• TABLE OF CONTENTS
HIDE
 Front Cover
 Title Page
 Table of Contents
 Main
 Back Cover






Title: Nieuwe West-Indische gids
ALL VOLUMES CITATION DOWNLOADS ZOOMABLE PAGE IMAGE
Full Citation
STANDARD VIEW MARC VIEW
Permanent Link: http://ufdc.ufl.edu/UF00099461/00023
 Material Information
Title: Nieuwe West-Indische gids
Alternate Title: New West Indian guide
NWIG
Abbreviated Title: Nieuwe West-Indische gids
Physical Description: v. : ill. ; 25 cm.
Language: Dutch
Publisher: M. Nijhoff
Place of Publication: 's-Gravenhage
's-Gravenhage
Publication Date: 1 1939
Frequency: four no. a year
quarterly
completely irregular
 Subjects
Subject: Civilization -- Periodicals -- Caribbean Area   ( lcsh )
Genre: periodical   ( marcgt )
 Notes
Citation/Reference: America, history and life
Citation/Reference: Historical abstracts. Part A. Modern history abstracts
Citation/Reference: Historical abstracts. Part B. Twentieth century abstracts
Language: Dutch or English.
Dates or Sequential Designation: 40. jaarg. (juli 1960)-
General Note: Published: Dordrecht : Foris Publications, <1986->
 Record Information
Bibliographic ID: UF00099461
Volume ID: VID00023
Source Institution: University of the Netherlands Antilles
Holding Location: U
Rights Management: All rights reserved by the source institution and holding location.
Resource Identifier: alephbibnum - 000273853
oclc - 01760350
notis - ABP9733
lccn - sn 86012467
issn - 0028-9930
 Related Items
Preceded by: West-Indische gids
Preceded by: Christoffel
Preceded by: Vox guyane

Downloads

This item has the following downloads:

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )

PDF ( PDF )


Table of Contents
    Front Cover
        Page i
        Page ii
    Title Page
        Page iii
        Page iv
    Table of Contents
        Page v
        Page vi
        Page vii
        Page viii
    Main
        Page 1
        Page 2
        Page 3
        Page 4
        Page 5
        Page 6
        Page 7
        Page 8
        Page 9
        Page 10
        Page 11
        Page 12
        Page 13
        Page 14
        Page 15
        Page 16
        Page 17
        Page 18
        Page 19
        Page 20
        Page 21
        Page 22
        Page 23
        Page 24
        Page 25
        Page 26
        Page 27
        Page 28
        Page 29
        Page 30
        Page 31
        Page 32
        Page 33
        Page 34
        Page 35
        Page 36
        Page 37
        Page 38
        Page 39
        Page 40
        Page 41
        Page 42
        Page 43
        Page 44
        Page 45
        Page 46
        Page 47
        Page 48
        Page 49
        Page 50
        Page 51
        Page 52
        Page 53
        Page 54
        Page 55
        Page 56
        Page 57
        Page 58
        Page 59
        Page 60
        Page 61
        Page 62
        Page 63
        Page 64
        Page 65
        Page 66
        Page 67
        Page 68
        Page 69
        Page 70
        Page 71
        Page 72
        Page 73
        Page 74
        Page 75
        Page 76
        Page 77
        Page 78
        Page 79
        Page 80
        Page 81
        Page 82
        Page 83
        Page 84
        Page 85
        Page 86
        Page 87
        Page 88
        Page 89
        Page 90
        Page 91
        Page 92
        Page 93
        Page 94
        Page 95
        Page 96
        Page 97
        Page 98
        Page 99
        Page 100
        Page 101
        Page 102
        Page 103
        Page 104
        Page 105
        Page 106
        Page 107
        Page 108
        Page 109
        Page 110
        Page 111
        Page 112
        Page 113
        Page 114
        Page 115
        Page 116
        Page 117
        Page 118
        Page 119
        Page 120
        Page 121
        Page 122
        Page 123
        Page 124
        Page 125
        Page 126
        Page 127
        Page 128
        Page 129
        Page 130
        Page 131
        Page 132
        Page 133
        Page 134
        Page 135
        Page 136
        Page 137
        Page 138
        Page 139
        Page 140
        Page 141
        Page 142
        Page 143
        Page 144
        Page 145
        Page 146
        Page 147
        Page 148
        Page 149
        Page 150
        Page 151
        Page 152
        Page 153
        Page 154
        Page 155
        Page 156
        Page 157
        Page 158
        Page 159
        Page 160
        Page 161
        Page 162
        Page 163
        Page 164
        Page 165
        Page 166
        Page 167
        Page 168
        Page 169
        Page 170
        Page 171
        Page 172
        Page 173
        Page 174
        Page 175
        Page 176
        Page 177
        Page 178
        Page 179
        Page 180
        Page 181
        Page 182
        Page 183
        Page 184
        Page 185
        Page 186
        Page 187
        Page 188
        Page 189
        Page 190
        Page 191
        Page 192
        Page 193
        Page 194
        Page 195
        Page 196
        Page 197
        Page 198
        Page 199
        Page 200
        Page 201
        Page 202
        Page 203
        Page 204
        Page 205
        Page 206
        Page 207
        Page 208
        Page 209
        Page 210
        Page 211
        Page 212
        Page 213
        Page 214
        Page 215
        Page 216
        Page 217
        Page 218
        Page 219
        Page 220
        Page 221
        Page 222
        Page 223
        Page 224
        Page 225
        Page 226
        Page 227
        Page 228
        Page 229
        Page 230
        Page 231
        Page 232
        Page 233
        Page 234
        Page 235
        Page 236
        Page 237
        Page 238
        Page 239
        Page 240
        Page 241
        Page 242
        Page 243
        Page 244
        Page 245
        Page 246
        Page 247
        Page 248
        Page 249
        Page 250
        Page 251
        Page 252
        Page 253
        Page 254
        Page 255
        Page 256
        Page 257
        Page 258
        Page 259
        Page 260
        Page 261
        Page 262
        Page 263
        Page 264
        Page 265
        Page 266
        Page 267
        Page 268
        Page 269
        Page 270
        Page 271
        Page 272
        Page 273
        Page 274
        Page 275
        Page 276
        Page 277
        Page 278
        Page 279
        Page 280
        Page 281
        Page 282
        Page 283
        Page 284
        Page 285
        Page 286
        Page 287
        Page 288
        Page 289
        Page 290
        Page 291
        Page 292
        Page 293
        Page 294
        Page 295
        Page 296
        Page 297
        Page 298
        Page 299
        Page 300
        Page 301
        Page 302
        Page 303
        Page 304
        Page 305
        Page 306
        Page 307
        Page 308
        Page 309
        Page 310
        Page 311
        Page 312
        Page 313
        Page 314
        Page 315
        Page 316
        Page 317
        Page 318
        Page 319
        Page 320
        Page 321
        Page 322
        Page 323
        Page 324
        Page 325
        Page 326
        Page 327
        Page 328
        Page 329
        Page 330
        Page 331
        Page 332
        Page 333
        Page 334
        Page 335
        Page 336
        Page 337
        Page 338
        Page 339
        Page 340
        Page 341
        Page 342
        Page 343
        Page 344
        Page 345
        Page 346
        Page 347
        Page 348
        Page 349
        Page 350
        Page 351
        Page 352
        Page 353
        Page 354
        Page 355
        Page 356
        Page 357
        Page 358
        Page 359
        Page 360
        Page 361
        Page 362
        Page 363
        Page 364
        Page 365
        Page 366
        Page 367
        Page 368
        Page 369
        Page 370
        Page 371
        Page 372
        Page 373
        Page 374
        Page 375
        Page 376
        Page 377
        Page 378
        Page 379
        Page 380
        Page 381
        Page 382
        Page 383
        Page 384
        Page 385
        Page 386
        Page 387
        Page 388
        Page 389
        Page 390
        Page 391
        Page 392
        Page 393
        Page 394
        Page 395
        Page 396
        Page 397
        Page 398
        Page 399
        Page 400
    Back Cover
        Page 401
        Page 402
Full Text



Nederlands West-Indische Gids




nl



Voorkaft













Nederlands West-Indische Gids




nl






1*4 ? ? ., * _\; - # #* 4 | _f* ** .*? *_* # "_ * 4 afc

















De


West=Indische Gids

ONDER REDACTIE VAN


Prof. Dr. J. BOEKE, Mr. B. DE GAAY
en W. R. MENKMAN.


FORTMAN


EEN EN TWINTIGSTE JAARGANG 1939


TWEE EN TWINTIOSTE DEEL


'S-GRAVENHAGE
MARTINS NIJHOFF
1939

IKONINKLUK INSTITUUT
VOOR TAAL-,
L ANDt. VOLKENKUNDE
v. Galensraal 14
Ss-Gravernhage










































Copyright 1939 by Martinus Nijhoff, The Hague, Holland
All rights reserved, including the right to translate or to reproduce
this book or parts thereof in any form


PRINTED IN THE NETHERLANDS
























INHOUD VAN DEN EEN EN TWINTIGSTEN JAARGANG

COMVALIUS, TH. A. C., Een der vormen van het Surinaam-
scheliedna 1863. .................. 355
DECKERS, mr. dr. L. N., Een studiereis naar de West I 65
-- Een studiereis naar de West II . . . ... 97
-- Een studiereis naar de West III .... ...... . 129
Een studiereis naar de West IV .. . .... .193
-- Een studiereis naar de West V (slot) . ... . .257
FENS, J., Boekbespreking:
Fr. M. Realino, De Nederlandsche Antillen en de overige eilan-
den van de Caraibische Zee, Venezuela en Columbia (150).
GAAY FORTMAN, mr. B. DE, Het plan-Jas . . ... 173
Staatkundige geschiedenis van Curarao (De Cura-
gaosche begrooting voor 1939) .. . . . . .. 337
Kroniek: Curacao 28,61,93, 125,155, 186,252,298,333,363,
397
Ons Tijdschnft. . . . . . ... 332
- Boekbespreking:
1939 West-Indische kalender, (24). Wat is dat? De encyclo-
pedic voor jongeren (89, 330). P. M. Leg6ne, Zinsendorf (90). H.
van Meurs, Literatuur-overzicht over het jaar 1938 van de taal-,
land- en volkenkunde en geschiedenis van Nederlandsch-Indie
(330). Curafao Netherlands West-Indies (Tourist Guide) (331).
GAJENTAAN, dr. S., Boekbespreking:
Overdrukken Tijdschrift voor Diergeneeskunde, J. Frickers (90).
GOEJE, C. H. DE, Boekbespreking:
Arthur Ramos, 0 Negro Brasileiro, ethnographia, religiosa e
psychanalyse, dez. O Folk-lore Negro do Brasil, demopsychologia
e psychanalyse, dez. Joao Ribeiro, O element Negro, historia-
folklore-linguistica, Nina Rodrigues, O animismo fetichista dos
Negros Bahianos, Melville J. Herskovits, Life in a Haitian Val-
ley (324). Morton C. Kahn, Africa's lost tribes in South America
enz. (325). Desmond Holdridge, Esacpe to the Tropics (325).
La Varre, Auf der Suche nach dem ,,Weissen Gott" (326). Wil-
liam Hall Holden, Civilization and sudden death (326). Schulz-
Kampfhenkel, Rdtsel der Urwaldholle enz. (327).
















VI INHOUD VAN DEN EEN EN TWINTIGSTEN JAARGANG

HALLEMA, A., Koloniale vraagstukken ten opzichte van
onze West anderhalve eeuw geleden I . . . ... 78
- Koloniale vraagstukken ten opzichte van onze West
anderhalve eeuw geleden II . . . ... . .. 108
HOUTZAGERS, J. C., Het gereformeerd kerkelijk even in
Curacao . . . . . . . . . . 43
KESLER, C. K., Een Moravische zuster uit de 18e eeuw,
Anna Maria Kersten geb. Tonn 1723-1807. . . ... 206
- Boekbespreking:
Fred. Oudschans Dentz, Cornelis van Aerssen van Sommels-
dijck (56).
KEULEMANS-HOWELER, H., Boekbespreking:
P. M. Legene, Soeradskmoeki, het zonnebloempje in de schaduw
geplant.
KNAPPERT, L., Wigbold Rasvelt en zijne gemeente op Cu-
ragao I . . . . . . . . . . . 1
- Wigbold Rasvelt en zijne gemeente op Curagao II .. 33
LYNDEN, jonkvr. J. W. baronesse VAN, De Evangelische
Broedergemeente in Suriname . . . . . .. 161
MENKMAN, W. R., Landbouwopvoeding der Surinaamsche
jeugd . . . . . . . . . . . 14
- Tobago. Een bijdrage tot de geschiedenis der Neder-
landsche kolonisatie in Tropisch Amerika I . . .. 218
- Tobago II................... 305
- Tobago III .................. 369
- Urbina ................... 240
-- Kroniek: Suriname, 25, 59, 91, 123, 152, 184, 250, 296,332,
361,394
- Boekbespreking:
Mr. W. J. van Balen, Ons gebledsdeel Curapao, (20). J. D. Op-
penheim, Ontwikkelingsmogelijkheden van een Citrus-Cultuur
in Suriname (327).
NOORDENBOS, P., De klapper op het Publicatieblad. .. 290
OUDSCHANS DENTZ, F., Bibliographie 31, 64, 95, 128, 158, 191,
255, 302, 335, 367, 400
















INHOUD VAN DEN EEN EN TWINTIGSTEN JAARGANG


PREY, L. C., Jaarcijfers van Suriname. . . . ... 48
- Jaarcijfers van Suriname II . . . . .. 116
-- Jaarcijfers van Suriname III . . . . .. 146
- Jaarcijfers van Suriname IV . . . . 179
- Jaarcijfers van Suriname V. . . . . ... 237
- Jaarcijfers van Suriname VI . . . . .. 292
-- Jaarcijfers van Suriname VII. . . . . ... 319
-- Jaarcijfers van Suriname VIII . . . ... 389
-- Het vliegveld Paramaribo . . . . .... 382
SAMSON, PH. A., Opperrabbijn M. J. Lewenstein ... 315
- Uit het verleden van Suriname . . . ... 12
SCHALKWIJK, mr. F. G., Boekbespreking:
S. J. Kruythoff, The Netherlands Windward Islands and a few
interesting items on French St. Martin (148).
STOIT DIJCK, J. L. Boekbespreking:
Curafao, uitgave Oost en West (331).
VERZIJL, prof. mr. dr. J. H. W., Amendeering van be-
grootingsontwerpen . . . . . . . .. 275
WAGENAAR HUMMELINCK, P., Boekbespreking:
,,Atlas van Tropisch Nederland" (87). Alfons Gabriel, Tschogo-
go, Aus dem Leben der Flamingos (322). J. R. Lanao Loaiza,
Las Pampas Escandalosas (322). Julian A. Weston, The Cactus
Eaters (323).
WEYTINGH, C. R., Eenige aanvullingen op de Encyclopaedie
van West-Indii. Het muntwezen in Suriname .... . 72
- Eenige aanvullingen op de Encyclopaedie van West-
Indie. Het muntwezen in Curaao . . . ... 140







Nederlands West-Indische Gids




nl
































WIGBOLD RASVELT EN ZIJNE GEMEENTE OP CURACAO
1730-1757
I
DOOR
L. KNAPPERT
Wij hebben kennis gemaakt met de ledenlijst, door ds. Wigbold
Rasvelt, als vrucht van zijn eerste huisbezoek opgemaakt I).
Dit geschiedde v66r de avondmaalsbediening, die viermaal in het
jaar, Paschen, Juli, October en Kerstmis plaats vond. Sinds deed
hij zijn ambtswerk, Nieuwjaar viel 1741 op een Zondag, zoodat
hij dien dag preekte, hetgeen anders op 1 Januari niet geschiedde
om het rumoer en gekrioel op straat. Ook preekte hij op den dank-
vast- en bededag van October van dat jaar naar Luc. 19, 41-44
(Jezus weent over Jeruzalem), bediende het avondmaal (in
1738 vlak v66r zijne ziekte) alles nog in de houten kerk binnen
het fort, die 1771 vervangen zou worden door de nieuwe van ar-
chitect Hendrik Hamer, tot den bouw waarvan 1763 besloten
was 2). Daar werden ook de kinderen gedoopt volgens kerkeraads-
besluit van 1738, dus in R.'s tijd alleen des Zondagsmiddags,
maar voor v6rwonenden ook des Dinsdags reeds 7 v.m. Na zijn
tijd, in 1785 (hij zou immers in 1757 overlijden) mochten zieke
kinderen, allengs ook gezonde, in huis gedoopt worden, welke
huisdoop na 1825 tot bijzondere gevallen zou beperkt worden 3).
Voor huwelijkssluiting aan huis betaalde men 25 pes. aan diake-
nen. Kerkeraadsvergaderingen werden maandelijks gehouden,
tijdens gouv. J. Gales op het gouvernementshuis en wonder prae-
sidium van den gouverneur. Dit laatste wonder protest, gelijk wij
zien zullen, van Rasvelt en van Jan van Schagen, fiskaal en ou-
derling, een ongeloofelijke bruut overigens, van ergerlijk gedrag
i) W.I. Gids 1938, XX jaarg. 214-224.
2) J. H. Hering, Beschrijving van Curafao, Amst. 1779 geeft eene
beschrijving van het gebouw, overgenomen door J. H. J. Hamelberg,
De Nederlanders op de W.I. eilanden 1901, I 202 vlg. Doc. 186 vlgg.
3) Sinds 1772 mochten predikanten geen huisdoop bedienen zonder
bepaalde vergunning van.... den Raad. Hamelberg, a.w. I 198 vig.

Wet-Idi-1-che Gis XX
West-Indische Gids XXI I















L. KNAPPERT, WIGBOLD RASVELT EN ZIJNE


en R.'s vijand. Maar beiden zagen hier onwettige bemoeienis
van den Staat met de Kerk. Er waren twee ouderlingen en twee
diakenen, een der ouderlingen door den gouverneur uit een twee-
tal gekozen, de ander was de aftredende diaken. Heeren X wilden,
dat de keuze geschieden zou uit Compagnies dienaren, maar ook
daartegen kwam Rasvelt weder op, omdat hij die keuze al te
beperkt vond. De bekende afhankelijkheid te dien tijde van eene
gemeente van de overhead was ook op Curacao groot, in deze
jaren nog te zwaarder door het despotisme van gouverneurs als
Jan Gales, een ijdel, aanmatigend, kleinzielig man, die marine-
officieren, raadsleden, assistenten gelijkelijk op het ergerlijkst
beleedigde of ontsloeg, totdat aan Heeren Majores eindelijk de
oogen opengingen en zij ook hem op zijn beurt na tweejarigen
diensttijd in 1740 ontsloegen. Voor al het genoemde vindt men
iets bij Hamelberg I), meer bij ds. S. van Dissel, die zijn material
putte uit de deerlijk gehavende archivalia, een kassaboek 1695-
1707, een memorieboekje 1728-1731, enkele extracten 1727-1729,
copieen 1740-1756 2). Ons relaas, uitvoeriger dan het hem moge-
lijk was te geven, ontleenen wij thans aan tal van brieven en an-
dere stukken, Bundel Curacao I in het oud-classicaal archief te
Amsterdam. Zullen wij zuivere waarheid hooren? Of vertroebeld
door partijdigheid en geraaktheid? Het is reeds iets op zijne hoede te
zijn en het eene bericht soms met een ander te kunnen ver-gelijken.
Het blijkt uit de stukken, die ook voor Heeren X hebben ge-
diend, toen zij de zaak van Rasvelt onderzochten, dat er spoedig
tusschen den predikant en den fiskaal heftige wrijving was ont-
staan en er zich toen reeds twee partijen v66r en tegen hen hadden
gevormd. Het begint met een getuigenis d.d. 30 Augustus 1737
van Pieter Beek. Hij zal wel de planter zijn geweest, die 1735 met
28 slaven geboekt staat3). Hij verklaarde voor gouv. Juan Pedro
van Collen te spreken ter requisitie van kapitein Cornelis Schrij-
ver, commander van 's Lands schip van oorlog Termeer. Hij
was in dit jaar op Curacao met een opdracht van Heeren X, een
plan tot afdoende versterking des eilands te ontwerpen. In Juli
had de Raad van St. Eustatius hem te hulp geroepen, om het
oproer tegen John Philips op St. Maarten te onderdrukken, waar
toen alleen al de vrees voor de mogelijke komst van het oorlog-
schip de rebellen tot onderwerping had gebracht 4). Deze Corn.
') Hamelberg, a.w. I 144, 198 vig.
2) Kerkhistor. Archief II, 1859, bl. 291-413.
3) Hamelberg a.w. I Doc. 154. Hij was getrouwd met Johanna
Pieterse, W.I. Gids XX 223.
4) Mijn Bovenwindsche Eilanden bl. 133.
















GEMEENTE OP CURACAO 1730-1757


Schrijver die een jaar later vice-admiraal zou worden, de mari-
tieme raadgever van Willem IV, was ook een trouw vriend der
Hernhutters. Toen hij in 's-Gravenhage woonde, kwam de hern-
hutter Von Gersdorf veel bij hem aan huis en in 1739 zou hij lid
worden van Zinzendorf's Orde van het Mosterdzaad 1). Waarom
hij de zaak tegen Rasvelt aanhangig had gemaakt, of haar althans
door zijn rang en gezag hielp berechten, is niet duidelijk; mis-
schien dreef hem hernhuttersche nauwgezetheid tegen den man,
van wien kort v66r zijn dood, nog ds. Ellis zeide, niet te kunnen
begrijpen, dat R. bij zijne oneenigheid met Schrijver vrij geloo-
pen was 2). Tusschen hen beiden boterde het dus in geen geval.
Pieter Beek verklaarde thans wonder eede, dat hij onlangs met
Rasvelt, Daniel Lesire 3) en Aldert Pottey 4) op zijne plantage
Malpais 5) geweest was. Op zekeren avond going hij in 't voorhuis,
gingen de drie anderen in de kleine kamer slapen. Toen zij daar
even maakten, going hij zien en R. zeide toen: ,,Wij willen wijn
hebben", waarop hij weer: ,,Do. daar is een tijd om te drunken en
een tijd om te slapen". Erger, dat R. toen naar de negerverblijven
going en zekere negerin Maria Magdalena met slechte bedoelingen
aangreep, die het al worstelend ontkwam en vluchtte ,,met niets
aan dan de band van haar afgescheurde rok" 6).
Weder ter requisitie van kaptein Schrijver verklaren Jasper
Cornelis Severijn secretaries 7) en Gerrit Luls gezworen klerk ter
secretarie 8), dat zij van Aldert Pottey hebben gehoord, dat

') Liitjeharms, Hei philad., streven der Hernhutters, 1935, bl. 57,
100 vlg. 103.
2) Bundel Curafao I fol. 148.
3) Hij staat 1735 met 30 slaven geboekt.
4) Een oud geslacht van goede geboorte. Deze Aldert was secretaries.
Zijne weduwe zou 1755 met gouv. Jean Rodier hertrouwen. Op de lid-
matenlijst van 1730 alleen eene Elisabeth Pottey.
s) Malpais, de plek waar Febr. 1713 een klein troepje een zeer kort
oogenblik stand had gehouden tegen de troepen van den Franschen
zeeroover Cassart. Zie ,,Een belangrijk dagboek" door mr. B. de Gaay
Fortman in W.I. Gids 1924, bl. 241-270 met kaartje en Hamelberg,
a.w. I 127. De plantage bestaat nog wonder den naam Mount Pleasant.
M. D. Teenstra, die in zijne uitgebreide topografische beschrijving des
eilands ook de plantages noemde kent haar wonder dien naam, De Ned.
W.I. eilanden, 1836, I 33. Maar G. B. Bosch, Reizen in W. Indie 1829
I 138-211 niet. Op blad 8 van de topogr. kaart v. Curagao uitg. Min v.
koloni6n, 1911 staat de oude naam tusschen ( ) bij den nieuwen. De
ligging is aan zee in het Z.W. tusschen Bullen- en St. Michielbaai.
6) Bundel als boven I fol. 29 copie beeedigd 30 Aug. 1737.
7) 1735 staat hij geboekt met 2 slaven, Hamelberg a.w. Doc. I 167.
3) Aldaar Doc. 163.
















L. KNAPPERT, WIGBOLD RASVELT EN ZIJNE


R.... had gezegd, canailleuse woorden, zoodat zijn gezelschap
zeide: als dat een predikant zegt, wat zal de gemeene man wel
niet zeggen 1). Joh. Stuyling junior 2) verklaarde, dat hij van den
fiskaal op eene nog te noemen openbare vendutie dezelfde woor-
den, als door R. gebruikt, gehoord had. En ook, dat hij op zijne
catechisatie leerde: er is nog een elfde gebod: ,,Gij en suit niet
foxswansen" 3). Het zijn platheden als waarvan wij in onze no-
tarieele protocollen uit dien tijd acte zien genomen. Toen ,,zekere
personen van de Spaenscheof Fransche natie" zijn huis in de Hee-
renstraat ergerlijk hadden bevuild, had hij gezegd: ,,toen ik dat
zag verbeeldde ik mij, dat ik koning Salomo zag in al zijn heerlijk-
heid". Profane woorden, zegt deze acte 4). En ruw onbeschaafd.
Andere beschuldigingen raken 's mans ambtswerk. Bij de vol-
trekking van het huwelijk tusschen Johannes Clemens en Adriana
Columba, ten huize van de weduwe Willem Columba s) had hij
het lezen van het formulier overgeslagen en was het solemniseeren
van het huwelijk begonnen met ,,Gy bruyd en bruydegom, geeft
elkander de regterhand". Ooggetuigen onderteekenen dit nl. Jan
van Schagen, Jacob de Petersen 6), Willem Lamont 7), Suzanna
Clara van Schagen geb. Lamont s), Johannes Clemens en Adriana
Columba zelven. Hermannus en Johanna Columba 9). Hierbij
voegde zich enkele dagen later juffr. Jannetje Ellis, de weduwe
van Jan Martin, in zijn leven ouderling o). Haar man zaliger
wonder gouv. du Fay had lang met ds. R. oneenigheid gehad over
het onbehoorlijk huwelijk sluiten van Peter Kock en Lijsbrecht
Wielix. Want toen alles gereed was, was de dominee naar zijn
land gegaan en had het huwelijk opgeschort, maar eenige dagen
later het voltrokken. Over die ongerijmde manier van doen had

1) Bundel Curapao I fol. 30, beeedigd 30 Aug. 1737 get. v. Collen.
2) Raadslid, met 35 slaven, Hamelberg, a.w. I Doc. 168.
1) Bundel Curaao I fol. 92 f. Het woord vrij uit het Duitsch (van
Hernhutters?), fuchsschwinzen, vlieen, flikflooien, kwaadspreken.
4) Bundel als boven I fol. 31. get. v. Collen en v Schagen.
5) Op de lidmatenlijst 1730 komt Adriana nog ongetrouwd voor
wonder de aannemelingen. Willem Columba nog 1735 met 4 slaven,
Hamelberg, a.w. I Doc. 156.
*) Commissaris van den trein en medevennoot in de firma van Col-
len en Co.
7) Nog niet op de lidmatenlijst 1730.
N) Nog niet op de lidmatenlijst 1730.
*) In 1753 is er eene weduwe Johannes Clemens, Hamelberg a.w. I
Doc. 174, denkelijk onze Adriana. Deze acte d.d. 24 Aug. 1737 Bundel
Curapao I fol. 32.
to) In 1730 nog in even.
















GEMEENTE OP CURACAO 1730-1757


haar man bij den gouverneur zijn beklag gedaan zonder gelijk
te krijgen. Vaak was er ook ongenoegen geweest over ongehoorde
en pikante expression van ds. R. in zijne preeken, zoodat Martin
eens een preek op schrift van hem verzocht, ja maar daar ston-
den die kwade woorden niet in. Martin had over het gedrag van
R. ook aanteekeningen, die hij echter later verscheurd had 1).
Een dergelijke aanklacht had Isaac Lamont jun. Ten dage dat
hij verloofd was met zijn tegenwoordige huisvrouw Paulina
Ellis 2) schreef hij een briefje aan ds. R., die toen op zijne plan-
tage was, met verzoek ten huize zijner a.s. schoonmoeder te
willen komen om de huwelijksproclamaties aan te teekenen. De
dominee had toen geantwoord, dat hij om zijn werk niet v66r
over enkele dagen in de Punt zijn kon 3). Daar alle genoodigden
reeds bij66n waren, had de secretaries in presentie van twee raads-
leden de geboden aangeteekend 4). En ten slotte. Eens zou het
vonnis des doods aan zekeren neger Slaex worden voorgelezen en
zond de gouverneur Jan van Schagen naar ds. R. of hij naar ge-
woonte daarbij het gebed wilde komen doen. In dominees huis
hoorde hij gestommel van haastig opruimen en hem tegen zijn
vrouw zeggen: ,,hoe maakje zoo'n geweld, 't is immers de fiskaal
maar, 't is de duivel niet"; zoodat van Schagen hoopt voortaan
van zulke commissies verschoond te zullen blijven 5).
Men heeft gezien, dat al deze stukken van Augustus 1737 zijn
toen dus ds. R. afwezig was. Want Juan Pedro van Collen, sinds
11 December 1730 gouverneur na du Fay's vlucht, had bij resolu-
tie van 29 Juli 1737 den predikant voor 66n jaargeschorst,omdat
hij in het jaarlijksch verslag van den toestand der kerkelijke ge-
meente ook bestuurszaken had gecritiseerd. Maar de ook ge-
schorste raadsleden hadden hem gemachtigd meteen hunne grie-
ven aan Bewindhebberen te gaan blootleggen 6). Zoo was hij dus
naar patria gegaan. Den 100 Maart 1739 meldde hij aan classics
Amsterdam zijn behouden terugkeer op het eiland, ,,zijn recht-
vaardige zaak voor Majores en classics gewonnen hebbende".
Een nieuwe kerkeraad was aangesteld, Hermannus Storck, kapi-
1) Bundel CuraCao I fol. 33 d.d. 29 Aug. 1737.
2) Er is eene Paulina Ellis Jasperdr. en scene Paulina Ellis Natha-
nadldr., beiden 1727 geboren op St. Eustatius, mijne Bovenw. Eil.
blz. 182.
3) Het fort aan den havcnmond, aan de Punt, 1635, Hamelberg
a.w. I 36, 150. Later fort Amsterdam.
4) Bundel Curacao I fol. 34. Het briefje in copie fol. 34a.
5) B zdel Curafao I fol. 35 weder 8 Aug. 1737 en weder ter inq., van
kaptcin Schrijver.
6) Hamclberg, a.w. I 143 noot 1, 199.















L. KNAPPERT, WIGBOLD RASVELT EN ZIJ NE


tein der burgerij en raadslid met Bernard Schagen als ouderlingen
Bruin Govert van der Feen en Cornelis Plier als diakenen 1). Hij
vond er van Collen niet meer, die eerst ontslagen en daarna 9 De-
cember 1738 overleden was, terwiji Jan Gales reeds 16 September
van dat jaar het behind had aanvaard, dat voor de burgerij nog
vrij wat zwaarder zou blijken dan dat van Van Collen. Dienzelf-
den 10 Maart 1739 besloot de nieuwe kerkeraad tegen den fiskaal
te procedeeren in rechten ,,ter defenseering van de eere Gods en
den goeden naam des leeraars". Alle verklaringen zouden wonder
eede worden gebracht 2). Dit ,,extract uit de resolution van den
Eerw. kerkeraad op Curacao" is bovenaan geteekend door Jan
Gales, die immers q.q. voorzitter was en door de leden des kerke-
raads. Tegen de aantijgingen des fiskaals teekenden bovendien de
Raad, de nieuwe kerkeraad, vervolgens de oude Raad en een 300
lidmaten 3) een getuigschrift voor ds. R. dat hij een man was
van gezond oordeel, orthodox in de leer, van onbesproken leven,
goed gedrag, aller volle acting genietend en dat zij met hem
,,volkomen vergenoegt" waren 4): Eene eigenlijke werrlegging
van de tegen den predikant ingebrachte beschuldigingen is dit
wel niet, maar brengt toch ons geloof in de waarheid ervan aan
het wankelen. Vrijdag 20 Maart 1739 had de be&ediging plaats,
waarbij ds. R. niet nalaat aan te teekenen: ,,Gij kunt zien wat
voor een vagebond de fiskaal is, die mij heeft durven beschuldi-
gen" 5).
Wat hielden de verklaringen tegen Jan van Schagen in? Ter
requisitie deze maal dus van den kerkeraad getuigden Adriaan
Sas en Maria Cool huisvrouw van Jacobus de Vijlder, dat de fis-
kaal bij de openbare vendu den derden dag na Paschen 6) tegen
Zimbregt Hasse 7) gezegd had: ,,was ons hart niet brandende in
ons als wij over den weg wandelden", deze of dergelijke profane
woorden a). Was het nood, zij zouden het met eede staven 9). Deze
,,vendu" blijkt de openbare veiling van de geredde goederen uit

I) Bundel Curafao I fol. 36. 100d.
2) Bundel als boven fol. 36.
3) Zie de lidmatenlijst 1730, W.I. Gids XX 214-224.
4) Bundel Curafao I fol. 76-76c. Actum 24 Jan. 1740.
I) Bundel als boven I fol. 36, d.d. 24 Maart 1739.
6) 9 April 1738.
7) Hij komt 1713 en 1735 voor als weinig bemiddeld, Hamelberg,
a.w. I Doc. 120 en 160.
8) Vergel. Luk. 24, 32.
9) Bundel Curacao I fol. 92. 9 April 1938 en 18 Maart 1739 ,geper-
sisteerd in kerkeraad".















GEMEENTE OP CURACAO 1730-1757


het gestrande schip de St. Eustatius Post, kaptein Hendrik Mat-
thijs Maersen 1). De fiskaal had toen ook tegen Willempje de
Jong gezegd: ,,Hebt gij ook voor den dominee geteekend?"
Waarop zij: ,,Ja mijnheer". En hij weder: ,,Dan hebt gij gedaan
als een oude sottin, en gijlieden al den donder die geteekend heb-
ben, die zullen hare handen aan de galgen gespijkerd worden".
Maria Minnebeek, wed. Willem Craneveld had toen gezegd:
,,Heeft de dominee gepexceerd, hij is gegaan om zich te verant-
woorden en wij komen hier niet om van den dominee of van de
galg te praten, maar om te koopen". Aldus verklaarden gen.
Maria Minnebeek, Catharina Raven, huisvrouw van Jan Blau-
ward en Susanna Craneveld, huisvrouw van Jan Blom 2). Van het
avondmaal had de man durven zeggen: ,,Hier op de openbare
vendu krijgt gij goede waar voor uw geld, maar in de kerk, als
het avondmaal wordt uitgedeeld bij dom. Rasvelt, daar koopt gij
een stuckien brood en dat vreetie en dan krijgt gij een weynig
wijn te suypen" 3).
Over dezen bruut hadden zich ook de katholieken te beklagen.
Petrus Cloeck, missionaris-apostolicus, ,,alhier getollereerd, en
geagnosceerde pastor over de roomsche gemeente alhier" en
Gijsbert Roelen Cales, kerkmeester 4) zeiden, dat 18 Januari
(1740) de fiskaal met dreigementen 150 pesos van hen had ge-
6ischt voor de geestelijke goederen der gemeente, als kelken,
kazuifels. De gouverneur echter was daartegen geweest, omdat
deze kerkelijke ornamenten der geheele gemeente behoorden. De
fiskaal had ook tegen Cales gezegd, dat hun nieuw aangekomen
medepriester Dominicus Verhof met Cloeck van het eiland zou-
den verjaagd worden als verklikkers en cabalisten s).
Ds. R. zegt, dat hij met den heer gouverneur (Jan Gales) ver-
keert als met een gemeenzamen vriend, maar dat deze toch, vol-
gens missive van Heeren Majores, toen de predikant nog in patria
was, had bepaald, dat hij ,,zijn rang kwijt was". Dit beteekende,
dat op de lijst voor noodiging tot eene begrafenis voortaan R.'s
naam zou gelezen worden achter dien van Capt. luitenant Ber-
i) Bundel als boven I fol. 92a. Het schip was 6 Augustus 1735 naar
Amsterdam vertrokken, mijn Bovenw. Eilanden blz. 220.
2) Bundel Curacao I fol. 92ab. Deze namen niet op de lidmatenlijst
1730.
3) Bundel als boven I 92c, van II Dec. 1738 en hcrhaald ook 18
Maart 1739.
4) De eigenaar van den graanmolen, waarnaar nog het Molenplein,
Hamelberg a.w. I 143. De juiste naam: aldaar Doc. 155.
5) Bundel Curafao I fol. 93. 28 Jan. 1740.
















L. KNAPPERT, WIGBOLD RASVELT EN ZIJNE


naige 1) en van commissaris Jan Luls 2) (indertijd door van Collen
ontslagen, maar nu hersteld), maar zelfs achter die van de leden
van den Grooten Raad. Men weet, hoe groote beteekenis men aan
deze rangorde stelde 3), hoe nauwkeurig op het bloed en den rang
gelet werd, zoodat deze bepaling voor ds. R. zeer grievend was.
Reeds 7 jaren had hij den voorrang genoten, dus protesteerde hij
bij Heeren X, ,,zijnde er niets teederder dan de ere". In hem,
vond hij, trof men de gemeente, maar zeker was het een ,,notoir
abuys" van den gouverneur 4).
Om zijne zaak te bevorderen liet ds. R. oude begrafenis-ceelen
copieeren, om aan te toonen, hoe vroeger de rang van den predi-
kant in den stoet was 5).
De eerste is heel van 27 November 1698, dag der begrafenis
van den heer Nic. Sager 6). Hier blijkt, dat eerst going de directeur
Bastiaan Bernagie 7), dan de heer commissaris van den slaven-
handel, Nic. van Beeck s), dan, dus als no. drie ds. Nic. Ver-
kuyl 9). Op hem volgden commissaris Gerard Luls 10), doctor Jan
Ewalt 1), Jacob Beek, Willem Kerckrinx, vaandrager :2), Nic. van
Liebergen13), Pieter van der Straten14), Willem Juyst15), Joh.
Goetvrind r6), dan eerst de fiskaal Willem de Bie17), Willem La-
mont IL). Hier is dus de predikant de derde, de fiskaal de dertiende.
Uit al de volgende, uitvoerige ceelen geven wij alleen naam en
datum.


1) Hugo Samuel Bernagie.
2) Comm. v. d. slavenhandel.
3) Zie mijn ,,Van sterven en begraven" in Uit onzen bloeitijd I no.
3, Maart 1909, biz. 32 vlg.
4) Bundel als boven I fol. 36, 10 Maart 1739.
5) Bundel als boven I fol. 37-56. Eene heele verzameling, om de
namen en data voor ons nog van belang.
6) In 1713 nog eene weduwe Anthony Saagers, Hamelberg, a.w. I
Doc. 121.
7) Dir. 1694-1700.
I) In 1700 prov. directeur.
9) Predikant van 1679 tot 1713.
lo) In 1704 prov. directeur.
") Joh. Paul Ewald sinds 1694 op Curagao.
2) Aldus nog 1713, Hamelberg, a.w. I 121. Gouv. 1686-1692.
1i) Gouv. 1679-1682.
14) Raadslid wonder Nic. v. Beeck, 1701-1704.
is) Raadslid sinds 1668, later secretaries.
l6) In 1713 eene weduwe Jan Goedvriend.
17) Mijn Bovenw. Eil. blz. 30.
is) Secretaris in 1709, aldaar t.a.p.
















GEMEENTE OP CURACAO 1730-1757


12 Nov. 1701. Begrafenis van Roelof Rant. Ds. Verkuyl no. 3.
27 Mei 1716. Sterfdag van Abr. Nolet 1). Achter van Beu-
ningen komt ,,Ds. Theod. v. Cambron in zijn voile rangh boven
den comm. v. d. slavenhandel".
6 Juli 1718. Sterfdag van Monsieur Barth. Coopman 2).
18 Sept. 1720. Sterfdag van gouv. Jonathan v. Beuningen
vrijheer van Zuylenburg, heer van Darthuysen. Bij de begrafenis
going ds. v. Cambron in zijn rang naast den comm. van den trein
en de vivres.
29 Dec. 1720. Begr. capt. Thomas Timms. Ds. v. Cambron 3.
9 Dec. 1722. Begr. capt. Nic. Hinson 2).
6 Mei 1727. Sterfdag v. Mej. Willemina Bundes 3).
6 Febr. 1729. Sterfdag Jacob de Goyer 4).
15 April 1729. Sterfdag Pieter Huysens 5). Bij de begrafenis
gingen ds. Nathan Erichson 6) als predikant op Curacao, maar
Rasvelt nog als pr. van St. Thomas beiden in hun pastoralen rang
naast den comm. van den trein.
19 Sept. 1730. Sterfdag van Elis. Arentsz, huisvrouw van capt.
Jan Tamesz. 7).
7 Jan. 1731. Sterfdag van Mons. Jacobus Oosten.
9 Oct. 1732. Sterfdag van Elis. Duran, vrouw van Andries
Bierkman.
16 Febr. 1733. Sterfdag van Maria Wilkenhoff, laatstweduwe
van Mons. Dirk Leenderse.
Al deze listen toonen aan, dat tot 1737 de predikanten in
rang vooraan gingen. Bij missive van 27 Maart 1709 en nog eens
19 Juli werd ds. R. in zijn rang hersteld, ,,immediaat na comm.
van den trein" a), maar de directeur veranderde dit ,,propria
authoritate ac nudo lubitu", ,,regtdraats tegen de bedoeling van
Heeren Majores". Want, toen juffrouw Alida Geusen, huisvrouw
van den equipagemeester Willem Kock, overleden 3 Oct. 1740,9)
begraven werd, kwam ds. R. nog no. 4 achter mr. Jacob de Peter-

') Nog. 1713 op de lijst. In 1735 wed. Abr. Nolet.
2) Niet bij Hamelberg a.w.
3) Er is eene firm Brandeau en Bundes.
*) Op de lidmatenlijst 1730 Christina Kistensnijder wed. J. de Goyer.
5) In 1629 een Jan Husens bij de XIX, Hamelberg a.w. I Doc. 14.
6) Hij zou nog dat jaar sterven.
7) Op de ledenlijst 1730 is eene Elis. Arentsz. de vrouw van Pieter
van Gorcum. Jan Tamesen nog 1735.
') Bundel CuraCao I fol. 118.
9) Bundel Curafao I fol. 117. Er is een Andries Willemsz. Kock in
1735, Hamelberg, a.w. I Doc. 161.
















L. KNAPPERT, WIGBOLD RASVELT EN ZIJNE


sen, comm. van den trein. Maar bij de begrafenis van juffr. Maria
Raphoen. huisvrouw van den heer Gerrit van Utrecht en 5 Febr.
1741 overleden, kwam hij eerst no. 16, nog wel vlak achter zijn
vijand Jan van Schagen, en v66r hem niet alleen Jan Gales en
Simon Versteveren, commandant van 's Lands schip Leyerdorpt)
maar de geheele Groote Raad, achter hem dr. med. L. R. Horst,
oudraad en tal van kleine beambten 2). De dominee deed door
den deurwaarder en gerechtsbode Rudolf van den Clooster aan
Laurens Pletsz., den aanspreker, vragen, waarom hij hem in zijn
rang had ,,gelaedeerd", waarop deze hem schreef, dat hij gehan-
deld had op bevel van gouv. Faesch en dat de dominee zich dus
aan hem most adresseeren 3). Kort daarna is ds. R. in zijn rang
hersteld 4).
Bij de mededeeling daarvan klaagde hij, dat Jan Gales en de
beide ouderlingen Schagen en Storck een cabale vormden tegen-
over hem en de diakenen. Storck was de oom van Schagen, die,
toen bij rekening most doen van zijne administrative en dat wei-
gerde, meteen maar ontslag nam. Gales benoemde toen vaandrig
Christoffel Radewies s), waartegen echter in den kerkeraad be-
zwaar rees, overmits de man eigenlijk luthersch was. Intusschen,
hij had verklaard: ,,Nu gevoele ick eens met de hervormde kercke
in alien deelen en pointen en verlate die van de Augsburgsche
confessie volkomen, om te leven in de hervormde belijdenis en
daarin te sterven 6). Dus zou de man toch bevestigd kunnen wor-
den. Maar er was nog eene moeielijkheid t.w. de tegenstelling
tusschen het ambt van ouderling en dat van officer. Als officer
moet hij vechten, als ouderling echter alle vechterij ontwijken.
Salomo, de vredevorst, mocht immers des Heeren tempel bouwen,
maar David niet, omdat hij een krijgsheld was 7). Welke verge-
lijking is er ook te maken tusschen de zachtmoedige huishouding
van Gods kerk en de gestrenge discipline der militairen? Beide
zijn noodig, maar niet in 66n person. Aldus redeneerend achtte


') In 1738 was hij commandant van de ,,Beschermer". Hamelberg,
a.w. I 152 noot 2. In een brief van 31 Juli 1749 heet hij overleden,
Bundel Curafao I fol. 140.
2) Bundel als boven I fol. 116.
;) Bundel als boven I fol. 119, 120.
4) Bundel als boven I fol. 58. Ongedateerd.
s) Er zijn Caspar George en Pieter Radewies op St. Eustatius, mijn
Bovenw. Eil. blz. 145, 150, 158, 214.
6) Bundel als boven I fol. 64 2).
7) 1 Chron. 22, 6-8. De ware reden 2 Sam. 7, 1-7.
















GEMEENTE OP CURAAO 1730-1757


de kerkeraad Radewies niet ,,admissibel" I). De fiskaal echter
vond in dit alles ,,clandestine, quade mesuren tegens de woorden
Gods, de kerkordening en den contrerolleur ten opzigte van de
electie van den nieuwen ouderling 2). En den dag daarna gebood
gouv. Jan Gales den man alsnog Zondag 24 Jan. te bevestigen 3).
Doch des Zaterdags komt er een protest in van enkele lidmaten,
die beweren, dat de vaandrig nu wel belijdenis had gedaan van
de gereformeerde leer, maar toch geen ouderling kon zijn volgens
.... 1 Tim. 3, 6. Want daer staat immers ,,Een opziener moet
ook geen nieuweling zijn, opdat hij niet opgeblazen worde en in
het oordeel des duivels valle" 4?. Aan zware argumenten ontbrak
het den menschen niet. Dit protest teekenden o.a. Anna Con-
stantia van der Burg, geb. Lamont, wed. Aletta Lamont geb.
Doeke Groebe (Isadc L. was overleden), Adriana Clemens geb.
Columba, Anna Franken van Overschie, terwiji Elis. Gruthings,
huisvrouw van Joh. Stuyling met een x als merk moet volstaan').
In het geheel 30 namen, van wie derhalve shutting der proclama-
tie eischten 6). En de gouverneur gaf aan hun wenschen gehoor 7).
(Slot volgi)












}) Aldus een extract uit de kerkelijke resolutie, copie door fiskaal
Jan van Schagen, 13 Jan. 1740, Bundel als boven I achter fol. 68 on-
gepagineerd.
2) Bundel als boven I fol. 72, 19 Jan. 1740.
i) Aldaar fol. 73.
4) Of ,,hem het vonnis treffe, dat den duivel trof". Zie ook de
Acta Syn. Dord. Sessie 163, 2: Nieuwelingen, die.... eenige secte ver-
laten hebben, zullen tot den kerckendienst niet toegelaten worden,
dan.... nadat se wel beproeft zijn, Wiltens, Kerkelijk Plakaatboek,
blz. 126.
5) Allen ook op de lidmatenlijst van 1730, maar Aletta Lamont
toen nog niet als weduwe, Adriana Columba nog ongehuwd en Anna
Franken als vrouw van P. C. de Wit.
') Bundel als boven I fol. 77 r. en v.
7) Aldaar fol. 100d.

























UIT HET VERLEDEN VAN SURINAME


DOOR

PH.A. SAMSON

Ineenartikelin De West-I ndische Gids van Juni
1932 vermeldt de heer C. K. Kesler, dat na den brand, die op 21 Ja-
nuari 1821 een groot deel van de stad Paramaribo verwoestte, de
belanghebbenden werden opgeroepen om zich aan te melden on-
der opgave van: 1. hun naam en betrekkingen, 2. hun staat v66r
den brand, 3. hun verlies door den brand, 4. hun omstandigheden
na den brand en 5. de namen van notable ingezetenen als getui-
gen.
In het archief van de Nederlandsche Israelietische Gemeente in
Suriname is een stuk aanwezig, dat volgens het Besluit van den
Gouverneur-Generaal van Suriname dd. 9 Januari 1822 is opge-
maakt door de Regenten van de Hoogduitsche Israelietische Ge-
meente aldaar, en waarin opgave wordt gedaan van door den
brand getroffen gemeenteleden en hunne bezittingen v66r de
ramp.
Uit dezen staat moge het volgende worden naar voren gebracht.
Gomperts Philip Heilbron geeft op als zijn verlies, door den
brand geleden, aan vaste effecten vijf in priv6 en drie in com-
pagnie, tezamen ter waarde van / 150.000.- en aan meubelen
goud, zilver, beddegoed enz., f 20.000.--;
Salomon Marcus Samson bezat drie billardtafels; de waarde van
zijn roerende goederen en van de inventaris van zijn koffiehuis be-
droeg / 30.000.-;
de apotheker Benjamin Abraham de Vries bezat behalve 9 kin-
dercn / 5000.- aan meubelen en sieraden en een apotheek-inven-
taris van / 12.000.-, terwijl zijn naamgenoot Salomon de Vries
aan koopmanschappen, meubels en sieraden / 49.568.- bezat,
de pontenvervoerder Jacob Benjamin Jacobs bezat een huis
met een getaxeerde waarde van / 15.000.-, waarop een hypotheek


- 12 -















UIT HET VERLEDEN VAN SURINAME


van / 12.000.-stond, terwijl hij aan ponten en daarbij behoorend
material / 8000.- had.
Van Juda Eliazer Lyons, die als venduhouder staat opgegeven,
vermeldt de staat, dat hij vier en een half effect ter waarde van
/ 99.000.- had, bezwaard met 13 mille hypotheek, terwiji zijn
overige bezittingen op / 35.000.- worden geschat.
Bakker David Jacob Juda bezat aan meel, dranken en winkel-
waren / 11.493.10.
Op den staat vind ik verder vermeld dat Isay Abrahams een
aanzienlijke winkel bezat en twee huizen aan den Waterkant en
een aan de Hofstraat, tezamen geschat op / 111.000.-, evenwel
met de aanteekening, dat deze effecten met een aanzienlijke hy-
potheek zijn belast. Aan goederen, goud, zilver en juweelen
werd opgegeven / 150.000.-.

Ik deed slechts een greep uit den staat, doch het medegedeelde
geeft een aanwijzing van de gegoedheid van eenige der Joodsche
ingezetenen in dien tijd.
In de rede, waarmede Prof. Dr. J. C. Kielstra op 5 April 1938 de
Staten van Suriname opende, zeide Z.E. o.m. het volgende: ,,Een
bescheiden welvaart, better dan den nu bestaanden toestand, blijf
ik met inzetting van alle krachten, ook wonder de heerschende om-
standigheden, bereikbaar achten".
Uit den bovenvermelden staat is de aanwijzing te putten, dat
omstreeks 1821 een bescheiden welvaart heeft geheerscht. De be-
dragen, die als het bezit van de genoemde ingezetenen zijn aange-
geven, zijn voor dien tijd zelfs vrij hoog te noemen.
Amsterdam, 16 November 1938.


























LANDBOUWOPVOEDING DER SURINAAMSCHE JEUGD
DOOR
W. R. MENKMAN
Landbouwopvoeding van de Surinaamsche Jeugd.
Een vraag en een antwoord. Drukkcrij Eben Haezer
(P. A. May) Paramaribo Boekhandel E. Ritter.
Van Woustraat 237 Amsterdam Zuid. Prijs f0.75
Deze brochure werd ,,Aangeboden aan alien, die het welmeenen
met Suriname"; een schrijver wordt niet vermeld, doch de Inlei-
ding en de Toelichting, beide gedateerd Paramaribo Juni 1938,
zijn onderteekend resp. door Ds. D. Mulder en Siegfried Beck,
twee leden van het Werkcomitd, dat zich te Paramaribo gevormd
heeft tot het uitwerken van concrete voorstellen, met betrekking
tot het lenigen van den nood der stadsbevolking aldaar.
Wanneer wij voor oogen houden dat voor het Protestantsch
Werkverband, voor welke organisatie het Werkcomite zijn in de
brochure vervatte rapport opstelde, de nood der stadsbevolking
het uitgangspunt geweest is, dan begrijpen wij dat de rapporteurs
zich allereerst d6ze beide vragen gesteld hebben: 1. Hoe kan de
bevolking van Suriname voor een grooter deel dan nu het geval is,
naar den landbouw geleid en in den landbouw gehouden worden,
2. Hoe kan vooral de ,,rijpende jeugd", dus de jeugd na het ver-
laten van de school, naar den landbouw worden gebracht ?
Men behoeft het echter niet eens te zijn met hun conclusie, dat
,,het kernpunt van het groote social problem in Suriname ten
slotte door deze twee vragen beheerscht wordt". Hetzij men het
Surinameprobleem een social, dan wel een sociaal-economisch
problem wil noemen, het problem der stadsbevolking is er
slechts een onderdeel van. Volgens het laatste Surinaamsche Ver-
slag vindt van de total bevolking van het land, boschnegers en
Indianen buiten beschouwing gelaten, ruim 56%/ rechtstreeks in
den landbouw een bestaan; dat dit percentage niet grooter is kan
misschien met meer recht als een symptoom worden beschouwd,
dan als de oorzaak der kwaal.


- 14-
















LANDBOUWOPVOEDING DER SURINAAMSCHE JEUGD 15

Boden in Suriname de mijnbouw, de boschexploitatie, het fa-
brieksbedrijf, de scheepvaart,enz. enz., meer arbeidsgelegenheid
aan dan thans het geval is, dan zou de tegenwoordige getalsverhou-
ding tusschen de agrarische en de stedelijke bevolkingsgroep niet
abnormaalbehoeven te zijn. Houdt men echter vast aan do overtui-
ging, dat in Suriname slechts de landbouw aan de overgroote meer-
derheid der bevolking een bestaan kan verschaffen, terwijl toch
een te klein percentage zich aan dien bedrijfstak wijdt, dan doet
zich allereerst de vraag voor hoe die landbouw tot zoodanige ont-
wikkeling gebracht kan worden, dat de levensstandaard van hen
die er zich reeds op toeleggen wezenlijk verhoogd wordt; is die
levensstandaard onvoldoende, dan biedt een kunstmatige ver-
plaatsing van de stad naar het land weinig hoopvolle perspectie-
ven.
Men vergete niet dat de tegenwoordige stadsbevolking in Suri-
name toch 66k leeft, hoe sober het moge zijn; dat in een vrucht-
baar geacht en in het algemeen zeer dun bevolkt tropenland zich
door alle tijden heen een z66 talrijke en z66 weinig welvarende
stadsbevolking gehandhaafd heeft, moet toch een economische oor-
zaak hebben. Waarmede geenszins gczegd wil zijn dat niet 66k de
traditie, 66k psychische en historische factoren een rol gespeeld
hebben en nog spelen.
In een tropisch landbouwgebied kan men zoowel den toestand
waarnemen dat volkscultuur en loonarbeid op plantages, al dan
niet gecombineerd, slechts een uiterst poover bestaan opleveren,
als dien dat de plattelandsbevolking in eigen bedrijf, met of zon-
der bijverdiensten uit arbeid voor ondernemingen, een zekere
mate van welstand geniet. Van dezen laatsten toestand heeft Ne-
derlandsch Indie en heeft ook tropisch Amerika voorbeelden op-
geleverd, zelfs Suriname. Onlangs echter verkondigde een Suri-
naamsch blad de selling dat thans de bevolking uit armoede naar
den landbouw gedreven wordt; misschien een naieve, maar dan
toch tevens een veelzeggende uitlating.
Hebben hier te lande in vroeger dagen de landbouwkolonien
werkelijk een belangrijke rol gespeeld bij de bestrijding van het
pauperisme? Het is waar, Suriname heeft enorme uitgestrekthe-
den onontgonnen land, maar de drang om die in gebruik te nemen
moet uitgaan van den bestaanden landbouw, wanneer die een
hoogere trap van ontwikkeling bereikt zal hebben. Wanneer de
gezeten plattelandsbevolking in Suriname ettelijke malen zoo tal-
rijk was als nu het geval is en die plattelandsbevolking eeniger-
mate welvarend was, dan zou het tegenwoordige aantal stads-















W. R. MENKMAN


bewoners niet meer onevenredig groot zijn, dan zou de stad haar
natuurlijke taak kunnen vervullen in het economisch even van
het land. Misschien zijn de Aziatische kleine landbouwers in Suri-
name naar eigen maatstaf niet onwelvarend, maar dan deugt die
maatstaf niet. Men leeft in een land waar behalve eenige voedings-
middelen alles van buiten geimporteerd moet worden, waar de in-
voer, wegens den nood der openbare kas, met hooge rechten en,
wegens de afgelegenheid, met hooge vrachten belast is. Een zoo-
danig land is relatief een duur land, waar slechts bij een hoogeren
levensstandaard dan de tegenwoordige van welvaart gesproken
zou kunnen worden.

Evenwel, men kan over het Surinameprobleem lang praten,
maar intusschen moet er gedaan worden wat de hand te doen kan
vinden en het is daarom toe te juichen dat zich opnieuw belang-
stelling is gaan openbaren voor het lot der opgroeiende jeugd, spe-
ciaal der opgroeiende stadsjeugd. Opnieuw, want oudere Surina-
mevrienden zullen zich nog herinneren het ambachtsrapport van
1912, dat eigenlijk meer een vagebondagerapport was en ook in de
brochure geciteerd wordt.
De sellers van deze laatste blijken voorstanders te zijn van een
landbouwkolonie met internaat, ten bate van jeugdige personen,
hetzij pas van school gekomene, hetzij wat oudere, ten einde voor
den zelfstandigen kleinen landbouw te worden opgeleid.
Suriname is een land van rapporten en ook een land van tegen-
stellingen; de tegenstellingen waarop de rapporteurs in onze bro-
chure wijzen hebben betrekking op de Surinaamsche creolen-
bevolking. Er wordt veel gedaan op het gebied van het onderwijs,
maar wanneer de jeugd van de school komt, is zij maar al te vaak
tot lediggang gedoemd, omdat er althans voorloopig in het am-
bacht geen gelegenheid tot opname bestaat. De verbeterde zorg
voor de volkshygiene heeft de zuigelingensterfte beperkt en de be-
volkingsaanwas bevorderd, maar de gezondheidstoestand van het
opkomende geslacht wordt bedreigd door ondervoeding, als ge-
volg van den socialen nood.
Hierboven is reeds gezegd dat men de relatief te sterke stads-
bevolking ook zien kan, niet als een oorzaak, maar als een symp-
toom. De samenstellers der brochure constateeren 66k een trek
der nakomelingschap van de Aziatische immigranten, die toch als
landbouwers hun intrede in Suriname hebben gedaan, naar de
stadsberoepen. Dit pleit natuurlijk niet voor gunstige toestanden
in het kleine landbouwbedrijf. Men blijkt dan ook een open oog te














LANDBOUWOPVOEDING DER SURINAAMSCHE JEUGD


hebben voor de noodzakelijkheid dat dit bedrijf zich tot een meer
loonend ontwikkele. Alleen, onze rapporteurs meenen dat niet ge-
wacht mag worden totdat in dit opzicht verbetering zal zijn inge-
treden, alvorens maatregelen te nemen om de jeugd naar den land-
bouw te leiden. Komen wij echter zoodoende niet wederom terecht
in den vicieuzen cirkel, waarin zooveel zich in Suriname beweegt?
Het ligt voor de hand dat de rapporteurs zich toch ook bezig-
houden met het zeer moeilijke vraagstuk hoe in den kleinen land-
bouw de bestaansvoorwaarden verbeterd kunnen worden, al is dit
vraagstuk voor hen niet het uitgangspunt. Dat zij in deze materie
nieuwe gezichtspunten openen kan niet gezegd worden en was ook
niet te verwachten.
Van een creolengezin in den kleinen landbouw wordt de ver-
klaring opgenomen dat men ruimschoots genoeg voedsel voor ei-
gen gebruik produceerde en daarnaast met een geldinkomen van
/ 1.25 per week zou kunnen rondkomen, maar aan / 2.50 voldoen-
de zou hebben, wat niet bijster duidelijk is. Van een Javaansch
gezin van drie personen, op een plantage levend, maar met eigen
rijstperceel, wordt gezegd dat het aan contanten ongeveer f 1.55
per week noodig heeft. Een Britschindisch gezin van zes personen,
in de nabijheid eener plantage wonend en ook met eigen rijstland,
welk gezin den indruk maakte van welvarend te zijn, zou ver-
klaard hebben door verkoop van surplus-padi en door den loon-
arbeid der volwassenen op de onderneming, een geldinkomen te
maken van / 270.- per jaar. Deze voorbeelden uit de practijk zijn
natuurlijk van veel waarde, doch er wordt aan toegevoegd dat de
cijfers in kwestie niet algemeen geldend zijn en ook niet een ,,zeker
gemiddelde voorstellen".
De afzet der surplus-productie van de kleine landbouwers is,
zooals bekend, een problem op zich zelf, de loonarbeid op de plan-
tages, als bron van bijverdienste, is dat eveneens. De leider van
het grootste landbouwbedrijf in Suriname bepleitte in de Staten
verderen aanvoer van contractarbeiders, omdat de kolonisatie de
werkkrachten aan de ondernemingen onttrekt, terwijl van be-
stuurszijde toegegeven werd dat niet alleen de plantages geen ge-
regelden arbeid aan vrije werknemers kunnen aanbieden, maar
dat het in het algemeen ook niet mogelijk is door het uitgeven van
grondjes op de plantages een stand van kleine landbouwers te
kweeken, die tevens loonarbeid verrichten, zoo vaak het grootbe-
drijf hen noodig heeft (debatten begrooting 1939).
Het is zoo'n aantrekkelijke figuur, die zelfstandige kleine land-
bouwer, die op eigen ground voedselgewassen voor zich en zijn ge-
West-Indische Gids XXI 2














W. R. MENKMAN


zin verbouwt en zich door loonarbeid in den vrijen tijd een geld-
inkomen bovendien verschaft, maar de practijk schijnt nu een-
maal anders te zijn. En, wanneer de combinatie in kwestie voor
den Aziatischen kolonist geen aantrekkelijkheid heeft, dan mag
men er zeker voor den creool niet veel van verwachten. Producee-
ren groot en klein bedrijf dezelfde (export-)artikelen, dan vallen
de oogst- en andere werkzaamheden natuurlijk voor beide samen,
dan heeft de plantage voor den kolonist geen werk wanneer deze
laatste beschikbaar is en wel werk wanneer hij door eigen bedrijf
in beslag genomen wordt.
Het zwaartepunt blijft derhalve de productiviteit van den klei-
nen landbouw op zich zelf, als een middel om ook in andere be-
hoeften te voorzien dan die aan voedingsmiddelen voor de produ-
centen zelf en de vraag hoe dat bedrijf tot een meer loonend ge-
maakt kan worden in den zin als bedoeld, is nog steeds niet opge-
lost. Waarbij in het oog gehouden dient te worden dat niet alleen
keuze van producten, in verband met klimaat en bodemgesteld-
heid, verkoops- en vervoersmogelijkheden, maar ook het gehalte
van het menschenmateriaal tot de belangrijke factoren behoort.
Om terug te komen op de geprojecteerde landbouwkolonie on-
zer brochure, laat zich natuurlijk wel berekenen hoeveel de aan-
koop en het weder in orde brengen eener niet meer in exploitatie
zijnde plantage zou kosten, geschikt om daarop een vestiging te
stichten, zooals de ontwerpers zich die denken; ook de bedrijfs-
kosten en de vermoedelijke opbrengst van den arbeid der jeugdige
kolonisten kunnen min of meer nauwkeurig begroot worden. Op
zulk een plantage, of dicht in de buurt, is dan voorloopig ruimte
genoeg om de ,,afgestudeerden" voor zich zelf te laten beginnen,
wonder toezicht van de leaders der kolonie.
Begint men, zooals de rapporteurs zich voorstellen, met een
dertig- of veertigtal jeugdige personen, dan kan men op een der-
gelijk terrein voorloopig wel voort en dan zijn er geen werkelijk
aanzienlijke kapitalen noodig om het plan een kans te geven.
Stelt men zich voor op den duur meerdere kolonien of kernen te
stichten, dan behoeft men zich vooreerst niet ongerust te maken
wat het vinden van vestigingsplaatsen betreft, want niet meer ge-
exploiteerde of verlaten plantages zijn er helaas in Suriname ge-
noeg. Wel echter zal dan de financieele zijde van het plan zwaar
gaan wegen en door op zeer kleine schaal te blijven werken kan
niet in eenigszins belangrijke mate tegemoet gekomen worden aan
het euvel dat men bestrijden wil, door opleiding van de creolen-
jeugd tot een nuttig element der samenleving.
















LANDBOUWOPVOEDING DER SURINAAMSCHE JEUGD


Ook mag niet vergeten worden dat, wanneer de kolonisatie van
Javaansche landbouwersgezinnen in Suriname uitgebreid zal
worden, het gouvernement zooveel minder in de gelegenheid zal
zijn andere kolonisatieplannen financieel te steunen en de neiging
hebben zal zelf de hand te leggen op de geschiktste terreinen. Om
nu maar niet te spreken van de enorme kapitalen welke vereischt
zouden worden wanneer de zonder grooten arbeid weder in cul-
tuur te brengen terreinen eenmaal bezet zouden zijn en met wer-
kelijke ontginning aangevangen zou moeten worden.

Geeft dus ook het hier besproken ontwerp geen oplossing in
grooten stiji van een groot Surinaamsch problem, dan wil dat
allerminst zeggen dat het niet de aandacht en de belangstelling
zou verdienen van ,,allen, die het welmeenen met Suriname". Op-
bouwend werk, met idieele bedoelingen ter hand genomen, op hoe
kleine schaal dan ook, verdient aangemoedigd te worden en success
te hebben. Alleen reeds omdat zoodanig werk tot voorbeeld kan
strekken en den weg kan banen tot grooter ondernemen.
Misschien moeten wij het tegenwoordige Suriname vooral zien
als een kostbaar reservaat, bestemd om een deel van Java's men-
schen-overvloed op te nemen; dit neemt echter niet weg dat het
tijd wordt ook het vraagstuk van den Surinaamschen creool of in-
boorling ernstig wonder de oogen te zien.

Ten slotte dient nog vermeld te worden dat in de hier besproken
brochure het meest op den voorgrond komen de denkbeelden van
64n der leden, van het reeds genoemde werkcomit6, den Heer Sieg-
fried Beck, thans door het Zendingsbestuur der Moravische Broe-
ders tijdelijk belast met de leading van het Kinderhuis te Saron in
Suriname. Van een man die niet alleen bij herhaling groote be-
langstelling getoond heeft, special voor den socialen kant van het
Surinameprobleem, maar die ook door zijn zeer langdurige werk-
zaamheid in het land en door den aard dier werkzaamheid -
geacht moet worden een bevoegd beoordeelaar te zijn van Suri-
naamsche volkstoestanden.
September 1938.























BOEKBESPREKING


Ons gebiedsdeel Curapao, door Mr. W. J.
van Balen, met een voorrede door Ch. J.
I. M. Welter Minister van Kolonien
MCMXXXVIII uitgegeven in opdracht van
de Kamer van Koophandel en Nijverheid
op Curaqao door H. D. Tjeenk Willink &
Zoon's Uitg. Mij. N.V. te Haarlem.

Met dit werkje van 160 octavo-bladzijden, 114 fotos, 3 por-
tretten en 5 kaartjes komt Curagao zich bij het Nederlandsch-
lezende publiek aandienen als een deel van ons Rijk dat naar be-
kendheid street in breeden kring en zoodanige bekendheid ook
ten voile verdient. Men heeft gemeend door deze uitgave te kun-
nen voorzien in een bestaande behoefte en wel in de behoefte aan
een beknopte, actueele en zooveel mogelij k volledige beschrijving
van Curaqao, samengesteld door een tot vergelijken en oordeelen
bevoegd geacht buitenstaander.
Aldus ongeveer wordt door inleider en auteur de verschijning
van Ons Gebiedsdeel Curagao gemotiveerd en wie
Mr. van Balen's geschrift tot het einde toe gelezen heeft, zal moe-
ten erkennen dat het niet alleen in het redelijke aan de gestelde
eischen voldoet, maar dat de schrijver in vele opzichten zelfs bij-
zonder geslaagd is in het volbrengen zijner taak.
Waarvan dit boek, alleen reeds door zijn verschijning, getuigt,
dat is de gunstige financieele toestand waarin Curagao (het ge-
west in zijn geheel) tegenwoordig, dank zij den bloei der twee
voornaamste eilanden, verkeert. Aan de samenstelling, de uitgave
en de verspreiding der hier besproken publicatie moeten niet
onaanzienlijke kosten verbonden zijn geweest; wij lezen dat de
Kamer van Koophandel en Nijverheid door den Kolonialen
Raad in staat gesteld is haar plan tot het uitgeven van dit werk
te verwezenlijken. De talrijke advertenties (achterin), zoowel van
Curaqaosche als van moederlandsche ondernemingen, toonen dat
er ook van particuliere zijde veel medewerking verleend is.


- 20 -















BOEKBESPREKING


Ons Gebiedsdeel Curacao ismeerdanalleenmaar
reportage van goede kwaliteit. Wanneer ik de litteraire verdien-
sten ervan tou moeten aantoonen, dan zou ik b.v. wijzen op de
beschrijving der zeereis en der eerste indrukken na het aan land
stappen (bladz. 65 e.v.), alsmede op die van het naderen van Saba
en de aankomst aldaar (bladz. 128 e.v.). En de wijze waarop de
techniek der petroleumindustrie voor leeken verklaard wordt
(bladz. 80 e.v.) toont dat de schrijver de gave bezit het onbekende
dat hem uitgelegd wordt te begrijpen niet alleen, maar ook die
van bet weder op zijn beurt aan anderen duidelijk te kunnen
maken.
Voor de zakelijke gegevens is gebruik gemaakt van de nieuwste
officieele berichten; de beschrijvingen van land en menschen,
van leven en bedrijf, getuigen van goed opmerken, goed ont-
houden en goed weergeven.
En thans de bedenkingen welke, zoo hier en daar, ook tegen
den inhoud van dit verdienstelijke werkje kunnen worden inge-
bracht.
In de eerste plaats de keuze der namen. Waarom Gebiedsdeel
en Noordooster Passaat (wij spreken toch ook niet van den
Noordooster Moesson!), waarom Antilia, Caribia, Caribisch en
Cariben (Caraibisch en Caraiben hebben in onze taal nu eenmaal
het burgerrecht) ?. Portorico (i.p.v. Porto Rico, een enkele maal),
New-York (i.p.v. New York), Panamerican (i.p.v. Pan American)
en St. Barth6l6my (i.p.v. St. Barthelemy) kunnen drukfouten
zijn; Santo Domingo bestaat eigenlijk niet meer (Repdblica Do-
minicana, hoofdst. Ciudad Trujillo), maar de naam is nog gebrui-
kelijk, Havanna doet aan den sigarenwinkel denken.
In de grondwet van 1922 is zonder moeite het woord kolonian
vermeden kunnen worden, maar er is geen andere verzamelnaam
voor in de plaats gesteld. Gebied schijnt in onze taal geen meer-
voudsvorm te hebben, vandaar het woord gebiedsdeelen, waarvan
men dan op Curacao weder gebiedsdeel als enkelvoudsvorm ge-
schapen heeft, een word even leelijk als ongebruikelijk en niets
zeggend.
Dat in het Engelsch Antilles wel bekend, maar niet gebruikelijk
is, kan moeilijk een ernstig bezwaar genoemd worden tegen Ne-
derlandsche Antillen; Engelschen en Amerikanen mogen gerust
voortgaan met van Dutch West Indies te spreken. De Spanjaar-
den zijn gewend aan Antillas, de Franschen aan Antilles en Mer
des Antilles.
Het historische overzicht is niet het beste deel van Van Ba-














BOEKBESPREKING


len's werk. Met krijgt niet den indruk dat steeds de recentste en
betrouwbaarste bronnen gebruikt zijn; dit geldt b.v. de verhalen
van de kennismakingen der Europeanen met de nieuwe wereld
v66r Columbus en de ,,ontdekking" van onze tegenwoordige Be-
nedenwindsche en Bovenwindsche eilanden.
Am6rigo (volgens Varnhagen Amerigo) Vespucci een handels-
agent te noemen die ,zoo'n beetje in aardrijkskunde liefhebberde"
klinkt nogal bevooroordeeld; Waldseemiiller (Hylacomilus) was
niet een Fransch professor, maar een Duitsch geograaf. Curacao
heette in de kaart van 1527 niet Curasote, maar Curasaote.
Wat de vrijbuiterij der zestiende eeuw betreft kan men eerder
zeggen dat de Franschen het voorbeeld gaven dan dat zij achter
de Engelschen aankwamen.
Dat het plan om Curacao te nemen (1634) van den Politieken
Raad op het Recief zou zijn uitgegaan was niet bekend en geloof
ik ook niet (De Laet spreekt van de Bewindhebberen); een gar-
nizoen hadden de Spanjaarden niet op het eiland.
Van het zenden der uit Brazilih geevacueerde militairen naar
Nieuw Nederland (1644) spreke men liever niet als van een expe-
ditie uit Curacao; Stuyvesant heeft inderdaad bij de actie of Sint
Maarten (zelfde jaar) een been verloren.
Of het ijveren van Las Casas voor het aanvoeren van Afrikaan-
sche negers als werkkrachten in de nieuwe wereld veel te maken
had met menschlievendheid (in de tegenwoordige beteekenis van
het word) moet nog uitgemaakt worden; in ieder geval was
deze ex-conquistador niet bisschop van Santo Domingo, maar van
Chiapa in Nieuw Spanje.
Wat betreft de Joodsche kolonisatie in de zeventiende eeuw was
het niet op Curacao dat zij voor het eerst in Amerika volledige
godsdienstvrijheid verkregen; zie b.v. de geschiedenis van Neder-
landsch Brazili6.
De onwettige handel (een betere benaming dan smokkelhandel,
welke aan ontduiking van rechten doet denken) is voor Curacao
en de Bovenwindsche eilanden altijd een bron (vrijwel de eenigste)
van welvaart geweest, zoowel gedurende de tweede helft der
zeventiende als gedurende bijna de geheele achttiende eeuw, al
was die handel dan ook tijdens den Amerikaanschen onafhan-
kelijksoorlog voor een klein aantal jaren winstgevender dan ooit
te voren. Dat Sint Eustatius in den bloeitijd meer inwoners had
dan thans, mag veilig worden aangenomen, maar cijfers als 20.000
of 25.000, in de litteratuur hier en daar te vinden, moeten
toch met voorbehoud overgenomen worden. Het verhaal van















BOEKBESPREKI NG


het vlagge-incident van 1776 en dat van Rodney's plundering
(1781) worden door den schrijver per abuis door elkaar gehaald;
verband te zoeken tusschen de actie tegen Sint Eustatius en het
keeren van de krijgskans der Engelschen in Noord Amerika lijkt
ook niet verantwoord.
Onder het hoofd ,,Vreedzame ontwikkeling in de 19e eeuw"
had wel iets gezegd mogen worden van de langdurige moeilijk-
heden welke Curacao in het eerste deel dier eeuw ondervond in
verband met de Zuidamerikaansche vrijheidsbeweging, later tij-
dens de verschillende Venezolaansche revoluties; de beteekenis
van het vrijhavenstelsel (Curagao 1827, Sint Eustatius 1828) had
wel wat nader verklaard mogen worden. Verder is er tusschen het
bezoek van Van den Bosch en de emancipatie van 1862 (1863) nog
wel het een en ander geschied dat vermelding verdient.
Over den op velerlei gebied verwarden toestand op Curaao ge-
durende de eerste vijftien jaar van den twintigsten eeuwschen op-
bloei wordt niets verteld; Urbina's coup de main van 1929 wordt
verzwegen.
Met betrekking tot eigenaardige woorden, op Curacao in zwang,
valt op te merken dat macamba inderdaad in een Spaansch woor-
denboek niet voorkomt, wel echter in een Portugeesch (de Brazi-
liaansche palmboom en zijn vruchten); zooals ook zambo een Por-
tugeesche beteekenis heeft, of had, naast die voor een bepaalde
klasse van personen (citroentje n.l.).
Ook Van Balen onderschat de beteekenis van het Portugeesch
als grondslag van het Papiamentoe, terwijl toch op Curacao na de
bezetting van 1634 de Spaansche invloed voorloopig gering moet
zijn geweest, de Portugeesche echter zeer sterk, door den aanvoer
van negerslaven van de Westkust van Afrika in de eerste plaats
(kust-portugeesch), om niet te spreken van de kennis van bet Por-
tugeesch welke de eerste Compagniesambtenaren uit Brazilif
medebrachten, nog voordat Sephardische Joden hun intocht
deden.
Aan den haveningang heeft Van Balen op Curagao de Neder-
landsche vlag zien waaien, met drie witte ballen in de roode baan,
als teeken dat daar de zetel van het Gezag is. Die ,,toevoeging"
echter heeft betrekking op des gouverneurs kwaliteit van opper-
bevelhebber van land- en zeemacht, geassimileerd aan den rang
van vice-admiraal der Koninklijke Marine. Nu, vroeger woei van
den vlaggemast voor het gouvernementshuis de national drie-
kleur zonder toevoeging, wat wel zoo logisch lijkt.
De Staten noemt de schrijver een parlement, dat o.a. ook recht















BOEKBESPREKING


van enqu6te zou hebben; een ietwat overdreven voorstelling van
zaken.
Wat het cijfermateriaal betreft doet zich de vraag voor of de
schrijver de statistiek van den doorvoer wel just interpreteert.
De geringe economische mogelijkheden der Bovenwindsche
eilanden besprekend, zegt Van Balen dat wel eens het denkbeeld
,,geventileerd" wordt of het niet better zou zijn om naar een an-
dere oplossing te zoeken. Welke oplossing dan; die van afstand
aan een andere mogendheid en zoo ja, welke mogendheid zou
bereid zijn ons den last van de schouders te nemen?
En ten slotte het Nederlandsch waarvan de Heer Van Balen
zich bedient; er is weinig op aan te merken, maar toch wel iets.
Vroeger maakten wij verschil tusschen alle en alien (zaken en per-
sonen), schreven wij tesamen met een z en revolutionair met twee
n's, maar over zulke kleinigheden mag men niet vallen. Rondweg
echter (weg achter het Schottegat om), opslagwerk en naslawerk
(handboek) kunnen mij niet bekoren, uitputtende volledigheid en
onhandelbare afmetingen nog minder, een bouwstijl welke zich
heeft weten door te zetten, een sappig gezicht (landschap op Sint
Maarten), een baai, een kade en een straat, gezoomd door resp.
strand, winkels en zakenhuizen, hinderen mij bepaald. En waar-
om moet in het Nederlandsch een tankschip een tanker heeten?
N.B. de N.I.T. heet voluit Nederlandsch-Indische Tankstoom-
boot Maatschappij (niet Tanker Maatschappij).
Ook al zijn er (natuurlijk) op- en aanmerkingen te maken, in
Ons Gebiedsdeel Curaaao valt veelmeerteprijzen
dan te laken; Curacao, zijn kamer van koophandel en Mr. Van
Balen kunnen met het verschijnen van dit werkje gelukgewenscht
worden.
October 1398. MENKMAN.

1939 West-Indische kalender. Op initiatief van de West-Indi-
sche kamer uitgegeven door de N.V. Amsterdamsche boek- en
steendrukkerij v/h Ellerman, Harms & Co. Twintigste Jaargang.
De redactie van DE WEST-INDISCHE GIDs begroet ieder jaar
weer deze 6en jaar jongere perszuster met groot genoegen.
D. G. F.























KRONIEK


SURINAME

Toen wij in de vorige Kroniek een vraag stelden aangaande
gouvernements-bestekken, in verband met de arbeidsvoorwaar-
den, konden wij niet weten dat just in Suriname een aanvang ge-
maakt was met het voorschrijven van minimum-loon in het
drukkersbedrijf, bij de aanbesteding van gouvernements-druk-
werk; het Land heeft zich een niet onbelangrijke geldelijke opoffe-
ring getroost om, langs den weg dezer aanbesteding, mede te
werken tot loonsverhooging in het betrokken bedrijf.
Of deze maatregel een bevredigend resultaat gehad heeft kan
op dit oogenblik nog niet uitgemaakt worden; tot dusver lazen
wij slechts iets over het gevaar dat de werkgevers de minimum-
loonen integraal zouden toepassen, tot schade van hen die tevoren
meer dan het minimum verdienden. Overheidsbemoeienis met
de loonen in het particuliere bedrijf is een netelige aangelegen-
heid; dat ondervindt men dus thans in Suriname ook.
Een oogenblik dachten wij dat een zeer oude kwestie weder
op het tapijt gebracht was, die n.l. van de loonen in het haven-
bedrijf; een der Surinaamsche bladen immers schreef boven het
verslag eener zitting van de Staten ,,Dubbel loon aan haven-
arbeiders op Zondag". Er was evenwel geen sprake van de
antieke verordening op sjouwers en karrelieden, maar alleen van
een verhooging van het tarief der douanekosten bij laden en lossen
op Zon- en feestdagen. Beschouwt het blad in kwestie misschien
de douanebeambten, die toelagen genieten uit de bedoelde hef-
fing, als havenarbeiders?
Bij de bespreking, in de vorige Kroniek, van het laatste jaar-
verslag van den Openb. Gezondheidsdienst hebben wij niet ver-
meld dat in 1937, blijkens dat verslag, 784 honden (pijnloos)
werden afgemaakt, wat op een sterke toeneming zou wijzen van
het aantal losloopende honden, of op het veldwinnen der huma-
nere method van destructive (zie De W.I. G. XX, p. 57). Wij ho-
pen het laatste, wat ook in overeenstemming zou zijn met den


-25-















KRONIEK


dierenlievenden geest in onze meest Nederlandsche kolonie; de
dierenbescherming is in Suriname reeds oud en het orgaan De Die-
renvriend verscheen op den laatsten dierendag (4 October, sterf-
dag van Franciscus van Assisi) voor de vierde maal.
Nu wij het toch over honden hebben, moge nog vermeld worden
dat een verordening op het houden van honden en het heffen van
hondenbelasting, op 29 Mei 1935 werd ingediend; het voorl. ver-
slag verscheen 16 Augustus van hetzelfde jaar, maar een memories
van antwoord was op 5 October 1938 nog niet bij de Staten in-
gekomen, een staaltje dus van het langzaam malen, niet van der
Staten, maar van des gouvernements molen.
Op 20 October 1938 werd voor het Indisch Genootschap de
vraag behandeld op welke wijze Suriname zich meer en met better
effect in het moederland zou kunnen laten hooren. Deze om-
schrijving doet denken aan de oude Engelsche installing der
colonial agents en de inleider toonde zich dan ook een voorstander
van Surinaamsche afgevaardigden, niet alleen als deskundigen in
economische aangelegenheden, maar ook als politieke woordvoer-
ders ter Staten Generaal. Het denkbeeld is niet nieuw, maar lijkt,
gegeven de bestaande verhoudingen, niet wel uitvoerbaar.
Het algemeene principle, door den inleider verdedigd, dat het
moederland de Surinaamsche belangen te zien heeft als zelf-
standige belangen, los van die der andere deelen des Rijks, is niet
in strijd met de Rijkseenheids-gedachte, zooals ook uitdrukkelijk
betoogd werd, maar gaat in tegen het ouderwetsche imperialisme,
dat de waarde van kolonien bepaalde naar haar nuttigheid als
exploitatie terreinen voor het Europeesche bedrijfswezen. Toen
aan die nuttigheid een eind gekomen was en men toch de koloniin
niet abandonneeren kon, heeft de exploitatie-gedachte plaats ge-
maakt voor de gedachte van het ,,trusteeship" en zelfs tot Neder-
land is deze laatste doorgedrongen, lang voordat Mr. Dr. J. A. E.
Buiskool haar voor het Indische Genootschap behandelde. Waar-
mede allerminst gezegd is dat die gedachte ook in ons land thans
gemeengoed zou zijn en geen verdediging meer zou noodig hebben;
wij hoorden nog maar kort geleden van den vroegeren bloei van
Suriname gewagen, in verband met de toekomstige ontwikke-
lings-mogelijkheden van het land. Van een bloeiend Suriname
kon in de dagen van suikercultuur en slavenarbeid slechts ge-
sproken worden wanneer men Suriname vereenzelvigde met de
eigenaars der bedrijven en dan nog alleen voor zoover en voor
zoo lang deze in het land gevestigd warren of bleven. De groote meer-
derheid der bevolking genoot niet een geringe, maar in het geheel















KRONIEK


ge6n welvaart en bij een wederopbloei welke gebaseerd zou zijn op
dat uitheemsche bedrijf, hetwelk hoofdzakelijk koelies in dienst
zou hebben en koelieloonen zou betalen, zou de toestand voors-
hands geen andere zijn, met weinig kans op wezenlijke vooruit-
gang der algemeene volkswelvaart. Nogmaals, de groote vijand
van Suriname is zijn geschiedenis!
Suriname als wijkplaats voor de slachtoffers der Jodenvervol-
ging in Europa is ook al weder zulk een desideratum waarbij
geen eigen, Surinaamsch, belang betrokken is; afgezien dan nog
van de onuitvoerbaarheid der evacuatie en de zelfs voor een be-
scheiden poging van te voren vaststaande mislukking. Gelukkig
is de kans, dat de verantwoordelijke machten zich ook maar
beraden zulen op het verhuizingsplan, gelijk nul.
Het is thans nog te vroeg om iets te zeggen over de behandeling
der Surinaamsche begrooting in de Staten Generaal. Dat de
mondelinge behandeling veel nieuws zal brengen, ook met betrek-
king tot de practijk der staatsregeling, lijkt niet zeer waarschijn-
lijk. Ook wat Mr. Buiskool in het Ind. Gen. tegen deze nieuwe
Surinaamsche constitute aanvoerde, kon niet anders zijn dan
mosterd na den maaltijd; het is bij de behandeling van het wets-
ontwerp dat principieele en practische punten aan een diepgaand
onderzoek onderworpen en met ernst en belangstelling besproken
hadden behooren te worden, in de volksvertegenwoordiging zelf.
De positive van den gouverneur als voorstander der Suri-
naamsche belangen in het moederland (om nog maar enkele gre-
pen te doen uit de lezing voor het Ind. Gen.) is meer een kwestie
van beleid en zede, dan een van wetgeving; zeggenschap der Sta-
ten Generaal bij de oplossing van conflicten zou slechts verkregen
kunnen zijn in afwijking van het voor Ned. Indie aanvaarde sy-
steem.
De fout is gelegen in ons Nederlandsch formalisme, dat het
beleid ten opzichte van Indie maatstaf doet zijn voor het kolo-
niale beleid in het algemeen. Engeland daarentegen weet zich de
vrijheid te veroorlooven verschillend te behandelen wat, histo-
risch en naar aard en wezen, inderdaad verschillend is. Ook is in
Engeland, meer dan bij ons, het beleid van den landvoogd een
punt van parlementaire discussie en critiek, zooals gebleken is na
het incident op Jamaica van 1907 en na de ongeregeldheden op
Trinidad in 1937.
Als voor Suriname verblijdende verschijnselen mogen hier
genoemd worden de wederopleving der belangstelling voor het
onderzoek naar de aanwezigheid van aardolie (langs de kust dit-















KRONIEK


maal) en de voorbereidingen welke getroffen worden voor het op-
nemen van Suriname in het door de K.L.M. onderhouden lucht-
verkeer.
Het is verklaarbaar dat in onzen oorlogszuchtigen tijd met
meer volharding naar nieuwe vindplaatsen van aardolie gezocht
wordt dan een aantal jaren geleden; mochten zoodanige plaatsen
op Surinaamsch terrein gevonden worden, dan zou dit een groot
voordeel voor het land kunnen zijn. En ook zou daardoor het
voortbestaan der industries op onze Benedenwindsche Eilanden
better dan tot dusver verzekerd zijn.
Een verbinding door de lucht van Suriname met het moeder-
land en een aansluiting van Suriname op bestaande Amerikaan-
sche luchtlijnen, zou voorloopig meer van idieel dan van prac-
tisch belang zijn. Wordt echter Suriname eenmaal ,,airminded",
dan zal men er eerder toe komen van het vliegtuig gebruik te
maken voor binnenlandsche doeleinden, niet alleen voor de kaar-
teering van nog onvoldoend bekend gebied, maar ook voor de
vergemakkelijking der exploitatie van het binnenland. Men denke
maar aan Centraal Amerika, waar in de schier ondoordringbare
wildernis, tusschen de door oerwoud overwoekerde monumenten
der prae-columbiaansche Mayabeschaving, de ,,chicleros" de
grondstof inzamelen der Amerikaansche ,,chewing gum", thans
niet meer aangewezen op het langzame en kostbare muilezel-
transport langs boschpaadjes, maar gebruik makend van alle
faciliteiten welke het moderne luchtverkeer biedt.
15 December q938.

ERRATA

Britsch Guyana, hoofdstad Princetown (Volk en Vaderland, 25
Nov. 1938). M.


CURACAO

Rumor in casa II!

Waarschijnlijk zal dit opschrift nog wel eenige malen met
hooger volgnummer boven de kroniek te plaatsen zijn, wanneer
de beslissing niet spoedig valt. Daarvan is intusschen het beste te
hopen, gezien de bekwame spoed, waarmee de gouverneur het
Voorloopig verslag der Staten heeft weten te beantwoorden. Vier















KRONIEK


maanden deden de Staten over hun verslag, drie weken slechts
had de gouverneur voor zijn Memorie van antwoord noodig. Bij
dit laatste worden veel cijfers gegeven, maar zij zijn niet alle even
duidelijk en stemmen onderling niet altijd overeen. Twee dingen
blijken ontwijfelbaar. Op Curagao is het aantal niet-ingeboren
kiezers belangrijk grooter dan dat der in Curagao geborenen, wel
50%. En het aantal belastingwanbetalers, die hun kiesrecht ver-
speelden, is ontstellend groot. Er is wel eens eerder ronduit
geklaagd over het euvel der wanbetaling van belastingen, en op-
timisten dachten, dat er een belangrijkeverbetering was gekomen.
In de Memorie van toelichting op een nieuw-ontwerp op de in-
vordering der belasting en andere aan het gouvernement ver-
schuldigde gelden zegt de gouverneur, dat hij het van genoegzame
bekendheid acht, ,,dat de stand der invordering der belastingen
zich niet in dat stadium bevindt, waarin zij [Marchant?] behoort
te zijn". Het merkwaardige is, dat waarschijnlijk velen van die
wanbetalers, wanneer zij zich daarvoor de moeite zouden willen
geven, een plaats als bekwaamheidskiezer op de kiezerslijst zou-
den kunnen verwerven. Dat is geen fraaie toestand, dunkt me.
De memories geeft geen nadere verantwoording van het door het
bestuur gekozen criterium: niet analphabeet zijn. ,,De plaatselijke
toestand en de wensch tot een eenvoudige regeling te geraken
hebben daarbij tot richtsnoer gestrekt". Intusschen heeft het
bestuur dit criterium om redenen van staatsrechtelijken aard
laten vallen en vervangen door dat van het bezit van een ont-
wikkeling, welke overeenkomt met die welke wordt verkregen bij
het met goed gevolg doorloopen van zes leerjaren eener school voor
lager onderwijs. De gouverneur vertrouwt blijkbaar, dat op die
manier zal worden voorkomen, dat leden der Staten (passief
kiesrecht = actief kiesrecht) de Nederlandsche taal niet zouden
machtig zijn. Maar zulke leden kunnen nu just weer langs den
weg van het censuskiesrecht worden binnengesmokkeld.
In de Curacaosche pers gaat het gekibbel intusschen lustig
voort. Het verzoekschrift van 119 vooraanstaande bewoners van
het gebiedsdeel is in een gedeelte der Nederlandsche pers opge-
nomen; het noemt de voordracht strijdig met den geest van de
Curagaosche staatsregeling en met de letter der grondwet, on-
tijdig, onnoodig en ondemocratisch. De A m i g o e beschuldigt
het stuk van ,,uitermatigheden", die overslaan in enormiteit, en
vreest reeds ,,antipapistisch vaarwater", wanneer het leest, dat
over ,,Roomschen" in plaats van ,,Katholieken" gesproken wordt.
De moederlandsche pers maakt zich niet erg druk over deze















30 KRONIEK

zaak. De R ij kseenheid van 7 December 1938 heeft een
nogal uitvoerige beschouwing. Het blad, of liever Emeritus, de
onbekende West-Indische oudgediende, vreest een overheer-
sching van de hoedanigheid door de hoeveelheid en dat de intel-
lectueelen zich de wet zullen zien voorgeschreven door een meer-
derheid van onontwikkelden. De schrijver vraagt intrekking van
het ontwerp. Dit werd geschreven v66r de Memorie van ant-
woord met de bovengenoemde wijziging kwam. De sedert voor-
gestelde wijziging acht het blad lang niet genoeg.
15 Dec. 1938. F.



























BIBLIOGRAPHIE

A. TIJDSCHRIFTEN, COURANTEN, ENZ.

Agricultural Journal of British Guiana. 9de Jrg. no. 3. Coconut Wilt
in Essequebo and Pomeroon Districts, door D. W. Duthil.

Nederlandsch Tijdschrift voor Psychologic en hare grensgebieden. Afl. 3
en 4 (1936). Empirisch-typologisch onderzoek van enkele bevolkings-
groepen in het gebiedsdeel Curavao, door dr. H. J. H. van Lienden.
(Willemstad), geneesheer-directeur van het ,,Rustoord Groot-Kwar-
tier". Met medewerking van Nell van Slobbe.

Tropisch Nederland. 19 Sept. 1938, no. 11. Veertig jaren :Curacao;
,(1898-1938), door C. K. Kesler IV.
De Rijkseenheid. 23 Nov. 1938, no. 7. Sprokkelingen in het oerwoud
der Surinaamsche en der CuraVaosche begrootings-debatten, door
Emeritus.
Ons Suriname. November 1938, no. II. Open deuren aan de Lawa en
Tapanahony.
De Nieuwe Roll. Courant. 20 Nov. 1938. Ochtendblad C. Het Me-
disch beroepsgeheim. Een strijd in 's lands hospital in Paramaribo.
West India Committee Circular. 20 Oct. 1938, no. 1045. Trinidad
Traduced; The Bahamas Development Bureau; Agricultural News
(Preservation of Citrus Fruit Juice-Dairy Cattle in the West Indies
Brown Weevil Borer in Jamaica Vitamin B. in Unpolished Rice);
Old Tobago, door S. E. Appleton.
Idem. 3 Nov. 1938, no. 1046. Trinidad Oilfields Arbritration; Agri-
cultural News (Malaria and the Agriculturist-Growing Plants Without
Soil-Sugar-cane and Subsidiary Products-Health and Economic-
Development in British Honduras).
Studien. Katholiek cultureel tijdschrift. Jubileumnummer. Sept
1938. Ons wereldrijk Suriname, door Mr. Dr. F. L. J. van Haaren; Ons
wereldrijk Curagao, door B. W. T. van Slobbe.
Economische Voorlichting. 11 Nov. 1938, no. 45. De economische toe-
stand van Trinidad en Tobago.
Algemeen Handelsblad. 18 Nov. 1938 Avondblad. Suriname's baco-
vencultuur, door J. Sibinga Mulder.
Idem. 30 November 1938, Avondblad. De bacovencultuur in Surina--
me, door A. M. W. ter Laag.


-31-
















BIBLIOGRAPHIE


B. BOEKEN, GESCHRIFTEN, ENZ.

Datos para la Biografia del almirante Luis Brian presentados a la
Sociedad Bolivariana de Caracas por W. M. Hoyer. Uitgave van La
Sociedad Bolivarianan de Curagao. Tipografia Mercantil, Curagao
1938.

Cornelis van Aerssen van Sommelsdijck, Een belangwekkende figuur
uit de geschiedenis van Suriname, door Fred. Oudschans Dentz. Patria
Serie, by P. N. van Kampen & Zoon N,V,, Amsterdam. f 2.25 (f 2.75).

Bijblad op het Gouvernementsblad van Suriname. Uitgegeven van Be-
stuurswege. Overzicht van beschikkingen, circulaires, enz. 169-174.

La vie paysanne d la Martinique. Essai de geographic humaine. Fort
de France, Martinique, Imprimerie Officielle. Frs. 35.-.

Moeurs martiniquaises. Chez dame Themis .Paris. Nouvelles Edi-
tions de Paris, 10, rue de la Pepini6re. Frs 15.-.

Eerste Supplement op den Catalogus van Tijdschriften van 1928. Kon.
Kol. Instituut. Amsterdam 1938.

De Curafaosche Bank. Verslag 1937.

Kleine Sariman, door Esther Bielke. Zendingsbureau Ev. Br. Ge-
meente. Broederplein 27, Zeist. / 0.35.

Nillmijmeringen (zonder datum). Uit Onze West, door Louis Koch
lover Suriname].

Nederland in de Branding, bevattende een hoofdstuk: Nederlandsch
West-Indie, door C. K. Kesler. Hollandia-drukkerij, Baarn, f 2.25

Jaarverslag van den Openbaren Gezondheidsdienst 1937. Suriname
(geill.).

The Netherlands Windward Islands and a few interesting items on
French St. Martin, door S. J. Kruythoff (Geill.) / 2.-.

Nationaal. Dinsdag 6 September 1938. Uitgegeven ter gelegenheid
Svan het veertigjarig regeeringsjubileum van H.M. Koningin Wilhelmi-
na. Redactie en Uitgever: H. Braam. Prinsessestraat 132. Gedrukt ter
drukkerij Eben Haezer. Paramaribo.

Santa Rosa. 1838-1938. Curagao [door M. Latour, O.P.]. Centenario
di Parroquia di Santa Rosa.

Van Kalme Stroomen en verre stranden. Levenservaring en pluizerij,
door W. J. Tijl. Kemink en Zoon N.V. Utrecht, / 1.90 [met hoofdstuk:
De Kolonie Curagao]. O. D.























WIGBOLD RASVELT EN ZIJNE GEMEENTE OP CURACAO
1730-1757

II

DOOR

L. KNAPPERT

Door deze en andere strubbelingen werd de verhouding tus-
schen gouverneur en fiskaal hoe langer zoo slechter. Den 10den
September 1739 beval Jan Gales den heer Aldert Pottey, se-
cretaris 1) geen papieren van welken inhoud ook, komende van
Jan van Schagen of van de (door hem, Gales) geremoveerde ,,be-
diendens" 2) aan hem ter hand te stellen 3). Doch toen was het
geduld van Heeren X eindelijk uitgeput: kort daarna, 23 Nov.
1739 teekenden zij zijn ontslag 4). Meteen bevalen zij, dat de fis-
kaal, door Gales in arrest gesteld, daaruit zou worden ontslagen.
Kapitein Hannes Pietersz., uit patria via St. Eustatius 21 Juli
1740 op Curagao aangekomen, bracht het bevel daartoe mede.
Ds. R. zeide, dat zijne pen niet in staat was daarover zijne ver-
wondering uit te drukken 5). Denkelijk hadden Heeren Majores
Gales' schuld grooter gevonden dan die des fiskaals, die toch ook
waarlijk genoeg op zijn kerfstok had.
Gales, nog tot 18 Juli 1740 in functie, installeerde dien dag
zijn opvolger Isaac Faesch, oud-commandeur van St. Eustatius
en Saba 6). De kerkeraad heeft het daar ook over in een brief aan
classics Amsterdam d.d. 3 Aug. 1740. Hij betuigt eerst zijn leed-

1) Over hem boven blz. 3 noot 4.
2) Vergel. over deze en dergelijke ,,affronten" Hamelberg, a.w. I
152-155.
3) Bundel als boven I fol. 103. Ook met den vroegeren fiskaal, Mr.
Jacob de Petersen, had Gales voortdurend ongenoegen gehad.
4) Voor de v66rgaande data bedenke men, dat Gales nog tot Juli
1740 in functie zou blijven.
I) Bundel als boven I fol. 104. Deze kapitein is denkelijk die Jan
Pietersz. die in 1749 zijn schip, de Catharina Galley verloor, mijne
Bovenw. Eil. blz. 244.
4) Hamelberg a.w. I 155. Mijne Bov, Eil. biz. 144.

-33-
West-Ind. Gids XXI 3















L. KNAPPERT, WIGBOLD RASVELT EN


wezen over den dood van ds. Paulus Steenwinkel 1), Gerardus
Puppius Hondius 2) en Cornelis van den Bogaard 3). Hij had just
aan ds. van den Boogaard door kapt. Royer Grande en Jan Corn.
Cock twee casesje" met papieren over kerkelijke zaken gezonden
en zegt: ,,Moge het werk des Heeren nog eens met genoegen en
niet wonder onnoemelijke sugtingen worden waargenomen". Ds. R.
schrijft aldus wonder den indruk van de vrijlating, reeds genoemd,
van Jan van Schagen zijn ouden vijand en van wat hem zoo just
overkomen was. Gouv. Faesch had hem nl. Zaterdag 23 Juli
circa halfelf laten aanzeggen, dat hij 24 dito ter kerke wilde gaan
en dat de dominee dan eene predikatie most doen, waarop nie-
mand vitten, waaruit niemand venijn zuigen kon. Onverklaar-
baar vooroordeel, verzuchtte ds. R. Maar hij wenschte Z. Exc.
geluk met eene preek naar Pred. 10, 17-20 4). Op de audientie van
Woensdag 27 Juli zeide Z. Exc. toen, dat hij den predikant niet in
zijn dienst zou stremmen, maar dat twee heeren hem hadden ge-
zegd, dat de dominee alte ernstig zou preeken. Waarop deze erop
wees, dat hij slechts vrede en eendracht wilde. En zoo zijn zij
,,in vriendschap gescheiden". Toch vond ds. R., dat het ambt al
zwaarder werd en men uit alles venijn zoog. Nooit gedaan werk.
En hij wilde wel aanstonds ontslag vragen, als de Heeren dat
wenschten.Ofmoet hij volharden ? Hij teekende den brief met de
beide diakens Plier en Royer s).
De Heeren namen d.d. Lunae 15 Augustus, zonder zich over
dat ontslag uit te laten, enkele besluiten in zuiver kerkelijke za-
ken. De kerkeraad most voortaan de armenkas beheeren met
rekening aan directeur en raad. Hij zou zelf ook ouderlingen en
diakenen mogen kiezen. Maar de directeur bleef praeses 6). Ook
zeiden de Heeren nog, dat zij nimmer hadden bedoeld, dat die
verkiezing alleen uit Compagnies dienaren zou geschieden, maar
ook uit de fatsoenlijkste, gegoedste, ordentelijkste ingezetenen,
lidmaten der kerk. En eindelijk, dat alle kerkelijke bescheiden be-
waard behoorden te worden in de consistoriekamer of eene andere


1) Pred. te Amsterdam 1700 tot t 7 April 1740.
2) Idem 1707 tot t 9 Maart 1740.
3) Idem 1727 tot t 7 Dec. 1739.
4) ,,Heiluland, welks koning een edele is, welks vorsten te rechter-
tijd maaltijd houden, krachtig, maar zonder zich te bedrinken".
5) Bundel Curafao I fol. 104, 105.
*) Resol. X Lunae 15 Aug. 1740 get. Richard Karsseboom, copie
Bundel als boven I fol. 105.
















ZIJNE GEMEENTE OP CURACAO 1730-1757


neutralal" plaats 1). Wat nu allereerst dat praesidium van den
gouverneur betreft, er is een stuk van Jan van Schagen d.d. 25
Jan. 1740 in zijne kwaliteit van ,,contrerolleur van alle hooge en
lage beampten der W.I. Comp.", waarin hij verklaart in de
instructie van gouv. Jan Gales niets te hebben gevonden over zijn
praesidium van den kerkeraad noch in die van den predikant, dat
hij dat voorzitterschap zou erkennen. Wel dicteert art. 3 der gou-
verneursinstructie dat Z. E. Achtb. in alle zaken opperst gezag
heeft, zoodat de predikant hem ook als opperhoofd moet erken-
nen, maar voorzitter van den kerkeraad kan hij niet zijn 2). In
dien geest schreef nog 21 April 1741 ook de kerkeraad aan classics,
dat uit geene der notulen van Adr. van Beaumont, Willem Vol-
kering 3), Philippus Specht, Nic. Verkuyl, zelfs niet uit die van
Theod. van Cambron iets blijkt van een praesidium van den ker-
keraad door den directeur, wel dat hij commissaris-politiek was.
Met dir. Du Fay is het misbruik ingeslopen. Een directeur kan
toch geen kerkeraad praesideeren? Het zou zooveel zijn als een
spar naar Noorwegen zenden! 4)
Het boven genoemde besluit van Heeren Majores d.d. 15 Aug.
1740 is ook gereede aanleiding om thans over de kerkelijke ar-
menzorg te handelen. De kerkeraad heeft haar nauwlettend waar-
genomen. Als boekhouder stelde hij Pieter de Mey Laurensz. aan
op / 150 's jaars, waarvoor hij ook alle kerkelijke papieren most
copieiren. De behandelde zaken zijn te veel om alle te noemen.
Wij nemen er enkele typische voor de toenmalige gemeente uit.
Arriaantje Barentsz. wed. Chr. de Ridder krijgt 8 pesos in de
maand. Maria Momghert met haar 5 kinderen echter maar 5,
zoolang zij althans geene vaste tijding heeft, of haar man levend
of dood is. Een matroos waarschijnlijk 5). Gecilia Copius wed. Wil-
lem Arnold Coene 6) kan de interessen van haar geleende 550
') Bundel als boven I fol. 106. Over de deerlijk gehavende archivalia
boven blz. 2.
2) Bundel als boven I fol. 78.
3) 1668, maar reeds in dit jaar overleden, eene weduwe, Grietje de
Clerck achterlatend, Hamelberg a.w., I 95.
4) Bundel als boven I fol. 111. Over de commissarissen politiek in
onze overzeesche gewesten mijne Handelskerhen 1928, blz. 83.86.97.
Voor Berbice nog mijne studied in Ned. Archief 1930 bl. 37.
') Bundel als boven I fol. 84, 25 Febr. 1740. De kerkeraad bestond
toen uit ds. R., Bruyn van der Feen, Cornelis Plier en Herm. Royer,
diakenen, Herm. Storck en Bernard Schagen ouderlingen, terwijl gouv.
Gales, die immers eerst 18 Juli van dat jaar zijn opvolger zou instal-
leeren absent heet.
*) Reeds 1735 weduwe. Beiden nog op de lidmatenlijst 1730. De















L. KNAPPERT, WIGBOLD RASVELT EN


pesos niet opbrengen en krijgt een jaar uitstel. Hier is Sybrecht
Steen, die voor hare zieke moeder 10 pes. per maand ontvangt,
terwijl haar man op eene Curacaosche bark vaart, die genomen is.
De ondersteuning geldt voor gebrekkige kinderen, groote en
knellende armoede, verlies van eene slavin, van kostgangers.
Margaretha Jansz. b.v. vrouw van Jan Vermeulen, vraagt ver-
hooging om haren gebrekkigen man en kinderen en komt tegen
1 Jan. 1741 van 6 op 8 pes. 's maands. Geertrui Witling heeft een
man, die naar 0. Indie is gegaan en krijgt voor haar en hare kin-
deren 6 pes. 's maands 1). Martijntje Steenhardt, vrouw van Jan
Jansen, maar door hem verlaten, heeft niets. De kerkeraad zal
den gouverneur vragen, of hij niet de helft van zijn maandgage
moet afstaan, of dat het Martijntje vergund moge zijn er arrest op
te leggen. Martha Claassen vraagt understand. Echter is zij eene
mulattin, nooit getrouwd geweest en nochtans moeder van kin-
deren. Zij krijgt niets. Catharina van Taarling met hare onnoo-
zele kinders is uit armoede van New York herwaarts overgeko-
men, om van de vrienden geholpen te mogen worden. Zij wordt
afgewezen, maar vermits zij van brave 2) families is, krijgt zij toch
10 pes. 'sm. en als gift voor kleeren 25 pes.
De inkomsten der diakonie bestonden in het verhuren van lijk-
kleeden, zeilen (waarvoor?) en vooral in het verstrekken van geld
op hypotheek. Op 31 Dec. 1740 stond er voor een bedrag uit van
532. 834-4 pes. Onder de houders vinden wij vele bekende na-
men 3), wonder wie ook Israelieten kunnen vermoed worden als
Mozes Keizer, Aron Henricqz. Moron, David Cordoso jun., Ab-
dias Cartino, Benjamin Lopez, Rachel Calvo wed. Salomon Levi
Maduro, Jacob van David senior4.

peso gold begin 18e eeuw 48 stuivers, eene eeuw later was zij gedaald
tot f 1.662/3, ja / 1.33'/,. De plaatsen in mijne Bovenw. Eil. blz. 16
noot 4.
1) Bundel als boven I fol. 110. Er is eene Geertrui Witling vr. v.
Jan Janssen, terwijl 1730 eene Geertrui Witling vr. v. C. Clement heet.
2) Floris van Taarling, zwager van Van Collen, was raadslid en had
eene plantage bij Lelienberg, Hamelberg, a.w. I Doc. 111. Op St. Eusta-
tius woonde eene Catharina van Taarling, weduwe Abr. Calwaert in
1734, mijne Bovenw. Eil. blz. 118 noot 5. Een Adriaan Taarling heet
1722 predikant te Vlissingen, aidaar blz. 60 noot 5.
3) B.v. mr. Jan Noach du Fay, tot 1730 directeur en in 1731 heime-
lijk vertrokken, een ontredderden boedel achterlatend, maar ook geheel
onbekende als Dorothea Robijn, vrije negerin.
4) Bundel als boven I fol. 107-109. In 1754 zou aan Mozes van Sa-
lomon Levi Maduro op Aruba akkerland worden afgestaan, Hamel-
berg a.w. I 195.















ZIJNE GEMEENTE OP CURACAO 1730-1757


De rekening der armenpenningen sloot:
in 1741 met 54.701.4 pes. saldo
,, 1742 ,, 55.802.3
,, 1743 ,, 56.795.2.5
,, 1744 ,, 61.525.2
,, 1746 57.953.7.3 ,,
1747 ,, 64.564.7.2
,, 1748 ,, 68.677.6.5 ,, ,

In dezen tijd hooren wij van een ,,gebedt om voor te bidden in
de gemeente Jesu Christi op Curagao" volgens den kerkeraad
een werk van den fiskaal, die better zou doen zich te purgeeren van
zijn uitgebrachte lastertaal dan zich met kerkelijke zaken te be-
moeien 2). De man had er weinig schuld aan. Het blijkt het formu-
lier gebed van 13 en 21 Maart 1663 in Holland en West-Friesland 3)
naar plaatselijke behoeftengewijzigd: ,,Wij bidden U voor Heeren
X, Directeur en Groote Raad en verdere collegian deses eylands
Curacao en onderhoorige districten". Op het einde, achter ,,ge-
vordert magh werden" nog ,,ende tot de uyterste eynden der
aarde uytgebreyd werden van zee tot zee en van de rivieren".
Het geheel is geteekend 10 Jan. 1741, Jan van Schagen, contre-
rolleur, terwijl naar het Groot Plakkaatboek verwezen wordt.
8 Dec. 1740 was het formulier reeds in den kerkeraad geweest
en had iemand opgemerkt: Men soude het gebed kunnen am-
plieeren: ,,voor onse seer geagte geallieerdens mitsgaders voor
alle wijse, edele, gestrenge en manhafte oorlogsofficieren van den
Staat, daarin sij door uwe goddelijke voorsienigheydt gestelt zijn,
hetzij te water of te lande". Was dit gericht tegen Jan Gales, die
zulke officieren onhebbelijk placht te bejegenen?


Tusschen Heeren X en ds. R. going het een weinig spannen.
Vooreerst betuigden zij hem hun leedwezen over zijn weinigen
zendingsijver. De R.K. priester bracht vele negers en mulatten
tot de Kerk, hij geenen. De Heeren schreven dit toe aan zijne wei-
nige vigilantie om blinde heidenen te brengen tot kennis van den
waren God en spoorden hem tot meer ijver aan, opdat de negers

') Bundel als boven I fol. 125. 128-129. 134. 137. 139. 142v. -eene
aangename opklimming.
2) Bundel als boven I fol. 114, 115.
3) Groot Plakkaat boeh III, bk. 2, titel 3 no. 17, f. 474, 475. Daaruit
Nik. Wiltens' kerkelijk Plakaatboek, I 39, 41, 45.















L. KNAPPERT, WIGBOLD RASVELT EN


den gereformeerden godsdienst zouden aannemen door zijn on-
derwijs, maar ook door zijn vroom en stichtelijk levensgedrag.
Zij vonden, dat zulke pogingen hem better zouden passen dan
klachten zelfs op den kansel over den voorrang bij begrafenissen,
waarin hij bovendien ongelijk had, vonden zij. Want die rang-
schikking geschiedde immers volgens den rang van de regeering
des eilands en 's Lands zeeofficieren, den generalen krijgsraad
uitmakende. Daarnaar behoorde de predikant zich te schikken.
Dus verboden de Heeren hem alle insinuaties, protesten en inju-
rien tegen zijne wettige overhead. Had hij bezwaren, dan kon hij
zich tot den directeur wenden .En, zoo hij niet gehoorzaamde
en voortging met aanleiding tot onlusten te geven, dan zouden zij
zijne ambitieuse en onordentelijke ondernemingen wel betoomen.
Dit ongenadig standje werd maar weinig verzacht door de of-
ficieele onderteekening, ,,UED. goede vrienden" t).
Dit was 4 Juli 1741. In October liet de kerkeraad daarop eene
verklaring volgen, dat hij dien brief van Heeren Majores gelezen
had, maar dat ds. R. zijn ambt getrouwelijk waarnam, de zonden
bestrafte en van goed, stichtelijk leven was, orthodox in de
leer 2). Dit laatste deed als overall de deur dicht.
Ds. R. zelf antwoordde eerst 29 Jan. 1742. Met Pred. 7, 1 zeide
hij, dat een goede naam better is dan kostelijke olie en met 1 Tim.
3, 7 durfde hij verklaren, dat hij eene goede getuigenis had van
wie buiten zijn, ja hij haalde zelfs den ,,heiden" Seneca aan: ,,nil
infamam sequatur vel mala dum bene mercans" 3), om zich dan
in vereischte nederigheid en schoorvoetend te gaan verdedigen.
Het is trouwens alles laster, zooals ook wel uit de gezonden ver-
klaring volgt. Natuurlijk draagt ook hij zijne schat in aarden
vaten 4), maar in de elf jaren zijner vreemdelingschap in dit land
heeft men hem nooit(!) van iets beschuldigd. En dan komt ,,de"
zaak. Hij heeft wel degelijk vrijgeboren 5) mulatten en mulattinnen
als lidmaten aangenomen. Wie van mijn voorgangers, roept hij
uit (en hij heeft droevig gelijk, en zou dat nog meer hebben, zoo
hij van Suriname gesproken hadde) heeft ooit een mulat of mu-
lattinne, negerman of negerinne lidmaat der Kerkgemaakt, wan-
neer zij nog slaven waren? Welke gelegenheid wordt eenen pre-

2) Bundel als boven I fol. 122, copies get. W. Backer.
") Bundel als boven I fol. 124.
3) Seneca Dial. V 41, De Ira liber III: Nil infamam laboremus, se-
quatur vel mala dum bene merentes.
4) 2 Cor. 4, 7.
s) Hierop komt het aan.
















ZIJNE GEMEENTE OP CURACAO 1730-1757


dikant daarvoor gegeven? De blanken geven die zeker niet, want
hunne slaven moeten arbeiden als het redelooze vee. En hier
raakt hij aan het teere punt. De slavernij en al hare gruwelen
vormde immers de bespotting en den hinderpaal aller ware ker-
stening. Overigens, vervolgt hij, staan zijne catechisaties voor
ieder open. Maar ,,propria laus sordet". Hij vindt het bovendien
niet verwonderlijk, dat pater Cloeck1) vele negers tot christenen
gemaakt heeft, zoo men hen aldus noemen mag, die op zijn hoogst
enkele gebeden kunnen prevelen. Want hij acht het bekend, dat
de mulatten en negro's ex nativitate en quasi ex natural naar het
roomsche hellen. Vandaar dat een priester een bozaal2) voor 2
realen doopt, als hij maar een peter en meter heeft. Dus hoopt ds.
R., dat de Heeren, thans op de hoogte gebracht, hem onschuldig
zullen bevinden. Van eenig zendingswerk op Curacao blijkt
dus niet, tenzij wonder vrijgeboren negers. Op St. Eustatius doopen
ds. Kowan en na hem ds. van Essen ook alleen vrije negers of
,,frije mulattin meyden", nadat zij hun vrijbrief getoond hebben3).
En nu zijne prediking. Maar hij legt het er just op toe de men-
schen in zijn preeken gehoorzaam en ,,onderwerpelijk" te maken,
hunne overhead lievend en eerend. Zoo nog in 1739 twee preeken
op verzoek van directeur Gales. En de ondeugden heeft hij altijd
bestraft. Want zoo walgelijk als hem die ondeugden zijn, zoo lief
zijn hem de personen. En een godvreezende begeert openbare
bestraffing. Hij haalt er Ps. 141, 5, en Spr. 27,5 niet onvernuftig
bij aan. Hij weet wel, dat een schurftig hoofd de roskam schuwt
en vaak liefdeloos vit op wien het toch niet kan beteren. Hij zegt
maar met Seneca: ,,male de me loquuntur sed mali, malls displi-
cere laudari est" 4). En wat tenslotte die begrafenissen aangaat,
neen sedert zijn rang hem ontnomen is, heeft hij er geene meer bij-
gewoond dan alleen van den heer Jan Hendrik Hoeuft van Oyen,
een paar dagen geleden (24 Jan. 1742). Doch het is weder laster,

I) Over hem boven blz. 7.
') Bussael een in Guinee geboren neger, Hesseling. Het Neger hol-
lands der Deense Antillen, 1905, blz. 275. Reeds Oldendorp, Geschickhe
der Mission etc. 1777, s. 368 kent het word bussaal in die beteekenis,
gewoonlijk de Minasche. Niet bij Hartsinck. Beschr. van Guinea II
918-922; Enc. W. Indie blz. 156, 638. Mijne Bovenw. Eil, blz. 82. Ook
niet Hamelberg a.w. I 470, noot 4.
3) Mijne Bovenw. Eil. blz. 99-102.
4) Seneca, De remedies fortuitorum c. 7, 1: male de te opinantur
homines, sed mali. Nunc malis displicere laudari est. Ik dank de aan-
wijzing van deze en de vorige plaats uit Seneca aan de vriendelij ke hulp
van prof. F. Muller te Leiden.















L. KNAPPERT, WIGBOLD RASVELT EN


dat hij er op den kansel over spreekt. En de Heeren hebben im-
mers zelven gunstig voor hem geadviseerd? 1)

Sinds hebben de toestanden zich merkelijk gebeterd. 6Maart
1744 kon ds. R. aan classics berichten, dat alles in de gemeente
boven verwachting, going, vijanden begonnen vrienden te worden.
Het is ,,tempora mutant (sic) et homines in illis" 2). Eenige maan-
den later begint hij over zijn gezondheid te klagen. Wegens ,,cor-
pulentheid des ligchaams" en vooral de ,ondragelijke hitte in
deze gewesten" vroeg hij verlichting van zijn dienst. Vooral in de
middagkerk klom hij gezond op den kansel en met ,,vehemente
hoofdpijn er weder af. Dus wilde hij dien middagdienst maar op-
heffen en Zondagsmorgens om de 14 dagen preeken. Vooral
echter hoopte hij op een adjunct als in de dagen van ds. Cam-
bron Beys 3). Dat was inderdaad het geval geweest in 1713 met
Henricus Beys van New York, die een jaar later tweede predikant
was geworden. Thans steunde de kerkeraad dit plan bij classics:
in den middagdienst kwamen om de hitte toch alleen maar kin-
deren en de oude costume van een tweeden predikant zag hij
gaarne hersteld 4). Wij hooren bij deze gelegenheid, dat ds. R.
voor een huwelijk van katholieken met gereformeerden zijne
kerk afstond, mits de belofte van het bruidspaar dat de kinderen
hervormd zouden gedoopt en opgebracht worden s). De goede
berichten blijven idyllisch: de kerkeraad is 66n hart en ziel, de
catechisanten nemen toe 6). Het is een lust te mogen waarnemen,
dat de ware honger naar Gods waarheden ernst is en ijver om in
het afleggen eener geloofsbelijdenis elkander voorbij te streven.
Onder de thans 440 lidmaten wil ds. R. vooral noemen commis-
saris Pax en Jan Hendrik. En hij kreeg zijn helper. Directeur
Faesch had nog 26 Jan. 1751 geschreven: ,,Het eenige, waarvoor

1) Bundel als boven I fol. 123-123c.
2) Bundel als boven I fol. 127.
') Bundel als boven I fol. 130, 19 Oct. 1744.
*) Bundel als boven I fol. 131. De kerkeraad telde toen Herm. Royer
en Philip Schoonenboom als ouderlingen, Pieter de Mey en Pieter
Kock als diakenen.
') Bundel als boven I fol. 136, 12 Juni 1744.
6) Aldaar fol. 140, 31 Juli 1749. Deze brief going met ,,heer en neef
Jan Hendrik Specht". Nog in 1778 een Specht bij de lijkstatie der
omgekomenen van de Alphen, Hamelberg a.w. I 185. Deze Jan Hen-
drik going als passagier met schipper Hans Pietersz, over wien boven
blz. 12 noot 2. Het is te hopen dat dit schip niet de Catharina Galley
was Pax in den tekst ken ik niet.















ZIJNE GEMEENTE OP CURACAO 1730-1757


ik bevreesd ben, als wij een tweeden predikant hebben is, dat de
een den ander niet zal willen gesubordineerd zijn en dat dit groote
facties op het eiland zal kunnen causeeren, daar de menschen hier
te lande al te lichtgeraakt zijn I). Toch benoemden de Heeren
nog in datzelfde jaar Johannes Ellis. Hij was de zoon van Natha-
nael Ellis en Margrieta Lindesay, in 1729 geboren op St. Eustatius
en had te Leiden gestudeerd, waar hij 29 Mei 1745 was ingeschre-
ven 2). Talrijke leden van zijn geslacht waren op St. Eustatius en
Curagao met eere bekend. Ds. R. bevestigde hem 22 Augustus
1751 met I Tim. 4,16 (,,Hebt acht op uzelven en op de leer en vol-
hardt daarin") en den 29sten deed hij intrede met Hebr. 13,17
(,,Zijt uwen voorgangers gehoorzaam en zijt hun onderdanig") 3).
Ds. R. spreekt enkele maanden later, 1 Mei 1752 van zijnen ge-
liefden college. Op welke manier zij te zamen arbeiden aan het
werk des Heeren verbiedt de eerbiedigheid hem te melden, dat
moet hij aan een ander overlaten. Maar het valt naar genoegen
uit 4).
Ellis zelf was allerminst verrukt. Hij had de helft van den kerk-
dienst op zich genomen, maar vond de kerk in 't fort vreeselijk,
naast de kwartieren der soldaten, terwijl hij in zijn woonhuis, ook
in 't fort, door het gestadig godslasterlijk vioeken, woeden en
razen van dat toomeloos volk tot het verrichten van eenige gods-
dienstige plichtsoefeningen ten eenen male buiten staat werd ge-
steld. Zoo was hij dan genoodzaakt in de stad op eigen kosten
een huis te huren, ofschoon ook daar door geraas en andere on-
gehoorde onordentelijkheden gehinderd. Wij herinneren ons,
dat in 1730 ook ds. R. aan de Heerestraat woonde. Doch dit was
het ergste niet. Volgens ds. Ellis bevinden land en kerk zich in
deplorabelen staat. Barken worden geroofd tot wonder het eiland
en het bereik van het geschut. Daardoor zal het land wel weder
een onbewoond eiland worden. En in de kerk, o, doodelijke on-
kunde, gevoellooze lauwheid en verkeerde zoogenaamde zeker-
heid (van eigen staat of van de genade). In het burgerlijke twist
en verdeeldheid. Ja, daar zijn ook wel goeden en God teeder lie-
venden, waarom land en volk dan ook nog staande blijven. Hij
kan slechts open, dat, als in het vision van Ezechiel de dorre
doodsbeenderen nog eens levend zullen worden. De klaagbrief
eindigt met de vermelding een lichtpunt van zijn huwelijk

t) Hamelberg a.w. I 202.
2) Mijn Bov. Eil. blz. 182 en Bijdr. Vad. Gesch. Dec. 1930, biz. 292.
3) Bundel Curafao I fol. 144.
*) Aldaar fol. 145.
















42 L. KNAPPERT, WIGBOLD RASVELT EN ZIJNE GEMEENTE

op 18 Juni 1752 1). Toch viel op den duur alles hem te zwaar: 1
Juni 1756 vroeg hij zijn ontslag, ook omdat hij leed aan ,,bloet-
persinge", die hem reeds vroeger tot aan de poorten des doods had
gebracht 2). Ook ds. R. werd door ,,bezetheid op de borst" in zijn
werk gehinderd 3), waarom de kerkeraad het ontslag van Elis
niet aannam 4). Ergst vooral was, dat de beide college's het te
zamen niet vinden konden. Ellis zegt niet te begrijpen, dat Ras-
velt bij de oneenigheid met den heer Schrijver vrij geloopen is 5),
ten ware hij zich toen met eede gezuiverd had, wat hij zonder
zwarigheid doen zou. Met zulk een man te doen te hebben vindt
hij zeer gevaarlijk, maar zal er maar niet over doorgaan 6). Voor
onze kennis van toen wenschten wij, dat hij het maar wel gedaan
had.
Dit was 2 Juli 1756. En anderhalf jaar later most hij het over-
lijden van ds. R. melden op 20 December 1757. Hij was er niet bij
geweest. Juffr. Rasvelt had den lutherschen predikant er bij ge-
roepen en haar man was ,,zonder zakelijke uytingen van 't ge-
moed" still overleden 7). Deze luthersche predikant moet dus
Johan George Muller geweest zijn, die kort te voren, 2 October
1757, van Leeuwarden naar Curaqao gekomen was als eerste pre-
dikant der gemeente a), dus nog niet betrokken in de verwijdering
tusschen Rasvelt en Ellis.
Aldus was het einde van het leven en werken van Wigbold
Rasvelt, na 27 jarigen dienst (den duur daarvan alleen overtrof-
fen door de 34 jaren van de. Verkuyl), trots de zonden zijner
eerste dienstjaren, voorzoover wij kunnen nagaan, geen onver-
dienstelijk man voor zijne gemeente.






1) Aldaar fol. 146, 17 Juli 1753.
2) Aldaar fol. 147. De brief is aan ds. Rutger Schutte te Amsterdam.
t 19 Dec. 1784.
3) Aldaar fol. 148.
4) T.a.p.
3) Zie bovsn biz. 3.
*) Bundel Curafao I fol. 150.
') Aldaarfol. 151 d.d. 29 Dec. 1757.
I) J. Loosjes, Naamlijst van pred. der Luth. Kerk, 1925, biz. 220.
Die tweede October gold meteen als de stichtingsdag der luth. gemeen-
te.
























HET GEREFORMEERD KERKELIJK LEVEN
IN CURACAO

DOOR

J. C. HOUTZAGERS
Geref. predikant te Voorschoten

Gevraagd om in dit tijdschrift iets mee te deelen over de ont-
wikkeling van het Gereformeerd kerkelijk leven op Curacao, wil
ik daaraan gaarne voldoen.
De Gereformeerde kerken hebben nog maar slechts enkele jaren
geleden hier den arbeid ter hand genomen. Zooals den lezers be-
kend zal zijn, is van oudsher het grootste deel der bevolking van
Curagao Roomsch-Katholiek. Vroeger ik spreek van eeuwen
terug was het den Creool verboden in de Protestantsche kerk
te komen. Een toestand, die ons werkelijk ongelooflijk toeschijnt.
Maar niettemin op ground van veler bewering als waar moet wor-
den aangenomen. En het is de eer van de Roomsch-Katholieke
kerk, dat zij haar vleugels over Curagao en zijn bewoners heeft
uitgebreid; de overwinningen van het Roomsch-Katholicisme
zijn dan ook enorm groot geweest. Een groot deel van hen, die
niet geacht kunnen worden tot de R.K. kerk te behooren, zijn
afvalligen van die kerk.
Vandaar dat er op Curagao voor de Gereformeerde kerken, die
zelf 50 of 100 jaren bestaan, al naar gelang zij uit de Doleantie of
Afscheiding zijn voortgekomen, geen zendingsveld lag. De be-
hoefte aan een Gereformeerde kerk is pas gevoeld, toen door de
nederzettingen van de Shell en de daarmee verband houdende op-
komst en welvaart van Curacao een stroom van Hollanders op
Curacao zich vestigde. Van degenen, die in dienst traden bij de
C.P.I.M. of bij de politie, vonden enkele Gereformeerden elkan-
der. En het is een jaar of acht geleden, dat eenige Gereformeerden
- vier of vijf Zondagmorgens bij elkaar kwamen ten huize van
den Heer Tiesma, thans sergeant-majoor bij de militaire Politie,
om een predikatie te lezen. Daar men bij de voortdurende toe-


- 43 -















J. C. HOUTZAGERS


vloed van Hollanders naar Curarao geen oog erop kon houden,
wie krachtens doop en belijdenis tot de Gereformeerde kerken be-
hoorden, en het vermoeden groeide, dat er toch vele Gerefor-
meerden wonder moesten schuilen, heeft men zich in verbinding
gesteld met de Gereformeerde kerken van Nederland met ver-
zoek de mogelijkheid te overwegen een predikant uit te zenden
tot bearbeiding van de Gereformeerden en tot verzorging van de
militairen en politie-mannen. Met dit resultaat, dat in 1934 Ds. H.
W. Kroeze en zijn echtgenoote in Curacao kwamen, uitgezonden
door de Gereformeerde kerk van 's-Gravenhage-West. De eerste
dienst, die gehouden werd in een door het gouvernement welwil-
lend afgestaan zaaltje, was een belangrijke gebeurtenis voor de
weinige Gereformeerden. Men wist op lange na niet hoevelen er
dien eersten dienst zouden bijwonen. Men had voor vele stolen
gezorgd en bovendien nog zeventig achter de hand. Met spanning
verbeidde men den eerstkomenden Zondag. En de opkomst be-
droeg ...... slechts 12 personen.
Op allerlei wijze werden toen de Gereformeerden opgezocht en
bearbeid, hetgeen zeer moeilijk was. Velen waren reeds jaren op
Curaaao en daardoor wat vervreemd van het kerkelijk leven. An-
deren hadden zelfs geheel ermee gebroken. En van degenen, die
op Curaqao voor 't eerst kwamen, werden er velen vanstondeaan
meegesleept in de sfeer van wat men noemt, de uitgaande wereld
van Curaaao. Zoo ooit, dan is aan hen in Curacao het spreekwoord
bevestigd: het zijn sterke beenen, die de weelde kunnen dragen,
want weelde heerscht er in Curaaao. Niet zoo zeer in dien zin
althans wonder de gekleurde bevolking. Maar wel wonder de Hol-
landers en de blanke Curacaoenaars. Heel veel jongelui, uit Hol-
land in Curaqao komend, worden uit hun oorspronkelijk milieu
overgeplaatst in een anderen welstandskring. En geheel vrij van
alle familie- en gezinsverband, worden vele oorspronkelijk Gere-
formeerde jongelui spoedig meegesleept door den geest van frivo-
liteit, die ook in Curacao heerscht. Daarbij komt vooral dit. Om-
dat Curacao zelf weinig of geen ontspanning biedt, zoekt men dan
zijn vertier veelal in die dingen, die destructief inwerken op het
geestelijk-zedelijke van den mensch. Het zedelijk leven staat dan
niet hoog. Integendeel, het moet laag genoemd worden. Ik heb
dan ook in den korten tijd, dat ik in Curacao was slechts vijf
maanden er velen zien ten ondergaan, die eenvoudig niet meer
te houden waren. En dat niet alleen ongehuwden, maar ook ge-
huwden, wier vrouw en kinderen in het moederland waren achter-
gebleven.















HET GEREFORMEERD KERKELIJK EVEN IN CURACAO


Toch heeft de Gereformeerde kerk aldaar door God's zegen nog
velen mogen terugbrengen. En iedere Gereformeerde, die in Cura-
ao voet aan wal zet, belijdend lid of dooplid, wordt door de Gere-
formeerde kerk opgevangen. En met name voor de ongehuwden
en de alleenstaande gehuwden worden de huizen wijd opengezet,
om hen in het familieleven op te nemen. Langzamerhand heeft
zich dan ook in de jaren 1934-1938 het groepje Gereformeerden
uitgebreid. En reeds kon in 1936 een school kerkgebouw in ge-
bruik genomen worden, dat plaats biedt aan 100 of meer perso-
nen. Het kerkgebouwtje staat op een van de mooiste punten van
Willemstad en wordt algemeen geacht te zijn van fijne stijl en
spring daardoor alleen reeds in 't oog. Want rijk aan architecture
kan Curaqao niet genoemd worden. Hoewel de Spaansch-Holland-
sche geveltjes hun aparte bekoring hebben.
In den tijd, dat ik als plaatsvervanger van Ds. Kroeze tijdens
diens verlof optrad gedurende de eerste jaarhelft van 1938, was
het aantal Gereformeerden, behoorende tot de kerk van Curacao
264, waarvan er echter 198 op Curaqao wonen. De anderen wonen
op Aruba en in Suriname. Op Aruba zijn er 10 A 12 Gereformeer-
den. Vier maal per jaar worden zij bezocht door den predikant.
In Suriname wordt het contact schriftelijk bewaard. De afstand
is ver en de kosten zijn hoog. Op Bonaire woont voor zoover
mij bekend geen Gereformeerde.
De Gereformeerde kerk van Curacao is nog niet zelfstandig,
maar ressorteert wonder de kerk van den Haag-West en is, van
kerkelijk standpunt bezien, daarvan een wijk. De kerkeraad heet
dan ook wijkraad.
Deze kerk doet ook zeer veel aan evangelisatie. Door huisbe-
zoek en door verspreiding van allerlei lectuur, tijdschriften, pree-
ken, kalenders enz. tracht zij de boodschap des evangelies ook
buiten haar eigen kring te verbreiden.
Zooals elke evangelisatie, is dit niet het minst in Curagao een
zeer moeilijke arbeid. Op geesteljk gebied is de bevolking zeer
moeilijk te benaderen. De meest scheeve voorstellingen hebben
zich in den geest van de naieve menschen vastgezet .Zoo wilde
een zwarte Curagaoenaar het zal den lezers bekend genoeg zijn,
dat er blanke en zwarte Curagaoenaars zijn eens beweren, dat
God met den zwarten mensch niet van doen wilde hebben. Hij
baseerde zijn meening ophet feit dat, hij ,,nog nooiteenzwarten
God op een plaatje gezien had. God is alleen voor den ,,witten"
mensch en de duivel is voor den zwarten mensch. Want die moet
toch ook menschen hebben en de duivel is zwart." En ook uit de















J. C. HOUTZAGERS


praktijk van zijn leven was dit voor hem komen vast te staan.
Het regende altijd zoo zei hij tusschen 12 en I uur en na 4
uur en haast nooit voor 12 en na 1. Daarmee bedoelde hij dit: on-
der mijn werktijd regent het nooit. Maar altijd in mijn schafttijd
of vrijen tijd. Wanneer het in zijn werktijd regende, kon hij het
werk staken. Dat was hem veel aangenamer. Hij bad er wel eens
om, dat het toch op een anderen tijd regende. Maar ,,God hoort
mij niet. Hij wil niet met den zwarten mensch te doen hebben. Bid
u maar voor me. Hij hoort naar u wel." Een enkel staaltje van
den naieven geest van dit deel der bevolking, dat gemakkelijk met
meerdere zou zijn aan te vullen. Maar genoeg. Kinderen zijn het,
groote kinderen.
En daarom vraagt de Gereformeerde evangelisatie zeer veel ge-
duld en toewijding. Het is voor haar zeer moeilijk om de beginse-
len van het evangelie ingang te doen vinden. Want wel zijn de
eeuwige dingen just den eenvoudigen geopenbaard, toch is dit de
gang: door het hoofd naar het hart.
De Gereformeerde evangelisatie wonder de kleurlingen heeft
dan ook, voor zoover mij bekend is, tot dusver in het geheel geen
resultaat opgeleverd, maar dat werk is nog niet intensief ter hand
genomen, daar de opbouw van het eigen kerkelijk even alle aan-
dacht vroeg.
Tot de Gereformeerde kerk behoort geen enkele echte Cura-
9aoenaar. Wkl heeft eenig resultaat gehad de bearbeiding van de
Surinamers door de Gereformeerde kerk. Er wonen op Curacao on-
geveer 400 Surinamers, sommigen reeds 10 jaar. Hoewel voor 't
grootste deel van origine behoorend tot de Evangelische Broeder-
gemeente in Suriname, zijn zij meerendeels van het geloof ver-
vreemd. Daar de Hernhutters een andere liturgie hebben, heeft de
predikant van de Gereformeerde kerk, Ds. H. W. Kroeze, eenige
jaren geleden getracht aparte diensten voor hen in te stellen.
Eerst maakten die diensten nog al eenigen opgang. Maar heel
spoedig trad het verval in. Eerst kwamen er circa veertig. Toen
liep het terug tot acht. En tenslotte niet e6n. Al is het doel niet
bereikt, toch is er nog wel contact uit ontstaan en bewaard geble-
ven tusschen de Surinamers en de Gereformeerde kerk van Cura-
cao. Op verzoek van de Evangelische Broedergemeente te Para-
maribo verricht de Gereformeerde predikant bepaalde kerkelijke
handelingen, zooals b.v. huwelijksbevestiging en doop. Zelfs
wordt ook nog wel op Christelijke feestdagen een dienst naar hun
liturgie gehouden. Waarvoor dan gemeenlijk nog wel belangstel-
ling is. Dat de Evang. Broedergemeente van Suriname en de Ge-















HET GEREFORMEERD KERKELIJK LEVEN IN CURACAO


reformeerde predikant met elkander in contact staan, vindt zijn
oorzaak daarin, dat er geen geinstitueerde gemeente van de Hern-
hutters op Curagao is. De Surinamers voelen zich nog het meest
aangetrokken tot de Gereformeerde kerk. Toch zijn het nog maar
enkelen, die min of meer trouw kerkelijk meeleven.
Onder het kerkelijk leven van Curaqao moet ook gerekend de
verzorging van de militairen. Het is den lezers bekend, dat er in
het Waterfort een bezetting is van mariners en dat er in het
Schottegat steeds een oorlogsschip ligt. Onder deze mannen zijn
vanzelf ook Gereformeerden. De mariners van het Waterfort en
de matrozen en korporaals van het oorlogsschip worden iederen
Donderdagavond verwacht in de pastorie, die er op gebouwd is
om velen te ontvangen. Dat zijn de marine-avonden. Daar is toe-
gang voor allen. Er wordt niet gevraagd naar richting of kleur. De
marine-avond begint met een toespraak van ongeveer een half
uur over allerlei onderwerpen op bijbelsch en staatkundig terrein.
Daarna wordt wonder het genot van een koelen dronk gesjoeld, ge-
damd en geschaakt. En zoo tracht men de militairen in een huise-
lijk milieu op te nemen en hen wonder een anderen invloed te bren-
gen.
Ook gaat de belangstelling van de Gereformeerde kerk zeer uit
naar de zeevarenden. Zij, die op passagiers- en koopvaardijsche-
pen varen, krijgen regelmatig toezending van lectuur en worden
aan board bezocht. Velen vinden uit zichzelf, zoodra zij Curacao
aandoen, den weg naar de pastorie.
Zoo is dan het Gereformeerd kerkelijk leven van Curacao nog
zeer klein, maar toch in enkele jaren in ledental overweldigend
uitgebreid, vergeleken met het klein getal, waarmee het begon. En
de Gereformeerde kerk, niet het minst door het opvallend aardige
kerkgebouw op Mundo Nobo, heeft op Curacao eenig aanzien naar
buiten gekregen.























JAARCIJFERS VAN SURNAME


DOOR

L. C. PREY

De op finantieel, economisch of social gebied omtrent Suri-
name bestaande litteratuur is zeer schaars; betrouwbare gegevens
treft men eigenlijk alleen aan in de officieele begrootingsstukken
en in de Koloniale verslagen. Statistieken, in den geest van de in
ons land bekende ,,Jaarcijfers", bestaan in dit, in menig opzicht
zoo onontwikkelde, land niet. En just hier zijn deze niet te ont-
beren, wanneer men zich een beeld wil vormen van de structuur
van het gewest, zonder genoodzaakt te zijn daartoe een menigte
heel of half officieele stukken te raadplegen.
Zulke statistieken zijn een belangrijk hulpmiddel bij de be-
studeering wonder meer van den economischen en socialen toe-
stand. Zij geven een exact en zakelijk antwoord op de bij hen, die
zich voor die vraagstukken interesseeren, van nature opkomende
vraag: hoe het vroeger is geweest.
Bij de raadpleging dient men evenwel niet uit het oog te ver-
liezen, dat statistieken niet anders zijn dan volgens een bepaalde
method gerangschikte cijfers of cijfergroepen en dat deze geen
licht verschaffen aangaande de factoren, waarvan elk cijfer het
product is, dat wil dus zeggen, dat men voorzichtig moet te werk
gaan met het trekken van conclusies, in het bijzonder ten aanzien
van de voor elk jaar afzonderlijk vermelde cijfers. Over een reeks
van jaren beschouwd geven deze cijfers echter een beeld van op-
gang of teruggang, dat in den regel als een afspiegeling van den
werkelijken toestand kan worden aanvaard.
Ik heb daartoe een dergelijke statistiek opgebouwd, aanvangende
in het jaar 1920 en betrekking hebbende op klimaat, landbouw,
handel, scheepvaart, bevolking en alle taken van bestuurszorg,
die voor een beoordeeling van de ontwikkelingsmogelijkheden
van belang zijn.
Niet voor ieder jaar kon over cijfers worden beschikt; ook


-48-















JAARCIJFERS VAN SURINAME


moet men met ieder cijfer nog voorzichtiger zijn dan, gelijk hier-
voor betoogd, bij raadpleging van iedere statistiek geboden is.
Vooral in vroegere jaren nam men het met het verschaffen van
cijfers niet zoo nauw; in later jaren is meer contrble op de juist-
heid der cijfers uitgeoefend. Over een reeks van jaren beschouwd
zijn echter aan deze Jaarcijfers wel voldoend veilige ,,aanwijzin-
gen" te ontleenen.
Behalve met het verschaffen van een, zij het dan niet in alle
opzichten volledig, statistisch beeld van het land, als voorloopig
hulpmiddel, is het doel met dit werk althans een begin te maken.
Eenmaal verschenen, zal wellicht het nut ervan worden ingezien
en van Overheidswege het werk systematisch worden voortgezet,
omdat betrouwbare Jaarcijfers ook voor het Bestuur van groote
waarde zijn.
De cijfers gaan tot en met 1937. De bedoeling is elk jaar de aan-
vullende cijfers te geven, zoodra daarover kan worden beschikt.


West-Ind. Gids XXI




































WEERKUNDIGE WAARNEMINGEN TE PARAMARIBO EN REGENVAL TE PARAMARIBO EN OP ENKELE ANDERE
PLAATSEN.

Luchtdruk Tempera- Damp- Betrek-
in mm her- tuur drukking kelijke Bewol- Totale regenval in mm
Jaren leid op 0C graden C. in mm vochtig- king

max. min. max. min. max. mi. %gem. gemidd. Para- Repu- Browns Alli- Coro- Nicke-
x i maribo bliek weg ance nie rie


1920
1921
1922
1923
1924
1925
1926
1927
1928
1929
1930
1931
1932
1933
1934
1935
1936
1937


763.1
764.4
764.4
763.8
763.6
763.3
764.0
764.2
763.8
763.8
764.9
764.9
764.3
765 0
764.3
764.5
764.6
764.8


759.2
755.9
755.7
756.5
757.1
756.8
756.3
754.5
756.1
755.6
756.6
756.1
757.2
756 9
757.0
757.6
755.4
756.7


33.7
33.6
34.1
34.7
34.2
34.9
34.6
34.5
35.0
35.2
35.6
35.0
36.0
34.7
34.4
35.3
35.7
35.9


19.1
18.7
20.5
18.1
17.0
17.2
17.3
17.2
20.0
18.1
20.0
20.3
18.9
18.2
19.1
17.9
18.1
18.3


25.4
24.6
25.6
25.0
24.9
25.0
25.5
25.6
25.7
25.2
25.3
25.2
25.0
25.4
25.1
24.9
25.9
25.3


17.2
16.9
16.9
12.8
15.5
13.9
13.2
16.2
14.4
15.4
14.6
16.3
13.3
15.1
14.4
15.4
14.7
14.7


2032.6
2102.7
2427.2
2290.6
2004.5
1715.7
1797.6
2610.1
2619.7
2018.7
2106.3
2148.7
2358.7
2530.5
1729.2
1707.8
2453.0
2012.6


2000.0
1895.5
2033.7
2185.2
1409.9
1623.9
1639.1
2518.9
1991.2
1752.9
1517.6
2025.5
1848.7
2511.5
1906.4
1759.3
2142.5
2279.3


2177.2
2722.8
2264.5
2227.5
1994.4
1906.1
1879.1
2567.0
2078.3
1996.5
2114.8
2205.3
2187.2
2246.7
2154.5
2094.8
2486.7
2083.5


1908.7
2221.8
1784.8
2012.4
1817.6
1500.1
1500.1
2431.0
2154.8
1632.7
1779.8
2095.1
2203.6
2529.2
1454.3
1880.0
1976.0
2148.0


1642.7
1780.7
2032.3
1692.8
1678.0
1245.1
1192.4
2580.4
1533.1
1667.1
1473.1
1671.7
1827.5
2468.8
1172.9
1514.2
1588.3
1638.2


1130.4
1673.7
1936.1
1421.4
1631.0
1115.9
1322.1
2624.2
1901.0
1813.7
1748.0
2190.3
1904 6
2399.5
1167.8
1892.9
1761.3
2309.9































GEMIDDELDE REGENVAL BOVEN VERSCHILLENDE STROOMGEBIEDEN

Stroomgebied van de
Noordkust
Jaren tusschen
Corantijn Nickerie tusschen Saramacca Suriname Commewijne Marowijne
Nickerie ena
Coppename


1920
1921
1922
1923
1924
1925
1926
1927
1928
1929
1930
1931
1932
1933
1934
1935
1936
1937


1833.9

2234.1
1961.5
1998.4
1725.0
1591.0
2797.0
1968.0
2357.0
1717.9
1904.1
1767.0
2148.5
2040.5
1973.8
2225.0
2274.5


1326.2
1673.8
1910.1
1581.0
1629.6
1207.2
1427.0
2576.5
1911.0
1838.1
1807.1
2177.1
1967.5
2213.2
1217.8
1861.7
1763.4
2417.4


1484.0
1685.4
1804.1
1610.3
1575.8
1204.4
1185.8
2514.8
1509.7
1488.5
1375.4
1675.0
1810.6
2265.2
1031.0
1338.6
1464.7
1490.6


2005.4
2315.0
2198.7
2070.4
1980.5
1960.9
1806.1
2611.3
2208.6
2181.2
1837.2
2040.5
1914.7
2212.9
1953.1
1659.0
2137.6
2001.0


2048.9
2133.1
2349.6
2252.4
1935.0
1708.5
1758.6
2488.0
2238.9
2015.3
1780.0
2076.3
2102.1
2400.6
1971.0
1800.6
2197.5
2060.0


1966.8
2227.1
2123.5
2134.6
1846.7
1698.0
1713.3
2543.1
2474.1
1982.8
1833.9
2199.9
2262.8
2500.4
1649.3
1930.0
2110.0
2142.9


2292.6
2476.6
1988.5
2525.0
2164.0
2362.9
2126.7
2536.5
2325.4
2105.3
2044.3
1825.7

2403.0
1948.8

1898.7
2486.6



































ALGEMEEN OVERZICHT VAN DEN LOOP DER BEVOLKING (ZONDER BOSCHNEGERS EN INDIANEN).

S Levenloos
SLevend aangegeven Levenloos
Totale :Sv aangegeven 0 0 .
bevol- o & -W- A d
Jaren king - wettig onwettig
op 31 r ____ g>d S E
Dec. 2 (d 4 C 4 a co
n m. vr. total m. vr. total < >. O
S0 0 >.


1920
1921
1922
1923
1924
1925
1926
1927
1928
1929
1930
1931
1932
1933
1934
1935
1936
1937


107.354
107.723
110.326
112.818
116.058
119.926
122.982
126.041
129.297
131.687
133.651
136.218
138.694
141.508
144.385
146.843
148.971
150.896


444
495
438
469
525
477
481
403
459
466
473
446
486
483
496
550
494
474


885
1029
869
895
1014
955
954
805
885
938
898
917
948
965
961
1029
1020
966


1163
1203
1292
1342
1382
1538
1494
1363
1495
1685
1677
1623
1620
1830
1799
1859
1768
1768


1176
1334
1208
1227
1440
14381
1474
1313
1445
1708
1584
1626
1618
1737
1714
1918
1748
1790


2339
2537
2500
2569
2822
2976
2968
2676
2940
3393
3261
3249
3238
3567
3513
3777
3516
3558


3224
3566
3369
3464
3836
3931
3922
3481
3825
4331
4159
4166
4186
4532
4474
4806
4536
4524


2080
2597
2189
2314
1906
1772
2223
2107
1925
2032
1855
1966
1827
1853
1835
1734
1916
1854


1144
969
1180
1150
1930!
2159
1699
1374
1900
2299
2304
2200
2359
2679
2639
3072
2620
2670


56.778
58.001
59.082
60.732
62.581
63.940
65.388
67.093
68.111
68.996
70.234
71.417
72.804
74.246
75.356
76.298
77.009


50.945
52.325
53.736
55.326
57.345
59.042
61.253
62.204
63.576
64.655
65.984
67.277
68.704
70.139
71.487
72.673
73.887




























BEVOLKING IN DE DISTRICTEN EN IN HET GEWEST

District DistrictCom- District District Sa- District Bovendien
5 Q Io Suriname(') mewijne(l) Marowijne(') 'i ramacca(') Para(i) B ei
o Beene Bo- Bene- Bo- Maro- Cotti- B -Y Bene- Bo- Bene- Bo- 0 bo
o den ven den ven wijne ca den en den en

1920 -
1921 -
1922 43.757 9.885 3.449 13.615 1.204 9.719 15.699 2.641 10.157 5.688 191 11.124 2.552 110.933
1923 44.772 10.308 3.349 13.667 1.177 9.219 15.858 2.647 10.548 5.642 185 11.273 2.480 112.827
1924 45.523 11.115 3.463 14.212 1.662 920 6.026 2.683 11.007 5.651 17611.575 2.545 116.058 o
1925 45.554 11.763 3.454 15.273 1.208 930 6.666 2.748 11.794 5.650 142 12.3432.401 119.926 o 0
1926 45.703 12.227 3.06616.793 1.081 918 7.432 2.674 12.645 5.315 142 12.7702.216 122.982-
1927 45.791 30.605 23.779 2.714 2.805 13.843 6.504 126.041 -H -H1
1928 46.929 31.752 24.959 2.354 2.883 14.403 6.017 129.297
1929 46.953 32.875 25.873 2.397 3.021 14.388 6.180 131.687
1930 47.318 33.889 26.282 2.418 3.100 14.276 6.368 133.651
1931 48.389 34.761 26.949 2.178 3.193 14.106 6.642 136.218
1932 49.674 35.650 27.202 1.755 3.213 14.559 6.841 138.694
1933 50.294 37.607 27.332 1.698 3.301 14.612 6.864 141.508 t
1934 51.554 39.041 27.124 1.746 3.288 14.595 7.037 144.585
1935 52.103 40.815 26.588 1.985 3.386 14.792 7.174 146.843
1936 52.705 42.169 26.351 2.086 3.387 15.011 7.262 148.971
1937 52.368 42.137 25.824 3.423 4.002 14.834 8.308 150.896


(a) Na 1926 gevormd uit de beide daaronder vermelde deelen.
(2) In 1926 opgeheven en gevoegd bij District Suriname.




































VERDEELING VAN DE BEVOLKING NAAR DEN LANDAARD (ZONDER BOSCHNEGERS EN INDIANEN)

Jaren Europeanen Europeanen Surinamers Britsch- Nederl.- Chineezen Anderen
(op 31 uit Nederland van elders Indiers Indiers
Dec.) m. vr. m. vr. m vr.. m. vr. m. vr. m. vr.


1920
1921
1922
1923
1924
1925
1926
1927
1928
1929
1930
1931
1932
1933
1934
1935
1936
1937


24.456


26.000
26.699
27.403
26.763
27.146
27.167
27.221
27.505
28.039
28.438
28.924
29.609
30.228
30.699
31.685


27.969


29.138
29.540
30.948
30.831
31.339
31.642
31.770
32.168
32.725
33.220
33.755
34.373
34.958
35.480
36.064


15.600


17.104
17.451
18.066
18.324
18.530
18.824
19.204
19.456
19.899
20.285
20.738
21.278
21.847
22.087
23.119


10.496


13.426
13.523
14.467
14.858
15.196
15.582
16.175
16.467
16.855
17.185
17.595
18.115
18.930
19.266
20.725


7.167


10.776
10.998
12.776
14.568
15.569
16.785
17.200
17.462
17.972
18.032
18.272
18.604
18.436
18.535
17.417


4.313


7.753
7.687
9.425
10.923
11.821
12.628
13.136
13.463
13.801
14.225
14.650
14.956
14.950
15.2411
14.513


693


1.009
1.129
1.276
1.278
1.256
1.341
1.392
1.407
1.448
1.470
1.547
1.541
1.598
1.654
1.644


91


304
325
304
292
259
359
377
394
397
437
462
473
478
490
515


1.719


2.234
2.196
2.105
2.020
1.919
1.906
2.005
2.060
2.033
2.064
2.110
1.996
1.990
2.048
1.866


1.317


1.793
1.757
1.688
1.607
1.526
1.467
1.536
1.562
1.593
1.590
1.597
1.554
1.490
1.509
1.348











































VERDEELING VAN DE BEVOLKING NAAR DE KERKGENOOTSCHAPPEN (ZONDER BOSCHNEGERS EN INDIANEN)

Geindte 1920 1921 1922 1923 1924 1925 1926 1927 1928 1929 1930 1931 1932 1933 1934 1935 1936 1937


Nederl. Hervormd . .
Evang. Luthersch . .
Roomsch Katholiek . .
Evang. Broedergemeente
Israel. gemeente . ..
Vrije Evangelisatie . .
Episcopaalsche gemeente
Doopsgezinden .. ...
Mohammedanen . . .
Hindos . . . .
Volgelingen v. Confucius .
Overigen . . .. .


6.867 6.909
2.864 2.748
23.418 28.987
27.162 23.987
786 818
205 213
997 1.021
119 108
24.364 25.544
22.450 22.667
424 507
1.277 1.231


7.172
2.768
24.116
29.162
738
184
1.235
118
28.549
25.765
607
644


7.208
2.749
24.565
30.132
699
191
1.158
106


7.590
3.149
24.585
29.719
766
169
1.110
115


7.782
3.203
25.219
30.024
756
134
1.261
119


25.523 34.536 34.235 35.592 35.675
26.283 20.719 23.384 23.689 27.605


7.263
2.6071
26.3261
30.799
640
199
1.327
73
36.649


S7.597
2.900
26.752
29.124
762
76
1.493
559
36.098


8.014
3.011
27.582
30.037
782
81
1.593
503
39.972


8.120
3.040
28.450
30.754
780
67
313
527
40.860


8.550
3.800
29.124
29.727
780
66
357
527
41.300


27.805128.301130.111130.667129.841 130.360 32.000132.000


710 1.100 1.061 1.140 1.182 1.280 1.214 1.289 1.220 1.3001 1.300
509 418 770 825 852 1.942 2.228 1.680 2.352 3.447 3.365























BOEKBESPREKING


Fred. Oudschans Dentz, Cornelis van
Aerssen van Sommelsdijck. Een belangrijke
figuur uit de geschiedenis van Suriname.
Uitg. P. N. van Kampen & Zoon N.V. Am-
sterdam, 1938.


In de bekende Patria-Serie, Vaderlandsche Cultuurgeschiede-
nis in monografieEn wonder redactie van Dr. J. H. Kernkamp is als
14e deeltje het bovenvermelde boekje verschenen. Het 9e deeltje,
dat van Johanna W. A. Naber, handelt over ,,Onbetreden paden
van ons koloniaal verleden". Onbetreden paden zijn het niet
just, die de beer Oudschans Dentz in zijn werkje inslaat. Over
den energieken eersten Gouverneur van Suriname tijdens de
period van de Geoctroyeerde Societeit is reeds heel wat geschre-
ven en zijn eigen correspondentie met de autoriteiten in Patria is
eveneens van een respectabelen omvang, in aanmerking genomen
bovendien den korten tijd nog geen vijf jaren -, waarin hij
het behind in de kolonie voerde.
De heer Oudschans Dentz heeft met grooten ijver zoo goed als
alles verzameld en geordend, wat door en over dezen merkwaar-
digen bestuurder is geschreven en dit in het boekje bijeenge-
bracht. Een nuttig werk ongetwijfeld, want het stelt belangstel-
lenden in dien tijd van de grondvesting der kolonie Suriname in
staat, op gemakkelijke wijze een overzicht te verkrijgen van dat-
gene, wat zij anders, daar het her en der verspreid is, met groote
moeite zouden moeten bijeenzoeken.
Er is, zooals ik opmerkte, over dezen Gouverneur reeds heel
wat geschreven en de beoordeeling van enkele zijner bestuurs-
daden loopt bij verschillende schrijvers niet onbelangrijk uiteen.
Over het geheel is men het er wel over eens, dat Van Aerssen van
Sommelsdijck nuttig werk gedaan heeft, door orde te scheppen in
de nog vrij wilde en primitive samenleving, die er in Suriname
v66r zijn behind was en, dat hij door zijn krachtig optreden den


-56-















BOEKBESPREKING


grondslag gelegd heeft voor datgene, wat in de 18e eeuw de kolo-
nie voor het Moederland werd. Overigens loopt de beoordeeling
van zijn daden bij verschillende schrijvers nogal belangrijk uiteen.
De heer Oudschans Dentz heeft een hoofdstuk gewijd aan ,,Van
Sommelsdijcks karakter". Mij schijnt het altijd een eenigszins ge-
waagde onderneming, een oordeel over iemands karakter open-
baar te maken, in het bijzonder, wanneer het een persoonlijkheid
betreft uit een vervlogen tijdperk en levende en werkende in ge-
heel andere omstandigheden, dan die, waarmede wij vertrouwd
zijn. Daardoor is het wellicht te verklaren, dat het oordeel van
verschillende schrijvers over Van Aerssen van Sommelsdijck in
detailpunten nogal belangrijk uiteenloopt. demand, die hem per-
soonlijk en van zeer nabij gekend heeft, de Fransche huisonder-
wijzer zijner kinderen, Jean Rou, oordeelt niet zeer gunstig over
zijn patroon. En evenmin over zijn meesteres. In een artikel in
,,De West-Indische Gids" (2e jaargang, aft. 2, blz. 76-94) geeft de
heer S. Kalff eenige, aan Rou's m6moires ontleende bijzonder-
heden benevens aanhalingen uit de rijmkroniek van Coenraet
Droste ,,Overblijfsels van Geheughenis", welke ook bij Oudschans
Dentz te vinden zijn. Droste, de aanzienlijke rentenier uit Den
Haag, kende eveneens Van Sommelsdijck persoonlijk, hoewel
meer oppervlakkig dan Rou.
Latere schrijvers zijn in hun oordeel zeer verschillend en wel
eigenaardig is het hierbij, dat zelfs Katholieke auteurs het onder-
ling niet eens zijn. Pater Van Coll, die meer dan 40 jaar in Surina-
me werkzaam is geweest, schreef omtrent hem als een gevierd
krijgsman, wiens nagedachtenis geweld werd aangedaan. Het oor-
deel van Frater M. F. Abbenhuis in het Koloniaal Missie Tijd-
schrift (XVII 1934, blz. 9) verschilt daarvan nogal iets. Deze
schrijft omtrent Van Aerssen: ,,.... terwijl hij het contract (nl.
dat, waarbij de Geoctroyeerde Societeit werd opgericht K.) mede-
teekent, breekt hij het tevens .... Op den trouw en het woord
van zoo'n man kan men niet rekenen, ook al schijnt hij Roomsche
sympathieen te hebben. Als zijn te stichten koninkrijk maar flo-
reerde, kon hem de waarheid en de wet Gods weinig schelen. Hij is
een echte libertijn, die alien kerkgenootschappen het licht gunt,
als ze hem naar niet schadelijk zijn ....". Hiermede lijkt mij
weer moeilijk te rijmen het vleiende getuigenis van Pistorius, dat
de heer Dentz op blz. 66 van zijn boek aanhaalt.
Genoeg, dunkt mij, om aan te toonen, hoe moeilijk het is, zich
een oordeel te vormen omtrent het karakter van iemand, als de-
zen Gouverneur.















BOEKBESPREKING


Die verschillende beoordeelingen vinden haar aanleiding in zijn
holding in de zaak der met hem uitgekomen en in Suriname over-
leden Franciscaner missionarissen en in die van bet Indiaansche
meisje, dat als een soort waarborg voor het nakomen der vredes-
voorwaarden door de overwonnen Indianen aan den Gouverneur
werd afgestaan.
De heer Oudschans Dentz geeft op biz. 84 een aanhaling uit een
in zijn bezit zijnd manuscript, geschreven door den Gouverneur
Jan Nepveu in 1769, welk geschrift ,,nimmer werd uitgegeven".
Geheel onbekend is toch dat geschrift blijkbaar niet, want de beer
S. Kalff geeft in zijn bovengenoemd artikel in de W.I.G. dezelfde
aanhaling, alleen met eenigszins afwijkende spelling. Hoe dit nu
zit, is mij niet bekend.
Een kleine opmerking zij mij ten slotte nog veroorloofd; zij be-
treft het laatste hoofdstuk (blz. 189), getiteld ,,Het wapen van
Suriname, enz." Op deze blz. komen enkele onnauwkeurigheden
voor. Het wapen van Amsterdam toch vertoont niet drie zwarte
kruisen, maar wel drie zilveren (of witte) St.-Andrieskruisen op de
middelste, zwarte baan. De beschrijving van het wapen van Van
Sommelsdijck is niet volledig; verzuimd is de vermelding van het
hartschild, een gouden lelie op een blauw veld, terwijl de drie
gaaien, die genoemd worden, ,,merlettes" dienden te zijn (heral-
dische vogeltjes zonder snavel of pooten).
Maar, deze opmerkingen daargelaten, het is m.i. onjuist te spre-
ken van een wapen van Suriname. Een bij zonder wapen van Suri-
name bestaat niet; het wapen, dat voor officieele stukken ge-
bruikt wordt en behoort gebruikt te worden, is het Rijkswapen.
Het gebruik daarvan is trouwens in 1869 opzettelijk voorgeschre-
ven en dit voorschrift is in 1911 nog eens herhaald.
In deze meening betreffende het z.g. wapen van Suriname sta ik
allerminst alleen. In de Encyclopaedie van West-India (blz. 731
e.v.) behandelt een meer bevoegde dan ik, nl. de heer Mr. G. J.
Fabius, uitvoerig de kwestie van het Surinaamsche wapen. Dit
artikel begint, met dezen afdoenden zin: ,,Merkwaardigerwijze
moet het artikel aanvangen met de bekentenis, dat bet onder-
werp, waarover het handelt, niet bestaat. Onze kolonidn toch heb-
ben nimmer een eigen wapen bezeten". De afdeeling B. van dit
artikel stelt vast: ,,Onder bet Zeeuwsche bestuur bestond geen
wapen".
Amsterdam, November 1938. C. K. KESLER





























KRONIEK

SURINAME

Voor de derde maal in vijf jaar tijds hebben de Staten van Suriname
geweigerd hun medewerking te verleenen tot bet invoeren eener
wettelijke regeling, welke aan de overhead de bevoegdheid zou moeten
geven den invoer van ongewenschte drukwerken uit Nederland te be-
letten, de z.g. ..gezagsondermijnende" drukwerken. De meerderheid
der vertegenwoordiging was blijkbaar nog altijd van meening dat
het in Suriname niet verboden mag te zijn te lezen wat ook in bet
moederland gelezen mag worden, onverschillig welke bijzondere be-
palingen op de drukwerken van elders er in Nederlandsch Indie be-
staan mogen.
De afwijzende beslissing werd genomen door tien van de vijftien
Statenleden, t.w. drie van de vijf benoemde en zeven van de tien ge-
kozene; de rest was afwezig. Er werden vier stemmen uitgebracht
v66r het ontwerp, t.w. die van de drie benoemde leden en die van den
voorzitter, welke laatste zijn positive als zoodanig mede aan een benoe-
ming van den gouverneur dankt.
Zonder een oogenblik te twijfelen aan den ernst der voorstemmers,
kan men toch een stemmenverdeeling als deze merkwaardig achten. Is
het in een kleine gemeenschap als de Surinaamsche toch reeds moeilijk
wonder alle omstandigheden in een openbare functie den schijn van par-
tijdigheid te vermijden, de toestand moet in dit opzicht door de invoe-
ring van het instituut der benoemde Statenleden nog moeilijker gewor-
den zijn.
Een ander ontwerp intusschen werd met algemeene stemmen ver-
worpen, dat nl, der verordening waarbij ook het z.g. stadsdistrict (Pa-
ramaribo) tot een afzonderlijk bestuursressort in den zin der Staatsre-
geling gemaakt zou worden, met een districts-commissaris aan het
hoofd; in onze voorlaatste Kroniek werd reeds aangegeven welke de
bezwaren waren der vertegenwoordiging. Eigenaardig is dat de verdee-
ling van het land in districten, ieder wonder een door den gouverneur be-
noemd hoofd, een aangelegenheid is in welke, volgens de Staatsrege-
ling, de plaatselijke wetgever te voorzien heeft, terwijl zij, wonder het
oude Regeeringsreglement, door een K.B. werd beheerscht en in dit
K.B, het stadsdistrict, residentie van den gouverneur en standplaats
van een commissaris van Politie, alsmede van den procureur-generaal,
hoofdeloos gelaten is, wat natuurlijk opzettelijk is geschied. De gedele-
geerde van den gouverneur, die het ontwerp der voorgestelde verorde-
ning te verdedigen had, is er blijkbaar niet in geslaagd er de Staten van


- 59 -


















KRONIEK


te overtuigen dat de bestaande toestand een ongewone is en gewijzigd
behoort te worden.
Naar aanleiding van het voorloopig verslag der Staten aangaande de
indertijd verworpen en in den zomer van het vorige jaar opnieuw inge-
diende ontwerpen eener afzonderlijke regeling der huwelijken tusschen
Aziaten, is in De Surinamer een krachtig betoog geleverd tegen het
verlaten van bet beginsel der rechtsgelijkheid voor alle ingezetenen,
dat tot dusver gehuldigd werd en dat, werden de ontwerpen in kwestie
aangenomen, in bedenkelijke mate in het gedrang zou komen. De
schrijver van bet zeer suggestive artikel komt op tegen de z.i. onge-
wenschte rechtsbegunstiging ten bate van bepaalde bevolkingsgroe-
pen, welke door de ontwerpen beoogd wordt, een begunstiging welke
hij een in de Surinaamsche wetgeving ten eenen male misplaatste rechts-
figuur zou achten en welke hij dan ook volkomen onaanvaardbaar
noemt. Een verbreking der bestaande rechtseenheid op het punt der
huwelijkswetgeving, door gouvernement en voorstanders wonder de Sta-
tenleden wenschelijk geacht, afgezien dus van de vraag of zij be-
schouwd zou mogen worden als door de omstandigheden geboden, is
voor den schrijver niet alleen verwerpelijk, hij verklaart de ontwer-
pen, uit een bepaalden gezichtshoek beschouwd, zelfs tot een vergis-
sing.
Sedert hier te lande en in Suriname zelf, de vraag is opgeworpen
of bet e6nheidsbeginsel op wetgevend gebied voor de naar ras, her-
komst en geloof zoo gedifferentieerde bevolking onzer Zuidamerikaan-
sche kolonie gehandhaafd behoort te worden, is dit wel het best be-
toog tegen de 6ngelijkheid dat wonder de aandacht van bet publiek ge-
bracht is.
Het Surinaamsche kantongerecht heeft een uiterst eigenaardig geval
te behandelen gekregen.
Er schijnt nogal iets aan te merken te zijn op de regeling van het
straatverkeer in de hoofdplaats, of liver het moderne verkeer aldaar
schijnt te lijden wonder de afwezigheid eener regeling. Een automobilist
heeft willen demonstreeren wat er op dit gebied ontbreekt en hij heeft
dit, volgens eigen verklaring, gedaan door, opzettelijk, maar met een
zacht vaartje, een politiebeambte aan te rijden, die het verkeer zou
hebben belemmerd. Een optreden als dat van dezen autobestuurder is
natuurlijk in een rechtsgemeenschap niet geoorloofd, trouwens het zou
in den autoritairen staat eerst recht niet geduld worden; dat de rech-
ter straf oplegde, zelfs een tamelijk ernstige straf, spreekt van zelf.
Het wel zeer bijzondere van het geval was hierin gelegen, dat de
overtreder een Statenlid is en wel een der door den gouverneur benoem-
de leden. Wij hebben onderzocht of de Staatsregeling den gouverneur
de bevoegdheid geeft een door hem benoemd lid der vertegenwoordi-
ging te ontslaan, wanneer de landvoogd achteraf tot het inzicht mocht
komen zich in de keuze te bebben vergist; konden echter dienaangaan-
de niets vinden.
Wie h.t.l. geregeld de Surinaamsche nieuwsberichten leest stuit nogal
eens op eigenaardigheden en tegenstellingen welke hem vreemd voor-
komen.
Zoo heeft de gouverneur afwijzend beschikt op een verzoek om steun
uit de openbare kas, ingediend door eenige werklooze planters (gewe-


















KRONIEK


zen directeuren en opzichters van plantages dus), die hun krachten zou-
den willen beproeven op de al sedert jaren zoo druk besproken citrus-
cultuur, doch uit den aard der zaak zelf niet over de geldmiddelen dis-
poneeren welke voor de oprichting, zelfs van een bescheiden citrusbe-
drijf, vereischt worden. Een de ernstigste bezwaren tegen de cultuur
in kwestie is dat men gedurende eenige jaren uitgaven doen moet waar
geen inkomsten tegenover staan en dat iedere rentabiliteitsberekening
fallen kan, omdat niemand vooruit weten kan hoe de marktpositie
zijn zal, wanneer de aanplant vruchten zal gaan opleveren.
Toch geeft bet gouvernement zich groote moeite en getroost het
zich uitgaven, om een citruscultuur in het leven te roepen, ook en zeker
niet in de laatste plaats om mogelijkheden te scheppen voor een mid-
denstandslandbouw, welke thans in Suriname vrijwel niet aanwezig is.
Behalve de mogelijkheden echter op het gebied van cultuur, kosten,
opbrengst enz., zou ook nog aangewezen moeten kunnen worden een
bevolkingsgroep waaruit de middenstandslandbouwers gerecruteerd
zouden kunnen worden. Welnu, hier bieden zich menschen aan die als
typische middenstanders mogen worden aangemerkt en die bovendien
reeds met den landbouw vertrouwd zijn. Leverde hun werkloosheid
niet een uiterst gunstige gelegenheid op om het vraagstuk van de ci-
truscultuur 6n dat van den middenstandslandbouw, een stapje nader
te brengen tot de oplossing? Wij meenen te weten dat ook in Neder-
landsch Indie planters, door de malaise in het grootbedrijf werkloos ge-
worden, zich als zelfstandige kleine landbouwondernemers gevestigd
hebben.
15 January 1939. M.

CURACAO

Prof. mr, dr. H. W. C. Bordewijk t

Het zou niet van dankbaarheid getuigen, wanneer hier het over-
lijden van prof. Bordewijk onvermeld bleef. Er is reden om te herinne-
ren aan de blijvende verdiensten voor onzeWest van den op nauwelijks
59-jarigen leeftijd heengeganen hoogleeraar.
Reeds in zijn proefschrift van 1905 over Rechtspersoonlijkheid der Ne-
derlandsche Koloniin heeft hij, meer dan te doen gebruikelijk was, Su-
riname en Cura.ao in zijn bespreking getroffen. Geruimen tijd daarna
zijn door den steun van het Koninklijk instituut voor de taal-, land- en
volkenkunde van Nederlandsch-Indii twee studies van zijn hand ver-
schenen, nl. in 1911 Ontstaan en ontwikkeling van het Staatsrecht van
Curafao en in 1914 Handelingen over de Reglementen op het beleid der
Regering in de kolonien Suriname en Curafao, die beide maar vooral
het laatste is dat een vraagbaak zijn voor alien, die belang stellen in
de geschiedkundige ontwikkeling van ons West-Indisch staatsrecht of
betrokken zijn bij dat staatsbestuur.
Nog v66r dit laatste werk voltooid was, hebben Benjamins en Snelle-
man op hem beslag weten te leggen voor hun Encyclopaedic van Neder-
landsch West-Indid, waarin o.a. de artikelen over de ,,bestuursregeling"
van Curagao en over het ,,rechtswezen" van zijn hand zijn.
Voor zoover ik weet, was zijn laatste werkzaamheid voor onze West


















62 KRONIEK

zijn arbeid in de commissie voor de herziening van de West-Indische
regeeringsreglementen en de begrootingspolitiek, die door den oud-
gouverneur Staal werd voorgezeten. Belangrijk werk heeft hij in deze
commissie, waarin hij zelden of nooit op bet appil ontbrak, gedaan. Hij
was een ware voorstander van de koloniale autonomie en van een
ruim kiesrecht voor een vertegenwoordigend lichaam.
De naam van prof. Bordewijk zal telkens weer genoemd worden door
hen, die studied maken van vraagstukken van West-Indisch staats-
recht.

Geschiedkundige sprokkeling

Zekere Br. schrijft al eenige jaren in de Amigoe di Curafao af en toe
stukjes over Curagaosche geschiedenis, die den nieuwsgierigen lezer
prikkelen. Zoo spreekt hij in het blad van 14 December 1938 over
,,Aruba een eeuw geleden" zonder bronnenvermelding. Nu is het wel
bekend, dat de mededeelingen over het jaar 1816 aan De Hullu's publica-
tie in De West-Indische Gids ontleend zijn, maar van die priesters van
de vaste kust, die justit ook daar er weinig Hollanders waren", volop
gelegenheid hadden om op Aruba te werken, zou men wel gaarne lets
meer willen weten. Immers bleef Pirovano niet lang v66r zijn dood
twee jaren op Aruba, dat volgens Dahlhaus daarna van priesterhulp
verstoken bleef. En gouverneur Cantz'laar weigerde just de toelating
aan priesters, die het Nederlandsch niet machtig warren (Koloniaal
Weekblad 10 Sept. 1925).
De zegsman van Br., ,,een reiziger" nit 1837 (die al spelling-Mar-
chant schijnt geschreven te hebben) vertelt ook van La Playa, het
eenigste dorp of vlek op het eiland. Maar zoo heel klein kan dat niet ge-
weest zijn. Reeds in 1822 geeft de gouverneur voorschriften voor de
aanleg van het dorp en vier jaar later bericht de kapitein-commandant
over ,,de uitgestrektheid" en spreekt deze van ,,wijk- en districtsmees-
ters" (Koloniaal Weekblad 10 Oct. en 24 Dec. 1925). En Teenstra, die er
eenige jaren v66r dezen reiziger moet geweest zijn, noemt al Oranje-
stad met 200 huizen en hutten.
Ook van de ,,kapitaalverschuiving" tengevolge van de goudvinding,
,,die nog lang voelbaar is gebleven", zou men gaarne lets meer willen
weten.

Rumor in casa III

De strijd is uit, plotseling nit, en voorloopig of voor goed -
heelemaal uit. Het lijkt zoo, dat de opposite dit niet verwacht heeft. 5
December verscheen no. 1 van den eersten jaargang van een nieuw
,,weekblad voor de staatkundige economische en cultureele belangen
van het gebiedsdeel Curagao", uitgegeven door een vereeniging tot be-
hartiging van die belangen. Ondanks de beoordeeling in de Amigoe als
,,Een Antipapistisch Orgaan" zag het blad er nogal frisch uit. Maar bet
had een vitium origins, nl. dat het anoniem ter wereld kwam, zonder
bekende ouders. Vooreerst vermeldde bet omtrent de tevoren onbeken-
de vereeniging-uitgeefster niet anders dan dat deze haar oorsprong
vond ,,in de overtuiging van vele[n ?], dat Curagao behoefte heeft aan

















KRONIEK


een organisatie, waarvan het doel is de belangen van het gebiedsdeel
te behartigen in overeenstemming met hun [zijn?] werkelijke ontwik-
keling." En dan volgt wat onduidelijk ,,De strekking van deze perio-
diek is dan ook enkel positief te bepalen, terwiji iedere negative doel-
stelling, welke door een bepaalde anti wordt beheerscht, daaraan
vreemd zal blijven". Waarschijnlijk beteekent dit op bet gebied van
het kiesrecht: wij zijn niet anti-Roomsch, maar vinden, dat het voor-
gestelde kiesrecht niet in overeenstemming is met de staatkundige ont-
wikkeling van Curagao. De ruimere doelstelling, ook bestrijkend econo-
misch en cultureel gebied, kan zeer wel het bestaan deer vereeniging
wettigen maar just omdat het blad zich aanstonds midden in den strijd
werpt, had men graag vernomen: wanneer is de vereeniging opgericht ?
door wie[n]? wie zijn bet bestuur? hoeveel leden zijn er? wat is het
doel der vereeniging ? hoe stelt zij zich voor haar doel te bereiken ? wel-
ke zijn de vereischten voor het lidmaatschap ? wie redigeert bet blad ?
De belangstellende lezer hoort er niets van, zelfs niet hoeveel de abon-
nementsprijs is. En het gekke is, dat de A migoe, die doet, alsof zij het
weet, ook geen namen noemt, en alleen zegt, dat tot de redactiestaf be-
hooren een Curagaoenaar en enkele eerst in de Iaatste jaren geimpor-
teerde Hollanders.
Vreemd is ook, dat het tweede nummer, dat 12 December had moe-
ten verschijnen, bijna drie weken later kwam.
Het is te open, dat de Vereeniging tot behartiging van de staatkun-
dige, economische en cultureele belangen van het gebiedsdeel, als de
statutaire ontwikkeling van doelstelling en middelen in overeenstem-
ming met haar schoonen naam zijn, een vaster bestaan heeft.
De pennestrijd is ginds voortgezet en heeft weerklank gevonden in de
Staten-Generaal. 22 December bij de begrooting van Kolonien voor
1939 is bij monde van een sociaaldemocraat en van een Roomsch-
Katholiek het kiesrecht ontwerp verdedigd. De heeren Van Lidth de
Jeude, een antirevolutionair en een christelijk-historische afgevaardig-
de hebben bezwaren ingebracht en de laatste heeft zelfs schorsing en
vernietiging van de verordening wegens strijd met de wet of het alge-
meen belang in overweging gegeven. De minister heeft zich met be-
slistheid daartegen verzet. Het nieuwe reglement moet nog worden
vastgesteld, zei de minister. Formeel zal de minister wel gelijk gehad
hebben, maar belangrijker dan dat was, dat bet ontwerp twee dagen te
voren met 8 tegen 7 stemmen door de Staten was aangenomen.
Ja, die persdienst over en weer schijnt nog niet de juiste kennis te
hebben van wat belangrijk is. In de Amigoe van 21 Dec. leest men van
een telegram, dat als het belangrijkste, dat bij Curagao in de Kamer ter
sprake zou komen, vermeldt .... leerplicht, uitbreiding nijverheids-
onderwijs voor meisjes en zeevaartonderwijs. F.

















BIBLIOGRAPHIE


A. TIJDSCHRIFTEN, COURANTEN, ENZ.

Vereeniging IndiR-Nederland. Mededeelingen no. 25. Lezing Dr.
Klein [over Luchtopnamen in Suriname].
Tijdschrift voor Diergeneeskunde. Deel 65. Jrg. 1838. Afl. 18. Het
voorkomen van Dipylidium caninum (Linn6 1758); Toxocara canis
(Werner 1782); Ancylostoma caninum (Ercolani 1859); Dirofilaria
immitis (Leydi 1856); en Spirocerca sanguinolenta (Rudolphi 1819)
bij den bond (Canis familiaris) in Suriname, door J. Frickers. Gouv.
veearts te Paramaribo.
Idem. Afl. 19. Over een infectie door trypanosoma viennei bij een
rund uit Suriname, door prof. dr. O. Nieschultz, A. Bos, en J. Frickers.
Economische Voorlichting. 23 Dec. 1938, no. 51. Curagao.
West India Committee Circular. 17 Nov. 1938, no. 1047. On advertis-
ing Rum; British Guiana's Needs; Trinidad's Cocoa Industry. Exports
Show Recovery; Agricultural News (Cacao Planters Problems Weed
Killing in Barbados Jamaica Oranges in the United Kingdom -
Malaria and Estate Housing); The Bahamas Legislature.
Idem. 1 December 1938, no 1048. The Bermuda Air Service;
Jewish Emigration. Premier on Possibilities of Guiana; Jamaican
Sculpture; Trinidad's 1938 Sugar Crop; Agricultural News (The Use
of Fungi in Industry Avocados for an Export Trade The Amazon
Fly in St. Lucia); Jamaican Embroidery.
Ons Suriname. December 1938, no. 12. Van den medischen arbeid
in het oerwoud, door H. Leerdam.
Bulletin de la Section de Gdographie. 1936. Quelques Notices sur
I'Histoire de la Trait6 N6gri6re des Hollandais h la c6te occidentale
d'Afrique, door L. C. Vryman [De overdruk is gedagteekend 1938].
Echo's uit de Missies. 25 Dec. 1938 no. I. De toekomst van de West.
Mr. Dr. L. N. Deckers vertelt [ontleend aan de Maasbode].
Succulenta. 20ste Jrg. (1938), nos. 9, 10, 11. Over Cereus repandus,
Cephalocereus lanuginosus, Lemaireocereus, griseus en Acanthocereus
tetragonus, door P. Wagenaar Hummelinck.
Neerlandia. January 1938, no. 1. Curacao als deel van het Neder-
landsche Rijk, door B. W. F. van Slobbe.
Perfumery and Essential Oil Record. 29ste Jrg. no. 11. Avocado
pear oil. An investigation of the Vitamin Claims.
Tropical Agricultural Journal. 15de Jrg. no. 12. Banana diseases
XII. Diseases of the banana in Haiti, with special reference to a
condition described as ,,plant failure", door C. W. Wardlaw.
S. Dominicus Penning. Aft. 129, Januari 1939. Hoe een Curagao'sche
parochie in honderd jaren groeide. III Onderwijs en jeugdzorg; IV. De
tweede steenen kerk, door Pater M. Latour O.P.


-64 -
























EEN STUDIEREIS NAAR DE WEST


DOOR

MR. DR. L. N. DECKERS

I

Voor ieder Nederlander moet het een voorrecht zijn uit eigen
aanschouwing kennis te kunnen maken met de Nederlandsche
gebiedsdeelen buiten Europa. Wij, Nederlanders, zijn reizigers
en trekkers bij uitnemendheid. Kwalijk zal men een bekend
ontspanningsoord of een om haar natuurschoon vermaarde
streek in Europa kunnen bezoeken, zonder er landgenooten aan
te treffen. Nu moge het te betreuren zijn en het is te betreu-
ren dat wonder die bewonderaars van vreemde pracht er nog
velen voorkomen, die ons eigen land niet kennen; die gevaren
hebben op de Italiaansche meren en de Friesche nimmer zagen,
this zijn in de Noorsche fjorden en onze mooie Wadden-eilanden
nooit hebben bezocht, afkeuring van dit verschijnsel mag niet
medebrengen, dat men het feit, dat de Nederlander gaarne in
den vreemde reist, eenzelfde lot doet ondergaan. Integendeel,
het is goed en nuttig, dat hij van tijd tot tijd over de grenzen
trekt. Vooral wanneer de reis wordt ondernomen door hem, die
zijn kennis wil vermeerderen en zijn gezichtskring verruimen
en heel in het bijzonder als dit geschiedt door iemand, wiens
werkkring ,wiens plaats in de samenleving medebrengt, dat hij
eenigen invloed oefent op de maatschappelijke, staatkundige,
cultureele ontwikkeling van ons volk. De toestanden in eigen
land leert men better begrijpen, de fouten en haar oorzaken better
kennen, den omvang der vraagstukken (en vraagstukjes!) better
meten, al het goede gaat men meer waardeeren door vergelijking
met het buitenland.
Het is zoo wenschelijk ook, dat wij nu en dan met eigen oogen
zien wat buiten Nederland leeft en werkt, wat er gewrocht werd
en tot ontwikkeling gebracht, om de deugd van liefde, van de

65 -
West-Indische Gids XXI S















MR. DR. L. N. DECKERS


zeer gerechtvaardigde liefde voor ons eigen, in menig opzicht
zoo voortreffelijk land, niet in de ondeugd van chauvinistische
zelfoverschatting te doen ontaarden.
,,Toch merkte ik veel sterker dan eer ik op reis toog", schreef
Kuyper eens, ,,hoe goed ter afwering van te groote patriotische
zelfvoldaanheid het is, zich een enkele maal in een heel andere
wereld over te plaatsen." 1)
Nog hoor ik Dr. Colijn zeggen in de dagen van de kabinets-
crisis van 1935, toen hij rekening hield met de mogelijkheid,
dat zijn staatsmansloopbaan een einde zou nemen, ,,Dan zal
eindelijk mijn hartewensch vervuld kunnen worden en ik een
lange reis gaan maken door China en Japan."
Een reus als Kuyper most ter afwering van het door hem
gevreesde kwaad een tocht van maanden ondernemen ,,om de
oude wereldzee." Colijn, die reeds de halve wereld doorkruiste,
wilde naar de oevers van Hoang-ho en Jang-tse-Kiang en naar
het verjongde Rijk van den Mikado. De landgenoot van minder
groot format zou kunnen volstaan met een reis van naar even-
redigheid verminderden omvang.
Ook valt intusschen niet te ontkennen, dat kennismaking
met het vreemde land nuttig is om de waardeering te vergrooten
voor hetgeen Nederland zelf biedt en den eerbied te verhoogen
voor al wat onze voorouders, van geslacht op geslacht, vermoch-
ten tot stand te brengen.
Voor ons, Nederlanders, is moeilijk een reis denkbaar van
meer nut en grooter voldoening schenkend tevens, dan die, welke
een bezoek aan onze overzeesche gebiedsdeelen ten doel heeft.
Ook ten aanzien van De West geldt dit ten volle. Persoonlijk
mocht ik het ervaren, toen ik, daartoe uitgenoodigd door het
Genootschap tot bevordering van de kennis van Suriname en
Curagao, in den zomer van 1938 deze deelen van ons Rijk heb
bezocht.

De Redactie van ,,De West-Indische Gids" vroeg mij een
artikel naar aanleiding van die reis en ik heb dit spontaan toege-
zegd. Thans moet ik erkennen, dat het tempo, waarin het werd
geschreven, met die spontaneiteit niet in overeenstemming was.
Hoe dringender ik mezelf voorhield, dat het tijd werd mijn be-
lofte te vervullen, hoe moeilijker het mij viel een bevredigend
antwoord te vinden op de vraag wat ik den lezers van dit tijd-

1) Dr. A. Kuyper. Om de Oude Wereldzee, II. blz. 503.







. t.a















EEN STUDIEREIS NAAR DE WEST


schrift eigenlijk aan interessants zou kunnen mededeelen. Mijn
reis duurde, uit en this, drie en een halve maand. Ik bezocht
in dien tijd niet alleen Suriname en alle zes de eilanden van
Cura9ao, maar verbleef ook een week op Trinidad, een week
in Venezuela en een vijftal dagen in Britsch Guyana, om van de
kijkjes op Barbados en in Fransch Guyana niet te spreken. Hoe
zeer ik mij ook heb ingespannen behalve aan boord van die
gezellige schepen der Kon. Ned. Stoomboot Maatschappij -
om minder toerist dan ernstig waarnemer te zijn en met welk
een schat van indrukken en herinneringen ik ook ben terugge-
keerd, toch erken ik gaarne in kennis van onze West achter te
staan bij de geregelde lezers van ,,De West-Indische Gids",
wonder wie er zoo velen zijn, die jaren lang hetzij in Suriname,
hetzij in Curagao, hetzij in beide gebiedsdeelen hebben geleefd
en gewerkt. Mag ik derhalve hun mildheid inroepen? Hetgeen
gaat volgen beschouwe men niet als een studied, niet als een
wetenschappelijk opstel, maar in hoofdzaak als een pretentie-
looze weergave van indrukken. Geenszins kan zij op het epithe-
ton ,,volledig" aanspraak maken. Om haar echter die onder-
scheiding niet al te ver te doen ontgaan, wil ik ook iets vertellen
van de vreemde gebieden, waar ik op mijn reis voet aan wal heb
gezet.
De lezer hebbe de goedheid mij te verontschuldigen als ik
dikwijls van mijzelf spreek. Ik weet het maar al te goed, dat
veelvuldig ge-ik en ge-mij en ge-mijn doet onaangenaam aan.
Het klinkt opdringerig, eigenwijs en aanmatigend en dat allies
is erg hinderlijk. Hoe gaarne zou ik het den lezer besparen!
Ik zie er evenwel waarlijk geen kans toe. Ook het gebruik van
den plechtstatigen pluralis majestatis kan hier geen uitkomst
bieden. Integendeel, daardoor zou het van kwaad tot erger wor-
den. Hij, die eigen indrukken en waarnemingen wil weergeven,
moet nolens volens voor het voetlicht treden en daarvan alle
consequenties aanvaarden.

Twee hartelijke dankwoorden gaan vooraf.
Het eerste geldt hun, die mij naar De West hebben gebracht
en terug naar Patria, en hun, die het mij mogelijk maakten op
en nabij de Caribische Zee op en neer te tijgen te water en in de
lucht.
Allereerst onze K.N.S.M., die, de ervaring leerde het mij
thans, op haar degelijke en door zindelijkheid uitmuntende
schepen, haar passagiers met alle zorgen weet te omringen.















MR. DR. L. N. DECKERS


Noch op Barbados of Trinidad, noch in Britsch- en Fransch-
Guyana of in Venezuela ontmoette ik autoriteiten of zakenlieden,
die niet eigener beweging het gesprek brachten op de K.N.S.M.
Zij kenden de namen der schepen, die gewoon zijn hun havens
aan te doen en de namen van de gezagvoerders. Zij prezen de
veiligheid, de netheid en orde, de verzorging en de keuken en
vonden het gansch natuurlijk, dat zij de reis naar hun stand-
plaats of terug naar Europa bij voorkeur maken met een Neder-
landsch vaartuig. Dat klonk mij in de ooren als welluidende
muziek en met dien lof, aan de K.N.S.M. gebracht, stemde ik
van harte in. Een keer te meer nam ik mij voor spaarzaam te
zijn met critiek op wat Nederlandsch is, een critiek, waarmede
wij wel eens wat al te gauw zijn en al te gul. Valt het niet op,
dat vreemdelingen het mooie en goede van ons land en zijn toe-
standen, instellingen en ondernemingen meermalen better weten
op te merken en te waardeeren dan wijzelf? En mochten wij, in
het waardeeren vooral, ons wel door hen laten overtreffen?
Op de tweede plaats denk ik met dankbaarheid terug aan de
tochten, welke ik in Curaqao en Suriname heb gemaakt, met
Hr. Ms. Jan van Brakel. De Gouverneur van Curagao, opper-
bevelhebber van zee- en landmacht in zijn gebiedsdeel, had den
dienst van het in Curaqao gedetacheerde oorlogsschip zoo weten
te regelen, dat het met mij reizen kon maken naar de Boven-
windsche eilanden, naar Bonaire en Aruba en later ook in
Suriname.
Ik heb dit op hoogen prijs gesteld. Alleen reeds omdat aldus
veel tijd werd gewonnen en ook daar het nu mogelijk was alle
eilanden van Curacao te bezoeken, onafhankelijk van de tijd-
stippen van aankomst en vertrek der vaartuigen, welke de ver-
binding tusschen die eilanden onderling en met Curacao onder-
houden. Bovendien heeft het verblijf aan boord van een oorlogs-
schip, te midden van de bemanning in actie, altijd iets bijzonder
aantrekkelijks. De vaardigheid en opgewektheid, waarmede bij
de Koninklijke Marine wordt dienst gedaan, de goede geest aan
boord, de vlotheid, waarmede moeilijkheden worden overwonnen
en niet te vermijden ongemakken aanvaard, troffen mij steeds
als ik met onze Marine in zee was. Dezen keer wel bijzonder.
Hr. Ms. Jan van Brakel immers is een klein schip I), uitsluitend
bestemd voor den dienst in Europa 2), dus niet ingericht als
'1 De standard waterverplaatsing is 715 ton.
2) Voor het politietoezicht op de zeevisscherij. Het werd in 1936 in
dicnst gesteld en doet in oorlogstijd dienst als mijnenlegger.















EEN STUDIEREIS NAAR DE WEST


tropenschip en ook niet door eenige voorzieningen voor de tropen
geschikt te maken. Terwijl wij varende waren en de patrijs-
poorten gesloten moesten blijven, was het in de verblijven ver-
schrikkelijk warm. Voor iemand, die slechts enkele dagen aan
boord vertoeft, is dat niet zoo erg. Een paar nachten kan men
zonder bezwaar, liggend op een gemakkelijken stoel, aan dek
doorbrengen. Maar op den duur gaat dat niet en men moet dan
ook oprechte bewondering hebben voor de opvarenden, die
nacht aan nacht, in een beperkte ruimte een waarlijk super-
tropische hitte wisten te doorstaan, zonder de goede stemming
er ook maar eenigszins wonder te laten lijden.
De bewapening van Hr. Ms. Jan van Brakel is te zwak i) om
het schip, als eenigen in Curagao aanwezigen oorlogsbodem, in
staat te stellen eventueel op te treden met de kracht, welke van
de het gebied beschermende Marine mag worden verwacht.
Door het convoyeeren van onze handelsschepen in de Straat
van Gibraltar werd echter den laatsten tijd voortdurend een
oorlogsschip aan den gewonen dienst onttrokken en dit had ten
gevolge, dat de Regeering zich genoodzaakt zag Hr. Ms. Jan
van Brakel naar Curagao te dirigeeren. Aan dien onbevredigen-
den toestand is inmiddels gelukkig een einde gekomen, mede
dank zij het in dienst stelen van de nieuwste aanwinst onzer
Marine, Hr. Ms. Tromp. Dezer dagen kwam Hr. Ms. kanonneer-
boot Johan Maurits van Nassau weer in Willemstad op haar
post. Niet alleen nit zijn naam, maar ook uit zijn inrichting blijkt,
dat dit in 1933 in dienst gestelde schip voor De West is gebouwd.
Het is ruim en luchtig, meet 1537 ton, heeft een gepantserd
dek en een gepantserden commandotoren en is bewapend met
3 kanons van 15 c.M. en 8 mitrailleurs. Het biedt dus aan de
bemanning in de tropen een behoorlijk verblijf en is tot defen-
sief optreden in staat. Met dit laatste is evenwel niet gezegd,
dat het geen ernstige overweging verdient, gelet op den tegen-
woordigen internationalen toestand en de zeer bijzondere lig-
ging van Curagao, aan de zeemacht aldaar eenige uitbreidlng
te geven.

Ook van het nieuwste verkeersmiddel in De West, het vlieg-
tuig, heb ik een dankbaar gebruik gemaakt. Onze K.L.M. heeft
er reeds een luchtdienst van beteekenis en een bezoek aan de
,,Hato", het Curagaosche vliegveld, loont de moeite ten voile.

1) 2 kanons van 7,5 cM, 1 kanon van 3,7 cM, 4 mitrailleurs.















MR. DR. L. N. DECKERS


Het vliegveld ,,Hato" is heel wat moderner, comfortabeler en
rianter dan het gelijknamige en er vlak bij gelegen buitenverblijf
van den Gouverneur, waarvan ik nergens een foto of andere af-
beelding vond en dat het sprekend bewijs levert, dat de Gouver-
neurs van de laatste decennia waarlijk niet op de eerste plaats
aan zich zelf hebben gedacht.
De K.L.M. onderhoudt thans een regelmatigen dienst tusschen
Curagao en o Aruba; 2. Maracaibo in Venezuela; 30 Trinidad
en Barbados; 40 Barranquilla in Columbia. Natuurlijk is zij
aldus de mededingster geworden van onze scheepvaartmaat-
schappij. Doch deze en de K.L.M. hebben tijdig de handen ineen
geslagen en zijn tot een doeltreffende samenwerking gekomen.
Is het wonder, dat ik, toen men mij dit verloop mededeelde,
most denken aan het spoorweg/autobus-vraagstuk in Neder-
land?
Bracht de K.L.M. mij per zilveren vogel was het een zanger,
dan zou ik hier laten volgen ,,welwillend" naar de Venezo-
laansche olievelden, ook van de goede diensten van de Pan
American Airways heb ik gebruik mogen maken. Deze maat-
schappij had de welwillendheid om van haar dienstregeling af
te wijken ten einde mij te Georgetown op te nemen en te Para-
maribo aan wal te zetten.
Eindelijk moet ik nog gewagen van het ,,Gemengd Bedrijf Suri-
naamsche Vaartuigendienst" in Suriname. Aan het organisatie-
vermogen van zijn directeur is het te danken, dat het mij mogelijk
werd het district Nickerie te bezoeken. Door samenloop van
omstandigheden dreigde dit bezoek op het laatste oogenblik te
mislukken. Langs allerlei wegen werd gezocht, maar een oplossing
werd niet gevonden. Ten slotte en just op tijd sprak de directeur
van het ,,Gemengd Bedrijf" het bevrijdende woord. Per vliegtuig
van de P.A.A. van Paramaribonaar Georgetown; vandaar per auto
langs de kust van Britsch-Guyana naar de uiterste oostpunt,
Springlands; daar de Corantijne oversteken naar Nieuw-Nickerie.
Ik zou drie dagen in dit westelijkste district van Suriname kunnen
verblijven en dan per barkas van het ,,Gemengd Bedrijf" ,,binnen
door", d.w.z, over de rivieren, terugkeeren naar Paramaribo.
Volgens dit program is de reis ten slotte ondernomen en vol-
bracht.
Op de kleine barkas moesten wij ons, vooral nu zij langer
dan een etmaal tot verblijf diende, goed weten te behelpen.
Maar wij deden dat gaarne. Alle ontberingen werden ruim-
schoots vergoed door den romantischen tocht over de wonder-















EEN STUDIEREIS NAAR DE WEST


schoone Surinaamsche stroomen, die zich een weg banen mid-
den tusschen de oerwouden door. Zoo ziet men Suriname, neen,
niet van zijn meest economische zijde, maar ongetwijfeld op zijn
mooist. Het was onvergetelijk grootsch en indrukwekkend en
wij werden vervuld met eerbied voor de majesteit der ongerepte
tropische natuur.
Ondanks motorpech, die na vijf uren varens optrad en er
toe leidde, dat, na gehouden scheepsraad, Nickeries Districts-
commissaris, die mij naar Paramaribo zou vergezellen, de sloep
van een buitenboordmotor voorzag en, midden in den nacht,
naar Nieuw-Nickerie terugkeerde om daar een andere barkas
te halen; ondanks vaarversperringen, in den vorm van over de
river heen gevallen boomen, hindernissen, die door vele ener-
gieke hakmesslagen uit den weg werden geruimd, kwamen wij
op een zoodanig uur te Paramaribo terug, dat ik zonder veel
moeite mij op den avond van denzelfden dag aan boord van de
Oranje-Nassau kon inschepen om de terugreis naar Nederland
te aanvaarden.
Het bovenstaande zal het begrijpelijk maken, dat ik niet
mocht nalaten in deze regelen aan K.N.S.M., Koninklijke Ma-
rine, K.L.M., P.A.A. en Gemengd Bedrijf den cijns mijner dank-
baarheid te betalen.

Mijn tweede dankwoord kan korter zijn dan het eerste, maar
is niet minder hartelijk. Het geldt den Gouverneurs van Tri-
nidad, Britsch-Guyana, Suriname en Curagao, Hr. Ms. Gezant
in Venezuela en hunnen dames, wier gast ik dagen- en weken-
lang ben geweest.
Hunne Excellenties deden meer dan ik dorst open en veel
meer dan ik kon verwachten om mijn reis zoo nuttig en vrucht-
baar mogelijk te doen worden.
Erkentelijk ben ik ook jegens de vele kerkelijke en wereldlijke
autoriteiten en functionarissen en de tallooze particulieren in de
bezochte gebieden, die mij het voorrecht van hun gezelschap
en het genot van hun leering en voorlichting hebben geschonken.
Meermalen heb ik mij afgevraagd wat zonder hun hulp mijn
studiereis zou hebben beteekend!
(Wordt vervolgd).
























EENIGE AANVULLINGEN OP DE ENCYCLOPAEDIE
VAN WEST-INDIE

HET MUNTWEZEN IN SURINAME

DOOR

C. R. WEIJTINGH

Kort na het uitbreken van den wereldoorlog in 1914 werd den
Gouverneur bij Verordening van 18 Augustus 1914 (G.B. No. 49)
de bevoegdheid gegeven om in dringende omstandigheden tijdelijk
den uitvoer van munt en muntmateriaal geheel of gedeeltelijk te
verbieden voor de geheele Kolonie of bepaalde gedeelten daarvan.
Deze maatregel werd genomen vanwege het groote belang dat
voor de Kolonie er in gelegen was om in de toen heerschende om-
standigheden de munt en het muntmateriaal binnen de Kolonie te
houden.
Van deze bevoegdheid behoefde door den Gouverneur echter
geen gebruik te worden gemaakt omdat de kosten verbonden aan
de verzending den uitvoer practisch onmogelijk maakten.

De in het begin van dien oorlog ook in Suriname ingetreden
spanning, zich voornamelijk uitende in de vraag naar munt, waar-
voor paper ter inwisseling werd aangeboden, heeft het Koloniaal
bestuur geen aanleiding behoeven te geven om andere buitenge-
wone maatregelen te nemen; die spanning kon spoedig ophouden
doordien de circulatiebank (de Surinaamsche bank) zich onthield
van het nemen van buitengewone maatregelen en bovendien zoo-
veel mogelijk steun verleende waar zulks eenigszins mogelijk was.
Dat de bank zich onthield van buitengewone maatregelen, als
b.v. in de eerste plaats kon verwacht worden, nl. het verzoek om
verlaging van het vastgestelde bedrag van de verplichte dekking
harer direct opeischbare verbintenissen, is dan ook ongetwijfeld
van goeden invloed geweest.
Zelfs in de meest critieke dagen kon de bank blijven boven het


-72-















HET MUNTWEZEN IN SURINAME


bedrag dier verplichte dekking. In haar streven in dit opzicht
werd zij van bestuurszijde gesteund, doordien in de gouvernements-
kassen slechts het hoogst noodige bedrag aan munt werd vastge-
houden; waar munt gemist kon worden, werd deze bij de bank
ingewisseld voor paper.
Ook going de bank, toen reeds bij den aanvang van den oorlog
bleek dat de uitvoer van goud feitelijk uitgesloten was, doordien
deze slechts ten koste van groote opofferingen zou kunnen ge-
schieden, met opkoopers en goudzoekers eene overeenkomst aan,
waarbij zij aannam het aangeboden goud te koopen tegen een
prijs, dien zij in gewone tijden gewoon waren te bedingen.
Hierbij stond tweeerlei doel voor oogen, n.l. zooveel mogelijk
den gewonen gang in het goudbedrijf te bevorderen en om zoo-
veel mogelijk muntmateriaal te verzamelen in verband met de
eischen, welke haar gesteld werden door de verzilvering van haar
bankpapier en door buitengewone credietaanvragen.
Dit laatste doel werd volkomen bereikt.

In het geldverkeer te Albina in het grensdistrict Marowijne
heerschte in 1916 een schaarschte aan Nederlandsche munt en een
overvloed aan Fransch zilvergeld. De Surinaamsche bank verleen-
de haar medewerking ter verbetering van den toestand door eene
groote hoeveelheid Fransch ruilmiddel uit het verkeer aldaar te ne-
men en daartegen Nederlandsch zilver geld beschikbaar te stellen.

In de eerste maanden van het jaar 1918 ontstond er schaarschte
aan zilveren munt, waarin noch uit den bij de Surinaamsche bank
aanwezigen voorraad noch tijdig door aanvoer van uit Nederland
kon worden voorzien.
Dit gebrek aan zilveren munt werd met vrij groote zekerheid
toegeschreven aan de omstandigheid dat de kleinlandbouwers, die
voor voedingsgewassen prijzen maakten, als nooit te voren, be-
langrijke bedragen aan zilveren munt vasthielden, omdat zij dat
geld niet dadelijk noodig hadden en het niet rentegevend konden
of wilden uitzetten.
De Gouverneur besloot toen om, in navolging van hetgeen in
Nederland reeds in 1914 was geschied, over te gaan tot de uitgifte
van zilverbons.
Krachtens de Verordening van 6 April 1918 (G.B. No. 25) wer-
den uitgegeven 100.000 bons van / 0.50, 225.000 van / 1.- en
90.000 van / 2.50, alzoo te zamen tot een bedrag van / 500.000.-.
Dit bedrag werd later (bij Verordening van 19 October 1920 G.B.














C. R. WEIJTINGH


No. 71) verhoogd tot / 800.000.-, terwijl bij Besluit van 23 No-
vember 1920 (G.B. No. 89) werd bepaald dat ten hoogste zouden
worden uitgegeven 100.000 zilverbons van / 2.50, 400.000 van
/ I.- en 300.000 van / 0.50.
Toen de zilverbons in omloop kwamen, verminderde de vraag
naar zilver gaandeweg, terwiji de getroffen maatregel om het aan
de kassen van de Surinaamsche bank aangeboden zilvergeld zoo-
veel mogelijk in te houden, geleidelijk een gunstig gevolg had op
den muntvoorraad der bank.

Na de totstandkoming van de Wet tot verlaging van het zilver-
gehalte van de grove Nederlandsche munt tot 720, had de Regee-
ring aan het Koloniaal bestuur opgedragen de noodige maatre-
gelen te nemen om wegvloeiing van de grove zilveren specie tegen
te gaan en die te verzamelen en naar Nederland op te zenden ter
ontmunting.
Toen de zilverprijzen in 1919 bleven stijgen en weldra een hoog-
te hadden bereikt waarop uitvoer of omsmelting van de zilveren
munten van het oude geahlte voordeelen konden opleveren, werd
bij Besluit van den Gouverneur van 5 Januari 1920 (G.B. No. 1)
de uitvoer van Nederlandsche zilveren munt en van zilveren
muntmateriaal tijdelijk verboden. Verdere maatregelen bleken
niet noodig daar vrijwel al het beschikbare zilver bij de Surinaam-
sche bank aanwezig was. Ook tot de buiten-omloopstelling be-
hoefde niet te worden overgegaan tengevolge van de dealing van
den zilverprijs. Wel werd bij Publicatie van 8 Juli 1920' (G.B.
No. 42) afgekondigd het Koninklijk Besluit van 15 April 1920
No. 61 (Stbl. No. 184) houdende regeling van de wijze waarop de
in art. 3 der Wet van 27 November 1919 (Stbl. No. 786) bedoelde
rijksdaalders, guldens en halve guldens buiten omloop worden ge-
steld, doch de vaststetling van het tijdstip van buiten working
selling door den Minister van Kolonien geschiedde eerst in 1934
en de gelegenheid tot inwisseling werd opengesteld tot 31 Decem-
ber 1937.

Van Landswege werd in 1921 Nederlandsche munt ingevoerd
tot een bedrag van / 380.000.- en in 1922 tot een bedrag van
1120.000.--
De maatregel tot uitgifte van zilverbons kon daardoor in den
loop van 1922 worden beperkt tot de uitgifte van zilverbons van
/ 2.50 alleen, door de intrekking bij Besluit van I Juni 1922 (G.B.
No. 42) van de zilverbons van / 1.- en / 0.50. Deze buiten omloop















HET MUNTWEZEN IN SURINAME


gestelde bons konden binnen een daarvoor gestelden termijn (15
September 1923) uitsluitend bij de Surinaamsche bank worden
ingewisseld.
Op 31 December 1922 waren uitgegeven en in omloop 76000
zilverbons van / 2.50 en nog niet ingewisseld 40000 bons van / 1.-
en 128.000 bons van / 0.50. In 1922 werden ingetrokken en ver-
nietigd 38000 bons van / 2.50, 320.000 van / 1.- en 52.000 van
/ 0.50.
Het achterhouden van alle zilvergeld dat in de kassen van de
Surinaamsche bank en in de landskassen binnenkwam, kon toen
worden gestaakt. Geleidelijk werd dit zilvergeld, mede door de
inwisseling der ingetrokken zilverbons weder in circulatie ge-
bracht. Het bedrag van / 1.106.500.- dat aan Nederlandsche
zilveren munt bij de bank in voorraad was op 31 December 1921
daalde tot / 856.000.- op hetzelfde tijdstip in 1922.

Op 17 Mei 1926 werd een bedrag van / 28575.- aan versleten
munten ter inwisseling naar Nederland verzonden. Daarvan wer-
den op 6 Juli 1926 in Suriname terugontvangen / 21.000.- aan
guldens, / 5575.- aan 5 cent stukken en / 2000.- aan I cent
stukken.
Aan het publiek werd daarop tot eind December 1926 de gele-
genheid gegeven tot inwisseling tegen gangbare munt van de
ronde nikkelen stuivers, welke bij Koninkl. besluit van 21 Januari
1914 (Stbl. No. 23) buiten omloop gesteld, destijds ook in Surina-
me werden ingetrokken, maar kort daarop wegens schaarschte
aan pasmunt weder uitgegeven en sedert tijdelijk in omloop waren
gelaten.
Op 23 Juni 1928 werd voor een bedrag van / 18.680.- aan ver-
sleten munten naar Nederland ter inwisseling verzonden alsook
een bedrag van / 4.800.- rond aan ingetrokken ronde nikkelen
stuivers, in de plaats waarvan / 24.000.- aan pasmunt werd
terug ontvangen.

Bij Besluit van 11 Juni 1928 (G.B. No. 39) werden eindelijk ook
de zilverbons ter waarde van een rijksdaalder buiten omloop ge-
bracht; deze bons konden binnen een daarvoor gestelden termijn
(30 Juni 1929) uitsluitend bij de Surinaamsche bank worden inge-
wisseld.

Het Besluit van 5 Januari 1920 (G.B. No. 1) houdende verbod
van den uitvoer van munt en muntmateriaal werd bij dat van 28















C. R. WEIJTINGH


Augustus 1929 (G.B. No. 62) ingetrokken; toen de uitvoer van
zilveren munten hierdoor weder mogelijk werd goingg de handel
daartoe weldra over in verband met de geringe daaraan verbon-
den kosten en de beperking van de afgifte van wissels welke de Su-
rinaamsche bank had toegepast.
Het werd daardoor echter noodig dat, om stremming in den
geldsomloop tegen te gaan, van Landswege regelmatig voor terug-
zending van het uitgevoerde zilvergeld werd gezorgd. Tegenover
eene som van rond / 762.000.- welke per pakketpost werd uitge-
voerd, stond een aanvoer van / 800.000.- een en ander van 6
September 1929 tot 30 April 1930.

In verband met de voorgenomen buiten omloopstelling met 1
Juli 1935 van de standpenningen van het gehalte van 0.945 werd
daarvan tot een bedrag van / 600.000.- aan de circulatie ont-
trokken en naar Nederland opgezonden en vervangen door stan-
daardmunt van 0.720 zilvergehalte, welke tot gelijk bedrag van te
voren uit Nederland was aangevoerd.

Het verlaten van den gouden standard door Nederland op 25
September 1936 is ook voor Suriname van invloed geweest. Ten
einde mogelijke nadeelige gevolgen daarvan te beperken, is op 27
September 1936 (G.B. No. 138) met toepassing van art. 1 van de
Verordening van 18 Augustus 1914 (G.B. No. 49) houdende ver-
bod van den uitvoer van munt en muntmateriaal door den Gou-
verneur een besluit uitgevaardigd houdende verbod van den uit-
voer van goud, hetzij in den vorm van munten, staven, baren,
stofgoud, goudhoudende ertsen of kwartsen, geheel of gedeeltelijk
van goud vervaardigde voorwerpen, dan wel in eenigen anderen
vorm. Van de bij dit besluit opengestelde mogelijkheid om zoo
noodig, wonder te stellen voorwaarden ontheffing van dit verbod te
verleenen, is door den Gouverneur in alle gevallen, waarin die
ontheffing werd gevraagd en welke zich bepaalden tot uitvoer
naar Nederland, gunstig beschikt. Voor de metaaldekking der Su-
rinaamsche bank, welke steeds verzekerd is geweest door den zil-
veren muntvoorraad, leverde de toegestane uitvoer geen bezwaar.
Sedert den aanvang der inwisseling van oude munt in 1934 is
aan nieuwe teekenpunt naar Suriname verscheept / 1.000.000.-
in ruil waarvoor in 1936 f 990.429.- en in 1937 / 25.500.- aan
oude munt naar Nederland werd opgezonden.

Ten slotte zij nog vermeld dat de Staatscommissie voor het















HET MUNTWEZEN IN SURINAME 77

muntwezen bij haar in Maart 1926 aan de Koningin uitgebracht
advies zich niet heeft beziggehouden met den toestand van het
muntwezen in Suriname, welk gewest krachtens] de Wet van 1
Juli 1909 (Stbl. No. 212) dezelfde muntregeling heeft als Neder-
land. Wel heeft de Commissie in haar hiervoren bedoeld advies
geconstateerd dat het financiewezen in Suriname, evenals in Ne-
derland, in een ongewenschten toestand was gekomen.

Bronnen:
Verslagen van Bestuur en Staat, vroeger genaamd Surinaamsche
Verslagen van 1916 t/m 1935.
Handelingen der Koloniale Staten van Suriname van 1916 t/m
1935.
Jaarverslagen der Surinaamsche bank van 1916 t/m 1935.
























KOLONIALE VRAAGSTUKKEN TEN OPZICHTE VAN
ONZE WEST ANDERHALVE EEUW GELEDEN

I

DOOR

A. HALLEMA

In den eersten jaargang van De West-lndische Gids (dl. I, blz.
441 e.v.) heeft een opstel gestaan ,,Curagao tegen het einde der
West-Indische compagnie", waarin voor zoover het genoemde
eiland betreft, mededeeling wordt gedaan van den inhoud van
het rapport der commissarissen Grovestins en De Boey, dat zich
in afschrift op het Rijksarchief bevindt. De voorgeschiedenis van
de uitzending dezer commissarissen is belangrijk genoeg om ook
daarvan een en ander mee te deelen.
Het is algemeen bekend, dat de vierde Engelsche oorlog (1780
-'84) aan de reeds lang in verval verkeerende West-Indische
Compagnie van 1674 den doodsteek heeft bezorgd en haar liqui-
datie in 1792, toen de Staat haar bezittingen en schulden over-
nam op de basis van 30% der nominale waarde van de acties
der participanten bij wijze van schadeloosstelling, was dus nog
slechts een kwestie van tijd, een process van slooping en algeheele
afbraak, verdeeld over een tiental jaren. Maar toch is die laatste
bestaansperiode der W.I.C. in zooverre een merkwaardige period,
dat er in den boezem der geheel vervallen handelsmaatschappij
nog gehoopt werd op een bijzonder ingrijpen van Prins Willem V,
na de restauratie zijner dynastie in 1787 niet alleen opnieuw er-
kend stadhouder der Republiek doch ook als erfelijk opperbe-
windhebber dezer Compagnie. Hij zou het moeten zijn, die de
geldzorgen der W.I.C. verlichtte, de eenheid in het bestuur her-
stelde, vooral ook de verdediging der West-Indische kolonign
reorganiseerde overeenkomstig de gewijzigde behoeften en eischen
des tijds, de justitie op een better basis handhaafde en den handel,
special den slavenhandel, tot nieuwen bloei bracht. De uitwer-


- 78 -














KOLONIALE VRAAGSTUKKEN TEN OPZICHTE VAN ONZE WEST 79

king van al deze programpunten, waarmee het bestaan en vooral
de gewenschte herleving der W.I.C. ten nauwste samenhingen,
meer, daarvan afhankelijk waren, verwachtte men van den stad-
houder, zonder dat het hoofdbestuur dezer maatschappij eigenlijk
zelf tot reorganisatie, tot better koloniaal beheer en vooral tot of-
fers in eigen kring bereid werd gevonden.
Want de koloniale handel was al sedert jaren sterk afgenomen
en in zekere zin nimmer van groote beteekenis geweest. De sla-
venhandel most het tekort aanvullen van wat in een vorige eeuw
de kaapvaart en handel in krijgsmaterialen had gedaan. De twee-
de W.I.C. diende zich immers aan als koloniaal bestuursorgaan,
niet als handelsmaatschappij met solide waarborg tot winstge-
vende geldbelegging in haar aandeelen. Zeer just is eens door
Mr. Dr. S. van Brakel opgemerkt, hetgeen wel special voor de
laatste bestaansperiode der W.I.C. van toepassing is: ,,Maar alle
kamers zonder onderscheid waren bezield door een eng mercan-
tilistische handelspolitiek, die eischte, dat alle verkeer uitsluitend
naar en van het Moederland zou gaan en geen verkeer tusschen de
koloni6n onderling of met vreemde kolonien toeliet. Hoewel de
Compagnie althans op de kolonien geen eigen handel meer dreef,
dus niet voor concurrentie behoefde te vreezen, dreef de angst,
dat de recognitiegelden haar konden ontgaan haar tot een strenge
fiscaliteit. Daarover werd door de vaderlandsche kooplieden wel
geklaagd, maar een wezenlijk vrijgeviger handelspolitiek werd ook
door hen niet begeerd. Met leede oogen zagen zij de opkomende
concurrentie, die vreemde kooplieden hun aandeden, door uit de
Deensche en Engelsche kolonien waren binnen te smokkelen en
tegen lageren prijs te'verkoopen". Daarnaast eischte de decentra-
lisatie een te zwaar en noodeloos kostbaar bestuursapparaat, een
voortdurend geschrijf en gewrijf tusschen de kamers onderling,
zonder dat men ooit tot flinke, eenstemmig genomen maatregelen,
veel minder tot doeltreffende reorganisatie kon komen, welke des
te noodzakelijker werd, toen de lasten telken jare de baten over-
troffen, uit de kolonien tal van klachten over slecht bestuur en
wanbeheer naar het moederland werden gezonden en de opdrin-
gende concurrentie van andere naties den handel der Neder-
landsche kooplieden benadeelde en bedreigde.
In den slavenhandel zelf was, moreel gesproken, eenige verbe-
tering gekomen door de Engelsche wet van 1788, welke voor-
schreef dat voor elken door een slavenhaler vervoerden slaaf een
minimal ruimte most worden gewaarborgd, berekend naar een
maximum van 5 slaven op elke 3 ton scheepsruimte voor schepen















A. HALLEMA, KOLONIALE VRAAGSTUKKEN TEN


van 150 ton of minder. In grootere schepen mocht op elke ton
scheepsruimte edn slaaf worden ingeladen, een maatregel van
hygiene en humaniteit, die echter niet eens lang van kracht bleef.
Hoezeer deze handel toen overigens nog met den bloei der kolo-
nien ten nauwste verbonden geacht werd, blijkt wel uit het plak-
kaat van 24 Nov. 1789, door de Staten-Generaal afgekondigd, in-
gevolge waarvan het koopen en verkoopen van Afrikaansche
slaven door dit hoogste bestuurscollege nog sterk werd aangemoe-
digd wonder het volgend motief: ,,Nademaal den Handel op de
West-Indian een der aanzienlijkste taken uitleverde van het
bestaan voor de Ingezeetenen deeser Landen, en het zeeker was,
dat zoo lang er geen nieuwe middelen waren uitgedagt, om de Co-
lonien in Westindien van de noodige handen te voorzien tot het
verrigten van den Arbeid, de Negerhandel behoorde aangemerkt
te worden als onafscheidelijk van den bloey en voorspoed dier Co-
lonien en van de geheele Commercie." Toen het octrooi der
2e W.I.C. in 1730 most worden vernieuwd, was er dan ook reeds
de voorwaarde aan verbonden, om telken jare minstens 2500 sla-
ven in te voeren. Werd daaraan niet voldaan en meermalen is
de Societeit van Suriname in gebreke gebleven -, dan werden
voor haar rekening de ontbrekenden door particuliere slavenha-
lers van de kust van Guinea gehaald. Ook bij de verlenging van
het octrooi in 1762 werd deze voorwaarde wegens het verplicht
leveren van slaven in het contract opgenomen. Evenals het plak-
kaat van 24 Nov. 1788 was ook de resolutie der Staten-Generaal
van 27 Augustus 1788 een middel om de gang van zaken bij de
W.I.C. nog wat te rekken, hoezeer Raadpensionaris Mr. Laurens
van de Spiegel dan ook had aangestuurd op ontbinding der Com-
pagnie. Heeren Hoogmogenden wilden echter wachten, totdat de
termijn van haar octrooi was verstreken, trachtten'eerst nog wat
te plooien en te schikken, o.m. door het invoeren van enkele ver-
beteringen van korten duur en de tusschenkomst van den Prins in
te roepen, die na 1787 weer het benoemingsrecht kreeg ter aanwij-
zing van personen voor leidende koloniale functies, en het verstrek-
ken van de meest dringende subsidies 1).
Maar vooral dit laatste was het vullen van een bodemlooze put,
want aan de geldbehoefte der W.I.C. was bijna niet meer te vol-
doen. Om ons uitsluitend te beperken tot hetgeen in 1788 daartoe
door de Kamers en uit de kolonie zelf was aangevraagd bij de
t) Zie mijn artikel: De Raadpensionaris Mr. L. P. van de Spiegel
en zijn Koloniale politiek jegens de West, in dit tijdschrift, jrg. XIX
(1937), blz. 87-106, 161-170, 193-207.















OPZICHTE VAN ONZE WEST ANDERHALVE EEUW GELEDEN 81

Staten-Generaal en de Gewestelijke Staten van Holland en Zee-
land afzonderlijk, moge hier slechts op de volgende feiten worden
gewezen. In een adres, gedateerd 3 April 1788, verzochten de Be-
windhebbers der W.I.C. aan de Staten-Generaal, om nu toch ein-
delijk eens hun houding te willen bepalen en een besluit te nemen
inzake alle bij hun college gedurende de laatste drie jaren ingeko-
men en nog niet afgedane ,,adressen, voordragten en raadplegin-
gen wegens de zaken dier Compagnie". Tot dit verzoek zagen de
adressanten zich te meer genoodzaakt in verband met de verschil-
lende ingekomen berichten, dat de politieke, economische en jus-
titieele toestanden op Curagao nog steeds zeer ongunstig bleven en
dringend voorziening behoefden. Directeur Jan Jacob Beaujon
(1784-'96) leefde er nog steeds in groote oneenigheid met zijn Ra-
den en verschillende planters, kooplieden en andere ingezetenen
van dit eiland, waardoor zelfs ernstige ongeregeldheden waren
ontstaan. Wel had eerstgenoemde partij door toegeven en in-
schikkelijkheid wonder pressie van het opperbestuur der W.I.C. in
het moederland de kalmte kunnen bevorderen en was de rust
langzamerhand weergekeerd, maar reeds wezen donkere wolken
aan den politieken hemel er op, dat spoedig een nieuwe twist kon
uitbarsten, terwijl het ook in Essequibo en Demerary verre van
pais en vree was. In de daaraan voorafgaande jaren 1786 en '87
hadden de Heeren X daarvoor al gewaarschuwd, doch zonder re-
sultaat. Zelf waren hun de handen gebonden door gebrek aan con-
tante middelen en de diverse regeeringscolleges, die niet verant-
woord waren met lijdelijk toe te zien, staken niettemin geen hand
uit den mouw, om de kolonie uit de moeilijkheden, ontstaan door
den afgeloopen Engelschen zee-oorlog, te helpen.
Was de aanhef van dit stuk al vrij scherp en veroordeelend van
de zijde der partij, die nota bene om raad en financieelen bijstand
vroeg, het was zeker simplistisch en onoprecht, om de naderende
catastrophe met de W.I.C. uitsluitend te wijten aan de rampzalige
gevolgen van den Engelschen zee-oorlog. Het kwaad school dieper
en was van jaren her aangewassen tot een reeks van ongerechtig-
heden, welke bijna niet meer goed gemaakt konden worden. In-
tusschen verscholen dezelfde Bewindhebbers zich weer achter de
toenmalige Regeering des lands door te verklaren, dat zij wonder
deze omstandigheden den kolonisten geen hulp en verdediging
tegen vreemde indringers konden bieden, dat zij buiten staat wa-
ren om recht en veiligheid van person en goederen te handhaven
en de belangen van kolonie en kolonisten konden behartigen, zoo-
lang afdoende hulp en verbetering van de zijde der Staten-Gene-
West-Indische Gids XXI 6















82 A. HALLEMA, KOLONIALE VRAAGSTUKKEN TEN

raal achterwege bleven. Zooals het er nu in West-Indie toeging,
zou het met handel en andere welvaartsbronnen steeds slechter
worden en going de kolonie met rassche schreden haar ondergang
tegemoet en daarom most er wat gedaan worden. Snel handelen
kon misschien nog het ergste, dat dreigde, voorkomen, doch dan
most ook citissime worden ingegrepen, desnoods met uitsnijding
der zieke plekken uit het zoo ongezonde lichaam der kolonie. Hoe
triest de Bewindhebbers den toestand wel niet afschilderden,
blijkt het best uit hun eigen woorden, hier even aan te halen, en
dan nog is daarop van toepassing het bekende bijbelwoord: de
helft is U niet aangezegd! duidelijk voor ieder, die met de ge-
schiedenis der Westindische kolonian na 1780 eenigermate op de
hoogte is.
Met bijzonderen aandrang en alien ernst met het oog op den
precairen toestand, mede door de trage holding der Staten-Gene-
raal geschapen, wezen de Bewindhebbers de leden van dit college
op hun koloniale verplichtingen, wijl adressanten zelf ,,rondbor-
stig moesten declareeren volstrekt buiten staat te zijn het gezag
en de belangens van Republiek in de Colonien te maintineeren;
dat zij, zelfs op dit oogenblik, naauwlijks hunne dagelijksche
Huishouding konden gaande houden, veel min de Maandgelden
hunner Amptenaaren en Militie betaalen, of eenige Ververschin-
gen, Vivres of Medicynen 1) na de Colonien verzenden. Dat hun
Hoog Mogenden daar uit ligtlyk zouden bevroeden, dat, bijaldien
die Deliberatien niet ras ten einde mogten kunnen gebragt wor-
den, hun Hoog Mog. zich in de noodzaaklijkheid zouden bevinden,
zelf provisioneel en hangende de verdere Deliberatien, schikkin-
gen werkstellig te maaken, waardoor de verdere Confusie geweerd
wierd, en voorgekomen, dat de Republiek haare Colonien en de
voordeelen, dewelke dezelve aan den Lande behooren aan te
brengen, geheel en voor altoos verlooren" 2).
Een tijdgenoot bevestigde den ernst van deze impasse aldus.
,,Hollands breede Raadslag en Besluit strekte zeer om hulp en
ondersteuning toe te brengen aan de West-Indische Maatschappij,
die noch Geld, noch Crediet hadt; terwijl de Regeering in de Volkplan-
tingen over geworpen was en de Justitie onwerkzaam 3); waar uit

1) Vooral op de toezending van geneesmiddelen en med ische hulp in
anderen vorm had men vanuit West-Indie gedurende de jaren 1781-
'88 bij herhaling en met zeer gering resultaat aangedrongen, een omis-
sie, waarover de kolonisten zich met recht beklaagden.
2) Resolutie general 29 Jan. en 1 April 1788.
3) Cursiveering van mij, H.















OPZICHTE VAN ONZE WEST ANDERHALVE EEUW GELEDEN 83

voortvloeide een openlijk gedoogde Handel met Vreemdelingen,
die de voordeelen genooten, welke voor de Ingezetenen alleen be-
hoorden bewaard te worden. Eene gesteltenis, huns oordeels zoo-
danig, dat het Moederland, indien de zaaken langer op dien voet
voortgingen, gelijk zij spraaken, better zou doen de Colonien geheel
te laaten vaaren en alle de onafmeetbaare Voordeelen derzelven te
missen dan 'er langer kosten aan te besteeden, waar van anderen de
vrugten plukten".
Het leek dan ook wel, dat Hollands Staten hunnentwege meer
interesse toonden voor de belangen der W.I.C. dan de Heeren
Hoogmogenden. In eerstbedoeld college was reeds het problem
gesteld van de centralisatie in het bestuur, aangezien de meeste
leden, ook zij, die voor Holland zitting hadden in de Staten-
Generaal, van oordeel waren, dat het voor het algemeen belang
better en voordeeliger zou zijn, indien alle West-Indische kolonien
wonder 6&n bestuur werden gebracht. In den toen bestaanden be-
stuursvorm waren de meeste gebreken ingeslopen als gevolg van
de decentraliseerende invloeden in de vijf Kamers en ter oorzake
van haar historische samenstelling, die geen rekening hield met de
gewijzigde omstandigheden, terwijl bovendien tusschen die Ka-
mers ,,geene genoegzaame gemeenschap was uit hoofde van derzel-
ver zeldzaame Bijeenkomsten en by zommige, van wclke slegis een
schaduw van Bestuur was overgebleven". En vooral daarom werd in
het Hollandsche Staten-college geadviseerd ,,dat het voor het
algemeen belang voordeeliger zijn zou, bijaldien alle de Coloniin
in de West-Indien wonder 66n en dezelfde Directie konden gebragt
worden."
Maar in dezelfde Staten-vergadering werd het denkbeeld ge-
opperd, of het wel wenschelijk zou zijn, om zoo kort voor het af-
loopen van het octrooi der Compagnie telkens weer andere schik-
kingen te maken. Van deze zijde werd betoogd, dat bet voors-
hands better zou zijn stabilisatie van het bestuur voor te staan, tot
zoolang een nieuw octrooi kon worden verleend om dan meteen
tot een ingrijpende reorganisatie over te gaan. In elk geval werd
in overweging gegeven slechts die veranderingen in het bestuur
aan te brengen of voor te stellen, welke geen langer uitstel ge-
doogden, ,,op dat de Souverein de handen mogt vry houden, om
naderhand de Regeering van de Colonien en den Handel op dezel-
ve better in te rigten". Desnoods kon er een commissie worden
benoemd, die te onderzoeken had welke veranderingen en verbe-
teringen in het bestuursapparaat de meest urgente waren. Doch
ieder ingewijde wist wel, dat Holland en Zeeland voortdurend















84 A. HALLEMA, KOLONIALE VRAAGSTUKKEN TEN

twistten over de fortification, in de West-Indische kolonie op te
richten en vooral over ieders aandeel in de lasten daarvan; dat ver-
der Demerary en Essequibo een plan van bestuur hadden, dat nog
steeds op uitwerking en toepassing vanwege Z.H. den Prins als
Opperbewindhebber wachtte en dat bet meest netelige punt van
alle kwestieswas het negervraagstuk of duidelij ker gedetermineerd:
de slavenhandel, waarover reeds lang de ethische en democrati-
sche richting den staff had gebroken. Hiervoor is er echter reeds
met een enkel woord op gedoeld, dat de hoogste regeeringscolleges
des lands de bestendiging van dezen onteerenden handel voor den
bloei der kolonie nog onmisbaar achtten, zelfs uitbreiding er van
wenschten te bevorderen, zoodat aan afschaffing niet gedacht
werd.
En ten slotte was het op den voorgrond tredende materieele
problem dit: Uit welke bronnen moesten de onderstandsgelden,
de zoo noodige subsidies bij wijze van koloniale leening worden
geput en hoe moesten deze subsidies pondpondsgewijze over de
respectievelijke onderdeelen worden verdeeld? Het officieele ant-
woord, dat op deze belangrijke vraag werd gegeven, was tevens
een uiteenzetting van de kolonisatie-problemen van vroeger jaren
in betrekking tot West-Indie en voor Holland een geschikte gele-
genheid, om de andere gewesten er op te wijzen, dat ook zij pro-
portioneel tot die subsidies moesten bijdragen. Van deze zijde was
er tot dusverre steeds op gewezen, dat Holland en Zeeland uitslui-
tend deelden in de winsten en voordeelen van den handel op West-
Indie, directed zoowel als indirecte, zoodat deze beide gewesten
ook de lasten moesten dragen, een motiveering, die kant noch wal
raakte en van weinig ethisch-koloniaal inzicht getuigde. Het ant-
woord dan, ontleend aan de Resoluties der Staten van Holland 1)
laten we hier grootendeels textueel volgen om het in historicis be-
langrijke oordeel over deze koloniale paragraaf.
De subsidies dan waren onmisbaar voor de kolonie, zoo werd in
deze resolutie betoogd, aangezien ,,zo lang als de Compagnie be-
stondt, en de important Colonien van den Staat van dezelve af-
hingen, dezelve ook most ondersteund worden in de Administra-
tie van zaaken en bygesprongen met gereede penningen, wanneer
haar Kas niet toereikte tot het onderhoud der Overzeesche Bezit-
tingen; dat de Compagnie vooral schadeloos most gesteld wor-
den voor het gemis van de belastingen, door dezelve tot goedmaa-
king van haare onvermydelyke uitgaven op de Commercie gelegd

i) D.d. 16 Mei 1788.















OPZICHTE VAN ONZE WEST ANDERHALVE EEUW GELEDEN 85

en naderhand door den Souverain verminderd of zelfs provisioneel
vernietigd.-
,,Dat mitsdien hun Ed. Gr. Mogenden zich conformeerden met
het Rapport der Heeren Gecommitteerden van Hun Hoogmogen-
den: ten dien effect, dat ingeval by hun Hoog Mog. wierd gere-
solveerd, om voor Rekening van den Lande te doen maaken zoo-
danige Fortificatien op de Kusten van Guinea en Curapao, St.
Eustatius, St. Martin, Essequebo en Demerary, als men ten mees-
ten nutte der Colonien zal vinden te behooren, als dan verder aan
de West-Indische Compagnie, en wel ten spoedigsten, behoorde te
worden geaccordeerd eene Subsidie van Vyf Tonnen Gouds, wonder
Guarantie van hun Hoog Mog. te negotieeren, ten einde de Compag-
nie daar door in staat te stellen tot gaandehouding van haar Be-
stuur ter verzorging van de Kust van Guinea en het noodzaaklyk
onderhoud der andere Colonien wonder haar Octroy. Dat tot betaa-
ling der Intressen mitsgaders tot suppletie van het jaarlyks tekort
ten behoeve van dezelfde Compagnie op den Staat van Oorlog
worde gerepartitieerd eene jaarlyksche Subsidie van 250.000
Gulden voor de Jaaren MDCCLXXXVIII, MDCCLXXXIX,
MDCCXC en MDCCXCI."
Om te iutwijzen, dat de voordeelen, voortvloeiende uit den han-
del met de Vest-Indische kolonien, niet enkel ten bate van Hol-
land kwamen, betoogden de Ed. Groot Mogenden van dit gewest
verder, dat, al mochten deze posten de regeeringen der andere
gewesten wat veel en bezwaarlijk voorkomen, er verwacht mocht
worden, ,,dat aan den anderen kant zouden worden in aanmerking
genomen de groote voordeelen, welke de West-Indische Colonien
aan alle de Provincien verschaften en het niet langer kon gevergd wor-
den, dat de last van de Overzeesche Bezittingen van den Staat genoeg-
zaam alleen op Holland nederkwam. Dat mitsdien, zo de Bondge-
nooten zich tegen vermoeden zouden willen onttrekken van het
helpen draagen der Lasten van deeze Etablissementen, waaraan
Holland reeds zo veele Millioenen hadt te koste gelegd, het dan ook
niet vreemd zou kunnen gevonden worden, dat hun Ed. Gr. Mog.
door eene betere verzekering der Vrugten van de Colonien zich
schadeloos stelden voor deeze important uitgaven."
Dit voorstel van Hollands Staten vond ter vergadering van de
Staten-Generaal wel instemming, vooral wat betrof de voorgedra-
gen subsidies, zonder welke een vruchtbare koloniale politiek in de
West niet langer mogelijk zou zijn, waarvan de meeste ter ver-
gadering aanwezige leden zich dan ook wel overtuigd hielden.
Maar nu was de groote moeilijkheid weer, hoe men op de beste















86 KOLONIALE VRAAGSTUKKEN TEN OPZICHTE VAN ONZE WEST

wijze de geheel vervallen slavenhandel zou aanmoedigen, die
eveneens voor de kolonie onontbeerlijk was en waarover Holland
en Zeeland het nog maar steeds niet eens konden worden. Gevolg
was uitstel van een definitief besluit, hoezeer dan ook Hun Hoog-
mogenden als de Edel Groot Mogenden der beide genoemde ge-
westen naar de eigen mededeeling van de Resolutie Generaal d.d.
27 Aug. 1788 ,,overtuigd waren, dat die Handel op eene uitstee-
kende wijze behoorde aangemoedigd te worden als de ground van
allen voorspoed der Colonien"!
Inmiddels hadden de planters en verschillende andere ingezete-
nen van de kolonien Berbice, Essequibo en Demerary ook weer
niet stilgezeten om van hun kant door klaagschriften, protesten,
adressen en requesten den hoogen nood van hun gebied en zijn in-
woners in het licht te stellen. In de desbetreffende verzoekschrif-
ten, welke zij in den loop van dit jaar achtereenvolgens bij de be-
voegde instanties hier te lande indienden, verzochten zij o.m. vol-
ledige vrijheid om door schepen van alle naties, welke er zich voor
wilden leenen, van slaven te worden voorzien, zoolang althans als
de West-Indische Compagnie of andere Nederlandsche slavenha-
lers in gebreke zouden blijven om te voldoen aan hun behoeften en
den inhoud van het octrooi, door Hun Hoogmogenden aan die
volksplantingen verleend. De desbetreffende stukken zijn ook in
zooverre van beteekenis, dat men er de prijzen van het ,,slaven-
materiaal" in verschillende perioden uit kan aflezen. Zoo werd
voor een ,,werkbaare Veldneger", die eertijds met 500-600 gld.
most worden betaald, than 800-1100 gld. gevraagd en soms
nog meer 1).
(Slot volgt).


t) Een uitvoerig overzicht hiervan geven o.m. de Nieuwe Neder-
landsche Jaarboeken van het jaar 1788, blz. 499-504.























BOEKBESPREKING


,,Atlas van Tropisch Nederland". Uitge-
geven door het Koninklijk Nederlandsch
Aardrijkskundig Genootschap in samen-
werking met den Topografischen Dienst in
Nederlandsch-Indie. 1938. formatt 43 x
341/2 cm, prijs 16 gulden, voor leden van
het K.N.A.G. / 12.80)

Deze fraaie atlas bevat 31 bladen, waarvan er 2 aan ons
gebiedsdeel in Amerika zijn gewijd.
BIad 30a West-Indie en naaste omgeving; 1 : 10.000.000;
ontworpen 1931, bijgewerkt 1937.
bijkaart: Panama-kanaal; 1 : 500.000; ontw. 1931.
30b Suriname; 1 : 2.000.000; ontw. 1931, bijgew. 1937.
bijkaart: Paramaribo en omgeving; 1: 250.000.
bijkaart: Paramaribo; 1 : 50.000.
Blad 31a Suriname. Geologisch, door L. Rutten; I : 4.000.000;
ontw. 1931.
Nederlandsche Antillen. Geologisch, door L. Rutten;
1 : 300.000; ontw. 1931.
Suriname. Plantengeografie, door A. A. Pulle;
1 : 4.000.000; ontw. 1931.
Suriname. Bevolkingsdichtheid; I : 8.000.000; ontw.
1931.
31b (1-6) Nederlandsche Antillen. 1. Aruba. 2. Bonaire.
3. St. Maarten. 4. St. Eustatius. 5. Saba. 6. Cura-
cao; 1 : 300.000; ontw. 1931, bijgew. 1937.
b (7) Willemstad met naaste omgeving; 1 :50.000;
ontw. 1931.
b (8) Ligging van Curacao ten opzichte van Vene-
zuela; I : 2.500.000; ontw. 1931.
Met vreugde kunnen we constateeren, dat, in het algemeen
genomen, deze kaarten door een evenwichtige behandeling van
de stof en een knappe technische uitvoering aan hooge eischen


- 87 -















BOEKBESPREKING


bitreffende duidelijkheid, leesbaarheid en volledigheid voldoen.
Het schrift en de situatieteekening is duidelijk; met het ge-
bruik van verschillende schriftsoorten en standen zijn mooie
resultaten bereikt. Het doet prettig aan, dat alle namen en tee-
kens, die op water betrekking hebben, in blauwe kleur zijn ge-
drukt.
Het relief is weergegeven door tinten van een opklimmende
schaal. Op de kaart van Suriname (30b) worden deze tinten
begrensd door de hoogtelijnen van 100, 500 en 1000 m, op de
kaarten van de Nederlandsche Antillen door die van 100, 250
en 500 m. Voorts is het relief nog versterkt door het aanbrengen
van schaduwen. Met dit laatste is veel kwaad gedaan, vooral
het relief van de eilanden Bonaire, Curasao en Aruba is hier-
door soms onherkenbaar verminkt. Het is duidelijk, dat de tee-
kenaar, die deze bewerking heeft verricht, onvoldoende kennis
bezat van de landstreek, die hij most bewerken, en zich blijk-
baar ook niet de moeite heeft getroost inzicht te krijgen in het
typische relief van dit terrein aan de hand van de voortreffelijke
topografische kaarten 1 :20.000, welke in 1906-1912 door L.
Lens, J. Werbata en W. A. Jonckheer Jr. werden opgenomen.
Wat de reliefaanduiding betreft zijn deze kaartjes van de Neder-
landsche Antillen dan ook geen verbetering, vergeleken met die,
welke, op dezelfde schaal, in de West-Indische Encyclopaedie
(1914-1917) werden opgenomen.
Voor de spelling der namen in de Atlas van Tropisch Neder-
land is de officie6le ,,Lijst van de voornaamste aardrijkskundige
namen in den Nederlandsch-Indischen Archipel" gevolgd. Voor
ons Amerikaansch gebiedsdeel bezitten wij een dergelijke list
niet, zoodat hier, een meer willekeurige spelling is toegepast.
- Helaas vinden we bij de naamgeving nogal wat onnauw-
keurigheden. Nemen we b.v. de kaart van West-Indie en
naaste omgeving (blad 30a). Opvallend is, dat men, evenals
trouwens op blad 31b, alle accentteekens heeft weggelaten, wat
uiteraard storend werkt in gevallen, waar deze noodzakelijk zijn.
Verder leze men Orchila voor Orchilla en Coche voor Cocha,
en men schrijve liever meer officieel Puerto Colombia inplaats
van Porto Columbia, La Goajira inplaats van Guajira, St. Kitts
inplaats van St. Christopher, St. Croix inplaats van St. Cruz
en Puerto-Rico in plaats van Portorico en wat te denken van
de vette opdruk ,,Haiti of Sto. Domingo"? Het Aves-eiland,
bewesten Dominica, behoort niet aan Engeland maar aan Vene-
zuela, en op kaart 8 van blad 31b hadden de, om hun rijke visch-
















BOEKBESPREKING


gronden zoo hekende Monges-eilanden (ten Westen van Aruba)
stellig niet weggelaten mogen worden! Het lijkt me goed om
bet eiland, waarop het Nederlandsche St. Maarten is gelegen,
St. Martin te blijven noemen, zooals men ook het eiland dat
Haiti en Sto. Domingo omvat in den nieuweren tijd met den
naam Hispaniola aanduidt.
In het aanbrengen van plaatsnamen is een prijzenswaardige
beperking betracht, maar ook hier krijgen we soms weer den
indruk, dat de ontwerper zijn gebied niet voldoende kende, om
tot een juiste keuze te komen. Hoe is het anders te verklaren,
dat b.v. op de kaart van Bonaire (1 : 300.000) een onbeteeke-
nende waterput als Pos di Cas Klein Bonaire is vermeld en niet
de duizend maal belangrijker Dos Pos, en dat een volmaakt on-
beduidend eilandje als Rancho met kapitale letters staat aan-
gegeven? Het vliegveld Soebi Blanco, op Bonaire, ligt niet
bij Noord di Salinja maar 3 km meer naar het N.N.O., bij Coe-
roeboeroe; het vliegveld Baca Morto, op Aruba, ligt 2 km meer
naar het Z.O. dan op de kaart staat aangegeven. Jan Tiel, op
Curaqao, ligt natuurlijk niet op den Kabrietenberg maar bij het
gelijknamige binnenwater, 3 km meer naar het N.W. De
heuvel ten W. van de Bartool Baai op Curaao, welke uit ,,Mid-
den- en oud-tertiaire kalksteenen" (de zg. Seroe di Cueba-
kalksteen) bestaat, heet niet Seroe di Cueba maar Seroe Bartool;
de Seroe di Cueba ligt ten N. van den laatstgenoemden heuvel
aan de kust. Dit is een fout van de topografische kaart
1 :20.000, die helaas in de geologische literatuur is overge-
nomen.
De geologische kaarten zijn duidelijk en mtt overleg vereen-
voudigd. Vergeleken met de kaartjes in de West-Indische Ency-
clopaedie, geven ze een goed beeld van de belangrijke toename
in kennis, die sindsdien van den ondergrond van Suriname en
de Nederlandsche Antillen is verkregen.
P. WAGENAAR HUMMELINCK

Wat is dat? De encyclopedia voor jongeren.
Af. 19 en 20. N.V. Hollandia-drukkerij,
Baarn.
Ned. West-Indie, Negers, Padvindersbeweging, Pagaai, Pape-
gaaien, Petroleum zijn woorden, die in het bijzonder tot de
West-Indische jongens en meisjes zullen spreken. Belangrijker
voor hen is waarschijnlijk wat zij in deze afleveringen te lezen
krijgen over onderwerpen, die hun minder bekend zijn. F.















BOEKBESPREKING


Overdrukken Tijdschrift voor Diergenees-
kunde, Jrg. 1938, afl. 19. J. Frickers, ,,Het
voorkomen van Dipylidium caninum (Linn6
1758); Toxocara canis (Werner 1782); An-
cylostoma caninum (Ercolani 1859); Diro-
filaria immitis (Leydi 1856) en Spirocerca
sanguinolenta (Rudolphi 1819) bij den hond
(Canis familiaris) in Suriname."

De schrijver bespreekt hierin een aantal ingewandswormen,
welke hij aantrof bij 400 gedoode honden. Het onderzoek be-
trof voornamelijk het verband, dat kan worden gelegd tusschen
het voorkomen der verschillende soorten eenerzijds en de leef-
tijd, het lichaamsgewicht der besmette honden benevens de
mate van regenval anderzijds. De laatste factor schijnt echter
van geen invloed te zijn.
J. Frickers in samenwerking met Prof. Dr.
0. Nieschulz en A. Bos ,,Over een infectie
door Trypanosoma Viennei bij een rund uit
Suriname".
In Suriname komt bij runderen een ziekte voor, veroorzaakt
door een micro-organisme, Trypanosoma Viennei. De schrijvers
onderzochten bouw en grootte van deze Trypanosomensoort en
deden infectieproeven bij muizen, ratten, caviae, honden, run-
deren, schapen en geiten. 2-5 dagen na infectie brak de ziekte
uit bij runderen, schapen en geiten, de andere dieren bleken niet
vatbaar te zijn. De ziekte verloopt hoofdzakelijk met hooge
koorts. Later geeft zij aanleiding tot een chronisch ziekte-
proces. DR. S. GAJENTAAN.

Zinzendorf, door P. M. Legene. Uitgave
van het zendingsgenootschap der Evangeli-
sche broedergemeente, Zeist, 1938.

Er is al heel wat geschreven, ook in De West-Indische Gids over
Zinzendorf, den grondlegger der Herrnhuttergemeente, welker
ending in Suriname zoo schoone vruchten gedragen heeft en
draagt. Legene weet aan de geschiedenis van dit leven nieuwe
kleur en gloed te geven. Ik las het met stichting en waardeering.
Een boek over den gravin Von Zinzendorf wordt in uitzicht ge-
steld. D.G.F.




























KRONIEK

SURNAME

Er bestaan verscheidene gangbare uitspraken, welke de strekking
hebben kort en krachtig treffende Surinaamsche eigenaardigheden in
het juiste licht te stellen. Met betrekking tot 66n bepaalde eigenaardig-
heid zou men kunnen zeggen: Suriname is een land van kwesties.
Wat dan niet verstaan zou behoeven te worden als iets onvriende-
lijks, eerder het tegendeel. Is het niet een bewijs van geestelijke activi-
teit, wanneer wij ons niet neerleggen bij allies wat ons overkomt en mag
bet aan een volk ten kwade geduid worden, wanneer het levendige be-
langstelling aan den dag legt voor de dingen des openbaren levens, in
zijn pers en in de vergaderingen van zijn vertegenwoordiging critiek
uitoefent op de daden en op de houding van zijn overhead ?
Te vaak reeds is er verschil gemaakt tusschen de nuttige, de op-
bouwende critiek en de verkeerde, de afbrekende. Ten slotte heeft alle
critiek een opbouwende working, in zoover dat zij hem op wien zij
uitgeoefend wordt uitnoodigt, aanmoedigt, in de gelegenheid stelt.
dwingt desnoods, om zijn standpunt nader toe te lichten of te verde-
digen. Op deze wijze gezien behoeft niemand aanstoot te nemen aan
eenige, in behoorlijken vorm tot uiting gekomen critiek, ook de over-
heid niet.
Waar de Surinamer-wel bijzonder afkeerig van is, dat is van alles
wat ook maar lijkt op een streven om gezag uit te oefenen om der wil-
le van het gezag, nie% als middel tot het bereiken van een redelijk doel;
dat streven aan den eenen kant of wat ervoor gehouden werd en
die afkeer aan den anderen, hebben door de eeuwen heen in koloniale
gemeenschappen, vooral in de kleine en afgelegene, tot incidenten,
kwesties en dispute aanleiding gegeven. Overigens is, op verkleinde
schaal, de koloniale maatschappij meestal een getrouwe afspiegeling
van de moederlandsche; niet ten onrechte heeft eens een bekend Su-
rinamer gezegd: wij zijn Nederlanders, niet alleen wat nationaliteit
betreft, maar ook in onze deugden en onze gebreken.
De cause c6l6bre welke het laatst de gemoederen in Suriname heeft
beziggehouden en wellicht thans nog bezighoudt, is wederom een hos-
pitaalkwestie (zie bl. 285 XXste jaargang); ook nadat de chef van het
Lands Hospitaal zich uit de tevoren daarnaast door hem bekleede
functie van Geneeskundig Inspecteur had teruggetrokken, schijnt zijn
verhouding tot de praktizeerende medici waar het destijds om
going zich niet in de meest wenschelijke richting ontwikkeld te heb-
ben. Wij lezen ten minste in een der Surinaamsche bladen dat aan
66n medicus de toegang tot het hospital ontzegd zou zijn omdat....


- 91 -

















KRONIEK


deze medicus het oirbaar geacht zou hebben den chef zonder groeten
voorbij te loopen.
Nu behoeft men dergelijke krantenberichten niet al te tragisch op
te vatten, behalve natuurlijk wanneer zij zouden wijzen op onge-
wenschte toestanden in de medische wereld, van zoodanigen aard dat
er schade uit zou kunnen voortvloeien voor patienten. Een andere
mededeeling, in dezelfde courant, wil het doen voorkomen alsof in Ne-
derland een oproeping gedaan zou zijn van sollicitanten voor een be-
paalde functie in het L. H.. eenige dagen voordat te Paramaribo degeen
die deze functie tot dusver bekleedde voor den dienst zou worden afge-
keurd. Ook van dit bericht mag de waarde niet overschat worden, ten-
zij er uit zou blijken dat er in het L. H. te Paramaribo een verderfelijke
personeelpolitiek gevoerd zou worden.
De zaak echter welke in Suriname vooral de gemoederen in beroering
gebracht en ook in Nederland de aandacht getrokken heeft, is die van
het medisch ambtsgeheim.
Voor het L. H. geldt een bij resolutie van den gouverneur vastgesteld
reglement, volgens hetwelk de leading dezer inrichting, alsmede het
dagelijksch toezicht, opgedragen is aan hem die aan haar hoofd staat;
typisch voorbeeld van een bepaling welke niets anders zegt dan wat
van zelf spreekt en dus in haar algemeenheid feitelijk overbodig is.
Tegenover het hospitaalpersoneel, geneesheeren aan de inrichting
verbonden en overige functionarissen, heeft volgens dit reglement het
hoofd geen andere bevoegdheden dan die welke steeds aan een chef
toekomen, d.w.z. dat hij de dienstverrichtingen van dat personnel re-
gelt. Alles wijst erop dat de chef een administratief ambtenaar is, ook
al is hij, zooals in het onderhavige geval, zeif medicus, wat overigens
niet voorgeschreven is.
Nu eischt de chef van het L. H. dat de medici hem inzage zullen
even van de ziektegeschiedenissen der patienten welke zij in de in-
richting behandelen, hetgeen volgens die medici in strijd is met hun
wettelijke verplichting tot geheimhouding. Voorwaar een delicate
kwestie, toch tevens een waarvan men moeilijk in kan zien dat zij
niet in Suriname zelf door het hoogste gezag zou kunnen worden be-
slist, liefst na ingewonnen advies h. t. i., waar natuurlijk een uitge-
breide jurisprudentie beschikbaar is.
De gang van zaken echter schijnt deze te zijn geweest, dat de gou-
verneur zich, bij een voorloopige beslissing, aan de zijde van den chef
gesteld, doch tegelijkertijd de zaak aan den minister van Koloni-
en voorgelegd heeft. De Surinaamsche medici hebben zich teweer ge-
steld, de adviser van den minister heeft in een Nederlandsch tijd-
schrift een opinie gegeven, voordat de eindbeslissing gevallen was;
deze opinie is in andere moederlandsche persorganen bestreden en ten
slotte hebben 170 vooraanstaande inwoners van Suriname een petitie
onderteekend waarin zij zich verklaarden tegen hetgeen de chef van
het L. H. en de adviser van den minister wilden.
Men vraagt zich toch wel even af of dit nu een voorbeeld is van goed
beleid bij alle betrokken instanties. Merkwaardig is dat een Suri-
naamsch nieuwsblad, dat wat het principle betreft, geheel aan de zijde
der medici staat, de houding van den gouverneur verdedigt met het ar-
gument dat deze immers slechts een voorloopige beslissing genomen




University of Florida Home Page
© 2004 - 2010 University of Florida George A. Smathers Libraries.
All rights reserved.

Acceptable Use, Copyright, and Disclaimer Statement
Last updated October 10, 2010 - - mvs