 18de of in het begin der 19de eeuw is op Curacao gekomen uit Stockholm Julius Pontilius. Als weduwnaar van Charlotta Dorothea Scharle huwde hij in 1808 Elisabeth Helena Neumann, geboren op Curacao.



Euwens vertelt van hem, dat hij als kapitein der eerste compagnie artillerie der in 1803 opgerichte nationale garde door de commissarissen Berch en De Veer werd teruggesteld tot gewoon soldaat, maar schijnt er aan te twijfelen, of dit met recht geschied is. In ieder geval kreeg hij geen gehoor, toen hij onder Changuion om herstelling in zijn ouden rang vroeg.



Het is niet onwaarschijnlijk, dat deze dezelfde persoon is, die zich in 1814 tot den Engelschen luitenant-gouverneur John Lecouteur wendde als schrijnwerker en kabinetmaker met verzoek om octrooi op een door hem uitgevonden _bedstede tot gemak en gerijf van zieke lieden".



Hij kreeg het voor 7 jaren bij de beschikking, die hier volgt: By His Honor Major General John Le Couteur Lieutenant Governor & Commander in Chief in and over the Island of Cura9ao and its Dependencies Bonaire and Aruba Vice Admiral and Presidents of the Courts &ca. &<:. &ca. And the Honorable the Council of Policy of the said Island &<>*. &ca.



H^ereas, Julius Pontilius of this Island Ioiner and Cabinet-Maker, has addressed himself by Petition to His Honor the Lieutenant Governor and Commander in Chief, praying that the Right and Priviledge might be granted unto him exclusively for making a certain kind of Bedstead, contrived and invented solely by him for the Convenience and Accomodation of sick Persons, a Specimen or Model whereof was produced by him. /iwd PFAereas His Honor the Lieutenant-Governor and Commander in Chief was pleased to lay the aforesaid Petition before the Honorable Conncil of Policy for its opinion and decision thereon.



Be if /Aere/ore Awotim that His Honor the Lieutenant Governor and 62 _










Nederlands West-Indische Gids

B.D.G.F.


nl
B.D.G.F.


Geschiedkundige Sprokkelingen.



GESCHIEDKUNDIGE SPROKKELINGEN 63 the Honorable Conncil aforesaid, being desirous of encouraging ingenious Artists and of securing to them the benefit of their Invention and Labour, have deemed it fit and proper to grant, and it is hereby granted accordingly unto the said Julius Pontilius the exclusive Right and Priviledge of making the said Bedsteads for the Convenience and Accomodation of sick Persons after his own Invention, and in whatever shape, and with such other Improvements, as he may think proper to make for the space of seven successive Years, from and afther the date of these Presents.



And all Persons in general throughout this Colony and its aforesaid Dependencies are therefore during the aforesaid Period strictly forbidden, prohibited and enjoined not to make, or attempt to imitate or make, in any shape, manner or way, whatsoever, the Bedsteads for the Convenience and Accomodation of sick Persons as invented and contrived by him the said Julius Pontilius without his knowledge, sanction and consent being first had (?) obtained for so doing.



And any Person, whomsoever, acting against the true Intent and meaning of these Presents shall upon Conviction, not only be subject to such Penalty, as it shall and may in such Case, be deemed necessary to award, but shall also forfeit their imitated false Labour and moreover be liable to pay such Damages unto Him the said Julius Pontilius as in Iustice and Equity shall be found to appertain.



_ Given, under my Hand and Seal at Arms at the Government House Fort Amsterdam Curacao aforesaid and this seventh day of October in the Year of our Lord one thousand eight hundred and fourteen and in the fifty fourth Year of His Majesty's Reign. His Honor By Command of the Lieutenant, Governor and the Honorable Conncil aforesaid Prince.



A. D. Sec.V & RegT B. d. G. F.










Nederlands West-Indische Gids

B.D.G.F.


nl





Bibliographie


BIBLIOGRAPHIE .-1. TIJDSCHRIFTEN, ENZ.



en 6'j/rafao. October 1946. no 2. Emigratie naar Suriname.



Suriname in vogelvlucht Curacao een economische pijl in het hart van de Western Hemisphere, door W. W. de Regt De grootste lucifersfabriek in Suriname door brand verwoest Korte golfjes van Suriname en Curacao. /wdisc/i A/issie/t/'rfscym//. 15 Sept. 1946. Verslag van het Apostolisch Vicariaat van Suriname vanaf 1939, door P. W. v. d. Drift.



De Nerfr/andsc/e Leeuw. November 1945-1946. no 11. Nederlandschc grafzerken in Suriname en Britsch Guyana, II. door Fred. Oudschans Dentz, 1946.



De Pe Gm. 28 November 1946. Mica in plaats van goud, door G. Seppen.



foor .EconomwAe Geora/>Ae. 15 Mei 1946. no 5. De vooruitzichten van Britsch Guyana, door Fred. Oudschans Dentz. /de/. 15 Juni 1946, no 6. Guadeloupe, door dr. H. J. Keuning. /dem. Juli/Aug. 1946, no. 7/8. Fransch Guyana, door dr. H. J. Keuning. /dem. 15 Sept. 1946, no. 9. De Bermuda's en de Bahamas eilanden, door H. J. Keuning. /rfem. 15 October 1946. no. 10. Iets over de kolonie Trinidad en Tobago, door J. van de Walle.



De Were/dAnwieA. 4 Januari 1946. no. 1. Zes eilanden onder Nederlandsche vlag, door Hendrik de Wit.



De Groette /Ims/et-dammer. 2 November 1947. Curacao en de olie, door Hendrik de Wit.



O de l/UAt/A. December 1946, no. 3. Zevenduizend K.M. van Nederland [de Bovenwindsche eilanden], door Han Kamerling Oms Suntiflw*. Nov./Dec. 1946. no 11/12. Suriname na zestien jaren II, door P. M. Legne.



Ee/to's < de Afisstes. 25 Dec. 1946, no 1. Nieuws uit Curacao, door Sr. Marie Bathilde Over twee flinke Djoeka-meisjes.



ATieww Simnawe. 21 December 1946, no 32. Onze toekomst Wat ons bindt, door dr. L. A .G. O. Lashley Industrie in Suriname. III; Paramaribo in 1823 Een boek over de West Anansi als Amerikaan. /dew. 4 Januari 1947, no. 33. Industrie in Suriname. IV Politiek ontwaken, door L. Tabaksverbouw in Suriname, door Fred. Oudschans Dentz Hoe leven de Surinamers op Curacao, door F. L. de Rooy Paramaribo in 1823, door H. Odo's Anansi weet raad.



Pos/. 4 Januari 1947. Uit Curacao (eigen correspondentie).



Cr7tse/i Bu///m. XIII. Surinaamse en Curacaose dichtersin _De Stoep", door H. de Wit. O. D.








Nederlands West-Indische Gids

B.D.G.F.


nl

Seppen, G.



Enkele Maritieme gedachten over de Defensie van Curaao.


ENKELE MARITIEME GEDACHTEN OVER DE DEFENSIE VAN CURACAO DOOR George Seppen Onlangs drong tot ons door het gerucht van de aanstaande opheffing van het Marine-Commando in Curacao, een Commando waaronder wij ruim drie en een half jaar met genoegen, respect, waardeering en dankbaarheid, hebben gediend. En terstond hebben wij ons afgevraagd, of de Marine, die de defensieve problemen daar te lande in de afgeloopen oorlogsjaren op voortvarende en uiterst tactische wijze in goede banen heeft geleid, de Curacaosche defensie thans niet meer zou kunnen klaren. Men begrijpc ons goed. Wij stellen ons allerminst partij, maar wel moet het ons van het hart, dat vooral na een ruim een jaar hernieuwden actieven dienst in iVe^er/aM(i de gedetailleerde klaarheid en de rustige gedegenheid van Marine-regiem en Voorschrift-Koninklijke-Marine ons weldadig aandoen, als wij daaraan terugdenken.



In de verwarring, die in het bijzonder in den aanvang, op vrijwel alle terrein bij de landmacht in Nederland heerschte na de bevrijding en van welke confusie thans nog velen de kennelijke gevolgen met zich mee sleuren, was een terugtasten op de eenheid van denken en handelen in het voorschriftsysteem der Koninklijke Marine een ware verademing! Met erkentelijkheid zijn wij ons in dezen rommeligen tijd meer dan eens de zij het misschien wat uitgemeten maar zoo waarachtig objectieve sfeer van de toepassing van het tuchtrecht indachtig geweest en vele malen hebben wij er ons voordeel mee gedaan bij de uitzonderlijke feiten en misdragingen, die ter onzer kennis kwamen.



Immers de in wezen oude voorschriften der Koninklijke Marine, dragen niet alleen de gewisse kenteekenen eener waardevolle traditie, maar zijn bovendien de vrucht eener langdurige ervaring en routine. Zij geven vaste richting aan denken en doen en vormen een minutieuze leiddraad, waarop men om een Marineterm te gebruiken veilig kan dicht varen.



_ 65 West-Indische Gids XXVIII 5








Nederlands West-Indische Gids

B.D.G.F.


nl

Seppen, G.



Enkele Maritieme gedachten over de Defensie van Curaao.


66 GEORGE SEPPEN En dat het juist aan deze vastheid in den beginne bij den opbouw van de Landmacht, terstond na de bevrijding, in Nederland volkomen ontbroken heeft, zal misschien wel niemand ontkennen.



Improvisatie en een overmatigen drang om een nieuw geluid te willen laten hooren overheerschtc te veel den nieuwen soldaat, die zich niet op een militair verleden kon beroepen.



Daarom was het destijds zoo goed.dat men bij den opbouw van de volkomen nieuwe Curacaosche inheemsche krijgsmacht teruggegrepen heeft naar het gecodificeerde maritieme denken van het V. K. M., dat weliswaar vele vreemde en eigenaardige gebruiken meebracht, maar juist door den eerbied waard igen ouderdom en de toepasselijkheid, zoowel onder tropische, sub-tropische als Europeesche, omstandigheden, een waardig richtsnoer vormde.



Jammer echter en dat is een leemte in de vr-oorlogsche opleiding dat totale onbekendheid met traditie en methodiek, met gebruiken en gewoonten, ook bij den beroepsofficier, vaak hoofdoorzaak van een volkomen afwijzende houding werden, tegenover al datgene, dat de Koninklijke Marine aan positieve waarden te bieden heeft, ook aan de Inderdaad is het bij Marine ook niet alles goud, dat er blinkt en o.a. de vocabulaire van den Marineman doet soms wel ietwat gekunsteld aan. Walplaatsing en boordplaatsing zijn maar zonderlinge begrippen voor een gewoon mensch, vooral omdat de eerste lang niet altijd beteekent, dat men aan den wal zit en de tweede niet noodzakelijkerwijze het zich aan boord bevinden impliceert. Inside-information leerde ons, dat walplaatsing aan boord en boordplaatsing aan den wal wel degelijk mogelijk is en dat, wat de marineman theewater noemt, heel weinig met water en gewoonlijk ook niets met thee te maken behoeft te hebben.



Wijders zou de stokoude bepaling van het _uit de Marine naar huis jagen van een matroos als een eerlooze schelm", vermoedelijk menig vr-oorlogsch landmachtdienstplichtige op een ideetje hebben gebracht, maar dit alles neemt niet weg, dat de duistere taal der varende en niet-varende zeelieden tenslotte is te leeren.



De Marine beschikt over iets, dat de Koninklijke Landmacht niet kent. Een product van tweeslachtigheid, een zeeman die soldaat is en een soldaat, die zeebeenen heeft.



Het zijn tweeslachtige wezens, die varen, zwabberen, wachtloopen en gewoon loopen, die kunnen dienen en tafeldekken, kanons afvuren en bovenal vechten, de phenomenen van het amphibie-gevecht, de af geoefende en onvolprezen Mariniers !








Nederlands West-Indische Gids

Seppen, George


nl

Seppen, G.



Enkele Maritieme gedachten over de Defensie van Curaao.


MARITIEME GEDACHTEN OVER DE DEFENSIE VAN CURASAO 67 Zij zijn het geweest, die voor de defensie van Curasao zulk een verdienstelijk werk hebben gedaan in een historisch tijdsgewricht, waardoor zij een blijvende plaats hebben verdiend in het insulaire gedeelte van de Nederlandsche Wes/.



Het laat zich aanzien, dat in de na-oorlogsche militaire dislocatie geen blijvende plaats aan de Mariniers in Crpao kan worden geboden, zoodat dit prachtig onderdeel der Koninklijke Marine binnenkort aldaar niet meer zal worden gezien. Dit is betreurenswaardig zoowel voor Curacao als voor den Marinier.



De Marinier was min of meer autochthoon geworden op het vooroorlogsche Curasao, verlevendigde niet alleen het straatbeeld, maar zijn verschijning was bovendien in hooge mate representatief, welke laatste factor vooral niet mag worden onderschat.



Ook de bevolking waardeerde dit frissche, vlotte en uitstekende gedisciplineerde militaire gezagsapparaat.



En toen wij in 1940 een radio-herdenking organiseerden vanwege het 275-jarig bestaan van het Korps Mariniers, in het Waterfort van Willemstad, betuigde iedereen zijn instemming, met uitzondering van n burger, die booze brieven aan het Hoofd van Politie schreef. Doch dit laatste geschiedde uitsluitend op gronden van laten wij zeggen een soort jalousie de mtier en zeker niet uit gebrek aan waardeering voor het Korps.



De Mariniers kwamen in een roerigen tijd, toen Urbina de zwoele rust aan de Carabische Zee voor een wijle had verstoord en zij bevolkten het Waterfort tot aan hun vertrek in de afgeloopen oorlogsjaren, toen hun een taak werd opgelegd, die zij slechts na grondige opleiding in de Vereenigde Staten van Noord-Amerika konden aanvangen.



Er heerschte een echte Marinesfeer in het Waterfort, al die jaren door, en voor ons was het tijdstip van acht uur des morgens een telkenmale terugkeerend hoogtepunt. De vlaggeparade op de fortmuur, zoo goed te zien van de pontjesbrug af, was een dagelijksch silhouettenspel van bijzondere bekoring.



Na een twaalfjarig verblijf van een Detachement Mariniers op Curacao opende zich in 1940 plotseling een wijd perspectief.



Er moest een brokje Landmacht worden gebouwd, waartoe de inheemsche jongelingschap aangetrokken werd. Weliswaar liet het uit den tijd van Urbina's overval dateerende Vrijwilligers Korps Curacao zich niet onbetuigd, maar er was dringend behoefte aan instructeurs en dit was in de eerste plaats de nieuwe








Nederlands West-Indische Gids

Seppen, George


nl

Seppen, G.



Enkele Maritieme gedachten over de Defensie van Curaao.


68 GEORGE SEPPEN taak voor den Marinier en zoo werd de basis van en gedegen schiet- en exercitie-opleiding en later die voor een eenvoudige gevechtsopleiding door de Mariniers gelegd. En wat de Schutters in het gebiedsdeel Curacao aan militaire waarde hebben geboden en onze ervaringen in het na-oorlogsche-Nederland rechtvaardigen de meening, dat dezen niet laag moeten worden aangeslagen danken zij in de eerste plaats aan den Marinier.



De eenvoud en het tempo der Mariniersinstructie paste wonderwel bij de mentaliteit en het bevattingsvermogen der jeugdige inheemsche bevolking en alhoewel de verhouding_qua personen tusschen Mariniers en Schutters niet steeds goed kon worden genoemd, de methodiek der opleiding treft geen enkel verwijt.



De afwijzende houding, die somtijds door personeel van de Landmacht op dit stuk werd aangenomen, berustte niet zoo zeer op redelijke constructieve critiek, dan wel op klaarblijkelijke gemakzucht en te weinig doorzettingsvermogen om zich in de bepalingen van het Voorschrift Koninklijke Marine in te werken.



De gedetailleerdheid van de Mariniersopleiding kon steeds aan allerlei locale omstandigheden worden aangepast, zoowel als aan factoren van psychologischen aard en het is apert onjuist te beweren, dat er van een zekere mate van onvereenigbaarheid sprake zou zijn geweest tusschen opleider en opgeleide.



Ook het veelvuldig geuite verwijt, als zoude de geringe sterkte van het Korps Mariniers in de voorschriften tot uiting komen door een zeer beperkte tactische gezichtskring met de daaruit voortkomende enge opvattingen der officieren, houdt geen steek, omdat juist in het Gebiedsdeel Curacao de geringheid der personeelsterkte, de bescheiden quantiteit van het materieel en het hoogst beperkte territoir, niet alleen een smalle basis beteekenen, maar zelfs eischen.



Dat het _plafond" van het Marinierskader belangrijk hooger lag dan tot 1940 noodig was, is overduidelijk bewezen bij de herscholing in de U. S. A., toen de militaire waarde van het Korps op schier ontstellende wijze werd verhoogd, naar het voorbeeld der Amerikaansche _Marines". Daar werden nieuwe taken voorgelegd, waarvan men in de rustige vr-oorlogsche dagen nauwelijks had durven droomen.



Stelde de periode 1928-1940 speciale vredes-eischen, waaraan door de Mariniers ten volle werd voldaan en toonden zij zich in de prille oorlogsjaren op Curacao en Aruba in staat te zijn tot het vormen van een kleine vrij behoorlijke strijdmacht uit inheemsch personeel gerecruteerd, de Amerikaansche scholing en








Nederlands West-Indische Gids

Seppen, George


nl

Seppen, G.



Enkele Maritieme gedachten over de Defensie van Curaao.


MARITIEME GEDACHTEN OVER DE DEFENSIE VAN CURACAO 69 de daarop gevolgde practische tropische ervaring maakt hen tot een uitgelezen schare, welke is voorbeschikt om het insulaire gebiedsdeel Curacao aan een goed krijgsmachtorgaan zoowel in tijden van oorlog als van vrede te helpen.



Het is dan ook hierom, dat de terugkeer van de Mariniers naar Curacao naar onze meening, als het ware voor de hand had moeten liggen.



Het voornemen bestaat echter om, gepaard met naar-huis-zending van de inheemsche troepen, te volstaan met een detachement troepen uit Europeesch Nederland, gerecruteerd uit oorlogsvrijwilligers en dienstplichtigen, wier korte opleiding inmiddels aangevangen is.



Ook het instituut van den Algemeen Militair Commandant, zijnde een Hoofdofficier der Koninklijke Marine, zal weldra tot het verleden behooren, om te worden vervangen door een Territoriaal Commandant van de Landmacht, een hoofd-officier van het Koninklijk Nederlandsch Leger.



En hiermede komen wij tot een gewichtige stap, n.1. de omzwaai van een Marine- naar een Landmacht-Commando in Curacao! Curacao heeft in den loop zijner geschiedenis al heel wat instituten gekend en gemeenlijk keert datgene, dat voor den tijdgenoot gloednieuw lijkt, slechts in een anderen vorm uit het verleden terug. Dit laatste nu geldt zeer zeker ook voor de Z)e/cM.s-e van Curagao en eigenlijk is het niet te boud gesproken als men beweert, dat de historie van Curacao in feite een lange reeks van defensie-ups and downs is geweest, met weinig hoogtepunten en angstig vele diepten.



Langs de kusten liggen talrijke plaatsen, die het tooneel van den strijd zijn geweest door meer dan drie eeuwen heen en de fortrunes aan de baaien zijn daar de stille getuigen van. Maar al moge de strijd soms vrij hevig en het gevaar tamelijk groot zijn geweest, dit alles was en bleef secundair. Want het gevaar moest ergens vandaan komen, hetzij van verre dan wel van dichtbij, maar het kwam pers en onvermijdelijk van uit zee en elke bedreiging kreeg gestalte in de gedaante van een sc/w'^/ Want Marili'em zijn de gevaren, die Curagao belagen en slechts maritiem kunnen zij in beginsel worden geweerd. Dat gold voorheen en dat geldt nu! Of in dit maritieme verband het luchtwapen in feite niet moet praevaleeren boven oppervlakte-zeestrijdkrachten, is een vraag, die wij gaarne aan bevoegden overlaten, maar voor ons staat vast:








Nederlands West-Indische Gids

Seppen, George


nl

Seppen, G.



Enkele Maritieme gedachten over de Defensie van Curaao.


70 GEORGE SEPPEN / ^^ wiMjC/c iwsM/airc geitedew, we/ groote wen wor rfcze /aa/ste Ac/ csteanrfe /awdmacA/-a/>^>flraa/ d^r 6cvo/mg in. Dat het specifiek Amphibie-orgaan der Kon. Marine als secundaire macht boven een Landmachtapparaat prevaleert, ligt voor de hand. Het buitengaatsche denken is in de defensie problemen van Curacao hoogc eisch en dit laatste ligt de Landmacht nu eenmaal niet.



In een recent artikel van den Lt. Kolonel der Mariniers J. A. J. de Bruyn, over _Het wezen van den Marinier", wordt op krachtige wijze de militaire potentie van dit Instituut bepleit en, sprekende over oorlogs- en vredes-taken van het Korps, belicht deze deskundige het onschatbaar belang van de amphibische specialisatie zijner leden. _Het heeft van stonde af aan zijn diensten verricht in de marine maar ook steeds een zelfstandige taak daarbuiten gehad als expeditionnair machtsapparaat, maar er is ook nog een politioneele taak. De maritiem-militaire politiediensten behooren tot het arbeidsveld van den marinier en omvatten patrouille- en bewakingsdiensten, de handhaving van orde en discipline en het regelend en controleerend optreden op alle punten, waar marine is of belangen heeft, zoowel aan den wal als aan boord van het oorlogsschip. De verschillende taken van den marinier zijn historisch gegroeid en hebben den toets van enkele eeuwen doorstaan." Alhoewel wij van meening zijn, dat de destijds om verschillende redenen niet plaats gehad hebbende uitzending van een contingent troepen, afkomstig van de Nederlandsche Antillen, naar Nederlandsch-Oost-Indi, een historisch verzuim is geweest, vooral nu daar te lande de politioneel-militaire taak wel zeer sterk op den voorgrond treedt, het had met de helaas ongelukkigerwijze ScAwMcrt; genoemde inheemsche troepen alsnog kunnen worden geprobeerd. Niet alleen omdat dit min of meer in de lijn ligt van een onafwendbaar aangebroken nieuw tijdperk in onze geschiedenis, maar ook, omdat het tegemoet komen kan aan een opkomend gezond gevoel van eigenwaarde onder de bevolking dezer eilanden.



Zeker, men geve leiding, men late het geheel niet los en men kweeke aanvoerders voor de nabije toekomst, terwijl een ieder op integriteit zal moeten worden getest, maar welk een kern van goede krachten zouden de, na korteren of langeren tijd uit de Oost terugkeerende, inheemsche troepen niet zijn geweest. Vele er-








Nederlands West-Indische Gids

Seppen, George


nl

Seppen, G.



Enkele Maritieme gedachten over de Defensie van Curaao.


MARITITIEME GEDACHTEN OVER DE DEFENSIE VAN CURACAO 71 varingen en misschien ook wel desillusies rijker, maar in ieder geval verruimd van blik, een eigenschap die nu eenmaal den eilandbewoner, die nimmer buitengaats is geweest, niet is aangeboren en die hem tenslotte zoo broodnoodig dient te worden bijgebracht.



Het heeft niet zoo mogen zijn en wij herinneren ons nog levendig, dat op n der bereidverklaringen om naar de Oost te gaan, die informatorisch in het begin van 1943 werden gevraagd, een restrictie voorkwam, luidende: _Ben gaarne bereid, mits het niet tegen de uitgedrukte wil van de geheele inheemsche bevolking in Nederlandsch-Oost-Indi gaat." Uit schreef een Europeesch Nederlander in 1943. Zijn opmerking werd min of meer genegeerd, omdat men toen nog zoo terdege van het tegendeel overtuigd was en algemeen op een joyeuse rentree rekende, ook onder de insiders op Curacao.



Thans nu de ontwikkeling van den toestand zoo volkomen anders blijkt te zijn vragen wij ons af: Zou achter het opvallend geringe aantal bereidverklaringen van toen, niet iets zijn schuilgegaan van het voor-voelen van een komende periode?



Wij mogen aannemen dat aan de weinige bereidheid voornamelijk de typisch eilandelijke vrees ten grondslag lag; de angst voor het verlaten van het eigen kleine territoir, iets dat bij den inheemschen soldaat zelfs een rol speelde, wanneer hij van het eene eiland naar het andere moest worden overgeplaatst.



De Antillische hokvastheid is een even merkwaardig als diepgaand verschijnsel, maar toch: Heeft misschien onderbewust en nauwelijks definieerbaar, den inheemschen soldaat dat wonderlijke gevoel van sluimerende solidariteit vervuld, dat leeft onder alle menschen, hetzij blank, dan wel bruin of zwart, dat gevoel van huivering als het om een, wellicht volkomen verkeerd begrepen en zich zeker op gevaarlijke wijze ontwikkelende, maar toch in beginsel hevig verlangde t/ny/zeirf gaat ?



Daarom past binnen het kader van dit artikel oprechte hulde aan de inheemsche soldaten uit het zustergebied 5miam, die wel zijn gegaan en die, naar wij van ganscher harte hopen, als zij terugkeeren in hun prachtig land, een waarachtige belooning zullen vinden in het tot nu toe nog steeds veel te stiefmoederlijk bedeelde Nederlandsch Guyana, dat in ons midden in feite een eereplaats verdient! Keeren wij tenslotte onze maritieme gedachten over Curacao naar de realiteit, dan liggen de feiten zoo, dat over heruitzending








Nederlands West-Indische Gids

Seppen, George


nl

Seppen, G.



Enkele Maritieme gedachten over de Defensie van Curaao.


72 GEORGE SEPPEN van Afarmters terdege is gepeinsd, echter zonder resultaat.



Er zullen binnenkort zoogenaamde _Rijkstroepen" vertrekken (zonderlinge benaming overigens) naar De West, reeds in spoedopleiding zijnde aan den Westerweg in Alkmaar. Twee compagnie-n voor Curacao en n voor Suriname. Wij willen Suriname in dit artikel buiten beschouwing laten, omdat daar te lande, o. i. wel degelijk de Landmachtgedachte dient te worden vooropgesteld.



Van verre hebben wij de recruteering dezer Rijkstroepen gedeeltelijk gadegeslagen. Een droevig geval. Oproepingen aan den loopenden band, zonder commentaar en zonder toelichting, voor velen een sprong in het duister, om toch maar weg te kunnen gaan en misschien wel om De Oost te kunnen ontloopen.



Van de enkelen, die zich meldden bij ons voormalig onderdeel, was er niet n, die blijk van waarachtige belangstelling gaf, of zelfs maar even over De West wenschtc te worden ingelicht.



Lieden met gebruiksaanwijzing, zooals men in militaire kringen zegt, een enkele desperado, of een jongen met problemen thuis. Natuurlijk zullen er puike soldaten onder hen zijn, en wellicht komt de interesse op den duur, maar toch hebben wij ons in gemoede afgevraagd: Waarom niet juist nu eens naar echte belangstelling gespeurd en gepuurd uit het beste van het beste, omdat het om een uitstekend deel van Nederland in Amerika gaat! Men verwachtte van ons geen voor-oordeel of zelfs maar een wrange reserve ten aanzien van wie dan ook, maar als voormalig bewoner van nagenoeg alle deelen en deeltjes van de West, hebben wij ons ten deze andermaal diep teleurgesteld gevoeld.



Wel schrijft het dagblad Z)e 7^'^ in zijn 22 Novembernummer met zeker enthousiasme over het Kamp _Detachement West-Indi", maar er schuilt iets gekunstelds, iets onechts, in de volgende bewering: ,,De jongens, zoo goed als alle vrijwilligers, verbinden zich voor twee jaar. Zij zijn afkomstig van de Gezagstroepen en andere legeronderdeelen en bestemd voor dat deel des Rijks, dat in het Moederland betrekkelijk nog het minst bekend is; hun opdracht is niet zoozeer een militaire, maar in hoofdzaak gericht op moree/e Aftl^verleimng. Twee compagnien zijn bestemd voor Curacao, terwijl de derde naar Suriname gaat." Wat overigens met die _moreele hulpverleening" wordt bedoeld is ons vooralsnog een raadsel.



Een opleiding in een luttele spanne tijds van jonge soldaten,








Nederlands West-Indische Gids

Seppen, George


nl

Seppen, G.



Enkele Maritieme gedachten over de Defensie van Curaao.


MARITIEME GEDACHTEN OVER DE DEFENSIE VAN CURACAO 73 wier zuiver militaire eigenschappen zeker nog niet excellent mogen worden genoemd, zonder gedegen voorbereiding op een speciale taak, waarin van hun optreden, zoowel individueel, als en masse, enorm veel moet worden verwacht, komt ons eerlijk gezegd als een gewaagd experiment voor.



Bijna zouden wij geneigd zijn te zeggen, dat men wederom in het oude schuitje vaart met die aloude gedachte van _het valt even mee", waaraan wij in het verleden telkenmale hebben gelaboreerd, tot onze schade en, somtijds ook, schande.



Hoeveel rationeeler zoude het zijn geweest, wanneer De West nu eindelijk eens bedacht werd met een volwaardig en representatief Marine-apparaat en daarnaast, voorzoover het Curacao betreft, met de inheemsche troepen in de tweede ban. Voor Suriname bepleiten wij daarentegen voornamelijk een uitstekend Landmacht-instituut, waarbij de Koninklijke Marine haar prachtige aanvullende en meer in het bijzonder representatieve taak zou kunnen opnemen.



Dat daarbij ons prestige en niet de knibbelarij den doorslag geven moet, is duidelijk Men vergete nimmer, dat het in onze groote tijden steeds de Marine was, de ijzeren mannen op de houten schepen, die Nederland zijn plaats in het wereldbestel deden innemen en al verlangen wij allerminst terug naar imperiale-, koloniale- of andere vergane perioden, voor ons geldt toch nog altijd het _noblesse oblige", dat in onze dagen weliswaar in gansch andere beteekenis dan die van macht en kracht alleen moet worden gezien, maar dat nochthans, ook in de moderne, waarlijk toe te juichen, komende vernieuwing, groote offers en verplichtingen inhoudt.



Dat De West op den duur een door personeel en materiaal uitblinkend krijgsmacht-apparaat moge deelachtig worden, waarin de inheemsche bevolking een belangrijk aandeel heeft, is onze hartewensch.



Maastricht, December 1946.



Mr. Dr. VAN HAAREN f De regelen, in de Dec. 1946-aflevering gewijd aan mr. dr. F.



L. J. van Haaren, waren van de hand van jhr. L. C. van Panhuys.








Nederlands West-Indische Gids

Seppen, George


nl

Scheltema de Heere, G.A.N.



De reis Nederland-Paramaribo in 1861 en sedert 1884


DE REIS NEDERLAND-PARAMARIBO IN 1861 EN SEDERT 1884 DOOR G. A. N. SCHELTEMA DE HEERE Ongetwijfeld ligt er waarheid in het spreekwoord _Iedere verandering is geen verbetering" maar onwaarheid kan niet beweerd worden te zijn gelegen in het andere spreekwoord _Hierna beter, zegt de almanak". Zal het volgend verhaal dit kunnen aantoonen?



Ambteloos sedert een achttal jaren en sedert vijf jaren weduwnaar, had de heer Grootoom, gewezen zakenman, op zich genomen te Paramaribo eenige belangen voor een vriend te gaan behartigen.



Een aantal brieven, op de reis gericht aan ieder zijner toen nog betrekkelijk jonge kinderen, bevindt zich onder hun nagelaten papieren: uit die brieven is het verhaal getrokken.



Te Rotterdam ging de heer Grootoom, na aankomst en overnachting, op Maandag 23 September 1861 in den voormiddag passage nemen aan boord van de stoomboot _Batavier", kapitein W. Smith. Hij vlaste op een hut alleen maar zoodanig gemak bood het mooie schip niet aan. Daarna drie afscheidsbezoeken gemaakt hebbende, verscheen hij tegen koffietijd, volgens afspraak, ten huize eener familie bij welke hij een recht aangenaam uur doorbracht; langer blijven kon hij niet, daar hem een beter verblijf aan boord beloofd was voor 't geval het aantal passagiers niet te groot werd. De hoop bleek ijdel, het aantal was meer dan vol: 108 in al.



De zeevaart begon des namiddags van den 24sten met het vertrek der boot van de Boompjes; te 5 uren was deze reeds het Brielsche gat uit. Onder de medereizenden waren 32 landverhui-74 _








Nederlands West-Indische Gids

Seppen, George


nl

Scheltema de Heere, G.A.N.



De reis Nederland-Paramaribo in 1861 en sedert 1884


DE REIS NEDERLAND-PARAMARIBO IN 1861 EN SEDERT 1884 75 zers, die rusten moesten tusschen de kisten en kasten *). Nederlandsch en Engelsch, ook Hoogduitsch en Fransch waren de talen die aan boord gesproken werden door menschen van verscheiden landaard, en daartusschen klonk het gehinnik van paarden, 't geblaat van schapen en geiten zoo ook de filomeele stem van een aantal kalven. Er waren, volgens den kapitein, niet veel beesten aan boord; de heer Grootoom vond echter zoo vele in het ruim, in het tusschcndek en bovenop het dek, dat er weinig plaats overbleef voor de menschen.



Woensdagmorgen 25 September lag de boot in den mond van de Teems. Al spoedig kwamen de kommiezen aan boord, die onder de zonnetent of liever regentent, want het regende aldoor hard alles nakeken wat de passagiers bij zich hadden. Om half 12 nam de boot ligplaats aan de kade. Zoo spoedig hij kon reed de heer Grootoom naar het logement, htel-garni, van den scheepskapitein: 29 Montague Place, Russell Square, waar hij zijn reisgenoot aantrof, den heer Hellmund *). Het was er zindelijk en fatsoenlijk, en de tafel goed. _De straten" deelde de heer Grootoom mede in den brtef, dien hij hier schreef _zijn overdekt met een moddersaus en karren rijden door de stad waarin die modder wordt opgeschept. Van de landingsplaats naar het logement reed ik drie kwartier, dan in galop, dan in draf, tusschen wel duizend rijtuigen van allerlei soort door; somtijds stond mijn vehikel stil omdat de omnibussen, vigilantes, hansom's *), safety's, vrachtwagens met 1 tot 4 paarden bespannen, koetsen, bendy's *) enz. den weg ten eenenmale versperden; kwam er ruimte, dan ging het weer hard vooruit door de modder". In den avond tusschen 9 en 10 uur wandelden de heeren een weinig; zij liepen om niet te verdwalen blok voor blok om, aldus telkens op hetzelfde punt uitkomende. ') Een zeer gebruikelijke verbinding: zie WoordewftoeA der A/>rfe7anrfe *aa/, deel VII, kolom 3147. -) Een vooraanstaand persoon in handelskringen op Curasao, eigenaar van zoutpannen op Bonaire en Aruba: zie Z)e W^es/-_ndt.sc/ie Gids 1943, blz. 321, noot 2. _) Afkorting van ,,hansom-cab", gelijk ,,cab" van _cabriolet".



Tweewielig rijtuig voor 1 paard met 2 zitplaatsen onder een kap voor de gebruikers en een hoogen kattebak voor den koetsier, die het paard ment over den kap heen, waarin een opening is tot spreekgelegenheid van dan wel met hem. Genoemd naar den uitvinder Joseph A. Hansom (1843;. _) Tweewielig rijtuig zonder kap voor 1 paard met 4 zitplaatsen, 2 voor, 2 achter, ruggelings tegen elkander aan.








Nederlands West-Indische Gids

Seppen, George


nl

Scheltema de Heere, G.A.N.



De reis Nederland-Paramaribo in 1861 en sedert 1884


76 G. A. N. SCHELTEMA DE HEERE Den dag daarna gingen zij na het ontbijt de straat op die, ruim en fraai bebouwd, langs de flinke huizen voorzien was van een breede loopstoep. De modder was nu een weinig droog. Zij koersten de stad in om hun biljetten voor overtocht naar de West te halen, kregen een bewijsticket voor de boot die 2 October van Southampton zou vertrekken, zetten vervolgens de wandeling voort door de grootsch-gebouwde stad en bezochten den _Tower" Een van top tot teen geharnast riddertje, zoo groot als een jongen van nog geen zes jaar, trok hier de bijzondere aandacht.



Van het overig drietal in Londen doorgebrachte dagen werd de Vrijdag besteed aan het Glazen paleis: zeer weinig werd gezien van hetgeen er te zien was, maar o! zoo veel moois; de Zaterdag werd gewijd aan de bezichtiging van het Parlementsgebouw: kostbaar en prachtig van bouw, hoewel naar heer Grootoom's inzien _ zonder dat de leden van het Hooger- en Lagerhuis er ruimte genoeg hebben in de zittingvertrekken; de Zondag zag zich bestemd voor bezoeken aan een familie, die vroeger wel ten huize van den heer Grootoom kwam en nadien in Londen was gaan wonen.



Maandag 30 September vertrokken de reisgenooten naar Southampton. De heer Grootoom moest er tijdig zijn om zijn goed aan boord te brengen, zich zeker te stellen van zijn hut, en vooral om te zorgen dat zijn sigaren de reis mede konden doen. _In Londen" aldus de betreffende brief was het kistje (een halve kist manilla) verzegeld en moest ik tweemaal zoo veel aan rechten betalen als de sigaren mij bij inkoop hadden gekost. Op vertoon van ongeschonden zegel zou ik de rechten te Southampton terugontvangen wat ook geschied is. Maar m het geld terug te krijgen heb ik zooveel moeite gehad, dat ik bijkans besloot om de sigaren maar in handen van de Albioneezen haast gelijk met Chineezen - te laten. Het reizen is duur, vooral aan werfongelden en dokrechten: men kan niet aan of van boord gaan, of onder die twee hoofden van betaling wordt veel geld geischt; als eenig voorbeeld vertel ik, dat ik voor het aan boord brengen van mijn goed, toen 't schip aan de werf lag, aan genoemde rechten 5 shillings en aan den kruier 6 pence kwijt was, zegge f 3.30, en mij nog mocht gelukwenschen." De reizigers stapten af in Radley's hotel waar zij het uitstekend hadden en zeer tevreden waren over alles, dus ook over de rekening.



Den lsten October versleet de heer Grootoom met de zorg voor








Nederlands West-Indische Gids

Seppen, George


nl

Scheltema de Heere, G.A.N.



De reis Nederland-Paramaribo in 1861 en sedert 1884


DE REIS NEDERLAND-PARAMARIBO IN 1861 EN SEDERT 1884 77 zijn goed, met het terugbekomen van de betaalde rechten en met, in gezelschap van den heer Hellmund, loopend en rijdend Southampton te bezien, welke stad een schoone zeeplaats werd bevonden met fraaie werven en dokken zoomede van alles wat de inkomende en uitgaande reizigers behoeven ruim voorziene winkels.



Na Woensdag, den 2den, van 10 tot 12 bezig te zijn geweest om zijn sigaren te bemachtigen, waarin de heer Grootoom eindelijk slaagde, bracht een kleine stoomboot hem, den heer Hellmund en het meerendeel hunner medepassagiers als ansjovis in een potje naar de ,,Seine", kapitein Revett, het voor de West bestemde schip, dat bereids in den mond der rivier lag. In afwachting van het op 2 uur bepaalde vertek namen de reismakkers bezit van de hun toegewezen hut die, zonder een vrije poort naar buiten te hebben, duister was, verder klein, zoodat men er zich kwalijk kon roeren, en twee kooien boven elkaar had; kortom het was een verblijf dat den heer Grootoom wien het bovendien niet aangenaam was, een slaapvertrek te moeten deelen lang niet beviel. Maar . men was nu eenmaal in het schuitje, de kost was goed, de bediening ook, gelijk zou blijken.



Ten klokke 6 van Donderdag 3 October bracht William Cole, de hofmeester van de zoo juist beschreven kamer der _Seine", den heer Grootoom een heerlijk kop koffie. Toen zijn oogen open waren, nam hij een koud bad dat hem recht verkwikte. Gelijkerwijs was ook verder de dagaanvang. Daarop begon hij een voor zijn oudsten zoon bestemden brief waaraan hij, na het verhaal zijner belevenissen te Southampton, dagelijks een eind verder schreef tot den dag vr zijn aankomst te Georgetown, de hoofdstad van Demerara (Britsch-Guyana); daar bracht hij den brief zelf op de post.



De _Seine" was aldus de heer Grootoom 't grootste stoomschip waar hij nog aan boord was, een waar drijvend logement, enkel voorzien van hutten met twee slaapplaatsen. Het hield 2167 tonnenmaat, had een licht barkstuig en een scheepsmachine van 800, zegge achthonderd, paardekracht. Zooveel mogelijk werd gebruik gemaakt van de zeilen. Het schip was zeer makkelijk in zijn bewegingen; het liep als een kievit: de heer Grootoom was nimmer aan boord van een vaartuig dat in snelheid dit schip nabij kwam zelfs als het recht in den wind ging,








Nederlands West-Indische Gids

Seppen, George


nl

Scheltema de Heere, G.A.N.



De reis Nederland-Paramaribo in 1861 en sedert 1884


78 G. A. N. SCHELTEMA DE HEERE liep het 10 a 11 mijlen, dat voor veel vaartuigen een haast niet te bereiken maximum was. Alle schepen, die men in 't zicht kreeg, werden spoedig achter uit het gezicht verloren. Bij een lengte van 140 passen binnenstevens, had het een breedte van ruim 18 passen binnenboords. Het was den heer Grootoom een genoegen te zien, hoeveel toepassing de werktuigkunde er ondervond. Op het opperdek stond, behalve wat tot het scheepstuig behoorde, een mangel die door stoom bewogen werd: deze wrong eerst het overtollige water uit het waschgoed en mangelde het als 't droog was.



Onder de gemakken waren 4 bad- en 12 bestekamers, alle in het tusschendek, de helft aan bak- de wederhelft aan stuurboord. In de davids hingen 9 booten. De bewapening bestond uit 2 kanonnen, 30 geweren, 30 pistolen en 20 pieken. Op dek hadden de paarden, de koeien en het pluimvee van allerhande soort plaats gevonden, terwijl een varkenshok in een raderkast was aangebracht. Alles kwam den heer Grootoom voor op een goede schaal te zijn ingericht. Meer en meer begon _Die Sien" zooals de Engelschen den scheepsnaam uitspraken hem te bevallen, ook wat de zindelijkheid betrof en de orde: alles ging geregeld en zelden hoorde men een bevel geven. Muziek was er niet aan boord; alle maaltijden werden aangekondigd door een schel.



Met de scheepsbemanning waren er wel 450 koppen en kopjes aan boord: groot was het getal der kinderen, de kindermeiden hadden het zwaar. Een overzicht te geven van de ruim 300 passagiers vond de heer Grootoom ondoenlijk. ,,Ik ben, geloof ik" zoo schreef hij _ de eenigste eerste soort Nederlander en de heer Hellmund de eenige gelijkstandige." De andere passagiers waren Engelschen, Franschen, Duitschers en hun Amerikaansche afstammelingen; ook waren er een Genuees en drie heeren, die veel op gekleede negers leken. Een dezer drie heeren kwam nooit boven als het regende maar, als de zonnetenten uitgehaald waren wat sedert den lOden gebeurde _, zat hij den heelen dag en avond met een paraplu op dek te praten. Onder de schepelingen was een man uit Bombay. Bij regenachtig weer vond men in het tusschendek een ruime plaats om te wandelen en te rooken, hetgeen trouwens op 't gansene dek achter en voor dag en nacht niet verboden was. Ook tot de eetzalen nam men zijn toevlucht wanneer het regende; de machinekamer bood dan den rookers voornamelijk een verblijf aan.



Den eersten dag zat men met 200 personen tegelijk aan tafel.



Daarna werden er twee ontbijturen bepaald om de botsingen tusschen de Engelschen, Franschen en Spanjaarden te doen ophou-








Nederlands West-Indische Gids

Seppen, George


nl

Scheltema de Heere, G.A.N.



De reis Nederland-Paramaribo in 1861 en sedert 1884


DE REIS NEDERLAND-PARAMARIBO IN 1861 EN SEDERT 1884 79 den. Later was er zelfs van wrijvingen geen sprake; den 1 lden verklaarde de heer Grootoom: _het geheel is wel en verdraagzaam".



De kost was, als gezegd, wel goed maar, hoezeer voortreffelijk om te blijven leven, was hij voor een Nederlandsche maag al een rare kost; hij schreef: _Sedert Maandag 23 September heb ik geen goeden aardappel gezien, veel min geproefd. De Engelschen schillen den aardappel bij voorkeur niet, deze komt dus in de schil op tafel en zonder zout. Het brood is goed maar dat ik thuis eet beter, het vleesch thuis is nu eenmaal niet te overtreffen, de groenten zijn zonder zout en in water gestoofd. Alle dagen komt er gebak van ik weet niet hoeveel soorten op tafel maar er is geen stuk bij dat op een,afstand zoo lekker is als de rijstpodding die juffrouw Jacobs zoo smakelijk weet te bereiden, of de pannekoeken die Betje bakt". Op een anderen dag pende hij: _Thuis at ik bijna nooit rijst, hier aan boord daarentegen eet ik voor ontbijt rijst met kerrie en 's middags eerst een stukje van het een of ander doode beest"_gelijk men schertsend in de Oost zegt _en aardappelen met zout, besproeid door een glas bier, daarna wat rijst met kerrie plus een glas water, waaruit niet besloten moet worden dat ik gebrek lijd: ik heb het zoo goed als 't kan aan boord van een schip onder Engelschen vlag, doch het is altijd minder, veel minder dan thuis, en hier komt het spreekwoord te pas: die genieten wil, moet eerst ontberen." Voor de Engelschen en anderen, tot de Engelsche kerk behoorende, was er dienst op de beide Zondagen, 6 en 13 October.



Den eersten keer wegens het ongunstig weder beneden, onder eerbiedige toeluistering door een deel der Franschen, Duitschers en Spanjaarden, ook van den Genuees. Den anderen keer preekte de Engelsche bisschop, voornamelijk Janmaat onderhoudende over zijn plichten in de wijde wereld ten aanzien der kerk. Den lOden schreef de heer Grootoom over de spelen waarmee de jeugdige Engelsche officieren zich vermaakten, _leapfrog" (haasje-over)en _cockfight" (woordelijk: hanengevecht), en dat er dien dag hardlooperijen zouden plaats hebben. Deze laatsten waren eerst onder de heeren, toen onder de matrozen, en eindigden met een wedren in zakken. Alles liep af zonder been-, zelfs zonder neusbeenbreuken; mochten er al eenige blauwe plekken op kuiten en schenen opgeloopen zijn, zulks werd aan de middagtafel afgespoeld met een paar flesschen champagne. _Bullplay" (woordelijk: stierspel), dat minder gevaarlijk is, vond dagelijks liefhebbers. Schepen werden zelden gezien: na den 4den geen enkel; den 6den een schip dat tegen lag en, zonder vlag te hijschen,








Nederlands West-Indische Gids

Seppen, George


nl

Scheltema de Heere, G.A.N.



De reis Nederland-Paramaribo in 1861 en sedert 1884


80 G. A. N. SCHELTEMA DE HEERE weldra uit het oog was; den lOden een schip aan stuurboord en later een aan bakboord, maar te ver om iets meer dan de tuiging en 't hol*) te kunnen onderscheiden. Van andere schepen is geen gewag in den brief.



Acht dagen lang hield de heer Grootoom aanteekening van het weer; te beginnen met 6 October dagelijks met ne uitzondering tot en met Maandag den 14den. Genoemden 6den was het weer ruw, regenachtig, winderig en onvroolijk. Den 7den werd Terceira met het vallen van den avond aan stuurboord gezien: door zwaar betrokken lucht echter weinig helder. Den 8sten was het stil in den wind met een stijve koelte. Den 9den was de lucht vol regenbuien en met dit bedekte weer werd het broeiend. Den 1 Oden was het weder den gansenen dag bedekt doch helderde tegen den avond op en een klare kwartiermaan vervroolijkte de menigte op dek. Den 1 lden was het aangenaam weder; het begon warm te worden. Des avonds van den 13den weerlichtte het zwaar in het oosten; de nacht gaf veel wind en regen zoodat de meeste passagiers hem onrustig doorbrachten.



Maandag 14 was het heel den dag buiig weder doch tegen den avond beterde het. Met helderen maneschijn zongen de Engelsche dames op dek bij geleide eener gitaar, die door een Spanjaard bespeeld werd. Den volgenden avond herhaalde zich het vocaal concert en, evenals den vorige, werd daarbij niet verzuimd het lieve gezang _Home, sweet home, There is no place like home"^). _God save the Queen" was de zwanezang. Overdag was het aan boord minder zachtzinnig toegegaan met het brengen van een gedeelte der lading in 't tusschendek ten einde het evenwichtspunt, dat door het verbruik van levensmiddelen, water en brandstoffen reeds merkelijk verplaatst was, nog meer naar boven te brengen. Het was treurig zooals met de kisten gegooid werd en droevig was de gedachte van den heer Grootoom daarbij, dat voor al die ingeladen goederen zeer ruim driemaal zooveel vracht betaald werd als met gewone scheepsgelegenheid.



Heel wat spul had hij om zijn tot Demerara betaalde plaatskaart van den _purser" terug te krijgen: de kapitein moest er aan ') De scheepsromp: Zie H'oorrffM&ofA rfr M-deWawdscAe taa/, deel VI, kolom 870, II), 2), 6). _) Het uit drie koepletten bestaande gedicht dat aanvangt ,,'Mid pleasures and palaces tho' we may roam" en waarvan de in den tekst aangehaalde woorden het referein zijn. Het maakt deel uit van John Howard Payne's tooneelspel ,,Clari, the maid of Milan". De zangwijze is van Sir Henry R. Bishop.








Nederlands West-Indische Gids

Heere, Scheltema, G.A.N.


nl

Scheltema de Heere, G.A.N.



De reis Nederland-Paramaribo in 1861 en sedert 1884


DE REIS NEDERLAND-PARAMARIBO IN 1861 EN SEDERT 1884 81 te pas komen. Deze wist den man, door wat ter zake duidelijk er op stond, te overtuigen dat hij het stuk moest teruggeven, waar dan den volgenden dag doch niet dan na een zeer gerekt gesprek aan werd voldaan. Woensdag 16 October werd Sombrero aan bakboord voorbijgegaan. Al spoedig kwamen de oostelijk van Portorico gelegen Maagdeneilanden in het gezicht en te ruim 2 uren kwam de _Seine" ten anker op de reede van het tot die groep behoorende eiland Sint-Thomas. De heer Grootoom, zeeman alvorens in zaken te zijn gegaan, had getrouw de gegevens van het middagbestek opgenomen: hier belangstelling voor hebbende lezers vinden ze, samengevat, ondervolgend.



Van Southampton tot Terceira Van Terceira tot Sombrero] N.B. 3 October 1861 4 5 6 7 8 October 1861 9 10 11 12 13 14 15 W.L. 49"32' 4650' 4436' 42 4' 3934' 3657' 3438' 3214' 2950' 2738' 25 17' 2256' 2032' 557' 11 1' 1628' 2121' 2531' 30 6' 3441' 3976' 4341' 4820' 5238' 5652' 6037' Verheid 185 245 264 260 248 267 262 270 264 282 272 270 253 Afstand 1110 860 598 334 88 2075 1812 1542 1281 995 722 452 199 De ligplaats der _Seine" was dicht voor de stad, wier voorkomen vertelt de heer Grootoom veel had van een Chineesche stad, op een prent wel te verstaan, want nog nimmer bracht hij 't, naar zijn zeggen, zoover in de wereld dat hij een Chineesche stad zag in werkelijkheid. Hij moest aan wal om de heeren Grner & Co te ontmoeten. Uit vrees dat zijn bagage in het ongereede zou raken luisterde hij evenwel naar de immer ongetrouwe Engelschen *) die hem verklaarden, dat binnen 't uur de passagiers en hun bagage over zouden gaan aan boord van het stoomschip _Thames", hetwelk langs stuurboordzijde naast de _Seine" zou komen te ') Gebruikelijk was in dien tijd op het vasteland van Europa de zegswijze _la perfide Albion".



West-Indische Gids XXVIII 6








Nederlands West-Indische Gids

Heere, Scheltema, G.A.N.


nl

Scheltema de Heere, G.A.N.



De reis Nederland-Paramaribo in 1861 en sedert 1884


82 G. A. N. SCHELTEMA DE HEERE liggen. Maar jawel! Eindelijk, kwartier voor 5, begaf hij zich aan wal, sprak de aangewezen kooplieden en was al spoedig aan boord waarbij hij zich ten zeerste bemoeide om zijn reisgoed zelf over te brengen. Na aan de twee grootste koffers een weinig geholpen te zijn, was het dan zoover. Alles Engelsch, naar het bevind van den heer Grootoom: leven, overhaasting en verwarring; 2 uur zat hij op een koffer aan te zien hoe, na de lading, het passagiersgoed geledebraakt en mishandeld werd, eerst door blanke matrozen, toen door zwarte. Ten leste was alles over en te 10 uren was het vaartuig onder stoom, de reede van Sint-Thomas, waar de Deensche vlag woei, verlatende.



De heeren Grootoom en Hellmund hadden aan boord van de _Thames" weer hun verblijf gemeen. Hoewel dit schip kleiner was dan de _Seine", was de hut er ruimer; het was echter een oud schip en liep slecht, daarbij hadden ze het in den wind.



Zoo vuil was het schip van binnen en van buiten, dat het verdrietig was om te zien. De verblijven voor de passagiers maakten er een gelukkige uitzondering op: niettemin zag de heer Grootoom in de hut reeds twee kakkerlakken wandelen en in de eetzaal er een vliegen. Het ondergeschikte deel der bemanning bestond uit negers. Het schip voer een van oorsprong wild varkentje als plaatsvervanger van een hond.



Donderdag 17 October was op dek een brief om de deugden van den kapitein der _Seine" op te hemelen: een Engelsche gewoonte. De heer Grootoom wilde den man wel roemen doch vond het niet juist om zijn naam k onder den brief te zetten evenmin als onder een ander, zeer langdradig stuk dat strekken moest om de stoombootmaatschappij te doen weten, hoe slecht de voeding en bediening aan boord waren geweest. Tegenover zijn niet-teekenen verklaarde hij over de voeding tevreden te zijn geweest, vergeleken bij hetgeen hij genoten had van andere stoomschepen onder Engelsche vlag in de groote vaart, maar deed een motie om met bepaalde woorden in den brief te zetten dat de _purser" voor zijn vak onbekwaam was.



De _Thames" voer de Nederlandsche eilanden Saba en Sint-Eustatius voorbij en was 's avonds te 7 uur voor het Engelsche eiland Saint Christopher, gemeenlijk genoemd _Saint Kitts".



Een gebrek aan de machine verplichtte tot 3^ uur oponthoud alhier. Den dag daarna liep de _Thames" de gevaarlijke en zeer kleine baai van Antigua binnen; hier werd vastgemaakt op een boei. Te 9 uren ging het verder. Het was warm en buiig weer: felle zonneschijn en felle wind wisselden elkander af. Des avonds








Nederlands West-Indische Gids

Heere, Scheltema, G.A.N.


nl

Scheltema de Heere, G.A.N.



De reis Nederland-Paramaribo in 1861 en sedert 1884


DE REIS NEDERLAND-PARAMARIBO IN 1861 EN SEDERT 1884 83 werden ter reede van Guadeloupe, op de hoofdplaats Basse-Terre, passagiers en briefmalen gewisseld. Daarna was Dominique, tusschen 11 en 12 uur in den avond, voor hetzelfde aan de beurt.



Het weder bleef altijd even buiig met regen en wind. Met het aanbreken van Zaterdag den 19den, bevond de _Thames" zich op de reede van Martinique. De heer Grootoom vond het jammer dat hij, door het snelle aandoen en voortgaan, nergens een kijk aan den wal kon nemen. Sint-Lucia was de plaats waar nu op werd aangestuurd. Aan boord van dit vaartuig kon de heer Grootoom de pen niet dan dansende over het papier bewegen: hij vroeg zich af, of de volgende boot want er moest weer van vaartuig verwisseld worden dienaangaande gemak of ongemak zou aanbieden?



Zondag 20 October, om 5 uren in den morgen, werd geankerd ter reede van Barbados, eene van daar gezien zeer schoone plaats. Het tweemast-schroefstoomschip ,,Wye" lag er gereed.



Met langzamen spoed werd aan boord gegaan. De heer Grootoom had zijn hut te deelen met den heer Linsay, een geestelijke die gelijktijdig met hom uit Europa gekomen was, zoodat hij zich haastte om van de bovenkooi bezit te nemen. Maar, o! wonder, de de man kreeg order om in Barbados achter te blijven, en zoo mocht de heer Grootoom den eersten keer sedert zijn vertrek uit Nederland zeggen tamelijk goed gelogeerd te zijn, hoewel altijd nog bekrompen genoeg.



De dag ging, voor een Engelschen Zondag, nogal wel voorbij.



Den daaropvolgenden dag kon de heer Grootoom het tegen 8 uur 's avonds niet meer uithouden van vermoeidheid; hij meende zulks te moeten toeschrijven aan een bad dat hij, om zich te verkwikken, om 3 uur genomen had. De voeding was aan boord der _Wye" goed; de koffie, die aan boord der andere schepen goed was, liet hier veel te wenschen over; de thee was nog minder: water en water-met-suiker, bier en wijn moesten zijn keel vochtig houden.



De boot bereikte Dinsdag 22 October behouden Georgetown aan de rivier Demerary, waar overgescheept werd aan boord van de Nederlandsche stoomboot _Vice-Admiraal Rijk" '). In gezelschap ') Genoemd naar den vlagofficier, die van 1839-1842 gouverneurgeneraal van Ned. West-Indi was: zie De Wfs/-/wdsc/> Gs 1943, blz. 321, noot 1.








Nederlands West-Indische Gids

Heere, Scheltema, G.A.N.


nl

Scheltema de Heere, G.A.N.



De reis Nederland-Paramaribo in 1861 en sedert 1884


84 G. A. N. SCHELTEMA DE HEERE van den heer Hellmund en den Franschen ambtenaar Jules Garnier de la Roche, die door het gouvernement van Guadeloupe gezonden was om de kolonie Cayenne te inspecteeren, begaf de de heer Grootoom zich aan wal. Ieder bezorgde eerst zijn zaken, wat bij hem bestond in de kennismaking met de heeren Rore Duff & Co bij wie hij een aanbeveling had *). Vervolgens stak hij een bezoek af bij den heer Thomas Christiani, lid van den gemeenteraad, _Merchant and Storekeeper", die bij zijn vrouw en twee lieve kinderen gelukkig thuis was *); daarna ging hij naar hotel Hamilton, waar hij zijn reisgenooten vond. Samen namen zij een voertuig om Demerara te zien, een plaats welke de heer Grootoom reeds veel waard vond voor elkeen die zoo op verscheidene stoombooten gebrek aan lucht, licht en gemak had gedurende een maand, doch in vergelijk met Nederlandsch-Indi er maar armoedig uitzag. Zij aten bij Hamilton vrij goed en maakten een niet ongenoeglijk avondbezoek bij den heer De Jongh in samenzijn met Isralieten en Isralitinnen.



Op Woensdag, den 23sten October 1861, ging de heer Grootoom naar boord der voornoemde boot en bestelde zijn passage bij den gezagvoerder, kapitein Rustman. Deze stond hem voor de reis zijn kamer af en verzocht hem niet later dan op den middag, d. i. te 12 uren, aan boord te zijn. Bij Hamilton ontbeten en de rekening voldaan hebbende met een souverein (f 12) elk, gingen de drie heeren scheep. Op het bepaalde uur vertrokken zij, zich gelukkig voelende onder de Nederlandsche vlag, hoewel zij van veel gemak verstoken waren. Maar zoo langzamerhand naderde het einde der reis.



Donderdag 24, in den ochtend te 6 uren, lag de _Vice-Admiraal Rijk" in den mond van de rivier Nickerie voor de stad Nieuw-Rotterdam *), waar nieuwe ellende den heer Grootoom wachtte. Onder de daar aan boord komende passagiers waren de heer Tyndall de Veer *) en echtgenoote met 2 kinderen en 3 bedienden, die zich ') Een handelshuis: zie De Wes<-/n<2isc/te Gids 1943, blz. 321, noot 3. *) Zie Z> WMf-ZndtscAf Gjrfs 1943, blz. 321, noot 4. _Bij iemand thuis" = in diens woning: zie PFoordcnoeA der A/erfer/and-scAe taa/, deel XVI, kolom 1819. _) De plaats Nieuw-Rotterdam werd nadien door de zee verzwolgen: zie .Df W<;s/-/dscAe G/rfs 1943, blz. 322, noot 1. ?) Betreffende Surinaamsche personen van dezen naam, zie noot 2 op blz. 322 van De Wes/-/dtscAe Girfs 1943.








Nederlands West-Indische Gids

Heere, Scheltema, G.A.N.


nl

Scheltema de Heere, G.A.N.



De reis Nederland-Paramaribo in 1861 en sedert 1884


DE REIS NEDERLAND-PARAMAR1B0 IN 1861 EN SEDERT 1884 85 in de kajuit plantten en zijn nachtgoed en koffer verhuisden uit de kamer van den kapitein, terwijl een hunner koffers daarin geplaatst werd. Toen de heer Grootoom die wisseling bemerkte, verzocht hij zichzelf daarover niet boos te worden en een half uur later vertelde hij den kapitein dat het hem aangenaam zou zijn wanneer een ander rustverblijf voor hem in gereedheid gebracht kon worden. Onmiddellijk gelastte de kapitein den hofmeester zijn kamer weder voor den heer Grootoom beschikbaar te maken. Aldus geschiedde zonder dat zich boe of ba had laten hooren, zeer tot genoegen van den bezwaarde, die den volgenden morgen in den mond der Suriname-rivier ontwaakte.



Van zijn mede-passagiers, ook van den heer en mevrouw yndall de Veer, nam hij op de aangenaamste wijze afscheid. Op den Surinaamsche grond aan wal gestapt zijnde, werd hij verwelkomd door den heer Soesman *), met wien hij naar diens woning ging.



Daar dronk de heer Grootoom een glas tamarindesiroop en begaf zich vervolgens naar Lyons Hotel, waar hij logies nam.



Z?< a//oo/> wan rf mafa&elmg Zoo had in 1861 degeen, die van Nederland uit naar Paramaribo ging, het ongerief van vijfmaal te moeten verwisselen van reisgelegenheid met alle daaraan verbonden bezwaarlijkheden, en over de maand onderweg te wezen voor en aleer hij zijn hebben en houden voorgoed kon uitladen.



Het was op 27 Maart 1884 dat een vaderlandsche onderneming, de Conjn&Zt;&c Wcs/-/rf'sc/j_ Af ai7<2ittsl, de geregelde rechtstreeksche bevaring van Paramaribo aanving. De _Oranje Nassau", het schip waar de dienst mede werd geopend, was in 1883/84 gebouwd bij J. M. Van der Made te Amsterdam; de machines waren geleverd door de _Koninlijke Fabriek van Stoom- en andere Werktuigen", eveneens te Amsterdam. Bedongen was, dat de machine 750 I. P. K. zou kunnen ontwikkelen en het schip 10 mijl zou loopen. Op de proefvaart werd evenwel 856 I. P. K. verkregen met een snelheid van 11 mijl. De Bruto Reg. Tonnage bedroeg 1304 ton. De reis van Amsterdam (De Ruyterkade) naar Paramaribo werd in 18 etmalen volbracht.



De oudste schepen van deze lijn waren kuilschepen, met vol _) Bijzonderheden aangaande dezen in velerlei opzicht verdienstelijken Surinamer vermeldt De Wesf-ZwdtscAe Gids 1943, in noot 1 op blz. 323.








Nederlands West-Indische Gids

Heere, Scheltema, G.A.N.


nl

Scheltema de Heere, G.A.N.



De reis Nederland-Paramaribo in 1861 en sedert 1884


86 G. A. N'. SCHELTEMA DE HEERE schoenertuig, welke laatste in dien tijd gewoonte was. Aldus kon men op de uitreis een handig gebruik maken van den noordoostpassaat, of op verdere gedeelten van de reis, bij voorkomende gunstige winden, de gemiddelde snelheid eenigszins opvoeren.



Men zou de _Oranje Nassau", hoewel in den vollen zin des woords een stoomschip, derhalve kunnen noemen een stoomschip met zeilvermogen. Een groote rol hebben de zeilen niet gespeeld. In latere jaren werden zij zelfs grootendeels verwijderd van schepen die oorspronkelijk er van voorzien waren, zonder dat dit eenig noemenswaardig bezwaar opleverde.



De lstc klasse was zooals ook op zeilschepen gebruikelijk _ ondergebracht in de kampanje. In het midden lag de eetkamer met een paar lange tafels, van boven door een koekoek verlicht.



Er omheen lag een tiental hutten, ingericht voor in totaal 26 passagiers. Vooruit, onder den bak, waren dan nog twee hutten 2de klasse met het bijbehoorende eetkamertje. Bovenop de kampanje bevond zich, ten dienste van de 1 ste klasse passagiers, een houten deksalon; een daarvan afgescheiden gedeelte werd als rooksalon gebruikt; Aan deze passagiers was mede het dek er omheen als promenadedek voorbehouden. Passagiers 3de klasse konden alleen op de toen algemeen gebruikelijke wijze, d.w.z. in het tusschendek, vervoerd worden. Voor dat doel waren daar aan weerszijden van het voorluik eenige patrijspoorten aangebracht. Deze tusschendek-klasse had aanvankelijk bijna uitsluitend beteekenis voor het vervoer van militairen naar en van Paramaribo en Curacao; later werden ook Javaansche landverhuizers op deze wijze naar Suriname gebracht.



Het passagetarief bedroeg f 400 in de 1ste klasse en f 200 in de 2de; retourbiljetten werden verstrekt met een geldigheidsduur van 1 jaar voor f 600 in de 1ste en voor f 340 in de 2de klasse.



Ondanks de geringe vervoerscapaciteit werd van meet aan een scheepsdokter gevaren.



Op de monsterrol der, als gezegd, op 27 Maart 1884 aanvaarde reis van de eerste _Oranje Nassau" die in 1906 bij Curac.ao is gestrand komen o.a. de volgende namen voor: gezagvoerder W. J. C. ten Harmsen; 1ste, 2de en 3de stuurman onderscheidenlijk J. A. Lacrooy, B. G. Stroink, W. R. Menkman; 1ste 2de en 3de machinist onderscheidenlijk P. Th. H. Weber, H. G. Schots, L. Lendorf; geneesheer A. Koch.



De kennis van het vorenstaande is te danken aan de bereidwilligheid der _Koninklijke Nederlandsche Stoomboot-Maatschappij", de vennootschap in welke de bij verkorting dusge-








Nederlands West-Indische Gids

Heere, Scheltema, G.A.N.


nl

Scheltema de Heere, G.A.N.



De reis Nederland-Paramaribo in 1861 en sedert 1884


DE REIS NEDERLAND-PARAMARIBO IN 1861 EN SEDERT 1884 87 naamde _Kwim" (K. W.-I. M.) is opgegaan. Zij merkte als besluit harer berichtgeving op dat, ofschoon de overgang van zeilschip naar stoomschip een grooten stap beteekende.de verhouding tusschen het comfort van het eerste stoomschip en dat, wat thans wordt geboden tegen practisch dezelfde tarieven, cvenzoo een belangrijke vooruitgang is.



Vrage: welk van de in den aanhef genoemde spreekwoorden ten deze het juiste inzicht had?



Voorzeker dat van den almanak.








Nederlands West-Indische Gids

Heere, Scheltema, G.A.N.


nl

Oudschans Dentz, Fred.



Poelepantje


POELEPANTJE DOOR Fred. Oudschans Dentz Hat kanaal dat de Domineekreek met de Waninakrcek en dus de Surinamerivier verbindt, heet het Saramaccakanaal.



Voordat deze verbinding tot stand kwam, was de Saramacca van de hoofdplaats Paramaribo voor vaartuigen niet anders te bereiken van over zee. De moeilijke afvoer van producten uit het district naar Paramaribo, de haven van verscheping, heeft op den landbouw in het Saramaccadistrict een nadeeligen invloed uitgeoefend.



Mauricius had reeds in 1745 een plan voor het graven van een kanaal aan de directeuren van de Sociteit gezonden en daarbij gevoegd een inschrijving der planters voor het benoodigde geld. De kosten werden geraamd op een millioen. Dit plan werd, evenals een minder kostbaar dito, naar de opmetingen van Louis Nepveu in 1750, 1751 en 1756, afgewezen.



In het Rijksarchief berust een manuscriptkaart uit het jaar 1795 van ,,Het kanaal en Pad van Wanica tot in de Wanica-creeq (voor zoover gedolven is)". Het kanaal_, waarvan een deel reeds voor 1776 gegraven moet zijn, omdat in Augustus 1776 _Ingelanden van 't Pad van Wanica Instantie doen tot verdere voortdelving van 't Canaal aldaar" was in 1795 dus nog niet voltooid, maar dat moet dan kort daarna, vermoedelijk in 1800 geschied zijn, want op de kaart van Moseberg van 1801 is de _nieuwe Vaart naar Saramacca" reeds geteekend.



Het kanaal werd tijdens het Engelsche tusschenbestuur verbeterd en voor grootere vaartuigen geschikt gemaakt.



Teenstra schrijft daarover: _Uit de Saramacca komende heeft men aan de rechter zijde van de Wanicakreek de Tawajarikreek, verder varende komt men in het gedolven kanaal van Wanica, ook Poelepantjekreek geheeten"; verder treffen wij in hetzelfde werk aan de post van defensie aan de Poelepantjesbrug. Deze brug zal vermoedelijk aan het einde van de 18de of aan het begin van de 19de eeuw gebouwd zijn.



Poelepantje is een samengesteld woord, bestaande uit de woorden poeloe en pantje. Poeloe, het Engelsche to pull, beteekent uittrekken, pantje of paantje is een katoenen heup- of lendedoek, welke de slavinnen droegen (Portugeesch panno is doek). Degenen, die door de Domineekreek moesten waden om den overkant te bereiken, trokken hun pantje uit om dit kleedingstuk niet nat te maken. Hieraan ontleent Poelepantje zijn naam.



In December 1928 is men begonnen een nieuwe brug, een ophaalbrug te bouwen. Gouverneur Rutgers heeft die brug op 7 September 1929 des morgens om zeven uur voor het publiek geopend. Het openen van deze ophaalbrug geschiedt door handkracht.



Het werk kan door n man verricht worden en voor op- en neerhalen is niet meer dan twee minuten noodig. Voor de vele kleine landbouwers die in het achterland van Saramacca wonen van groote beteekenis.



_ 88 _








Nederlands West-Indische Gids

Dentz-Oudschans, Fred


nl

B.D.G.F.



Geschiedkundige sprokkelingen.


GESCHIEDKUNDIGE SPROKKELINGEN IX Slavernij in West-indi Jhr. mr. D. van Hogendorp, de tweede zoon van Gijsbert Karel, den man van 1813, schreef 12 Juli 1827 uit 's Gravenhage aan zijn vriend en geesterverwant mr. I. da Costa, den bekenden dichter: ,,Ik heb u overigens van hier weinig te melden. Eene bijzonderheid is er evenwel in het staatkundige, die in Gods weg met eene vernieuwing der orde van zaken en herstelling en verlevendiigng der kerke, waar wij dagelijksch om bidden, te veel in verband staat, als dat zij niet als wetenswaardig zoude moeten aangemerkt worden.



Onze finantien in West Indien zijn in de war, en Z. M. heeft besloten er een commissaris generaal te zenden, waartoe hij benoemd heeft de u genoegsaam bekende generaal van den Bosch. Treffend vind ik deze gebeurtenis, omdat zij mij voorkomt met het aanstaand verlies van alle onze colonien in verband te staan. Ik houde het toch daarvoor, dat wij onze colonien verliezen zullen, en dat zij dan eerst (als wij ze verloren zullen hebben) voor ons voordeelig zullen zijn. Het schijnt mij voorts toe in verband te staan met de uitbreiding van 't Evangelie, dat wel gepredikt kan worden onder een vrij en nijverig volk, maar niet onder een volk, dat als een kudde vee behandeld wordt, naakt loopt, in armoede leeft en met de zweep wordt gedreven om voor vreemde Heeren te werken.



Ik dacht juist in deze laatste weken veel over deze zaak na. Zoo wij slechts nagaan, hoe het op Java gesteld is, waar wij de menschen zoo uitmergelen, dat zij tevrede zijn met hunne droge rijst voor alle voedsel, met het ellendigste hutje, en voor alle kleeding met een doek om het hoofd en een doekje om de ergste schaamte te bedekken, en niet meer willen arbeiden dan voor dit in de hoogste graad onontbeerlijke, omdat wij haar '/,, zoo niet V4, van de vruchten van hunnen arbeid ontnemen (en zoo hebben wij altijd gedaan), dan vraag ik: hoe durft men onder zulk een volk zendelingen zenden, en verwachten, dat zij onder die uitgedoofde en moedeloos gewordene zielen iets goeds zullen uitrichten.



In de West Indien is het noch erger. Daar is de slavernij in volle werking. Ik wil nu niet zeggen, dat het Evangelie niet aan slaven kan gepreedikt worden, maar dan moeten de meesters toch Christenen zijn, of althands christelijk willen zijn. Maar als deze om hunne wellusten en wellustige gedachten en verbeeldingen te prikkelen zich door 89 _








Nederlands West-Indische Gids

B.d.g.F.


nl

B.D.G.F.



Geschiedkundige sprokkelingen.


90 GESCHIEDKUNDIGE SPROKKELINGEN moedernaakte slavinnetjes doen bedienen (en dit geschied niet slechts binnenshuis, of wanneer zij ten minste alleen zijn, maar op de Heeren diners doen de Europeanen zich door zulke naakte vrouwen bedienen.



Zuylen uit R. heeft mij verhaald zulk een diner te hebben bijgewoond, dat sommige planters aan hem en de officieren van zijn schip gaven, en waar zij bediend werden door 9 van de schoonste moedernaakte slavinnen), dan vraag ik, of dit land niet dat van de ergste ontucht en diepste verval des menschen is. En in der daad, hoe kan men zich verbeelden in zulk een land met vrucht het evangelie te kunnen prediken ?



Waarlijk, het vrij worden van zulke colonien is eene hoogst wenschelijke zaak, en de meerdere aisance, waarin de bewooners dan zullen komen, zal hen vatbaarder maken voor het Evangelie, en hunne meerdere behoefte, waaraan zij ten gevolge van meerdere welvaart zullen kunnen voldoen, zal in ons land meerder vertier geven dan onze zweep en stokslagen (om van verdere mishandelingen niet eens te spreken) ooit hebben kunnen doen.



Maar ik moet niet vergeten een derde oogpunt te noemen, waaruit mij de verwarring in onze West Indien van belang schijnt. De finantien in onze colonien staan onder het onmiddelijk beheer van Z. M., en ziedaar dat deze Groote Financier al, wat onder zijn onmiddelijk beheer staat, in de war gestuurd heeft! En hoe zal het hier te lande gaan ? Nu heeft hij de finantien even uitsluitend als in Oost en West, doch hij heeft ze slechts door plukharen, en gevolgelijk veel beter dan in Oost en West, gekregen. Mij dunkt, de voorafspiegeling hebben wij voor onze oogen, en de verwarring zal zoo veel te grooter zijn, als de geldmiddelen grooter zijn." '-) B.d.G.F. ') P. J. baron van Zuylen van Nyevelt (1775-1855), zeeofficier. *) De brief, waaraan dit ontleend is, bevindt zich in het ter Universiteitsbibliotheek te Amsterdam.








Nederlands West-Indische Gids

B.d.g.F.


nl

M.



Boekbespreking


BOEKBESPREKING ter rp^eh/if roor de Aoogste ScAoo/, A/m/o- < A'ormaa/scAofcw door Theod. A. C. Comvalius, Oud-onderwijzer aan de Normaalschool te Paramaribo. Negende verbeterde druk. Gedrukt bij Schefferdrukkertj, Wijnstraat 47, Dordrecht (Holland).



Dit schoolboekje behandelt in een aantal lessen de bestuursperioden der Surinaamsche landvoogden van Crijnsen tot en met Kielstra.



Bovendien zijn er lessen gewijd aan de ontdekking van Amerika, de zending der Evangelische Broedergemeente, Johannis van den Bosch, de kolonisatie, de Chineesche immigratie, de Britsch Indirs, de Javanen, algemeene toestanden voor en gedurende den eersten wereldoorlog en de expedities naar het binnenland. Aan de slavenemancipatie worden slechts een tiental regels gewijd, in de les welke de bestuursperiode Van Lansberge behandelt; ook de geschiedenis der slavernij en die der boschnegers is ondergebracht in de lessen overjde gouverneurs.



Voor het tijdperk vr de emancipatie hebben de schrijvers van dit en van soortgelijke werkjes de geschriften kunnen volgen van auteurs als Hartsinck en Wolbers, Hollanders dus. Wat daarop gvolgd is leeft nog in meerdere of mindere mate voor het tegenwoordige geslacht Surinamers, of kan aan de hand van officieele verslagen beschreven worden.



Deze latere periode objectief te behandelen lijkt voor een schrijver die zelf kind van het land is niet gemakkelijk; er bestaan nu eenmaal typisch inheemsche inzichten en opvattingen, welke een volkomen neutrale geschiedschrijving in den weg kunnen staan. Aan den anderen kant is het interressant te vernemen welke herinneringen men ter plaatse heeft b.v .aan de ongeregeldheden van 12 Mei 1891, aan het Killinger-complot van 1910 (merkwaardigerwijze door Comvalius vermeld in de les betreffende de bestuursperiode Van Asbeck en dan nog wel als het eenige dat er over dat vijfjarig tijdperk te vertellen valt, terwijl het plaats gehad heeft onder het bestuur van Mr. D. Fock), aan het incident-De Kom van 1933 enz. Beschouwingen over zoodanige aangelegenheden in een schoolboekje evenwel kunnen een bedenkelij ken kant hebben. Een recenter voorval dat tot beroering aanleiding gegeven heeft, de interneering, tijdens den laatsten oorlog, van een Statenlid, wordt zonder ander commentaar vermeld dan dat deze maatregel ,,op vermoedens" (vermoedens waarvan?) genomen werd.



In ieder geval lijkt het minder juist, gegeven dat het boekje voor scholieren geschreven werd, hier en daar beoordeelingen te geven over het beleid en de persoonlijke eigenschappen van bewindslieden die nog niet lang geleden Suriname bestuurd hebben. Nov. 1946 .. M.



_ 91 _








Nederlands West-Indische Gids

B.d.g.F.


nl
F.


Kroniek



KRONIEK Onze lezers herinneren zich de kroniek, die tot Mei 1940 in Z)e Wes<-/ndjscAe Gzrfs verscheen. De redactie heeft besloten deze rubriek, door dezelfde redactieleden verzorgd, weer geregeld op te nemen. Deze maand verschijnt alleen de kroniek van _Curacao." DE NEDERLANDSCHE ANTILLEN Het zal niet gemakkelijk zijn deze kroniek altijd actueel te houden.



Dat zij ongeveer vier weken vr haar verschijning moet geschreven worden, leverde vr den oorlog geen bezwaar op, maar nu komen de meeste kranten uitsluitend met de Hollandsche boot, de oude zeepost, i-n niet meer over New York, zoodat het nieuws uit de Antillen ten minste vier weken oud is, vr het hier bekend wordt. Echter is er een wekelijksche luchtpost, waarvoor het posttarief eenige weken geleden belangrijk verlaagd is. Deze zal althans het meest belangrijke wel onder onze oogen brengen. iVerfeWffwrfseAe /l<i//e zal deze kroniek in het vervolg heeten. Daarmee wordt voldaan aan een daar uitgesproken wensch, vooral van Arubaansche zijde geuit, om te voorkomen, dat in den naam van het heele gebiedsdeel die van het eiland Curacao als alleen belangrijk naar voren geschoven wordt. De oude naam is geschiedkundig te verklaren uit den tijd, waarin de officieele benaming was _Curacao en onderhoorigc eilanden Bonaire en Aruba". Reeds is vroeger getracht den naam _Ncderlandsche Antillen" in de grondwet vast te leggen, maar om redenen, die hiermee geen verband hielden, is het voorstel, waarin dit opgenomen was, verworpen. Een moeilijkheid is, dat er van ,,Nederlandsche Antillen" geen bijvoegelijk naamwoord te vormen is, en geen zelfstandig naamwoord, dat den bewoner aanduidt. Of zou ,,Antiller" gangbaar worden ? Onoverkomenlijk mag dit bezwaar niet zijn.



Bij _Curacaoenaar" denkt niemand aan den bewoner va:' een der andere eilanden dan Curacao.



De groote belangstelling, die de Nederlandsche pers had voor de Nederlandsche Antillen in den tijd van de afvaardigingen van Staten en Raad van bestuur, is spoedig ingezakt. De correspondenten van de moederlandsche bladen ginds zijn ook heel wat minder actief, dan zij toen waren, en ware het niet, dat in de laatste maanden verschillende journalisten als v. d. Walle, De Wit, Elias, Hartog, hier neergestreken zijn, en hun gaven blijven stellen in dienst van het land, waar zij tot voor kort leefden en werkten, het zou met de voorlichting van het publiek over West-Indische aangelegenheden niet veel beter zijn, dan het vr den oorlog was.



Er zijn wel andere bewijzen van belangstelling. Dr. Euwe schreef 92 _







University of Florida Home Page
© 2004 - 2010 University of Florida George A. Smathers Libraries.
All rights reserved.

Acceptable Use, Copyright, and Disclaimer Statement
Last updated October 10, 2010 - - mvs