• TABLE OF CONTENTS
HIDE
 Front Cover
 Title Page
 Copyright
 Table of Contents
 Main
 Back Cover






Title: Nieuwe West-Indische gids
ALL VOLUMES CITATION DOWNLOADS ZOOMABLE PAGE IMAGE
Full Citation
STANDARD VIEW MARC VIEW
Permanent Link: http://ufdc.ufl.edu/UF00099461/00024
 Material Information
Title: Nieuwe West-Indische gids
Alternate Title: New West Indian guide
NWIG
Abbreviated Title: Nieuwe West-Indische gids
Physical Description: v. : ill. ; 25 cm.
Language: Dutch
Publisher: M. Nijhoff
Place of Publication: 's-Gravenhage
's-Gravenhage
Publication Date: 1 1940
Frequency: four no. a year
quarterly
completely irregular
 Subjects
Subject: Civilization -- Periodicals -- Caribbean Area   ( lcsh )
Genre: periodical   ( marcgt )
 Notes
Citation/Reference: America, history and life
Citation/Reference: Historical abstracts. Part A. Modern history abstracts
Citation/Reference: Historical abstracts. Part B. Twentieth century abstracts
Language: Dutch or English.
Dates or Sequential Designation: 40. jaarg. (juli 1960)-
General Note: Published: Dordrecht : Foris Publications, <1986->
 Record Information
Bibliographic ID: UF00099461
Volume ID: VID00024
Source Institution: University of the Netherlands Antilles
Holding Location: University of the Netherlands Antilles
Rights Management: All rights reserved by the source institution and holding location.
Resource Identifier: alephbibnum - 000273853
oclc - 01760350
notis - ABP9733
lccn - sn 86012467
issn - 0028-9930
 Related Items
Preceded by: West-Indische gids
Preceded by: Christoffel
Preceded by: Vox guyane

Downloads

This item has the following downloads:

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )


Table of Contents
    Front Cover
        Page ii
    Title Page
        Page iii
    Copyright
        Page iv
    Table of Contents
        Page v
        Page vi
        Page vii
    Main
        Page 1
        Page 2
        Page 3
        Page 4
        Page 5
        Page 6
        Page 7
        Page 8
        Page 9
        Page 10
        Page 10a
        Page 11
        Page 12
        Page 13
        Page 14
        Page 15
        Page 16
        Page 17
        Page 18
        Page 19
        Page 20
        Page 21
        Page 22
        Page 23
        Page 24
        Page 25
        Page 26
        Page 27
        Page 28
        Page 29
        Page 30
        Page 31
        Page 32
        Page 33
        Page 34
        Page 35
        Page 36
        Page 37
        Page 38
        Page 39
        Page 40
        Page 41
        Page 42
        Page 43
        Page 44
        Page 45
        Page 46
        Page 47
        Page 48
        Page 49
        Page 50
        Page 51
        Page 52
        Page 53
        Page 54
        Page 55
        Page 56
        Page 57
        Page 58
        Page 59
        Page 60
        Page 61
        Page 62
        Page 63
        Page 64
        Page 65
        Page 66
        Page 67
        Page 68
        Page 69
        Page 70
        Page 71
        Page 72
        Page 73
        Page 74
        Page 75
        Page 76
        Page 77
        Page 78
        Page 79
        Page 80
        Page 81
        Page 82
        Page 83
        Page 84
        Page 85
        Page 86
        Page 87
        Page 88
        Page 89
        Page 90
        Page 91
        Page 92
        Page 93
        Page 94
        Page 95
        Page 96
        Page 97
        Page 98
        Page 99
        Page 100
        Page 101
        Page 102
        Page 103
        Page 104
        Page 105
        Page 106
        Page 107
        Page 108
        Page 109
        Page 110
        Page 111
        Page 112
        Page 113
        Page 114
        Page 115
        Page 116
        Page 117
        Page 118
        Page 119
        Page 120
        Page 121
        Page 122
        Page 123
        Page 124
        Page 125
        Page 126
        Page 127
        Page 128
        Page 129
        Page 130
        Page 131
        Page 132
        Page 133
        Page 134
        Page 135
        Page 136
        Page 137
        Page 138
        Page 139
        Page 140
        Page 141
        Page 142
        Page 143
        Page 144
        Page 145
        Page 146
        Page 147
        Page 148
        Page 149
        Page 150
        Page 151
        Page 152
        Page 153
        Page 154
        Page 155
        Page 156
        Page 157
        Page 158
        Page 159
        Page 160
        Page 161
        Page 162
        Page 163
        Page 164
        Page 165
        Page 170
        Page 171
        Page 172
        Page 173
        Page 174
        Page 175
        Page 176
        Page 177
        Page 178
        Page 179
        Page 180
        Page 181
        Page 182
        Page 183
        Page 184
        Page 185
        Page 186
        Page 187
        Page 188
        Page 189
        Page 190
        Page 191
        Page 192
        Page 193
        Page 194
        Page 195
        Page 196
        Page 197
        Page 198
        Page 199
        Page 200
        Page 201
        Page 202
        Page 203
        Page 204
        Page 205
        Page 206
        Page 207
        Page 208
        Page 208a
        Page 208b
        Page 209
        Page 210
        Page 211
        Page 212
        Page 213
        Page 214
        Page 215
        Page 216
        Page 217
        Page 218
        Page 219
        Page 220
        Page 221
        Page 222
        Page 223
        Page 224
        Page 225
        Page 226
        Page 227
        Page 228
        Page 229
        Page 230
        Page 231
        Page 232
        Page 233
        Page 234
        Page 235
        Page 236
        Page 237
        Page 238
        Page 239
        Page 240
        Page 241
        Page 242
        Page 243
        Page 244
        Page 245
        Page 246
        Page 247
        Page 248
        Page 249
        Page 250
        Page 251
        Page 252
        Page 253
        Page 254
        Page 255
        Page 256
        Page 257
        Page 258
        Page 259
        Page 260
        Page 261
        Page 262
        Page 263
        Page 264
        Page 265
        Page 266
        Page 267
        Page 268
        Page 269
        Page 270
        Page 271
        Page 272
        Page 273
        Page 274
        Page 275
        Page 276
        Page 277
        Page 278
        Page 279
        Page 280
        Page 281
        Page 282
        Page 283
        Page 284
        Page 285
        Page 286
        Page 287
        Page 288
        Page 289
        Page 290
        Page 291
        Page 292
        Page 293
        Page 294
        Page 295
        Page 296
        Page 297
        Page 298
        Page 299
        Page 300
        Page 301
        Page 302
        Page 303
        Page 304
        Page 305
        Page 306
        Page 307
        Page 308
        Page 309
        Page 310
        Page 311
        Page 312
        Page 313
        Page 314
        Page 315
        Page 316
        Page 317
        Page 318
        Page 319
        Page 320
        Page 321
        Page 322
        Page 323
        Page 324
        Page 325
        Page 326
        Page 327
        Page 328
        Page 329
        Page 330
        Page 331
        Page 332
        Page 333
        Page 334
        Page 335
        Page 336
        Page 337
        Page 338
        Page 339
        Page 340
        Page 341
        Page 342
        Page 343
        Page 344
        Page 345
        Page 346
        Page 347
        Page 348
        Page 349
        Page 350
        Page 351
        Page 352
        Page 353
        Page 354
        Page 355
        Page 356
        Page 357
        Page 358
        Page 359
        Page 360
        Page 361
        Page 362
        Page 363
        Page 364
        Page 365
        Page 366
        Page 367
        Page 368
        Page 369
        Page 370
        Page 371
        Page 372
        Page 373
        Page 374
        Page 375
        Page 376
        Page 377
        Page 378
        Page 379
        Page 380
        Page 381
        Page 382
        Page 383
        Page 384
    Back Cover
        Page 385
Full Text



Nederlands West-Indische Gids

Prof. Dr. J., De Gaay Fortman, Mr. B. Menkman, W.R.


nl



Voorkaft



Twee en twintigste Jaargang 1940 De West=Indische Gids ONDER REDACTIE VAM Prof. Dr. J. BOEKE, Mr. B. DE GAAY FORTMAN EN W. R. MENKMAN S-GRAVENHAGE MARTINUS NIJHOFF 1940










Nederlands West-Indische Gids




nl



Titelblad



''""TT De West=Indische Gids ONDER REDACTIE VAN Prof. Dr. J. BOEKE, Mr. B. DE GAAY FORTMAN en W. R. MENKMAN TWEE EN TWINTIGSTE JAARGANG 1940 DRIE EN TWINTIGSTE DEEL S-GRAVENHAGE MARTINUS NIJHOFF 1940 KONINKLIJK INSTITUUf VOOR TAAL-, LANt). & VOLKENKUNDE v. Gdlensiiaat 14 's Gravenhage










Nederlands West-Indische Gids




nl





Titelblad


6y MarftnMS ATyAo//, TA if ague, //o//a>t<2 nc/w^tng <A rigA< /o <rans/a/e or <o 600A or parts Mereo/ tn any /orm PRINTED IN THE NETHERLANDS








Nederlands West-Indische Gids




nl



Inhoud



INHOUD VAN DEN TWEE EN TWINTIGSTEN JAARGANG Balen, mr. W. J. van, Papiamentoe en Portugeesch. 371 Gaay Fortman, B. de, Een ooggetuige over Urbina's overval in 1929 170 O. L.Helfrich 1860 6 October 1940 271 Staatkundige geschiedenis van Curacao. (De Curacaosche begrooting voor 1940) 303, 321 Kroniek: Curacao 31,59,94,127,154 Boekbespreking: C. Lekkerkerker, Soeia/e g'eogra/ie van Neder/awd en 2t/w cwer-2ese getties/en (BeAno2 Zeeroefc der aariiri/AsAMnde t/oor owrgerscAo/en, gymnasia en At/eeAscAo/en. Vijfde deel door B. A.



Kwast en C. Lekkerkerker (28); 1940 Wes<-/ndiscAe Aa/enier (28); Fr. M. Realino, ScAooZai/as/e 6e/>orew<2 6y de NedeWaMdse ^4///en en de ot/ertgeetZandewfandeCaraffttscAe/ee, FenesweZa en CoZwmoia (149); W. M. Hoyer, .4/mawa^ue de Cwrafao ara e/ato isiesfo de J940 (149); P. J. F. J. Schnebbeli, Wegii/er uoor i^a/Ao/ieftew, dte i/oornemens *;n naar Zndi /e rertreAAen ew voor Aen die fan Jndi naar Ho//and Aomen (150).



Gaay Fortman, dr. J. P., Boekbespreking: P. Wagenaar Hummelinck, S/wdies on <Ae /awna 0/ Cwrapao, ^4ru6a, Bonaire and tAe Kenezwe/an is/ands (350).



Gajentaan, dr. J., Boekbespreking: J. Frickers, WeescAAeuring, t//eeseA w s/acAtvee^ee/t in Suriname (27); J. Frickers, De gescAtedewis va den diergenees-Awndigen dienst *w Suriname (27).



Hinte, dr. J. van, Boekbespreking: W. R. Menkman, Neder/awd in /4meriAa e H^es/-/4/rAa (Overdruk uit ATeder/awders over de zeen) (255).



Junker, L., Goudexploitatie in Suriname 111 Het irrigatievraagstuk in Suriname 226 Primitief communisme 277 Kesler, C. K., Uit de eerste dagen van den West-Indischen slavenhandel 175 Slavenopstanden in de West 257, 289 Klein m.i., dr. W. C, Economische binnenland-penetratie in de vier Guyana's (met een kaartje) 1










Nederlands West-Indische Gids




nl



Inhoud



VI INHOUD Langemeyer, ir. F. S., Ver van 's wereldsstrijdgevoel (St.



Maarten 1918-1920) 193 Latour, O. P., Boessaalsche negers 161 Cuentadi Nanzi 46,86, 134 Stephanus Joannes Joseph Nieuwenhuis (1825-1888) Een pionier 234 Het Papiamento 220 Menkman, W. R., Landbouw-economische politiek in Suriname 12 Tobago. Een bijdrage tot de geschiedenis der Nederlandsche kolonisatie in tropisch Amerika. 33, 97, 129 Kroniek 29,56,92,126,151 Menkman-Walters, J. M., Boekbespreking: Hans van Amstel, De toraaA van a"e /afaa (150).



Oudschans Dentz, F., De hortus surinamensis 334 Bibliographie 63,96,158,192,287,320,384 Prey, L., Jaarcijfers van Suriname. 122,186,250,314,377 Samson, Ph. A., Amendeering van begrootingsontwerpen 53 Behoort Suriname tot West-Indi ? 83 De oplossing van het eedsvraagstuk in Suriname 284 Suriname en de troonsafstand van Willem I .... 331 Swellengrebel, prof. dr. N. H., Over de vraag of een proefneming tot vestiging van politieke uitgewekenen in Suriname hyginisch te verantwoorden is 65 Verkade-Cartier van Dissel, dr. E. F., De mechanische rijstcultuur in Suriname 166 Versteeg, G., Boekbespreking: O .zoeA aar de swta'gTens. De grensbepaling tusschen Suriname en Brazili 1935-1938 door A. J. H. van Lynden, lid der grenscommissie, met korte verslagen van F. H. M. van Straelen, luitenant ter zee Ie klasse, K. Meuldijk, korporaaltelegrafist en H. E. Rombouts, arts (147).



Wagenaar Hummelinck, dr. P., Boekbespreking: Gerold Stahel und D. C. Geijskes, f/eer dew Ban o'er JVes<er von ^4a cap/ia/otes Z.. uwd .dtta sevens L. (Hym. Formtcidae (191); D. C. Geijskes, Foorraaa'insecie vaw rysi in Suriname me< aanwijzingen ter esfrya'ing (256); Stuart T. Danforth, TAe Birds o/ Sa&a (352).










Nederlands West-Indische Gids




nl



Inhoud



VAN DEN TWEE EN TWINTIGSTEN JAARGANG VII Weytingh, C. R., Eenige aanvullingen op de Encyclopaedie van Nederlandsch West-Indi: De begrootingen van Suriname en Curacao 245 De belastingen in Suriname 337, 353 De financin van Suriname 20 De financin van Curacao 141










Nederlands West-Indische Gids




nl

Klein, M.I. Dr. W.C.



Economische binnenland-penetratie in de vier Guyana's


ECONOMISCHE BINNENLAND-PENETRATIE IN DE VIER GUYANA'S DR. W. C. KLEIN, M.I. (met een kaartje) Om zich van exploraties in de binnenlanden van Suriname en de aangrenzende Guyana's waarbij ik ook Venezolaansch Guyana betrekken wil, omdat men daar tamelijk actief is een goed denkbeeld te vormen, is het wel het beste, alles op een kaartoverzicht samen te brengen. Het visueele beeld, dat men dan verkrijgt, spreekt veel meer dan beschrijvingen met plaatsnamen, die ons niets zeggen, tenzij men ter plaatse bekend is.



Aan de hand van de bijgaande schetskaart zal daarom zoo kort mogelijk worden nagegaan, wat men bij ons en onze buren op het stuk van binnenlandverkenning en penetratie op economisch gebied in de laatste 5 a 10 jaren heeft gedaan '). Dit beeld zal bij de meeste lezers zeker den wensch doen opkomen, ten onzent meer te zien gebeuren; het zich realiseeren van de activiteit van anderen op het gebied van exploratie wekt bij den goeden Nederlander immers steeds de ambitie op, daarbij niet ten achteren te blijven.



In sommige opzichten zijn wij zeker niet minder actief dan onze buren (en daarbij hoeft de lezer dan niet lang stil te staan), in andere echter wel. Men oordeele zelf na lezing van het volgende.



Openlegging door wegen en spoorwegen).



Zooals overal, zijn de spoorwegen thans op het tweede plan gekomen. Wij voltooiden in 1912 den 170 km langen spoorweg naar Dam in het goudgebied van de Sarakreek. De Engelschen legden van Georgetown uit naar O. en naar W. ca. 120 km spoorweg langs i) Verwezen zij voorts naar een opstel van schrijver dezes in de Indische Gids van Februari 1939, getiteld: _Luchtopnamen in Suriname, vooral met het oog op economische mogelijkheden". Het navolgende artikel behandelt niet alleen de luchtvaart, doch ook andere penetratie-middelen en voorts gebeurtenissen en gezichtspunten, opgekomen na het schrijven van genoemd opstel.



West-Indische Gids XXII I








Nederlands West-Indische Gids

Klein, Dr. W. C.


nl

Klein, M.I. Dr. W.C.



Economische binnenland-penetratie in de vier Guyana's


2 \V. C. KLEIN de kust aan, doch de het laatst aangelegde verkeersweg langs de kust was een gewone autoweg, ten Westen van Georgetown.



Ook tusschen het Oostelijk spooreindpunt Nieuw-Amsterdam en de plantage Skeldon bij Springlands tegenover Nickerie ligt alleen een autoweg. De totale lengte van deze wegen langs de kust van bewesten Georgetown tot Skeldon is ruim 250 km.



De Franschen maakten ca. 170 km weg langs de kust. Suriname heeft thans ruim 100 km, doch men is dmk bezig met voltooiing van den weg naar Coronie, die in 1940 geheel gereed zal komen.



Omtrent de doortrekking naar Nickerie kan men geenszins gerust zijn, en toch is Nickerie de voornaamste plaats ten Westen van Paramaribo. Coronie is niet zoo belangrijk.



Inzake atttowgaan/eg' tn Aei inwen/awd hebben de Engelschen vrij veel gepresteerd. Zij voltooiden tusschen 1930 en 1936 de ze^g^n wan ifarttca (Z.W. van Georgetown) naar het Zuiden. Het in 1929 gestichte Colonial Development Fund te Londen, een instelling die bij ons ontbreekt en die gelden geeft of voorschiet ter bevordering van landbouw en nijverheid in de kolonin, leende voor het Bartica-wegenstelsel een groote som met gunstige aflossingsbepalingen (amortisatie verdeeld over 25 jaren). De kosten voor deze op de kaart aangegeven ruim 250 km lange wegen beliepen ca. / 5000 per km, dat is dus 11/4 millioen gulden, waarbij een 108 m lange hangbrug over de Potaro is medegerekend. Het is in zoover half werk geweest, dat het _fair weather roads" zijn; de zware Morrislorries van 4 ton laadvermogen, waarvan er 32 stuks in gebruik zijn, kunnen er niet steeds langs. Desondanks werden in 1937 4972 ton goederen en 13359 personen vervoerd. Een deel der tonnage bestaat uit langs deze wegen toegankelijk geworden en gekapt greenheart-hout.



De door dit wegstelsel beter ontsloten goud- en diamantgebieden produceeren per jaar 2/3 van het goud van Britsch Guyana, i.e. voor ca. 1.3 millioen gulden en voorts nog voor ruim 0.7 millioen gulden aan diamanten. In zooverre was er voor deze wegen iets meer reden dan vroeger voor onzen Damspoorweg, die een gebied met een productie van 1.6 millioen gulden (cijfer voor 1908) ontsloot. De verwachte stijging der goudactiviteit bleef bij ons tot nu toe uit. Ze heeft zich bij het Bartica-wegenstelsel wl voorgedaan, doch de stijging der goudhoeveelheid kan hier ook andere oorzaken hebben; ertegenover staat, dat de diamanthoeveelheid uit dit gebied geregeld in geringe mate daalde. Maar ook deze daling kan aan geheel andere factoren te wijten zijn. De statistieken der jaren 1937 en 1938 zijn de laatst bekende en de Barf








Nederlands West-Indische Gids

Klein, Dr. W. C.


nl

Klein, M.I. Dr. W.C.



Economische binnenland-penetratie in de vier Guyana's


BINNENLAND-PENETRATIE IN DE VIER GUYANA S 3 tica-wegen werden eerst drie jaar geleden voltooid (September 1936). Men kan overigens niet zeggen, dat deze wegen speciaal voor den mijnbouw zijn gemaakt, want de vervoerkosten over water naar de goud- en diamantgebieden zijn niet hooger, dan die over den weg. Deze heeft het echter gewonnen vanwege de grootere snelheid van het vervoer. Zware machinerien kunnen niet anders dan daar langs vervoerd worden en aldus ging een complete eaggerwo/en, van de British Guiana Consolidated Goldfields Ltd., in 1936 daar langs en bereikte zoodoende het arbeidspunt, dat op 140 km van Bartica en op 200 km van de kust is gelegen. De voor het vervoer vanaf Bartica betaalde vracht bedroeg 38 $ = //. 72._ per ton. Dank zij den aangelegden weg kon een modern goudbaggerbedrijf worden gesticht. Men heeft bij den Bartica-wegenaanleg zonder twijfel ook in het hoofd gehad om de goede greenheart- en balata-bosschen langs den weg voor exploitatie te ontsluiten (houtvervoerkosten 45 dollarcent per tonmijl) en het touristenverkeer naar den mooien Kaieteurwaterval ($ 2.50 van Bartica tot de Potarorivier, afstand 166 km) willen vergemakkelijken.



Tenslotte dacht men aan de verdere ontwikkeling van den thans nog steeds noodlijdenden veeteelt op de Rupununi-savannah's.



Deze werd in ongeveer 1860 of 1870 door de /foZ/awiscAc familie de Roy begonnen te Dadanawa en in 1919 door een maatschappij, de Rupununi Development Co. Ltd., voortgezet; deze onderneming keerde nooit dividend uit. Een van de gevolgen van de voltooiing van den weg was de uitvoering van een ^racfo'scA-geo/ogzscAe cartem'ttg, in het gebied der Bartica-wegen, waarvoor in 1937 5350 werd verkregen als subsidie van het meergenoemde Colonial Development Fund te Londen. Men hoopt nieuwe goudafzettingen te ontdekken, en de resultaten zijn tot nu toe gunstig.



Fee/)a^eM. De bovengenoemde noodlijdende veeteeltonderneming (_selfsupporting" is eigenlijk een juistere term) had ook haar nut, want het gouvernement liet naar aanleiding van de oprichting een honderden kilometers lang pad (zie de kaart) aanleggen voor afvoer van aan de kust te verkoopen vee. Dit pad kon sindsdien voor bosch- en andere exploraties (het trac werd door een houtvester uitgezocht) een goed uitgangspunt vormen en in het algemeen voor allerlei latere verkenningen het werk vergemakkelijken, zooals laatstelijk nog voor de onderzoekingen der British Guiana Jewish Refugee Commission in dit jaar 1939.



Openlegging door bootverbindingen naar het binnenland. Bij beschouwing der kaart zal de kleine letter b, bij de Kanuku-bergen aan de Essequiborivier bijgeschre-








Nederlands West-Indische Gids

Klein, Dr. W. C.


nl

Klein, M.I. Dr. W.C.



Economische binnenland-penetratie in de vier Guyana's


4 W. C. KLEIN ven, wel het meest opvallen. Inderdaad kan dit punt (Makaparima) van eind Juni tot midden December bereikt worden door 12 meter lange dieselmotorbooten, die 6 ton lading kunnen vervoeren en over het traject Rockstone_Makaparima 7 dagen doen.



De genoemde dieselbooten hebben naar het schijnt intrekbare schroeven en ik acht het niet geheel zeker, dat dit type al voldoende in Suriname is geprobeerd, met gebruikmaking van de ervaring van personen in Britsch Guyana.



Van Bartica tot Rockstone, waar de Essequibo zeer zware versnellingen vertoont, is alle scheepvaart onmogelijk, doch langs de Demerara-rivier van Georgetown tot Wismar kunnen zelfs zeeschepen van 5 m diepgang de rivier bevaren; de particuliere met een groot overheidssubsidie aangelegde smafc^oomeg Wismar_ Rockstone werd daarom in 1897 geopend ten einde het genoemde onbevaarbare gedeelte van de overigens de grootste afmetingen hebbende Essequibo-rivier als het ware te vervangen door den goed bevaarbaren benedenloop der Demerara-rivier. Het doel hiervan was een goede verbinding van de goudvelden aan de Essequibo met Georgetown, en ook verbetering van het balatatransport.



Dit lijntje heeft tot voor kort dienst gedaan. Thans is het gestaakt, in verband met het tot stand komen van de Bartica-wegen.



In Britsch Guyana heeft in 1939 de z.g. i/mfer/an<2 Commission (Committee to advise what steps are practicable to expedite the development of the economic resources of the interior of the Colony; rapport d.d. 15-2-1939) een verslag uitgebracht over de versterking der binnenlandpenetratie en deed daarbij de verbetering van het riviertransport aan de hand. Aanbevolen werd om een systematisch onderzoek naar de mogelijkheid van de verbetering van de bevaarbaarheid der rivieren uit te voeren. Daarbij werd niet alleen gedacht aan meer om/oo/>wgen of omlooppaden (portages) langs de vele vallen en versnellingen, doch ook aan opruiming met dynamiet van rotspartijen, die sterke versnellingen veroorzaken. Zoo zou het wegschieten van 8 rotspartijen in de Essequibo aan de transporten zeven maal lossen en zeven maal laden kunnen besparen.



Zeer kort geleden is naar aanleiding van deze aanbeveling de Directeur der Openbare Werken begonnen met het maken van een /cAtaer&ewniwg' w* ewAete n'w'cren, om te weten te komen, waar met succes rotsen kunnen worden opgeruimd en waar door hijschinrichtingen de booten van beneden tot boven een val kunnen worden gebracht (building locks and lifts on inclines). Zou zoo'n onderzoek ook bij ons geen aanbeveling verdienen ?








Nederlands West-Indische Gids

Klein, Dr. W. C.


nl

Klein, M.I. Dr. W.C.



Economische binnenland-penetratie in de vier Guyana's


BINNENLAND-PENETRATIE IN DE VIER GUYANA S 5 Openlegging door luchtvaart. Op dit gebied zijn de gouvernementen van Venezolaansch en Britsen Guyana ons beide voor, doch hier zou het ons niet moeilijk vallen, dezen voorsprong in het tegendeel te veranderen '). Wij hebben een ervaren luchtvaartmaatschappij, de K.L.M., die zich sedert kort in Suriname heeft gevestigd. Elke week doen haar moderne vliegtuigen Suriname aan, en carteeringsmateriaal als camera's, enz., alsmede in luchtopnamewerk geoefende ploegen staan in de West zelf ter beschikking. De Billiton-maatschappij maakte van deze faciliteiten reeds voor haar bauxietexploratie in Suriname gebruik en sloot daartoe een contract met de K.L.M. Het werk duurde vijf weken. Niet onmogelijk worden deze luchtopnamen later voortgezet, doch tot den volgenden zomer is de bewolking te sterk.



In FeMezwe/a heeft men een maandelijkschen luchtdienst naar het op 1300 meter hoogte gelegen Luepa, een plaats met een zeer koel klimaat in een boomloos en dor gebied, waar niets te doen is en waar slechts eenige Capucijnerpaters en Indianen wonen. Hier begint de groote nog geheel onontsloten Gran Sabana, die, hoewel grasgebied, nog geen noemenswaardige veeteelt vertoont, behalve bij Santa Elena, waar koeien, paarden, schapen en varkens worden geteeld. Een enkele maal gaat een machine naar het minder boomlooze en meer waterrijke gebied van het Santa Elenavliegveld, om grenswachten en missionarissen af te lossen 2). Dit vliegveld is groot genoeg om te kunnen dienen voor de tweemotorige Lockheed-Electra 10 A, die de Linea Aeropostal Venezolana gebruikt. Ook is er een vliegveld te Uruyen. De aanlegkosten dezer velden waren gering. Zij zijn niet steeds te gebruiken, maar het is toch een zeer voordeelige omstandigheid, dat men aan de kust en in de provinciale hoofdstad Ciudad Bolivar weet, dat deze landingsgelegenheden er zijn. Men komt dan gemakkelijker tot allerlei binnenland-exploratieplannen en tot de uitvoering daarvan dan bij ons in Suriname. Dit bleek in dit jaar, toen de President in Dec. '38 besloot om Fewezo/aansf/ Gwyawa nader te doen onderzoeken, vooral economisch. Dank zij de springplank der vliegvelden is er nu reeds een landexpeditie in gang sinds Februari 1.1. Het geheele expeditieplan is op de aanwezigheid der op de kaart aangegeven vliegvelden gebaseerd. Het werk werd voorbereid van de lucht uit. Aan de eerste orinteerende vluchten werd deelgenomen door twee geologen van den technischen mijn-Nu Venezuela aan de K.L.M, heeft opgedragen, een groot deel van het land in kaart te brengen, blijkens berichten in de dagbladen, wordt dit echter moeilijker. De F18 Fokker zal worden gebruikt.








Nederlands West-Indische Gids

Klein, Dr. W. C.


nl

Klein, M.I. Dr. W.C.



Economische binnenland-penetratie in de vier Guyana's


6 W. C. KLEIN bouwkundig-geologischen dienst, een observator van het Ministerie van Defensie en een van de militaire luchtmacht, de laatste tevens plaatsvervangend piloot.



De aerotopografische dienst van het Ministerie van Openbare Werken nam van enkele gebieden, die door deze deskundigen bij de eerste vluchten werden uitgezocht, met behulp van militaire machines series van luchtfoto's om te komen tot fotoschetskaarten (mozaiekkaarten), die door de landexpedities zullen worden gebruikt en aangevuld. Deze laatste expedities hebben in April onderzoekingen gedaan tusschen Uruyenen Luepa. De exploraties bestonden uit geologisch werk, wegverkenning, onderzoek van klimaat, bewoonbaarheid, alsmede van landbouw- en veeteeltmogelijkheden. Zij werden uitgevoerd door drie leden van den genoemden technischen dienst en een medicus. Deze streek is voor meer dan de helft met bosch bedekt. Daarna werkte men tusschen Luepa en Santa Elena, waar voorbereidende vluchten waren gemaakt, die 8 uren in beslag namen. Men carteerde uit de lucht en later te land vele rivieren met groote watervallen, o.m. ten Oosten van Luepa. Daarop volgde geologisch- en bodemonderzoek door een landbouwtechnisch ambtenaar voor het Instituut voor Immigratie en Kolonisatie. Men is te Caracas in geregeld dagelijksch contact met de expeditie, die een radiotelefoonapparaat bij zich heeft.



In ge/scA Gwyawa zijn geen geregelde luchtdiensten, doch in het touristenseizoen vlogen ondernemende touristen sinds lang met een te Georgetown door een Amerikaan gestationneerd nmotorige vliegboot, die 4 passagiers kan vervoeren, naar de Kaieteurvallen. De Gran Sabana gaat over in de Engelsche Rupununisavanna. Waarschijnlijk kan men hier even goedkoop landvliegveldn aanleggen als in Venezuela. Men heeft echter sinds 1933 te Georgetown wel de genoemde vliegboot, doch geen landvliegtuigen en zoo is aan vliegveldmogelijkheden in Britsch Guyana geen aandacht geschonken. Wel bleek, dat op tal van punten, vooral in den regentijd, /aM^jngsge/egew/teakw voor het kleine watervliegtuig bestonden. De kleine driehoeken op de kaart geven de mij bekende plaatsen aan. Als de K.L.M, in Suriname over een dergelijk vliegtuig beschikte, zou zij juist nu, in verband met de exploraties naar bauxiet en olie, die sinds kort aan den gang zijn, zich omtrent de mogelijkheden kunnen orinteeren.



In Georgetown is de eigenaar van het Amerikaansche watervliegtuig klein begonnen, doch allerlei werk in het binnenland is door hem gestimuleerd of vergemakkelijkt. O.a. verleende hij veel








Nederlands West-Indische Gids

Klein, Dr. W. C.


nl

Klein, M.I. Dr. W.C.



Economische binnenland-penetratie in de vier Guyana's


BINNENLAND-PENETRATIE IN DE VIER GUYANA S 7 hulp aan de Britsche grensex^oftlte, die gelijktijdig met de Nederlandsche de grens van de beide Guyana's tegen Brazili afbakende. Deze expeditie heeft vlak bij de grens langen tijd een bivak gehad bij de Oronoque-waterval (Or op de kaart), welk bivak voor het kleine watervliegtuig bereikbaar was met alle voordeden van dien. Bij allerlei spoedreizen en ook vele malen bij zieA!vervoer, o.a. tusschen de Mazaruni-rivier (Ma op de kaart) en de kust kon het vliegtuig dienst doen, evenzoo in het Potaro-goudgebied.



Het ontdekte daarbij incidenteel allerlei topografische bijzonderheden en o.a. talrijke wa/eraa/ZeM. Ook in Suriname werd deze machine meermalen door goud- en cultuurmaatschappijen en door den Irrigatiedienst gecharterd, alsook een enkele maal door wijlen Admiraal Kayser, de leider van onze thans afgeloopen grens expeditie. Thans is in Georgetown van de onderneming van den Amerikaan Williams een maatschappijtje gemaakt, de re'ft's/t GiaKa ^ne'flys Z.&f. Het gouvernement wil de luchtvaart in het land intensiveeren en geeft dat bedrijf een vasten steun door een minimum aantal van 30 vlieguren per jaar tegen den prijs van $ 60 (ruim / 110) per uur te garandeeren, ten behoeve van reizen en onderzoekingen door gouvernementsambtenaren _). Bovendien geeft de regeering een ssj<2ie van S 26.000 (/ 50.000) per jaar, alles gedurende drie jaren. Er zullen twee watervliegtuigen worden gebruikt en een en ander zou 1 October 1939 ingaan. Een gevolg hiervan zal zijn, dat de luchtreizen van diverse ambtenaren zullen toenemen. Ook zijn opnamen, als die van de versnellingen en vallen van de Essequibo, welke opnamen gebeurden op instigatie van de reeds hier boven genoemde Hinterland Commissie, er het gevolg van.



De voornaamste aanbeveling van deze Commissie was echter wel het onmiddellijk uitvoeren van /Mcto/mameM (am'a/ SMJrey) m <fe ge/fee/e &o/owj> firtVscA Gwyana, om op de goedkoopste en meest practische wijze te bepalen, waar economische verkenningen wenschelijk zijn, zooals geologische gouvernements-verkenningen 2) met systematische goudprospectie en voorts bodemsoil) verkenningen, om land te vinden, dat al of niet na bemesting voor permanente landbouwnederzettingen geschikt is (permanent agricultural settlement). Dergelijk werk zou de K.L.M, voor Br. ') Vergeleken met Australisch N. Guinea zijn deze tarieven hoog (zie p. 1098 van deel III van mijn N. Guinea-boek, uitgegeven door het Molukken-Instituut). ') De gouvernements-geoloog Harrison ontdekte de eerste bauxiet in Br. Guyana in 1897.








Nederlands West-Indische Gids

Klein, Dr. W. C.


nl

Klein, M.I. Dr. W.C.



Economische binnenland-penetratie in de vier Guyana's


8 W. C. KLEIN Guiana kunnen verrichten; om het goed uit te voeren zijn verticaal genomen foto's noodig en daarvoor is het kleine vliegbootje, dat men tot nu toe in Britsch Guyana gebruikte, ongeschikt.



Het is opvallend, dat men in deze kolonie nog niet spreekt over oscAo/>Mamen van de lucht uit en het maakt den indruk, dat de waarde van deze methode, die de houtvesters van Britsch Indi wel kennen, nog niet tot hier is doorgedrongen.



Zou het gouvernement van Suriname niet eens, zonder lange voorafgaande commissoriale werkzaamheden ginds en hier, de K.L.M, kunnen stimuleeren tot het stichten van een dergelijken kleinen localen luchtdienst met een gegarandeerd aantal vlieguren? De Lockheed Super Electra, die er thans elke week komt, is een twee-motorig landvliegtuig en uiteraard voor dit locale gebruik voor vervoer naar allerlei verschillende punten, ongeschikt.



Daartoe is een toestel noodig, dat op vele punten landen kan, dus een watervliegtuig. Men moet de risico's aandurven; niemand weet vooruit, welke reizen en exploraties door de permanente aanwezigheid van zoo'n watervliegtuig 1) gestimuleerd worden. Als het er geweest was, zou bij ons wellicht ook het binnenland betrokken zijn geworden in de onderzoekingen der Commissie Dijk, Swellengrebel en Vink, die de mogelijkheden van Joodsche vestiging naging. De reis naar de savannah's in het Z. zou 2 uren in plaats van 5 weken hebben geduurd.



In Britsch Guyana ging dit j aar de ZrtsA GWana Jra^'sA iJe/wg^f Commuxi'o 2) per vliegtuig direct na aankomst naar het binnenland en de meeste der met kleine driehoeken op de kaart aangegeven landingsterreinen werden door haar gebruikt bij verschillende rondvluchten. Van de Makarapan, Arasuka en Kanukubergen werden overboord-fotoreeksen vervaardigd op 4000' hoogte; voor bepaalde gebieden werd de afwezigheid van savanna's en van bewoners (Indianen) vastgesteld; een ziek commissielid werd naar de kust gebracht per vliegtuig en op dezelfde wijze na korten tijd teruggehaald, etc. Een merkwaardigheid was het, dat de Com* missie den indruk kreeg, dat een vruchtbare door haar op het land op enkele punten vastgestelde roode, wellicht rftoritf/scAe uerwen'ngsorfem gekenmerkt werd door de palmsoort Ofo'gwya Sago/.



Deze palm bleek van het vliegtuig uit herkenbaar te zijn.



In Suriname zijn volgens het mooie overzicht van Ijzerman ') Ook een amfibievliegtuig komt, naar het voorbeeld van bijv.



Nederlandsen en Australisch N. Guinea, in aanmerking. 2) Hare verslagen zijn gedrukt door de Britsche Regeering als Command papers 6014 en 6029 in Mei 1939.








Nederlands West-Indische Gids

Klein, Dr. W. C.


nl

Klein, M.I. Dr. W.C.



Economische binnenland-penetratie in de vier Guyana's


BINNENLAND-PENETRATIE IN DE VIER GUYANA S dioritische gesteenten vooral bekend in zijn zgn. j'erf". Dit gebied van 1 millioen ha omvat de Midden-Surinamerivier, het geheele Sarakreekgebied, de Beneden-Tapanahony en de Lawa. Aan de Boven-Nickerie kent men veel gabbrogesteenten en ook elders zijn basische gesteenten gevonden. Als vruchtbare bodems in dit gebied voorkomen (en het tegendeel is geheel onbewezen) zouden zij niet zoo afgelegen zijn als veel andere gebieden van Suriname en in elk geval driemaal zoo dicht bij de kust liggen als de door de genoemde Jewish Refugee Commission aanbevolen gronden in het Rupununi-gebied. De eerste exploratie dient, als die van deze Commissie, van de lucht uit te geschieden! Het gebruik van het kleine watervliegtuig spaarde deze Commissie volgens haar eigen rapport twee maanden uit. Zij heeft in opvallend weinig tijd (11/2 maand) zeer veel gedaan, mede dank zij de voortdurende radiocommunicatie tusschen de verschillende groepen der expeditie onderling en met de kust. Zij heeft dan ook, voor het geval dat het door haar aangeraden besluit genomen wordt, om eenige duizenden Joodsche kolonisten te zenden naar het binnenland van Britsch Guyana, nadere luchtverkenning aanbevolen, o.a. voor het traceeren van kleine omlooprailbanen rondom de moeilijkste vallen der Essequiborivier. Dergelijke omlooproute's, die soms slechts 5 km of 3 km lang zijn, bestaan reeds in den vorm van wegen, en de kaart geeft er eenige aan zonder volledig te zijn (letter o ten W. en ZW. van Georgetown) ').



De heer Williams heeft reeds vastgesteld, dat men met een klein watervliegtuig tot nabij de bronnen der Corantijn en tot het Lawagedeelte der Marowijne kan komen, speciaal in den regentijd. De groote driehoeken, die op de kaart in Suriname zijn aangegeven, stellen mogelijke landingsplaatsen voor groote watervliegtuigen voor. Het zou nuttig zijn, dat vastgesteld werd, welke hoogste punten aan de Lucie-rivier (L op de kaart), aan de Coppename-, Saramacca- en Suriname-rivieren (Co, Sa, Su), alsmede aan de Tapanahony (T) met dit kleine vliegtuig bereikbaar zijn bij een bepaalden waterstand in een bepaald seizoen. Men zou dit dan eens voor altijd weten. Latere exploraties zouden door zoo'n ') Bij ons zouden dergelijke omloopwegen (autowegen of railbanen) bezuiden Kabelstation het dichtbevolkte dal van den middenloop der Suriname-rivier voor hout-, balata- en personenvervoer wellicht kunnen ontsluiten; dit geldt ook voor eventueele waardevolle bosschen stroomop van de Wonotobo-vallen, waar een omloopweg om deze vallen een vrij rustig riviervak van 70 km lengte toegankelijk zou maken, en wellicht zelfs voor het vervoer naar het Lawa-gebied. Men neme zulke projecten na verkenning van de lucht uit nog eens in studie.








Nederlands West-Indische Gids

Klein, Dr. W. C.


nl

Klein, M.I. Dr. W.C.



Economische binnenland-penetratie in de vier Guyana's


10 W. C. KLEIN wetenschap vlugger over het doode punt van lange, weifelende beraadslagingen, die wij zoo dikwijls meemaken.heenkomen.



Thans blijven plannen meermalen op dit punt steken of zij worden van wege de groote moeilijkheden in het geheel niet gemaakt.



Nog meer remmende onzekerheden zouden verdwijnen, als stellig bekend was, zooals nu vermoed wordt, dat in het goede seizoen de savanna-complexen in het Z.Z.W. van Suriname, welke door De Goeje, Kayser en Van Lynden ontdekt werden, vooreen vliegtuiglanding zijn te gebruiken. Daaraan zit echter meer vast, want het is zeer de vraag, of men een landing met een Fokker F 18 machine, waarmede onlangs drie verkenningsvluchten naar dit gebied werden uitgevoerd, zou mogen riskeeren. De Lockheed kan men daar in ieder geval niet voor gebruiken en een kleiner landvliegtuig is niet beschikbaar in Suriname. Men kan het echter charteren. Bij de genoemde recente vluchten met de Snip bleken de grenssavanna's, waar men zeer laag overheen vloog, er gunstig uit te zien voor een landing. Gelukt het dan is er een redelijke kans, dat het landingsterrein vele maanden van het jaar bruikbaar is, want de regenval is in Z.-Suriname zeker geringer dan in het N. In de Rupununisavanna's is hij slechts 825 mm te Bon Success, doch gemiddeld 1500 mm. in dat gebied, Openlegging door radio. Deze had tijdelijk op Nederlandsch en Britsch gebied plaats in de jaren, dat de grensexpedities de grens met Brazili afbakenden, o.a. hadden wij twee stations aan de Zuidgrens in de jaren 1936, 1937 en 1938, en in Britsch Guyana waren er drie. Ook de British Guiana Jewish Refugee Commission expeditie in 1939 had draagbare radiostations bij zich. In Britsch Guyana's binnenland zijn echter ook zes permanente radiostations (ra) van den dienst der posterijen aanwezig, o.a. te Mazaruni (Kamakusa), Bartica, Wismar, Kurupukari (kruising van veepad met Essequibo-rivier) en ten N.W. van Dadanawa te Bon Success. Voorgesteld is door de Chamber of Commerce om nog talrijke verdere radiostations over geheel Britsch Guyana aan te leggen ter vergemakkelijking van het vliegen in het binnenland. Deze stations zouden tweemaal per dag weerberichten moeten uitzenden.



Bij overleg van Suriname met Britsch Guyana zouden wij vermoedelijk kunnen bewerken, dat eenige dezer stations aan de Corantijn komen; alsdan zijn de gegevens voor ons van evenveel nut als voor Britsch Guyana. Een geringe bijdrage in de kosten van dergelijke stations zou ons dan denkelijk gevraagd worden.








Nederlands West-Indische Gids

Klein, Dr. W. C.


nl

Klein, M.I. Dr. W.C.



Economische binnenland-penetratie in de vier Guyana's


Gfc XA77 fi Openlegging Vh binnenland Yd vier Guyana's Schaal 1:8.500.000 Belm (Para)








Nederlands West-Indische Gids

Klein, Dr. W. C.


nl

Klein, M.I. Dr. W.C.



Economische binnenland-penetratie in de vier Guyana's


BINNENLAND-PENETRATIE IN DE VIER GUYANA'S I 1 Gyaa is in deze studie weinig genoemd, omdat er niet veel schijnt te gebeuren; van .Brazj/taaMscA GwytfMfl, het gebied van St. Georges tot de Amazonas, zijn mij in het geheel geen gegevens bekend inzake economische exploratie. Aan de spoedige uitvoering der in Fransch Guyana gemaakte wegprojecten twijfel ik, doch erkent dient te worden, dat men daar al een grootere weglengte langs de kust heeft dan wij in Suriname.



Hopenlijk kan het bovenstaande den ondernemingsgeest aanwakkeren, wat Nederlandsch Guyana betreft. Suriname heeft een veiliger ligging dan eenig ander deel van onze kolonin en daarom een veiliger toekomst als Nederlandsch Rijksdeel; moge dit een reden zijn, om in dit gewest, dat bijna vijf maal zoo groot is als Nederland, meer geld te steken, dan tot op heden het geval was, te meer nu ook Venezuela en Britsch Guyana zeer actief zijn.



Waar deze landen blijkens het bovenstaande vooral ecowowttsf/ttf binnenlandverkenningen nastreven en daarbij van /wcti>aar gebruik maken, dient m.i. e venzoo bij ons economische exploratie, met voorbereiding van de lucht uit, het eerst op het program te komen. Wetenschappelijke exploratie door geleerde genootschappen kome hiernaast aan de orde, doch /;ei Gowvrniewewi gew voor 6ieM/anrf-oier2oc^ aar eco-Als dus het gouvernement eigen expedities bekostigt, dienen mijningenieurs en prospectors mede te gaan, eerder dan wetenschappelijke geologen; evenzoo dienen eerder houtvesters mede te gaan dan botanici en bij het savanna-onderzoek vergete men den veearts niet. Zoodra geregeld binnenlandsch luchtverkeer mogelijk wordt, ontstaat een nieuw arbeidsveld voor de vroeger bestaan hebbende doch sindsdien opgeheven raiy-ioz>- en Ao^esiers^ies^. Hunne wederinstelling verdient ernstige overweging. Het met vliegtuigen voor zulke diensten bereikbaar wordende exploratieterrein is vroeger practisch ononderzocht gebleven. De moderne exploraties vergen minder van het physiek van de functionarissen van zulke diensten. Krachten, die reeds veel ervaring hebben opgedaan kan men voor deze moderne exploraties nog dikwijls gebruiken ondanks wat hoogeren leeftijd. De pas besloten aanleg van een modern oceaanvliegveld te Paramaribo voor 1,4 millioen gulden, kan alleen tot gevolg hebben, dat voor de luchtvaart grootere faciliteiten ontstaan en het voor haar dus vergemakkelijkt wordt om bij ons een dergelijke rol te spelen als in Britsch en Venezolaansch Guyana!








Nederlands West-Indische Gids

Klein, Dr. W. C.


nl

Menkman, W.R.



Landbouw-economische politiek in Suriname


LANDBOUW-ECONOMISCHE POLITIEK IN SURINAME DOOR W. R. Menkman Het verslag over de jaren 1936 en 1937 van het Departement van Landbouw-Economische Zaken in Suriname (Drukkerij Eben Hazer te Paramaribo) is niet gedagteekend; het werd pas onlangs hier te lande ontvangen en zal dus waarschijnlijk in het laatst van 1938 verschenen zijn, wat wel laat lijkt. Dit wil echter geenszins zeggen dat de gegevens welke het bevat niet belangrijk, of niet meer actueel zouden zijn.



In de eerste plaats geeft het verslag een overzicht van de landbouwkundige en landbouw-economische organisatie, van de oprichting, in 1903, eener Inspectie van den Landbouw in West-Indi, tot en met de tot stand koming, in 1937, van het hierboven genoemde departement van algemeen bestuur, los van het Landbouwproefstation te Paramaribo.



Geconstateerd wordt in het verslag dat de economische beteekenis van den landbouw in Suriname voor de wereldhuishouding, voor het moederland en voor de overige deelen des Rijks, uiterst gering is.



Ten aanzien van de rol welke de landbouw speelt voor de eigen Surinaamsche volkshuishouding, mogen hier de volgende, aan het verslag ontleende cijfers gegeven worden. 1932 1933 1934 1935 1936 1937 Deel der totale bevolking*), op de plantages en in den kleinen landbouw werkzaam 46% 54% 53% 57% 57% 55% Omvang van den kleinen landbouw aantal perceelen 16164 16913 17213 18291 19266 H.A. 20165 20391 28645 21706 22377 Omvang van den grooten landbouw H.A. 17967 15323 16666 14874 11277 Aandeel der landbouwproducten in de totale uitvoerwaarde 52.1% 40.4% 38.1% 36.3% 23.7% 21.6% _) Boschnegers en Indianen buiten beschouwing gelaten.



_ 12 _








Nederlands West-Indische Gids

Menkman, W. R.


nl

Menkman, W.R.



Landbouw-economische politiek in Suriname


LANDBOUW-ECONOMISCHE POLITIEK IN SURINAME 13 Deze cijfers spreken een duidelijke taal, doch wie ze niet direct begrijpt moge eraan herinnerd worden dat het waardevolste Surinaamsche uitvoerproduct tegenwoordig een mijnproduct is, het bauxieterts, dat in de exportstatistiek voor 1937 met 65% de eerste plaats innam. Met betrekking tot den uitvoer is Suriname, hoewel het landbouwende deel der bevolking toeneemt, geen typisch landbouwgewest meer. Waarbij dan echter bedacht moet worden dat de waarde van het uitgevoerde bauxiet, dat voor buitenlandsche rekening gewonnen wordt, slechts voor een deel (arbeidsloon en belastingen) aan de Surinaamsche gemeenschap ten goede komt.



Wat betreft de absolute waarde der uitgevoerde landbouwproducten komt het verslag tot het resultaat dat deze in 1932 / 17.34, in 1933 / 10.86, in 1934 / 11.42, in 1935 / 9.68, in 1936 /8.25 en in 1937 / 10.94 per hoofd der bevolking bedroeg. De prijsdaling op de wereldmarkt teekent zich in deze reeks duidelijk af.



Voor zoover betreft den nog bestaanden plantagelandbouw geldt hetzelfde wat ten aanzien van het bauxiet opgemerkt is; de opbrengst der uitgevoerde producten komt slechts voor een deel aan Suriname zelf ten goede, ten minste .... wanneer in die opbrengst eenige winst begrepen is. De koffiecultuur genoot sedert 1931 directen financieelen steun uit de openbare kas. De suikercultuur vindt in het land zelf een door een hoog invoerrecht beschermde markt; in 1937 was de verhouding tusschen de uitgevoerde en de ter plaatse verkochte hoeveelheden suiker als 367 : 100, die tusschen den prijs per kg. bij export en bij localen verkoop als 100 : 353.



Terloops moge hier opgemerkt worden dat in 1862, het laatste jaar der slavernij, Suriname nog voor een waarde van p.m. / 65._ per hoofd der bevolking uitvoerde aan landbouwproducten, destijds vrijwel uitsluitend plantageproducten en grootendeels verkregen voor rekening van buitenlandsche belanghebbenden.



Ons verslag wijdt 77 bladzijden aan de citrus-, 38 aan de koffieen 15 aan de rijstcultuur; misschien mogen wij hieruit afleiden dat eerstgenoemde cultuur tegenwoordig het meest de aandacht gaande houdt der ambtelijke landbouwdeskundigen.



Er is blijkbaar in het belang der citruscultuur veel gedaan; de resultaten evenwel zijn nog altijd niet zeer belangrijk. De waarde van den uitvoer, van sinaasappelen alleen, varieerde in de jaren 1933 tot en met 1937 van / 3716._ (1934) tot / 10612._ (1936);








Nederlands West-Indische Gids

Menkman, W. R.


nl

Menkman, W.R.



Landbouw-economische politiek in Suriname


14 W. R. MENKMAN gemiddeld bedroeg die waarde in deze vijf jaren nog geen / 7000._ per jaar.



De productie van citrasvruchten was in 1937 voor bijna een derde van den grooten landbouw afkomstig.



Van de sinaasappelproductie werd in 1933 tot en met 1937 nog slechts gemiddeld iets meer dan 25% uitgevoerd; er bestaat natuurlijk ook een locale markt en het percentage voor uitvoer afgekeurde vruchten is groot. Het spreekt vanzelf dat, wil de citruscultuur werkelijk iets gaan beteekenen voor Suriname, de productie en het deel daarvan dat voor export geschikt is vele malen zoo groot zal moeten worden. En welke beteekenis deze cultuur zal kunnen verkrijgen als volkscultuur, schijnt nog moeilijk te voorspellen.



Aangaande de koffiecultuur bevat het verslag talrijke technische gegevens, vooral op het gebied der bereiding. Deze van overheidswege financieel gesteunde cultuur leverde in 1937 nog 32% der waarde van den uitvoer aan landbouwproducten; uit het Surinaamsch Verslag 1937 weten wij dat in 1936 het aandeel van den kleinen landbouw in de totale productie slechts 5 a 6% bedroeg.



Van de rijstcultuur deelt het Departement van Landbouw-Economische Zaken mede dat zij een opvallende ontwikkeling vertoont, ook echter dat de afzetmogelijkheid buiten Suriname zeer onzeker blijft, zoolang een aanmerkelijke verbetering der kwaliteit van het voor uitvoer in aanmerking komende deel achterwege blijft.



Deze cultuur vormt volgens het verslag reeds thans de ruggegraat van den kleinen landbouw; het aandeel van het district Nickerie in de totale productie was in 1937 bijna 41%.



Aangaande het mechanische rijstbedrijf in laatstgenoemd district volstaat het verslag hoofdzakelijk met citaten uit de rapporten van den leider van dit bedrijf over 1936 en 1937. Het bedrijf der Suriname Hoeve Maatschappij leverde, zooals bekend geacht mag worden, tot dusver geen definitieve resultaten op, negatieve dan wel positieve.



De uitvoer van rijst intusschen, vrijwel geheel product van den kleinen landbouw, bedroeg in 1937 circa 25% van den totalen uitvoer aan landbouwvoortbrengselen.



Aan de bacovencultuur wijdt het verslag slechts enkele bladzijden ; er was dan ook tot dusver slechts sprake van eenige bescheiden proefnemingen. Interessant is het intusschen wel, te lezen dat men zich nog steeds met de Gros Michel-variteit bezighoudt, de soort welke het best verkoopbaar en vervoerbaar is.








Nederlands West-Indische Gids

Menkman, W. R.


nl

Menkman, W.R.



Landbouw-economische politiek in Suriname


LANDBOUW-ECONOMISCHE POLITIEK IN SURINAME 1 5 Men heeft ook proeven genomen met bemesting, op zandgrond en in het heuvelland.



Altijd weder, bij het kennis nemen van gegevens aangaande den Surinaamschen landbouw, rijst dze vraag, hoe men zich voorstelt Suriname opnieuw te maken tot een op groote schaal landbouwproducten uitvoerend gewest (op wat in den tegenwoordigen tijd een groote schaal genoemd zou worden, wel te verstaan), wanneer eenmaal verschillende cultuurproblemen opgelost zullen zijn.



Waarin dan begrepen het menschelijke probleem, voor zoover er gezocht wordt naar de mogelijkheid tot het scheppen van rendabele volkscultures; ten slotte moet de zelfstandige inheemsche landbouwer toch ook de bekwaamheid en het inzicht hebben welke vereischt worden om bepaalde cultures en dan nog wel exportcultures te doen slagen.



Vervoer en afzet er is in dit tijdschrift al eerder op gewezen kunnen overigens reeds zoodanige moeilijkheden opleveren, dat de beste resultaten, op cultuur-technisch gebied bereikt, waardeloos zouden worden.



Massale uitvoer van veel ruimte innemende goederen vereischt groote schepen, of frequente afvaarten; oogstproducten kunnen niet altijd op een vervoergelegenheid wachten, zoodat het noodig kan zijn dat veel tonnage opeens ter plaatse aanwezig is; op landbouwvoortbrengselen van betrekkelijk geringe waarde drukt de vracht zwaar.



Suriname ligt tamelijk afgelegen, is dus niet gemakkelijk op te nemen in de reisroute van schepen welke ook lading van en naar andere landen vervoeren; een haven, toegankelijk, of toegankelijk te maken, voor de relatief goedkooper te exploiteeren groote schepen van den tegenwoordigen tijd, heeft Suriname niet; tot dusver is er geen belangrijk vervoer naar Suriname, dat de heenreis der schepen goed kan maken en de invoer zal kwantitatief niet in dezelfde mate toenemen als de export.



Een achterland heeft Suriname niet; het heeft ook geen niettropisch buurland, zooals b.v. Brazili in Argentini heeft, dat tropische producten af kan nemen; uitvoer naar Europa beteekent vervoer over een grooten afstand, alleen om die reden reeds een duur vervoer.



Nederland was tot dusver geen voorkeursmarkt voor Surinaamsche producten en het is zeer de vraag of het moederland zijn economische politiek zoodanig zou kunnen wijzigen dat het dit worden zou; van de Vereenigde Staten is niet gebleken dat er veel van te verwachten valt als afzetgebied voor die producten welke men








Nederlands West-Indische Gids

Menkman, W. R.


nl

Menkman, W.R.



Landbouw-economische politiek in Suriname


16 W. R. MENKMAN thans in Suriname op het oog heeft als wellicht kansen biedend; de Britsche West Indien echter genieten preferentie in het Vereenigd Koninkrijk en in Canada en zij houden met hand en tand aan die preferentie vast, als een eerste levensbelang voor den export-landbouw.



Dit alles slechts om te waarschuwen tegen een optimisme met betrekking tot Suriname's toekomst, dat misschien niet voldoende rekening houden zou met die problemen, welke zich pas zullen vertoonen, wanneer de pogingen van tegenwoordig, omdenSurinaamschen landbouw aan te moedigen, tot werkelijk belangrijke resultaten geleid zullen hebben. In onze Tweede Kamer bleek bij de behandeling der Surinaamsche begrooting voor 1939 hier en daar de hoop te zijn gaan leven dat het nu met ons zorgenkind den goeden weg zal uitgaan.



Het landbouw-economische rapport bevat ook een hoofdstuk Kolonisatie. Hierin wordt o.a. gezegd dat het normale dagloon voor plantage-arbeid 60 cents bedraagt, maar dat vaak de plantage den arbeider geen volle week arbeid kan garandeeren.



Wat den kleinen landbouw betreft wordt geconstateerd, dat de creool die dit bedrijf uitoefent, slechts noodgedrongen daarbij blijft en liever anderen arbeid zou verrichten, dat de Javaan, hoewel landbouwer van traditie, het in Suriname als zoodanig niet tot eenigen welstand vermocht te brengen en dat de Britsch Indir, die vaak wl succes had, thans in verre van rooskleurige omstandigheden verkeert.



De zoogenaamde Hollandsche boeren, die hoofdzakelijk veehouders zijn, hebben het tegen de concurrentie der Hinostani moeten afleggen, zooals reeds bekend was en thans nog eens in het rapport bevestigd wordt.



Wat betreft nieuwe kolonisatie bespreekt het rapport natuurlijk ook de kansen van een middenstandslandbouw, uitgeoefend door blanke (Hollandsche) kolonisten. Men beschouwt deze kansen als wel aanwezig, mits de kolonist over kapitaal beschikt.



Blijkbaar zou de zelfstandige blanke kolonist als rijstverbouwer niet veel te verwachten hebben; in de citruscultuur zou hij wel succes kunnen hebben, wanneer hij kans zou zien de eerste vier of vijfjarige periode, gedurende welke geen product te oogsten valt, door te komen.



De binnenlandsche kolonisatie, tot leniging van den nood der stadsbevolking, dus van creolen, wordt in het rapport vrij uitvoerig behandeld. Wat er tot dusver op dit gebied bereikt werd kon nog niet veel beteekenen; daartoe is het probleem waarvoor men








Nederlands West-Indische Gids

Menkman, W. R.


nl

Menkman, W.R.



Landbouw-economische politiek in Suriname


LANDBOUW-ECONOMISCHE POLITIEK IN SURINAME 17 staat te moeilijk en daartoe is men nog te kort bezig. De kleine landbouw in de gestichte nederzettingen wordt beoefend tezamen met goudwinning, houtkappen, vee- en pluimveeteelt enz. Hetgeen er voor de binnenlandsche kolonisatie gedaan wordt, heeft geheel het karakter van crisismaatregel.



In tusschen echter komt bij den lezer van het rapport vanzelf de vraag op, of niet beproefd dient te worden door middel van binnenlandsche kolonisatie het ontstaan te bevorderen van den met recht zoozeer gewenschten middenstandlandbouw. Het lijkt toch logischer en natuurlijker dat uit de reeds aanwezige bevolking zich een middenstand ontwikkelt, dan dat die stand gevormd zou worden door nieuwe kolonisten, voorloopig vreemd aan het klimaat, het land en de levenswijze.



Het grootbedrijf, de plantagelandbouw dus, zoo vaak en zoo langdurig van overheidswege financieel gesteund, is steeds geacht een nuttige taak te vervullen voor de Surinaamsche volksgemeenschap, als opleidingsschool voor den toekomstigen zelfstandigen kolonist. Inderdaad, de Britschindische en Javaansche contractarbeiders, ten behoeve van het plantagebedrijf aangevoerd, hebben het grootste contingent geleverd aan de thans aanwezige klasse der zelfstandige kleine landbouwers. Zij zijn in staat gebleken niet alleen in de behoefte aan voedingsmiddelen voor eigen gebruik te voorzien, maar ook om rijst (en enkele andere gewassen) in voldoende hoeveelheid te telen voor het geheele overige deel der bevolking. Veel verder echter is men thans nog niet, of liever de ontwikkelingsgang van kleinen tot middenstandslandbouw is onderbroken geworden.



De cacao- en koffiecultuur der plantages is nagevolgd door den kleinen man, creool zoowel als Aziatische immigrant. Met de suikercultuur is dit in Suriname niet het geval geweest; op de Britsche Westindische eilanden echter wordt deze cultuur ook door inheemsche (zwarte) _cane farmers" beoefend.



Overal in de oude slavenkolonin hebben de plantages gediend als voorbeeld voor den kleinen inheemschen landbouw, voor zoover betreft de cultuur van exportproducten. De pas in den lateren tijd aangevangen bananencultuur op de Westindische eilanden evenwel kon niet steunen op ervaringen, in het plantagebedrijf opgedaan, maar toch levert aldaar nog altijd de kleine zelfstandige inheemsche producent het grootste deel der voor export bestemde vruchten. Wel echter zijn de uitheemsche belanghebbenden er vaak toe overgegaan ook eigen plantages te exploiteeren. Wij zien alzoo allerwege naast plantagegedrijf ook kleinbedrijf, of omgekeerd.



West-Indische Gids XXII 2








Nederlands West-Indische Gids

Menkman, W. R.


nl

Menkman, W.R.



Landbouw-economische politiek in Suriname


18 W. R. MENKMAN Legt het kleinbedrijf zich toe op dezelfde export cultuur als het groote, dan krijgt het eerste een gelegenheid om zich tot middenstandsbedrijf te ontwikkelen, een proces waarvan ook Suriname voorbeelden geleverd heeft. Het inheemsche middenstandsbedrijf deelt dan echter ook in de kwade kans van prijsdaling op de wereldmarkt, al is het allicht wat minder eenzijdig en dus minder kwetsbaar. Het zoogenaamd kapitalistische plantagebedrij f zal de neiging hebben te liquideeren, wanneer gedurende eenigen tijd de marktpositie der producten het tot een verlieslatende exploitatie veroordeelt en het niet kunstmatig op de been gehouden wordt; het middenstandsbedrijf kan altijd nog tot de positie van kleinbedrijf terugvallen en dit laatste zal, hoofdzakelijk voedingsmiddelen voor gebruik van het gezin produceerend, wel slechts een poover bestaan opleveren, maar toch in leven blijven.



In Suriname, waar de landbouw als plantagelandbouw begonnen is en al spoedig daarnaast een kleine landbouw ontstaan is, uit welke geen middenstandslandbouw gegroeid is die zich in moeilijke tijden staande kon houden, leven thans naast elkander een kwijnend grootbedrijf, dat steun behoeft en een kleinbedrijf dat geen welvaart schept, met ongeveer niets ertusschen in.



Bestaat er, gegeven deze constellatie, toch niet een mogelijkheid om het plantagebedrijf, dat men nog steeds niet op wil geven, in de eerste plaats dienstbaar te maken aan de ontwikkeling van het kleine tot een middenstands-landbouw bedrijf?



Voorshands lijkt de kans zeer gering dat het particuliere kapitaal en het particuliere initiatief in Suriname het plantagebedrijf zullen willen redden, nog minder het nieuw leven zullen kunnen inblazen. Wat er nog in stand gebleven is wordt gesteund, hetzij door subsidie (koffie), hetzij door beschermend recht (suiker).



Er lijkt veel voor te zeggen dat een bedrijf dat geld kost aan de gemeenschap, hetzij omdat het direct of indirect financieelen steun geniet, hetzij omdat het van overheidswege gedreven wordt, nuttig behoort te zijn voor het algemeen en het Surinaamsche plantagebedrijf wordt geacht dat ook geweest te zijn; thans is het dit nog alleen in zooverre dat, wanneer het verdween, de p.m. 9000 arbeiders aan wie het werk verschaft (1937) ingelijfd zouden moeten worden bij den kleinen landbouw, waarin al reeds p.m. 74000 personen levensonderhoud vinden (1937).



Koffie- en suikercultuur kunnen onder de tegenwoordige omstandigheden niet geacht worden de meest gewenschte opleiding te geven aan arbeiders ten bate van den inheemschen landbouw, althans niet van den inheemschen middenstandslandbouw, de be-








Nederlands West-Indische Gids

Menkman, W. R.


nl

Menkman, W.R.



Landbouw-economische politiek in Suriname


LANDBOUW-ECONOMISCHE POLITIEK IN SURINAME 1 9 langrijkheid waarvan voor de verdere ontwikkeling des lands tegenwoordig zoo duidelijk ingezien wordt. De aan beide cultures verleende steun houdt haar dus wel in stand, maar zij leveren geen contraprestatie, door het scheppen der voorwaarden ter verbetering van een algemeenen toestand; althans wanneer zij niet, vrijwillig of gedwongen, zich toeleggen op de teelt van andere gewassen, welke van waarde zijn, of van waarde kunnen worden, voor den inheemschen landbouw.



Ook behoeft men het plantagebedrij f niet uitsluitend te zien als een leerschool voor den middenstandslandbouw, langs den omweg van den kleinen. Plantages hebben ook leidend personeel, grootendeels bestaande uit inheemschen, of uit de beste elementen onder de immigranten, die als meer ontwikkeld of geschikter, van het grootbedrijf direct tot het middenstandsbedrijf zouden kunnen overgaan.



Zoo schijnt er nog wel een landbouw-economische politiek in Suriname denkbaar, welke slechts n doel zou nastreven, de verheffing van den inheemschen landbouw, zonder zich door bijkomstige overwegingen te laten leiden.



De uitheemsche ondernemer komt, wanneer hij meent voordeelige zaken te kunnen doen, aanvaardt met open oogen zekere risico's, wordt, zoolang het hem goed gaat, liefst met rust gelaten en liquideert zijn bedrijf wanneer het geen winst meer oplevert, tenzij hem iets geboden wordt dat het de moeite waard maakt voort te blijven gaan. Hem door zijn moeilijkheden heen te willen helpen is voor de overheid steeds een bedenkelijk streven; het algemeen belang kan ermede gebaat zijn, maar de kans is groot dat men iets begint waarvan men niet kan overzien waar het eindigen of waarheen het leiden zal.



Het is een forschere en het kan een wijzere politiek zijn, zich bij de deconfiture van het particuliere uitheemsche bedrijf neer te leggen en te trachten op de puinhopen iets nieuws op te bouwen, ten bate der gemeenschap.



Januari 1939. ^ *








Nederlands West-Indische Gids

Menkman, W. R.


nl

Weytingh, C. R.



Eenige aanvullingen op de Encyclopaedie van West-Indi


EENIGE AANVULLINGEN OP DE ENCYCLOPAEDIE VAN WEST-INDIE DE FINANCIN VAN SURINAME DOOR C. R. WEYTINGH In onderstaande tabel zijn aangegeven de totale ontvangsten en uitgaven, alsmede de subsidies en dekking uit geldleening gedurende de jaren 1909 t/m 1934.



Jaar 1909 1910 1911 1912 1913 1914 1915 1916 1917 1918 1919 1920 1921 1922 1923 1924 1925 1926 1927 Ontvangsten 3.622.854 3.900.938 3.794.941 3.301.031 3.471.247 3.016.958 2.845.834 3.175.811 3.668.827 3.272.042 4.197.855 5.331.357 4.841.036 4.514.603 4.789.041 4.540.723 5.248.144 5.062.466 4.954.371 Uitgaven 4.460.069 4.731.315 4.467.779 4.036.046 4.280.163 4.184.432 4.526.836 4.587.196 4.951.999 5.357.835 7.256.829 9.762.541 9.585.612 9.336.087 8.122.265 8.073.907 8.082.627 8.213.560 7.701.378 Nadeelig slot en subsidie 837.215 830.377 672.838 735.015 808.916 1.167.474 1.681.002 1.411.385 1.283.172 2.085.793 3.058.974 4.431.184 4.744.576 4.821.484 3.333.224 3.533.184 2.834.483 3.151.094 2.747.007 Onder de ontvangstcijfers is begrepen int. geldleening 733.434 643.957 297.538 15.752 _ 14.378 117.287 224.252 88.447 917.194 1.807.281 972.963 1.100.181 553.307 577.242 564.035 301.908 294.187 20 _








Nederlands West-Indische Gids

Weytingh, C. R.


nl

Weytingh, C. R.



Eenige aanvullingen op de Encyclopaedie van West-Indi


DE FINANCIN VAN SURINAME 21 Jaar 1928 1929 1930 1931 1932 1933 1934 Ontvangsten 4.573.595 4.443.940 4.596.332 4.118.422 3.861.585 3.655.526 3.814.645 Uitgaven 8.212.706 7.808.967 7.626.677 7.386.739 6.950.370 6.693.380 6.650.249 Nadeelig slot en subsidie 3.639.111 3.365.027 3.030.345 3.268.317 3.088.785 3.037.854 2.835.604 Onder de ontvangstcijfers is begrepen int. geldleening 803.856 305.851 113.145 439.845 271.425 300.711 242.284 Onder de ontvangst cijfers is de opbrengst der directe en indirecte belastingen vertegenwoordigd met de navolgende sommen: 1911 . . / 1912 .... 1913 .... 1914 .... 1915 .... 1916 .... 1917 .... 1918 .... 1919 .... .981.953 .937.804 .906.874 .786.582 .558.853 .603.764 .856.323 .893.751 .698.803 1920 .... 2.045.082 1921 .... 1922 .... .917.125 .814.101 1923 . . 2.639.414 1924 . . : 2.570.374 1925 . 1926 . 1927 . 1928 . 1929 . 1930 . 1931 . 1932 . 1933 . 1934 . 1935 . 1936 . 1937 . . / 3.022.047 . 3.007.371 . 2.938.708 . 3.032.963 . 2.932.050 . 2.927.357 . 2.650.216 . 2.497.174 . 2.394.312 . 2.410.994 . 2.407.624 . 2.494.578 . 2.722.628 Hieruit blijkt, dat de opbrengst der belastingen in genoemde jaren gaandeweg is gestegen met ongeveer 1 millioen gulden, welke stijging moet worden toegeschreven aan: 1. de invoering van nieuwe belastingen, t.w. rij- en voertuigenbelastingen (1910), oorlogswinstbelasting (1917), belasting op publieke vermakelijkheden (1917), bauxietbelasting (1919); 2. de verhooging van en de heffing van opcenten op invoerrechten, drankaccijns, inkomsten-, rij- en voertuigen-, huurwaarde- en lucifersbelastingen; 3. heffingen in het bijzonder voor den aanleg, het onderhoud en de verbetering van straten en wegen (wegengeld). f-








Nederlands West-Indische Gids

Weytingh, C. R.


nl

Weytingh, C. R.



Eenige aanvullingen op de Encyclopaedie van West-Indi


22 C. R. WEYTINGH Zooals uit den staat der ontvangsten en uitgaven blijkt, zijn de ontvangsten tot en met 1925 gestegen om daarna geleidelijk te dalen en wel het sterkst in 1931 en 1932 (crisisjaren).



Het natuurlijk accres, dat als gevolg van bevolkingsaanwas (van 95000 zielen in 1914 tot 148.000 in 1934) en belastingverhooging had kunnen worden verwacht, is niet alleen uitgebleven, doch heeft zelfs plaats gemaakt voor een volstrekte daling der inkomsten.



Deze daling moet o.m. worden toegeschreven aan: 1. de belangrijke inkrimping van het balatabedrij f; 2. de mindere opbrengst der invoerrechten; 3. de lage prijzen der voornaamste uitvoerproducten suiker, koffie en balata; 4. afschaffing van eenige immigratielasten. 5. invoering van premie-vrij pensioen voor de landsdienaren.



De uitgaven stegen van 1909 t/m 1922 van rond 41/2 millioen tot rond 91/2 millioen gulden, om daarna ten gevolge van de getroffen bezuinigingsmaatregelen terug te gaan tot rond 61/2 m-lioen gulden in 1934.



De stijging vond zijn oorzaak voornamelijk in de navolgende uitgaven : 1. uitkeering voor eens (over het jaar 1919) aan het personeel in 's Lands dienst en bij de van Landswege ondersteunde kerkelijke gemeenten en inrichtingen van onderwijs ter tegemoetkoming in den achterstand waarin dat personeel in geldelijk opzicht door den langen duur der buitengewone tijdsomstandigheden was komen te verkeeren (1920); 2. buitengewone verhooging van bezoldigingen en toekenning van detacheeringstoelagen (1920); 3. duurtebijslagen op bezoldigingen, wachtgelden en onderstanden, (1920/21); 4. gelijkstelling van het bijzonder en het openbaar onderwijs (1920); 5. nieuwe salarisregeling van de Landsdienaren (1925); 6. uitbreiding van de immigratie van werkkrachten ten behoeve van den grooten landbouw (1927).



Bovendien steeg de pensioenlast belangrijk (van / 275.000._ in 1910 tot/915.000._in 1931).



Bij de vestiging in 1908 van het stelsel om de uitgaven te splitsen in soorten; en wel in gewone en buitengewone uitgaven en in die te betalen uit leening, lag het in de bedoeling om jaar-








Nederlands West-Indische Gids

Weytingh, C. R.


nl

Weytingh, C. R.



Eenige aanvullingen op de Encyclopaedie van West-Indi


DE FINANCIN VAN SURINAME 23 lijks een stijgend bedrag van de uitgaven, welke volgens dit stelsel uit rijksbijdragen zouden moeten worden betaald, uit de eigen middelen te betalen. Hierbij was gerekend op een normale ontwikkeling en geleidelijke vermeerdering der middelen.



Door den druk, door den Europeeschen oorlog ook op den economischen toestand van Suriname uitgeoefend, bleef de opbrengst der middelen achteruitgaan; aan bedoeld voornemen kon daarom geen gevolg worden gegeven en te voorzien was, dat ook in de naaste toekomst daarop geen uitzicht zou bestaan.



Dit had tot gevolg, dat in de toepassing van bedoeld stelsel eenige wijzigingen moesten worden gebracht; de groep _buitengewone uitgaven" werd toen bezwaard met eenige uitgaven, die volgens den oorspronkelijken opzet daarin zouden mogen worden opgenomen, doch toen in de groep _gewone uitgaven" waren ondergebracht.



Het doel, met de aangebrachte wijzigingen beoogd, was tweerlei : te zorgen dat voor de beheersuitgaven (den gewonen dienst) zoo spoedig mogelijk de steun van de Rijksbijdrage kon worden gemist, en dat voor den vervolge geen beroep op dien steun meer zou behoeven te worden gedaan.



Volgens dit gewijzigde stelsel komen op de begrooting voor 1918 voor als uitgaven ten laste van den A. Buitengewonen dienst 1. Kapitaalverstrekkingen / 487.050 2. Renten en aflossingen 585.915 3. Spoorwegbedrijf (kosten v/h bedrijf) 263.639 4. Bijzondere diensten, t.w 67.220 a. hervorming van het domeinwezen; i. het boschwezen / 1.403.824 B. Gewonen dienst Beheerskosten of kosten van den gewonen dienst . 3.607.727 Totaal der uitgaven / 5.011.551 Geraamd werd voor: middelen ten bate van den gewonen dienst . . / 2.938.754 den buitengewonen dienst 191.225 / 3.129.979 opbrengst leening's Lands Koffieonderneming. . 70.700 / 3.200.679 waarbij subsidie 1.810.872 / 5.011.551








Nederlands West-Indische Gids

Weytingh, C. R.


nl

Weytingh, C. R.



Eenige aanvullingen op de Encyclopaedie van West-Indi


24 C. R. WEYTINGH Onder de uitgaven voor kapitaalverstrekkingen komt op de begrooting voor 1918 voor een post van / 175.000._, welke als waste sowi voor de eerste maal werd uitgetrokken voor het verleenen van eene bijdrage aan het immigratiefonds om zijne uitgaven te kunnen bestrijden.



Ten einde het fonds in de gelegenheid te stellen dit ook te kunnen doen in die jaren, waarin de uit te keeren vaste som (met of zonder saldi van vorige jaren) onvoldoende zoude zijn om het nadeelig verschil tusschen de ontvangsten en uitgaven te dekken, werd bij Verordening van 10 Mei 1917 (B.G. no. 82) voor het fonds de gelegenheid geopend om de benoodigde gelden te goeder rekening uit de koloniale kas te ontvangen. Aan het fonds werd van den anderen kant de verplichting opgelegd om zijn overtollig kasgeld in de koloniale kas te storten.



Daar het immigratiefonds door deze regeling de gelden, die het noodig heeft, sedert van aY fo/oma/f Aas krijgt, volgt daaruit, dat het aan die kas geen rente meer behoeft te betalen voor de daaruit ontvangen kasvoorschotten.



Met het aangaan van nieuwe geldleeningen op langen termijn ten behoeve van genoemd fonds kwam door bedoelde regeling een einde.



De stijging der gewone uitgaven kan blijken uit de begrootingscijfers aangegeven in de tabel op de volgende bladzijde.



De stijging der hiernagemelde gewone uitgaven in 1918, vergeleken bij die in 1928, is hoofdzakelijk toe te schrijven aan de navolgende posten, waarop voor 1928 na te melden bedragen hooger zijn geraamd dan in 1918.



Algemeen en gewestelijk bestuur: gouvernements-secretarie / 44.000._; bevolkingsregister / 10.000._; drukwerk Koloniale Staten /6000._; gewestelijk bestuur / 53.000._; vervoerdiensten personeel / 44.000._.



Rechts- en politiewezen: Hof van Justitie en parket van den Procureur-Generaal / 25.000._; Kanton- en Ommegaande gerechten / 6000._; gevangenissen / 18.000._; politiecorps / 160.000._ (met inbegrip uitbreiding van dit corps); toezicht op 's Lands bosschen / 55.000._; vervoerdiensten personeel / 16.000; kinderhuis Saron / 10.000._; voogdijraad / 2200._.



Geldel ij k beheer: Administratie van Financin en domeinkantoor / 56.000._; controle der belastingen en ontvangers / 36.000._; actieve dienst








Nederlands West-Indische Gids

Weytingh, C. R.


nl

Weytingh, C. R.



Eenige aanvullingen op de Encyclopaedie van West-Indi


DE FINANCIN VAN SURINAME 25 1918 1928 1938 Algemeen en gewestelijk bestuur . .



Rechts- en politiewezen Administratie van financin en domeinwezen Post en Telegraaf Immigratie en Kolonisatie Eeredienst, onderwijs, armenzorg .



Landbouw Geneeskundige dienst Openbare werken Verkeer te land (exploitatie spoorweg).



Verkeer te water, betonning, bebakekening Brandweer Pensioenen, wachtgelden Onvoorziene uitgaven Rente en aflossing van geleende gelden.



Uitgaven voor buitengew. productieve werken, voorschotten aan het Immigratiefonds Verrekening van het tekort op de rekening _Aanvoer van levensmiddelen t.b. van de bevolking 195.919 451.818 349.398 44.515 274.964 669.709 239.858 547.860 453.959 263.639 352.514 12.538 324.500 50.000 345.957 760.945 389.358 84.915 792.921 1.411.629 113.247 824.192 1.030.881 221.627 267.633 26.915 897.117 50.000 292.718 555.910 294.897 93.016 381.212 1.292.909 109.898 889.345 630.887 151.638 18.857 6.943 1.275.529 50.000 4.231.191 653.548 158.600 7.217.337 642.450 6.043.759 462.885 36.000 5.043.339 7.895.787 6.506.644 der belastingen / 53.000._; post- en telegraaf / 40.000._.



Immigratie en Kolonisatie: Immigratiedepartement / 26.000._; Landsbijdrage aan het Immigratiefonds / 213.000._; onderhoud der Landsvestigingsplaatsen / 73.000._.



Armenzorg en Eeredienst: Uitgaven ten behoeve van ouden en gebrekkigen / 26.000._; weezenverpleging / 16.000._; Eeredienst / 42.000._.



Onderwijs: Uitbreiding aantal scholen en subsidies / 620.000._.



Geneeskundige dienst: Behandeling en verpleging enz. van burgerlijke personen in en buiten de militaire ziekeninrichtingen / 82.000._; dienst bij de poliklinieken / 7400._; toezicht op de naleving van de wettelijke voorschriften op den openbaren geozndheidsdienst, enz. / 6600._ Keuringsdienst / 2700._; slachthuizen / 9000._; gouvernements-








Nederlands West-Indische Gids

Weytingh, C. R.


nl

Weytingh, C. R.



Eenige aanvullingen op de Encyclopaedie van West-Indi


26 DE FINANCIN VAN SURINAME inrichting voor Krankzinnigen / 15.000._; diem voor melaatschen / 20.000._; bijdrage aan particuliere inrichtingen tot afzondering van melaatschen / 37.000._; vervoerdiensten personeel / 33.000._.



Openbare werken: Administratief personeel en opzichters / 39.000._; onderhoud landsgebouwen / 63.000._; idem land- en waterwegen / 148.000; besproeiing straten en wegen / 17.000._; vuilnisdienst / 3000._; landvoorziening voor den kleinen landbouw / 4000._; exploitatie van den spoorweg / 95.000._; onderhoud en verbetering van het Landstelefoonnet / 30.000._; verkeer te water / 62.000._; betonning en bebakening / 8000._.



Brandweer: Aanschaffing van 2 motorbrandspuiten / 14.500._.



Pensioenen: / 570.000._.



Voorts dient bij de overige stijgingen rekening te worden gehouden met den aanwas der bevolking (van 95.000.__ zielen in 1918 tot 148.000 in 1928).



Van 1928-1938 liepen de meeste uitgaven terug tengevolge van de genomen bezuinigingsmaatregelen, zooals korting op de salarissen van het Landspersoneel; vereeniging van enkele districten; inkrimping van het politiecorps; opheffing van het Immigratiedepartement als zelfstandige afdeeling van bestuur; versobering van het lager onderwijs (invoering van beperkt lager onderwijs op de districtsscholen); verminderde aanvoer van immigranten; uitvoering op beperktere schaal van nieuwe werken; overdracht van den dienst der Koloniale vaartuigen aan eene particuliere onderneming (gemengd bedrijf Vaartuigendienst Suriname, N.V.) De pensioenlast steeg in de hiervorenbedoelde 10-jarige periode met nog bijna / 40.000._ ; door wederinvoering van de pensioenspremie en door de in uitzicht gestelde instelling van een pensioenfonds wordt evenwel verwacht, dat de pensioenlast in de toekomst zeer belangrijk zal dalen.



Tengevolge van de omzetting van het Militair Hospitaal te Paramaribo in een burgerziekenhuis ('s Lands hospitaal) en de opening van het buitengasthuis voor den openbaren gezondheidsdienst te Paramaribo bleven de uitgaven voor den geneeskundigen dienst in laatstbedoelde periode in stijgende lijn.



Bronnen: Verslagen van Bestuur en Staat van 1911 t/m 1937.



Begrootingen van 1911 t/m 1938.








Nederlands West-Indische Gids

Weytingh, C. R.


nl





Boekbespreking


BOEKBESPREKING F/eescA e , lezing door J. Frickers, gouvernementsdierenarts.



In een overzichtelijke lezing vertelt hier de schrijver over de ontwikkeling van den _Keurmeester van het Beestiaal" van 1828 tot zijn collega Gouvernementsdierenarts van heden.



Ons treft de systematische beschrijving der verschillende dierziekten t.o.v. vleeschkeuring zoowel als veeteelt. Tuberculose, straalschimmelziekte, lintwormen, de verschillende inheemsche bloedziekten en parasitaire aandoeningen nemen daarbij een belangrijke plaats in.



In 't kort worden ook de maatregelen besproken, welke de Sch. noodig oordeelt om tot verbetering van de dikwijls slechte toestanden te geraken. De vleeschkeuring kan nog steeds niet volgens de modernste principes worden uitgevoerd wegens gebrek aan materiaal en arbeidskrachten.



Ten slotte geeft hij een statistisch overzicht van de opbrengsten van het slachthuis, het vleeschverbruik in Suriname, het verloop van de veestapel en van in- en uitvoer van slachtvee.



J. Gajentaan.



Sroa: door J. Frickers, gouvernementsdierenarts.



In een vlot geschreven artikel geeft de Schrijver een overzicht van den diergeneeskundigen dienst in Suriname. Achtereenvolgens worden de verschillende hoofden van Dienst vermeld en daarbij tevens de omstandigheden besproken, waaronder zij hun dikwijls vaak moeilijke werkzaamheden moesten verrichten en de maatregelen, die zij tot verbetering van die toestanden namen.



Een belangrijk deel wijdt hij aan de bestrijding der inheemsche ziekten ook welke van belang zijn voor de vleeschkeuring.



_ 27 _








Nederlands West-Indische Gids

Weytingh, C. R.


nl





Boekbespreking


28 BOEKBESPREKING Tevens beschrijft hij bij iedere ambtsperiode de toestand van de veestapel en wat daarmee samenhangt.



Ten slotte vermeldt hij de in Suriname bij huisdieren voorkomende parasieten, welke tot nu toe gedetermineerd zijn.



J.G.



feeroeA <2er atfrdny&s^wnrfe voor gymnasia en &ze>eescAo/en.



Vijfde deel door B. A. Kwast en C. Lekkerkerker.



geogra/ie van iVeier/an^ en overzeese gewesten. Negende druk, door C.



Lekkerkerker. Gellustreerd. J. B. Wolters, Groningen, Batavia, 1939.



Het is nog maar een jaar geleden ,dat ik den achtsten druk aankondigde. Wat Suriname en Curacao betreft zijn noemenswaardige veranderingen niet aangebracht. Ook hier zijn de gegevens bijgewerkt. Ik heb aan mijn gunstig oordeel van destijds niets te veranderen.



B. de Gaay Fortman. 1940 Wesf-Zntf'tscAe /fa/enrfer in dank ontvangen.



F.








Nederlands West-Indische Gids

Weytingh, C. R.


nl





Kroniek


KRONIEK SURINAME Zelfs in normale tijden is het moeilijk een maandelijksche Surinaamsche Kroniek eenigszins _bij" te doen zijn, aangewezen als men is op gedrukte gegevens welke uit den aard der zaak eerst vrij laat h.t.l. beschikbaar kunnen zijn. Gegeven de datums der laatst alhier aangekomen Surinaamsche couranten, valt het wel te vreezen, dat de oorlogstoestand ons nog verder _achterop" zal brengen.



In de Statenvergadering van 21 September besprak een der leden de tijdelijke aanwijzing van een districtscommissaris als waarn. agent generaal voor de immigratie en gaf dit lid zijn voornemen te kennen op de immigratie in het algemeen nog nader terug te komen. Wat er aangaande deze hoogst belangrijke aangelegenheid verder behandeld is, kan helaas in deze kroniek nog niet medegedeeld worden.



Het was, meenen wij, in 1932, dat besloten werd, het immigratiedepartement op te heffen en den gouvernements secretaris te belasten met de functie van waarn. agent generaal. Men stelde zich destijds dus blijkbaar op het standpunt, dat de z.g. immigranten, Aziaten, van wie een groot aantal eigenlijk inboorlingen zijn, langzamerhand wel op eigen beenen moesten kunnen staan en niet meer een departement van algemeen bestuur ter beschikking verdienden te hebben, dat een soort voogdij over hen uitoefende en van al hun speciale nooden en behoeften kennis nam. Wordt opnieuw een immigratie (van Javanen) op groote schaal in werking gesteld, dan zou wel eens een afzonderlijk immigratie departement wederom onmisbaar kunnen blijken. Toen het nog bestond, gold de stelregel dat de Aziaat een kolonist was, die zich zoo snel mogelijk moest assimileeren, nadat het opgeheven werd, is de koersverandering opgetreden, welke segregatie in de hand werkt. Wel een eigenaardige tegenstelling! Dat de gedrukte handelingen der Staten geregeld maanden achter zijn bij de couranten verslagen, is een oude kwaal; wanneer eerstgenoemde stukken h.t.l. aankomen, bevatten zij eerst recht _oude kost". Het feit dat de twee aanvullingen van het Sur. Wetb. v. Strafrecht, de eene betreffende de openbare orde en het openbare gezag, de andere nopens voor godsdienstige gevoelens krenkende uitingen, op 27 Juli door de Staten aangenomen zijn, het eerste met zeven tegen twee, het tweede met vijf tegen vier stemmen, was ons hier natuurlijk al lang bekend.



Uit de Handelingen blijkt nu dat het eenige vrouwelijke Statenlid een nogal dramatische redevoering gehouden heeft, om haar stemmen vr het eerste ontwerp te motiveeren. De gedelegeerde van den gou-29 _








Nederlands West-Indische Gids




nl



Kroniek



i 30 KRONIEK * verneur meende dat, hoe goed deze oratie ook bedoeld was, een zeker i deel ervan beter achterwege ware gebleven; hij zou er niet op ingaan, "_ wat echter ook volkomen overbodig geweest zou zijn. Men kan zich afvragen of een dergelijke critiek, van deze zijde, wel op haar plaats was. Wat de voorgestelde wijzigingen zelf betreft, stonden bestuur en voorstanders in de Staten, ditmaal in zoover sterk, dat de moederlandsche wetgeving gevolgd was en dus naar het concordantiebeginsel _ verwezen worden kon. Ook het Surinaamsche strafrecht moet _zooveel j&k mogelijk" aan het Nederlandsche gelijk zijn; van de noodzakelijkheid of de wenschelijkheid der overeenstemming spreekt de staatsregeling niet. Men kan dus, om voorbeelden te noemen, met een beroep op de ^ ongelijkheid der toestanden, in Suriname de doodstraf, welke in Nei* derland reeds een zeventigtal jaren tot het verleden behoort, hand-V: haven en een gedifferentieerd huwelijksrecht invoeren, terwijl het '."* onze voor alle inwoners gelijk is. Of er evenwel in Suriname aan nieuwe strafbepalingen, als de thans aangenomene, behoefte bestaat, zou niet behoeven te worden aangetoond. lc Met betrekking tot de bepaling tegen de uitingen welke godsdienc stige gevoelens kunnen kwetsen, is aangevoerd, ook in de Surinaamsche pers, dat wat niet is, komen kan en dat, wanneer zekere onbe-1 hoorlijkheden mochten voorkomen, het altijd nuttig is het instrument bij de hand te hebben om ze als delicten tegen te kunnen gaan. Noch dit argument, noch dat der preventieve werking van strafbepalingen, lijkt erg sterk.



Nu wij het toch over de Surinaamsche pers hebben, is dit een goede gelegenheid om hulde te brengen aan een harer organen, dat reeds geruimen tijd, vrij regelmatig, naar strekking en vorm uitstekende artikelen geeft, waarin op prettige wijze gecauseerd wordt over tropenziekten, speciaal de malaria, de gevaren waarmede zij de bevolking bedreigt en de afweermiddelen er tegen. Superieure en hoogst nuttige propaganda! Een andere propaganda, ditmaal natuurlijk in advertentievorm, in hetzelfde blad, voor zeker Amerikaansch patentmedicijn, zouden wij daarentegen graag missen.



Te Paramaribo werd in September een lezing gehouden over _Onze Voeding" en voor November een tentoonstelling aangekondigd _De Surinaamsche Voeding".



Een daartoe speciaal gevormd comit stelde zich tot doel, aan te toonen wat, op het gebied der voeding, met eigen producten te be-1" reiken valt. En dat niet alln met het oog op de tijdsomstandigheden, maar ook vanwege de ongemotiveerde voorkeur voor uitheemsche voedingsmiddelen, welke nog altijd in Suriname zou bestaan.



Moge in Suriname het nieuwe jaar nog meer prijzenswaardig initiatief brengen, op velerlei gebied! 15 December 1939. ** M.










Nederlands West-Indische Gids




nl



Kroniek



KRONIEK 31 .>, CURASAO IndeTweedeKamer De mail komt schaars en de Curacaosche pers geeft weinig stof er moet dus hier te lande wat gezocht worden. ,.



Dan dient in de eerste plaats vermeld te worden het persbericht, dat op 12 en 13 December een Amerikaansche autoriteit een bezoek ** zou gebracht hebben aan St. Eustatius om namens president Roosevelt een gedenkplaat ter herinnering aan het saluut aan de Amerikaan- *- _*_?* sche vlag op de reede van St. Eustatius in 1786 te overhandigen. Het is wel vreemd, wanneer men na zoo'n bericht over wat zal gebeuren van de gebeurtenis zelf niets meer hoort.



Iets anders, op zichzelf reeds meer geheimzinnig, is het telegram uit Willemstad van 10 Dec, meldende, dat de Duitsche tankboot ^.. _Nordmeer", sedert het begin van den oorlog daar opgelegd, plotseling, geheel geladen, de Caracasbaai heeft verlaten. Ook hier ontbreekt verder commentaar.



Meer houvast geeft de behandeling van hoofdstuk XII (Kolonin) -^ der staatsbegrooting voor 1940 in de Tweede Kamer. Er is werkelijk *^" nogal wat aandacht aan Curacao besteed. Daartoe waren allereerst de ?-tijdsomstandigheden aanleiding. ^ Men weet, dat, anders dan Nederlandsch-Indi, Curacao noch Suriname verplicht zijn bij te dragen in de kosten der verdediging van het gebiedsdeel. Verleden jaar gaf Curacao onverplicht / 100.000._ en voor 1940 zullen het / 240.000._. Kan dat niet een verplichting worden? vroeg de Kamer, maar de minister, die dat verleden jaar niet aardig vond tegenover het kersversche royale gebaar van Curacao, gaf dit keer geen nader bescheid. Er zou een wijziging der Curacaosche staatsregeling voor noodig zijn.



Ook over de verdediging van Curacao zelf is gesproken. Waarborgen de tegenwoordige verdedigingsmiddelen een voldoende veiligheid ? zoo is gevraagd. Het antwoord is niet erg bevredigend. Het spreekt van een _reeds" gegeven begin van uitvoering aan maatregelen, die hun grond vinden in het streven te beschikken over de middelen om de onzijdigheid te kunnen handhaven. Daarbij zal men waarschijnlijk goed doen niet te veel te denken aan Bonaire en de bovenwindsche eilanden.



Bij aanvullende begrooting voor 1939 is 2 millioen aangevraagd,*'"' _; reeds besteed aan kustgeschut ter bescherming van de oliebedrijven op Curacao en Aruba, waarvoor onverwacht een goede gelegenheid zich had voorgedaan.



Een concreete gedachte is geopperd door het R.K. Kamerlid Ba- jetto: het zou te kostbaar zijn een sterk afzonderlijk eskader in de ^.;..



West te hebben, evenals de personeele en materieele strijdkrachten belangrijk uit te breiden, daarom moeten wij een vliegtuigafdeeling van bescheiden sterkte (ten minste 9 bommenwerpers) oprichten, die ook voor Suriname dienen kan. De minister heeft bij deze gelegenheid meegedeeld, dat een majoor van den Indischen generalen staf werd uitgezonden om den gouverneur van raad te dienen in zake de verde- -* diging te land van Curacao. Bommenwerpers zijn duur, voegde de










Nederlands West-Indische Gids




nl
32


Kroniek



"..** "V 32 KRONIEK t _*' minister eraantoe; misschien is eerder iets te bereiken met vliegtuigen van de burgerluchtvaart, zooveel mogelijk geschikt gemaakt voor militaire doeleinden.



Er is nog veel meer ter sprake gekomen: de groei der uitgaven in verband met de eene welvaartsbron, de olie, en de kans op een topzwaar bestuursapparaat, het economisch beleid van den gouverneur, de volkshuisvesting, onderwijs, volksgezondheid. De beste rede is ongetwijfeld weer door den heer Ijzerman gehouden. Deze afgevaardigde, die, voor zoover ik weet, nimmer in Curacao was, spreekt met een benijdenswaardige kennis van zaken. Het is een vreugde te mogen vaststellen, dat daartoe ook De West-Indische Gids hem van voorlichting dient. Dikwijls spreekt hij in den geest der Staten, o.a. over de formeele regeling van de toelating en vestiging in Curacao, maar hij spaart dezen ook de roede niet, als hij hun verwijt, dat zij te veel op kleine dingen ingaan.



De heer Mes was de R.K. spreker en de heer Meyerink de antirevolutionaire. Zij werkten het Voorloopig verslag een klein beetje uit; laatstgenoemde sprak o.a. over de wenschelijkheid van een welvaartsfonds. Ook het antwoord van den minister bracht geen nieuwe gezichtspunten. ,, Veelheid van raadgevers Verleden jaar is, naar ik meen door den heer Van Lidth de Jeude, in de Tweede kamer een beetje den spot gedreven met de vele raadgevers voor den gouverneur, die dezen gevraagd en ongevraagd toegestuurd werden. Daar aan moest ik denken, toen ik, nadat het bovenstaande geschreven was, de Amigoe di Curacao van 1 1 November ontving, waarin staat van een bezoek, aan Curasao gebracht door den kolonel P. H. van der Steen, die, zooals meegedeeld wordt, Suriname bezocht, in verband met de belangen der verdediging. Misschien is het een pleizierreisje geweest, want mevrouw was meegekomen, maar _aanvankelijk was al vastgesteld, dat deze kolonel 'n dienstreisje voor defensiebelangen naar Saba zou maken". Waarom juist naar Saba?, is men geneigd bovendien te vragen.



Voor het nieuwe genootschap Mag ik het Cura9aosch genootschap der wetenschappen een tip geven ? Laat het dan beginnen met dat gedeelte der geschiedbeschrijving ter hand te nemen, dat nog nooit uit de bronnen bestudeerd is, althans niet zoo, dat het resultaat daarvan gepubliceerd is. Ik bedoel de geschiedenis sedert de opheffing der W.I.C. tot 1816 en na 1828.



Laatst haalde het weekblad Curacao Teenstra aan over 1 Januari 1807.



Laat men toch eens bedenken, dat Teenstra en Brusse en Simons en Paddenburg en Hering waarschijnlijk beste, brave menschen waren, en ds. Bosch niet minder, maar dat hun boekjes slechts eenige, vooral niet te overschatten, waarde hebben, voor zoover zij de histoire contemporaine behandelen, maar verder zonder veel beteekenis zijn. F.



-j. \-v. ,










Nederlands West-Indische Gids

32


nl

Menkman, W.R.



Tobago


'_ _* _' - ? ,. .* "? '- ' '*."' TOBAGO Een bijdrage tot de geschiedenis der Nederlandsche kolonisatie in tropisch Amerika >* DOOR * i- W. R. MENKMAN f IV --_; Het wordt thans tijd om na te gaan hoe de Hertog van Koerland zich inmiddels ten opzichte van Tobago gedragen had.



Zijn kolonisatie van 1654 was in enkele jaren verloopen en hij > zelf was in Zweedsche krijgsgevangenschap geraakt, waaruit hij ^. bij den vrede tusschen Zweden en Polen (1660) ontslagen was.



Reeds in 1662 had hij door zijn agent in Engeland moeite laten doen om het al eens eerdergenoemde fort Sint Andreas in Gambia terug te krijgen >). Het was in 1660 door een Franschen kaper in Zweedschen dienst overvallen en overgedaan aan Nederlandsche : concurrenten der West-Ind. Comp., die het aan den Koerlandschen agent hier te lande aanboden. Laatstgenoemde zond er een garnizoen heen, dat echter niet voorkomen kon dat de West- & Indische Compagnie er zich van meester maakte, voor korten tijd ^ evenwel, want de inlanders kozen partij voor de Koerlanders 2).



Robert Holmes, die in 1661 voor de Royal African Company '^ tegen de Nederlandsche vestigingen op de westkust van Afrika ageerde, nam ook meteen Sint Andreas maar') en de Engelsche Koning was niet bereid den Hertog in zijn voormalig bezit te her- ,* stellen. ^. ^ Deze Afrikaansche verwikkelingen legden den grondslag voor pogingen van Hertog Jacobus om zijn werkelijke of vermeende rechten op Tobago, uit den tijd van Karel I en Cromwell, door KareJ II erkend te krijgen en hierin had hij succes; de ongunstige verhouding tusschen Engeland en de Nederlandsche republiek waren in zijn voordeel. 1) Japikse, p. 166, 405, zie vroeger. * ) Seraphim, zie vroeger.



_ 33 West-Indische Gids XXII *;'








Nederlands West-Indische Gids

Menkman, W. R.


nl

Menkman, W.R.



Tobago


34 W. R. MENKMAN Het tractaat tusschen den Engelschen Koning en den Koerlandschen Hertog van 17 November 1664 is op vele plaatsen in de litteratuur opgenomen of geciteerd ') en een copie ervan berust in het Rotterdamsche gemeente-archief (Stukken betrekkelijk het Eiland Tabago 1664-1684-1698, ons door den gemeente-archivaris, Mr. H. C. Hazewinkel, welwillend ter inzage gegeven).



De Hertog stond de vestiging in Gambia af, maar behield het recht, onder zekere voorwaarden en restricties, op de westkust van Afrika, waar Engeland gezag uitoefende, handel te drijven.



Daartegenover stond de Koning aan den Hertog en zijn erfgenamen het eiland Tobago af, om het onder protectie van Z.M. te bezitten en om het te bevolken, uitsluitend echter met onderdanen van de beide contracteerende vorsten; de kolonisten zouden dezelfde voorrechten genieten als de onderdanen van den Hertog.



Geen goederen van Tobago zouden elders ingevoerd mogen worden dan in de Engelsche en Koerlandsche havens, of in Dantzig- fc Ingeval van oorlog, mits geen oorlog tegen den Koning van Polen, zou de Hertog met n schip Engeland moeten bijstaan, maar telkens niet langer dan voor n jaar; het schip zou veertig stukken moeten voeren en op kosten van den Koning van Engeland bemand worden. ?* Aan Lord Willoughby, den gouverneur der _Caribbeas" schreef Karel II het eiland Tobago aan den Hertog van Koerland afgestaan te hebben, in verband met den naderenden zee-oorlog met de Nederlandsche republiek; aan Koerlandsche ambtenaren en kolonisten had Willoughby _all friendly offices" te bewijzen.



Wel zeer merkwaardig is het, in verband met de latere disputen, dat dit Koninklijk bevel nog eens herhaald werd, aan het adres van den _governor and commander of Tobago", op 20 December 1666, dus toen de Engelsche Kroon zich in het bezit wist van het ' eiland *), ditmaal door verovering verkregen.



Het spreekt van zelf dat de Hertog, na den vrede van Breda (zie vroeger), zoomin de facto als de iure veel aan het tractaat >) Dauxion L., tw.deel, zevende hoofdst., zie vroeger; Calendar of State Papers, America and West Indies, 1661/1668, no. 854; als voren 1685/1688, no. 1033; als voren 1699, no. 368; als voren, 1700, nos. 232, 264; als voren 1702, no. 656; J. C. P(raetorius), Lett. A., p. 33, Lett.



B., p. 38, Lett. L., p. 72, zie vroeger; Seraphim, zie vroeger. ) Calendar of State Papers, America and West Indies, 1661/1668, no. 861; Als voren 1685/1688, nos. 1205, 1359. _>'_#-.








Nederlands West-Indische Gids

Menkman, W. R.


nl

Menkman, W.R.



Tobago


TOBAGO 35 van 1664 had; er werd eenvoudig in 1667 met zijn aanspraken geen rekening gehouden >). Ook kon later beweerd worden dat Jacobus niet tijdig de kolonisatie ter hand genomen had en dat sedert 1664 Tobago herhaaldelijk van meester veranderd was 2).



De Hertog besloot het recht in eigen hand te nemen en rustte in 1668 een expeditie uit; zijn schip, met soldaten aan boord, kwam echter, door oneenigheden tijdens de reis, niet tijdig op Tobago aan. De Nederlanders hadden het fort reeds in voldoenden staat van tegenweer kunnen brengen en men moest dus van een gewelddadig optreden afzien 3). In 1670 reikte Jacobus nog eens een commissie uit tot het aanwerven van menschen voor Tobago en de in bezitneming van het eiland <); met het schip dat deze expeditie overbracht liep het echter ook verkeerd af, d.w.z. dat het op de kust van Nueva Granada door de Franschen aangehouden werd, terwijl een derde Koerlandsch schip in 1671 eveneens door de Franschen genomen werd 3).



Na dit geforceerd optreden van de zijde des Hertogs, zonder resultaat, achtte de Engelsche Koning het nog dienstig de Koerlandsche zaak bij de Staten-Generaal te bepleiten; hij schreef 16 Mei 1671 een H.H.M, dat hij vr den laatsten oorlog Tobago aan Jacobus afgestaan had, dat deze laatste zich niet gehaast had de kolonisatie ter hand te nemen, omdat hij zijn titel veilig achtte, dat intusschen de oorlog uitgebroken was en dat eenige onderdanen van de Staten-Generaal bezit genomen hadden (sic). Deze voorstelling van zaken kon moeilijk als juist en volledig aangemerkt worden en de argumenteering was zeker niet sterk genoeg om de Staten-Generaal te doen besluiten den Hertog in zijn eigendom te herstellen, zooals Karel II verzocht *).



Nog vr het jaar om was gaf de Koning nog instructies aan den luitenant-gouverneur van Barbados, in denzelfden geest als die welke in 1665 Lord Willoughby ontvangen had (zie vroeger), n.l. om zich van Tobago meester te maken, wanneer dat eiland bij de ontvangst van den brief zich nog in Nederlandsche handen mocht bevinden*). >) Calendar of State Papers, America and West Indies, 1699, no. 973; Seraphim, zie vroeger. >) J. C. P(raetorius), Lett. L bl. 72, zie vroeger. a) Seraphim, zie vroeger. ?) Calendar of State Papers, America and West Indies, 1702, no. 717. ) Calendar of State Papers, America and West Indies, 1685/1688, no. 1184; J. C. P(raetorius). Lett. B bl. 38, zie vroeger. ) Calendar of State Papers, America and West Indies, 1669/1674, no. 685.








Nederlands West-Indische Gids

Menkman, W. R.


nl

Menkman, W.R.



Tobago


36 W. R. MENKMAN Het eveneens in 1671 tegen de Lampsins' aangebonden proces (zie vroeger) kon begrijpelijkerwijze voor den Hertog van Koerland geen gunstigen uitslag hebben; later blijkt uit een mededeeling van den Koerlandschen agent in Engeland, dat de Nederlandsche autoriteiten eenvoudig naar den rechter verwezen hadden, omdat het een geschil betrof met particuliere personen [_the Lampsons" ')].



Jacobus had nu maar af te wachten of de kansen voor Nederland weder keeren zouden; lang zou dat niet behoeven te duren, want 1672, het rampjaar van onzen Gouden Tijd, stond voor de deur.



Reeds in den zomer van 1672 werden in West Indi plannen gesmeed om Tobago aan de Nederlanders afhandig te maken, ditmaal echter niet op Jamaica. De gouverneur aldaar (Sir Thomas Lynch, opvolger van Sir Thomas Modyford) beschouwde Tobago als _a small, unhealthful, incommodate island", zooals de Koning er reeds te veel bezat; wanneer er ergens kolonisten vrij kwamen, moesten die maar liever naar Jamaica gedirigeerd worden 2).



Op Barbados echter had men zijn orders en aldaar werd een veroveringstocht voorbereid; het duurde echter tot het einde des jaars voordat het _design" uitgevoerd werd.



De eigenaar, _Lord Lampson", had inmiddels de vestiging versterkt met 500 nieuwe menschen, overgebracht in vijf _capers", van 24 tot 30 stukken elk, welke al direct eenige Engelsche koopvaarders genomen hadden; bleef Tobago in handen der Nederlanders, zoo redeneerde men op Barbados, dan zou dit de rune voor dit laatste eiland beteekenen, aangezien het eerste een beter was 3).



De expeditie werd betaald door Barbados en de kosten in ponden suiker uitgedrukt; het eiland leverde ook de ammunitie en de wapenen, welke laatste niet teruggeleverd zijn*). Ook de gouverneur (William Willoughby, de broeder van wijlen Francis) had bijgedragen in de kosten s). Het is duidelijk dat men in Engeland van den aanvang af op steun van Barbados gerekend had') ') Calendar of State Papers, America and West Indies. 1669/1674, no. 1657. *) Als boven, no. 1062. 3) Calendar of State Papers, America and West Indies, 1669/1674, nos. 885, 901, 940, 948, 955, 956, 965, 967. ) Als boven, nos. 965, 972, 1018, 1021, 1029, 1091, 1098. ') Als boven, no. 1000.








Nederlands West-Indische Gids

Menkman, W. R.


nl

Menkman, W.R.



Tobago


TOBAGO 37 en het doet daarom vreemd aan dat later de adviseurs in het moederland het lieten voorkomen alsof de onderneming door de Kroon bekostigd was '); dit laatste kon slechts zien op de diensten van een oorlogsschip.



De defensie van Tobago werd op Barbados niet onderschat; men meende te moeten rekenen op de aanwezigheid van 600 man aan land en van _5 men of war, the least being of 26 guns" 2), waarmede waarschijnlijk de vijf kapers bedoeld werden, welke echter blijkbaar geen rol gespeeld hebben.



Natuurlijk hield men er op Barbados rekening mede dat niet de geheele mannelijke bevolking van Tobago ter verdediging van het eiland in het geweer zou komen; een deel immers zou wel bestaan uit ouden van dagen, zieken en gebrekkigen, alsmede uit .... geestelijk defecten, d.w.z. Quakers 3). Dat de _Friends" onder de kolonisten van Tobago zich naar hun weerloosheidsprincipe zouden gedragen, achtten President and Council van Barbados dus wel van zelf sprekend, al zagen zij deze houding voor een uiting van zwakzinnigheid aan; over de aanwezigheid van Franschen op Tobago, die in dit geval gemeene zaak met de aanvallers zouden behooren te maken, werd niet gesproken.



Wij weten zeker dat de verovering van Tobago door de Engelschen nog in 1672 heeft plaats gehad en niet in 1673 *).



De expeditie bestond uit een oorlogsschip, HsMs Sint David, onder commando van William Poole. Eerst was er sprake geweest van 300 man, die in twee gehuurde _shallops" mede zouden varen, later werd de krijgsmacht bepaald op 600 man, buiten de zeelieden, vervoerd in vijf of zes kleine vaartuigen; de algemeene aanvoerder was Sir Tobias Bridge s).



De expeditie zeilde 15 of 16 December van Barbados weg ) en kwam den 18en op Tobago aan ?); Bridge deed reeds den 21 sten verslag van de verovering). Volgens hem waren de voornaamste ') J. C. P(raetorius), Lett. L, bl. 72, zie vroeger. 2) Calendar of State Papers, America and West Indies, 1669/1674, p. 392, no. 983.



J) Als boven, no. 1098. <) Seraphim, zie vroeger. ') Calendar of State Papers, America and West Indies, 1669/1674, nos. 965, 989, 1000, 1021, 1029, 1098, 1131. ) Calendar of State Papers, America and West Indies, 1669/1674, nos. 989, 1000. ') Sylvius, Historin onses Tijds, 1669-1679, bl. 583. ) Calendar of State Papers, America and West Indies, 1669/1674, nos. 995, 996, 997.








Nederlands West-Indische Gids

Menkman, W. R.


nl

Menkman, W.R.



Tobago


38 W. R. MENKMAN versterkingen hem zonder moeite in handen gevallen, volgens een andere lezing was er vijf uur gevochten en was de Sint David _ontramponeert" door het vuur van den wal, hoewel het schip slechts vier man verloren had >).



Over de voorwaarden van overgave was, namens den gouverneur, Peter Constant, onderhandeld door William Hamen en George Hay, vermoedejk twee Engelsche kolonisten van Tobago; de gouverneur en zijn ambtenaren zouden naar Curacao overgebracht worden. _Meinheer" Constant 2), die zoo gemakkelijk capituleerde, zal wel niet de oud-scheepsbevelhebber geweest zijn, die nog tegen de Duinkerkers gevochten had J); daarvoor was het al wat laat in de eeuw, doch hij is allicht wel dezelfde dien wij eenige jaren later, weder op Tobago, zullen aantreffen.



Misschien was de slappe verdediging wel het gevolg hiervan, dat onder de kolonisten de Franschen talrijker waren dan de Nederlanders en dat eerstgenoemden, zoo niet vijandig gezind, toch niet aan de verdediging deelnamen en in ieder geval een gevaarlijk element vormden voor den gouverneur. Die Franschen werden naar Martinique overgebracht en Willoughby hoopte dat De Baas (Jean Charles, de gouverneur der Fransche Antillen) hen zou laten ophangen ), zeker omdat zij niet de partij der aanvallers gekozen hadden. De kolonisten echter die in West Indi onder vreemde vlag leefden, konden toch niet onder alle omstandigheden de zaak van hun moederland steunen, dat nu eens de bondgenoot en dan weder de vijand was van de natie onder welke zij verkeerden. De _Duijtsche natie" op Sint Eustatius maakte het in 1672/1673 nog bonter, door eerst het eiland niet tegen de Engelschen te willen verdedigen en later mede te werken aan de defensie tegen een Nederlandsche strijdmacht 5).



Bridge had instructies van Willoughby het eiland te verwoesten, een opdracht welke hij verklaarde met zooveel mogelijk consideratie voor de inwoners de hebben uitgevoerd ). Boven-Sylvius, Historin onses Tijds, 1669-1679, bl. 583. ) Calendar of State Papers, America and West Indies, 1669/1674, no. 1030. ') De Jonge, Gesch. v. h. Ned. Zeew. I, zie vroeger. ) Calendar of State Papers, America and West Indies, 1669/1674, no. 1029. ) De Zeeuwschc expeditie naar de West onder Cornelis Evertsen den Jonge, C. de Waard, Linschoten-Vereeniging XXX, 1928. ) Calendar of State Papers, America and West Indies, 1669/1674, nos. 1030, 1031. 1131.








Nederlands West-Indische Gids

Menkman, W. R.


nl

Menkman, W.R.



Tobago


TOBAGO 39 dien werd er natuurlijk geplunderd '), zoodat het niet duidelijk is waarin eigenlijk de consideraties voor de inwoners bestaan hadden. De blanken mochten aftrekken, maar de slaven werden voor goede prijs verklaard, evenals het vee.



Zooals meer voorkwam waren bij den overval slaven het bosch in gevlucht (of gestuurd) en men zond later van Barbados een dertigtal Franschen terug naar Tobago, ten einde naar die slaven en naar anderen achtergebleven buit te zoeken; de Franschen in kwestie, oud-kolonisten van Tobago, keerden niet terug *). Als naspel van de verovering was er later op Barbados nog eenige kwestie over den buit, welke in Mei 1673 nog niet definitief verdeeld was 3). Het geschut der forten op Tobago schijnt naar Barbados overgebracht te zijn, om aldaar gebruikt te worden _as His Majesty's guns" ).



Wie meenen mocht dat de Engelschen nu zelf Tobago zouden gaan koloniseeren, vergist zich; in Februari weigerde de Council van Barbados er twintig man heen te zenden, omdat men die niet missen kon s).



Het spreekt van zelf dat de Zeeuwsche en Hollandsche eskaders, welke resp. 15 en 18 December 1672 uitgeloopen waren naar de West, lang na de neming van Tobago in de Caraibische Zee aankwamen; zij hebben geen poging gedaan om het eiland te heroveren, wat hun ook niet opgedragen was. Uit het journaal van het schip Swaenenburg, van het Zeeuwsch eskader, blijkt dat men daar aan boord op 28 Mei 1673 bericht kreeg van de aanwezigheid ter reede van Barbados van 50 Engelsche koopvaarders, die, zoodra hun ladingen compleet zouden zijn, wat nog twee maanden duren kon, huiswaarts geconvoyeerd zouden worden door het ons bekende _coningsschip" de St. David 6).



Op 19 Februari 1674 kwam de vrede met Engeland tot stand; wat men elkander over en weer ontnomen had werd teruggegeven en Tobago werd dus opnieuw Nederlandsch ?).



De oorlog met Frankrijk echter duurde voort. De Ruyter >) Calendar of State Papers, America and West Indies, 1669/1674, nos. 1021, 1333"'; Calendar of State Papers, America and West Indies, 1685/1688, no. 1184.



J) Calendar of State Papers, America and West Indies, 1669/1674, no. 1131. ') Als boven, nos. 1084, 1091, 1094, 1097. ) Als boven, nos. 1068, 1075. ') Als boven, no. 1035. ) De Zeeuwsche expeditie, zie vroeger. ') Groot Placaetboek, III, 342.








Nederlands West-Indische Gids

Menkman, W. R.


nl

Menkman, W.R.



Tobago


40 W. R. MENKMAN zeilde 25 Mei 1674 uit naar West Indi, om de Fransche _Carybes" aan te tasten, waar hij nog geen tien jaar geleden met zooveel beleefdheden als bondgenoot ontvangen wasi). De expeditie had echter niet veel resultaat [Tromp's mislukte aanslag op Martinique *)].



Aan het patroonschap, of welken anderen titel zij mochten hebben, der Lampsins' over Tobago kwam in 1676 een einde. Op 19 Mei van dat jaar werd voor den Amsterdamschen notaris Jan Volkertszoon Oli (niet Ely) 3) een acte verleden, waarbij de erfgenamen van Adriaen en Cornelis Lampsins het eiland voor 36000 guldens a 20 st. verkochten; als koopers traden op vier Heeren, namens de Staten van Holland en Westfriesland, _onder de directie" der Gecommitteerde Raden ter Admiraliteit van het College, te Amsterdam, welke gedeputeerd waren om den koop te sluiten.



Uitdrukkelijk werd gestipuleerd dat de koopers den titel der Heeren Lampsins niet onderzocht hadden; verkoopers namen de verplichting op zich tot vrijwaring, zooals zij, verkoopers, het eiland krachtens octrooi van den Staat en de West-Indische Compagnie bezeten hadden (zie vroeger).



De betaling zou geschieden in drie termijnen, waarvan de eerste voldaan zou moeten worden zoodra koopers zouden blijken zich in het bezit des eilands gesteld en bevestigd te hebben.



Wat men eigenlijk met Tobago voor had, is ons niet heelemaal duidelijk geworden; het ligt voor de hand dat men een open oog had voor de waarde van het eiland als handelspost, maar dat baatzuchtige particuliere motieven een te voorname rol in de transactie gespeeld zouden hebben, lijkt niet ondenkbaar (zie verderop). In ieder geval echter is deze overgang van den eigendom eener kolonie op een officieel staatsorgaan wel een bijzonderheid.



De verkoopers behielden zich nogal wat rechten voor; zij bleven eigenaars van vier door Adriaen en Cornelis gestichte plantages (de Ram, het Lam, de Koeyman en 't Schaep), doch aanvaardden een zekere exploitatiedwang. De twee grootste althans zullen suikerplantages geweest zijn, want er is sprake van op ieder derzelve 200 slaven _te konnen employeren". Die twee grootste plantages zouden tot 1700 vrij zijn van alle bestaande of intus-Du Tertre, zie vroeger. i) Blok, Michiel Adr. de Ruyter, zie vroeger. ; 3) J. C. P(raetorius). Lett. K. bl. 68, zie vroeger.








Nederlands West-Indische Gids

Menkman, W. R.


nl

Menkman, W.R.



Tobago


TOBAGO 41 schen nog in te stellen belastingen, de twee kleinere zouden verkoopers in vrijen en erfelijken eigendom blijven bezitten, zonder dat deze ooit bezwaard zouden kunnen worden met erfpacht tot _erkentenisse van den Grontheer ofte Souveraein".



Eindelijk behielden verkoopers nog zes jaar het recht hun schepen uit Zeeland de koopvaardij op Tobago te doen uitoefenen, mits recognitie betalende ten bate der Admiraliteit, _des hen Verkopers guaranderende, wegens de Oost-Indische Compagnie in Hollandt". Bij dit laatste zullen wij wel moeten denken aan het octrooi der nieuwe West-Indische Compagnie van 20 September 1674 '), waarin haar monopolie voor de vaart op de West alleen gehandhaafd was voor zoover betrof Essequibo, Pomeroon, Curacao, Aruba en Bonaire, dus haar eigen bezittingen, de mogelijkheid geopend was dat ook aan anderen octrooi verleend zou worden en daarbij de Oostindische zusteronderneming speciaal genoemd was.



Intusschen moest Tobago, wilde men er iets aan hebben, opnieuw bevolkt en in staat van defensie gebracht worden. Het plan hiertoe zal uitgegaan zijn van Hendrick Carloff, een verarmd plantagebezitter, die de Franschen uit geheel West Indi wilde verdrijven 2). Dezen Carloff, een Deen, komen wij ook tegen in de Zweedsche en Deensche 3) en in de Fransche koloniale geschiedenis *). Eerst werkte hij voor de Zweedsche, daarna (1657) voor de Deensche belangen aan de westkust van Afrika. In 1665 had hij met de Fransche West-Indische Compagnie gecontracteerd om gedurende zes jaar Afrikaansche slaven naar Fransch West Indi te brengen en de voor deze koopwaar in betaling ontvangen suiker naar Frankrijk te verschepen. In 1669 was hij met een Fransche expeditie naar Afrika gegaan, waar men een kleine duizend negers ingehandeld had, van welke er ruim 750 op Martinique geleverd konden worden (de sterfte onderweg was dus aanzienlijk geweest) en in 1672 had hij nog 350 koppen naar Guadeloupe overgebracht.



Alles om Fransch West Indi onafhankelijk te helpen maken van de Nederlanders, aan wie dezelfde Carloff nu den weg zou wijzen om de Franschen uit de West te verjagen! ') Groot Placaetboek III, p. 1331. 2) De Jonge, Ned. Zeew. II, zie vroeger. 3) Documents ....Slave Trade...., Vol. I, tw. gedeelte, zeventiende eeuw Introduction; als voren, Vol. Ill, doc. no. 320. ) Als boven, Vol. I, tweede gedeelte, zeventiende eeuw, Introduction.








Nederlands West-Indische Gids

Menkman, W. R.


nl

Menkman, W.R.



Tobago


42 W. R. MENKMAN Een Nederlandsche vloot onder Jacob Binckes liep in Maart 1676 in zee, met bestemming naar de West, ten einde de Fransche kolonin aan te tasten; de tocht zou een zeer roemruchte worden en is dan ook herhaaldelijk beschreven, zoowel hier te lande als in Frankrijk).



In Mei werd het eiland van Cayenne veroverd, daarna werden aanslagen gepleegd op Marie Galante, Guadeloupe en Saint Martin, waarna de vloot in twee eskaders gesplitst werd, waarvan het eene, onder Binckes zelf, Saint Domingue ging verontrusten, het andere, onder kapitein Jan Bont, op Tobago aftrok. Met deze laatste afdeeling ging ook Carloff, die sedert vertrek uit Holland de reis als commissaris-generaal en tweede persoon der expeditie had medegemaakt, bestemd was om Tobago, na de inbezitneming, als gouverneur te besturen en gedurende den overtocht al eens wegens oneenigheid met den admiraal in arrest gesteld was. Een zoon van Carloff maakte als officier der landsoldaten de expeditie mede.



Het eskadertje voor Tobago had ettelijke honderden slaven aan boord, bij verschillende gelegenheden in de Fransche kolonin buitgemaakt, alsmede een honderdtal kolonisten, die zich hier en daar bij Binckes hadden aangesloten, om aan de stichting eener nieuwe Nederlandsche vestiging deel te nemen. Ook had men, waar men op Fransch gebied de suikerplantages verwoestte, de koperen kookpannen medegenomen, om op Tobago het bedrijf weder op gang te brengen. Alleen wat Cayenne en Tobago betreft was de actie op blijvende vestiging berekend, overigens was de tocht een strooptocht.



De kolonisatie-expeditie kwam zonder den commandant, Jan Bont, op Tobago aan; deze laatste had goed gevonden op eigen gezag naar Europa terug te keeren, een onkrijgstuchtelijke handeling waarvoor hij het volgende jaar in het moederland met het zwaard gestraft werd. Hier en daar komen nogal bedenkelijke momenten voor in de geschiedenis der onderneming van 1676.



Binckes met de hoofdmacht arriveerde 21 September voor Tobago en direct werd een aanvang gemaakt met de versterking van het eiland; aan de Roode Klipbaai werd de vierhoekige Sterreschans gebouwd 2). ') De Jonge, Gesch. v. h. Ned. Zeew. II, zie vroeger; Eugne Sue.



Hist.de la Marine fran9aise, 1845, Tome III; David van der Sterre, Zeer aenmerkelijke Reysen gedaan door Jan Erasmus Reyning, Amsterdam 1691, bew. door L. C. Vrijman, Amsterdam 1937. ) J. C. P(raetorius), tw. hoofdst., zie vroeger; De Jonge, Gesch. v. h. Ned. Zeew. II, zie vroeger.








Nederlands West-Indische Gids

Menkman, W. R.


nl

Menkman, W.R.



Tobago


TOBAGO 43 Intusschen had men in Frankrijk niet stilgezeten; een vloot was 6 October I676 uit Brest uitgeloopen, onder Jean d'Estres.



Deze Fransche graaf, die den titel van vice-admiraal voerde, was eigenlijk landofficier; hij werd in 1681 marchal de France en nam in 1686 aan het bombardement van Tripoli deel ). De expeditie was uitgerust voor gezamenlijke rekening van de Kroon en d'Estres zelf; het particuliere initiatief speelde ook in Frankrijk in de krijgvoering een rol.



Het gelukte d'Estres in December 1676 Cayenne te hernemen, waarna hij op Martinique zijn krijgsmacht met vrijwilligers (vrijbuiters van verschillend allooi) aanvulde en 20 Februari 1677 met 4000 man voor Tobago verscheen. De slag welke 3 Maart van dat jaar in de baai van Tobago geleverd werd, wordt zoowel in de Fransche als in de Nederlandsche geschiedenis van het zeewezen met roem vermeld 2); zij bleef echter in zoover onbeslist dat het niet gelukte de Nederlandsche weermacht uit haar stellingen te verdrijven of haar te vernietigen. Nadat op 11 Maart nog een tweede poging gefaald had, trokken de Franschen af *).



In Frankrijk beschouwde men het wapenfeit op Tobago als een overwinning; er werd zelfs een medaille geslagen ter herinnering aan deze zegepraal. Men had echter alleen in zoover een succes bevochten, dat Binckes moest afzien van verdere actie tegen de Fransche Antillen, waartoe hij wel het voornemen gehad had*).



Thans moest hij zich beperken tot handhaving der Nederlandsche positie op Tobago, wat natuurlijk een zeer moeilijke taak was, gegeven het groote aantal personen dat onderhouden moest worden, op een eiland dat voorloopig maar weinig voedingsmiddelen produceerde. Behalve de kolonisten waren er 600 soldaten op het eiland aanwezig, alsmede een 700 negers, op de Franschen buit gemaakt, waarmede men de kolonie wilde organiseeren *).



Onder de personen die zich op 3 Maart 1677 aan onze zijde onderscheiden hadden, worden genoemd Roemer Vlack, met 't Huys Kruyningen, de vrijbuiter Jan Erasmus Reyning, met het adviesj acht Fortuyn [in Binckes' schepenlijst genoemd onder ') P. Larousse, Grand dictionnaire universel. 2) Hollandsche Mercurius, 1677, bl. 77; Seventh report Roy. Comm. on Hist. MSS, 679a, zie vroeger. ') Eugne Sue, Hist, de la Marine franchise, zie vroeger. ) Calendar of State Papers, America and West Indies, 1675/1677, no. 967. ) Als boven, nos. 1152, 1174, pag. 501.








Nederlands West-Indische Gids

Menkman, W. R.


nl

Menkman, W.R.



Tobago


44 W. R. MENKMAN _Kleyn Vaertuigh" ')] en Pieter Constant met de Provincie van Zeelant. Deze laatste is allicht de commandeur van Tobago van 1672 (zie vroeger), hoewel dat niet zeker is; hij werd in het groote gevecht ernstig gekwetst en had ook tevoren onder Binckes blijkbaar een belangrijke rol gespeeld 2).



Onder d'Estres diende o.a. de graaf de Blnac, een marineofficier van naam, dien wij ook later nog in West Indi zullen ontmoeten.



Volgens Engeische gegevens zou er ook nog elders in de Caraibische Zee tusschen Franschen en Nederlanders gestreden zijn; in een gevecht tusschen 11 Nederlandsche schepen (kapers onder kapitein _Mesallman", die niet thuis te brengen is) en 14 Fransche, in Juni 1676, zou onze tegenstander 500 man verloren hebben 3).



Terwijl Binckes, om tot hem terug te keeren, na den aftocht der Franschen in Maart 1677, op verstrekingen uit Nederland zat te wachten, werd in Frankrijk een nieuwe scheepsexpeditie voor de West toegerust, ditmaal geheel voor landsrekening; op 1 October 1677 koos d'Estres opnieuw zee. Wederom versterkte hij zich op Martinique en opnieuw was hij o.a. vergezeld van den graaf de Blnac. Ook uit de Republiek voer een nieuw eskader uit, maar zoo laat, dat het met betrekking tot Tobago geen dienst meer heeft kunnen doen.



D'Estres arriveerde in December voor het eiland en tastte het den Hen aan, met het bekende voor ons rampspoedige gevolg, evenals de actie van Maart 1677 uitvoerig in onze zeekrij gsgeschiedenis beschreven. Een granaat trof het kruitmagazijn van het fort en onder de vele slachtoffers bevond zich ook Binckes; de fameuze kaperkapitein Jan Erasmus echter ontkwam en beleefde nog vele avonturen, voordat hij Curacao bereikte.



Ter herinnering aan de ramp werd in Nederland een medaille geslagen en het krijgsbedrijf werd ook in dichtmaat bezongen <).



De Franschen trokken 27 December af, om het volgende jaar terug te komen in de West; zooals uit de geschiedenis van Curacao bekend is, verloor toen d'Estres, die geen zeeman was, een groot deel zijner vloot op de Aves-eilanden. >) Jaarl. Verslag Geschied-, Land-, Taal en Volkenk. Genootsch. der Ned. Antillen, IV. *) De Jonge, Gesch. v. h. Ned. Zeew. II, zie vroeger.



J) Calendar of State Papers, America and West Indies, 1675/1677, no. 967. ) De Navorscher, 34ste jaarg., 283, 1884; Knuttel, Pamflettenverzameling Kon. Bibl., 11499.








Nederlands West-Indische Gids

Menkman, W. R.


nl

Menkman, W.R.



Tobago


TOBAGO 45 Op Tobago zag het er na de catastrophe van December 1677 al heel treurig uit.



Mogen wij de Engelsche berichten gelooven, dan had de Nederlandsche kolonie aldaar reeds door den Franschen aanval in Maart van dat jaar een zwaren schok te verduren gehad; van de onzen waren velen omgekomen, anderen als gevangenen naar Martinique overgebracht, dan wel naar Barbados gevlucht of gerepatrieerd, slaven waren verloren gegaan met in brand geschoten schepen. Door het uitblijven van hulp uit het moederland was groot gebrek aan levensmiddelen ontstaan en men zou verhongerd zijn, wanneer men zich niet op Barbados van het allernoodigste had kunnen voorzien. Van de 1600 menschen waarover Binckes beschikt had, waren er geen 600 meer in leven; men deed dan ook moeite nieuwe kolonisten tot zich te trekken. In Engeland had men zich ongerust gemaakt dat de Nederlandsche kolonisatie toch slagen zou, wanneer men zich tegen nieuwe Fransche aanvallen zou weten te verdedigen en dat zou ongewenscht zijn, want een bloeiend Tobago was een bedreiging voor de economische positie van het dichtbij gelegen Barbados. Op laatstgenoemd eiland zelf echter was men niet bevreesd; de Hollanders waren nog nooit geslaagd met hun _plantations" en van Tobago zou evenmin iets terecht komen als van Suriname (sic), zoodat de Engelschen niets te vreezen hadden _). Al moeten wij dit alles cumgranosalis tot ons nemen, zoo kunnen wij toch wel begrijpen dat de toestand al bedenkelijk was, toen d'Estres in December opnieuw verscheen.



In Januari 1678 was Tobago geheel verlaten, zoowel door Franschen als door Nederlanders, van welke laatsten 5 a 600 als gevangenen naar Martinique waren overgebracht. De Franschen hadden vr hun vertrek nog eens alles grondig verwoest; op Barbados was men over dezen gang van zaken niet ontevreden *).



Nu voor ons het groote avontuur slecht afgeloopen was, ging men in het moederland napleiten over het al dan niet gerechtvaardigde der onderneming zelf. De secretaris der Amsterdamsche admiraliteit werd ervan beschuldigd, in verband met de expeditie en den direct op het uitvaren gevolgden koop van het eiland, eigenmachtig over landsgelden beschikt te hebben, welke beter besteed hadden kunnen worden; deze zaak schijnt echter te zijn doodgebloed 3). ') Calendar of State Papers, America and West Indies, 1677/1680, nos. 92, 213, 260, 363, 403. 422. 2) Als boven, nos. 498, 559, 563, 582. ') De Jonge, Gesch. v. h. Ned. Zeew. II, zie vroeger.








Nederlands West-Indische Gids

Menkman, W. R.


nl

Menkman, W.R.



Tobago


46 TOBAGO Vier jaar lang heeft er verder nog een geschil geloopen over 70 of 80 negers, die zich na het vertrek der Franschen van Tobago in de macht der inheemsche Indianen bevonden en op de eene of andere manier in handen gevallen waren van een Engelsch scheepskapitein, die deze slaven naar Nevis of Montserrat gevoerd had en hen ter beschikking gesteld had van den gouverneur der Leeward Islands, Sir William Stapleton. Van Engelsche zijde werd beweerd dat de kapitein voornoemd zelf reeds over een aantal ervan beschikt had, als ook dat er onder waren gevonden die Engelsch eigendom waren, of die konden aantoonen geen slaven te zijn geweest en dus in vrijheid hadden moeten worden gesteld. De rest echter beschouwde Stapleton als een _free gift" van zijn Koning, die ze hem inderdaad (met welk recht?) geschonken had, wanneer zij niet aan anderen zouden blijken toe te behooren. Natuurlijk reclameerde de Amsterdamsche admiraliteit den eigendom; een lastig proces werd voorkomen, doordat partijen tot een onderhandsch vergelijk kwamen. Uit de zeer omvangrijke documentatie dezer zaak leeren wij de namen van twee getuigen, Jan Hessen en Danil Rosens, waarschijnlijk Hollandsche kolonisten van Tobago >).



Bij den vrede van Nijmegen in 1678 werd bepaald dat iedere partij zou behouden wat zij destijds in en buiten Europa bezat, zoodat Frankrijk in het bezit van Tobago bleef 2). Het eiland werd evenwel voorshands geacht slechts door wilde Indianen bewoond te worden 3).



Dat Lode wijk XIV scrupules gehad zou hebben met betrekking tot Fransche kolonisatie, omdat het eiland eigenlijk aan een neutraal vorst toebehoorde, zijnde de Hertog van Koerland), lijkt wel heel onwaarschijnlijk.



Van het plan tot kolonisatie onder den gouverneur van Nieuwpoort in Vlaanderen (voorloopig onder den hiervoor genoemden Jan Erasmus Reining) is weinig bekend; het kwam echter niet tot uitvoering s). (Wori/ 1) Calendar of State Papers, America and West Indies, 1677/1680, nos. 638, 848, 849, 856,863, 953,955, 956,970,971, 972, 981,1030, 1063, 1644; Calendar of State Papers, America and West Indies, 1681/1685, no. 1184, Cal. of St. P., Am. <* W. I., 1699, no. 628. 1) Groot Placaetboek III, p. 360.



J) Calendar of State Papers, America and West Indies, 1677/1680 no. 1644. <) Calendar of State Papers, America and West Indies, 1685/1688, no. 1184; Stukken betr. het Eiland Tabago, zie vroeger; Dauxion L., tw. deel, zevende hoofdst., zie vroeger. ') Zeer Aenmerkelijke Reysen, David v. d. Sterre, bew. L. C. Vrijman, p. 228.








Nederlands West-Indische Gids

Menkman, W. R.


nl

Latour O. P., M. D.



Cuenta di Nanzi


CUENTA Dl NANZI DOOR M. D. LATOUR O.P.



VI NANZI EN TEMECU-TEMEB (CHA NANZI Y TEMECU-TEMEB) (Ontleend aan het Derde Jaarlijksch Verslag van het Geschied-, Taal-, Land- en Volkenkundig Genootschap, gevestigd te Willemstad, Curacao, 1899. Uit het Papiamento vertaald door A. Jesurun ')).



Op een keer dat Nanzi buiten op het open veld rondliep, ging hij langs een tamarindeboom. Opkijkende om te zien, of er geen rijpe tamarinden aan de boom waren om er enige van te plukken voor zijn vrouw om er tamarindewater en tamarindepap van te maken, zag hij een man in de boom zitten. Het gezicht van dien man was geheel bedekt met een doek, die van zijn voorhoofd op zijn knien afhing, en hij was bezig pinda's (aardnoten) te eten uit een bak, die op zijn schoot lag. _Dat is zeker een vreemde geschiedenis", zei Nanzi, _maar laat ons zien, of ik ook niet enige pinda's mee kan eten zonder dat die oude heer het merkt; zijn gezicht is toch helemaal bedekt".



Stilletjes klom Nanzi de boom in en ging tegenover den pindaeter zitten, die zijn komen niet scheen op te merken, daar hij met eten doorging. Nanzi gluurde in het bakje en zag, dat er nog veel pinda's in waren; hij wachtte tot de man zijn hand uit het bakje haalde, en toen stak hij zelf de hand erin, haalde een handvol pinda's er uit en begon te eten. En zo staken ze beurtelings de hand in het bakje, totdat er slechts n pinda over was.



Had Nanzi zich nu tevreden gesteld met hetgeen hij reeds op had en zich weer uit de boom laten zakken, dan was alles goed ') Op blz. 35 van den vorigen jaargang zijn drie cuenta's vermeld als in dit verslag voorkomende; vergeten is te vermelden _Cha Nansi i pobbichi di breeuw" (Nanzi eu het pekmannetje).



_ 47 _








Nederlands West-Indische Gids

Latour O. P., M. D.


nl

Latour O. P., M. D.



Cuenta di Nanzi


48 M. D. LATOUR afgelopen, maar hij stak de hand in het bakje om de laatste pinda er uit te halen. Hoe dat zo gebeurde, begreep hij zelf niet, maar op dat zelfde ogenblik stak ook de man zijn hand in het bakje. De twee handen ontmoetten elkaar en Nanzi voelde vijf sterke vingers zijn hand omsluiten. Wat Nanzi ook deed om zijn hand te bevrijden het hielp niets. Op het laatst begon hij den man te smeken hem los te laten. _Daar komt niets van in", zei de man, _je hebt mijn pinda's op zitten eten, zonder dat ik je er verlof toe gegeven had, nu laat ik je niet gaan. Mijn benen kunnen me niet meer dragen, daarom zult ge van nu af mij op je rug moeten dragen. We zullen voortaan bij elkander blijven: klim uit de boom en draag mij naar je huis".



Hoe kwaad Nanzi ook was, hij was verplicht te doen wat de man hem zeide, omdat hij de overtuiging had, dat, als hij weigerde te doen wat de ander hem beval, deze hem met zijn sterke vingers zou wurgen.



Zo klom dan Nanzi uit de boom en toog huiswaarts. De schrik van Shi Maria en haar kinderen, toen zij Nanzi zagen binnen komen met den man op de rug, was nog niets vergeleken bij hun droefheid toen ze hoorden dat de man niet van plan was Nanzi's rug te verlaten.



Maar ook dat betekende weinig bij wat nog stond te gebeuren.



Toen het etenstijd was en Shi Maria het eten opbracht, dat zij zeer lekker had klaar gemaakt, om Nanzi althans een kleine troost in zijn ellende te geven daar maakte de man plotseling de mond open en zeide: Temecu-Temeb! Op het zelfde ogenblik was het, alsof zowel Nanzi als Shi Maria en de kinderen met lamheid geslagen werden; geen van allen kon een vin verroeren. De man ging toen zitten en at zich de buik vol: slechts enkele ellendige stukken liet hij voor de anderen over.



Zo ging het dagen en dagen voort. Dag aan dag werden Nanzi en zijn vrouw en zijn kinderen al magerder en magerder. Hoe bij-de-hand Nanzi ook was, hij kon maar geen middel vinden, om zich zijn metgezel van de hals te schuiven. Eindelijk sloeg Shi Maria Nanzi voor, om naar God te gaan als de man goed in slaap was, om aan God te vragen, wat hij doen moest om de last van zijn rug te wentelen.



De man was niet in slaap, of Nanzi ging naar God, wien hij verzocht hem een middel aan de hand te doen om den man kwijt te raken, want zijn krachten begonnen af te nemen.



God zei tegen hem: _Zodra de man zegt: Temecu-Temeb, moet je onmiddellijk het laatste woord _Temeb" herhalen, dan zal het








Nederlands West-Indische Gids

Latour O. P., M. D.


nl

Latour O. P., M. D.



Cuenta di Nanzi


CUENTA Dl NANZI 49 de man zijn, die machteloos wordt, zodat ge hem zult kunnen doden. Maar let wel: op weg naar huis zal je drie vruchtbomen zien, een guyave-, een zuurzak- en een schopappelboom; eet van geen van die vruchten, omdat, als je het wl doet, je in plaats van het woord, dat ik je geleerd heb, de naam van de vrucht die je gegeten hebt, zult herhalen".



Welgemoed ging Nanzi huiswaarts, maar alweer bedroog hem zijn gulzigheid, zoals deze hem in de tamarindenboom parten gespeeld had; nauwelijks had hij de guyaveboom bereikt, of hij nam er een vrucht van en at die op.



Het is onnodig te zeggen, dat alles gebeurde, zoals God het voorspeld had: toen de man de gebruikelijke woorden had uitgebracht, wilde Nanzi zeggen wat God hem geleerd had, maar in plaats van 7Vwei, zei hij gwyave! _Hoe is het mogelijk, dat je zo dom hebt kunnen zijn ? ga maar weer naar God en vraag het woord te mogen weten, dat je zeggen moet", zei Shi Maria tegen Nanzi, daar hij het woord vergeten had.



Nog eenmaal ging Nanzi naar God, die hem hetzelfde als de vorige keer herhaalde, maar weer at hij onderweg een van de verboden vruchten; wel was hij de guyaveboom voorbij gelopen zonder er een vrucht van te plukken, maar hij bezweek voor de verleiding van een zuurzak; hij nam er van en at die op. Dezelfde geschiedenis als de vorige keer herhaalde zich, alleen riep Nanzi deze keer _Zuurzak"! Nanzi kon zich de haren uit het hoofd rukken van kwaadheid, maar er viel niets anders te doen dan voor de derde maal naar God te gaan. Shi Maria wanhoopte reeds, want zij wist, dat Nanzi's gulzigheid hem er toe brengen zou, weer een vrucht te eten.



Dit begreep ook Nanzi's jongste spruit, die even bij-de-hand was als zijn vader; daarom zon hij op een middel om naar God te gaan zonder dat zijn vader het zou merken; hij besloot de gedaante van een klis aan te nemen en hechtte zich aan vaders broek toen Nanzi weer naar God ging.



Bij God komende, verhaalde Nanzi zijn ongeluk; met een flinke berisping, zoals hij het ook verdiend had, kreeg hij voor de derde maal te horen wat hij te doen en vooral wat hij te laten had.



Maar ook het zoontje hoorde alles.



Hetgeen Shi Maria verondersteld had, gebeurde; Nanzi at weer een vrucht; twee van de drie bomen liep hij voorbij, maar de schopappels waren z aanlokkelijk, dat hij er een van nam en opat.



Bij etenstijd geschiedde weer hetzelfde als tevoren: maar toen West-Indische Gids XXII 4








Nederlands West-Indische Gids

Latour O. P., M. D.


nl

Latour O. P., M. D.



Cuenta di Nanzi


50 M. D. LATOUR Nanzi riep _schopappel", schreeuwde zoonlief boven vader uit _Temeb"! Meteen werd de man volkomen machteloos; Nanzi smeet hem op de grond en doodde hem. Maar in plaats dat Nanzi nu voldaan was, daar hij toch van den man bevrijd was, nam hij een mes, sneed een stuk van 's mans vlees af en at het op. Hij had het vlees nog in zijn keelgat, toen zijn gezicht veranderde in een varkenssnuit, zoals de varkens, die tegenwoordig hebben, want toen ter tijd hadden de varkens lieve snoetjes. _Je hebt je verdiende loon", zeide hem Shi Maria, _wie dreef je ertoe om van het vlees van dien man te eten ?" Nanzi was zeer neerslachtig, zoals wel te begrijpen is. Met zijn varkenssnoet durfde hij alleen 's avonds na zonsondergang of 's morgens vr zonsopgang op straat te komen, daar hij bang was dat zijn vrienden hem zouden uitlachen.



Op een morgen wandelde hij aan de kant van een breed water, toen hij daar dichtbij een varken zag, dat een zeer mooie snoet had. Hij dacht bij zich zelf: _Ach, ik wou dat ik zo'n mooie snoet had". Meteen kwam de gedachte bij hem op om met het varken van gelaat te verwisselen. _Heer varken", aldus sprak Nanzi zeer deftig, _wat lijkt dit water schoon en fris, een bad daarin zal wel zeer lekker wezen.



Zou u niet een bad met mij willen nemen?" _Waarom niet", zeide het varken. _Maar weet u wel, heer varken", zei Nanzi, _voor wij in het water gaan, moeten wij onze snuit afleggen, daar ik gehoord heb, dat dit water niet goed is voor de mond van mens noch dier". _Daar heb ik niets op tegen", antwoordde het varken.



Daarop namen zowel het varken als Nanzi hun snoet af en gingen in het water. Het water was zo fris, dat het varken tot het midden zwom. Toen Nanzi zag, dat het zeer ver was, liep hij het water uit, pakte de snoet van het varken, zette hem op voordat het varken aan land was en liep weg. Zo moest het varken de snoet van Nanzi aandoen.



Van die dag af wroeten de varkens in de grond om de snoet te zoeken, die ze voorheen hadden.



N.B. De tamarinde is een grove peulvrucht. Tamarindesiroop is ook in Nederland bekend als laxeermiddel. Aftreksel van tamarinde met suiker en spuitwater levert een smakelijke en verfrissende limonade op.



De zuurzak draagt zijn naam met ere. Het is een grote lompe vrucht met doffe, pukkelige, donkergroene huid. Het vruchtvlees is wit en zuurzoet van smaak.



De schopappel dankt zijn naam aan zijn geschubt uiterlijk (schubappel), is kleiner dan de zuurzak en gladder van schil.








Nederlands West-Indische Gids

Latour O. P., M. D.


nl

Latour O. P., M. D.



Cuenta di Nanzi


CUENTA Dl NANZI 51 De guyave lijkt in vorm en grootte iets op een citroen, ruikt zeer aromatisch, zit van binnen vol kleine pitjes, zoals een vijg en is bizonder geschikt voor het maken van gelei, doorschijnend als barnsteen, maar donkerder van kleur.



NANZI EN DE BONTE KOE (CHA NANZI Y BACA PINtA) (Ook deze cuenta komt met andere vertaling voor in hetzelfde verslag als de vorige).



De koning had een stuk grond vol brandnetels. Op zekere dag liet hij bekend maken, dat degene, die al dat onkruid kon wieden zonder zich te krabben, een vette koe ten geschenke zou krijgen.



Zodra hij echter zich zou jeuken, zou hij gedood worden. Een soldaat zou de wacht houden bij het werk met geladen geweer.



Het spreekt van zelf, dat niemand dat karweitje op zich wilde nemen, want, hoewel iedereen zin had in de vette koe, begreep men heel goed, dat dit stuk grond niet gezuiverd kon worden, zonder zich te krabben.



Zo ging er heel wat tijd voorbij, zonder dat iemand zich aanbood voor het wieden, tot het geval ten laatste Baas Nanzi ter ore kwam. Het water liep hem uit de mond bij de gedachte aan de vette koe en hij kon de gedachte niet van zich afzetten, dat dit aanlokkelijke loon aan hem moest voorbijgaan.



Hij dacht en dacht, bekeek de zaak van alle kanten en pijnigde zijn hersens af om een geschikte manier uit te denken, om zonder ongeval het beestje machtig te worden. Eindelijk schoot hem iets te binnen. Hij liet er geen gras over groeien en de volgenden morgen zei hij tegen zijn vrouw, Shi Maria, dat hij van plan was de koe van den koning te winnen.



Met tranen in de ogen bad Shi Maria haar echtgenoot toch zijn leven niet in gevaar te stellen, maar Baas Nanzi wilde niet luisteren ; hij trok er tussen uit en vervoegde zich bij den koning.



Nauwelijks aangekomen bij het paleis, liet de koning hem bij zich ontbieden, want hij was zeer benieuwd den man te zien, die hier zijn dood kwam zoeken; zo dacht de koning er tenminste over. _Zo, zo, jij wilt dus op je nemen, om het stuk grond schoon te maken, zonder aan je lichaam te krabben", vroeg de koning hem. _Zoals de koning zegt", antwoordde Baas Nanzi, _maar dan moet ik natuurlijk de koe krijgen". _Natuurlijk, dat spreekt van zelf", zei de koning, _maar denk er wel aan, dat je je leven in groot gevaar brengt". _Dat is in orde", zei Nanzi, _maar ik wil den koning n gunst








Nederlands West-Indische Gids

Latour O. P., M. D.


nl

Latour O. P., M. D.



Cuenta di Nanzi


52 CUENTA Dl NANZI nog vragen, die den koning niets kost. Wil de koning mij toestaan, voor ik aan het werk ga, de koe zelf uit te zoeken uit de kudde?" Daar had de koning niets op tegen. Hij gaf order aan een korporaal en vier soldaten Nanzi te geleiden naar de koninklijke stallen om zelf de koe aan te wijzen, die hij graag wilde hebben en hem daarna te brengen op het terrein, dat schoongemaakt moest worden.



Zo geschiedde en Nanzi zocht zich een zeer bonte en vette koe uit. Op het terrein van zijn werkzaamheden aangekomen, pakte hij aanstonds een schoffel en toog aan de arbeid. Maar de brandnetels staken hem aanstonds van alle kanten. _Laat ik nog een beetje wachten met krabben", dacht Nanzi bij zich zelf. Maar ten laatste kon hij het niet meer harden; hij had een duivelse lust tot krabben en dacht dat hij gek zou worden van de jeuk. _H, korporaal", zei hij, _weet je wat de koning me beloofd heeft, als ik met mijn werk klaar ben ?" _Ik heb horen zeggen, dat de koning je een vette koe zal schenken", antwoordde de korporaal. _Dat is ook zoo," zei Nanzi, _maar weet je ook wat voor een soort koe?" _Nee, dat weet ik niet". _Wel", zei Nanzi snel, want zijn hele lijf jeukte onuitstaanbaar, _het is een koe, die hier een vlek heeft.... en daar.... en op deze poot.... en op die schouder.... en aan deze kant van zijn rug.... en op die plek van zijn buik.... !" En terwijl Nanzi de schijn aannam, dat hij den korporaal een uiteenzetting gaf van alle bonte plekken, waarmee de koe bedekt was, profiteerde hij telkens van de gelegenheid om de aangewezen lichaamsdelen eens flink te knijpen en te wrijven, zodat er na vijf minuten geen plek meer aan zijn lichaam was, die hij niet eens flink onder handen genomen had.



Zo slaagde Nanzi erin het hele terrein schoon te maken, zonder dat de soldaten bewijzen konden, dat hij zich gekrabd had.



Toen Nanzi ten laatste met zijn koe naar huis mocht, stond de hele buurt op stelten, want niemand had gedacht, dat hij hem levend zou terugzien.








Nederlands West-Indische Gids

Latour O. P., M. D.


nl

Samson, Ph. A.



Amendeering van begrootingsontwerpen


AMENDEERING VAN BEGROOTINGSONT WERPEN DOOR PH. A. SAMSON Ondervoorzitter van de Staten van Suriname In het Septembernummer van de een en twintigste jaargang van dit tijdschrift publiceerde prof. Mr. Dr. J. H. W. Verzijl een belangwekkende bijdrage over dit onderwerp. Aanleiding tot deze publicatie was de in de Staten van Curacao bij de behandeling van suppletoire begrootingsontwerpen ter sprake gekomen bevoegdheid van het college omtrent den omvang van het recht om een begrootingsontwerp bij amendement te wijzigen.



Op het onderwerp zelf, dat van zoo uiterst deskundige zijde is belicht, zal ik niet ingaan, al wil ik er dadelijk bijvoegen, dat ik van het gevoelen van den schrijver, dat geen enkele regel of beginsel van het staatsrecht zich verzet tegen verhooging van eene door de Regeering voorgestelde begrooting bij amendement der volksvertegenwoordiging, met genoegen heb kennisgenomen. Waar het artikel is geschreven naar aanleiding van een in Curacao plaats gehad hebbend debat, en nu in een noot ook de Nederlandsch-Indische praktijk is ter sprake gebracht, lijkt het mij niet onaardig er op te wijzen, dat zich een gelijke kwestie als de behandelde in 1907 in de Koloniale Staten van Suriname heeft voorgedaan en in de Tweede Kamer der Staten-Generaal besproken is.



In de vergadering van de Koloniale Staten van 4 Mei 1906 verdedigde de heer Fabriek een amendement om het onderartikel 68 te verhoogen met / 6150, teneinde een inrichting voor middelbaar onderwijs in het leven te roepen *). Nadat de Inspecteur voor het Onderwijs, dr. H. D. Benjamins, het amendement had bestreden, nam de procureur-generaal Mr. Hofstede Crull het woord om, gelijk hij zeide, een opmerking van zuiver staatsrech-De bedoeling was om de drie hoogste klassen der Hendrikschool om te zetten in een H.B.S.



_ 53 _








Nederlands West-Indische Gids

Samson, PH. A.


nl

Samson, Ph. A.



Amendeering van begrootingsontwerpen


54 PH. A. SAMSON telijken aard te maken, teneinde uit een te zetten welk standpunt het Bestuur ten aanzien van amendementen, als door den heer Fabriek ingediend, innam. Deze Gedelegeerde stelde voorop, dat de medewerking, die de Staten verleenen bij vaststelling van de begrooting, niet anders is dan het verrichten van een daad van uitvoering, en al wordt zoo betoogde hij de begrooting in den vorm eener verordening gegoten en is dus de vaststelling daarvan formeel het vaststellen eener verordening en dus een daad van wetgeving, in het karakter van die handeling kan dit geen verandering brengen. Spreker betoogde, dat het uitvoerend gezag diende te bepalen welke uitgaven behoorden te worden gedaan en dit gezag alleen het geheel der uitgaven kan overzien en de noodzakelijkheid daarvan beoordeelen, en de Staten de perken hunner bevoegdheid zouden overschrijden, indien zij het amendement zouden aannemen.



Met een beroep op art. 109 van het Regeeringsreglement, waarin staat dat de Koloniale huishoudelijke begrooting ofoor iew Go-wrwewr wordt ontworpen, betoogde de Gedelegeerde, dat hiermee is uitgemaakt, dat het recht van initiatief t.a.v. de begrooting uitsluitend bij den gouverneur berust en het onvermijdelijk gevolg daarvan is, dat ook het recht om bij amendement een post te verhoogen of nieuwe posten op de begrooting te brengen aan de Koloniale staten niet kan toekomen. Het Bestuur kan niet genoodzaakt worden een hoogere uitgaaf te doen, dan het noodig acht; bij de begrooting zijn eenvoudig de grenzen aangegeven der uitgaven van het Bestuur; plicht om de begrootingsverordening uit te voeren bestaat er niet en de Staten konden dus een uitdrukkelijke opdracht aan het Bestuur om een uitgaaf te doen nooit door amendement bereiken. De spreker betoogde nog, dat de door hem voorgedragen leer geen nieuwe was en gehuldigd werd door iederen staatrechtleeraar van antirevolutionair tot liberaal, van Lohman tot Buys, en dat ook in Engeland, de bakermat van het parlementaire stelsel, nimmer een lid een budgetverhooging mag voorstellen. Ten slotte ried spreker aan, de zaak door een motie onder den aandacht van het Bestuur te brengen of gebruik te maken van het recht van initiatief.



Op de door den procureur-generaal gevoerde beschouwing ging alleen het statenlid D. Coutinho, praktizijn bij het Hof van Justitie in Suriname, in. Deze noemde de theorie, waarbij de Vertegenwoordiging geen bevoegdheid had op de begrooting nieuwe posten te brengen of de begrootingsposten te verhoogen een afgezaagde theorie, die sedert menschenheugenis door de








Nederlands West-Indische Gids

Samson, PH. A.


nl

Samson, Ph. A.



Amendeering van begrootingsontwerpen


AMENDEERING VAN BEGROOTINGSONTWERPEN 55 praktijk in den steek was gelaten, en wees er op, dat niet alleen bij de Surinaamsche maar ook bij de staatsbegrooting het tegendeel kan worden gezien van hetgeen de gedelegeerde beweerde. Door de Kamerleden worden voortdurend nieuwe posten op de begrooting gebracht en de daarop voorkomende verhoogd; de Kamer geeft daaraan hare sanctie, zonder dat het ooit iemand in de gedachten kwam, dat dit onwettig zou zijn. Dit statenlid meende, dat de stelling, dat een begrootingspost niet anders dan een crediet is, zoodat door het brengen van een nieuwen post op de begrooting de Vertegenwoordiging de Uitvoerende macht niet kan dwingen daarvan gebruik te maken, den gedelegeerde parten heeft gespeeld, en betwistte, dat het aannemen van een motie of het indienen van een initiatief-voorstel in deze de aangewezen weg zou zijn.



Tenslotte werd na een toezegging van de Inspecteur van het onderwijs, dat de bestaande Hendrikschool zou worden uitgebreid, de motie ingetrokken.



Het spreekt vanzelf, dat bij de behandeling van de definitieve begrooting in de Tweede kamer de gevoerde debatten niet aan de aandacht ontsnapten. In het Voorloopig verslag van de Tweede kamer werd aangeteekend, dat sommige leden met bevreemding kennis hadden genomen van de rede van den procureur-generaal in de vergadering der Koloniale staten op 4 Mei 1906, waarin het recht dier Staten om bij amendement een post op die begrooting te verhoogen of nieuwe posten op de begrooting te brengen werd ontkend. In zijn Memorie van antwoord ging de minister van Kolonin Mr. D. Fock niet op de zaak in, doch verklaarde, dat, nu het amendement was ingetrokken, de theoretische zijde van het door het Bestuur in deze ingenomen standpunt onbesproken kon blijven.



Toen bij de openbare behandeling der begrooting de heer Van Kol op deze kwestie terugkwam, antwoordde de minister te kunnen daarlaten in hoever de meening van den procureur-generaal al of niet juist was, maar wees naar aanleiding van het feit, dat de heer Van Kol die meening ongerijmd vond, er op, dat de heeren, De Savornin Lohman en prof. Buys, een gelijke meening hebben verkondigd. De Minister eindigde met te zeggen _Ik zeg nu niet, dat ik het daarmede eens ben, maar de afgevaardigde ziet dan toch, dat de procureur-generaal bij zijn meening zich op goede autoriteiten kan beroepen".



Tot zoover over de kwestie in 1907.



Bij de behandeling van de begrooting 1915 werd naar aan-








Nederlands West-Indische Gids

Samson, PH. A.


nl

Samson, Ph. A.



Amendeering van begrootingsontwerpen


56 PH. A. SAMSON leiding van een aan de bezitters van een staatsdiploma voor stuurlieden en machinisten der Koloniale vaartuigen toegekende toelage van / 300._ op de kwestie terug gekomen, doch de toen gehouden debatten betroffen meer de vraag van het recht van het Bestuur om een toegestaan crediet al of niet te gebruiken 1).



Sedert dien zijn in Suriname nimmer staatsrechtelijke bedenkingen geopperd tegen de hanteering van het recht van amendement bij begrootingsontwerpen 2) en wordt met de restricties in het artikel van prof. Verzijl vermeld aangenomen, dat de verhooging van de ontworpen begrooting door de Staten staatsrechtelijk wel toelaatbaar is.



Paramaribo, 4 November 1939. ') Deze kwestie is uitgebreid behandeld in het nieuwsblad Z)e van 18 Mei 1915 onder het hoofd _De praktijk van het begrootingsrecht". ) Over den omvang van dit recht is in de vergadering van de Staten van 14 November 1934 een debat gevoerd tusschen het statenlid Ph. Samson eenerzijds en de heer Biswamitre en Mr. Blom, administrateur van financin, anderszijds.








Nederlands West-Indische Gids

Samson, PH. A.


nl



Kroniek



KRONIEK SURINAME Toen de gedrukte verslagen der Staten zittingen van 7 en 21 September van het oude jaar eindelijk in ons bezit kwamen, interesseerde ons allereerst de opmerking van een der leden naar aanleiding van een resolutie van den gouverneur, bij welke een der districts commissarissen belast werd met de functie van waarn, agent generaal voor de immigratie (zie vorige Kroniek). Deze aangelegenheid immers hangt nauw samen met de zoo belangrijke kwestie der Javaansche kolonisatie.



Het Statenlid die ter zake iets op het hart had bleek niet te begrijpen waarom er plotseling weder een afzonderlijke functionaris voor de immigratie aangelegenheden noodig zou zijn, alleen om den terugvoer van ongeveer 450 oude en den aanvoer van een duizendtal nieuwe Javaansche immigranten voor te bereiden. Immers, de werkzaamheden, aan terugvoer en nieuwen aanvoer verbonden, zijn reeds z vaak verricht, dat zij moeilijk meer geacht kunnen worden speciale voorbereiding te vereischen.



Blijkbaar liet het Statenlid in kwestie buiten beschouwing dat wl sedert de opheffing van het immigratiedepartement 1857 Javanen naar hun land teruggekeerd zijn, maar dat er sedert geen nieuwe zich in Suriname gevestigd hebben. Misschien was de opmerking in zake de aanwijzing van een waarn. agent generaal meer bedoeld als aanloopje, om de Javaansche kolonisatie zelf nog eens ter sprake te kunnen brengen; verscheidene Statenleden zijn het over de hervatting dier kolonisatie lang niet met regeering en gouvernement eens. Dat het plan om ten behoeve dezer kolonisatie wederom millioenen moederlandsch kapitaal in Suriname te beleggen ooit behoorlijk gemotiveerd werd, kan allerminst gezegd worden. De gouverneur heeft thans gesproken van een uitgebreider en meer stelselmatige immigratie, wat in de Staten de vraag deed opperen of dan tot dusver de Javaansche immigratie (welke van 1893 dagteekent)niet een stelselmatige geweest is.



Telkens opnieuw laden opperbestuur en gouvernement den schijn op zich belangrijke en kostbare maatregelen met betrekking tot Suriname op goed geluk te nemen; eenige verdediging van het standpunt des bestuurs bleef ditmaal geheel achterwege.



Met algemeene stemmen werd op 28 Augustus verl. jaar een drie dagen te voren aan de Staten aangeboden ontwerp aangenomen eener verordening nopens verbod van uitvoer van voedingsmiddelen, steenkool en aardolie; de voorzitter der commissie van rapporteurs sprak eenige goedgekozen woorden over den internationalen toestand, de ernst waarvan zoo juist uit het moederlandsche mobilisatiebesluit gebleken was.



_ 57 _










Nederlands West-Indische Gids




nl



Kroniek



58 KRONIEK In dezelfde vergadering had een ander lid nogmaals de aandacht gevestigd op de toestanden in het Surinaamsche politiecorps; ook de plaatselijke pers heeft herhaaldelijk den onbevredigenden geest in dit corps en het verloop van personeel ter sprake gebracht. De tractementen steken t ongunstig af bij die der militairen van het garnizoen, die tot het Nederlandschindische Leger behooren. Vooral in deze ernstige tijden lijkt het, in het belang van ordehandhaving en openbare veiligheid, uiterst wenschelijk dat ook van de gewapende politie de grootste toewijding geischt en verwacht kan worden.



In de Statenzitting van 7 September blijkt ook nog behandeld te zijn de vraag of eventueel noodige nieuwe scholen voor het bijzonder onderwijs direct van gouvernementswege dan wel van wege de gesubsidieerde schoolvereenigingen gebouwd behooren te worden. De gedelegeerde van den gouverneur deed opmerken dat het gouvernement duurder bouwt dan particulieren, ook wegens de aan de materialen gestelde eischen. Doet dit niet wat vreemd aan ? Men zou geneigd zijn te meenen dat dit argument eerder het standpunt versterkte van hen die de scholen door het gouvernement zelf willen laten bouwen; het kan nimmer in het belang zijn van de openbare kas dat het Land in den eenen of anderen vorm risico draagt voor minder soliede bouwwerken. De voorbeelden welke in de Staten genoemd werden van lokaalhuren, aan de schoolvereenigingen toegekend, waaruit zelfs goed gebouwde scholen in zes a acht jaar zouden kunnen worden afgeschreven, geven niet den indruk dat het tot dusver bestaan hebbende systeem bevorderlijk geweest is aan de toch zoo broodnoodige zuinigheid.



De landing op het vliegveld bij Paramaribo van het eerste K.L.M.-toestel van den dienst Curacao-Suriname, op 5 September 1939, werd terecht in de Staten als een feit van historische beteekenis herdacht.



De kwestie der waterleiding is wederom de belangstelling komen opeischen in verband met een adres aan den gouverneur, houdende het verzoek in deze benarde tijden de verplichting tot aansluiting voor de woningen met geringe huurwaarde op te schorten.



Een der Statenleden berekende dat voor de woningen in kwestie het abonnement op de watervoorziening 150% zal bedragen der huurwaardebelasting welke door den Fiscus voor dezelfde woningen geheven wordt. En dat terwijl de waarde der waterleiding voor de volksgezondheid zeer dubieus geacht moet worden, zoolang er te Paramaribo nog zoo vele broedplaatsen voor filaria overbrengende muskieten bestaan blijven, buiten en behalve de in dit opzicht gevaarlijke open bewaarplaatsen van drinkwater. Min of meer terloops werd er ook nog de aandacht op gevestigd dat indertijd in de Tweede Kamer het opperbestuur de toezegging gedaan heeft dat er natuurlijk een gelegenheid geschapen zou worden om aan behoeftigen gratis drinkwater te verstrekken; welnu, op 21 September 1939 moest in de Staten geconstateerd worden dat die gelegenheid zich beperkte tot drie standpijpen, in een tropenstad van omstreeks 53000 inwoners, met veel armoede.



Ook in Suriname heeft de gedachte postgevat dat, wanneer de tegenwoordige oorlogstoestand de mogelijkheid zou scheppen tot het maken van extra winsten in handel en bedrijf, de openbare kas daarvan










Nederlands West-Indische Gids




nl



Kroniek



KRONIEK 59 haar deel behoort te ontvangen. Het was in verband hiermede dat den Staten een ontwerp verordening aangeboden werd, nopens een tijdelijk uitvoerrecht op rijst, te heffen op basis van hetgeen als buitengewone winst bij verkoop naar het buitenland zou mogen worden aangemerkt. De hier beschikbare officieele gegevens gaan niet verder dan de memorie van antwoord van 4 Nov. 1939, doch onlangs is bekend geworden dat het gouvernement het ontwerp ingetrokken heeft; blijkbaar had het geen kans aangenomen te zullen worden.



De redeneering dat voorloopig alleen rijst aan een extra heffing onderworpen kon worden, omdat de mogelijkheid nog niet gebleken was dat andere Surinaamsche producten (suiker b.v.) in het buitenland extra hooge prijzen zouden kunnen bedingen, kan juist zijn. De Staten echter meenden dat de voorgestelde maatregel de rijstproductie in gevaar zou kunnen brengen en daarin hadden zij op hun beurt wellicht gelijk. De regelingen in het belang der voedeselvoorziening hebben den uitvoer van rijst reeds sterk beperkt en ondanks de bepalingen tegen prijsopdrijving zal de rijst op de binnenlandsche markt toch altijd wel iets duurder worden; administratieve belemmeringen van en extra heffingen op den uitvoer, zouden wel eens tot gevolg kunnen hebben dat de animo om een surplus voor export te produceeren geheel verloren ging. De rijstcultuur is al vele jaren een kasplantje, dat met zorg wordt opgekweekt en bij de pogingen om de teelt voor export te bevorderen waren het niet in de laatste plaats de eigenaardige inzichten der producenten waarmede men te kampen had.



In de Surinaamsche pers werd de oogenschijnlijk nogal voor de hand liggende vraag geopperd waarom men niet in de eerste plaats het oog heeft laten vallen op het voor buitenlandsche rekening ontgonnen bauxieterts, als voorwerp voor extra heffing; het lijkt inderdaad nog iets waarschijnlijker dat er met aluminium dan dat er met rijst o. w. te behalen zal zijn. Ook is er al eens de aandacht op gevestigd, dat de scheepvaart in Suriname nagenoeg onbelast is; bij een havenbeweging van circa 480.000 ton in 1937, waarin de bauxiet halende schepen een groot aandeel hebben, bedroegen de inkomsten ingevolge de havenverordening nauwelijks 8000 gulden.



Het is waar, Suriname heeft geen kunstmatig aangelegde havens, welke het heffen van retributie ten bate van den Lande zouden rechtvaardigen. Worden echter niet in Curasao hooge loodsgelden geheven, het bedrag waarvan voor het allergrootste deel als zuivere belasting op de scheepvaart aangemerkt kan worden ? 15 Januari 1940 M.



CURACAO Geschiedbeschrijving Verleden maand maakte ik het Curacaosch genootschap opmerkzaam op de noodzakelijkheid der geschiedbeschrijving van dat gedeelte, dat nog nimmer uit de bronnen bestudeerd is. Er is daarvoor nog een dringende reden.










Nederlands West-Indische Gids




nl



Kroniek



60 KRONIEK De Cura9aosche missie beschikt over een eigen archief, dat veel wetenswaardigs bevat, en waaruit af en toe iets gepubliceerd wordt, o.a. door pater Brada in de Amigoe. Dat is toe te juichen en hartelijk hoop ik, dat men op uitgebreider schaal daarmee zal voortgaan.



Euwens was, zegt men, bezig aan een geschiedenis der R. K. missie, en het is niet te denken, dat deze arbeid na zijn dood zal blijven rusten; het is ook niet te hopen. Pater Dahlhaus heeft over deze archieven beschikt voor zijn Let/ewssc/ie/s van monseigneur Nieuwindt.



In het Koloniaal weekblad van 10 September 1935 (dat is veertien jaar geleden) is er al eens de aandacht op gevestigd, dat pater Dahlhaus, onbedoeld natuurlijk, van een bepaald feit wel een eenzijdige voorstelling blijkt te geven wanneer men naast de kerkelijke de koloniale archieven legt.



Het kan niet ontkend worden, dat de Roomsch Katholieken het in de eerste helft en tot ver in de tweede helft der vorige eeuw op Curacao niet gemakkelijk hadden, en het moet worden toegegeven, dat de overheid tegenover de missie niet altijd tegemoetkomend geweest is, maar ik maak mij sterk, dat nadere studie zal kunnen aantoonen, dat deze houding niet in de eerste plaats aan vijandschap tegenover den Roomschen godsdienst bij de overheid van toen ter plaatse te wijten is, zooals men het wel eens wil voorstelllen.



Van Paddenburg Wat in 1939 voor het moederland de Camera obscura van Beets was, die 100 jaar geleden verscheen, schijnt voor Curacao Van Paddenburgs, BeseArt/i/iwg uan Ae< et/a?i<? Cwrafao, 120 jaar geleden verschenen, geweest te zijn, n.l. een opnieuw gelezen boek. Een lezer ervan vraagt in de AMIGOE van 15 November 11. welkboekjeVan Paddenburg kan bedoeld hebben met een, dat hij vermeldt als in 1799 verschenen.



De redactie antwoord prompt: dat was Herings _BescArjyinwg' an Ae< j/attrf Cwrafao. Een dag later haalt LA UNION uit Paddenburg diens ongunstig oordeel over het Papiamentsch aan; hij noemt dat gekakel. En drie weken later schrijft hetzelfde blad, dat het stukje over Van Paddenburg in de hoofden blijft rondspoken. De redactie heeft toen ijverig nageplozen, of er meer over Van Paddenburg te achterhalen was. En ja: in 1816 kwam hij met andere ambtenaren na de teruggave van Curacao door Engeland; hij werd gouvernementsonderwijzer in het Waterfort; in 1818 werd hij ontslagen; drie maanden later schreef hij zijn boekje; wij moeten dus maar medelijden hebben met de mislukte Van Paddenburg.



Zonder veel napluizen vindt men in DE WEST-INDISCHE GIDS 1927/8 en in het KOLONIAAL WEEKBLAD van 1926 nog heel wat meer over Van Paddenburg en zijn boekje. Ook over het schoolwezen in dien tijd, waaruit blijkt, dat volstrekt niet ten gerieve van den landsonderwijzer Van Paddenburg andere kleine schooltjes opgeheven werden verklaard. Van Paddenburg beklaagde zich er juist over, dat zoovelen, op goed geluk op Curacao aangeland, hem concurrentie aandeden. In 1818 waren er 9 scholen met 6 tot 70 kinderen.



Toen Van Paddenburg 28 Juni 1819, dus wa<a/ hij zijn boekje geschreven had, ontslagen werd wegens misbruik van sterken drank en










Nederlands West-Indische Gids




nl



Kroniek



KRONIEK 61 ander wangedrag, werd een aantal van die schooltjes landsscholen Van Paddenburg bleef na zijn ontslag op Cura9ao als privaatonderwijzer en tolk. Ook was hij de oprichter van het departement der Maa/scAa/>pi/ 2o Mi t>aw 7 a/geween /er /j/aa/se. Hij stierf in 1827.



Wat nu zijn boekje betreft, dat hij anoniem uitgegeven had; Van Paddenburg heeft het vaderschap daarvan geloochend, maar Teenstra noemt hem als de schrijver. En het bleek ook op andere wijze. Evenals nu wekte het boekje, toen het in 1820 op Curacao kwam, de verontwaardiging van velen op. De gouverneur gelastte den fiskaal een onderzoek. Deze vroeg er den onderwijzer Eekhout, in het boekje genoemd, naar, en na diens getuigenis viel Van Paddenburg door de mand, min of meer althans. Hij verklaarde zich wel te herinneren 2 jaar tevoren een schets van Curacao naar zijn vader in Amsterdam gezonden te hebben, maar niet om die te drukken, en wanneer dat toch gebeurd was, was dat buiten zijn voorkennis gebeurd, en hij herkende die schets niet terug in het bewuste boekje. De fiskaal besloot, dat z. i. die zoogenaamde beschrijving _ver beneden de attentie van 't Gouvernement" was.



De bovenwindsche pers De bovenwindsche pers heeft altijd heel wat minder gebloeid dan die op Curacao. Voor 1911 vermeldt de lijst in de AMIGOE van 30 December 1933 niet anders dan THE ST. EUSTATIUS GAZETTE van 1790_1793? Ik meen, dat op de West-Indische tentoonstelling, eenige jaren geleden in het KOLONIAAL INSTITUUT gehouden, een nummer van dat blad aanwezig was.



In 1911 kwam SAINT MARTIN, DAY BY DAY, een weekblaadje van den bekenden heer J. C. Waymouth, dat in 1920 ophield te bestaan. Twee jaren later verscheen, ook op Sint Maarten, THE WIND-WARD ISLANDS TIMES onder redactie van Rev. C. Mei. Darrell, den Methodisten predikant, die later zooveel te hooren kreeg over zijn preek _Mixed marriages". Verschillende medewerkers schreven in het blad, naar ik meen ook de hoofdonderwijzeres mejuffrouw Slothouwer. Na 10 nummers, eerst maandelijks, daarna tweemaal 'smaands verschenen, hield het blaadje, dat op St. Kitts gedrukt werd, op te bestaan met Januari 1923. Toen is Waymouth weer gekomen met NEW LIFE, dat op 30 November 1925 met zijn 35ste nummer ophield te bestaan. Eerst in 1933 kwamen DE BOVENWINDSCHE STEMMEN, een gestencild blaadje, gedrukt en uitgegeven door W. Netherwood op St. Maarten. Tot op dezen tijd heeft het zijn bestaan voortgezet. Het verschijnt om de veertien dagen.



Kort daarna, begin 1935, kwam DE SLAG OM SLAG een weekblad, met een naam, waarvan de beteekenis niet duidelijk is. Het blaadje,ook weer gestencild, verscheen wekelijks. Het had een sterke politieke inslag en was niet gouvernementeel. De redacteur A. C.



Brouwer beval bij de verkiezingen voor de Staten zichzelf aan, maar moest ver achterblijven bij den candidaat van DE BOVENWIND-SCHE STEMMEN, den heer Plantz, die gekozen werd. 21 November 1939 berichtte de heer Brouwer, dat DE SLAG OM SLAG niet meer verschijnen zou, en, naar de AMIGOE bericht heeft, is hij zeer kort










Nederlands West-Indische Gids




nl



Kroniek



62 KRONIEK daarna overleden. Met hem is een opmerkelijke figuur uit het Sint Maartensche leven verdwenen. Het zal hem zeker gespeten hebben den strijd te moeten opgeven. Het politieke leven op de bovenwindsche eilanden zal zonder twijfel aan levendigheid inboeten.



Gevolgen van het _afschuwelijk product van w e t g e v i n g." Bij de verordening van 1 April 1939 Pb. 20 werd in alle in Curacao geldige wettelijke regelingen, die bij landsverordening kunnen worden gewijzigd ,,de(r) Kolonie Curacao" vervangen door _(van) Curacao".



Zie DE WEST-INDISCHE GIDS 1939 bladz* 253. Op 1 _Sept. 1939 is deze landsverordening in werking getreden.



De natuur blijkt sterker dan de leer, want Pb. 1939 no. 128 bevat een landsverordening van 21 Nov. 1939 tot wijziging van het wetboek van strafvordering voor _de kolonie" Curacao.



F.










Nederlands West-Indische Gids




nl





Bibliografie


BIBLIOGRAPHIE TIJDSCHRIFTEN, COURANTEN, ENZ.



30 October 1939, no. 14. De defensie der kleine West-Indische eilanden in vroeger eeuwen, door C. K. Kesler. II.



We< 7<fta Commt/tee Ctrcu/ar. 21 Sept. en 5 Oct. 1939, no. 1069 en 1070. Nutrition in the [West] Indian Colonies.



Zrfew. 19 Oct. 1939, no. 1071. West Indians and the War. /rfem. 2 Nov. 1939, no. 1072. Rice Cultivation in Caribbean; Taxation in West Indies. 7rfe>w. 16 Nov. 1939, no. 1072. West Indies Sugar. Estimated Exports 1939/40.



Mem. 7m/>. Co//. 7>o. j4gTtc. Trimdarf, no. 11. Metabolic and Storage Investigations on the Banana, door C. W. Wardlaw, E. R. Leonard en H. R. Barnell.



i?oW. CoMran/. 14 November 1939, Avondblad D. De verkenningsvluchten boven het Surinaamsche binnenland. /(fern. 9 en 10 December 1939. De proeven met de bananencultuur.



Een bezoek aan de proefvelden. /rfem. 16 en 17 December 1939. Avondblad C en E. Terugkomst op Curacao na vele jaren. Hoe het op Curacao groeide. /rfew. 16 December 1939, Avondblad E. Het bedrijf van de K.L.M. in de West. Plannen voor een luchtlijn Amsterdam_Paramaribo. 7<fem. 23 December 1939. Avondblad E. Het cultureele en geestelijke leven op Curacao.



Wem. 31 December 1939. Ochtendblad D. Gewijde trommen op Hati en Suriname.



Cwrapao. 28 October 1939, no. 38. Een Cura9aosche Bibliotheek; Het middelbaar onderwijs op Curacao op grond van cijfers, door W. W. de Regt. /dem. 4 November 1939, no. 39. Eenige kantteekeningen bij het bezoeken der boekententoonstelling.



Z)e HerrnAutter. 5 November 1939, no. 23. Stadszendings-nummer. 25 jaar Stadszending-Paramaribo. 1914_1 November_1939.



Ons Swriname. November 1939, no. 11. Verwaarloosde jeugd; Het nieuwe woonhuis van Zr. Nelly op Ganzee [Suriname].



Zrfero. December 1939, no. 12. Hoe de Boschnegers handelen met hun zieken en dooden, door Julius Leerdam.



Ao/ontaaZ Missie TyrfscAri//. 15 November 1939. Afl. XI. Het St.



Elisabeth's Gasthuis op Curacao, door M. D. Latour O.P.



//is/ory. N.Y. April 1939. Africa's lost tribes in South Ame rica. An on-the-spot account of Blood chilling African rites of 200 years ago preserved in tact in the jungle of South America by a tribe of runaway slaves, door Morton C. Kahn.



_ 63 _








Nederlands West-Indische Gids




nl





Bibliografie


64 BIBLIOGRAPHIE 7"t/'dseArt/< nan Ae/ /fon. NedeWandsc/i ^ardryAsAMndig' Genoo/scAap.



November 1939. Op zoek naar Suriname's zuidgrens. De grensbepaling tusschen Suriname en Brazili. 1935-1938, door A. J. H. van Lynden. [Als overdruk met 91 foto's en 4 kaarten, waarvan 3 in kleuren. 8vo. voor/ 1.50 verkrijgbaar bij den uitgever E. J. Brill te Leiden.] Geo/ogie en Myn&oww. I N. Serie. 1939. The Age of the quartzdioritic and granodioritic rocks of the West Indies, door L. M. R. Rutten.



Afa/wre. 144ste jrg., no. 3657. The Colonies and forest administration [in Trinidad en Tobago], door E. P. Stebbing.



De Prtns. 9 December 1939, no. 23. Ook daar waait onze vlag (St.



Eustatius, Saba en Sint Maarten, (geill.).



De Groene ^msteriumwisr. 23 December 1939. Uit oude pamfletten [1681]. Het kwijnend Suriname. [Uit pamflet no. 11789 Kon. Bibliotheek].



B. BOEKEN. GESCHRIFTEN. ENZ.



LucAigei/aa' (later genaamd: LtfcAtescAerming). Tijdschrift voor luchtbescherming. Officieel orgaan van de Curacaosche vereeniging voor luchtbescherming. Iste Jaargang, No. 1, Augustus 1939.



Leid*ensia. Edita Cura et Sumptibus Scholeae Medicinae Tropica. Herinneringsbundel ter gelegenheid van het 25-jarig bestaan der Vereeniging _Instituut voor Tropische Geneeskunde", Rotterdam.



Leiden. Vol. XIV, 1939. Sicklemia cell anemia(?) in Suriname, door dr. A. E. Wolff.



Beredeneerd i/ers/ag om/rei< de vem'cA/ingen wan de naamlooze i;ennoo<-scAap _De Spaar- en Be/een6an& wan Cwrafao", gevestigd op Curacao over haar negen en tachtigste huishoudelijk jaar van den 1 Juli 1938 tot en met den 30 Juni 1939, en haren toestand op het einde van dat jaar.



Kers/ag omirenl Ae/ a/gemeen CurapaoscA />e5to/od5 over het jaar 1938. 's-Gravenhage. Algemeene Landsdrukkerij. 1939.



Teroenga. Maandblad ten behoeve van de leden der Isralietische Gemeenten in Suriname. November 1939. Eerste jaargang no 1. Uitgever C. Emanuels, Keizerstraat 72A. Gedrukt ter drukkerij _Eben-Haezer". Wagenwegstraat 79. Prijs per jaar / 3._. [Teroenga beteekent Bazuingeschal.] De tfraaA t/a den /auaan, door Hans van Amstel. L. C. G. Malmberg, 's-Hertogenbosch [speelt in en om de stad Paramaribo]. / 1.50 (2.25). /oart/ers/ag van de /Earner wan A'oo^Aande/ en iVyi/erAeid op Cttrapao over het jaar 1938.








Nederlands West-Indische Gids




nl

Swellengrebel, Prof. Dr. N.H.



Over de vraag of een proefneming tot vestiging van politieke uitgewekenen in Suriname hyginisch te verantwoorden is


OVER DE VRAAG OF EEN PROEFNEMING TOT VESTI-GING VAN POLITIEKE UITGEWEKENEN IN SURINAME HYGINISCH TE VERANTWOORDEN IS DOOR *"" PROF. DR. N. H. SWELLENGREBEL Onder den invloed van zekere wel bekende gebeurtenissen in Europa, heeft de in Den Haag gevestigde vereeniging _International Refugee Colonisation Society" voorbereidende stappen gedaan, om er toe mede te werken politieke vluchtelingen buiten Europa te vestigen. Aan n onderdeel van haar activiteit heb ik medegewerkt, nml. aan haar orienteerend onderzoek naar de mogelijkheid van vestiging dezer vluchtelingen in Suriname.



Het is geen toeval, dat de aandacht van bovengenoemde vereeniging ook, en zelfs het eerst, op Suriname viel. Reeds vr het einde van 1938, kort na de bekende Novembergebeurtenissen, had de Britsche regeering zekere landstreken in Britsch Guiana voor nederzetting van vluchtelingen beschikbaar gesteld. In het begin van 1939 had een Anglo-Amerikaansche Commissie deze landstreken reeds onderzocht. Ze was al weer vertrokken, vr een dergelijke, door de vereeniging uitgezonden commissie, waarvan ik deel uitmaakte, Paramaribo bereikte.



Maar ook zonder dit buitenlandsche voorbeeld zou men allicht aan Suriname gedacht hebben, omdat dit land, samen met de Nederlandsche Antillen, het eenige gebied van overzeesch Nederland is, waar Europeanen zich blijvend gevestigd hebben, en waar ze niet geheel in de gekleurde volken zijn opgegaan.



Uitgaande van Europa, hebben de blanken zekere deelen van de aardbol gekoloniseerd, d. w. z. ze zijn er gaan wonen, en hun kinderen en kindskinderen na hen, zonder ooit naar het moederland terug te keeren. Ze hebben er hun bloed zuiver gehouden, d. w. z. ze hebben zich niet gemengd met de oorspronkelijke bevolking. En ze hebben er gewerkt, als hoofdarbeiders, maar ook, en nog meer, als handenarbeiders. In het kort: ze zijn er een volk geworden, zooals ze in het moederland waren.



_ 65 West-Indische Gids XXII 5








Nederlands West-Indische Gids

Swellengrebbel, Prof. Dr. N. H.


nl

Swellengrebel, Prof. Dr. N.H.



Over de vraag of een proefneming tot vestiging van politieke uitgewekenen in Suriname hyginisch te verantwoorden is


66 N. H. SWELLENGREBEL Zulke zuiver blanke volkplantingen vindt men, wel niet uitsluitend, maar toch voornamelijk in de gematigde luchtstreken buiten Europa. In de tropische gewesten ontbreken ze niet geheel, maar ze zijn er uitzondering. Zoogenaamde kolonin in de tropen, waar blanken een deel van hun leven, vaak het productiefste deel, slijten, zijn er genoeg. Maar de blanken keeren steeds naar het moederland, dat hun eigenlijk vaderland is en blijft, terug. Volkplantingen zijn zulke kolonin niet.



De tropen worden dus als terrein van blanke volkplanting gemeden. Waarom? Gedeeltelijk zeker instinctief, omdat de Europeaan er zich niet thuis voelt. Het milieu wijkt te zeer af van wat hij in zijn vaderland gewend is. Waarom zou hij naar zulk een land gaan, terwijl andere, minder exotisch aandoende streken voor hem open staan? Pas als die streken bezet zijn, door immigranten of door de oorspronkelijke bevolking, wil hij het in de tropen probeeren.



Dat is een plausibele verklaring, waarom de blanken bij hun uitzwerming uit Europa de tropen gemeden hebben. Maar Suriname leert ons, dat ze t simplistisch is. Juist in Suriname heeft men van de eerste helft der 17e eeuw af gepoogd volkplantingen te vestigen, volkplantingen in bovengenoemden zin, waarbij de blanken zelf werkten en waarbij het de bedoeling was, dat ze er bleven.



Indien men dan zoo hardnekkig in Suriname gekoloniseerd heeft, dan moet de bevolking er wel blank zijn, dan moet er van de oorspronkelijke bevolking wel weinig meer over zijn? Inderdaad, van de oorspronkelijke bevolking, de verschillende stammen van Indianen, merkt men niet veel. Maar evenmin van een blanke bevolking. De volken, die er het talrijkst zijn, zijn wel immigranten maar geen blanken. Negers zijn het, die als slaven werden ingevoerd, en Britsch Indirs en Javanen, die als contractarbeiders het land binnen kwamen. Er zijn wel zuiver blanke Surinamers, afstammelingen van de oude Portugeesch-Joodsche kolonisten en van meer recente Hollandsche immigranten, maar hun aantal is betrekkelijk gering.



Er is dus blijkbaar van die kolonisatie van blanken in Suriname niet veel terecht gekomen. Waarom niet? Onze regeering heeft in 1892 in haar Memorie van Antwoord bij de begrooting van Kolonin een duidelijk antwoord op die vraag gegeven. Zij zei toen i): _Vroegere pogingen om West-Indie te koloniseeren door ') H. Pyttersen Tzn., _Europeesche kolonisatie in Suriname", 's-Gravenhage, W. P. van Stockum 1896, 147 pp, p. 131.








Nederlands West-Indische Gids

Swellengrebbel, Prof. Dr. N. H.


nl

Swellengrebel, Prof. Dr. N.H.



Over de vraag of een proefneming tot vestiging van politieke uitgewekenen in Suriname hyginisch te verantwoorden is


VESTIGING VAN POLITIEKE UITGEWEKENEN IN SURINAME 67 Europeanen hebben, tewgezw/ge ran t /naa/, geen gunstige resultaten opgeleverd".



Gelet op de taal dier dagen, beteekent _klimaat" niet hooge temperatuur, vochtigheid en regenval, maar de ziekten, die men als het gevolg beschouwde van de inwerking dier klimaatsfactoren op den mensch >).



Wanneer men die regeeringsuitspraak van 1892 in de taal van onzen tijd omzet, dan zou ze luiden, dat de Europeesche immigratie tengevolge van hyginische omstandigheden mislukt is.



Het kolonisatie-probleem wordt hier dus gezien als een hygi-nisch vraagstuk. Kan men de kolonisten beschermen tegen de ziekten, die de oudere nederzettingen zoo meedoogenloos teisterden, dan is daarmede het geheele probleem opgelost. Dat was ook de meening eener in 1892 ingestelde commissie, die vier jaar later verklaarde dat _vrees voor mislukking eener kolonisatie, anders dan tengevolge van slechten gezondheidstoestand, bij de Commissie niet bestaat" *).



Nu kan men aan het klimaat niets veranderen en men kan er den mensch ook niet tegen beschermen; zeker niet hem, die als landbouwer, dus met veldwerk, zijn brood moet verdienen. Als dus het klimaat op zich zelf de groote hinderpaal is, ja, dan heeft blanken-immigratie in Suriname zeker geen toekomst.



De zaak is echter z gelegen, dat men de oorzaak van vele ziekten, welke de kolonisten in de tropen belagen, juist sedert 1897 heeft leeren kennen. Men heeft leeren inzien, dat ze door ziektekiemen veroorzaakt worden of door andere factoren, waartegen men den mensch beschermen kan, ook in de warmte.



Men mag erkennen, dat de vochtige warmte de ontwikkeling dier ziektekiemen zou kunnen bevorderen en den mensch voor hun nadeelige inwerking vatbaarder zou kunnen maken. Niettemin verandert dit inzicht het aspect van de zaak geheel: Indien vroeger kolonisatie met blanken moest mislukken door ziekten, waar men machteloos tegen was, daar kan die kolonisatie nu gelukken, omdat men die ziekten, al worden ze dan ook door het klimaat bevorderd, toch in zijn macht heeft. ') F. W. L. Tydeman, _De epidemie van typhus geheerscht hebbende op het etablissement voor Europeesche kolonisatie te Groningen aan de Saramacca in 1845", Leijden 1860, A. W. Sijthoff, 46 pp., p. 3. *) H. van Breen, _Nederlandsche kolonisatie in Suriname", Vragen des Tijds, 1906, 2e deel, p. 203_220.








Nederlands West-Indische Gids

Swellengrebbel, Prof. Dr. N. H.


nl

Swellengrebel, Prof. Dr. N.H.



Over de vraag of een proefneming tot vestiging van politieke uitgewekenen in Suriname hyginisch te verantwoorden is


68 N. H. SWELLENGREBEL Maar die conclusie is niet juist, want het is niet waar, dat vroegere blanken-kolonisaties alleen, of zelfs voornamelijk, door ziekten mislukt zijn. Zeker is dat niet bij allen het geval geweest.



Bonne '), de Bataviaasche hoogleeraar, die vroeger in Suriname gewerkt heeft, zei het al: _het vraagstuk van kolonisatie van blanken in de tropen is in de eerste plaats een economisch vraagstuk, en niet een medisch".



De economische omstandigheden bepalen of een kolonisatie slagen zal of niet. Om het eens wat ruw en overdreven uit te drukken: Als de menschen kans zien er een behoorlijk bestaan te vinden, dan gaan ze uit een plaats niet weg, ook al gaat de helft van hen dood. Maar als ze geen droog brood verdienen, zullen ze het gezondste oord met het heerlijkste klimaat verlaten.



Welbeschouwd is dat in het geheel niet overdreven gezegd. De kolonisatie-geschiedenis van Suriname zelf levert er een voorbeeld van. In 1845 arriveerde een groep Hollanders in Suriname. Ze kwamen eind Juni aan. Na 12 dagen brak er een ziekte uit, die 360 van de 371 aantastte 2) en er 180 doodde 3), dus inderdaad bijna de helft. Maar heeft die catastrophe de kolonie te gronde gericht ? Men zou denken van wel, indien men op sommige autoriteiten zou willen afgaan. Een van hen schrijft, _dat men de kolonisten in een van muskieten wemelend moerasland bracht, alwaar ze grootendeels aan moeraskoorts stierven" ). Maar dat is niet waar. De helft van de menschen bleef leven. Die overlevenden gingen aan het werk en konden dit z goed aan, dat de slaven, die hen aanvankelijk hielpen, in October 1846 weggezonden werden. Waar echter de kolonie op strandde, is de omstandigheid, dat men geen afzetgebied voor zijn producten had.



Men kon geen geld verdienen, of men moest als daglooner in dienst van den leider der kolonisatie werken. Daarom begon in 1849 de groote uittocht, niet naar het vaderland daarheen keerden er slechts 41 terug *) maar naar andere deelen van Suriname. Zoo waren er bij opheffing der nederzetting in 1853 >) C. Bonne, _Over de mogelijkheid van volkplantingen door blanken in de tropen". C. R. Congr. Int. Gogr. Amsterdam 1938. Leiden E. J. Brill 1938, Vol. II, p. 14_20. ) Pyttersen 1896. loc. cit. p. 68. *) E. F. Verkade-Cartier van Dissel, _De mogelijkheid van landbouwkolonisatie voor blanken in Suriname". Amsterdam 1937, H. J. Paris, 326 pp. Hfdst. II, p. 41 _117. <) Duttenhofer, Handel. Ind. Gen., 6e jaarg. 1859, p. 235. *) A. Copijn, _Schetsen van de lotgevallen der kolonisten". West Indi, Haarlem, A. C. Kruseman 1855, 1ste deel, p. 241_255.








Nederlands West-Indische Gids

Swellengrebbel, Prof. Dr. N. H.


nl

Swellengrebel, Prof. Dr. N.H.



Over de vraag of een proefneming tot vestiging van politieke uitgewekenen in Suriname hyginisch te verantwoorden is


VESTIGING VAN POLITIEKE UITGEWEKENEN IN SURINAME 69 nog slechts 15 kolonisten over. Een volkomen mislukking zonder twijfel. Maar het wegtrekken der kolonisten, de oorzaak dier mislukking, begon eerst in het 5e jaar der onderneming, 4 jaar na het einde der epidemie. Deze laatste had de kolonisten niet verjaagd. Zoolang het werk vlotte, hun veldvruchten er goed voor stonden en de ervaring hun de overtuiging gaf, dat ze ook het zware graafwerk even goed konden als de zwarte bevolking, gingen ze niet. Maar het steeds duidelijker wordend gebrek aan vooruitzichten om zich een eerlijk bestaan te verschaffen, en de mogelijkheid om dit in de buurt van Paramaribo wl te doen, dreef de kolonisten weg en zou dat ook zonder de epidemie van 1845 gedaan hebben.



Dus, als men over de mogelijkheid van Joodsche kolonisatie in Suriname spreekt, dan denkt men in de eerste plaats aan de economische mogelijkheden. Als de economie gezond is, dan worden de menschen het ook wel, zij het ook misschien niet zonder ongelukken. En als de economie niet deugt, dan zal er van de hygine ook niet veel terecht komen. Er is toch nog wel dat verschil tusschen koele en heete landen, dat men zich bij het zondigen tegen hyginische leefregels in de hitte minder vrijheden permitteeren kan dan in de koelte. En de armoede zondigt in dit opzicht meer dan de rijkdom.



Dat wil overigens niet zeggen, dat men de hyginische zijde van het vraagstuk onbelangrijk mag vinden. Slechts dient men de meening, die het kolonisatie-probleem zuiver als een hygi-nisch probleem ziet, te bestrijden. Maar de hyginische eischen mogen niet verwaarloosd worden. Er mogen niet meer slachtoffers vallen dan redelijkerwijze onvermijdelijk is.



En dat is vroeger bepaald wel gebeurd. Wanneer er gezegd wordt, dat pogingen tot kolonisatie door Europeanen in Suriname geen gunstig resultaat opleverden tengevolge van het A/t'waaJ, dan is dat slechts betrekkelijk waar. Men zal zich daar het best een oordeel over kunnen vormen door de beschouwing van enkele gebeurtenissen uit het begin der kolonisatiepoging van 1845, welke zooeven al genoemd werd ter adstructie van de bewering, dat het niet ziekten, maar slechte economische condities waren, die haar deden mislukken.



Ik moet mij hier tot enkele treffende episodes beperken, welke een indruk kunnen geven van wat daar in Juli 1845 gebeurde.



Men stelle zich voor, dat daar 370 landverhuizers, geladen op eenige schepen, uit Nederland komen, waarvan het eerste zich








Nederlands West-Indische Gids

Swellengrebbel, Prof. Dr. N. H.


nl

Swellengrebel, Prof. Dr. N.H.



Over de vraag of een proefneming tot vestiging van politieke uitgewekenen in Suriname hyginisch te verantwoorden is


70 N. H. SWELLENGREBEL op 10 Juni voor den mond van de Saramacca vertoont. Een sleepboot moet hen langs de rivier naar een verlaten militaire post, Groningen genaamd, brengen, een hemelsbreedte-afstand van 48 K.M., welke door de vele bochten in de rivier wel 70 K.M. wordt. Maar de sleepboot is niet beschikbaar en dus moet het met behulp van de vloedbeweging gaan. Tweemaal per dag een stukje met de vloed de rivier op en ankeren, als het getij keert.



Dit brengt manoeuvres mee, welke het noodig maken, dat de landverhuizers zich niet meer aan dek, maar uitsluitend tusschendeks ophouden. Het is in een open boot best uit te houden op de Saramacca in Juni. De eerste 40 K.M. is de rivier zeer breed en de wind heeft er vrij spel. Maar een 100 menschen, opeengepakt tusschendeks, 10 dagen lang, dat is wat anders. Het zullen wel menschen met niet al te veel idee van reinheid geweest zijn, die landverhuizers, maar men houde zich maar eens schoon onder die omstandigheden met een pak kleine kinderen tot zijn last.



Toen ze langs de plantage Catharina Sophia kwamen, 30 K.M. vr hun einddoel, begaf de Officier van gezondheid Tydeman, daar gestationeerd, zich aan boord. Hij was vergezeld van een vriend, dien de afschuwelijke stank, die in het tusschendek heerschte, naar dek terug joeg en over de verschansing deed leunen zooals iemand gebeurt, die erg zeeziek is.



Eindelijk kwamen ze op een verlaten plantage, Voorzorg, aan, tegenover Groningen. Daar zagen ze een reeks huisjes staan, in de modder en het water. In Berbice en Demerara wonen de menschen ook in het water, vlak aan de kust. Het is het gezondste deel van het kustgebied. Maar daar staan de huizen op hooge palen. Hier stonden ze vlak op de grond. En er waren er niet genoeg, zoodat het opeengepakt leven van het tusschendek op de wal voortgezet werd. Er was geen goed drinkwater; men dronk het water van plassen in het woud, dat vlak achter de huisjes begon. De bakkersoven van de tegenoverliggende post Groningen was stuk, dus kon men geen brood bakken. En privaten? Wel! daar was het bosch.



Nu, men schikte zich, na een uitbarsting van wanhoop, na het vloeken van de mannen en het huilen van de vrouwen. Men zette zich aan het opknappen van de daken der bestaande woningen, die in deze regentijd lekten als een mandje; en men trachtte de bestaande woongelegenheid uit te breiden, die nu al veel te klein was. En straks kwamen er ng meer menschen.



Ze kwamen, 12 Juli. Maar toen was de ellende al begonnen.



Reeds waren er 10 menschen ziek, en van toen aan ging het








Nederlands West-Indische Gids

Swellengrebbel, Prof. Dr. N. H.


nl

Swellengrebel, Prof. Dr. N.H.



Over de vraag of een proefneming tot vestiging van politieke uitgewekenen in Suriname hyginisch te verantwoorden is


VESTIGING VAN POLITIEKE UITGEWEKENEN IN SURINAME 71 verder als een sneeuwbal, tot die 180 dooden, die ik al noemde.



Wat een hopelooze verwarring er reeds dadelijk heerschte, moge het volgende doen zien. De geneesheer van de landverhuizers was een dokter Jutting, scheepsarts op het eerste schip.



Hij was een der eersten, die ziek werd. Gelukkig was er een vervanger, een Officier van gezondheid uit Paramaribo, Van der Monde. Die werd echter k ziek en was al naar de stad gevacueerd, vr een derde geneesheer, De Jong, arriveerde. Deze kon de zaak alleen niet aan. Er was geen tijd geweest het ziekenrapport van dokter Van der Monde over te nemen. Hij wist dus niet eens wie er eigenlijk ziek waren en waar de zieken lagen; in een der modderhuisjes op de rechter oever van de Saramacca of in een der leegstaande gebouwen van de post Groningen op de linkeroever. Hij wist ook niet, wie er reeds overleden waren; maar daarin kon schoolmeester (tegelijk apotheker) Van Hateren raad schaffen, die daarvan met nauwkeurigheid een macaber lijstje bijhield. Nu kwam dokter Tydeman (zooeven al genoemd) helpen, en die vroeg dadelijk naar dokter Jutting. Niemand wist, waar deze was; de eerste medicus der nederzetting was kortweg zoek. Een der kolonisten, Rijswijk, zei, dat hij al dagen geleden begraven was. Maar, merkte Tydeman op: dat kan niet, want hij staat niet in het boekje bij meester Van Hateren. Tydeman ging dus op zoek en zijn aanhouden werd beloond. Hij vond dokter Jutting in bewusteloozen toestand, liggend op een met faeces en urine gedrenkte matras, in een kamertje van 6 voet in het vierkant. _Pediculi" (luizen) kropen op en om hem rond. Men had mosterdpleisters op zijn kuiten gelegd, maar had die niet op tijd verwijderd bij de algeheele vergetelheid, waarin Jutting's persoon verzonken was. Dus hadden die pleisters groote wondeplekken op zijn huid uitgebeten.



Maar genoeg, de indruk, welke de schildering van dit stilleven moge maken, is deze: de ongelukken, die men te weeg bracht, hadden niets met het klimaat te maken. Onder dezelfde omstandigheden had men in Europa, zou men hier in ons land, dergelijke ongelukken kunnen verwekken; de beruchte Groningsche koortsepidemie (nu bedoel ik het echte Groningsche Groningen, niet het Surinaamsche) van 1826, waar de mortaliteit slechts 250 in stede van bijna 500 p. duizend bereikte, was alleen daarom minder erg, omdat een deel der bewoners tot de hoogere standen behoorden, die door hun positie weinig van de ziekte te lijden hadden.



De Saramacca-tragedie zou men dus ten hoogste als een argu-








Nederlands West-Indische Gids

Swellengrebbel, Prof. Dr. N. H.


nl

Swellengrebel, Prof. Dr. N.H.



Over de vraag of een proefneming tot vestiging van politieke uitgewekenen in Suriname hyginisch te verantwoorden is


72 N. H. SWELLENGREBEL ment tegen landverhuizing in het algemeen kunnen gebruiken.



Het is zeker veiliger de menschen maar te laten, waar ze zijn.



Verhuizing, vooral als die gepaard gaat met opeenpakken van menschen in een te kleine ruimte, als men daarbij niets doet voor behoorlijke faecalinafvoer, drinkwatervoorziening en voeding, heeft geen tropisch klimaat noodig om tot die _massamoord" te leiden, welke men zoo vaak in verband met Suriname noemt en vreest.



Maar zijn er dan in Suriname geen specifieke, geen _landeigen" ziekten, welke het verblijf in dat land gevaarlijker maken dan het wonen in ons land? Zonder twijfel levert Suriname op het gebied van ziekten specifieke gevaren op, welke de landverhuizers daar en in andere tropische landen bedreigen, en in gematigde luchtstreken niet of niet in dien mate. Maar die ziekten zijn te vermijden of te bestrijden. Wat met die twee uitdrukkingen bedoeld wordt zal straks wel blijken.



Zonder precies te weten waarom, wist men in Suriname al lang, dat een deel van het land veel ongezonder was dan het andere. Voor zoover mij bekend zijn het de Surinaamsche Gouverneur Baron van Raders ') en de Duitsche mijningenieur Dr.



Voltz *), die dit voor het eerst in 1859 en 1860 duidelijk uitgesproken hebben; het is, zoo zeggen ze, een duur gekochte ervaring, dat het in de Bovenlanden van Suriname veel minder gezond is dan op het alluviale terrein ter breedte van eenige uren neven de zee. Wegens die ondervinding heeft men de meer binnenlands gelegen militaire posten, waar het aantal sterfgevallen onder de bezetting steeds schrikbarend groot bleef, voor en na ingetrokken, terwijl de aan zee gelegen posten steeds als gezonde oorden bekend stonden.



Deze opinie van Van Raders en Voltz getuigde van een inzicht, dat voor dien tijd zeer bijzonder mag heeten. Voltz's collega, de geneeskundige Prof. Duttenhoffer *), die met hem en twee anderen als Duitsche commissie was uitgezonden, om de mogelijkheid van Duitsche vestiging in Suriname te bestudeeren, ') R. F. Baron van Raders, _Geschiedkundige aanteekeningen". 's-Gravenhage 1860, de Erven Doorman, 142 pp, p. 140_141.



J) F. Voltz, _De Duitsche volkplanting Albina", p. 121 _156 van _De Europeesche kolonisatie in, Suriname". Handel. & Geschr. v. h.



Ind. Genootsch., 's Gravenhage, 6e jaarg. 1859, H. C. Suzan C. H. zn., p. 119_245.



J) Duttenhofer, loc. cit. p. 238_245.








Nederlands West-Indische Gids

Swellengrebbel, Prof. Dr. N. H.


nl

Swellengrebel, Prof. Dr. N.H.



Over de vraag of een proefneming tot vestiging van politieke uitgewekenen in Suriname hyginisch te verantwoorden is


VESTIGING VAN POLITIEKE UITGEWEKENEN IN SURINAME 73 deelde die opinie dan ook niet. Duttenhoffer's meening, welke de toen algemeen geaccepteerde opvatting weergaf, was deze: het kustland of moerasland is uit den aard van zijn naam reeds ongezond; het binnenland daarentegen beveelt zich door rijkdom van bodem en plantengroei voor kolonisatie aan.



Het was werkelijk een belangrijk moment in de geschiedenis der Surinaamsche ziektekunde, toen de tegenwoordige Leidsche Hoogleeraar Flu, Surinamer van geboorte, ons de oorzaak dezer geheimzinnige ongezondheid van het binnenland duidelijk maakte '). Het is de malaria, die nabij de kust wel niet ontbreekt, maar in het binnenland veel meer en in veel kwaadaardiger vorm voorkomt.



Tegenwoordig vinden we dat z gewoon, z van zelf sprekend dat we ons haast niet meer kunnen voorstellen, dat iemand ooit het binnenland als kolonisatie terrein zou hebben aanbevolen.



En toch heeft zich nog in 1935 een groepje Duitschers nabij Bergendal willen neerzetten 2), Bcrgendal, een berucht malariaoord! In 1897 wilde men een andere groep Duitschers ontraden zich in dat zelfde oord te vestigen, door hen er op te wijzen, dat die streek als _niet vrij van malaria" bekend stond. Het is of men iemand zou afraden naar de Zuidpool te gaan door hem te zeggen, dat die streek niet sneeuw- en ijsvrij te noemen is. Begrijpelijkerwijze antwoordden de Duitschers op die slappe raad, dat ze niet inzagen, waarom ze in Boven Suriname meer dan ergens anders in de kolonie last van malaria zouden ondervinden.



Zoo togen ze er heen, zonder kinine: 4 mannen, een vrouw en twee kinderen. Een maand later komen er 2 mannen, de vrouw en de twee kinderen, allen ziek aan malaria, terug. Twee mannen waren reeds aan de ziekte gestorven; de anderen, in het militaire hospitaal te Paramaribo opgenomen, herstelden *). Dat gebeurde 37 jaar na Van Raders' duidelijke uitspraak.



Vanwaar die voortdurende drang naar het binnenland, die zelfs nu nog niet geheel verdwenen is ? Diezelfde Duitschers van zooeven zeggen het ons duidelijk genoeg. Ze wilden naar het binnenland, waar zij bij overvloed van zoet water geen kostbaren ') P. C. Flu, _Rapport omtrent malaria onderzoek in de binnenlanden van Suriname", 's Gravenhage 1912, Alg. Landsdrukkerij, 124 pp. 2) Verkade-Cartier van Dissel, loc. cit. p. 45. *) H. Pyttersen Tzn., _Nederlandsche kolonisatie in Suriname".



Tijdschr. v. Ned. Indie, lste jaarg. d. 2de Nw. Serie, 's Gravenhage F. J. van Paasschen 1897, p. 748_787.








Nederlands West-Indische Gids

Swellengrebbel, Prof. Dr. N. H.


nl

Swellengrebel, Prof. Dr. N.H.



Over de vraag of een proefneming tot vestiging van politieke uitgewekenen in Suriname hyginisch te verantwoorden is


74 N. H. SWELLENGREBEL en tijdroovenden arbeid voor inpoldering en loozing zouden hebben ) Zoet water en droog land, dat is het wat de kolonisten steeds weer aangetrokken heeft. Ik moet er aan toevoegen: vruchtbaarheid, althans schijnbare vruchtbaarheid, aangekondigd door dichte wouden, welke ontbreken in het eveneens droge en zoet water leverende zandige heuvelland of Savannahland, gelegen tusschen kuststreek en binnenland.



De landbouwkundigen zeggen ons nu, dat de bodem van het binnenland wat zijn vruchtbaarheid betreft te weinig bekend is, om in die streken kolonisatie te kunnen aanraden. De hyginist mag hen voor die uitspraak dankbaar zijn, want economische overwegingen leggen nu eenmaal meer gewicht in de schaal dan hyginische. Maar ook als het anders ware, indien de landbouwkundigen dit land ter kolonisatie warm zouden aanbevelen, dan nog zou de hyginist zich tegen het opvolgen van dezen raad met hand en tand moeten verzetten.



Verschillende kleine kolonies zijn, behalve de reeds genoemde, in het binnenland mislukt. Ze lagen alle in streken, die we nu als permanente of tijdelijke zware malaria-haarden kennen: De religieuse secte der Labadisten op Providence (Bv. Sur.) in 1685; de 85 Duitschers van 1739 aan de Patamacca, waarvan er in 3 maanden 21 stierven en de rest het opgaf i); de Paltzer Duitschers bij Bergendal; de Zwitsers aan de Boven Para, van wier 84 er na n jaar nog slechts 11 over waren *), geven het sombere resultaat van dit hardnekkig wedden op het verkeerde paard weer.



Maar het ergste, dat men op het gebied der binnenlandkolonisatie geleverd heeft, geschiedde op het Oranjepad bij Rama (Bv. Sur.). Dat demonstreert weer eens, op welke feiten nu eigenlijk de meening berust, dat Suriname voor blanke kolonisatie niet deugt.



In het 3e decade der 18e eeuw begon men veel last te krijgen van de zoogenaamde _wegloopers", ontvluchtte slaven, die zich in de bosschen van het binnenland ophielden en van daar uit aanvallen deden op de zuidelijke plantages. De Portugeesche Joden hadden daar hun bezittingen. Zij leden dus het meest onder die overvallen en ze traden er met veel energie en krijgs-Mr. R. Bijlsma, _Immigratie van Duitschers in Suriname".



West Ind. Gids, lejaarg, 1919_'20, 2e dl., p. 413_417. ') H. van Breen, _Europeesche kolonisatie in Suriname". Vragen des tijds 1897, Ie dl., p. 39_67.








Nederlands West-Indische Gids

Swellengrebbel, Prof. Dr. N. H.


nl

Swellengrebel, Prof. Dr. N.H.



Over de vraag of een proefneming tot vestiging van politieke uitgewekenen in Suriname hyginisch te verantwoorden is


VESTIGING VAN POLITIEKE UITGEWEKENEN IN SURINAME 75 mansbeleid tegen op. Het Gouvernement meende aan die agressie paal en perk te stellen door te bevorderen, dat arme blanken op die plantages gingen wonen. Men noodigde de Joden uit _om eenige harer arme familien naar derwaarts te doen afgaan".



Daartoe waren de Joden niet genegen, maar ze adviseerden om hiervoor Christenen te gebruiken, omdat die geen ritueele bezwaren hadden van de jacht, en meer in het bijzonder van de wilde varkens, te leven. Het Gouvernement nam die raad aan en eenige der reeds genoemde mislukte kolonisaties waren daarvan het gevolg.



Onderwijl nam de regeering zelf maatregelen door bezetting van militairen, slaven en burgers te leggen aan het Oranjepad bij de plantage Rama, een 4 uur varen beneden Bergendal aan de Boven Suriname. Wij kennen die streek nu als reeds flink met malaria besmet. Deze post was, wat de Engelschen een _death trap" noemen. Het getal der zieke militairen, zoo schrijft de Gouverneur!), is ongemeen; officieren, onderofficieren en gemeenen zijn meest allemaal ziek. Men poogt van tijd tot tijd de post met gezonde manschappen te renforceeren, nogtans komen vandaar meer zieken af, dan men gezonden naar boven kan zenden. Zeer weinige van de zieken herstellen. De Gouverneur weet eindelijk geen raad meer, hoe die post bezet te houden; vooral mankeert het aan officieren; als die er veertien dagen gezond kunnen blijven, is het veel en die er vandaan komen zijn jammerlijk om aan te zien.



Nu zou men denken, dat de post dan maar opgeheven moest worden, zooals men toen en later zoo vaak moest doen. Neen.



Integendeel. Men vatte het onzalige plan op om haar te _repeupleeren" door er een blanken-kolonie te stichten onder aanvoering van een burgemeester, die provisie kreeg voor elke landverhuizer, dien hij overhaalde zich daar te vestigen 2). Tusschen 25 Januari en 24 Februari 1755 gaan er 38 burgers heen. Dan worden de berichten ineens schaarsch. In Mei en Juni gaan er nog vijf burgers dood; 24 Januari 1756 wordt de burgemeester afgezet; 7 Februari heet de nederzetting in bedroefden staat te verkeeren. Maar wat er verder mee gebeurd is weet men niet.



Het is nauwelijks te gelooven, dat iemand in 1853 eenige der van de Saramacca weggetrokken Hollandsche boeren meenam naar Rama. De onderneming verliep treurig, eenigen stierven, de 1) Van Raders, loc. cit. p. 88_97. *) Pyttersen 1896, loc. cit. p. 31_33.








Nederlands West-Indische Gids

Swellengrebbel, Prof. Dr. N. H.


nl

Swellengrebel, Prof. Dr. N.H.



Over de vraag of een proefneming tot vestiging van politieke uitgewekenen in Suriname hyginisch te verantwoorden is


76 N. H. SWELLENGREBEL overlevenden keerden ziek en uitgeput naar Paramaribo terug ).



Wanneer dit geval van Rama nu een bewijs is van de juistheid der bewering, _dat vroegere pogingen om West Indie door Europeanen te koloniseeren tengevolge van het klimaat geen gunstig resultaat hebben opgeleverd", dan mag men dat accepteeren, indien men voor _klimaat" _endemische malaria" leest. Maar eigenlijk had men dan toch moeten zeggen, dat vroegere pogingen om hoogst ongezonde streken, waar soldaten het niet uithielden, door burgers te koloniseeren, geen gunstig resultaat opgeleverd hebben, wat wel wat anders beteekent! Het ongezondste deel van het land, ongezond om de vele en zware malaria, die er heerscht, zal men dus dienen te vermijden.



Maar is nu het kustland zooveel gezonder? Ja. Uit de tabellen van den vroegeren geneesk. inspecteur voor Suriname, Lampe 2), blijkt, dat de algemeene sterfte in de binnenlandsche geneeskundige districten ruim dubbel zoo groot is als in de nabij de kust gelegen districten. Evenwel, malaria ontbreekt in het kustgebied niet. Maar ze is er z ongelijkmatig verspreid, dat het zeer wel mogelijk is deze ziekte ook in het kustland door een juiste keuze der vestigingsplaats te ontloopen.



Er zijn echter meer ziekten dan malaria, die de kolonisten bedreigen. Typhus abdominalis en gele koorts bij de Hollandsche boeren van 1845 en 1851, dysenterie bij de Zwitsers van 1749, zijn er voorbeelden van uit den ouden tijd. Diverse wormziekten, naast malaria, onder de Hollandsche boeren nabij Paramaribo, is een voorbeeld uit den tegenwoordigen tijd. Deze ziekten zijn niet vermijdbaar; ze zijn te algemeen om ze te kunnen ontloopen.



Maar ze zijn veel gemakkelijker dan de malaria bestrijdbaar. Men kan er zich tegen verweren met de algemeene hyginische maatregelen van drinkwatervoorziening, faecalinafvoer, onderhoud van huis en erf, zorg voor een goed en evenwichtig dieet en vaccinaties. Zorg voor deze zaken is ten slotte een eisch. waaraan elke kolonisatie, waar ook gevestigd, zal moeten voldoen. ') Pyttersen 1896, loc. cit., p. 117. Anderen zeggen, dat ze zich op Phedra vestigden. In dit verband doet het er niet toe, daar de Suriname boven de Irakoeka kreek voor kolonisatie uit een hyginisch oogpunt niet deugt. ') Dr. P. H. J. Lampe, _Suriname, Sociaal hyginische beschouwingen". Meded. no. 14 van de Afd. v. Trop. Hygiene v. h. Koloniaal Instituut te Amsterdam. Amsterdam 1927, J. H. de Bussy, XXV -f 590 pp., p. 271_290,








Nederlands West-Indische Gids

Swellengrebbel, Prof. Dr. N. H.


nl

Swellengrebel, Prof. Dr. N.H.



Over de vraag of een proefneming tot vestiging van politieke uitgewekenen in Suriname hyginisch te verantwoorden is


VESTIGING VAN POLITIEKE UITGEWEKENEN IN SURINAME 77 En als nu alle ziekten vermeden of bestreden zijn, zal de kolonisatie dan gelukken? Daar is niets van te zeggen. Het zij nog eens herhaald: dat hangt geheel van de economische omstandigheden af.



Maar ook afgezien van die omstandigheden, kan men die vraag stellen, en wel in deze vorm: hoe werkt het tropische klimaat op den blanken kolonist, ook indien hij tegen de nadeelige invloed der tropische ziekten beschermd wordt? Door moderne physiologische onderzoekingen van den Bataviaasche Hoogleeraar Radsma ') en anderen weten we, dat het tropische kustklimaat duidelijke veranderingen in de lichaamsfuncties veroorzaakt, welke er op wijzen, dat de omstandigheden, waaronder de blanke daar leeft, een biologisch proces aan den gang hebben gemaakt.



Ons mag hier bijzonder interesseeren, dat de intensiteit der stofwisseling verlaagd, het proces der spijsvertering vertraagd en de arbeidsprestatie verminderd is. Onze physiologische kennis is echter onvoldoende om te zeggen, wat dit proces voor de gezondheidstoestand te beteekenen heeft. Het is mogelijk, dat het voor den blanken kolonist zelf of voor zijn in de tropen blijvend nageslacht nadeelig zal blijken te zijn.



Niet alleen ziektekiemen dus, ook het tropische klimaat zelf kan een vijand zijn, althans in het lage vochtige kustland; een vijand voor den immigrant, en voor zijn nageslacht.



Voor den immigrant, omdat het hem verhindert op volle kracht te werken. Kan hij eigenlijk wel in de tropen veldwerk doen ? Moet hij zich niet steeds met de rol van administrateur of plantage-opzichter tevreden stellen? Onze regeering heeft zich daarover soms zeer duidelijk uitgelaten in dien zin, dat de blanke dat niet kan. Zoo verklaarde minister Jhr. E. B. v. d. Bosch op 31 Octover 1849 ), _dat een landbouwende kolonie van Europeanen binnen de keerkringen door de vroegere ervaring en door de wetenschap om strijd wordt gewraakt, wanneer daarbij de kolonist door den gewonen veldarbeid in zijne behoefte moet voorzien". Reeds in die dagen zou niets gemakkelijker geweest zijn dan het volmaakt onhoudbare van deze, in zulke generaliseerende termen gestelde, bewering aan te toonen. Men had daartoe slechts ') Prof. Dr. W. Radsma, _Gegevens omtrent den invloed van het tropenklimaat en van het verblijf in tropische kuststreken op het lichaamsgestel van den blanke". C. R. Congr. Intern, de Gogr. Amsterdam 1938. Leiden 1938, E. J. Brill, Tome 2, p. 272_291. ) Pyttersen 1896, loc. cit. p. 111.








Nederlands West-Indische Gids

Swellengrebbel, Prof. Dr. N. H.


nl

Swellengrebel, Prof. Dr. N.H.



Over de vraag of een proefneming tot vestiging van politieke uitgewekenen in Suriname hyginisch te verantwoorden is


78 N. H. SWELLENGREBEL op de reeds sedert eeuwen bestaande zuiver Spaansche nederzettingen in Costa Rica hoeven te wijzen '). Evenwel had de Minister in zooverre gelijk, dat de kolonisatie van Hollandsche boeren aan de Saramacca juist in dat jaar 1849 door het wegtrekken van zoovele harer leden naar een ander Surinaamsch gebied, waar ze het beter zouden maken, al vrijwel mislukt was. Maar die mislukking had, zooals reeds eerder werd opgemerkt, economische oorzaken. Ze werd niet verklaard uit het onvermogen der boeren om veldwerk te verrichten.



Integendeel, Minister Baud's uitspraak van 23 April 1849 2), _dat de proef, hoe gebrekkig ook, het bewijs heeft kunnen leveren, dat de Europeaan zijn krachten aan den landbouw in Suriname kan dienstbaar maken zonder schade voor zijn gezondheid" berustte op de ervaring, die de boeren van de Saramacca in vier jaar hadden opgedaan. Reeds in October 1846, n jaar na hun aankomst, had de bestuurder der kolonie de slaven uit zuinigheid weggezonden. De kolonisten moesten toen al het zware werk, als delven en hout kappen, zelf doen. En dat deden ze, terwijl het hun eiken dag duidelijker werd, dat die arbeid voor hen niet alleen geen nadeelige gevolgen had, maar veeleer bevorderlijk was aan hunne gezondheid *). Graaf de Castelnau bracht een rapport over de Saramacca-kolonie aan den Franschen Minister van Kolonin uit. Hij verklaarde daarin, dat hij steeds getwijfeld had of de blanken in de tropen veldarbeid kunnen verrichten, maar dat deze kolonisatie hem de overtuiging had geschonken, dat dit inderdaad wl mogelijk is ).



Maar zelfs zulk een enthousiast kolonisator als Kappler*), wiens eigen Wurttembergsche arbeiders 11 uur per dag werkten, beveelt toch voor de Europeanen een werkdag aan, die heel wat minder omvat dan die van een boer in Europa. Bovendien zegt hij, dat zijn Wurttembergers wel beter waren in de houtbewerking, maar dat de negers het van hen wonnen bij het grondwerk.



Zoo zal men dus moeten erkennen, dat de Europeaan in de tropen wel veldwerk, zelfs zwaar veldwerk, kan doen, maar dat hij daarbij zijn eigen tempo in acht zal moeten nemen, dat langzamer is dan zijn tempo in Europa en ook dan het tempo der inlanders. ') Leo Waibel, _White settlement in Costa Rica". The geographical Review, Vol. 29, no. 4, Oct. 1939, p. 529_560. i) Pyttersen 1896, loc. cit. p. 110. ') Pyttersen 1896, loc. cit. p. 73_80. ) Revue Coloniale van Aug. 1847. Afgedrukt bij Van Raders, loc. cit. p. 102_107. ') A. Kappler 1887, loc. cit. p. 337.








Nederlands West-Indische Gids

Swellengrebbel, Prof. Dr. N. H.


nl

Swellengrebel, Prof. Dr. N.H.



Over de vraag of een proefneming tot vestiging van politieke uitgewekenen in Suriname hyginisch te verantwoorden is


VESTIGING VAN POLITIEKE UITGEWEKENEN IN SURINAME 79 Tot zoover de directe invloed van het klimaat op den immigrant Maar nu de invloed op het in de tropen geboren nageslacht. In dit verband dient de uitspraak van den beroemden Duitschen ziektekundige Virchow 1) genoemd te worden, dat Europeanen in een tropisch land, indien ze niet door nieuw Europeesch bloed worden opgefrischt, met het derde geslacht uitsterven. Hoe is het dienaangaande in Suriname ?



De meeste kolonies hebben veel te kort bestaan om een derde geslacht op te leveren. Slechts de Portugeesche Joden en de Hollandsche boeren komen hier in aanmerking. De Joden vallen af, omdat Virchow zegt, dat zijn uitspraak niet op Joden van toepassing is. Blijven dus slechts de Hollandsche boeren, oorspronkelijk aan de Saramacca, later bij Paramaribo, gevestigd.



Volgens eenige Ethnographen leveren die een goed argument ten gunste van Virchow's meening. Ten Kate vond in 1888 2) slechts 14 Hollandsche boeren op Kwatta (nabij Paramaribo) gevestigd; _anaemisch, zwak en vermieseld". Vermoedelijk wil hij hiermede niet zeggen, dat er werkelijk niet meer dan 14 waren, maar dat hij er niet meer gezien heeft. Er waren er nml. zeker acht a tien maal zooveel 3). Nog veel duidelijker laat Joest ) zich uit. Hij zegt, dat er in 1890 nog 300 Hollanders in de buurt van Paramaribo woonden, wat zeker twee maal mr is, dan er werkelijk waren. Ze hebben zoo schrijft Joest met pijnlijke nauwkeurigheid vermeden, zich met de zwarte bevolking te mengen, en zich z 50 jaar lang aan inteelt bloot gesteld.



Onder het oude geslacht ziet men krachtige lieden. Onder het, meest in Suriname geboren, tweede geslacht der kolonisten vindt men onder de mannen nog _stramme Kerle", maar de vrouwen zijn verwaarloosd en ongezond, met weinig haar, slechte tanden, kortom een typisch degenereerend ras. Maar nog veel erger is het met de kinderen van dit 2e geslacht gesteld (dat is dus het geslacht dat volgens Virchow geen nakomelingen mag hebben).



Die zijn van een sufheid, domheid en verlegenheid, die niet ver van cretinisme meer af staat. Ze zijn klierachtig en lijden aan Engelsche ziekte; ze zijn schroomvallig; ze hebben zeere oogen; 1) Verhandl. Berl. Ges. f. Anthrop. Ethnogr. u. Urgesch. 1885, p. 202, 203. ) H. F. C. ten Kate Jr., _Een en ander over Suriname". De Gids, dl. III 1888, p. 211. >) Encycl. v. Ned. W. Indie, p. 286_288. <) Prof. Dr. W. Joest, _Ethnographisches und verwandtes aus Guyana". Suppl. zu Bd. V von Internat. Arch. f. Ethnogr. Leiden 1893, P. W. M. Trap, 103 pp., p. 8, 9.








Nederlands West-Indische Gids

Swellengrebbel, Prof. Dr. N. H.


nl

Swellengrebel, Prof. Dr. N.H.



Over de vraag of een proefneming tot vestiging van politieke uitgewekenen in Suriname hyginisch te verantwoorden is


80 N. H. SWELLENGREBEL ze zijn niet behept met bijzondere ondeugden, maar evenmin met eenige goede eigenschap. Medelijwekkende, maar geheel en al nuttelooze en doellooze wezens, die echter ongelukkigerwijze nu eenmaal bestaan. Ze leverden naar Joest's meening het onweerlegbare bewijs voor zijn reeds vroeger uitgesproken stelling, dat de Europeaan in de tropen niet in staat is een gezond ras te teelen, dat zich verder voortplanten kan ').



Volgens het Koloniaal Verslag *) over 1908 zouden de Hollandsche boeren Joest's raad opgevolgd hebben, want in dat verslag staat, dat er nog slechts n famillie is, die zich niet met inboorlingen heeft vermengd. Zoo zou dan Virchow's theorie gered zijn.



Want er is geen twijfel aan, dat die 3e generatie, welke Joest ten doode opschreef, kinderen heeft voortgebracht, en niet weinig, ruim 6 per echtpaar. En de vierde generatie ook, zij het ook iets minder, nml. precies 6 per echtpaar 3), zooals Mevrouw Verkade-Cartier van Dissel ons heeft geleerd ). Deze onderzoekster heeft ook kunnen aantoonen, dat de _vernegering", waar het Koloniaal Verslag over spreekt, wel bestaat, maar bij lange na niet de omvang heeft, welke daarin genoemd wordt.



Zij hield een enqute bij 40 boerenfamilies en vond er 11, die f niet geheel blank meer waren, f zich met Europeanen vermaagschapt hadden, welke niet tot de kolonistenfamilies van 1845 behoorden; die dus op de een of andere wijze versch bloed gekregen hadden, en zich zoo aan de tropische degeneratie onttrokken hadden. Maar met de 29 overigen was dit niet het geval.



Niettemin was hun huwelijksvruchtbaarheid ng iets grooter (ruim 6 kinderen per gezin) dan bij de gemengde gezinnen (even onder de 6 kinderen per gezin). De zuigelingsterfte der kinderen, uit het 4e kolonistengeslacht gesproten, was zelfs naar Europeesche maatstaf laag, nml. 46 p. duizend geborenen, maar bij de zuivere afstammelingen van kolonisten van 1845 ng lager, 30 p. duizend. Het klopt dus bepaald niet met Virchow's theorie.



En hoe is het nu ? Och, met een weinig goeden wil zou men het vernietigend oordeel van Joest over het 3e geslacht 50 jaar later wel kunnen herhalen over het 5e. Onder de mannen nog steeds stevige kerels (waartoe Joest's _cretins" blijkbaar zijn opgegroeid), maar de schoolkinderen zijn voor vreemdelingen nog even stun-Joest, Zeitschr. f. Ethnogr. 1885, p. 475. II. Suriname. 2) Bijlage M_4. 3) Maar die generatie heeft het einde van haar productiviteit nog niet bereikt. ?) E. Verkade Cartier van Dissel, loc. cit. p. 80_83.








Nederlands West-Indische Gids

Swellengrebbel, Prof. Dr. N. H.


nl

Swellengrebel, Prof. Dr. N.H.



Over de vraag of een proefneming tot vestiging van politieke uitgewekenen in Suriname hyginisch te verantwoorden is


VESTIGING VAN POLITIEKE UITGEWEKENEN IN SURINAME 81 telig verlegen, als Joest ze vond, even verlegen als de kinderen op een Noordhollandsch dorp, en even stompzinnig bij het gezondheidsonderzoek als de Britsch Indische meisjes. En als men de schoolmeester naar hun prestaties in vergelijking met diezelfde Britsch Indirs vraagt, dan verwijst hij U naar den directeur van Onderwijs, omdat hij vreest in moeielijkheden te komen, als hij zelf wat zegt.



Men heeft nml. eenige jaren geleden beweerd, dat de Hollandsche hoerenkinderen in schoolprestaties bij de Britsch Indirs ten achter staan. Wie Britsch Indirs met hun typische schoolsche leerhoofden eenigszins kent, zal dit niet verwonderen. Hier in Holland zou zulk een vergelijking tusschen Indirs en Landskinderen vermoedelijk precies het zelfde resultaat opleveren.



Niettemin moet men toegeven: Een florissant stel menschen zijn ze niet, die Hollandsche boeren nabij Paramaribo. Maar hun woonplaats is hyginisch ook niet gunstig, minder gunstig, t. a. v. malaria althans, dan hun oorspronkelijke woonplaats Groningen.



De minder gunstige physieke conditie, waarin velen zich bevinden kan gereedelijk verklaard worden door hun armoede en daaruit voortkomende onvoldoende voeding. Verder door de chronische parasitaire ziekten, waaraan velen lijden, maar waaraan ze volstrekt niet behoefden te lijden. _Plaatst men", zoo schrijft mij Dr. P. Cool, de juist afgetreden geneeskundigen Inspecteur van Suriname, _plaatst men zelfs nu nog deze individuen in gunstige omstandigheden, dan leveren ze, als pleegzusters, politieagenten etc, zeer behoorlijke prestaties".



Het is dus onjuist te beweren, dat die Hollandsche kolonisten in Suriname het bewijs brengen van de stelling, dat de Europeaan in een vochtig tropisch laagland zich niet kan vermenigvuldigen en degenereert. Indien men zegt, dat zulk een kleine groep menschen enkele honderden en zulk een korte waarnemingsperiode 95 jaar geheel niets bewijzen kunnen, het zij zoo. Maar indien men het getuigenis, dat van hun bestaan uitgaat, wil accepteeren, laat men dan ook erkennen, dat het lijnrecht tegen die stelling der onvruchtbaarheid en degeneratie ingaat.



Ik zou nu tot deze recapitulatie en conclusie willen komen: Of kolonisatie van blanken in Suriname mogelijk is, is een vraag van economische strekking, welke ik niet bevoegd ben te beantwoorden.



Maar op de vraag, of men, op grond van hyginische overwe-West-Indische Gids XXII 6








Nederlands West-Indische Gids

Swellengrebbel, Prof. Dr. N. H.


nl

Swellengrebel, Prof. Dr. N.H.



Over de vraag of een proefneming tot vestiging van politieke uitgewekenen in Suriname hyginisch te verantwoorden is


82 N. H. SWELLENGREBEL gingen, zulk een kolonisatie moet ontraden, daarop antwoord ik: neen. En als men mij dan vraagt, hoe ik dit rijmen kan met zulke positieve uitspraken van de hoogste autoriteiten, als die, welke ik al eerder aanhaalde, dan antwoord ik, dat die uitspraken, met hoeveel zekerheid ook gegeven, inderdaad niet goed gefundeerd zijn. Suriname bewijst alleen, dat kolonisaties niet gelukken, wanneer men daarvoor de ongezondste streken van het land uitkiest. Begint men ze in gezonder deelen der kolonie, dan kunnen ze, zelfs bij afwezigheid van eenig spoor van hyginische organisatie of voorbereiding, toch nog gelukken, zij het ook ten koste van vele slachtoffers. Wat men met een redelijke voorbereiding (b.v. een, die aan de kolonisatie in de Wieringermeer gelijk is) bereiken kan, weet niemand, want niemand heeft dat ooit gedaan.



Doch er is reden om aan te nemen, dat hierbij hyginisch bevredigende resultaten verkregen zouden kunnen worden, want Suriname neemt onder de vochtige tropische laaglanden een bijzondere plaats in door de armoede aan malaria van een gedeelte van het kustgebied, door de lage sterftecijfers in de landelijke kuststreek, door de zeer dragelijke hitte en de koele nachten, zelfs in den slechtsten tijd van het jaar, en door die twee groepen van blanken, de Portugeesche Joden en de Hollandsche boeren, die zich daar dan toch, hoe dan ook, hebben weten te handhaven, de laatsten bijna een eeuw, de eersten ruim 2'/2 eeuw.








Nederlands West-Indische Gids

Swellengrebbel, Prof. Dr. N. H.


nl

Samson, Ph. A.



Behoort Suriname tot West-Indi?


BEHOORT SURINAME TOT WEST-INDIE?



DOOR PH. A. SAMSON Het lijkt vreemd om deze vraag te stellen in Z)e Gids, een tijdschrift, dat reeds gedurende een reeks van jaren de belangen van Suriname en Curacao behartigt, en waarin medewerkers uit beide gebiedsdeelen gelegenheid krijgen om veel wetenswaardigs over beide deelen van het Rijk te schrijven.



Zou er twijfel mogelijk zijn, nu de afdeeling op het Departement van Kolonin, die met de afdoening der zaken van beide gebiedsdeelen is belast, de afdeeling West-Indische zaken wordt genoemd, en ook in de nuttige West-Indische Encyclopaedie Suriname naast Curacao zijn plaats heeft gevonden ?



Toch geeft deze Encyclopaedie zelf reden tot twijfel. Onder het hoofd West-Indi wordt vermeld, dat tot vele jaren na de ontdekking van de nieuwe wereld de naam West-Indi werd gebruikt zoowel voor het vaste land van Amerika als voor de eilandenreeks, die tusschen 10 en 28 N.B. zich in een boog uitstrekt van het Zuiden van Florida tot de noordkust van Zuid-Amerika en de Karaibische zee omsluit, doch dat wi/' het scherpe onderscheid tusschen de eilanden en onze kolonie op het vaste land niet maken, en de namen _West-Indi", _De West" en _Onze West" in het gewone gebruik beiden omvatten.



De reden, waarom ik de vraag stel, is gelegen in een persoonlijke ervaring.



Toen ik het voornemen had om uit Nederland over New-York naar Suriname terug te reizen, won ik bij het Amerikaansch Consulaat in Amsterdam inlichtingen in omtrent de noodzaak van visum voor een achtdaagsch verblijf in de V.S.A.



Als antwoord daarop ontving ik van den Amerikaanschen Consul-Generaal in Amsterdam het navolgende antwoord: _In reply to your letter of February 17th 1939, asking whether you will need an American visa on your Surinam passport, you are informed that a person who is a citizen of 83 _








Nederlands West-Indische Gids

Samson, Ph. A.


nl

Samson, Ph. A.



Behoort Suriname tot West-Indi?


84 PH. A. SAMSON st'o in the West-Indies and who is domiciled therein, does not need a visa when passing through the United States or entering the United States temporarily".



Gewapend met dit Consulaire schrijven meende ik veilig in New-York te kunnen landen, doch de Amerikaansche Immigratie autoriteiten schenen aan het schrijven van hun Consul niet de waarde te hechten, die ik er aan toekende. Suriname ligt in Zuid-Amerika en niet in Nederlandsch West-Indi werd met autoritair gezag door de Immigratie-Inspecteurs verklaard. Tenslotte kreeg, ik na veel formaliteiten, die hier niet terzake doen, mijn verblijfsvergunning en tegelijk een lesje in Aardrijkskunde.



Eenige dagen daarna had ik gelegenheid om in het Nederlandsche paviljoen op de Worldfair in New-York Suriname te zien aangekondigd onder Nederlandsch West-Indi.



Over de vraag of Suriname gerekend mag worden tot West-Indi te behooren, wordt verschillend gedacht.



Hendrik de Leeuw noemt in zijn in 1937 verschenen werk Suriname het middelpunt van Nederlandsch West-Indische bezittingen (blz. 8 Nederl. vertaling). Ook George Manington zegt in zijn werk 77e Wes/-/dts: _French Guiana is commercially though not geographically in the West-Indies".



Opmerking verdient ook, dat in de West India Committee Circular, officieel orgaan van The West-India Committee, uitgegeven in April 1939, een verslag verscheen van een in Montreal gehouden vergadering van aandeelhouders van de Royal Bank of Canada, waarin productiecijfers van suiker worden opgesomd, waarbij Britsch-Guyana onder de West-Indische bezittingen is gerangschikt.



Dat deze opvatting evenwel niet algemeen geldt, blijkt ook uit het werk van Mr. W. J. van Balen, .dnltlt'a, cn gi^s^ooriit; Cantsc/je WereW. Deze auteur maakt zich evenwel wat al te gemakkelijk van de kwestie af door te schrijven: _En het heeft dus weinig zin om op Meester Pennewipsche wijze te gaan debatteeren over een indeeling, die de Vereenigde Staten tot West Indi zou rekenen omdat Florida in organisch verband staat tot de West Indische wereld; ook kan het ons niet opwinden of Columbia nu een Caribisch gebied is, dan wel tot de Pacific Staten behoort. Laat ons zeggen:, tot beide; nu eens tot de eene groep en dan weer eens tot de andere. Mits wijzelf vrijheid hebben om voor ons eigen gemak onder Grooter West Indi alles te verstaan wat in of rondom de Caribische wateren ligt. Wij zullen dus om beur-








Nederlands West-Indische Gids

Samson, Ph. A.


nl

Samson, Ph. A.



Behoort Suriname tot West-Indi?


BEHOORT SURINAME TOT WEST-INDIE? 85 ten de verschillende namen bezigen, en behoeven dan voor misvattingen niet bevreesd te zijn".



De bedoeling van dit artikeltje is niet het beantwoorden van de vraag, die aan het hoofd daarvan werd gesteld; bij de ervaring die dit twijfelpunt weder naar voren bracht, lijkt het mij echter niet ongewenscht er de aandacht op te vestigen.



Paramaribo, 24 Juli 1939.



West-Indi is niet het eenige geographische begrip, waartoe zekere landen of eilanden nu eens wel dan weder niet geacht worden te behooren. De aardrijkskundigen verstaan b.v. veelal onder Centraal of Midden Amerika heel wat meer dan de zes Centraalamerikaansche republieken, plus Britsch Honduras en de Panamakanaal-zne; zij rekenen er ook wel de eilanden der Caraibische Zee onder. Deze laatste vooral Cuba en andere groote Antillen heeten bij den Noord-Amerikaan the West Indies; het groote vasteland der zuidelijke nieuwe wereld is voor hem South America. De Engelschman doet hetzelfde, maar neemt ook wel de beide Britsche vastelands-kolonin Britsch Guiana en Britsch Honduras onder the West Indies op en niet onder South America.



Dat de immigratiewetgeving der V.S. ruimte zou laten voor twijfel aangaande de vraag, of een reiziger uit Suriname en aldaar thuisbehoorend al dan niet een visum noodig zou hebben voor doortocht of tijdelijk verblijf, lijkt zeer onwaarschijnlijk. Wat natuurlijk niet uitsluit, dat de ambtenaren, die aan boord de passagiers ontvangen, wel eens niet direct zeker van hun zaak kunnen zijn.








Nederlands West-Indische Gids

Samson, Ph. A.


nl

Latour O. P., M. D.



Cuenta di Nanzi


CUENTA Dl NANZI DOOR M. D. LATOUR O.P.



VII NANZI EN DE KONING (SHON AREY Y COMPA NANZl) Nanzi was zeer hebzuchtig van aard, maar daar hij niet rijk was, kon hij zich lang niet alles aanschaffen, wat hij verlangde. Hij had al meermalen jaloerse blikken geslagen op de mooie domeinen van den koning, want zelf had hij maar een heel klein stukje grond, en hij meende, dat hij best wat meer kon gebruiken.



Dagen achtereen liep Nanzi op en neer langs het land van den koning, en de soldaten dachten: Nanzi voert weer iets in het schild, houdt hem in de gaten! Hoewel zeer bekwaam in het uitdenken van plannen en streken, lukte het hem deze keer niet, een list te verzinnen om een stuk grond van den koning in rustig bezit te krijgen. Eindelijk besloot hij op zijn goed gesternte te vertrouwen en kocht alvast op voorhand mas en alles wat nodig is om een stuk grond te beplanten.



Toen ging hij op goed geluk naar den koning, en eerst toen hij de trappen voor het paleis besteeg, schoot hem een plan te binnen. _Zeer geerde koning", begon Nanzi na een beleefde en eerbiedige buiging en met het vriendelijkste gezicht van de wereld, _zeer geerde koning, ik zou zo graag een stukje grond hebben om zelf te beplanten, maar ik ben een arme drommel en kan onmogelijk de prijs betalen, die men pleegt te vragen; U heeft zelf een overvloed van prachtig bouwland: zou uwe majesteit mij niet een stukje grond ten geschenke willen geven, zo groot als men met een koeienhuid kan afmeten ?



De koning vond het wel een zonderlinge vraag. Wat kan iemand in vredesnaam doen met een stukje grond, dat door een koeienhuid kan worden afgemeten ? Zou er misschien weer geen list achter steken ? De koning keek Nanzi onderzoekend aan, maar deze zag er zo onschuldig uit als een pas geboren kind. Enfin, dacht de koning, er zal natuurlijk wel weer iets achter zitten, maar 86 _








Nederlands West-Indische Gids

Latour O. P., M. D.


nl

Latour O. P., M. D.



Cuenta di Nanzi


CUENTA Dl NANZI 87 veel kan het in ieder geval niet wezen. Al rek je een koeienhuid nog zo lang uit in de lengte en in de breedte, je kunt er ten slotte maar een klein stukje grond mee bedekken.



De koning besloot dus het zonderlinge verzoek toe te staan en beval aan zijn domeinbewakers aan Nanzi zoveel land te geven, als deze met n koeienhuid kon uitmeten.



Nanzi sprong in de hoogte van plezier en ging aanstonds naar huis. Daar nam hij een koeienhuid en sneed deze zorgvuldig aan lange, smalle repen, welke hij alle aan elkaar naaide. Zodoende kreeg hij een zeer lange riem, waarmee hij een aardig lapje grond van den koning kon insluiten. _Ziezo", zei Nanzi tot den korporaal, die bij hem stond, _zoveel als ik nu voor je ogen met n koeienhuid heb afgemeten, krijg ik van den koning cadeau".



De korporaal twijfelde sterk of dit wel met de bedoeling van den koning overeen kwam en verzocht zijne majesteit eens te komen zien. De koning kwam en zag, dat Nanzi bezig was zich een flink stuk grond toe te eigenen. _Hdaar, vriendlief", zei de koning, _wou je mij wijsmaken, dat je dit met n koeienhuid hebt uitgemeten?" _Zeker, zeer geerde koning", antwoordde Nanzi, _maar ik heb de huid er eerst voor aan smalle stroken gesneden, die ik tot een lange meetriem aaneengenaaid heb".



De koning stond het eerste ogenblik sprakeloos over zoveel vindingrijkheid, maar moest toen zo geweldig lachen, dat hij maar weer over zijn hart streek en Nanzi het stuk grond liet behouden.



NANZI EN ZIJN COMADER ISABEL (NANZI Y ISABEL, SU COMADER) Op zekere dag zou Isabel, een comader van Nanzi, een huis gaan bouwen en Nanzi zou zo veel als architect, aannemer, timmerman en alles te gelijk zijn.



Toen hij op het terrein kwam, waar het huis moest verrijzen, om de fundamenten te leggen, vond hij deze al klaar. Nanzi begreep er niets van maar aanvaardde deze geheimzinnige voorkomendheid als een aangename verrassing en begon dadelijk de muren op te trekken. Toen dit klaar was, nam hij enige dagen vrij om uit te rusten en besloot toen om het dak er op te gaan zetten.



Maar tot zijn stomme verbazing zag hij bij aankomst, dat het dak er al op was. Ook de plafonds waren gelegd en de vloeren. Nanzi krabde zich achter de oren en was met het geval enigszins verlegen.



Toen vroeg comader Isabel hem om de schilderijen te komen








Nederlands West-Indische Gids

Latour O. P., M. D.


nl

Latour O. P., M. D.



Cuenta di Nanzi


88 M. D. LATOUR ophangen en Nanzi, bereidwillig als altijd, nam spijkers en een hamer mee, maar het hoefde niet meer: de portretten en schilderijen hingen er al.



Het was in die tijd gewoonte, dat een eigenaar van een huis, alvorens het voor het eerst te betreden, als het klaar was, voor de deur ging staan, zijn naam noemde en vervolgens zei: Ik groet het huis. Isabel deed dit dus ook, en toen ze samen met Nanzi voor de deur van haar nieuwe woning stond, zei ze: _Isabel Rincon, ik groet het huis".



Onbeschrijfelijk is echter hun verbazing als ze uit het lege huis een stem horen, die hen antwoordt: _Hierbinnen woont Knij-knij".



Nanzi liep wat hij lopen kon, tot hij struikelde en de grond likte (op zijn gezicht viel). Hij kwam een koe tegen en vertelde het zonderlinge avontuur. De koe luisterde met steeds groter wordende ogen, riep: boe-oe-oe, boe-oe-oe! stak de staart in de lucht en rende er van door. Verder ontmoette Nanzi nog een ezel, een bok, een geit, een schaap, enz. en verhaalde hun allen wat hem overkomen was. Allen werden bang en sloegen op de vlucht.



Ten slotte liep Nanzi een kat tegen het lijf, en toen deze de geschiedenis vernomen had, zei hij: _Kom, daar gaan we op af; ik maak me sterk, dat ik die grappenmaker te pakken krijg, wie het ook is, maar je moet me het mooiste, dat in huis is, geven als beloning".



Dit mooiste nu was een wekkerklok, waar Isabel erg aan gehecht was en waar Nanzi al meerdere malen vergeefs om gebedeld had.



Of ze wilde of niet, Isabel moest wel beloven, dat de kat de wekker zou krijgen, als hij de geheimzinnige bewoners kon verdrijven.



Drommels, dacht Nanzi, ik moet zien, dat ik die poes een poets bak, of ik heet geen Nanzi, de zoon van mijn moeder Shi Nene, zaliger.



Bij het huis aangekomen, werd de gewone groet uitgesproken: _Isabel Rincon, ik groet het huis". Het huis antwoordde: _Hier binnen woont Knij-knij". _Doe de deur maar open", zei de kat tegen Nanzi. Deze deed wat hem gevraagd werd, maar bleef vlak bij de deur staan. Toevalligerwijze stond daar ook de wekker dicht onder zijn bereik, maar Nanzi wist zich zo te draaien, dat de wekker zowat achter zijn rug schuil ging.



De kat zei: _Groet het huis". En Isabel begon weer: _Isabel Rincon, ik groet het huis".



Weer klonk het antwoord: _Hier binnen woont Knij-knij".



Maar de kat had scherpe oren en een fijne neus en ontdekte dat het geluid ergens van de balken kwam dicht bij het dak.








Nederlands West-Indische Gids

Latour O. P., M. D.


nl

Latour O. P., M. D.



Cuenta di Nanzi


'T! CUENTA Dl NANZI 89 Zijn neus leerde hem, dat daar iets eetbaars zat en in minder dan geen tijd zat de vlugge klimmer op de bovenste balk, waar twee grote ratten, een mannetje en een wijfje, voor spook zaten te spelen. Binnen twee seconden was hun rijk echter uit.



Op het zelfde ogenblik dat de kat naar de hanenbalken klauterde, nam Nanzi de kans waar om er met de wekker vandoor te gaan, voordat Isabel en de kat, die verdiept waren in de rattenjacht, er erg in hadden.



Zodra ze bemerkten, wat Nanzi nu weer uitgevoerd had, waren beide woedend en de kat vloog het huis uit, alle bomen beklimmend, op zoek naar de dief. Deze was reeds gevlogen en kwam thuis aan, trots als een pauw met de wekker in zijn jaszak, of het een horloge was.



Zijn vrouw, Shi Maria, was dol gelukkig met de mooie aanwinst voor hun huisraad. Nanzi trok zijn groen geworden trouwjas aan, die hij georven had van zijn grootvader zaliger en zei: _Wek Pegasaya en zeg dat hij dadelijk opstaat. Het is kwart voor vijf; juist tijd voor de vroegmis".



N.B. De slotzin wijst heel duidelijk op de invloed van de Katholieke missie.



NANZI, ZEZE EN DE KONING (NANZI CU ZEZE Y SHON AREY) Op zekere dag had de koning een karwei voor Nanzi en zond een dienaar om hem te ontbieden. Maar Nanzi, die juist in zijn werkpakje van het land kwam, wilde zo niet naast den deftigen hoflakei lopen en ging eerst naar huis, om van kleren te verwisselen. _Zeg maar aan den Koning, dat ik dadelijk kom", zei hij tot den bediende.



Deze bracht de boodschap over, en inderdaad na een goed kwartier kwam Nanzi in zijn zondagse pak, in pandjesjas en met hoge hoed, op het paleis aanstevenen. De koning nam hem mee naar zijn tuinen en wees hem op een groot blok ijzer, dat lelijk in de weg lag. _Dat moet je opbeuren en wegdragen naar die fontein, maar zonder te kreunen of te schreeuwen bij het opheisen", zei de koning. _Goed", zei Nanzi. Maar Nanzi, ondanks al zijn kracht, was niet in staat het blok ijzer op te lichten met zijn mond dicht. Dat zou een reus nog niet kunnen, meende hij. Peinzend bekeek hij het geval. Toen ging hem een licht op. Wat verderop stond een prachtige grote manzanillaboom _), waar de koning blijkbaar in ') Manzana is appel, manzanilla, appeltje. De manzanillaboom








Nederlands West-Indische Gids

Latour O. P., M. D.


nl

Latour O. P., M. D.



Cuenta di Nanzi


90 M. D. LATOUR het geheel geen erg in had; Nanzi sloeg zijn beide handen krachtig onder het blok ijzer, trok er aan met inspanning van al zijn zenuwen en spieren en riep: _O koning, wat een prachtige grote boooooooom!!! Wat een lange boooooooom!! Wat is hij diiiiiiiik!! Wat een blaaaaaaaaren!!! En wat is hij hoooooooog!!!" En bij ieder langgerekt woord dat hij uitgalmde, spanden zich zijn spieren met meer intensiteit, zodat langzaam maar zeker het ijzer van de grond los kwam. Voetje voor voetje sukkelde hij verder, als maar zijn bewondering uitbulderend over die mooie boom, tot hij ten slotte de plaats bereikt had, hem door den koning aangewezen.



Toen hij bij den koning terug kwam, drukte deze zijn bewondering uit met te zeggen: _Ik heb veel sterke kerels gezien, maar iemand zoals jij, nog nooit!" Nanzi voelde zich zeer gevleid wegens de prijzende woorden van Shon Arey, maar was nog veel gelukkiger met een aardig sommetje geld, dat deze hem in de hand drukte. _Daar bouw je maar een nieuw huisje van voor je zelf en Shi Maria en de kinderen; het geld, dat overblijft, mag je houden om eten te kopen", zei de koning.



Nanzi draafde dol van plezier naar huis en vertelde Shi Maria de hele geschiedenis tot in halve centen (tot in de kleinste bizonderheden). Maria legde hem toen uit, dat ook zij juist vandaag een aanbod van een ander huis gehad had met een stuk grond er bij om te planten. Zij raadde haar echtgenoot dus aan, zijn geld te bewaren voor iets anders en met haar mee te gaan om het nieuwe woonhuis te verkennen.



Onderweg begreep Nanzi langzamerhand uit het praten van zijn vrouw, dat haar oom, Don Iscariot, gestorven was en zijn hele hebben en houden aan haar had nagelaten. Het nieuwe huis lag net naast de eigendommen van Compa Zeze, een verwijderd familielid van Nanzi.



Zeze kwam zelf zijn blijdschap betuigen met de nieuwe buren en al spoedig waren hun gesprekken zo intiem, dat Zeze in vertrouwen vertelde, dat hij nog al eens vet ging stelen in de buik van een van 's konings koeien. Daar had Nanzi wel oren naar, vooral daar Shi Maria en Pegasaya, zijn jongste zoon, dol veel hielden van tutu met rundervet. draagt vruchten die veel op appeltjes lijken, maar zeer vergiftig zijn.



Het eten van n appeltje kan iemand al een zware ziekte bezorgen.



Wie met een bezweet hemd een appeltje of een blad aanraakt, loopt blaren op. Wie in de regen onder een manzanilla boom doorloopt, moet dat met een ziekte of zelfs met de dood betalen. En enkele druppel water, die van een m. blad in het oog druipt, kan iemand blind maken.








Nederlands West-Indische Gids

Latour O. P., M. D.


nl

Latour O. P., M. D.



Cuenta di Nanzi


CUENTA Dl NANZI 91 Zeze waarschuwde hem echter om vanavond niet te gaan, want, legde Zeze uit, de maan stond vanavond zo, dat ze weinig ingewanden had en dan zou een groot ingewand een klein ingewand opslokken.



Deze waarzeggerswijsheid klonk Nanzi als een flauwe voor-dengek-houderij in de oren en roekeloos als altijd trok hij er op uit.



Toen hij echter trachtte in de buik van de koe te kruipen, slokte deze hem in en hij kwam in de maag terecht, die door deze ongewone spijs natuurlijk geweldig opzwol. De koe kreeg het danig benauwd, loeide angstig en stierf na twee uur.



Shon Arey en enige soldaten kwamen toegelopen en zagen de koe met haar ongewoon dikke buik liggen. De koning krabde zich achter de oren, hoe het mogelijk was, dat hij niet eerder gemerkt had, dat het dier drachtig was. _Het lijkt wel of ze vijf kalveren draagt", meende de koning.



Er werd een veearts en een prima slachter bij gehaald en het dier werd volgens de regelen van de kunst opengesneden.



Maar wat men zocht: geen spoor van kalveren. Enigszins verbouwereerd en ten einde raad, sneed men al de ingewanden uit, de opgezwollen maag incluis, en wierp dit stinkende vuil over de omheining van de koninklijke weiden op de publieke weg.



Nanzi vond het nu welletjes, haalde zijn zakmes voor de dag en sneed zich een uitweg uit de benauwde koeienmaag. Dadelijk klaar voor een nieuwe streek, riep hij vertoornd over de omheining, dat, het een schande was; waarom ze niet beter uit hun doppen keken? dat hij net langs kwam met zijn _hoge zijde" op en zijn lange jas en de hele smeerboel van de koe over zijn hoofd had gekregen. Hij eiste schadevergoeding!!!! De koning werd er verlegen van, want Nanzi raasde dat de lucht er van daverde en de hele buurt kijken kwam, wat er gaande was.



Om er spoedig op vreedzame wijze een einde aan te maken, gaf de koning order om op staande voet aan Nanzi dertig gulden uit te keren voor het aanschaffen van een nieuwe kachelpijp, overhemd en lange jas. Een medelijdende sergeant gaf hem nog een rieten wandelstokje cadeau en een sigaar.



Geheel in de nieuwe spullen gestoken kwam Nanzi bij zijn vrouw aan, die niet beter dacht, of hij zat weer achter slot en grendel. Op het eerste gezicht van dien deftigen heer schrok ze, want ze dacht, dat het Meneer was (de districtsmeester), maar toen ze haar beminden echtgenoot herkende, vloog ze hem juichend om de hals.



N.B. Tutu is een Curacao's gerecht, bestaande uit meel, boontjes, suiker en water. Het is zware kost, die uit de mode raakt.








Nederlands West-Indische Gids

Latour O. P., M. D.


nl



Kroniek



KRONIEK SURINAME Hoe weinig deugdelijke voorlichting aangaande Westindische aangelegenheden zelfs de koloniale rubrieken onzer groote pers aan het moederlandsche publiek verstrekken, bleek een dezer dagen opnieuw en wel uit een artikel over Chineesche huwelijken in Ned. Indi, voorkomende in een onzer voornaamste dagbladen.



Te Batavia zouden bij de Chineesche bevolkingsgroep het aantal buitenechtelijke geboorten statistisch bijna 37% bedragen van het totaal, doch nagenoeg alle geborenen zouden, volgens specifiek Chinesche opvatting, uit legale echtverbintenissen gesproten zijn. Een toestand welke eenige gelijkenis vertoont met die bij de Aziatische bevolkingsgroepen in Suriname, met dien verstande echter dat daar volgens sommigen het aantal buitenechtelijke geboorten voor een belangrijk deel ook volgens eigen Mohammedaansche of Hindoestische riten tot de onwettige gerekend zouden moeten worden.



Suriname werd dan ook ter vergelijking genoemd en daarbij werd de enormiteit gedebiteerd dat langen tijd de Britsch Indirs en Javanen in dit gebied weinig gebruik zouden gemaakt hebben van de gelegenheid om hun volgens eigen zeden gesloten huwelijken in de registers van den burgerlijken stand te laten inschrijven, een _vreemde lacune", waarin thans voorzien zou zijn, door een speciale wetgeving ten behoeve van de bevolkingsgroepen in kwestie.



En dat na alles wat er over de Aziatische huwelijken in Suriname in de Staten aldaar en in de pers, te doen geweest is! Intusschen is nog niet gebleken dat er in Ned. Indi aan gedacht wordt aan de ritueele huwelijken der Chineezen wettelijke sanctie te verleenen. Het was niet voor het eerst dat men met betrekking tot Suriname plus royaliste que Ie roi heeft willen zijn.



Ter gelegenheid van de behandeling der Surinaamsche begrooting voor 1940 in de Tweede Kamer heeft de regeering vragen en opmerkingen te beantwoorden gekregen betreffende de z.g. _verindisching" van ons Nederlandsch Guyana. De minister verklaarde niet de bedoeling te hebben dat Suriname een _overwegend" Indisch karakter zou verkrijgen, maar dat het niet van overwegende beteekenis zou zijn wanneer het karakter des lands _vrij sterk" Indisch zou worden, als gevolg van de versnelde ontginning, mogelijk gemaakt door de aanwezigheid van een nijvere landbouwende bevolking (Javanen), waardoor de belangen der _inheemsche" bevolkingsgroep niet in het gedrang zouden behoeven te komen.



Men zou dergelijke vage uitingen betreffende belangrijke punten van Surinaamsch beleid onbevredigend kunnen achten; zij repliceeren ech-92 _










Nederlands West-Indische Gids




nl



Kroniek



KRONIEK 93 ter op evenmin scherp gestelde passages in het Kamerverslag. Het is reeds een groot voordeel dat de Volksvertegenwoordiging blijk geeft de voornaamste factoren van het Suriname-probleem te onderkennen en dat zij aandacht besteedt aan bestaande meeningsverschillen betreffende de te nemen maatregelen. Of bij de mondelinge behandeling der begrooting nog dieper op de kwestie der verindisching (waarvan het belang der z.g. inheemsche bevolkingsgroep zeker niet de eenige belangrijke factor is) ingegaan zal worden, kan thans slechts worden afgewacht.



De opmerkingen der Kamer betreffende nationaalsocialistische elementen in het Surinaamsche politiecorps, n.s.-propaganda in Suriname en de oprichting van een Surinaamsch Arbeidsfront, beloofde de minister aan den gouverneur te zullen overbrengen. Er is dus niet volstaan met een verwijzing naar de resolutie van 26 November 1938, bij welke het lidmaatschap o.a. van de N.S.B, voor landsdienaren verboden werd; de militairen van het garnizoen, die tot het Nederlandschindische leger behooren, zullen wel buiten deze verbodsbepaling vallen, wat een eigenaardige toestand moet scheppen.



De veiligheid van Suriname tegen neutraliteitsschendingen is in de Eerste Kamer ter sprake gebracht, bij de behandeling der moederlandsche Defensiebegrooting; zelfs het geval van de Graf Spee in Uruguay is daarbij gereleveerd. Intusschen zijn in Suriname maatregelen genomen om de sedert lang reeds _rustende" __ schutterij wat men zou kunnen noemen mobiel te maken; de animo om als vrijwilliger tot het corps toe te treden schijnt bevredigend te zijn. Het denkbeeld van vrijwilligers is reeds geopperd door de Schutterijcommissie van 1912; zij besprak destijds in eigen kring zelfs de mogelijkheid van dienstplicht in Suriname, doch ontving van hoogerhand een wenk, dat een voorstel ter zake geen effect zou kunnen hebben. Dienstplicht, zoo was toen de meening der regeering, mag slechts aan de ingezetenen worden opgelegd, met het oog op eventueele verdediging des lands; en Suriname kwam niet in aanmerking om verdedigd te worden.



Om op de begrooting terug te komen, deze levert feitelijk geen nieuwe gezichtspunten op; de middelen hebben in 1939 wat ruimer gevloeid dan in 1938, doch de invoerrechten (107.000 gld. meer) hebben den invloed ondervonden van den ingetreden oorlogstoestand, door welken de invoer op het einde van 1939 ongewoon groot geweest is.



Met dat al echter bedroeg het accres in totaal drie ton, de opbrengst boven de raming een half millioen.



De Rijksbijdrage is voor 1940 op een wat kleiner bedrag geraamd kunnen worden dan die voor 1939, zelfs wanneer in rekening gebracht wordt de subsidie welke bij nota van wijziging is aangevraagd voor de K.L.M., in verband met den nieuwen dienst Suriname-Curacao. Buiten beschouwing blijft natuurlijk de extrabijdrage van vier ton, ten behoeve van immigratie en irrigatie.



In December verleden jaar kwam een transport Javaansche emigranten in Suriname aan; zij zouden op enkele groote plantage-ondernemingen te werk gesteld worden. De positie dezer lieden is wel een eigenaardige; zij zijn niet door werkcontracten gebonden (zooals bekend is had de Nederlandschindische regeering tegen zoodanigecontracten bezwaar en hun beloofd t.z.t. de noodige faciliteiten te zullen genieten







University of Florida Home Page
© 2004 - 2010 University of Florida George A. Smathers Libraries.
All rights reserved.

Acceptable Use, Copyright, and Disclaimer Statement
Last updated October 10, 2010 - - mvs