• TABLE OF CONTENTS
HIDE
 Front Cover
 Title Page
 Table of Contents
 Main
 Back Cover






Title: Nieuwe West-Indische gids
ALL VOLUMES CITATION THUMBNAILS PAGE IMAGE ZOOMABLE
Full Citation
STANDARD VIEW MARC VIEW
Permanent Link: http://ufdc.ufl.edu/UF00099461/00002
 Material Information
Title: Nieuwe West-Indische gids
Alternate Title: New West Indian guide
NWIG
Abbreviated Title: Nieuwe West-Indische gids
Physical Description: v. : ill. ; 25 cm.
Language: Dutch
Publisher: M. Nijhoff
Place of Publication: 's-Gravenhage
's-Gravenhage
Publication Date: 2 1919
Frequency: four no. a year
quarterly
completely irregular
 Subjects
Subject: Civilization -- Periodicals -- Caribbean Area   ( lcsh )
Genre: periodical   ( marcgt )
 Notes
Citation/Reference: America, history and life
Citation/Reference: Historical abstracts. Part A. Modern history abstracts
Citation/Reference: Historical abstracts. Part B. Twentieth century abstracts
Language: Dutch or English.
Dates or Sequential Designation: 40. jaarg. (juli 1960)-
General Note: Published: Dordrecht : Foris Publications, <1986->
 Record Information
Bibliographic ID: UF00099461
Volume ID: VID00002
Source Institution: University of the Netherlands Antilles
Holding Location: University of the Netherlands Antilles
Rights Management: All rights reserved by the source institution and holding location.
Resource Identifier: alephbibnum - 000273853
oclc - 01760350
notis - ABP9733
lccn - sn 86012467
issn - 0028-9930
 Related Items
Preceded by: West-Indische gids
Preceded by: Christoffel
Preceded by: Vox guyane

Table of Contents
    Front Cover
        Page i
    Title Page
        Page ii
    Table of Contents
        Page iii
        Page iv
    Main
        Page 1
        Page 3
        Page 4
        Page 5
        Page 6
        Page 7
        Page 8
        Page 8a
        Page 8b
        Page 9
        Page 10
        Page 11
        Page 12
        Page 12a
        Page 13
        Page 14
        Page 15
        Page 16
        Page 17
        Page 18
        Page 19
        Page 20
        Page 21
        Page 22
        Page 23
        Page 24
        Page 24a
        Page 24b
        Page 24c
        Page 24d
        Page 25
        Page 26
        Page 27
        Page 28
        Page 29
        Page 30
        Page 31
        Page 32
        Page 33
        Page 34
        Page 35
        Page 36
        Page 37
        Page 38
        Page 39
        Page 40
        Page 41
        Page 42
        Page 43
        Page 44
        Page 45
        Page 46
        Page 47
        Page 48
        Page 49
        Page 50
        Page 51
        Page 52
        Page 53
        Page 54
        Page 55
        Page 56
        Page 57
        Page 58
        Page 59
        Page 60
        Page 61
        Page 62
        Page 63
        Page 64
        Page 65
        Page 66
        Page 67
        Page 68
        Page 69
        Page 70
        Page 71
        Page 72
        Page 73
        Page 74
        Page 75
        Page 76
        Page 77
        Page 78
        Page 79
        Page 80
        Page 81
        Page 82
        Page 83
        Page 84
        Page 85
        Page 86
        Page 87
        Page 88
        Page 89
        Page 90
        Page 91
        Page 92
        Page 93
        Page 94
        Page 95
        Page 96
        Page 97
        Page 98
        Page 99
        Page 101
        Page 102
        Page 103
        Page 104
        Page 105
        Page 106
        Page 107
        Page 108
        Page 109
        Page 110
        Page 111
        Page 112
        Page 113
        Page 114
        Page 115
        Page 116
        Page 117
        Page 118
        Page 119
        Page 120
        Page 121
        Page 122
        Page 123
        Page 124
        Page 125
        Page 126
        Page 127
        Page 128
        Page 129
        Page 130
        Page 130a
        Page 130b
        Page 130c
        Page 130d
        Page 130e
        Page 130f
        Page 131
        Page 132
        Page 133
        Page 134
        Page 135
        Page 136
        Page 137
        Page 138
        Page 139
        Page 140
        Page 141
        Page 142
        Page 143
        Page 144
        Page 145
        Page 146
        Page 147
        Page 148
        Page 149
        Page 150
        Page 151
        Page 152
        Page 153
        Page 154
        Page 155
        Page 156
        Page 157
        Page 158
        Page 159
        Page 160
        Page 161
        Page 162
        Page 163
        Page 164
        Page 165
        Page 166
        Page 167
        Page 168
        Page 169
        Page 170
        Page 171
        Page 172
        Page 173
        Page 174
        Page 175
        Page 176
        Page 177
        Page 178
        Page 179
        Page 180
        Page 181
        Page 182
        Page 183
        Page 184
        Page 185
        Page 186
        Page 187
        Page 188
        Page 189
        Page 190
        Page 191
        Page 193
        Page 194
        Page 195
        Page 196
        Page 197
        Page 198
        Page 199
        Page 200
        Page 201
        Page 202
        Page 203
        Page 204
        Page 205
        Page 206
        Page 207
        Page 208
        Page 209
        Page 210
        Page 211
        Page 212
        Page 213
        Page 214
        Page 215
        Page 216
        Page 217
        Page 218
        Page 219
        Page 220
        Page 221
        Page 222
        Page 223
        Page 224
        Page 225
        Page 226
        Page 227
        Page 228
        Page 229
        Page 230
        Page 231
        Page 232
        Page 233
        Page 234
        Page 235
        Page 236
        Page 237
        Page 238
        Page 239
        Page 240
        Page 241
        Page 242
        Page 243
        Page 244
        Page 245
        Page 246
        Page 246a
        Page 247
        Page 248
        Page 249
        Page 250
        Page 251
        Page 252
        Page 253
        Page 254
        Page 254a
        Page 255
        Page 256
        Page 257
        Page 258
        Page 259
        Page 260
        Page 261
        Page 262
        Page 263
        Page 264
        Page 265
        Page 266
        Page 267
        Page 268
        Page 269
        Page 270
        Page 271
        Page 272
        Page 273
        Page 274
        Page 275
        Page 276
        Page 277
        Page 278
        Page 279
        Page 280
        Page 281
        Page 282
        Page 283
        Page 284
        Page 285
        Page 287
        Page 288
        Page 289
        Page 290
        Page 291
        Page 292
        Page 293
        Page 294
        Page 295
        Page 296
        Page 297
        Page 298
        Page 299
        Page 300
        Page 301
        Page 302
        Page 303
        Page 304
        Page 305
        Page 306
        Page 307
        Page 308
        Page 309
        Page 310
        Page 311
        Page 312
        Page 313
        Page 314
        Page 315
        Page 316
        Page 317
        Page 318
        Page 319
        Page 320
        Page 321
        Page 322
        Page 323
        Page 324
        Page 325
        Page 326
        Page 327
        Page 328
        Page 329
        Page 330
        Page 331
        Page 332
        Page 333
        Page 334
        Page 335
        Page 336
        Page 337
        Page 338
        Page 339
        Page 340
        Page 341
        Page 342
        Page 343
        Page 344
        Page 345
        Page 346
        Page 347
        Page 348
        Page 349
        Page 350
        Page 351
        Page 352
        Page 353
        Page 354
        Page 355
        Page 356
        Page 357
        Page 358
        Page 359
        Page 360
        Page 361
        Page 362
        Page 363
        Page 364
        Page 365
        Page 366
        Page 369
        Page 370
        Page 371
        Page 372
        Page 373
        Page 374
        Page 375
        Page 376
        Page 377
        Page 378
        Page 379
        Page 380
        Page 381
        Page 382
        Page 383
        Page 384
        Page 385
        Page 386
        Page 387
        Page 388
        Page 389
        Page 390
        Page 391
        Page 392
        Page 393
        Page 394
        Page 395
        Page 396
        Page 397
        Page 398
        Page 399
        Page 400
        Page 401
        Page 402
        Page 403
        Page 404
        Page 405
        Page 406
        Page 407
        Page 408
        Page 409
        Page 410
        Page 411
        Page 412
        Page 413
        Page 414
        Page 415
        Page 416
        Page 417
        Page 418
        Page 419
        Page 420
        Page 421
        Page 422
        Page 423
        Page 424
        Page 425
        Page 426
        Page 427
        Page 428
        Page 429
        Page 430
        Page 431
        Page 432
        Page 433
        Page 434
        Page 435
        Page 436
        Page 437
        Page 438
        Page 439
        Page 440
        Page 441
        Page 443
        Page 444
        Page 445
        Page 446
        Page 447
        Page 448
        Page 449
        Page 450
        Page 451
        Page 452
        Page 453
        Page 454
        Page 455
        Page 456
        Page 457
        Page 458
        Page 459
        Page 460
        Page 461
        Page 462
        Page 463
        Page 464
        Page 465
        Page 466
        Page 467
        Page 468
        Page 469
        Page 470
        Page 471
        Page 472
        Page 473
        Page 474
        Page 475
        Page 476
        Page 477
        Page 478
        Page 479
        Page 480
        Page 481
        Page 482
        Page 483
        Page 484
        Page 485
        Page 486
        Page 487
        Page 488
        Page 489
        Page 490
        Page 491
        Page 492
        Page 493
        Page 494
        Page 495
        Page 496
        Page 497
        Page 498
        Page 499
        Page 500
        Page 501
        Page 502
        Page 503
        Page 504
        Page 505
        Page 506
        Page 507
        Page 508
        Page 509
        Page 510
        Page 511
        Page 512
    Back Cover
        Page 513
Full Text



Nederlands West-Indische Gids

Benjamins, Dr. H.D.,Boeke, Prof. Dr. J., Fock, Mr., Struycken de Roysancour, C.A.J.


nl



Voorkaft













Nederlands West-Indische Gids

Benjamins, Dr., H.D.


nl





Titelblad


De WesMndische Gids ONDER REDACTIE VAN Dr. H. D. BENJAMINS, Prof. Dr. J. BOEKE, Mr. D. FOCK, C A. J. STRUYCKEN DE ROYSANCOUR.



EERSTE JAARGANG 1919/1920 TWEEDE DEEL ^I.V. BOEK- EN HANDELSDRUKKERIJ VOORHEEN IPENBUUR <S VAN SELDAM NIEUWE LOOIJERSSTRAAT 47 AMSTERDAM








Nederlands West-Indische Gids




nl





Inhoud


INHOUD VAN HET TWEEDE DEEL,.



Bladz. / Asbeck (H. Baron van) Bockefeller'sbestrijding van de mijnwormziekte in Suriname 506 Behn (Aphra).



De geschiedenis van den koninklijken slaaf.... 52, 339, 443 Benjamins (Dr. H. D.) Boekbespreking : 77te FiVgire /s/aw^s, by Theodoor de Booy and John T.



Faris. 77 Ftrgt'w 7s/a<fs 0/ /Ae 7i/(?if States 0/ /!><;-nca, by Luther K. Zabriskie. Onze Oosi en Wes/, door F.



K. A. Rombach Jr 88 7>easre, by Gertrude S.



Mathews 177 Bijlsma (Mr. R.) Suriname's handelsbeweging, 1683_1712 48 Militairen als Gouverneur van Suriname in de eerste helft der achttiende eeuw 264 Het mijnwerk der Sociteit van Suriname op den Van den Bempdenberg. 1729_1741 .. 335 Immigratie van Duitschers in Suriname, 1733_1740 414 Deure (A. van der) Rechtszekerheid van den grondeigendom in Suriname 193 Euwens O. P. (P.) Curacao's eeuwfeest 1816_ 4 Maart_1916 241 Bladz.



Homulle (H. J.) Houtdistillatie in Suriname .. 151 Hullu (Dr. J. de) Het leven op St. Eustatius omstreeks 1792 144 Josselin de Jong (Dr. J. P.



B. de) De beteekenis van het archaeologisch onderzoek op Aruba, Curacao en Bonaire 317 Kalff (S.) Een Surinaamsch Gouverneur uit de 18de eeuw 419, 486 Kasteleijn (J. S. C.) en Kluvers (B. J.) Resum van het rapport (1919) der studie-commissie van het Suriname Studie-Syndicaat.. 287 Kluvers (B. J.) De verzekeringskas van de firma Kersten & Co. te Paramaribo 157 (Zie ook Kasteleijn).



Lelyveld (Th. van).



De kleeding der Surinaamsche bevolkingsgroepen in verband met aard en gewoonten. 20, 125 Lens (Dr. Th.) Struisvogelteelt op Curacao. 3 Oudschans Dentz (Fred.) De naam Suriname 13 De eerste in Suriname benoemde landmeters 18 Pyttersen (Tj.) De waarde van Suriname... 369








Nederlands West-Indische Gids




nl





Inhoud


Bladx.



Prakken (A. B. J.) De Bovenwindsche eilanden van de kolonie Curasao.... 401 Romer (Dr. R.) Sanitaire beschouwingen in verband met immigratie van werkkrachten in Suriname. 101, 215, 275, 380, 463 Snelleman (Joh. F.) De Surinaamsche scholen van de Evangelische Broedergemeente 430 Boekbespreking: Ruth Haebler, Dte g/?ocA/ecr i/inge-437 M. B. de Lange_de Bruyn. )' t/aw Cw-438 Twijnen en Spinnen 500 Bladr.



Waterman (Dr. N.) De geneeskundige organisatie de kolonie Curasao 35 Bestuursinrichting van Suriname 270 Bibliographie 94, 188, 282, 365, 436. 5" Economische mededeelingen.. 433 Groene Kruis (Het) in Suriname 432 Koloniale Raad Curacao (Rede van den heer C. S Gorsira J. P.Ez.) 73 Mededeelingen 96, 189, 283 Memorie van het Comit tot bevordering van den middenstands-landbouw in Suriname 163 Uit de Pers 78, 183, 275, 435, 509 West-Indische Kamer. Adres aan den Minister van Kolonin 76 Wetgeving 71, 268, 361. 363, 507








Nederlands West-Indische Gids




nl





Titelblad


De WesMndische Gids ONDER REDACTIE VAN Dr. H. D. BENJAMINS, Prof. Dr. J. BOEKE, Mr. D. FOCK, C A. J. STRUYCKEN E ROYSANCOUR.



EERSTE JAARGANG N" 7 NOVEMBER 1919 N.V. BOEK- EN HANDELSDRUKKERIJ VOORHEEN IPENBUUR & VAN SELDAM NIEUWE LOOIJERSSTRAAT 47 AMSTERDAM








Nederlands West-Indische Gids




nl

Lens, Dr. Th.



Struisvogelteelt op Curacao


STRUISVOGELTEELT OP CURACAO.



DOOR Dr. TH. LENS.



Dor en onvruchtbaar ligt het door de zon geblakerde heuvelland aan weerszijden van den weg waarop we in onze auto voortsnellen, de enorme stofwolken vergrootende, die de Noordoostpassaat ons tegemoet voert.



Lezer we zijn op Curacao en op weg van ,,Willemstad" naar het Struisvogelpark _Albertine" waarvoor we een afstand van 13 K.M. hebben af te leggen. We tuften van de haven langs de lagune _Waaigat" met de schilderachtig gelegen villawijk ,,Scharloo" op den tgenovergestelden oever, we stegen een twaalftal meters naar de stadswijk _Berg Altona", die we spoedig achter ons lieten en snelden na daling nog ongeveer een kilometer, op geringen afstand van den Zuidelijken oever van het Schottegat voort. Dan verlieten we deze baai om onzen weg in Oostelijke richting te vervolgen.



Terwijl we stegen tot de plantage ,,Salinja arriba" was ons nog een blik gegund over het blauwe water met zijn door landgoederen omzoomd strand en dan bevinden we ons op den langen landweg met zijn afwisseling van heuvel en dal.



In de dalen, de altijd groene vegetatie. Hier voegen zich boomgaarden aan moestuin en grasveld, door steeds malende windmolens besproeid.



Op de heuvels het vergezicht over kopjes met verschroeide flora. Dor en onvruchtbaar is het heuvelland, dat echter met zijn houtachtige heesters, zijn agaven en cactaen nog een voedselgebied is voor duizenden schapen en geiten. Het droge klimaat, waarin geen parasitaire ziekten endemisch worden, is voor menschen en dieren bijzonder gezond.



De auto snelt voort, passeert het welige hofje der plantage _Zuurzak" en laat dan het groote gebouw van het verlaten Semenarie _Scherpenheuvel" ter linker en spoedig ook de 100 M. hoog gelegen seinpost ter rechter zijde achter zich.



Nu bereikt ze weldra het kerkje en de huisjes der parochie








Nederlands West-Indische Gids

Lens, Th., Dr.


nl

Lens, Dr. Th.



Struisvogelteelt op Curacao


Montanja en daarna de omheiningen der plantage _Choloma" thans het struisvogelpark _Albertine".



In dit park lezer, zult ge ontvangen worden door den administrateur der onderneming, gastvrij en gul.



Zijn woning, waarheen ge genoodigd zult worden, is het type van een Curacaosch plantage huis in bescheiden vorm.



Een ruime voor- en achtergallerij, daartusschen een hui.->- en een slaapkamer. In de gallerijen zijn een paar kleine kamertjes afgeschoten voor badkamer en keuken.



En wanneer ge een ocgenblik plaats neemt en U verfrischt na den stoffigen rit, zal de gastheer U vertellen van zijn struizen.



In Januari 1912 kreeg het plan om op Curacao een struiztnfarm te beginnen vasten vorm en maakte hij een aanvang met zijn studie omtrent de vreemde vogels.



Welwillend geholpen door Zologen van naam, waaronder met dankbaarheid wijlen professor //rec/zj! uit L/Yrcc/^ genoemd wordt, kon hij zich in korten tijd op de hoogte stellen van het wetenswaardige omtrent levenswijze en gewoonten der dieren en aan zijn theoretische kennis eenige practische ervaring voegen door het verblijf van een maand in het struisvogelpark te Matarieh 111 Egypte. Hierna durfde hij de taak aanvaarden om de woestijnbewoners naar Curagao over te brengen.



Zooals verwacht werd is thans gebleken dat het klimaat van Curagao voor de dieren uitstekend geschikt is.



In Afrika bewonen de wilde struizen de droge en warme vlakten, van de Middellandsche zee tot aan de Kaap.



Waar in Afrika de mensch talrijk wordt, is de bij uitstek schuwe vogel tot uitsterven gedoemd. Slechts in de groote steppen en weinig bewoonde binnenlanden vindt hij nog gelegenheid om zich in natuurstaat staande te houden.



In de kustlanden van Marokko, Algerije, Tripoli en Egypte, is hem reeds het lot beschoren, dat ook aan zilverreigers, paradijs vogels, kroonduiven en andere schoon be veder de, in het wild levende vogels wacht.



Beschaafde vrouwen ,die zich geen rekenschap geven van hun wreedheid in hun zucht naar opschik, vellen het doodvonnis over geheele rassen van dieren, wier schoonheid in het verloop van miljoenen van jaren, door de natuur tot zulk een harmonie werd gebracht, als ware het om den intelligenten mensch te stichten en te leeren.








Nederlands West-Indische Gids

Lens, Th., Dr.


nl

Lens, Dr. Th.



Struisvogelteelt op Curacao


Hoe in Algerije de struizen systematisch werden uitgeroeid, zullen oude kolonisten aldaar U nog weten te vertellen.



Om zijn cavallerie in den velddienst te oefenen organiseerde de eerste Fransche gouverneur der kolonie, de generaal Marguerite, reusachtige drijfjachten op de snelvoetige vogels.



Over het land verspreide escadrons Spahi's vervolgden op hun arabische paar dj es de loop vogels dagen achtereen tot zij uitgeput den jagers als buit in handen vielen.



Mannen wier gemoed in opstand kwam tegen het vernietigen van schoone dierenrassen uit louter winstbejag, wisten in de Vereenigde Staten van N. Amerika een invoerverbod van veeren van in het wild levende vogels, wettelijk te doen vaststellen. Ook in Engeland en in Nederland wordt onder leiding van den bekenden Zoloog Dr. Bttikhofer te Rotterdam, voor zulk een bepaling geijverd.



Hoe al wat leeft op aarde zich aanpast aan veranderende omstandigheden, toonen ons eigenaardigheden in lichaamsbouw van den struis, die hij in zijn evolutie van vlieger tot looper verkreeg.



Aan de teenen van de lange en gespierde pooten, die in den tijd van meerdere vliegactie bij het vluchten voor vijanden slechts even op den grond tipten, hebben zich zooien ontwikkeld als aan den kameelvoet. Ze zijn van onderen rond en hebben een kussen van veerkrachtig bindweefsel, dat het loopen op het zand vergemakkelijkt.



Van de spieren der vleugels, die den vogel nog slechts als een steunvlak bij het loopen dienen, wordt slechts weinig arbeid meer gevergd. Ze zijn verworden en met hen het geraamte dat de krachtige vleugelspieren der vliegvogels steunt. De kam van het borstbeen is verdwenen en de beenderen van den schoudergordel, de twee vleugelbeenderen en het schouderblad, ?ijn tot een been gereduceerd.



Een merkwaardig feit in de genoemde evolutie gaf den bekenden bioloog Metchnikof steun voor zijn theorte omtrent de ouderdomsverschijnselen. Deze zijn de volgende : Vliegende vogels nebben geen endeldarm. Ze kunnen hun uitwerpselen ten allen tijde en overal deponeeren zonder aan hun vijanden een spoor ter vervolging te geven. Op het land levende dieren zouden zich zonder het genoemde orgaan als reservoir voor spijsresten, te gemakkelijk aan hun vervolgers








Nederlands West-Indische Gids

Lens, Th., Dr.


nl

Lens, Dr. Th.



Struisvogelteelt op Curacao


verraden. Deze spijsresten zijn echter een broedplaats voor bacterin wier stofwisselingsproducten meestal giftig, voor een deel in het lichaam van het dier worden opgenomen. Deze giften werken vooral slagaderverkalking in de hand.



Het is een feit dat vogels betrekkelijk ouder worden dan zoogdieren. Deze toch bereiken als regel vijfmaal den ouderdom dien zij noodig hebben om volwassen te worden, de leeftijdgrens van vogels daarentegen ligt veel hooger. Veel vogels hebben slechts weinige maanden noodig voor hun volle ontwikkeling en leven tientallen van jaren, om niet te spreken van den bekenden hengen leeftijd, welken papegaaien, raven, albatrossen bereiken. De struis nu heeft in zijn aanpassingsperiode van vliegen tot loopen weer een endeldarm gekregen, volgens Metchnikof ten koste van zijn levensduur. De vogel die in 5-7 jaren volwassen wordt, bereikt een ouderdom van 35 jaren. Om zijn vraatzucht is de struis bekend. Als woestijndier overvoedt hij zich, wanneer zich daartoe gelegenheid biedt.



Daardoor kan hij in slechte tijden op zijn vet leven.



Alfalfa, een tropische klaver, is zijn geliefkoosd voeder.



In den paartijd worden de vogels in het park zwaar gevoed.



Veel mais en gestampte of gemalen beenderen worden gegeven om het eierleggen te bevorderen.



Na deze inleiding nemen we het park met zijn bewoners in oogenschouw.



Het park is aan gelegd naar het model te Matarieh dat gebouwd is naar gegeven^ van J. Oudot in zijn werk _Le Fermage de l'Autruche en Algrie".



In een door een dikken steenen muur van meer dan manshoogte omgeven halfcirkelvormige ruimte van 120 M. middellijn, bevinden zich de broedplaatsen. Deze zijn door str a alge wijs mden halven cirkel gezette schuttingen van gedroogde palmbladen van elkander gescheiden. De vogels moeten gedurende den paartijd ongestoorde rust kunnen genieten wil het broedsel gelukken.



Het is een bij ornithologen bekend feit dat het broeden der vogels in nauw verband staat met de hen omringende vegetatie.



Zoodra in October de eerste regens vallen wordt met de ontwakende flora ook de paarlust der woestijn vogels gewekt.



Hals en pooten worden intens rood en de beesten veranderen van gedrag en aard. De haan wordt strijdlustig, stoot loeiende geluiden uit en vervolgt met ruwe galanterien de








Nederlands West-Indische Gids

Lens, Th., Dr.


nl

Lens, Dr. Th.



Struisvogelteelt op Curacao


hen zijner keuze. Toont deze zich gevoelig voor het aanzoek dan wordt het paartje afgezonderd in een broedplaats. Hier vinden zij zand voor het maken van een nest dat zij in gereedheid brengen door met borst en pooten een ovalen ondiepen kuil uit te hollen. Hierin worden ongeveer 16 eieren gelegd.



Men kan echter de hen, wanneer zij in goede voedingsconditie is, veel meer eieren laten leggen door haar in het aantal te bedriegen. Men neemt wanneer eenige eieren gelegd zijn er telkens n weg. Hierdoor krijgt men den vogel er toe 30 tot 40 eieren voort te brengen. De broedmachine ontfermt zich over de verweesde eieren en helpt daardoor de kudde vermeerderen. De vogels lossen elkander af bij het broeden, de hen neemt de dagtaak voor haar rekening, de haan broedt 's nachts.



Keeren we nu den halven cirkel waarin de broedplaatsen gelegen zijn den rug toe dan staan we voor de loopplaatsen der vogels die zich als rechthoekig afgeschutte ruimten op diens '.; middellijn aansluiten.



Ook zijn er nog rechtsch en linksch van den ingmuur loopplaatsen voor kuikens. Om latere inteelt te voorkomen worden de kuikens uit een nest gedurende de eerste jaren bij elkander gehouden en eerst dan met andere jonge vogels te zamen gelaten wanneer zij gemerkt zijn. Dit merken geschiedt door een aluminiumplaatje met stift door een huidplooi te knijpen waar de vleugel zich aan den schouder zet. De nummers der plaatjes worden met de bijzonderheden van den vogel geregistreerd.



De loopplaatseu der jonge vogels bieden den bezoekers dikwijls een vermakelijk schouwspel.



De drang naar beweging, aan alle jonge dieren eigen, uit zich bij hen in dansen, 's Namiddags vooral, wanneer de paspaatwind goed doorstaat, beginnen ze hun spel. Alsof ze een ballet wilden opvoeren verdeelen ze zich in twee partijen die tegenover elkander plaats nemen en dan hun danspassen en luchtsprongen uitvoeren.



Ook rennen ze met uitgespreide vleugels elkaar tegemoet draaien om elkander heen en gaan, hooge sprongen makend, weer naar hun plaatsen. Het gebeurt dat door vallen bij deze dansen beenbreuken voorkomen.



Worden de vogels ouder, 4 tot 5 jaren, en beginnen Eros' pijlen hun prikkelende werking uit te oefenen, dan ontstaan








Nederlands West-Indische Gids

Lens, Th., Dr.


nl

Lens, Dr. Th.



Struisvogelteelt op Curacao


8 dikwijls heftige kibbelpartijen en worden ruwe galanterien wel levensgevaarlijk. Op 7 Augustus 1.1. verloor het park een mooie 5-jarige hen, die door een slag in de maagstreek, door den gespierden poot van een jongen haan toegebracht, aan inwendige verbloeding stierf.



Struisvogels zijn slechte ouders. Hoe dapper en woest de haan ook is om gedurende den paar- en broedtijd de hen of het nest te beschermen, wordt zijn kroost hem spoedig onverschillig. In het tweede jaar na de oprichting van het park is het voorgekomen dat een haan zijn geheele nest van elf kuikens doodgebeten heeft. De kuikens worden thans ook zoo spoedig doenlijk van de ouders verwijderd.



De hulpelooze diertje? worden te dikwijls het slachtoffer van de onbehouwen pooten en onhandige manieren der ouders.



In hun vraatzucht doen deze zich te goed aan het voedsel voor hun babies bestemd.



Het voedsel dat in hun eerste levensdagen voornamelijk uit fijngewreven kippenei en gehakte uien bestaat, wordt den kuikens uit een trechtervormig linnen zakje in den bek gespoten.



Spoedig wordt fijn gehakte sla en alfalfa aan de voeding toegevoegd. Is de vogel eenmaal 3 maanden oud dan vermindert de sterftekans zeer.



Het vorige broedseizoen was onvoordeelig.



Gedurende de oorlogsjaren voerde N. Amerike geen machineon derdeelen uit en was er geen leder op Curasao te koop. Versleten onderdeelen van de windmolens die de velden irrigeeren, konden niet worden vernieuwd. Het gevolg hiervan was dat de Alfalfavelden verdorden en daarmede het groene voeder deivogels. Doch ook de masoogst mislukte en bij den dreigenden hongersnood der bevolking was er geen graansoort meer te koop.



De vogels hebben toen gedurende acht maanden geleefd op fijngehakte cactusstengels, die op Curasao in menigte groeien.



Dat de beesten bij dit dieet gezond bleven is een schitterend bewijs voor de geschiktheid van het klimaat van Curacao voor de struisvogelteelt. Langdurige droogte zal nooit zulke toestanden van voedselschaarschte in het leven roepen als in de laatste jaren door den oorlcg geschapen werden. Dat de minderwaardige voeding slechten invloed had op de veerenproductie en op het broeden laat zich hooren.



We volgen thans den administrateur naar het huisje waarin








Nederlands West-Indische Gids

Lens, Th., Dr.


nl

Lens, Dr. Th.



Struisvogelteelt op Curacao


In de wittebroodsweken.



Dnejarige Vogels








Nederlands West-Indische Gids

Lens, Th., Dr.


nl

Lens, Dr. Th.



Struisvogelteelt op Curacao


Kuikens pas uit het ei.



Vogels van drie maanden.








Nederlands West-Indische Gids

Lens, Th., Dr.


nl

Lens, Dr. Th.



Struisvogelteelt op Curacao


de broedmachine is opgesteld. Deze is gebouwd naar het bekende systeem van de broedmachines onzer hoenderparken.



Een houten kast waarvan de voorwand, voorzien van een glasruit, in scharnieren naar boven gedraaid worden kan.



In den dubbelen boven wand loopt een stel van buizen waardoor lucht stroomt, die door een petroleumlamp, naast de kast staande, verwarmd wordt. De lamp is zelf regelend zoodat de temperatuur op den eenmaal ingestelden graad onderhouden blijft. Onder den bovenwand zijn in den incubator platte zinken waterbakken aangebracht, die desgewenscht de lucht in het toestel vochtig maken. Van gaas voorziene openingen aan de onderzijde dienen tot luchtverversching.



De eieren ontvangen dus warmte van boven, zooals dit ook bij het natuurlijke broeden plaats heett. De methode van broeden zooals Oudot die beschrijft en die ook door Hagen beek te Stellingen met succes gevolgd wordt, is de volgende : Voer den incubator met zijn kostbaren last te vullen wordt hij gedurende 24 uren ledig op temperatuur gehouden ter controle der warmteregeling en ter verwarming van het toestel.



De eieren worden in twee rijen, hun lengte-assen evenwijdig, naast elkaar gelegd en het kwikbolletje van den thermometer op den bovensten pool van een middelgroot ei geplaatst. Op een groot ei liggende, zouden de kleine eieren te weinig van de vanboven uitstralende warmte ontvangen, op een klein ei liggende, de groote te veel.



De temperatuur die ingesteld is op 101-102 F. moet gedurende 6 weken constant blijven. De lamp, die voor de verwarming dient, wordt evenals het gehecle toestel tweemalen daags gecontroleerd. De kous van de lamp wordt eiken avond schoongemaakt. Door slecht branden zouden de giftige gassen, die in het gebouwtje blijven hangen, noodlottigen invloed op het broedsel hebben. Aan de ventilatie van het geheele gebouwtje wordt dan ook bijzondere zorg besteed.



Twee malen daags worden de eieren uit den incubator genomen en voorzichtig op een met vilt bekleede tafel gelegd. Ze blijven 20 minuten liggen gedurende welken tijd de incubator extra geventileerd wordt. De eieren, die allen aan eene zijde gemerkt zijn, worden dan op tafel om hun korte as gewenteld, zoodat bij het terugleggen in de kast, de zijde die onder lag naar boven gericht wordt. In de eerste weken worden de eieren








Nederlands West-Indische Gids

Lens, Th., Dr.


nl

Lens, Dr. Th.



Struisvogelteelt op Curacao


] | droog gebroed. In de derde week worden de zinken bakken | met water gevuld dat eerst op 102 F. temperatuur gebracht . ? Het bijvullen der bakken met dit verwarmde water geschiedt | eenmaal daags. In de allerlaatste dagen van de broedperiode worden de eieren bij het wentelen met een vochtige hand bestreken teneinde het zachter worden van de schaal te bevorderen. ; Begint het kuiken door zijn bewegingen teekenen te geven dat het uit zijn nauwen kerker verlost worden wil, dan zoekt men de luchtbel op, die door de schaal van het ei heen te zien is.



Is deze groot dan laat men het ei voorloopig gesloten, is zij klein dan wordt op de plaats van de luchtbel, in de schaal een klein j gaatje geboord. Dagelijks wordt het gaatje vergroot. Bij te ruim k openen der schaal, vooral bij groote luchtbel, loopt men gevaar dat het onder de schaal liggende vlies over den kop van het kuiken valt, waardoor het zou stikken.



Dit zijn de regels voor het kunstmatige broeden zooals deze voor den Zuid-Afrikaanschen en Somaldstruis gelden. Aan de Kaap, te Nice en te Stellingen worden zij met succes toegepast. j Aan den administrateur is het eerst in dit laatste broedseizoen | gelukt eenige kuikens kunstmatig uit te broeden. Het schijnt dat voor den Noord-Afrikaanschen struis kleine wijzigingen noodig ;ijn, waarvoor proeven worden genomen.



We volgen thans den administrateur naar zijn woning om de producten van het park in oogenschouw te nemen. In zijn huiskamer zijn de veeren tentoongesteld die door de vrouw des huizes en door onder haar leiding werkende inlandsche meisjes opgemaakt worden.



Prachtige witte amazones, gekleurde veeren van allerlei grootte en vorm, sierlijke toques, panaches en pompons die uit kleine veeren vervaardigd worden, alleen tooisels vormend, zooals die voor den meest eleganten dameshoed verlangd kunnen worden. Verder zien we er donzige cols en vast in elkaar geknoopte boa's< dan waaiers wier smaakvol gekrulde veeren op geraamten van Arubiaansch schildpad zijn gehecht, alle elegante sieraden die een vrouwenhart bekoren.



Dat deze rijkdom van veeren niet kan worden opgebracht door de 60 vogels van het park, waarvan er slechts 28 volwassen zijn is begrijpelijk. De Cura9aosche 'veer wordt te samen opgemaakt met kaapsche veeren, welke het park importeert








Nederlands West-Indische Gids

Lens, Th., Dr.


nl

Lens, Dr. Th.



Struisvogelteelt op Curacao


II Van de veeren die het park oplevert, worden de beste opgemaakt en uit de hand verkocht, de kleinere veeren, die niet voor het in Curacao koopende publiek geschikt zijn, gaan naar Amsterdam vanwaar ze hun weg vinden naar buitenlandsche fabrieken.



De oorlogsjaren hebben het park veel kwaad gedaan. Met tegenzin zal de administrateur U het landbouwbedrijf der onderneming tooneu.



De eertijds zoo frischgroeue Alfalf avelden moesten in de laatste oorlogsjaren hun irrigatie ontbeeren en de administrateur zag het eene veld na het andere verdorren. Plantageproducten vooral oranjeschillen en vruchten waren door het stilliggen der scheepvaart niet van de hand te zetten. Door het zeer beperkte vreemdelingenverkeer werden bijna geen opgemaakte veeren verkocht. Dezelfde factoren, die de inkomsten verminderden, deden de uitgaven enorm stijgen.



De werkloonen stegen om verschillende redenen waardoor bij de duurte der bouwmaterialen aan herstel van dammen en woningen niet te denken viel. De inkomsten van het park begonnen juist toen het werkkapitaal verbruikt was de uitgaven te dekken. De oorlog heeft dit financieele evenwicht verbroken.



Herstel der bevloeiing der alfalfavelden is urgent. De eerste zorg van den administrateur geldt dan ook de molens, zoover de kasmiddelen het toelaten. Van vitaal belang zijn verder de verbeteringen aan de stuwdammen en het herstel van den zeedam om brak water uit het hofje te weeren.



Noodige herstellingen zijn verder aan omheiningen en gebouwen te verrichten, die door den tand des tijds gaan lijden.



Eindelijk eischt het zich uitbreidende bedrijf een laboratorium voor het verven en een atelier voor het opmaken der veeren, welke werkzaamheden thans in de kleine woning van den administrateur geschieden en in wiens huiskamer dikwijls negen vrouwen voor het veerenbedrijf werkzaam zijn. De onderneming werkt op te kleine schaal. Het bijeengebrachte kapitaal zou in normale tijden tot geleidelijke ontwikkeling hebben gevoerd, de oorlog heeft echter alle berekening in de war gestuurd. Het heeft destijds veel moeite gekost in Nederland belangstelling te wekken in een nieuwe onderneming in. West -Iudi en de mannen te vinden, die mede uit patriotische overweging, kapitaal voor de kolonie beschikbaar wilden stellen.








Nederlands West-Indische Gids

Lens, Th., Dr.


nl

Lens, Dr. Th.



Struisvogelteelt op Curacao


_'' Ze werden echter gevonden. Van de heeren, die behalve kapitaal ook hun arbeid voor de zaak beschikbaar stelden, noem ik in de eerste plaats wijlen prof. A. A. Hubrecht te Utrecht en verder de H.H. C. J. H. Muller te Utrecht, J. C. Kaiser te Driebergen, J. C. Bunge te Aerdenhout en A. H. baron vanHardenbroek van Ammerstol te Heemstede, thans commissarissen, en de heer J. O. Harken directfur te Amsterdam. De heeren Lensvelt in Den Haag en Hugo van Gein te Dordrecht hebben, evenab de dames van der Meulen op Curacao, door belangrijk aandeel te nemen, de zaak door een moeilijken tijd geholpen.



Het was steeds het idee der oprichters om bij voldoende getalsterkte der vogels in het park jonge vogels te verkoopen aan grondbezitters en veeteelers op Curacao en zoodoende de teelt op het eiland algemeen te maken.



Er zijn tal van putten op Curacao in staat om alfalfa veldjes te irrigeeren en ook Bonaire biedt nog uitgestrekte terreinen die voor de teelt der vogels geschikt zijn.



De vraag naar de veer zal steeds het aanbod overtreffen.



De Londensche makelaars zetten de kaapsche veeren tegen hooge prijzen grif van de hand.



Naast de hocdenindustrie kan de veerenteelt met de daaraan verbonden huisvlijt een belangrijke bron van inkomsten worden voor de kolonie.



De Curacaosche dame zoowel als de vrouw uit het volk, zullen ongetwijfeld het opmaken der veer in dezelfde volmaaktheid leeren als zij in haar kunstnaaldwerk of hoedenvlechtkunst tentoonspreiden.



Door de gedwongen rust gedurende den oorlog schijnt op Curacao het besef te zijn doorgedrongen dat slechts energie tot welvaart voert.



Industrie, handel en scheepvaart bloeien plotseling op. Thans is de tijd gekomen door krachtig ingrijpen een nieuwe cultuur aan de kolonie te schenken.








Nederlands West-Indische Gids

Lens, Th., Dr.


nl

Lens, Dr. Th.



Struisvogelteelt op Curacao


Loopplaatsen der vogels.



Op weg naar het diner.








Nederlands West-Indische Gids

Lens, Th., Dr.


nl

Oudschans Dentz, Fred.



De naam Suriname


DE NAAM SURINAME DOOR FRED. OUDSCHANS DENTZ. ?. _Een der lastigste vraagstukken die tot het gebied der aardrijkskunde gerekend mogen worden, is zeker wel het opsporen van de beteekenis der namen, die de bevolking gebruikt om hunne woonplaatsen of bepaalde terreinbij zonderheden aan te duiden. Het liefhebberen op dit gebied is nog al ge makkelijk, maar voor het leveren van deugdelijk werk is uit gebreide en grondige kennis noodig, vooreerst van de talen die in het land gesproken worden of vroeger wel eens gesproken zijn, dan van de eigenaardigheden van dat land zelf, t. w. aardrijkskunde en kennis van de flora en fauna, terwijl de geschiedenis ons menig keer nog op een spoor kan leiden, dat we zonder haar hulp niet zouden vinden"*).



Het bovenstaande mag zeker wel toegepast worden op de verklaring van de namen Suriname en Paramaribo, over welker afkomst door verschillende schrijvers een totaal verkeerde uitlegging gegeven is.



Hetzelfde had dezer dagen plaats in een hoofdartikel in de Demerary'sche jDaz/y Argosy, handelende over _The Colony (British Guiana) eighty years ago". Dit artikel, was ontleend aan een boek getiteld : _History of the Colonies of the British Empire" door Robert Montgomery Martin, L,ondon 1843.



Daarin wordt beweerd dat de naam Suriname afkomstig is van _Surry-ham" en dat het land van I^ord Surrey in het midden der 19e eeuw aldus was genoemd.



Deze onjuistheid recht te zetten is in de voornaamste plaats de bedoeling van dit artikel.



Het waren Robert Schomburgk*) en Henry G. Dalton, m. d., die mede deze fabel in het leven riepen. De eerste in zijn werk _A Description of British Guiana, London, Simpkin, Marshall & *) Aardrijkskundige namen in Guyana en omliggende landen, C. H. de Goeje, Tijdschrift van het Kon. Nederl. Aardr. Genootsch. 2e serie, Deel XXVI, No. 2, Maart 1909. *) Later Sir Robert Schomburgk.








Nederlands West-Indische Gids

Oudschans Dentz, Fred


nl

Oudschans Dentz, Fred.



De naam Suriname


14 Co, 1840, biz. 83 ; de tweede in diens werk _The History of British Guiana", London, Longman, Brown, Green and Longmans 1855 ; deel 1, biz. 131.



De naam Suriname toch komt voor in de oudste documenten en kaarten. In de eerste plaats noemen we dan als Nederlandsche bron het rapport van den Commies-Generaal A. Cabeliau geheeten : _Verclaringe van de onbekende ende onbeseylde voiage van America beginnende van de riviere Amasonies tot het eylant van de Trinidad toe" aangeboden aan de Staten-Generaal op 3 Febr. 1599*).



Van den Briel uitgezeild op 3 December 1597 met de schepen Zemdier (van 80 dubbele tonnen) onder schipper Jacob Cornelisz., alias Oom^g /os (van 60 dubbele tonnen) onder schipper Marten Willemsz. van Schiedam, zagen zij den 9den Febr. 1597 _Z)e PFi/dtf ifs/." Den I5en d. a. v. kwamen ze in aanraking met Indianen van de Caraiben- of Yao stam bij de rivier Caurora (Konrori), den I7en Febr. met de Hebaio en Arawakken stam, den 28en Maart zagen zij de stam Yao bij de rivier Cauwo (Kaw). Den 2gen April voegden zich 2 schepen bij hen van Amsterdam afkomstig onder de schippers Dierck Jansz. Roomsch-Kerk en Wouter Syvert&z. Den 3en Juni sloten zich nog 2 schepen van Amsterdam aan n.l. Groo/e i?/en? Sy>/jm A/rfi onder de schippers Jan Cornelisz. van Leyen en Adriaen Reyndertsz. en n Engelsen schip.



Zij bezochten de geheele kust tot aan de rivier Orinoco bij _d'Engelsche Reliane ende by de Spaenguaerdeu Rio el Dorado genoemd".



Onder de rivieren door hen bezocht wordt genoemd de : Surinamo (Suriname). Het rapport eindigt aldus: _Na in dese voyage te hebben ontdeckt, gevonden ende beseylt over de 24 rivieren, veel eylanden in die rivieren ende andere _diverse havenen die nyet by dese landen en zyn bekend noch _beseylt geweest, ja dat meer is in geene quaerten oft cosmograpphen voor dato onse voyage bescreven noch ontdeckt zyn ge -Aanwezig in het Rijksarchief te 's-Gravenhage. Zie afdruk in : De Opkomst van liet Nederl. Gezag in Oost-Indi, deel I, blz. 153 volgg. en de Engelsche vertaling in Venezuelan British Guiana Boundary arbitration, the case of the U. S. of Venezuela before the tribunal of abritration to convene at Paris, vol. 2 appendix part 5, 1 en 2 pp. 6/9, New-York 1898 (reprinted from the U.S. Com. Report : Vol. 2. pp. 13/22).








Nederlands West-Indische Gids

Oudschans Dentz, Fred


nl

Oudschans Dentz, Fred.



De naam Suriname


_worden. Alle hetwelcke ik onderschreven als Commis-Generaal _van dese voyage, verclaer waerachtig te wesen, zynde bereit _(soo noot sy) 't zelfde by monde oft scriftelyck te verclaren".



Hier maakt Cabeliau derhalve aanspraak op de ontdekking van de kust van Guyana*). Het woord ontdekking door dezen Hollander gebruikt zal bedoeld zijn in den zin dat hij de eerste zijner landgenooten was, die het meten van de grootte van het land en zijn riviermonden ondernam en ze in kaart bracht zoo nauwkeurig als hij vermocht. Deze aanspraak is te meer merkwaardig, als wij weten dat de West-Indische reizen van Sir Walter Raleigh en Laurence Keymis omtrent den zelfden tijd ondernomen, in Holland volkomen bekend waren, zooals blijkt uit een instructie in 1597, opgesteld door den Nederlandschen aardrijkskundige Hondius*).



De oudste-Engelsche bron is ifevwzs, een der Kapiteins, die met Sir Walter Raleigh eenige tochten naar West-Indi ondernam in 1595 en 1596 (tweede reis).



Bij zijne beschrijving*) voegt Keymis een lijst van rivieren waaronder wij onder no. 33 aantreffen : 5Armawa*).



Als derde getuige kan genoemd worden David Pieterz. de Vries, die in 1634 Guyana met een scheepje, Zte Comc 2)azm2, bezocht met het doel om aan de wilde kust een kolonie te stichten. Hij meldt in zijn werk*) dat hij aan de Sername die hij eenige mijlen opzeilde, eene kolonie van zestig Engelschen onder Kapitein Marshall aantrof. i) _A claim for the discover}' of the coast of Guiana by the Dutch", by Jhr. L. C. van Panhuys, Bijdragen tot de Taal-, Land- en Volkenkunde van Ned.Indi, 7e volgr. II, voordracht gehoudenop de 13e bijeenkomst van het Amerikanisten congres te New-York in 1902. (Ned. Staatscourant 18 Maart 1903, Ns. 65). _) De opkomst van het Nederlandsch Gezag in Oost-Indi, 1862_1888, Jhr. Mr. J. K. J. de Jonge, Deel I, blz. 170. ") Annals of Guiana, Rodway & Watt, vol. I, p. 44. Georgetown 1888. *) A relation of the second voyage, performed in the year 1596, London 1597- ^ *) Korte Historiael ende Journaels aenteyckeninge van verscheyden voyagiens in de vier deelen des Werelts-Ronde. als Europa, Africa, Asia ende Amerika gedaen, door D. David Pietersz de Vries. Artillery-Meester van de Ed. M. Heeren gecommitteerde Raden van Staten van West-Vrieslandt ende 't Noorderquartier. Hoorn 1655. (Dit werk is op nieuw uitgegeven door Dr. H. T. Colenbrander voor de Linschoten vereeniging in 1911).








Nederlands West-Indische Gids

Oudschans Dentz, Fred


nl

Oudschans Dentz, Fred.



De naam Suriname


i6 Een andere bron om de onjnisteheid aan te toonen dat Suriname een verbastering is van Surry-ham is het protocol van Frederik van Banchem, Notaris te Amsterdam. Daarin staat opgeteekend op 31 Januari 1617, eene verklaring (op verzoek van Dirk Claesz van Sanen en Nicolaas Baliestiel) van _Cornelis _Jansz. Scheur, varentman, poorter dese stede, voor onderstuyrman gevaren hebbende op 't schip Neptunis, daer schipper op was Jan Pietersz. Cocx, hoe waer is, dat hij getuyge met _voors. schip Afe/tfttms in den jaere XVI, C dertien, inbegrepen _in den juisten tyt, gecomen is in West-Indien in de revier van _Surrenant, ende te lant gaende is aldaer op 't dorp Parmurbo _gecomen" enz.



Hieruit blijkt dat na de in bezitneming door de Spanjaarden, de i/o/ZaM^rs *fe eerste ro/)eae zty geu'ces/, ^'e 27'cA aa ^0 Swn'warae /jee g/esfo"grf en tevens dat reeds langen tijd vr de bezetting door Willoughby een dorp Parmurbo of Parmarbo bestond, waarin zonder moeite Paramaribo wordt herkend, zoodat hierbij voor goed de bodem is ingeslagen wordt aan de andere hypothese, dat Suriname's hoofdstad haar naam aan genoemden Willougbhy, die Graaf was van Par ham, ontleent*).



Wij willen ten slotte een vijfde document noemen tot staving onzer bewering n. 1. een extract uit de Spaansche archieven, te vinden in _Documents and Correspondence relating to the question of boundary between British Guiana and Venezuela"*) waarin als no. 13 is opgenomen een uittreksel uit geheime rapporten aanwezig in de bibliotheca del Rey Palacio Real.



Madrid M S S geheeten : _General Discription of all His Majesty's Dominions in America" 2 vols. van 1640 Daarin staat : _Ninety leages to the leeward in the River Soronama where the _Dutch have immense plantations and carry on agriculture _and much produce is collected here".



Voorts zij hier gewezen op enkele kaarten, waarop reeds de naam Suriname voorkomt, zij het in andere spelling t. w. ie. Op de kaart van Sir W. Raleigh van 1596 in zijn werk The *) Een Amsterdamsche factory te Paramaribo in 1613, Mr. Dr. S. van Brakel Bijdragen en Mededeelingen van het Historisch Genootschap te Utrecht 35e deel, 1914, blz. 83/86. *) Presented tot both Houses of Parliament by Command of His Majesty, March 1896 (C.7972), Venezuela Ns. 1.11896).








Nederlands West-Indische Gids

Oudschans Dentz, Fred


nl

Oudschans Dentz, Fred.



De naam Suriname


I?



Discoverie of the empire of Guiana, etc. in 1595 ; hierin genoemd 2e. Op de kaart van Guaiana ofte de Provincin tusschen Rio de Las Amazonas ende Rio de Yuiapari ofte Orinoque, voorkomende in _Nieuwe Wereldt ofte beschrijvinghe van West-Indie" _door Johannes de Laet 1625, waarop de rivier staat aangegeven als _Sorrenam". 3e. Op de West-Indische paskaart, vertoonende alle de zeekusten van America begrepen in 't Octroy bij de H. M. H. de Staten-Generaal der Vereenichde Nederl. verleent aen de Generale West-Indische Compagnie Dato 1635; hierin genoemd _Suraname". 4e. op de kaart van Guiana Siue Amazonum Regio door Guiljelmus Blaeuw, Amstelodanum 1640; hierin genoemd Francis Willoughby stichtte zijne kolonie in Suriname in 1650. Toen hij in 1652 Barbados aan een vloot onder Sir George Aysene moest overgeven werd in art. 16 van de akte bepaald dat hij zou mogen behouden _what settelements Lord Willoughby has made at Surinam"*).



Na den terugkeer van Karel II in Engeland werd Willoughby met Lawrence Hide, tweeden zoon van Lord Clarenjdon door den Koning, bij Charter van 2 Juni 1663*) begiftigd met de landstreek _called Serrinam also Surrinam", die voortaan WtV/owgA-y Z.ai zou heeten. Meende men in Engeland dat de naam iets uitstaande had met dien van Lord Surrey, dan zou men dien in het Charter zeker anders geschreven hebben. [De Redactie van f W/-/MdtscAe Gfs verwijst voorts naar hetgeen over de namen _Paramano" en _Swr'!e" gezegd is in de _ZTwcyc/o/x^te iV&/rfA ij'J", blz. 549. 550 en 663]. ') Rodway & Watt. Annals of Guiana, blz. 125. -) Hartsinck, Beschrijving van Guiana of de Wilde Kust in Zuid-America.



Amst. 1770, del II. blz. 522 volgg. Rodway & Watt, Annals of Guiana, blz.








Nederlands West-Indische Gids

Oudschans Dentz, Fred


nl

Oudschans Dentz, Fred.



De eerste in Suriname benoemde landmeters


DE EERSTE IN SURINAME BENOEMDE LANDMETERS.



DOOR FRED. OUDSCHANS DENTZ.



In het tijdschrift van het koninklijk Nederlandsch Aardrijkskundig genootschap*) publiceerde de heer F. E. baron Mulert uit de in het Rijks archief van Zeeland aangetroffen gegevens, zijn artikel: _De eerste uit Nederland naar Suriname gezonden landmeters (1667)".



Uit deze belangwekkende studie weten wij dat hier bedoelde eerste uit Nederland gezonden landmeters waren P i e t e r deBeaumont, die het land zijner bestemming nimmer bereikte daar hij in handen der Engelschen viel en W i 11 e m M o g g e, wiens instructie van 12 Augustus 1667 tevens in bedoeld artikel is opgenomen, met de vermoedelijk door dezen vervaardigde _Caerte ofte vertocninge van de Rivieren van Suriname en Commewine met verscheyde Creken uyt deselve spruytende als Para, Surinoo en Cotteca ende Ander meer gelyck die nu tegenwoordich bewoont werden Anno 1667".



Was er in den aanvang niet veel behoefte aan landmeters daar ieder zonder meer een si uk land kon uitkiezen voor een plantage, Gouverneur van Aerssen van Sommelsdyck begon aan belanghebbenden op hun verzoek giftbrieven of waranden uit te reiken.



Volgens deze bleven gegadigden bevoegd zich een stuk land ter grootte van 1000 akkers uit te kiezen, mits daarvoor jaarlijks een stuiver, later 4 stuivers, ook wel 4 en 6 cent per akker betalende ; velen waren zelfs vrijgesteld van deze heffing.



Een der bepalingen in de giftbrieven was dat drie maanden na de uitreiking van den giftbrief het perceel door een landmeter moest uitgemeten worden op poene van intrekking der vergunning^).



Daar deze bepaling de behoefte aan landmeters deed ontstaan oordeelde deze Gouverneur dat een bequaem en habiel landi) 2e Serie dl. XXX, 1913, afl. 1 en 2. \ Encyclopaedic van Ned. West-Indie, blz. 445.








Nederlands West-Indische Gids

Oudschans Dentz, Fred


nl

Oudschans Dentz, Fred.



De eerste in Suriname benoemde landmeters


19 meter diende te worden aangesteld, daar hij dit voor de cultuur hoog noodig achtte.



De eerste landmeter, dien hij benoemde, was C o r n e 1 i s F a b e r ( op 30 November 1683) waarover handelt het volgend placaat: Allen dengenen die de sen sullen sien ofte horen lestn saluut. doen te weten.



Alsoo ons is genformeert de capasiteit en bequaemheyt van Cornells F a b e r tot Landmeter en ondervonden hebbende dat in dese Colonie een bequaem endc habid Landmeter behoort te worden aangestelt soo is 't dat wij den persoon van den voornde Cornelis Faber mitsdesen aenstellen ende admitteren tot Landmeter van de Colonie van Suriname revieren en districten van dien, belastende wel expresselyk allen en een jegelijck dien 't aengaen magh den gemelten Faber daer voor te houden te erkennen alsoo wij sulx tot de cultuere deser Colonie hoognoodigh geoordeelt hebben. Aldus gedaen in Zuriname den 30 November 1683 en was geteekend C van Aerssen van Sommelsdyck Sedert de blanc Seigns ; onderstont: door ordre van Zijne Exltie en was geteekent Adriaen de Graeff Secris.



In de geschiedkundige mededeelingen over de uitoefening van het landmeters beroep in Suriname, door W. I,. Loth *) wordt vermeld dat hij van 1681_1699 de namen vond van Cornelis Boogaert, Jan van Ruivers, Bouvet, Van Haar, E. A. C. NunesHenriques.



De eerste door van Sommelsdijck benoemde landmeter was hem blijkbaar dus niet bekend. De bij placaat van 4 Augustus 1690, door Gouverneur van Scharphuysen benoemde J a c q u es Bovet, was opgetwijfeld Bouvet. *) Lezing op 29 Juli 1905 voor de Landmeters' vereeniging in Suriname, gedrukt bij H. B. Heijde.








Nederlands West-Indische Gids

Oudschans Dentz, Fred


nl

Lelyveld, Th. van



De kleeding der Surinaamsche bevolkingsgroepen in verband met aard en gewoonten


< DE KXEEDING DER SURINAAMSCHE BEVOLKINGS-GROEPEN IN VERBAND MET AARD EN GEWOONTEN DOOR TH. VAN LELYVELD Wanneer "gesproken wordt over de verschillende bevolkingsgroepen van Suriname, doet het onaangenaam aan vast te stellen, dat juist de oorspronkelijke, vroeger zoo energieke, en krijgshaftige bevolking van dit gewest, door de _beschaafde" Westerlingen op minder beschaafde wijze bejegend zijn geworden.



Het is nu niet het doel om de geschiedenis der Guiana's en die der _roode slaven" van de _Wilde Kust" te doorloopen, doch wel dient, met het oog op het te behandelen onderwerp, te worden gewezen op twee geheel afzonderlijke groepen van Indianen, die onze Westersche kolonie bewonen en die men aanduidt met de namen Benedenlandsche- en Bovenlandsche Indianen. De eerste groep omvat hen die in de alluviale streken rustig en schier verscholen leven in kleine dorpen of kampementen op droge, zandige plekken aan de rivieren, of wel op savannes met vischrijke kreken en die nu nog min of meer aanraking hebben met den blanke, terwijl de anderen vrijwel geheel van de buitenwereld afgezonderd, diep in de binnenlanden, nagenoeg de levenswijze en gewoonten hunner stamvaders zijn blijven volgen.



Hiertoe behooren drie stammen van oorspronkelijk verschillende herkomst en dus ook met verschillende eigenschappen, die vroeger door de Hollanders met den minder vleienden naam van _Bokken" werden betiteld; Het zijn de Karaben, de Arowakken en de nog in een klein aantal aanwezige Warraus, vroeger koene, krachtige volken, die door de aanraking met de blanken








Nederlands West-Indische Gids

Lelyveld, Th., van


nl

Lelyveld, Th. van



De kleeding der Surinaamsche bevolkingsgroepen in verband met aard en gewoonten


21 zoodanig zijn ontaard, dat ten gevolge van het overmatig gebruik van sterken drank en de te weinige zorgen aan hun ziekten gewijd, hun aantal gedurig afneemt. Zeker is het zelfs, dat eenmaal in vSuriname de Benedenlandsche Indiaan geheel verdwenen zal zijn.



Het Nederlandsche Gouvernement draagt ongetwijfeld schuld aan de uitroeiing van dit eertijds vitaal ras, dat het onder zijn bestuur gesteld had ; na den met hen gesloten vrede, heeft men hen verder aan him lot overgelaten, men heeft zich niet om hen bekommerd en het welzijn van deze bevolkingsgroep zelfs verwaarloosd, door geen poging te doen tot verbod van verkoop aan hen van alcoholische dranken.



Ofschoon de taal der drie genoemde stammen verschilt, komen hun aard en gewoonten vrijwel overeen ; ook uiterlijk gelijken zij op elkaar.



Dit laat denken aan de zeer natuurlijke vraag van een Hollandsche dame aan een indertijd te Paramaribo vertoevenden Indianen hoofdman : welk verschil er toch was tusschen een Karab en een Arowak, daar zij deze stammen nooit uit elkaar kon houden. De hoofdman antwoordde niet, hij was opmerkelijk verlegen door die vraag. Toen men hem afvroeg of hij dan zeil ook het verschil niet kende, zei hij, eenigszins beangst om de mogelijke onkiesheid die hij zeggen ging : _Er is verschil, de Karab draagt een lange kamisa, de Arowak een korte kamisa".



Hoe fijn voelde die man, door huiverig te zijn dit aan een vrouw te zeggen, omdat hij haar daarmee noodzaakte voortaan te kijken naar de wijze van bedekking van het nige, waaraan de kamisa zijn bestaan te danken heeft.



De benedenlandsche Indianen zijn ein van gestalte, dikwijls slank gevormd met kleine handen en voeten en schrale beenen ; deze lichaamsbouw vergeleken bij die der bovenlandsche familieleden, wijst reeds op degeneratie. De huid is koperkleurig, glad en lenig ; bij de kinderen, die blank zijn als zij geboren worden, maar na eenige dagen al donkerder worden, is het haar donkerbruin, doch bij de volwassenen is dit gitzwart, sterk ontwikkeld, sluik en zelden golvend. Overigens is op het lichaam de haargroei gering en bestaat de gewoonte om het weinige met een mosselschelp als tang, geregeld te epileeren.



Mond en neus zijn in het algemeen goed gevormd, de oogen zijn donker, de tanden zijn mooi en sterk, kenmerkend is echter de








Nederlands West-Indische Gids

Lelyveld, Th., van


nl

Lelyveld, Th. van



De kleeding der Surinaamsche bevolkingsgroepen in verband met aard en gewoonten


22 wat breede kin die eenigszins naar achter wijkt; dikwijls is het uiterlijk zeer sympathiek.



Hoewel hun voorheen krachtig gestel door het overmatig gebruik van sterken drank veel heeft ingeboet en het weerstandsvermogen achteruit is gegaan, zijn de Indianen toch nog in staat om gedurende het parelen (pagaaien) en tijdens de jacht langdurige vermoeienissen te doorstaan. Een hoogen ouderdom bereiken zij echter niet en grijze menschen worden niet aangetroffen ; onder de jonge individuen echter vindt men mooi gevormde menschen en de jonge meisjes, vooral die der Arowaken met hun kleinen mond en zwarte oogen, zijn teerder en fijner gebouwd dan de jonge dochters der Boschnegers. Zij zijn soms zeer bekoorlijk, spreken met een zachte stem, zij zij zacht van karakter en het zijn wezentjes die in de Neger-Engelsche taal aangeduid worden met het woordje _krien" d.w.z. mooi en lief. Heeft het meisje daarbij een gladde huid, mooi gevormde voeten, doen haar oogen denken aan die van het hert en zijn haar bewegingen zoo vlug en zoo lenig als die van den slingeraap, dan heeft men het beeld van een Karabische Ven vis. Al heel gauw echter verliezen deze jonge schoonen alle aantrekkelijkheid en zij zijn spoedig oud.



Als men deze menschen voor het eerst bezoekt en dan getroffen wordt door hun tegemoetkomend, zachtaardig optreden en door een zeker iets in hun plichtplegingen, dat denken doet aan welopgevoedheid, die zij instinctmatig bezitten, maar die men niet verwachten zou van een ras dat met minimale behoeften, verscholen in de wildernis leeft, dan kruipt er medelijden in het hart. Ook tegenover elkaar nemen zij de etiquette op zelfs zeer hoffelijke wijze in acht. Zoo kondigt een Ar o wak zijn bezoek aan met te zeggen : _Ik ben gekomen" waarop de gastheer antwoordt : _Wees welkom" ; men biedt den bezoeker een bankje aan of bij gebrek daarvan een stuk hout, met de woorden: _Etet (heer), deze zitplaats is veel te slecht voor u", waarop de gast op beminnelijke wijze antwoordt : _Etet, ik heb nooit op een beteren stoel gezeten". Zij zijn mogelijk wel de slachtoffers van een gecompliceerd wereld- en natuurgebeuren, maar toch draagt de Europeaan, die hen misbruikt heeft als slaven, die hen behoeften heeft leeren kennen die zij nooit gehad hadden, die hen van hun oorspronkelijke woonplaatsen terug dreef en hen toen aan hun lot overliet, de grootste schuld van








Nederlands West-Indische Gids

Lelyveld, Th., van


nl

Lelyveld, Th. van



De kleeding der Surinaamsche bevolkingsgroepen in verband met aard en gewoonten


23 hun ontaarding. Of zij van die ontaarding bewust zijn, is een andere zaak, zij leven nu rustig, blijkbaar tevreden en gelukkig, omdat zij toegefelijk zijn tegenover elkaar, zich onthouden van beleedigingen en kwaadsprekerijen, geen eerzucht kennen en geen overdaad, de kinderen met teederheid behandelen en bovenal, omdat zij in de stille wouden en savannes vrijheid genieten iets wat hun het meeste waard is, terwijl zij geen andere behoeften kennen dan die van het dagelijksche, simpele leven.



De gemeenschappelijke stammen hebben geen gemeenschappelijk opperhoofd zooals bij de Boschnegers, doch zij hebben wel dorpshoofden, gewoonlijk een der ouderen; vroeger was hij de beste krijgsman, nu is hij de beste jager, naar wiens woorden steeds geluisterd wordt en die op het minste teeken wordt gehoorzaamd. Bij de Karaben aan de Wajombo-rivier zag ik, dat het hoofd de gunst genoot van te wonen in een tweeverdiepingshut, met een van voren rustiek uitgebouwd verandatje. Hier en daar werden in de woningen enkele Europeesche zaken aangetroffen, vooral toilet artikelen, o. a. spiegeltjes, kammen en borstels.



Hierin schuilt iets irriteerends : wanneer men, varende in de haas beklemmende stilte der afgelegen en met dichte, geheimvolle wouden omzoomde Surinaamsche rivieren, het niet alledaagsch avontuur beleeft, van te landen op een plaats waar, ver van de beschaafde wereld, Indianen wonen, is het geen wonder dat men wrevelig wordt, als men in die absolute eenzaamheid, bij de hangmat en de origineele Indiaansche pijlen en bogen, banale Europeesche voorwerpen gewaar wordt en dan nog wel dingen die dienen voor toilet. Is de in het wildlevende Indiaan gelukkiger geworden met dergelijke behoeften van den blanke ?



Duidelijk zal het intusschen wel zijn, dat een wat men noemt _in het wild" levend volk, waarvan aard en gewoonten, wijzen op primitieven eenvoud, begunstigd als het is door het regelmatig tropenklimaat, ook aan de kleeding uiterst weinig eischen stelt. Van eigenlijke kleeren is trouwens nauwelijks sprake : hun redeneering is deze : dat zij naakt op de wereld zijn gekomen en dat het dwaas zou zijn den wil van de natuur te weerstreven.



De volgende anekdote illustreert zeer juist het idee dat kleeren absoluut niet bij hen hooren : De Spanjaarden hadden indertijd een Indiaan gevangen genomen en hem in Europeesche kleeren voor den bevelhebber gebracht. Deze vroeg hoe hij heette, waarop de Indiaan antwoordde :








Nederlands West-Indische Gids

Lelyveld, Th., van


nl

Lelyveld, Th. van



De kleeding der Surinaamsche bevolkingsgroepen in verband met aard en gewoonten


24 _Kleed me eerst uit, dan pas zal ik mijzelf kunnen herkennen".



Toch kleedde later een Indiaansch opperhoofd zich aan, als hij voor een Europeesche autoriteit verscheen en wel in een rood gegallonneerde jas zonder hemd of broek, met een gegallonneerden hoed op het hoofd en in de hand zijn regeeringsstaf, gelijkende, evenals die van de Boschnegers, op een tamboermajoorsstok. Zijn volgers en ook de vrouwen, bleven echter in het nationaal naaktcostuum.



De tegenwoordige Benedenlandsche Indianen bekommeren zich al heel weinig om toilet en kleeding; deze is tot het hoogst noodige beperkt. Die van de vrouwen is zelfs nog eenvoudiger dan bij de Boschnegerinnen. Bij de Karaben bestaat zij bij beideseksen alleen uit een lendekleed of Aame'sa van rood, soms ook van donkerblauw katoen, z.g.n. s/ew?/>om's en dat bij de vrouwen wat langer is dan bij de mannen. Het wordt, tusschen de beenen door, geslagen over een om het middel gehouden donkerrood koord, zoodat het voor en achtereind los hangen blijven ; de mannen dragen in het koord veelal hun mes (plaat 6).



Ook wordt gezien, dat de vrouwen een lang kleed omslaan, dat aan den hals wordt vastgehecht en de rechterknie bloot laat ; het komt ook wol voor dat zij een langen doek dragen die de borsten geheel bedekt, op de wijze zooals de Javaan3che vrouwen hun sarong winden bij het baden (plaat 24).



De zuigelingen worden meegevoerd in een soort slendang, die om n schouder wordt vastgeknoopt (plaat 24 en 25); vroeger bonden de moeders ook wel miniatuur hangmatjes om den hals, om daarin hun kleintje mee te dragen.



De Arowakken voelen zich een trede hooger op de beschavingstrap dan de naakt loopende Karaben; zij hebben hun kamisa, die zonder gordel werd vastgemaakt, afgelegd en kleeden zich ongeveer op de even schunnige wijze als de lagere Surinaa'msche volksklasse. De Arowaksche vrouwen echter zijn conservatiever gebleven velen althans hebben, voor zoover zij nog niet tot het katholicisme zijn bekeerd, nog geen afscheid genomen van de &>;o of voorschoot van kralen ; soms wordt daarbij een wit of blauw katoenen hemd met zeer korte mouwen aangetrokken.



Grooter waren de van witte kralen geregen kwejoes der Warrausche schoonen; toen men nog geen kralen had, of als die moeilijk te krijgen waren, weiden de kwejoes van boombast








Nederlands West-Indische Gids

Lelyveld, Th., van


nl

Lelyveld, Th. van



De kleeding der Surinaamsche bevolkingsgroepen in verband met aard en gewoonten


Plaat 24 (opname van Dr. Pareau).



Plaat 23 (opname van den schrijver).








Nederlands West-Indische Gids

Lelyveld, Th., van


nl

Lelyveld, Th. van



De kleeding der Surinaamsche bevolkingsgroepen in verband met aard en gewoonten


l'laat 26 (opname Kug. Klein te Paramaribo).








Nederlands West-Indische Gids

Lelyveld, Th., van


nl

Lelyveld, Th. van



De kleeding der Surinaamsche bevolkingsgroepen in verband met aard en gewoonten


Plaat 2S (opname tier Toem oekhoemak expeditie).



Plaat 29 (opname der Toemoekhoemak expeditie).








Nederlands West-Indische Gids

Lelyveld, Th., van


nl

Lelyveld, Th. van



De kleeding der Surinaamsche bevolkingsgroepen in verband met aard en gewoonten


Plaat 30 (opname der Toemoekhoemak expeditie).



Plaat 31 (opname der Toemoekhoemak expeditie).








Nederlands West-Indische Gids

Lelyveld, Th., van


nl

Lelyveld, Th. van



De kleeding der Surinaamsche bevolkingsgroepen in verband met aard en gewoonten


gemaakt of op zeer vernuftige wijze samengesteld uit zaden, afgewisseld door schelpjes.



Uit de wijze waaruit de kralenkwejoes, die versierd worden met roode en witte kwastjes en franjes, zijn vervaardigd, spreekt ongetwijfeld en zekere kunstzin, die bovendien blijkt uit enkele andere gebruiksvoorwerpen en wapens. Opmerkelijk is de figuurcompositie der kralenkwejoes, die in rechtlijnige patronen en door een zorgvuldig kleur arrangement, dat levendig en harmonisch is, een aangenaam geheel vormt. Al moge de Indianenornamentiek, waarvan de beteekenis slechts voor een zeer klein deel is na te gaan, overgerfd zijn, uit het, feit dat op al de voorwerpen de wijze van arabesk-verdeeling steeds zuiver wordt toegepast, spreekt ongetwijfeld een aangeboren gevoel voor rhythme.



Een speciale Indiaansche gewoonte is het, om de kamisa in te smeren met _roekoe" of _koesoew", een roode verfstof, waarvoor een buitengewone voorliefde wordt aan den dag gelegd en die afkomstig is van de roodbruine, van stekelige haren voorziene vrucht van de Bixa Orellana, een sierlijke boom met rose bloemen, die in de Indianendorpen nooit ontbreekt.



Want behalve, hun wapens en sieraden, wrijven zij ook hun lichamen en zelfs hun haren in met de in krapa-olie tot een deeg gemengde roekoe. Vroeger meer dan tegenwoordig, werden alleen de onderbeenen daarmee beschilderd en leek het alsof die door kousen waren bedekt. Ter plaatse werd mij meegedeeld, dat de roode roekoe niet alleen tot sieraad dient, doch ook een scherm is tegen muskietenbeten, waaruit blijkt dat de grens tusschen kleeding en lichaamsbeschildering bij de Indianen moeilijk te bepalen is.



Tatoueeringen van het gelaat met zwarte en roode strepen zwart door genipa-sap, rood door roekoe komt niet veel meer voor, doch op andere wijze worden voor dansfeesten door de vrouwen zorgzaam en met dezelfde teekeningen als voor het vaatwerk, met een puntig stokje, gezicht en wangen versierd en wel door beschildering met _krawiroe" of krawaroe", dat ook rood is en gemengd wordt met een welriekende hars die _lakasiri" of _aracasiri" heet; Ook de wenkbrauwen en de punten van de haren van de mannen worden dikwijls op die manier rood geverfd, terwijl buik, rug en beenen versierd worden door zwarte beschildering met _tapoeripa".








Nederlands West-Indische Gids

Lelyveld, Th., van


nl

Lelyveld, Th. van



De kleeding der Surinaamsche bevolkingsgroepen in verband met aard en gewoonten


26 Het is een zeer eigenaardige gewoonte bij de Karabische vrouwen om jong zijnde, fraai gevlochten katoenen banden of se-0 onder de knie en boven den enkel te dragen en die nimmer te verwijderen, zoodat bij het groeien, de kuit bovenmatig uitzet, wat als een bizondere schoonheid wordt beschouwd (plaat 26). Bij de Bovenlandsche Karaben bestaat deze lichaamsvervorming niet, en de oorsprong daarvoor is ook niet met juistheid op te geven, mogelijk is het een degeneratieverschijnsel.



Ook voor opschik worden de Karaben steeds onverschilliger ; vroeger werden meer dan nu, de ooren doorboord om daarin een stukje hout of een zilveren plaatje te dragen, of wel een beentje afkomstig van een gedooden vijand. De halssnoeren blijven echter de meest geliefde versiering en bestaan hoofdzakelijk uit tanden van allerlei wilde beesten, uit oA&a of donkerroode kralen en uit allerlei kleurige zaden en pitten. Om de polsen worden snoertjes gewonden van glas of van kralen, doch ook koordjes worden daarvoor gebruikt en om den bovenarm ziet ziet men een witte linnen band dragen, bij wijze van bracelet.



De vrouwen doorboren de onderlip, om daarin een lange speld te steken als versiering maar ook om zandvlooitjes uit de huid te peuteren, ook een graat, een beentje of dun stukje hout fungeeren als onderlip versiersel (plaat 26). Vroeger kwam het veel voor dat ook het neustusschenschot doorstoken werd, om door middel van een draad, onder de neus, een zilveren plaatje te hangen, of wel een geldstuk of ringen. De mannen tooiden zich toen met een soort kroon, gevormd door bont veeren van de ara's, die gestoken werden in een krans van omgebogen biezen.



De haardracht is bij de Karaben ook eenvoudiger dan bij de Boschnegers ; de mannen en jongens "dragen het haar meestal kort, of als het lang is wordt het naar achter gestreken en hangt het in den nek af. De vrouwen besteden ook niet veel tijd aan hun kapsel ; het haar wordt in het midden gescheiden en hangt verder los of in een vlecht op den rug af. Bij de meisjes wordt het naar voren gekamd en als ponyhaar afgesneden (plaat 25) ; als glansmiddel en om het soepeler te maken dienen krapa- en awar a-olie.



Zooals uit plaat 27, blijkt een groep Karaben uit een kamp aan de Tittiebokreek,_ dragen de mannen soms een vilten hoed, gewoonlijk gaan zij echter blootshoofds. De borstrokken en het lange gewaad van een der vrouwen, evenzoo de hemden








Nederlands West-Indische Gids

Lelyveld, Th., van


nl

Lelyveld, Th. van



De kleeding der Surinaamsche bevolkingsgroepen in verband met aard en gewoonten


27 die de meisjes dragen op plaat 25, Karaben van de groote Pokakreek, werden fluks aangetrokken toen wij hun kamp kwamen bezoeken.



Komen de Indianen in de stad, dan trekken zij minstens een hemd, doch meestal ook een broek aan. Zij worden dan veelal door de vrouwen vergezeld, want zij kunnen zeer slecht buiten de hulp der echtgenoote, die minder apatisch dan de man, in het kamp bijna alle werkzaamheden verricht en haar man ook gedurende jacht en visscherij volgt, om zelfs, met de zuigeling bij zich, de proviand te dragen en bij het terugkeeren zich te belasten met alles wat de jacht heeft opgebracht.



Het is te betreuren dat in het leven van den Indiaan de drank een funeste rol speelt, doch het zijn niet alleen dram en jenever die zijn kwade vrienden zijn, maar ook de door hem zelf bereide ^fliiflan' of ta/>atf, AsV, &oewam' en c/wca, allen verkregen door fermentatie van cassave en patatten, waarbij het sap gevoegd wordt van zure oranjes of van suikerriet.



De dronkenschap uit zich meestal in den dans, die dan overslaat in ruwe, bandelooze bewegingen onder uitbundig getier en geschreeuw ; in het duister, bij het flakkeren der vuren, waant men zich bij een duivels-helledans. Als men dezen vergelijkt met de dansen der Bovenlandsche Karaben, dan blijkt duidelijk de ontaarding. Bij de Benedenlandsche Indianen geraken de vroegere dansen dan ook in onbruik, zoodat ook de eertijds voor die gelegenheden gebruikelijke bonte costuums en versiersels van kleurige veeren, nu ook geheel verdwenen zijn.



Gerouwd wordt er niet, doch acht dagen na de begrafenis wordt een drinkpartij gegeven ; bij de weduwe worden dooide bloedverwanten de haren van het hoofd gesneden en eerst als die weer op normale lengte zijn aangegroeid, is het haar vergund om te hertrouwen.



Uit den aard der zaak is voor den ethnoloog deze bevolkingsgroep belangrijker dan de vorige. Van degeneratie is nog niet veel merkbaar, waaruit dus blijkt dat de ontaardig der Benedenlandsche Indianen niet zoozeer gezocht moet worden in cosmische oorzaken, doch dat wel degelijk het contact met den blanke daaraan schuld is.








Nederlands West-Indische Gids

Lelyveld, Th., van


nl

Lelyveld, Th. van



De kleeding der Surinaamsche bevolkingsgroepen in verband met aard en gewoonten


28 Reeds in de 2e helft der 18e eeuw hadden enkele energieke Franschen eenige der ongeveer veertien, grootendeels kleine Bovenlandsche Indianenstammen bezocht, doch de eerste belangrijke mededeelingen over hen danken wij aan hun landgenoot en Coudreau en Crevaux. Later waren het onze koene explorateurs Franssen Herdersche en De Goeje, die, in hun belangwekkende verslagen over de Tapanahoni- en Toemoekhoemak-expeditie, uitvoeriger spreken over deze vrijwel zuiver gebleven volksstammen, waarvan de voornaamste de Ojana's en de Trio's zijn.



Aan de hand van hetgeen beide genoemde explorateurs hebben meegedeeld en vooral aan de zeer te waardeeren, ernstige studies die de Goeje gemaakt heeft, zij hier een en ander opgeteekend wat in het kader van het te behandelen onderwerp past.



Deze behooren tot den stam der Karaben die in de boven Marowijne en Litani wonen. Zij zijn een koperkleurig, flink gebouwd, moedig en ondernemend ras, dat weinig geneigd is een ander gezag te erkennen. Oudtijds stond er een japotoli aan het hoofd van den geheelen stam, doch tegenwoordig kent men alleen een dorpshoofd of tamoesji d.i. oude(re), wiens onderhoorigen pito's of jonge(ren) heeten. Hun aard kenmerkt zich, in tegenstelling met de drukdoenerige Boschnegers, door hoofsche manieren en door kalmte en bedaardheid tegenover vreemdelingen. Zij zijn, hoewel hebzuchtig in den ruilhandel, eerlijk en goedgeefsch, voortreffelijke kenners van het woud, bezitten een goed uithoudingsvermogen en munten uit door zindelijkheid.



Doordat zij gesoleerder zijn gebleven dan de Benedenlandsche Indianen en daardoor ook bij hen van ontaardig weinig sprake is, verschillen hun gebruiken en gewoonten niet veel van die hunner voorouders ; bij hen zijn dus zuiverder de tradities bewaard, ook wat het uiterlijk voorkomen betreft en de kleeding en versiering voor de dansfeesten, die bij allerlei gelegenheden worden gehouden. Op den voorgrond treedt hierbij steeds de ijdelheid van deze overigens zoo eenvoudig levende menschen en die zich onomwonden uitspreekt in de voorliefde die bestaat om aangezicht en lichaam te verfraaien en zich te tooien met








Nederlands West-Indische Gids

Lelyveld, Th., van


nl

Lelyveld, Th. van



De kleeding der Surinaamsche bevolkingsgroepen in verband met aard en gewoonten


29 wat vooral bonte vogels en torren aan kleurenpracht bieden.



De Oj ana's dragen lang sluik haar, met een scheiding in het midden en ook zij snieren zich met roode roekoe in ; bij feesten wordt het lichaam bovendien door middel van genipasap met zwarte figuren versierd, terwijl wangen en voorhoofd met roode en zwarte verf worden beteekend, dat hen een bedriegelijk woest aanzien geeft. Dikwijls wordt echter ook in het dagelijksch leven het gezicht beschilderd en 't is wel merkwaardig dat dit op zoo tallooze wijzen geschiedt. Uit de meer dan 50 verschillende teekeningen die De Goeje daarvan meebracht, spreekt een buitengewone fantasie, gepaard aan een duidelijken zin voor rechtlijnige ornamenten. Of deze talrijke figuren, die oogen, neus en mond omranden, beteekenissen hebben of uitsluitend dienen als versieringsmiddel is niet bekend. Wellicht hebben de eenvoudige vormen, b.v. een rij verticale streepjes op voorhoofd, wangen en langs de mondhoeken, geen bizondere beduid ing, terwijl sommige dubbellijnige en gesloten figuren mogelijk wel iets uitdrukken. Deze lieden moeten intusschen wel zeer veel waarde hechten aan deze wijze van toilet maken, dat zij daaraan zoo uitermate veel zorg en aandacht wijden, doch de ijdelheid speelt bovenal de baas daarin.



De dagelijksche kleederdracht der mannen bestaat uit eenige gordels van strengen katoen of haar van den Kwatta-aap; daaroverheen hangt een tusschen de beenen doorgehaalde lap af, een &<zm?sa, die soms zich als een breed rokje voordoet ; het schijnt dat dt hoofdlieden kenbaar zijn door een halssnoer van jaguartanden (plaat 28).



De eenige kleeding der vrouwen is de meer beschreven fot^/otf, die evenals de kamisa bij het baden in de rivier wordt afgelegd.



Beide seksen dragen onder de knie katoenen banden, de mannen met, de vrouwen gewoonlijk zonder franje ; zij zijn om het been geweven, doch niet z dat zij, zooals bij de Benedenlandsche Karaben, aanleiding geven tot sterke kuituitwasseu.



Tot de versieringsmiddelen behooren verder koperen vingerringen en rond hals, polsen en bovenarm snoeren van zaden, kleurige kralen, witte glazen knoopjes of jaguartanden.



In de jeugd worden met een gloeiende naald, de oorlellen doorboord voor oorhangers van kwastjes, kralen en zaden, doch bij feesten wordt daarin een bonte veer gestoken.



Bij dergelijke festiviteiten kroont zich de Ojana het hoofd met








Nederlands West-Indische Gids

Lelyveld, Th., van


nl

Lelyveld, Th. van



De kleeding der Surinaamsche bevolkingsgroepen in verband met aard en gewoonten


30 een a/foma/j, d.i. een krans van roode, gele en zwarte toekanveeren (plaat 29) ; met donzige veertjes worden dan dikwijls de voeten beplakt, terwijl al zijn toiletbenoodigdheden om den hals worden gedragen, namelijk een kam, een spiegeltje, een kalebasje met roode roekoe en een bamboebuisje met zwarte verf, die door een zekere hars welriekend is gemaakt. Deze voorwerpen zijn minder verfijnd, doch men moet toegeven dat de benoodigdheden precies dezelfde zijn als die welke onze demi-mondaines in hun beknopt toiletnecessairetje altijd bij zich hebben.



Zooals bij alle natuurvolken loopen de kinderen geheel naakt; zij worden bij de Oj ana's en Trio's echter gesierd met een halssnoer of andere sieraden, vrdat hen de gordel of heupsnoer wordt omgedaan. Zuigelingen worden door de moeders meegevoerd in breede katoenen banden, waarvan de einden aan elkaar zijn vereenigd.



Uitsluitend bij de Oj ana's is de raarafo nog in gebruik, een zeer pijnlijke ceremonie die dient om moed te ontwikkelen, om arbeidzaam te worden en om zich bestand te maken tegen ziekten en die hierin bestaat, dat men zich tusschen den 8 en 14-jarigen leeftijd, heldhaftig, zonder een kik te geven, laat bijten door groote mieren en tusschen den 15- en 20-jarigen leeftijd, laat steken door wespen, die met het achterlijf zijn vastgeklemd in een &Kwaa of gevlochten matje in den vorm van een gestileerden woudgeest, van een watergeest of van een mythologischen vogel of krab. Latere marake's ondergaat men vrijwillig en zelfs elke vro'uw moet minstens n keer deze minder aangename beproeving doorstaan.



Den avond vr de plechtigheid wordt de jongeling met de prachtigste sieraden opgesmukt, aan den linkerarm wordt een danspijl gebonden en in de hand krijgt hij een groote met veeren versierde dwarsfluit (plaat 30). Vuren worden ontstoken en gedurende den geheelen nacht wordt gedanst en wordt er feest gevierd. Bij het aanbreken van den dag wordt het lichaam van den patint ingesmeerd met poeder van geroosterde mas waarna de operatie plaats heeft (plaat 31). Acht dagen lang moet hij zich onthouden van water drinken, hij moet matig leven en mag zich niet anders voeden dan met wat droge cassave.



Ook bij wilde volken in andere streken worden soortgelijke pijnproeven toegepast.








Nederlands West-Indische Gids

Lelyveld, Th., van


nl

Lelyveld, Th. van



De kleeding der Surinaamsche bevolkingsgroepen in verband met aard en gewoonten


31 De Ojana kenmerkt zich door een zeer levenslustigen aard en telkens zoekt hij een aanleiding om afwisseling te brengen in de eentonigheid van zijn leven, vooral door het houden van dansfeesten, die, gepaard met veel drinken, zelfs eenige weken kunnen duren en gewoonlijk gegeven worden in combinatie met de vrienden uit de naburige dorpen. Een datum wordt lang te voren aangekondigd, met vermelding van de soort van dans die zal worden uitgevoerd, opdat beide partijen in de gelegenheid gesteld w-orden om de noodige danstooisels in orde te brengen.



Voor een />owo of zweepdans verschijnen de gasten, gewapend met een zweep, in een mantel van reepen boomschors die zoowel gezicht als lichaam bedekt ; op het hoofd wordt bovendien een o/o& gedragen, een reusachtig, gevlochten hoofdtooisel in den vorm van een hoogen hoed en die opgemaakt is met bonte araveeren, omzet door hoenderdons; soms wordt er nog een streng boomwol aan bevestigd en van achter een plat vlechtwerk van veeren. Om gedurende het wilde dansen het afvallen van dit topzware hoofddeksel te beletten, wordt het onder de kin door een stormband vastgehouden.



Bij het costuum behoort nog een kraag van witte en zwarte veeren en strengen wit katoen om de armen. Welk een fantastische verschijningen moeten deze wezens zijn, met hun beschilderde lichamen en beteekende gezichten, getooid in een dergelijke wonderlijken pronk.



De gastheeren zijn weer anders uitgedost : een /mm/re of diadeem van witte veeren dekt het hoofd, op den rug wordt een /tan^e/t' gedragen, d.i. een lap katoen bewerkt als een tapijtje van veeren, waaraan rijen veelkleurige, glanzende torrenschilden hangen ; in de hand heeft men een staf, voorzien van een bos rinkelende zaden.



Verschillend is de kleeding weer bij den to^swdans, waarbij het hoofd wel gekroond wordt door een hamire, doch op den rug wordt een manteltje gedragen van witte veeren, de ooren, bovenarm en polsen zijn versierd met dikke strengen wit katoen, onder de knie zijn bossen rinkelende zaden vastgehecht en in de hand wordt een groene twijg gezw-aaid. Opmerkelijk is, dat de vrouwen, die eerst laat in den nacht en dan nog niet altijd aan de dansen deelnemen, geen sieraden dragen en dat de toeschouwers hun hangmatten aan staken naast de dansplaats








Nederlands West-Indische Gids

Lelyveld, Th., van


nl

Lelyveld, Th. van



De kleeding der Surinaamsche bevolkingsgroepen in verband met aard en gewoonten


32 binden, om gedurende den langen duur van het feest, af en toe te kunnen rusten.



Hoewel de pottenbakkerskunst bij de Ojana's weinig is ontwikkeld, spreekt er ongetwijfeld kunstzin uit de bizondere kleurenkeus en kleurencombinaties waarmee de verschillende danssieraden zijn samengesteld. Hoe moeten zij, en terecht, de kleurenpracht der vogels bewonderen, wier bont pluimage, behalve als lichaamstooisel, ook gebruikt wordt als versiering hunner gebruiksvoorwerpen door ornamenten in vlechtwerk.



Sierkunst wordt ook toegepast door kralenarbeid en verder op de schijfjes der katoenspillen, op pijlen, fluiten en bankjes.



Dat vele decoratieve figuren beteekenissen hebben of iets voorstellen, schijnt wel vast te staan, doch de stileering van diereu of lichaamsdeelen van dieren, is dikwijls z ver doorgevoerd, dat de oorspronkelijke vorm is verloren gegaan. Het geval doet zich echter ook voor, dat uit de figuren die in het vlechtwerk ontstaan, enkele dierenvormen worden gezien en in het algemeen zijn wellicht de rechtlijnige vlechtornamenten aanleiding geweest, dat de Ojana ook de meeste zijner versieringsfiguren in rechte lijnen teekent. Intusschen is wel buitengewoon interessant, dat bij hen het kruisvormig swastikafiguur wordt teruggevonden, dat in het oude Azi zulk een beteekenisvol embleem is geweest ; als een op zich zelf staand verschijnsel dient dit echter niet te worden beschouwd, daar b.v. het Christelijk kruisteeken o.a. in Mexico bekend was, lang vr de ontdekking van Amerika.



Ook deze, die om en nabij de westelijke helft van de Surinaamsche Zuidgrens zijn gevestigd, behooren tot den Karabenstam. Zij bewoouden vroeger wat Noordelijker streken, doch zij trokken Zuidelijker weg, uit vrees voor ziekten en omdat zij niet gesteld waren op de nabuurschap der Boschnegers, die zij _itoto" noemen, d.i. mijn vijand. Zij zijn flink gebouwd, iets grooter dan de Oj ana's en van een lichtere huidkleur ; het lichaam smeren zij in met krapavet en met de roode roekoe en zij dragen een kma, die aan de hoeken dikwijls versierd is met kralen of met kwastjes van katoen.



Het lange hoofdhaar wordt bij de slapen en de ooren weggesneden ; als het met krapavet is ingewreven, wordt het zorg-








Nederlands West-Indische Gids

Lelyveld, Th., van


nl

Lelyveld, Th. van



De kleeding der Surinaamsche bevolkingsgroepen in verband met aard en gewoonten


33 vuldig naar achter gekamd, waar het veelal wordt bijeengehouden door een kokertje van palmblad al of niet bekleed met jaguarvel of voorzien van katoenen franje en dat versierd is met veeren, katoen, een toekansnavel of met schelpjes; het overige lichaamshaar wordt gepileerd. 't Is gebruikelijk om in de onderlip een doorn of een houtsplinter te steken en de gaatjes in de oorlellen te vullen met stukjes pijlriet, terwijl het neustusschenschot dikwijls is doorboord tot opname van een lange horizontale neusveder.



Snoeren van zwarte zaden hangen altijd om den nek en ook worden die, verfraaid met bonte veertjes of met gele toekansnavels, bijwijze van sjerp schuin over de borst gedragen.



De vrouwen bedekken zich alleen met een Aw/oe van zwarte zaden (wiri) o van kralen ; de afzonderlijke danskwejoe is met franje en met rinkende zaden omzoomd. Beide seksen dragen onder de knie, evenals de Ojana's, geweven katoenen banden, doch met franje versierd en om den bovenarm en boven *de enkels snoeren van zwarte zaden of van kralen, ook wel bandjes van makka-blad ; enkele zilveren of koperen ringen sieren de vingers.



Hun aard komt veel overeen met die der Ojana's, doch zij zijn goediger, vreesachtiger voor Europeanen, minder ondernemend en moedig ; wellicht omdat de marake bij hen ontbreekt ?



Ook hun kunstzin is minder ontwikkeld; wel worden gestileerde ornamenten aangebracht in kralenarbeid, op arm- en beenbanden van palmblad, op pijlen en fluiten, doch de pottenbakkerij en de vlechtkunst beteekenen weinig en zij besteden veel mindere zorg aan de vervaardiging van vederen danstooi.



Het zijn weer de mannen die zich bij feestelijke gelegenheden het meest toiletteeren en groote ijdeltuiten blijken te zijn. De feestdracht bestaat uit zorgvuldige beschildering van het gelaat met roode en zwarte figuren, op dezelfde wijze als bij de Ojana's en het beplakken van het haar met regelmatige rijen arenddons ; van achter wordt het saamgebonden door een kokertje van palmblad of tijgervel, waaraan een bos roode en groene vogel veeren afhangt. De gordel wordt met kleurige veertjes versierd en de daagsche kamisa vervangen door een lang, keurig afgewerkt weefsel. Het hoofd wordt gedekt door een samasflma of kroon van roode en gele veeren. De stukjes pijlriet in de ooren worden versierd met een tand van een watervarken








Nederlands West-Indische Gids

Lelyveld, Th., van


nl

Lelyveld, Th. van



De kleeding der Surinaamsche bevolkingsgroepen in verband met aard en gewoonten


34 of met schelpjes en onder de kin verbonden met een bandje van kralen ; van beide zijden wordt in de neus een veer gestoken, zoodanig dat een dunne houtstift van de eene veer, past in een kokertje van de andere. Verder hangt uit het gat van de onderlip een kwastje van kralen en veertjes, aan de binnenzijde met een houten kapittelstokje opgesloten en zooveel dikke snoeren van zaden en kralen worden om den nek gehangen, dat die de borst bijna geheel bedekken.



Vat men in groote trekken de wijze van kleeding samen der vrij in de natuur levende Boschnegers en Indianen, dan blijkt uit bovenstaande, dat zij als eigenlijke kleeding niet meer dragen dan strikt noodig is om datgene te bedekken wat het menschelijk instinct van oudsher en bij elk volk wenschelijk vond om te bedekken. Indien zij niet geboren waren met een eigenschap die men ijdelheid noemt, zouden zij zich met die beperkte kleeding volkomen tevreden stellen. Maar ijdelheid is met kwistige hand den menschen toebedeeld ; waar het echter den blanke mogelijk is die te uiten in aldoor varieerende kleedingswijzen, kunnen de Boschneger en Indiaan dit slechts doen door verfraaiing van de huid, die geglansd, gekleurd, beteekend of getatoueerd wordt. En wat de versiersels betreft, bij gebrek aan een eigen industrie die ze hen opdringt, worden die voor persoonlijk gebruik zelf vervaardigd met grondstoffen, die zij hoofdzakelijk vinden in de hen omringende rijke natuur.



)








Nederlands West-Indische Gids

Lelyveld, Th., van


nl

Waterman, Dr. N.



De geneeskundige organisatie in de kolonie Curacao


DE GENEESKUNDIGE ORGANLSATIE IN DE KOLONIE CURASAO.



DOOR Dr. X. WATERMAN, De kolonie Curacao, waarvan het hoofdeiland tot voor niet al te langen tijd in Holland slechts vagelijk bekend, door eenige spotliedjes, den uitvoer van amandeltjes en eenige likeur, heeft de laatste 10 jaar wat meer belangstelling tot zich getrokken.



De geographische verwarringen, die dit 6-tallig eilandengroepje in verband brachten met de kolonie Suriname, (het groote vasteland), zelfs nog uit historisch oogpunt niet oninteressant, met de westkust van Afrika, waaruit de afkeer, ook op hyginische gronden, niet onverklaarbaar was en, waardoor een reis naar West-Indi, met een doodvonnis gelijk kon worden gesteld, beginnen te verdwijnen.



Het zou te gunstig van het Hollandsche volk zijn gedacht, indien moest worden aangenomen, dat deze uitbreiding van kennis ware geschied uit ideele oogmerken : betere doorvorsching van het koloniaal gebied. De stoot daartoe kwam van handelsbelang : het mogelijk belang van de opening van het Panamakanaal voor de kolonie, waarop in 1911 door Jhr.van Weede in een rapport ng eens de aandacht werd gevestigd, in welk rapport tevens eenige toestanden op hyginisch-sanitair gebied werden veroordeeld.



Deze laatste misstanden, waarin de groote verbreiding van venerische ziekten een groote rol speelde, en hunne verbetering, waren het onderwerp van een rapport van den Centralen Gezondheidsraad (1913). In 1915 werd Dr. Th. G. den Houter, hoofd-inspecteur van de Volksgezondheid als adviseur uitgezonden, tot voorbereiding van een Gezondheidsdienst, waarvan schrijver dezes als directeur werd benoemd.



Bij aankomst in de kolonie moest natuurlijk de toestand met eigen oogen worden opgenomen, en daar vertoonden zich alle








Nederlands West-Indische Gids

Waterman, Dr., N.


nl

Waterman, Dr. N.



De geneeskundige organisatie in de kolonie Curacao


36 eigenschappen van een landstreek, in het bezit van groote natuurlijke voordeden, doch in het gemis van de hyginische voorzieningen van Overheidswege, zooals wij die de laatste 50 jaren alom hebben leeren kennen.



Die bedoelde groote natuurlijke voordeden zijn alleen op de drie Benedenwindsche eilanden (Curac,ao, Bonaire en Aruba) verwezenlijkt, de 3 Boven-windsche eilanden (St. Eustatius, St. Martin, Saba), waar zij ontbreken vertoonen bedenkelijke misstanden.



De veelal heerschende droogte, gepaard met N.-O. passaat, het ontbreken daardoor van moerassen en poelen, en daardoor vermindering van muskietenontwikkeling, het door de schrale vegetatie nog meer overdadige zonlicht, de f rissche en zuivere zeelucht maken veel goed van hetgeen door menschelijke onkunde, onreinheid, en ontoereikende overheidszorg wordt bedorven. Waar de droogte, die het economisch kruis der Benedenwindsche eilanden is, ophoudt, zooals op de Bovenwindsche eilanden het geval is, daar komen de nadeden der onvoldoende verzorging, evenals in alle andere tropische landen, te voorschijn.



De muskietenwereld, in de tropen in vele opzichten de overbrengster van de infectie-ziekten wordt, door deze droogte periodiek belangrijk gereduceerd. Het gevolg is dan ook, dat de ma/ana, de geesel van kolonisten, in de Kolonie, althans op de Benedenwindsche eilanden, niet inheemsch is, al komen natuurlijk genoeg gevallen van malaria van de omliggende eilanden uit, ter observatie.



De ge/e Aoor/s, eens de schrik der West-Indische bezittingen, heeft zich in de afgeloopen 20 jaar, slechts in enkele sporadische gevallen vertoond, niettegenstaande de Stegomya fasciata aldaar tot de huismuskieten behoort, de waarvan aanwezigheid door eenige eenvoudige, huishoudelijke maatregelen, nog zeer ware te beperken. Hier moet echter worden aangeteekend, dat wellicht toch, (ook op grond van immuniteit tegen gele koorts welke bij het Curac,aosche volk schijnt te bestaan) het voorkomen van een zeer goedaardig type dezer ziekte moet worden aangenomen. Zeker is, dat ziektebeelden, het meest gelijkend op dat van _dengue" voorkomen, een ziekte die klinisch en ook wat aetiologische momenten betreft, punten van overeenkomst met de febris flava heeft, en waarop het dikwerf daarop geplakte etiket van _influenza" zeker niet past. Bovendien komen onder








Nederlands West-Indische Gids

Waterman, Dr., N.


nl

Waterman, Dr. N.



De geneeskundige organisatie in de kolonie Curacao


37 kleine kinderen zeer dikwijls gevallen van infectieuze icterus voor. Omtrent de aetiologie en Massificatie dezer ziektebeelden is het laatste woord nog zeker niet gesproken.



Treden dus in eenige opzichten de ziekten inhaerent aan het tropenklimaat op den achtergrond, de gewone gevolgen van onzindelijkheid, onkunde, slechte watervoorziening en afvoer van faecaalstofen, blijven allerminst uit. f^Jm Ty/>Aoirfea (paratyphus) soms in epidemischen vorm het hoofd opstekend, eischt telkenjare slachtoffers en dooden; dysenterie en wel bijna uitsluitend /lwotffo;z^yse^m is schering en inslag, rwfercM/ostf, ook veelal verband houdend met gebrekkige woningtoestanden, vertoont zich en verloopt veelal, zooals gewoonlijk bij het negerras, zeer snel.



Een afzonderlijke bespreking vereischen de venerische ziekten.



Zooals in elke havenstad, en dan nog een tropische, zijn zij zeer verspreid en worden dit nog steeds meer, ook in verband met het laxe geslachtsverkeer. Zelfs indien Curacao zelf vrij ware van venerische ziekten, zou een infiltratie daarmee uit de omliggende landen, in nog sterker mate geinfecteerd, niet kunnen uitblijven. Er bestaat daarom nog geen aanleiding van een bijzondere verdorvenheid der Cura^aosche bevolking te spreken; men aanschouwt, slechts hier al op bijzondere evidente wijze, de gevolgen van onverschilligheid en onkunde, zooals die menigmaal ook in Europa wordt aangetroffen.



Wat de vormen der venerische ziekten aangaat, staat ook hier de gonorhoea bovenaan, wier verbreiding moeilijk in cijfers is uit te drukken ; doch ook de syphilis, die echter klinisch veelal goedaardig verloopt, is buitengewoon verbreid. Uit het positieve aantal Reacties van Wassermann, dat thans per jaar ongeveer 600 bedraagt, en het percentage syphilitici onder bewoners van Ziekenhuis en Krankzinnigengesticht zou men zelfs tot exorbitante cijfers van 50% en meer geinfecteerden onder de bevolking kunnen komen, indien ook hier het wapen der statistiek niet zoo moeilijk ware te hanteeren.



Bovendien doen zich nog vrij talrijke gevallen van ulcus molle voor, terwijl des te meer, naarmate er beter op gelet wordt, de 4e venerische ziekte, het granuloma inguinale venereum, ter observatie komt. Natuurlijk is de verbreiding der venerische ziekten in de havenstad, Willemstad zelf, het grootst, in de buitendistricten en de andere benedenwindsche








Nederlands West-Indische Gids

Waterman, Dr., N.


nl

Waterman, Dr. N.



De geneeskundige organisatie in de kolonie Curacao


38 eilanden minder, terwijl de toestanden in deze op de bovenwindsche eilanden, met name St. Eustatius, St. Martin weer ongunstiger zijn. Zooals reeds boven aangeduid, is een zeer ongunstige factor het reizen en trekken der mannen, die de kolonie (tijdelijk) verlaten om in omliggende landen (Venezuela, Cuba) werk te zoeken, zich natuurlijkerwijze aldaar dikwijls infecteeren, en de ziekten naar hun eiland en gezin overbrengen. Wij zien dus hier ook den noodlottigen invloed der gedwongen emigratie.



En toch, niettegenstaande al deze ongunstige invloeden, hebben ten slotte de gunstige natuurlijke factoren nog zoo zeer de overhand, dat in het algemeen de ziekte- en sterftecijfers gunstig genoemd mogen worden, wanneer ten minste zich geen bijzonder ongunstige economise/^ factoren, met name voedselgebrek door lang aanhoudende droogte, met den aankleve van dien (scheurbuik, ondervoeding, kinderziekten) doen gelden.



Daarbij moet vooralsnog het begrip _sterftecijfers" cum grano sahs worden opgevat, aangezien tot heden in de kolonie nog geen verplichte aangifte van overlijden bestond, en daardoor de waarde der gegevens slechts als benaderend kan worden beoordeeld. De sterftecijfers bedroegen de laatste jaren : 1914 234 /oo 1915 20.8 /oo I916 18.4 /oo I9I7 15-6 "/oo 1918 20.1 /oo (griep) Bij de plannen tot havenverbetering, het maken van Willemstad tot een centrum van grooter verkeer, en de opening van het Panama-kanaal, met zijn hyginische voorzorgen, het groote belang van den doorvoerhandel van Venezuela-Noord-Amerika via Curacao, kan natuurlijk niet langer genoegen worden genomen met de toestanden en misstanden, welke opzichzelf nog lang niet overal, ook niet in het moederland zijn opgeruimd.



In 1916 ontstond derhalve een Gezondheidsdienst voor de kolonie Curacao op moderne basis.



Achtereenvolgens ontstonden de Gezondheidsverordening, waarbij de openbare diensten : Gouvernements-geneeskundige dienst, quarantainedienst, ziekenverpleging, reinigingsdienst,








Nederlands West-Indische Gids

Waterman, Dr., N.


nl

Waterman, Dr. N.



De geneeskundige organisatie in de kolonie Curacao


39 hyginisch schooltoezicht, koepokinenting, afvoer van faecalin, statistiek der doodsoorzaken, kortom alle zaken de Volksgezondheid betreffend, onder n Departement, dat van Gezondheidsdienst werden vereenigd, terwijl bijkans ieder der onder dit departement ressorteerende openbare diensten opnieuw een wettelijke regeling onderging.



Het spreekt vanzelf, dat bij deze nieuwe wetsvoorschriften in ruime mate rekening gehouden kon worden met de moderne inzichten van den laatsten tijd, zoodat het tot nog toe hyginisch achterlijke Curacao een geneeskundige organisatie verkreeg, in menig opzicht het Moederland vooruit. Eenige voorbeelden hiervan worden aangehaald : In de nieuwe Verordening aangaande den Oouvernements Geneeskundigen Dienst wordt in elk district een geneeskundige geplaatst voor gemiddeld 5000 zielen, Hn een gouvernementswoning met apotheek, onder directe controle van den Directeur van den Openbaren Gezondheidsdienst en met diens hulp en die van het laboratorium. De bewijzen van onvermogen tot het verkrijgen van kostelooze geneeskundige hulp, die somtijds tot misbruiken, zoowel van de zijde der bevolking als die der geneeskundigen, aanleiding hadden gegeven, werden afgeschaft en daarvoor in de plaats gesteld een kaartsysteem, waarbij van overheidswege aan geheel onvermogenden een kaart, rechtgevende op kostelooze geneeskundige hulp wordt uitgereikt, terwijl een dergelijke kaart aan mingegoeden, tot een bepaalde inkomenklasse, voor een gering bedrag, aan het Bestuur te voldoen, wordt verstrekt. M. a. w. het begin van een Staatsziekenfondsstelsel, de verdere uitwerking waarvan wellicht later aan het particulier initiatief zou kunnen worden overgedragen, wanneer het peil der bevolking daartoe voldoende gestegen zal zijn.



Door de verplichte samenwerking der geneeskundigen, met het laboratorium zullen betere statistische gegevens kunnen worden verkregen en ook weder daardoor de juiste maatregelen tijdig toegepast.



Z)e m'&z&i (7Maratamze>e/, van zoo groote beteekenis voor de kolonie die van zijn haven hioet leven, geeft, naast gedetailleerde voorschriften voor de wering der belangrijke infectieziekten, die gereedelijk door het verkeer ter zee kunnen worden overgebracht (pest, gele koorts, pokken) (welke voorschriften, zoq noodig op alle andere besmettelijke ziekten toepassing kunnen








Nederlands West-Indische Gids

Waterman, Dr., N.


nl

Waterman, Dr. N.



De geneeskundige organisatie in de kolonie Curacao


4O vinden), waarbij met de nieuwe inzichten in de epidemiologie dezer ziekten is rekening gehouden, groote concessies aan de economische belangen, die met het verkeer ter zee ten zeerste zijn gemoeid. Om eenige voorbeelden te noemen : In tegenstelling met de oudere verordening, wordt in daartoe aangewezen gevallen, quarantaine-observatie buiten afzondering toegestaan, waardoor niet noodeloos handelsbelangen worden vertraagd, groote faciliteiten worden verleend bij de ontsmetting en uitrooking der schepen vanwege den Gezondheidsdienst, terwijl het door de invoering van de Cyaangasmethode in het uitrookingsbedrijf mogelijk werd, geladen schepen (en hierop komt het juist in deze transitohaven aan) snel en afdoende te ontratten en van verder ongedierte te bevrijden. Bij de vernieuwing en moderniseering der quarantainewet zat bovenal cok de bedoeling voor, iu de toekomst wellicht mogelijke voogdij van Noord-Amerikaansche zijde, zooals deze in de Venezolaansche havens bestaat, te voorkomen.



Nieuwe verorderingen op verplichte Ao^otwetwg op Ae/ fograt^w raw /j/Am, tfawgz/te raw */a /evcwsmiWe/g, t;/^sc/i^mng, volgden elkander snel op ; aangezien deze zich niet principieel verwijderen van het daaromtrent in het Moederland voorgeschrevene, acht ik het niet noodig te dezer plaatse nader op hun inhoud in te gaan.



Wel is dit noodig voor de nieuw ontworpen en aangenomen verordening op de fosme#<2/tyAe ztgAtew, omdat ook deze verschillende nieuwe gezichtspunten bevat. In deze verordening is n. 1. in zeer ruime mate rekening gehouden met de nieuwe aetiologische en epidemiologische gegevens. Het belang en de beteekenis van insecten (muskieten, vliegen en ander ongedierte) en andere diersoorten (ratten enz.) voor het ontstaan en de verspreiding der infectieziekten is in de eerste plaats gevoeld, waaruit voorschriften ontstonden, tot wering en verdelging van deze overbrengers. Onder wettelijke regeling wordt derhalve gebracht : de rattenbestrijding, waaraan voorschriften bij het opslaan van waren in pakhuizen, magazijnen en winkels geknoopt zijn, (met woningtoezicht in deze), de muskietenbestrijding, waarin voorzorg .maatregelen tegen het broeden in waterverzamelingen een belangrijke rol spelen, de bestrijding van het vliegengevaar door wering van mesthoopen en beer-








Nederlands West-Indische Gids

Waterman, Dr., N.


nl

Waterman, Dr. N.



De geneeskundige organisatie in de kolonie Curacao


puttxn en overdekking van levensmiddelen met vliegengaas.



Verder is in de verordening rekening gehouden met het gevaar, dat de (aldaar allerminst sporadische) bacillendragers voornamelijk van typhus en paratyphusbacillen voor de volksgezondheid opleveren, tegen welke onder waarborgen van persoonlijke vrijheid, tijdelijke afzonderingsmaatregelen kunnen worden voorgeschreven, terwijl tot verdere bescherming hunner omgeving, hulpmaatregelen vanwege den gezondheidsdienst voor te stellen, zullen kunnen worden toegepast.



Terwijl verder, zonder dat de toforew/ose tot de ziekten wordt gevoegd, waarbij wettelijk aangifte is verplicht gesteld, toch, als eerste proeve van voorzichtige Staatszorg in deze, enkele maatregelen worden voorgeschreven om, naast de hulp aan de lijders zelve te verleenen, hunne omgeving door welwillende en menschkundige medewerking der geneeikundigen zooveel mogelijk voor intectiegevaar te behoeden, maatregelen des te meer gerechtvaardigd, waarin de kolonie de ziekte als een duidelijk contagieuse, subacute infectieziekte verloopt, worden bij artikelen regelende de maatregelen tegen de wtf/ad/scMei^ de beginselen van verplichte opname in een leprozengesticht en mogelijkheid van een voorwaardelijk ontslag daaruit ingevoerd, onder terzijdestelling van het _woningrecht" uit de vroegere verordening, hetgeen feitelijk op een eenigszins huichelachtige bevoorrechting der gegoeden neerkwam. Terwijl dus voorloopig wordt vastgehouden aan de opvatting der lepra als een besmettelijke ziekte, worden ook tot het behoud van goeden geest en opgewektheid in dit gestichtsleven, onder bepaalde voorwaarden, die verspreiding, menschelijkerwijze gedacht, onwaarschijnlijk maken, concessies gedaan aan het sociaal gevoel.



Het meest ingrijpende nieuwe evenwel in de verordeniug is de invoeging der esw#0/y&<? ges/ac/&fe?iete bij die ziekten, waarbij overheidszorg noodzakelijk is geworden. Onder doorvoering van den rechtsgrond, die ook al als zoodanig een plaats in het ontwerp verkregen heeft, dat het verboden is door schuld, achteloosheid of nalatigheid gevaar voor anderen te doen ontstaan, is in deze wet voor de eerste maal vastgelegd, dat het een delict is, geslachtsgemeenschap uit te oefenen, zoolang daarbij ernstig gevaar voor besmetting dreigt. (Art. 35). De daarop volgende artikelen brengen, na het algemeen beginsel, de reali-








Nederlands West-Indische Gids

Waterman, Dr., N.


nl

Waterman, Dr. N.



De geneeskundige organisatie in de kolonie Curacao


42 teit, doordat het wordt mogelijk gemaakt, personen die het artikel overschrijden, na verhoor en beroep bij den Gouverneur (Procureur-Generaal) onder omgaan van een justitieele procedure, te interneeren en te behandelen, in een daartoe van Gouvernementswege opgerichte inrichting.



Het is wel niet noodig bijzondere aandacht voor dit novum te vragen. Wel zij nog vermeld, dat de artikelen betreffende de bestrijding van besmettelijke geslachtsziekten, niet gelijktijdig met de andere artikelen in werking behoeven te worden gesteld.



Hiermede kan met de bespreking van dit nieuwe belangrijke wetsontwerp worden volstaan, terwijl belangstellenden nog nadere bijzonderheden zouden kunnen vinden in de Verordening zelve, de memorie van toelichting (1917, met vervolgen daarop 1918), ook naar aanleiding van de uitgebrachte adviezen van den Centralen Gezondheidsraad, en in de handelingen van den Kol. Raad van Curacao. (1919).



Bij al deze voorschriften op papier moest worden bedacht, dat zij slechts dan tot hun recht zouden kunnen komen, indien zij in de eerste plaats aansloten bij den geest der bevolking, en ten tweede, indien de hoofdzakelijke hulpmiddelen aanwezig waren, om de voorschriften uit te voeren. Terwijl aan den eersten eisch bij geen enkele wet geheel voldaan is, en de bevolking nog zal moeten wennen en zich inleven in den nieuwen gedachtengang, is de practische verwezenlijking van het bereikbare een conditio sine qua non.



Het spreekt dan ook wel vanzelf, dat al spoedig naast de theorie de hand aan het practische werk werd geslagen.



In October 1916 werd het Laora/on-wm va dew 0/>eam Gezon^m/srfews^ geopend, waarin alle onderzoekingen van bacteriologchen, serologischen, histologischen aard konden worden uitgevoerd ; spoedig daarop kwam in verband met de keuring van voedingsmiddelen een uitbreiding met een chemische af deeling tot stand. Het personeel was gedeeltelijk uit het Moederland medegekomen, gedeeltelijk in ter plaatse bevoegden gevonden.



De voortdurende toeneming van het aantal onderzoekingen (1916 227, 1917 1720 ; 1918 ongeveer 3400) bewees voldoende, dat liier in een diep gevoelde behoefte werd voorzien, terwijl al spoedig begrepen werd, welk nut het laboratorium, behalve








Nederlands West-Indische Gids

Waterman, Dr., N.


nl

Waterman, Dr. N.



De geneeskundige organisatie in de kolonie Curacao


43 als steun voor den geneeskundigen dienst, bood als factor in de herkenning en het nagaan van de verbreiding der verschillende infectieziekten.



Zoo werd, naast het voorkomen van typhusinfecties, de aanwezigheid van para A en B bacillen in pathologische gevallen vastgesteld, de groote verbreiding van amoebendysenterie herkend, (naast meer sporadisch voorkomen van gevallen van bacillaire dysenterie*), de verbreiding onder de bevolking van venerische ziekten door middel der microscopische en"serologische methoden bepaald, de ongunstige invloed van de emigratie der bevolking naar de omliggende landen door de aldaar tot stand komende infecties met malaria en anchylostomiasis (waarvan zich op St. Martin op Simpson's baai een endemische haard vormde) onderzocht, terwijl ook voor den veestapel onderzoekingen werden verricht en daardoor diagnotische en therapeutische hulp o.a. bij miltvuur en strongylose der geiten kon worden verleend.



Naast de studie der epidemiologische factoren werden, zooals boven reeds aangehaald, tal van routine-onderzoekingen ten behoeve der medici en der patinten in het R. C. Gasthuis, waar de onvermogenden van Gouvernementswege worden verpleegd, verricht (urine, weefselfragmenten, faeces).



Interessant lijkt mij tevens, en wellicht navolgenswaardig, de wijze, waarop de finantieele verhouding geregeld is, onder welke op het Gouvernementslaboratiorum onderzoekingen, ten behoeve van particulieren worden verricht. Er werd een tarief met 3 klassen ontworpen, terwijl de aangifte der klasse aan den behandelenden medicus is overgelaten. Terwijl nu onderzoekingen in verband met de vo//fesgezoni/ie voor iedereen, van welke klasse ook, grafo's worden uitgevoerd, wordt voor elk onderzoek dat niet in deze rubriek valt, aan de hand van dit tarief, een zeker bedrag berekend, welk bedrag, via den behandelenden medicus, maandelijks aan de Koloniale Kas moet worden afgedragen.



Het wil mij voorkomen, dat dit het meest rationeele systeem is, hetgeen billijk en als een retributieve belasting voor de bevolking, ten wier behoeve het laboratorium is gesticht, werkt.



De finantieele baten waren niet onaanzienlijk en bedroegen over *; Tot dusverre alleen type Fleaner.








Nederlands West-Indische Gids

Waterman, Dr., N.


nl

Waterman, Dr. N.



De geneeskundige organisatie in de kolonie Curacao


44 het jaar 1919 / 4200. Onderzoekingen ten eigen bate zijn den Directeur van den Openbaren Gezondheidsdienst, den Directeur van het laboratorium verboden ; wel wordt hem een zeker percentage uit de inkomsten uit dien hoofde uit de Koloniale Kas gewaarborgd.



De scheikundige 8 f deeling werkt op analoge wijze aan de bacteriologische. Naast de gewone levensmiddelenonderzoekingen, in verband met de Verordening op de keuring van levensmiddelen, analyses van watermonsters, afvalwater, worden scheikundige onderzoekingen ten bate van den handel, eveneens onder de bovengeschetste voorwaarden, verricht, waarvan ook door importeurs langzamerhand gebruik wordt gemaakt.



In verband met de invoering der Koepokinenting werd de bereiding van koepokstof ter hand genomen ; een reeds bestaande, door particulieren opgerichte kleine inrichting, werd opnieuw in exploitatie genomen en voldoende entstof verzameld, zoodat het voor de kolonie niet noodige overschot naar de naburige landen (Venezuela, Colombia, Suriname) kon worden verzonden onder inkomsten ten bate van de Koloniale Kas.



Ter bewaring der koepokstof werd een depot bij 0 C. in het ijshuis aangelegd, waar ook aan de andere entstoffen (typhus vaccin, gonococcenvaccin, diphtherieserum, tetanusserum) worden bewaard.



Ook in zake de bestrijding der venensche ziekten werd naast de theorie, practisch werk verricht. In Januari 1917 werd de _Kliniek en Polikliniek" voor besmettelijke geslachtsziekten geopend, in nauw contact staande met het diagnostisch laboratorium van den Gezondheidsdienst. Was in het begin de toeloop van patinten gering, reeds vrij spoedig kreeg de donkere bevolking eenig vertrouwen in de instelling, zoodat ten slotte de Polikliniek jaarlijks door ongeveer 200 personen van beide kunne werd bezocht, en gemiddeld waren opgenomen 40 personen, terwijl in den beginne slechts op 24 internen was gerekend.



Een uitbreiding der instelling staat dan, ook in verband met de aanneming der Verordening op de besmettelijke ziekten, voor de deur.



Bij de poliklinische behandeling werd zooveel mogelijk, desnoods onder eenigen moreelen dwang (werkelijke dwang kan slechts in verband met de wet worden intgeoefend) op geregeld








Nederlands West-Indische Gids

Waterman, Dr., N.


nl

Waterman, Dr. N.



De geneeskundige organisatie in de kolonie Curacao


45 terugkomen gelet ; in overeenstemming met de ervaring van overal elders moest worden ondervonden dat een grcot gedeelte der patinten wegbleef zoodra de verontrustende verschijnselen waren verdwenen. Een begrip van de beteekenis dezer venerische ziekten, wordt onder da gekleurde bevolking, nog minder dan elders gevonden. Slechts op den langen duur zal hierin iets te bereiken zijn.



Insamenhangmetdenieuwequarantaine-verordening werd ook de voorziening der verpleging van de lijders aan andere besmettelij ke ziekten ter hand genomen. In verband met de nieuwere opvattingen omtrent quarantaine, werd het langer gebruik der quarantaine-inrichting aan de ver afgelegen Caracasbaai in gewone omstandigheden (behalve bij event, gelekoorts-quarantaine) niet langer gewenscht geacht en een plan ontworpen, waarbij op het Mondo-Nobo-terrein, dichter westwaarts bij stad en haven, een gebouwen-complex tot stand kwam, bestaande uit 2 kleine, doch volgens de moderne eisahen ingerichte ziekenba rakken, waarin lijders aan gele koorts, pest, cholera, pokken, zoo noodig ook lijders aan andere besmettelijke ziekten, plaats kunnen vinden, in verbinding met de beide gerestaureerde reeds bestaande groote gebouwen, (in vroeger dagen bestemd voor verpleging van lijders aan pokken en gele koorts), welke thans tot observatiegebouwen resp. voor ie en 2e klasse en 3e klasse reizigers worden bestemd.



Met deze oplossing was ook de verpleging van event, lijders aan besmettelijke ziekten in de kolonie zelve, die onder de bestaande omstandigheden niet was verzorgd, mogelijk gemaakt.



De groote problemen, in Willemstad van uiterst practische beteekenis, van watervoorziening en faecaal-afvoer, hadden de volle aandacht. Terwijl het verwijderen van huisvuil en straatvuil reeds vrij spoedig kon worden verbeterd, het vuil zelfs systematisch aan de woningen opgehaald, met overdekte ponten vervoerd en verbrand, en de toestand wat vuil-ophoopingen betreft vooruitging, ofschoon vooral ook in verband met de ongeregelde en niet door vaste wetten bepaalde bewoning en de onverschilligheid der bevolking de toestand nog stevds niet ideaal mag worden genoemd, levert het voorstellen en uitvoeren van maatregelen ten behoeve van watervoorziening en faecaalafvoer groote bezwaren.








Nederlands West-Indische Gids

Waterman, Dr., N.


nl

Waterman, Dr. N.



De geneeskundige organisatie in de kolonie Curacao


46 Trouwens deze maatregelen zouden slechts recht mogelijk zijn, wanneer door een woningwet een doelmatige bebouwing en doelmatig huistype zouden zijn gewaarborgd.



Niettegenstaande dit, kunnen de pogingen door de Regeering in het werk gesteld om tot een voldoende watervoorziening van Willemstad te komen en waarover hier op het oogenblik niet verder kan worden uitgeweid met belangstelling worden gadegeslagen.



Wat de afvoer van faecalin betreft, door den adviseur en schrijver dezes werd als eenige afdoende cplossing de aanleg van een systeem van rioleering bepleit, niettegenstaande de hooge onkosten daarmede gemoeid.



Ter voorziening echter in de meest dringende behoeften werd de bouw van openbare privaten voorgesteld en ter hand genomen, waarbij opportunistisch, naar gelang van de ligging, afvoer langs rioolbuis (bij ligging aan zee) of wel afvoer na zelfreiniging in een septic-tank-installatie naar het grondwater (bij ligging in de stad of op heuvel) werd voorgesteld.



De wijze van gebruik van deze openbare privaten door het publiek, zal, als voorwaarde van welslagen, aan doelmatige controle moeten zijn onderworpen.



De twee laatstgenoemde punten zullen nog meer hoofdbrekens van de betreffende autoriteiten vorderen.



Vermelden wij nog, dat ook door particulier initiatief werd gepoogd, het peil der bevolking, vooral ook in verband met de reductie der venerische ziekten, omhoog te brengen, door het stichten o.a.van sportterrein, Zeemanshuis, bioscocp-contrle, en enkele andere maatregelen van propagandistischen aard, dan kunnen wij eindigen met onze vluchtige schets van hetgeen door of in verband met de oprichting van den Openbaren Gezondheidsdienst in de kolonie Curacao tot stand kwam.



Het is niet van belang ontbloot, na te gaan hoe de bevolking der kolonie zich stelde tegenover al het nieuwe op theoretisch en practisch gebied dat in korten tijd werd gebracht. Dit standpunt toch is zeker van beteekenis met het oog op de duurzaamheid en het nuttig effect van hetgeen werd opgericht. Moet de wet de bevolking tot een zeker standpunt opvoeden, of moet de wet de uiting zijn van een zeker bewust verkregen opvatting ?



Gezien de eeuwige cnmondigheid van het volk in zake Gezond-








Nederlands West-Indische Gids

Waterman, Dr., N.


nl

Waterman, Dr. N.



De geneeskundige organisatie in de kolonie Curacao


47 heidsbelangen, zou men, voor zoover daarbij geen moreele zaken zijn betrokken, tot de eerste opvatting moeten overhellen.



De houding der bevolking was, wanneer wij van de groote onverschillige hoofdmassa der gekleurde bevolking afzien, voor een deel sceptisch tegenover het voorgestelde, anderszijds eenigszins verontrust. Hoewel het nut van verschillende practische maatregelen, (laboratorium, polikliniek) wel werd ingezien en gewaardeerd, verontrustte men zich over de _persoonlijke vrijheid" die door menig artikel der nieuwe verordeningen in het gedrang zou kunnen raken, terwijl men aan de andere zijde de stijging der betreffende posten natuurlijkerwijze voor dit alles op de Begrooting uitgetrokken, met bezorgdheid gadesloeg.



Zonder twijfel zou dan ook werkelijk menig artikel van het voorgestelde ook in het Moederland, waar dergelijke bepalingen zeer zeker even noodig zijn, een dergelijke afweerbeweging opwekken, niet alleen van de zijde der bevolking, doch ook van sommige deskundigen.



Men vroeg in de kolonie, waarom in veel door het Moederland niet het voorbeeld werd gegeven. Inderdaad is dan thans ook het Moederland in hyginisch-wetgevend opzicht ten achter bij het kleine Curacao, en bedriegt schrijver dezes zich niet, dan zal in de naaste toekomst de wetgever in Nederland rekening hebben te houden met hetgeen in de kolcnie werd tot stand gebracht.



De bezorgdheid voor de opdrijving der uitgaven door de nieuwe credieten voor het Gezondheidsdepartement was niet onverklaarbaar. Niettegenstaande eenige gunstiger eeconomische factoren (vestiging der Petroleum-industrie, te verwachten vermeerdering der scheepvaart, waarschijnlijke hervatting van den phosphaat-uitvoer), zijn toch nog steeds de donkere wolken boven de kolonie niet verdwenen ; de stijging in den prijs der levensmiddelen, de groote droogte-perioden, de toenemende emigratie van werkvolk naar Cuba, Venezuela en Amerika zijn nog steeds ongunstige factoren.



Hopen wij, dat de uitbreiding in bloei en beteekenis der kolonie evenredig moge zijn aan die van hare hyginische verzorging.



Rotterdam, 23 October 1919.








Nederlands West-Indische Gids

Waterman, Dr., N.


nl
Bijlsma, Mr. R.


Suriname's Handelsbeweging 1683-1712



SURINAME'S HANDELSBEWEGING 1683_1712.



DOOR Mr. R. BIJLSMA.



Het octrooi betreffende Suriname, in het jaar 1682 door de Staten-Generaal vastgesteld, stond de vrije vaart op de kolonie aan alle ingezetenen der Republiek toe en reserveerde tevens den in- en uitvoer voor de Nederlanders, onder verbod van alle vreemde vaart op Suriname. Hoewel in de practijk de handhaving dezer verbodsbepaling al dadelijk onmogelijk zou blijken, zoo bleef toch de uitvoer van Suriname's belangrijkste product, de suiker, aan de Nederlandsche koopvaardij voorbehouden.



Uit archiefstukken van fiscalen aard is het mogelijk, den omvang van dezen uitvoer te leeren kennen. Ten behoeve der Sociteit van Suriname werd een uitvoerrecht in de kolonie geheven, en het Gouvernement aldaar zond van elk voor Nederland bevracht schip de opgave van de carga aan de Directeuren der Sociteit te Amsterdam. In het archief der Sociteit vinden wij deze carga-lijsten bewaard, die van af 1687 nauwkeurig in ponden zijn berekend. Met behulp van deze opgaven kon onderstaande statistiek van den suiker-export worden samengesteld, waarbij wij echter in aanmerking moeten nemen de ontduiking van het uitvoerrecht, waaraan, blijkens de klachten daarover, de schippers bij hunne aangifte der lading in Suriname zich in hooge mate hebben schuldig gemaakt. jaar 1683 1687 1688 1689 1690 1691 1692 1693 schepen 14 11 13 17 11 10 6 8 ponden suiker 3.472.500 5.297.400 5.565.280 6.053.800 4.603.330 4.7S1.890 3-333-So-O 4.231.880 jaar 1694 1695 1696 1697 1698 1699 1700 1701 schepen 16 19 11 17 10 14 13 15 ponden suiker 8.698.540 (9.964.050)*) 5.610.200 9.265.800 5.060.800 6.692.350 5.885.500 8.651.150 *) Van 2 schepen ontbreekt de opgave.










Nederlands West-Indische Gids

Bijlsma, Mr. R.


nl
Bijlsma, Mr. R.


Suriname's Handelsbeweging 1683-1712



49 jaar 1702 1703 1704 1705 1706 1707 schepen 26 18 14 18 -16 20 ponden suiker 13.152.150 "_375-375 8.165.800 10.654.500 11033.300 13.954.200 jaar 1708 1709 1710 1711 1712 schepen 14 20 17 21 28 ponden suiker 9.311.800 14.001.800 12.096.800 15.490.500 17.565.200 De export-cijfers van af 1700 zijn ook gegeven in David Nassy's Essai Historique sur la Colonie de Suriname ; het is mij niet gebleken aan welke documenten zij door Nassy zijn ontleend, maar zij verschillen niet onbelangrijk van de opgaven aan Directeuren der Sociteit verstrekt.



Naast den uitvoer van suiker had de export van andere producten naar Nederland in de hier besproken periode zoo goed als geen beteekenis. Letterhout en limoensap werden in kleine hoeveelheden somtijds mede ingeladen. Verder wijzen de cargalijsten uit, dat de kolonie reeds in 1702 cacao en katoen exporteerde, terwijl ook van roucou melding wordt gemaakt. Uit lijsten van voor cultures uitgegeven gronden blijkt, dat sedert 1708 de indigo-aanplant beproefd werd.



De meeste der Nederlaudsche schepen op Suriname uitgereed, kwamen van Amsterdam en de Zeeuwsche havens Middelburg en Vlissingen. In 1683 (het eerste jaarna de Zeeuwsche periode) waren de cijfers: Amsterdam 9, Zeeland 10, Rotterdam 1. In het tijdperk der Sociteit wordt de verhouding voor Amsterdam veel gunstiger, zooals bijvoorbeeld blijken kan uit de willekeurig gekozen jaren : 1694 1695 1701 1702 Amsterdam 12 17 II 26 Zeeland 6 7 1 6 Rotterdam 2 I 4 De vreemde scheepvaart op Suriname, door het Octrooi verboden maar voor de kolonie onontbeerlijk, werd geheel onderhouden van uit de Engelsche kolonin in Amerika en betrof bepaalde handelswaren. Reeds in zijn eerste schrijven aan Directeuren der Sociteit (van Januari 1684) had Gouverneur Van Aerssen van Sommelsdijck gerept van den handel in paarden, beesten en vivres, die vooral van uit Nieuw-Engeland










Nederlands West-Indische Gids

Bijlsma, Mr. R.


nl
Bijlsma, Mr. R.


Suriname's Handelsbeweging 1683-1712



5 op de kolonie gedreven werd en in Suriname geheel in handen was van de Joden. In brieven van lateren tijd wijst het koloniaal Gouvernement er op, dat de suikerplanters steeds groote behoefte hadden aan paarden voor hunne molens, yoor zooverre deze door dierlijke kracht (en niet door water) moesten worden gedreven. De lange reis maakte den aanvoer van paarden uit Europa hoogst bezwaarlijk ; de vaderlandsche wilden op de magere, schrale Surinaamsche weiden niet aarden ; ook Iersche waren onbruikbaar ; de Schotsche en Noorsche waren beter, maar hadden maanden noodig om na den overtocht weer op kracht te komen. Daarom kon men de aanvoer van brikbare paarden uit Nieuw-Engeland niet missen. De risico, aan dit transport verbenden, bleef echter zoo groot, dat de lading aangevuld moest worden met andere handelswaren, om de onkosten eenigszins te dekken, voor het geval de paardensterfte aan boord zeer hoog was. Daartoe voerde men levensmiddelen over, waarnaar in de kolonie Suriname steeds veel vraag bestond. De Surinaamsche bodem bracht weinig voedingsgewassen voort, de eigen producten als cassave konden niet voor langer en tijd worden opgeslagen en bewaard, en bovendien was de aanvoer van vivres uit Nederland totaal onvoldoende.



Reeds in 1685 hadden Directeuren der Sociteit ingewilligd om voorloopig en bij oogluiking den aanvoer van paarden, koeien en vivres uit Nieuw-Engeland toe te laten. Deze opvatting zou duren tot 1696, toen Directeuren aan Gouverneur Mr. Paul van der Veen gelastten, vreemde schepen uit de kolonie af te wijzen. In zijn antwoord op dit verbod van toelating wees de Gouverneur er op, dat de schaarschte aan vivres in Suriname het admitteeren van vreemde schepen noodig maakte, erbij voegend dat deze vaart de kolonie ook tot eenigen uitvoer in staat stelde, omdat de Engelsche schepen melasse cf siroop, dram (Surinaamsche brandewijn) en hout als retourlading medenamen.



De schaarschte aan paarden en de duurte der levensmiddelen in het moederland tegen het einde van den Negen jarigen Oorlog deden Directeuren besluiten, het verbod weder in te trekken, maar zij kwamen hierop terug, zoodra de Gouverneur in zijn missive van October 1699 gemeld had, dat de levensmiddelen in Suriname gpedkoop en de aanvoeren van paarden uit Nieuw-Engeland voldoende waren. Tegen dit nieuwe verbod kwamen Gouverneur en Raden echter dadelijk in verzet en deze actie










Nederlands West-Indische Gids

Bijlsma, Mr. R.


nl
Bijlsma, Mr. R.


Suriname's Handelsbeweging 1683-1712



leidde ertoe, dat Directeuren in hunne vergadering van 25 April 1704 het besluit namen tot de admissie van vreemde vaartuigen met paarden uit Nieuw-Engeland, Nieuw-Nederland en andere naburige eilanden, onder deze voorwaarde echter, dat de schepen geen granen, metalen, manufacturen en Oost-Indische specerijen mochten aanvoeren en als retourlading uitsluitend melasse, dram, gezaagd hout en Nederlandsche waren zouden innemen.



Sindsdien bleet deze vreemde vaart op Suriname toegestaan.



De schepen, die in deze vaart dienst deden, waren van veel kleiner charter dan de Nederlandsche. Zij liepen hoofdzakelijk uit van Boston, New-York, Rhode-Island en Barbados. Gedurende de periode 1701_1712 arriveerden in doorsnede jaarlijks 18 a 19 in Suriname, waar zij paarden en vivres (bakeljauw, makreel, boter, meel, tabak enz.) aanbrachten en dram, melasse en hout weder innamen.



Behalve met Nederland en de Engelsche kolonin stond Suriname door een onbeduidende kustvaart nog in betrekking tot Nederlandsche kolonin als Essequebo, Berbice en Curasao, maar deze relaties blijken voor de handelsbeweging van weinig of geen beteekenis te zijn geweest.










Nederlands West-Indische Gids

Bijlsma, Mr. R.


nl

Behn, Aphra



De geschiedenis van den koninklijken slaaf


DE GESCHIEDENIS VAN DEN KONINKLIJKEN SLAAF DOOR APHRA BEHX Er kwam weer oorlog, de tijd om op te trekken naderde ; en het was onmogelijk voor den Prins langer te wachten met zich aan het hoofd van zijn leger te stellen om den vijand tegemoet te trekken ; zoodat iedere dag een ondragelijk jaar leek, tot hij zijn Imoinda zien zou : want hij geloofde, dat hij niet kon blijven leven, als hij genoodzaakt was weg te gaan, zonder zoo gelukkig geweest te zijn. Het was daarom met ongeduld, dat hij het eerstkomend bezoek dat de Koning zou maken, afwachtte ; en, overeenkomstig zijn verlangen, duurde het niet lang.



JDe oogentaai van deze twee geliefden w?s niet zoo heimelijk geweest, of een oud jaloersch minnaar kon haar betrappen ; of liever, hij had geen gebrek aan vleiers om hem te zeggen, dat zij haar opgemerkt hadden : zoodat 's Prinsen vertrek naar het kamp verhaast werd en dit het laatste bezoek was, dat hij bleek naar den Otan te zullen maken ; daarom drong hij er bij Aboan op aan, deze laatste poging zoo goed mogelijk te doen slagen, en zijn gevoelens diermate aan Onahal bloot te leggen, dat zij het, door haar geluk met haar jongen minnaar niet langer uit te stellen, den Prins mogelijk zou maken om Imoinda te spreken.



Nadat de geheele zaak tusschen den Prins en Aboan beklonken was, begeleidden zij, zooals de gewoonte was, den Koning naar den Otan; waar, terwijl het geheele gezelschap bezig was met naar de dansen en kluchtige standen te kijken, die de Koninklijke Vrouwen opvoerden om den Koning te vermaken, Onahal Aboan van de anderen afzonderde, en hem zeer plooibaar ten opzichte van haar verlangen vond. Toen zij hem gebracht had waar zij geloofde niet gehoord te kunnen worden, zuchtte zij tot hem en riep zachtjes uit : _O, Aboan,








Nederlands West-Indische Gids

Behs, Aphra


nl

Behn, Aphra



De geschiedenis van den koninklijken slaaf


53 wanneer zult gij gevoelig zijn voor mijn hartstocht? [Ik beken het met mijn mond, omdat ik mijn oogen niet zou willen loochenstrafen ; en gij hebt reeds al te zeer gemerkt, dat zij mijn minnegloed bekend hebben : en ook zou ik niet willen dat gij geloofde, dat ik, omdat ik de verlaten geliefde des Konings ben, mij zelf altegaar ontdaan van bekoorlijkheden acht: Neen, Aboan ; ik heb nog steeds een rest van schoonheid, die aantrekkelijk genoeg is, en ik heb te goed geleerd hoe te behagen, om niet begeerenswaard te zijn. Ik kan nog steeds minnaars hebben, maar wil geen anderen dan Aboan". _Mevrouw", antwoordde de half-veinzende jongeling, _gij hebt, door mijn oogen, alreeds ervaren dat gij nog steeds veroveren kunt ; en ik geloof, dat gij uslechtsuitmedelijden metmij,totdeze vriendelijke bekentenis verwaardigt. Maar, Mevrouw, woorden plegen een zoo klein deel uit te maken van onzen minnehandel hier te lande, dat het zeldzaam is, als men een zoo gelukkige gelegenheid vindt om zijn hart uit te storten ; en die weinige minuten, die wij hebben, moeten voor zekerder bewijzen van liefde worden aangegrepen dan spreken en zuchten; en naar zulke hunker ik." Hij sprak dit op zulk een toon, dat zij hoopte, dat het waar was, en niet kon nalaten het te gelooven ; en geheel buiten zich zelf van vreugde, omdat zij de mooiste van al 's Konings cnderdanen aan haar verlangens onderworpen had, nam zij twee groote parels uit haar ooren en beval hem, die in de zijne te dragen. Hij had ze willen weigeren met den uitroep : _Mevrouw, dit zijn niet de bewijzen uwer liefde die ik verwacht ; het is een gunstige gelagenheid, het is enkel een uur van met u alleen zijn, dat mij gelukkig kan maken". Maar hem de parels in de hand drukkend, fluisterde zij zachtjes tot hem : _O, wees niet bang voorde vrouwelijke vindingrijkheid, als liefde haar aan het denken brengt." En zijn hand drukkend, riep zij : _Deze nacht zult gij gelukkig zijn. Kom aan de poort bij het oranjeboschje, achter den Otan, en ik zal omstreeks middernacht gereed zijn u te ontvangen". Aldus werd afgesproken en zij liet hem alleen, opdat men niet zou bemerken dat zij met elkander spraken.



De dames dansten nog steeds, en de Koning, op een tapijt gelegen, aanschouwde hen met veel genoegen, in het bijzonder Imoinda, die dien dag lieftalliger dan ooit scheen, daar zij opgewekt was door het goede nieuws, haar door Onahal gebracht,








Nederlands West-Indische Gids

Behs, Aphra


nl

Behn, Aphra



De geschiedenis van den koninklijken slaaf


54 over de standvastige liefde, die de Prins voor haar koesterde.



De Prins was op een ander tapijt aan het andere eind van het vertrek gelegen, met zijn oogen gevestigd op het voorwerp zijner ziel ; en als zij zich wendde of keerde, volgden die haar; en zij alleen gaf leven aan zijn oogen en zijn ziel. Evenmin gebruikte Imoinda haar oogen tot eenig ander doel dan om met oneindig genoegen de vreugde waar te nemen, die zij in die van den Prins verwekte. Maar aangezien zij meer op hem lette dan op de passen die zij maakte, kwam zij te vallen, en zoo in zijn buurt, dat hij, met uiterste kracht opspringend van het tapijt, haar in zijn armen opving, toen zij viel ; en voor het geheele gezelschap was het te zien, met welke vreugde hij haar vasthield. Hij drukte haar dicht aan zijn boezem, en vergat heelemaal de eerbied, die aan een geliefde des Konings verschuldigd was, en die straf, die voor een dergelijke stoutmoedigheid het loon is. En had niet Imoinda (meer beducht voor zijn veiligheid dan voor de hare) hem geholpen, door uit zijn armen te springen en opnieuw met dansen te beginnen, hij zou op dat oogenblik den dood gevonden hebben ; want de oude Koning, in de hoogste mate jaloersch, rees woedend op, verbrak de geheele vertooning, leidde Imoinda naar haar vertrek, en liet den Prins zijn bevel toekomen om onmiddellijk naar het kamp te gaan ; en dat hij, als hij nog n nacht aan het Hof werd aangetroffen, den dood zou ondergaan, die voor hen, welke zich aan ongehoorzaamheid schuldig maakten, tot straf gesteld was.



Gij kunt u voorstellen hoe welkom dit nieuws aan Oroonoko was, wiens ontijdige vervoering en liefkoozing door allen, die van hem hielden, gelaakt werden : en nu zag hij zijn fout in, maar riep toch uit : _dat hij voor nog zulk een oogenblik bereid zou zijn te sterven." De geheele Otan was door dit voorval in rep en roer ; en Onahal was er in het bijzonder bij betrokken, omdat van 's Prinsen blijven haar geluk afhing ; want zij kon ook dat van Aboan niet langer verwachten: zoodat zij, voor zij vertrokken, dit plan uitdachten, dat de Prins en hij die nacht naar het boschje van den Otan, dat heelemaal uit oranje's en citroenboomen bestond, zouden komen, en dat zij daar haar bevelen zouden afwachten.



Zij vertrokken dus ongaarne genoeg tot den nacht; den koning in het bezit van het lieftallig meisje achterlatend. Maar niets kon de jaloerschheid van den ouden minnaar tot bedaren








Nederlands West-Indische Gids

Behs, Aphra


nl

Behn, Aphra



De geschiedenis van den koninklijken slaaf


55 brengen ; hij kon niet tot rede gebracht worden, maar was overtuigd, dat Imoinda opzettelijk een verkeerde pas gemaakt had, om aan Oroonoko's hart te vallen, en dat de geheele zaak er uitzag als een aan beide zijden beraamd plan ; en het was tevergeefsch dat zij haar onschuld bezwoer ; hij was oud en hoofdig, en verliet haar meer dan half verzekerd, dat zijn vrees gegrond was.



Toen de Koning naar zijn vertrekken ging, liet hij vragen waar de Prins was, en or hij van plan was zijn bevel te gehoorzamen. De boodschapper keerde terug en deelde hem mede, dat hij den Prins in gepeins gevonden had, en geheel en al onvoorbereid voor den veldtocht ; dat hij achteloos op den grond lag en heel weinig antwoordde. Dit versterkte de jaloezie van den Koning, en hij beval dat zij zijn beweging zeer nauwkeurig en zorgvuldig moesten gadeslaan ; en dat hij zijn vertrekken niet verlaten mocht, zonder dat de een of andere spion de opdracht had om hem te volgen : zoodat hij, toen het uur naderde, waarin hij naar het citroenboschje zou gaan, en alleen Aboan met zich meenemend, zijn vertrek verliet, en heelemaal tot de poort van den Otan gevolgd werd ; waar men hem zag binnentreden, en waar men hem verder begaan liet, ten einde de tijding aan den Koning te brengen.



Oroonoko en Aboan waren nauwelijks binnengetreden, of Onahal bracht den Prins naar de kamer van Imoinda ; die, niets van haar geluk wetend, in bed lag. Maar Onahal liet hem enkel in haar kamer achter, om zoo goed mogelijk van de gelegenheid gebruik te maken, en nam haar geliefden Aboan mee naar de hare ; waar hij tenvolle zijn genegenheid voor den Prins betoonde, toen hij, om dezen een gelegenheid te geven, zich in het bed van Onahal haar liefkoozingen moest getroosten.



De Prins maakte Imoinda zachtjes wakker, en deze was niet weinig blij-verrast hem daar te vinden ; maar toch beefde zij van duizend angsten. Ik geloof dat hij niet naliet alles tot het jonge meisje te zeggen, dat haar overreden kon hem toe te staan, dat hij zich meester maakte van zijn eigendom, en de rechten van zijn liefde in praktijk bracht.



En ik geloof dat zij niet lang weerstond aan die armen waarin zij zoo verlangde te liggen; en daar hij de gelegenheid, de nacht, en de stilte, jeugd, liefde en verlangen aan zijn zijde had, behield hij spoedig de overhand, en roofde in n oogenblik dat-








Nederlands West-Indische Gids

Behs, Aphra


nl

Behn, Aphra



De geschiedenis van den koninklijken slaaf


56 gene, wat zijn oude grootvader zoo vele maanden lang beproefd had.



Men kan zich de voldoening dezer twee jonge geliefden niet voorstellen, noch de plechtige verklaring die zij aan hem aflegde, dat zij tot dien nacht toe een onbevlekte maagd gebleven was, en dat datgene, wat zij met zijn grootvader deed, haar geen deel van haar maagdeneer ontroofd had ; daar de goden, in hun genade en rechtvaardigheid, dat voor haar wettigen heer, aan wien het rechtmatig behoorde, bewaard hadden. En het is onmogelijk uitdrukking te geven aan de vervoeringen die hij onderging, terwijl hij naar een zoo bekoorlijke taal van haar geliefde lippen luisterde ; en dat lichaam in zijn armen sloot, waar hij zoo lang naar gehunkerd had ; en niets bedroefde hen thans, dan zijn plotseling vertrek van haar ; want hij ver-. telde haar de noodzakelijkheid daarvan, en de bevelen door hem ontvangen, maar hij zou hierin voldaan vertrekken dat hij, du de oude Koning tot hiertoe niet in staat geweest was hem van die genietingen te berooven, die aan hem alleen behoorden, geloofde, dat hij in de toekomst nog minder in staat zou zijn hem schade te doen; zoodat, niettegenstaande den aanstoot van den sluier, die slechts daarom ten aanstoot was, dat zij reeds de vrouw was van een anderen man, hij haar, zelfs in de armen v?n den Koning, veilig en onschuldig geloofde ; toch zou hij de verovering der gansche wereld gewaagd hebben, en haar geheel hebben weggeschonken, wanneer haar die eer van den Koninklijken Sluier bespaard gebleven ware. Het was op die wijze, tusscheu duizend liefkoozingen, dat beiden het harde lot van jeugd en schoonheid, zoo nauw aan die wreede onderscheiding verbonden, betreurden : het was eene onderscheiding, die men hier gaarne gemist had, al werd hij ook door alle jonge vrouwen van dat koninkrijk begeerd.



Maar terwijl zij zoo teederlijk den tijd doorbrachten en vergaten hoe de uren voorbij gingen, en dat de morgenstond hem ver van zijn eenig geluk moest voeren, hoorden zij een groot gedruisch in den Otan, en ongewone mannenstemmen ; waarop de Prins, uit de armen der verschrikte Imoinda opspringend, naar een kleine strijdbijl toeliep die hij aan zijn zijde placht te dragen ; en zonder den tijd te hebben om zijn kleeren aan te trekken, verzette hij zich tegen eenige mannen, die alreeds bezig waren met de deur te openen : hetgeen zij met zooveel hevigheid








Nederlands West-Indische Gids

Behs, Aphra


nl

Behn, Aphra



De geschiedenis van den koninklijken slaaf


57 deden, dat Oroonoko niet in staat was, die te verdedigen, maar gedwongen was met een bevelende stem uit te roepen : _Wie gij ook zijt, die de stoutheid hebt dit vertrek zoo woest te naderen ; weet, dat ik, Prins Oroonoko, het wil wreken met een zekeren dood op hem, die het het eerst betreedt; daarom laat af, en weet, dat deze plaats van nacht aan liefde en mij gewijd is; morgen behoort zij den Koning".



Hij sprak dit met een zoo vastbesloten en zekere stem, dat zij zich spoedig van de deur terugtrokken ; maar riepen : Het is op het bevel des Konings dat wij gekomen zijn ; en daar wij aan uwe stem genoeg hebben, O Prins, evenzeer alsof wij binnengetreden waren, kunnen wij den Koning de waarheid berichten van al zijn vrees, en verlaten u om voor uw eigen veiligheid te zorgen, zooals uw vrienden u raden." Na deze woorden vertrokken zij, en lieten den Prins achter om een kort en droevig afscheid van Imoinda te nemen, die, vertrouwende op de kracht van hare bekoorlijkheden, geloofde dat zij de woede van een jaloerschen Koning tot bedaren zou brengen door te zeggen, dat zij verrast was eu dat hij met geweld van wapenen in haar kamer gekomen was. Al haar zorg was nu voor zijn leven en daarom drong zij er op aan dat hij dadelijk naar het kamp zou gaan, en bracht hem er met veel moeite toe om te vertrekken. En niet was sy het alleen, die de overhand behield ; Aboan en Onahal bepleitten het beiden, eu beiden verzekerden hem, dat zij een uitvlucht zouden bedenken goed genoeg om Imoinda te beveiligen. Zoodat Oroonckc ten slotte, met een hart ten doode bedroefd, stervende oogen, en een zuchtend gemoed, vertrok, en zich naar het kamp begaf.



Niet lang daarna kwam de Koning in persoon naar den Otan; waar hij, toen Imoinda hem onder de oogen kwam, met toorn in zijn blikken, haar over haar slechtheid en trouweloosheid berispte ; en toen hij haar koninklijken geliefde bedreigde, viel zij voor zijn voeten op haar gelaat, op den grond de dauw van haar tranen sprenkelend, en smeekte vergiffenis voor een fout die zij niet met haar wil bedreven had ; zooals Onahal die evenals zij in het stof lag, kon getuigen : dat hij buiten haar weten in haar vertrek was binnengedrongen, en haar onteerd had.



Zij sprak dit zeer tegen haar geweten, maar om haar eigen leven te redden was het absoluut noodzakelijk dat zij deze onwaarheid veinsde. Zij wist dat het den Prins niet schaden kon, daar hij








Nederlands West-Indische Gids

Behs, Aphra


nl

Behn, Aphra



De geschiedenis van den koninklijken slaaf


58 gevloden fwas naar een leger dat^hem trouw zou blijven tegen alle beleedigingen, waaraan hij blootgesteld zou worden. Evenwel, deze laatste gedachte van Imoinda's onteering, veranderde zijn wraakmaatregelen; en terwijl hij te voren van plan geweest was zelf als haar scherprechter op te treden, besloot hij thans, dat zij niet zou sterven. Maar daar het de grootste bloedschande onder hen is, een vrouw aan te raken nadat zij door een zoon, een vader, of een broeder bezeten is, beschouwde hij Imoinda nu als een bevlekt schepsel, geheel en al ongeschikt voor zijn omarming, maar evenmin wou hij haar afstaan aan zijn kleinzoon, omdat zij den Koninklijken Sluier ontvangen had: daarom verwijderde hij haar, met Onahal, uit den Otan ; en gaf hen aan vertrouwde handen over, met het bevel, dat zij beiden als slaven verkocht moesten worden naar een ander land, Christen of heiden, het gaf niet waarheen.



Dit wreede vonnis, erger dan de dood, smeekten zij hem te vernietigen, maar hun smeekbeden bleven vruchteloos, en het werd dienovereenkomstig ten uitvoer gelegd, en zulks met zooveel geheimhouding, dat niemand, noch binnen, noch buiten den Otan, iets van hun afwezigheid, of hun lot afwist.



Niettemin voltrok de Koning dit niet zonder veel weerzin ; maar hij meende, dat hij een zeer groote overwinning over zich zelf behaald had, toen hij eenmaal een besluit genomen, en volbracht had wat hij besloten had. Hij geloofde nu, dat zijn liefde ongeoorloofd geweest was ; en dat hij niet verwachten kon, dat de goden, of de Overste der Wolken (zcoals zij de onbekende macht noemen) zouden verdragen dat een zoo slechte oorzaak een beter gevolg had. Nu begmt hij Oroonoko voor verontschuldigd te houden ; en te zeggen, dat hij reden had voor wat hij deed. En nu kon iedereen den Koning verzekeren, hoe hartstochtelijk Imoinda door den Prins bemind werd; zelfs zij bekenden het thans, die het tegenovergestelde zeiden, vr zijn vlam verminderd was. Zoodat, daar hij oud was en niet in staat zich zelf in den oorlog te verdedigen, en hem van zijn gansche geslacht geen enkel zoon in leven was overgebleven, dan alleen deze eene om hem op zijn troon te handhaven; en daar hij dezen beschouwde als een man dien hij zich tegen gemaakt had, eerst door hem zijn geliefde, of liever zijn vrouw te ontstelen, en dien hij, door hem haar nu geheel te ontrooven, naar hij vreesde, wanhopig zou kunnen maken en tot een of ander ver-








Nederlands West-Indische Gids

Behs, Aphra


nl

Behn, Aphra



De geschiedenis van den koninklijken slaaf


59 schrikkelijke daad brengen, hetzij ten opzichte van hem zelf, het zij van zijn ouden grootvader, den beleediger, de Koning een fel berouw begon te gevoelen over den smaad, dien hij, in zijn woede, Imoinda had aangedaan. Bovendien overwoog hij, dat hij het aan zijn eer verplicht geweest was haar voor dit vergrijp te dooden, als het er een geweest was. Hij had zoo veel achting en waardeering voor een meisje van haar stand moeten hebben, dat hij haar op edele wijze ter dood gebracht en haar niet als een gewone slaaf verkocht had ; de grootste wraak, en van alle de smadelijkste, en boven welke zij duizend malen den dood verkiezen, en dien afsmeeken ; zooals ook Imoinda deed, maar zij kon die eer niet verkrijgen. Daar hij derhalve inzag dat het zeker was, dat Oroonoko over deze beleedig'ng zeer vertoornd zou zijn, achtte hij het nuttig om zich tegenover hem te aanzien van zijn overhaastheid eenigermate te verontschuldigen; en tot dat doel zond hij een boodschapper naar het kamp, met de opdracht om met hem te dezer zake te onderhandelen, om zijn vergiffenis te verkrijgen, en te trachten zijn leed te verzachten ; maar onder geen beding mocht hij zeggen, dat zij verkocht, doch dat zij in het geheim ter dood gebracht was ; want hij wist, dat hij over het andere nimmer zijn vergiffenis verkrijgen zou.



Toen de boodschapper kwam, vond hij den Prins op het punt om met den \ijand slaags te raken ; maar zoodra hij de aankomst van den boodschapper vernomen had, ontbood hij hem in zijn tent, waar hij hem omhelsde en met vreugde ontving; welke spoedig verminderde door de gedrukte blikken van den boodschapper, wien door Orocnoko onmiddellijk de reden daarover gevraagd werd ; die, ongeduldig over ieder uitstel, in n adem duizend vragen stelde, en alle betreffende Imoinda. Maar daar was bijna geen antwoord noodig, want hij kon zich, door het uitzicht en de blikken van den man, zich zelf op bijna al wat hij vraagde antwoord geven. Op het laatst smeekte hem de boodschapper, zich aan de voeten van den Prins werpend, en hem met al de onderwerping kussend van een man, die iets te smeeken heeft dat hij vreesde te uiten, om met kalmte aan te hooren wat hij hem te berichten had, en al zijn edele en heroische moed op te roepen, om zijn woorden te verdragen en zich tegen de onwelkome dingen, die hij hem had over te brengen, te weer te stellen. Oroonoko antwoordde, met een diepe zucht en een








Nederlands West-Indische Gids

Behs, Aphra


nl

Behn, Aphra



De geschiedenis van den koninklijken slaaf


6o kwijnende stem: _Ik ben tegen hun ergste uitwerking gewapend, want ik weet, dat zij mij zeggen zullen, dat Imoinda niet meer is En na dat, kunt gij de rest achterwege laten." Toen, na hem bevolen te hebben om op te staan, legde hij zich neer op een tapijt, onder een rijk paviljoen, en bleef geruimen tijd zwijgen, en men hoorde hem nauwlijks zuchten. Toen hij een weinig tot zich zelf gekomen was, vroeg de boodschapper verlof om dat deel van zijn boodschap mede te deelen, dat de Prins nog niet geraden had ; en de Prins riep : _Ik sta het u toe." Toen vertelde hij hem de bedroefheid, waarin de oude Koning verkeerde, over de overhaastheid, waarmee hij zijn wreed besluit aan Imoinda had ten uitvoer gelegd ; en hoe hij zich verwaardigde voor zijn wanbedrijf vergiffenis te vragen, en te smeeken, dat de Prins dat verlies zijn hart niet al te gevoelig zou doen beroeren, hetwelk al de goden nu niet meer ongedaan zouden kunnen maken, maar dezen konden hem vergoeding geven in roem, welke hij hem verzocht te blijven najagen ; en dat de dood, die gemeenschappelijke wreker van alle onrecht, spoedig de rekening tusschen hem en een 7wakken ouden man zou vereffenen.



Oroonoko verzocht hem zijn betuiging van onderdanigheid aan zijn heer en meester over te brengen ; en hem te verzekeren, dat er geen reken'ng van vergelding tusschen hen te vereffenen viel; als er een was, dan was hij de beleedigende parlij, en dat de dood rechtvaardig was en, niettegenstaande zijn ouderdom, hem in het gelijk zou blijken te stellen; en hij berustte er in zijn aandeel in den roem o Ver te laten aan jongelingen die gelukkiger waren, en die gunst der goden meer verdienden : dat hij van nu af aan nooit meer een wapen zou opnemen, of een pijl afschieten, maar het geringe overschot van zijn leven zou overgeven aan zuchten en tranen, en de voortdurende gedachte aan datgene, dat zijn heer en grootvader had goedgedacht uit deze wereld te zenden, met al die jeugd, die onschuld en die schoonheid.



Na deze woorden gesproken te hebben, wat zijn voornaamste officieren en mannen van den hoogsten rang ook doen mochten, zij konden hem niet doen oprijzen van het tapijt, of hem overhalen tot de gewone verrichtingen en besluiten van het leven, trekken, sloot hij zich dien gansenen dag op in zijn paviljoen, terwijl de vijand gereed was om den strijd aan te binden: en daar zij zich over het uitstel verwonderden, wendde zich de geheele








Nederlands West-Indische Gids

Behs, Aphra


nl

Behn, Aphra



De geschiedenis van den koninklijken slaaf


6i staf zijner legeraanvoerders tot hem, tot wien zij de grootste moeite hadden om toegelaten te worden. Zij vielen op hun gelaat aan den rand van zijn kleed, waar zij liggen bleven, en smeekten hem met ernstige beden en tranen hen aan te voeren tot den strijd, en niet den vijand in het voordeel te laten komen ; en baden hem rekening te houden met zijn roem, en met de wereld, die van zijn moed en gedrag afhingen. Maar hij gaf op al hun smeekingen geen ander antwoord dan dit, dat hij nu geen belang meer in roem stelde, en, wat de wereld betreft, dat zij zijne aandacht niet waard, z gering was: _Ga", vervolgde hij, zuchtend, _en verdeel hem onder elkander, en oogst met blijdschap, datgene, wat gij zoo ijdelijk op prijs stelt, en laat mij aan mijn welkomer lot over".



Daarop vroegen zij wat zij doen moesten, en wien hij in zijn plaats wou aanstellen, opdat de vereeniging van eerzuchtige jeugd en van macht hun orde niet zou verwoesten, en hen een prooi voor den vijand maken. Hij antwoordde, dat hij zichzelf die moeite niet wilde getroosten, maar wenschte, dat zij den dappersten man uit hun midden zouden kiezen, wat zijn rang of geboorte ook zijn mocht : _Want o mijn vrienden," zeide hij, _geen titels maken den mensen dapper of goed ; noch is het geboorte, die moed en zieleadel inboezemt, of hun bezitter gelukkig maakt. Geloof dat, wanneer gij Oroonoko aanschouwt als den ongelukkigste, meest door het geluk verlatene van de geheele schepping der goden". Zich daarna omkeerend, wilde hij geen antwoord meer geven op al, wat zij naar voren brachten of smeekten.



De soldaten, ziende dat hun officieren zonder resultaat terugkeerden, met terneergeslagen gezichten en onheil verkondigende blikken, die geen geluk voorspelden, lieten duizend angsten hun harten overmeesteren, en den vijand hen zelfs op het lijf vallen voor zij door eenige verdediging voor hun veiligheid konden zorg dragen: en ofschoon hen door sommigen die hen wilden opwekken, verzekerd werd, dat zij onmiddellijk door den Prins zouden worden aangevoerd: en dat ondertusschen Aboan de order had om als generaal te bevelen ; toch waren zij door het gemis van dat groote voorbeeld van dapperheid zoo in de war gebracht, dat zij slechts een zeer zwakken tegenstand konden bieden; en, ten slotte, rondweg voor den vijand vluchtten, die hen al doodende heelemaal tot aan hun tenten achter-








Nederlands West-Indische Gids

Behs, Aphra


nl

Behn, Aphra



De geschiedenis van den koninklijken slaaf


62 volgde : en ook al Aboan's moed, die hem dien dag onsterfelijke roem deed winnen, kon hun schaamte niet opwekken en hen tot een mannelijke zelfverdediging brengen. De wachten, die in de buurt van 's Prinsen tent waren achtergelaten, slaakten, bij het zien hoe de soldaten voor den vijand vluchtten en zich, in groote wanorde, over de vlakte verspreidden, zulke kreten, dat de Prins werd opgewekt uit zijn liefdesluimer, waarin hij twee dagen lang verzonken geweest was, zonder dat hij toeliet dat hem eenig voedsel bereikte. Maar in spijt van al zijn voornemens, was hij toch niet zoo geheel ondergegaan in zijn verdriet dat hij heelemaal ongevoelig was voor het gevaar, waarin zijn leger verkeerde : en op dat oogenblik sprong hij op van zijn leger, en riep: _Kom, als wij sterven moeten laten wij den dood dan op de edelste wijze tegemoettreden ; en het zal meer met Oroonoko's persoonlijkheid overeenstemmen om hem aan het hoofd van een leger, den stortstroom vaneen overwinnend vijand weerstaande, te ontmoeten, dan om in ledigheid op een leger af te wachten, wanneer het hem eindelijk zal believen te komen, en ieder oogenblik door duizend pijnigende gedachten te sterven; of om door een vijand gedwee gevangen genomen te worden, en als een jammerende lief de-zieke slaaf weggevoerd te worden om den triomftocht van Jamoan op te klisteren, dien jeugdigen overwinnaar, die alreeds de grenzen, welke ik hem heb voorgeschreven, overschreden heeft".



Terwijl hij sprak liet hij toe, dat zijn oppassers hem voor het slagveld kleedden; en uit zijn paviljoen te voorschijn tredend, met meer levendigheid en kracht op zijn aangezicht dan hij ooit getoond had, verscheen hij als een Goddelijke Macht, neergedaald om zijn land voor vernieling te behoeden : en zijn oppassers hadden hem opzettelijk alles aangedaan wat hem met de meeste schittering deed blinken, ten einde hen, die hem aanschouwden, met ontzag te slaan. Hij vloog toe op de grootste opeenhooping van hen, die zijn mannen achtervolgden en daar hij door wanhoop bezield was, vocht hij alsof hij gekomen was om te sterven, en richtte zooveel goeds uit als men niet kon gelooven dat menschelijke kracht verrichten kon ; en zoodanig, dat het spoedig al de anderen nieuwen moed en nieuwen gloed inblies. En nu was het dat zij werkelijk begonnen te vechten, en z, alsof zij zelfs door hun aangebeden held niet overtroffen wilden worden ; die, het getij der overwinning kee-








Nederlands West-Indische Gids

Behs, Aphra


nl

Behn, Aphra



De geschiedenis van den koninklijken slaaf


63 rend'en het lot des daags volkomen veranderend, een volledige overwinning behaalde : en Oroonoko, die het geluk had Jamoan van de anderen af te zonderen, nam hem eigenhandig gevangen, na hem bijna doodelijk gewond te hebben.



Later werd deze Jamoan hem zeer "lief, daar hij een riddelijk man was, die zeer innemende eigenschappen bezat, en een aangenaam optreden had; zoodat hij hem nimmer, gelijk men gewoon was, zonder rang-onderscheid, voor den gemeenschappelijken verkoop of markt, bij de krijgsgevangenen indeelde, maar hem aan zijn eigen hof hield, waar hij van een gevangene slechts den naam behield, en niet meer naar zijn eigen land terugkeerde ; zoo veel genegenheid vatte hij op voor Oroonoko, en door duizend verhalen en geschiedenissen van liefde en ridderschap, streelde hij zijn gemoed, dat aan zwaarmoedigheid en lusteloosheid leed ; welke hem, naar ik hem dikwijls heb hooren zeggen, zeker gedood zouden hebben, zonder de gesprekken met dezen prins en met Aboan, en den Franschen gouverneur dien hij van kindsheid af gehad had, over wien ik tevoren gesproken heb, en die een man was van bewonderenswaardigen geest, grbot vernuft en kennis ; al de welke hij zijn jeugdigen leerling had ingegoten. Deze Franschman was uit zijn eigen land verbannen omdat hij kettersche gedachten was toegedaan ; en hoewel hij een zeer weinig godsdienstig man was, had hij toch bewonderenswaardige zedelijke begrippen, en een dappere ziel.



Na de volledige nederlaag van Jamoan's leger, waarvan allen vluchtten, of dood op de plaats werden achtergelaten, brachtten zij eenigen tijd in het kamp door, aangezien Oroonoko liever verkoos daar in zijn tenten een tijd te verwijlen, dan een Paleis binnen te treden, of aan een Hof te leven, waar hij zoo kort te voren een zoo groot verlies geleden had; daarom verzonnen de officieren, die zijn reden voor misnoegdheid zagen en kenden, allerlei afleiding en uitspanning om hun Prins bezig te houden, zoodat hij tengevolge van die vermaken buitenshuis, en andere tehuis, dat wil zeggen in hun tenten, tengevolge van de betoogen, argumenten, en de zorg van die zijner vrienden en dienaars, die hij meer in het bijzonder op prijs stelde, op den duur een groot deel van het verdriet en de kwelling der wanhoop, die de eerste bewogenheid om Imoinda's dood hem gegeven hadden, voelde slijten; in zooverre dat hij, na een menigte vriendelijke gezantschappen








Nederlands West-Indische Gids

Behs, Aphra


nl

Behn, Aphra



De geschiedenis van den koninklijken slaaf


64 van den Koning en uitnoodigingen om naar het Hof terug te keeren, ontvangen te hebben, gehoorzaamde, zij het met niet weinig weerzin, en toen hij dit gedaan had, was er een zichtbare verandering in hem, en voor een langen tijd was hij veel zwaarmoediger dan te voren. Maar de tijd vermindert alle uitersten en brengt ze tot de middelmaat, en tot gelijkmoedigheid terug; doch geen schoonheid was, hoezeer allen het beproefden, voor hem genoeg motief, om zich in eenig soort minnehandel te wikkelen, ofschoon hij alles had wat er toe uitnoodigde, zoowel door zijn eigen jeugd, als door andere berekeningen en plannen.



Oroonoko was nauwelijks van deze laatste overwinning teruggekeerd, en aan het Hof met al de vreugde en praal ontvangen, die voor een jong overwinnaar ten toon gespreid konden worden, die niet alleen triumpheerend terugkeerde, maar als een godheid bemind was, of er kwam in de haven een Engelsch schip aan.



De eigenaar daarvan was dikwijls te voren in deze streken geweest, en aan Oroonoko, met wien hij handel dreef in slaven, gelijk hij ook met diens voorganger gedaan had, goed bekend.



Deze gezagvoerder was een man van een fijner soort manieren en omgang, beter opgevoed, en aantrekkelijker, dan de meesten van dat soort zijn ; zoodat het eerder scheen, of hij nooit ver van een Hof was opgegroeid, dan bijna zijn gansene leven op zee. Deze kapitein werd derhalve aan het Hof altijd beter ontvangen, dan de meeste kooplieden die naar dat land kwamen ; en vooral door Oroonoko, die overeenkomstig de Europeesche opvatting, beschaafder was, dan eenig ander geweest was, en meer belang stelde in de blanke volken; en, boven al, in mannen van talent en geest. Aan dezen kapitein verkocht hij het meerendeel zijner slaven ; en ter wille van de genegenheid en de achting die hij voor hem had, gaf hij hem veel geschenken, en noopte hem aan het Hof zoo lang te blijven als eenigszins mogelijk was.



Hetgeen de kapitein scheen op te nemen als een zeer groote eu bijzondere eer, door den Prins iederen dag onledig te houden met aardbollen en kaarten en wiskundige uiteenzettingen en instrumenten en met hem op een zoo grooten voet van vertrouwlijkheid te eten, te drinken, te jagen en te leven, dat men niet betwijfelen kon, of hij had een zeer grooten indruk gemaakt op het hart van dezen ridderlijken, jongen man. En de kapitein, als tegenbeleefdheid voor zoo machtige gunstbe-








Nederlands West-Indische Gids

Behs, Aphra


nl

Behn, Aphra



De geschiedenis van den koninklijken slaaf


65 wijzen, verzocht den Prins zijn schip dezen of genen dag aan het middagmaal met zijn tegenwoordigheid te vereeren, voor hij onder zeil ging; hetgeen hij zich verwaardigde aan te nemen, waarbij hij den dag vaststelde. De kapitein van zijn kant liet niet na alles in de schitterendste orde die mogelijk was in gereedheid te hebben ; en toen de dag gekomen was, roeide de kapitein in zijn boot, rijk versierd met tapijten en fluweelen kussens, naar het strand om den Prins te halen; _met een andere sloep, waar hij al zijn muziek en trompetten had doen plaats nemen, waarover Oroonoko zeer verrukt was; die hem op het strand ontmoette, begeleid door zijn Franschen gouverneur, Jamoan, Aboan, en omstreeks honderd der edelste jongelieden van het Hof; en nadat zij eerst den Prins aan boord gedragen hadden, namen de booten de anderen op ; waar zij een zeer schitterend onthaal vonden, met alle soorten van fijne wijnen; en zoo goed onderhouden werden, als het in zulk een plaats maar mogelijk was.



De Prins was, toen hij veel punch, en verschillende soorten wijn gedronken had, gelijk al de anderen deden (want er was bij zonderlijk voor gezorgd dat aan dat deel van het onthaal niets ontbrak) zeer vroolijk, en vol bewondering voor het schip, want hij had er tevoren nimmer een betreden ; zoodat hij benieuwd was om iedere plaats, waar hij met goed fatsoen in kon afdalen, te aanschouwen. De rest, niet minder nieuwsgierig, voor zoover zij niet geheel door den drank overmand waren, dwaalden over zijn geheele lengte door het schip, zooals hun gedachte hun ingaf ; zoodat de kapitein, die van te voren zijn plan goed beraamd had, het teeken gaf, en al zijn gasten overweldigde ; en daarna, door zware boeien om den Prins te doen dichtklappen, toen hij in het ruim gesprongen was, om dat deel van het vaartuig in oogenschouw te nemen, en door hem vast aan den bodem te ketenen, dezen in verzekerde bewaring bracht. Hetzelfde verraad werd ten aanzien van al de anderen ten uitvoer gelegd, en allen werden op hetzelfde oogenblik, op verschillende punten van het schip, vast in boeien geklonken, en verraderlijk aan slavernij overgeleverd. Toen dat groote plan volvoerd was, zetten zij alle handen aan het werk om zeil te hijschen ; en met een wind die even verraderlijk als gunstig was, maakten zij zich weg van het strand met dezen onschuldigen en roemrijken prins, die aan niets minder dan aan zulk een onthaal gedacht had.








Nederlands West-Indische Gids

Behs, Aphra


nl

Behn, Aphra



De geschiedenis van den koninklijken slaaf


66 Sommigen hebben deze handelwijze geprezen als een flinke daad van den kapitein ; maar ik wil mij het uitspreken van mijn meening besparen en laat het aan mijn lezer over om te oordeelen naar het hem goeddunkt. Men kan gemakkelijk gissen, op welke wijze de Prins, die het best met een in een et gevangen leeuw vergeleken kan worden, over dezen smaad verbolgen was; zoozeer toornde hij, zoo worstelde hij om de vrijheid, maar alles tevergeefs ; en zij hadden zijn boeien zoo verstandig aangebracht, dat hij geen hand te zijner verdediging kon gebruiken, om zichzelf van een leven te verlossen, dat in geen geval de slavernij zou willen verdragen; en hij kon ook niet weg van de plaats waar hij was vastgebonden, naar de een of andere harde plek van het schip, waar hij zijn hoofd tegen kon aanslaan, om op die wijze een einde aan zijn schande te maken. Zoodat hij, van alle andere middelen beroofd, besloot om door gebrek aan voedsel om te komen ; en door die gedachte ten slotte gerust gesteld, en door woede en verontwaardiging vermoeid en afgemat, legde hij zich neer, en was vast besloten te sterven, en weigerde alles, wat hem gebracht werd.



Dit ergerde den kapitein niet weinig, en te meer, omdat hij hen allen op dat punt eensgezind vond ; zoodat het verlies van zoovele flinke slaven, zoo groot en flink van uiterlijk, zeer belangrijk geweest zou zijn ; daarom beval hij iemand om voor hem (want zichzelf wou hij niet laten zien) naar Oroonoko te gaan, en hem te verzekeren, dat hij spijt had een daad, zoo ongastvrij, en die nu niet hersteld kon worden, daar zij ver van het strand waren, overhaast bedreven te hebben ; maar aangezien hij er ten opzichte van zulk een voorname natuur berouw over gevoelde, verzekerde hij hem, dat hij zijn besluit herroepen zou, en zoowel hem als zijn vrienden aan strand zou zetten bij het eerste land waar zij langs kwamen; en de boodschapper gaf hier zijn eed op, mits hij besluiten zou om in het leven te blijven.



En Oroonoko, wiens eergevoel zoo groot was, dat hij in zijn leven zelf nimmer zijn woord gebroken had, des te minder een plechtige verzekering, geloofde dadelijk, wat deze man zeide ; maar antwoordde, dat hij verwachtte, dat hij, als een bevestiging daarvan, van zijn smadelijke boeien ontdaan zou worden. Dit verzoek werd den kapitein overgebracht ; die hem het antwoord deed toekomen, dat de beleediging, die hij den Prins had aangedaan, zoo groot was, dat hij hem, terwijl hij op het schip








Nederlands West-Indische Gids

Behs, Aphra


nl

Behn, Aphra



De geschiedenis van den koninklijken slaaf


67 vertoefde, niet de vrijheid durfde geven, opdat hij niet, door zijn ingeboren onverschrokkenheid, en een wraaklust, welke deze onverschrokkenheid zou bezielen, de een of andere gewelddadigheid begaan zou, noodlottig voor hem zelf en voor den Koning, zijn meester, aan wien het schip toebehoorde. Hierop gaf Oroonoko ten antwoord, dat Hij zijn eer verpandde, en zich op de vriendschappelijkste en ordelijkste manier zou gedragen en de bevelen van den kapitein, daar deze meester was over 's Konings vaartuig, en Aanvoerder van die mannen, die onder zijn bevelen stonden, gehoorzamen zou.



Dit werd den nog steeds weifelenden kapitein overgebracht, die er niet toe besluiten kon om, gelijk hij zeide, een heiden op zijn eerewoord te gelooven, een man, die geen kennis noch begrip had van den god dien hij aanbad. Oroonoko antwoordde daarop, dat het Hem ten zeerste speet te hooren dat de kapitein aanspraak maakte op de kennis en den dienst van eenigen god, welke ook, die hem geen betere beginselen geleerd had, dan anderen niet te vertrouwen zooals hij zelf vertrouwd wilde worden. Maarzij deelden hem mede, dat hun geloofsverschil dat wantrouwen veroorzaakte ; want de kapitein had zijn verklaring afgelegd op het woord van een Christen, en gezworen bij den naam van een grooten God; en als hij dien mocht schenden, zouden hem eeuwige pijnen in het hiernamaals te wachten staan. _Berust daarop de geheele verplichting, die hij heeft om zijn eed gestand te doen ?" antwoordde Oroonoko. _Laat hem weten, dat ik bij mijn eer zweer; en dat die te schenden mij niet alleen verachtelijk en veracht zou maken bij alle flinke en achtenswaardige mannen, en mij zoo een eeuwige pijn zou berokkenen, maar dat het voor eeuwig voor de geheele menschheid een weerzinwekkende beleediging zou zijn, daar het alle menschen zou schaden, verraden, misleiden en geweld doen. Maar straffen 0 dit leven worden door ons zelf geleden ; en de wereld komt nimmer te weten of deze God hen gestraft heeft ja dan neen, het geschiedt zoo geheim, en wordt zoo lang uitgesteld ; terwijl een eerloos man ieder oogenblik de verachting en den smaad van de eervollere wereld te verdragen heeft, en iederen dag vol schande in zijn goeden naam sterft, die waardevoller is dan het leven. Ik zeg dit niet om geloof af te dwingen, maar om tetoonen boe groot uwe misvatting is, wanneer gij denkt, dat hij die zijn eer wil schenden, wel zijn woord tegenover de goden gestand zal doen."








Nederlands West-Indische Gids

Behs, Aphra


nl

Behn, Aphra



De geschiedenis van den koninklijken slaaf


68 Daarop, zich met een minachtende glimlach van hem afwendend, weigerde hij hem te antwoorden, toen hij er bij hem op aandrong hem te laten weten, welk antwoord hij terug moest brengen naar zijn kapitein ; zoodat hij vertrok zonder dat Oroonoko verder iets gezegd had.



Na dat de kapitein overlegd en beraadslaagd had wat te doen, kwam men tot het besluit dat enkel Oroonoko's invrijheidstelling een der anderen er toe zou brengen om te eten, behalve den Franschman, ten aanzien van wien de kapitein niet de bedoeling kou hebben, om hem gevangen te houden, en die hij medegedeeld had, dat hij in verzekerde bewaring gehouden werd, omdat hij iets ten gunste van den Prins zou kunnen uitrichten ; maar dat hij bevrijd zou worden, zoodra zij land bereikten. Zoodat zij tot het besluit kwamen dat het geheel en al noodzakelijk was, om den Prins uit zijne boeien te bevrijden, opdat hij zich zelf aan de overigen zou laten zien ; dat zij een oog op hem konden houden, en dat zij voor n enkelen man niet behoefden bevreesd te zijn.



Nadat dit uitgemaakt was, begaf zich de kapitein, om de verplichting grooter te maken, zelf naar Oroonoko ; waar hij, na vele complimenten, en verzekeringen van wat hij reeds beloofd had, en nadat hij van den Prins diens eerewoord en handslag voor zijn goed gedrag ontvangen had, zijn boeien deed ontsluiten, en hem naar zijn eigen hut bracht ; waar hij, na hem onthaald en een oogenblik te hebben laten rusten (want hij had tevoren gedurende vier dagen gegeten noch geslapen) hem verzocht die halstarrige geketende mannen, die alle voedsel weigerden, te bezoeken; en hem verzocht hen er toe te noopen om te eten, en hun de zekerheid te geven, dat zij bij de eerste gunstige gelegenheid hun vrijheid herkrijgen zouden.



Oroonoko, die te edelmoedig was, om aan zijn woorden geen geloof te slaan, vertoonde zich zelf aan zijn mannen, die buiten zich zelf van vreugde waren bij het gezicht van hun geliefden Prins ; en hem te voet vielen, hem kusten en omhelsden, als een goddelijk orakel alles geloovend wat hij hun verzekerde.



Maar hij verzocht hen hun ketenen te verdragen met die kloekheid, welke aan hen wier edel gedrag onder de wapenen hij gezien had, paste ; en dat zij geen grooter bewijzen van hun liefde en vriendschap konden geven, daar het de eenige waarborg was, die de kapitein (zijn vriend) tegen de wraak had,








Nederlands West-Indische Gids

Behs, Aphra


nl

Behn, Aphra



De geschiedenis van den koninklijken slaaf


69 die zij met recht voor het onrecht dat zij door zijn toedoen verduurd hadden, misschien op hem nemen konden. En allen eenparig verzekerden zij hem, dat zij niet genoeg lijden konden, als het voor zijn rust en veiligheid was.



Hierna weigerden zij niet langer te eten, maar namen tot zich wat hun gebracht werd, en schepten behagen in hun gevangenschap, daar zij den Prins er door hoopten te verlossen die, de geheele rest van de reis, behandeld werd met al den eerbied die men aan zijn geboorte verschuldigd was, ofschoon er niets was, dat afleiding kon geven aan zijn zwaarmoedigheid: en dikwijls placht hij te zuchten om Imoinda, en te bedenken dat dit een straf was voor zijn ongeluk, omdat hij, dien noodlottigen nacht, dat edele meisje, toen hij naar het kamp vluchtte, in den Otan had achtergelaten.



Beheerscht door duizend gedachten van voorbijgegane vreugden over dit mooie jonge schepseltje, en een oneindig hartzeer om haar verlies voor eeuwig, doorstond hij een onaangename reis, en kwam ten slotte aan den mond van de Rivier van Suriname, een kolonie, die aan den Koning van Engeland behoort, en waar zij een deel hunner slaven moesten afleveren.



Daar kwamen de kooplieden en heeren van het land aan boord, om die aandeelen van slaven te vragen, waarover zij reeds overeengekomen waren, en onder hen de opzichters van die plantages waar ik toentertijd vertoefde. De kapitein, die zijn woord gegeven had, beval zijn mannen, om die edele, geboeide slaven naar boven te brengen, van wie ik gesproken heb ; en nadat hij hen, sommigen in de eene, en sommigen in andere groepen geplaatst had, met vrouwen en kinderen (die zij _pickaninies" noemen) verkochten zij hen, als slaven, aan verschillende kooplieden en heeren; in geen enkele kaveling twee hunner indeeleud, aangezien zij hen van elkander wilden scheiden, hen evenmin bij elkander vertrouwende, opdat toorn en woede hen er niet toe brengen zou, om, de kolonie ten ver der ve, een of andere groote daad te beramen.



Op Oroonoko werd het eerst de hand gelegd, en hij werd verkocht aan onzen opzichter, die de eerste kaveling had, met nog zeventien stuks meer van alle soorten en grootten, maar behalve hem geen enkele van stand. Toen hij dit zag, begreep hij wat zij bedoelden ; want, gelijk ik gezegd heb, hij verstond vrij goed Engelsch, en daar hij heelemaal ongewapend en weer-








Nederlands West-Indische Gids

Behs, Aphra


nl

Behn, Aphra



De geschiedenis van den koninklijken slaaf


70 loos was, zoodat het nutteloos was, om eenigen weerstand te bieden, keek hij den kapitein alleen aan, met een blik gansch en al vol toorn en verachting, hem met oogen berispend, die een blos joegen op zijn schuldige wangen, en riep alleen, terwijl hij over het boord van het schip trad: _Vaarwel, mijnheer, het is mij mijn lijden waard om een zoo ware kennis te verkrijgen, zoowel van u, als van uwe goden, bij wie gij zweert". En daar hij wenschte dat zij die hem in hun macht hadden, zich de moeite bespaarden, en hen mededeelend dat hij geen weerstand zou bieden, riep hij uit : _Komt, mijn medeslaven, laat ons neerdalen, en zien, of wij meer eergevoel en fatsoen kunnen ondervinden in het land, waar wij nu komen zullen". Daarop sprong hij vlug in de boot, en zonder meer belangstelling te toonen, liet hij toe dat hij, met zijn zeventien lotgenooten, de rivier opgeroeid werd.








Nederlands West-Indische Gids

Behs, Aphra


nl

Behn, Aphra



Wetgeving


WETGEVING.



Onder dagteekening van 4 October 1919 is aan de Tweede Kamer een wetsontwerp ingediend tot opschorting gedurende 5 jaren van de betaling van rente en aflossing van de Surinaamsche spoorwegleening (StoafeWaa* 1903 n. 216. 1906 n. 373 en 1907 n. 347). <4r/e/ 1 luidt: Voor den tijd van 5 jaren wordt voor de kolonie Suriname de verplichting opgeschort tot betaling van rente en aflossing ter zake van de gelden, welke door die kolonie van het Rijk zijn geleend, krachtens de door den Gouverneur van Suriname vastgestelde, bij de wetten van 23 Juli 1903 (StaafcWarf n. 216) en 27 December 1907 (Staa/sWai ""_ 347) goedgekeurde koloniale verordeningen van 5 November 1902 en 22 October 1906, ten behoeve van den aanleg van een spoorweg van Paramaribo tot aan Dam aan de Sarakreek, het verrichten van een onderzoek in het Lawa-gebied, den aanleg van eene proef ontginning buiten dat gebied en het doen van opnemingen bezuiden Kadjoe, in verband met de bepaling van het eindpunt van den spoorweg, in welke gelden begrepen zijn de bedragen, welke krachtens de wet van 31 December 1906 (StaasWad n. 373) besteed zijn voor een onderzoek buiten het Lawa-gebied, in verband met den spoorwegaanleg. .4r/ifo/ 2 luidt: Deze wet treedt in werking met ingang van den isten Januari 1920, op welk tijdstip het restant van de in het vorig artikel bedoelde schuld bedraagt / 8045000 (ocAi mWoew u)/ en wer/tg ff De door den fungeerend Minister van Kolonin Ch. Ruys de Beerenbrouck en den Minister van Financin de Vries geteekende Memorie van Toelichting luidt: Het hierbij aangeboden wetsontwerp is een uitvloeisel van het nader overleg, dat de Minister Idenburg, blijkens zijne Memorie van Toelichting op de koloniale huishoudelijke begrooting van Suriname voor het dienstjaar 1919 (Gedrukte Stukken, Zitting 1918_1919, 1, n. 3, bladz. 7 onder art. 73), zich voorstelde met den tweeden ondergeteekende te openen nopens het in de Tweede Kamer geopperd denkbeeld om de nog overblijvende schuld ter zake van den Lawa-spoorweg door het moederland ten gunste van de kolonie Suriname te doen afschrijven.



De bestaande regeling in zake de rentebetaling en de aflossing der spoorwegleening komt practisch hierop neer, dat het Rijk in den vorm van het jaarlijksch subsidie tot dekking van het tekort op de Surinaamsche middelen met eigen gelden aan zich zelf de verschuldigde rente en aflossing van die leeningsschuld betaalt.



Hoe juist evenbedoelde handelwijze uit comptabel oogpunt ook moge zijn, wordt hierdoor toch de Surinaamsche begrooting ongunstig benvloed, terwijl het moederland, dat feitelijk niet anders doet dan jaarlijks rente








Nederlands West-Indische Gids

Behs, Aphra


nl

Behn, Aphra



Wetgeving


72 en aflossing kwijtschelden, op die wijze geleidelijk de geheele vordering zonder eenigen wederdienst ziet verdwijnen, hetgeen, althans ten aanzien van 's Rijks schatkist, zou kunnen blijken minder gewenscht te zijn, voor het geval de kolonie tot zoodanige welvaart mocht komen, dat zij in staat zou zijn hare schuld, zij het misschien ook maar ten deele, uit eigen middelen te voldoen.



De Koloniale Staten, die het in verband met de destijds reeds overwogen opschorting van de betaling van rente en aflossing der Lawaspoorwegschuld voor den tijd van drie jaren oorspronkelijk voor memorie geraamd artikel 73 van de koloniale huishoudelijke begrooting van Suriname voor het dienstjaar 1919 goedkeurden, mogen daardoor geacht worden zich in beginsel ook met de onderwerpelijke regeling te kunnen vereenigen, weshalve het niet noodig is, daarvoor den vorm van eene koloniale verordening, goedgekeurd bij de wet, te kiezen.



In de vergadering van de Tweede Kamer van 25 November 1919 is bovenstaand wetsontwerp zonder hoofdelijke stemming aangenomen.








Nederlands West-Indische Gids

Behs, Aphra


nl





Koloniale raad


KOLONIALE RAAD.



CURASAO Bij de openbare behandeling op 9 Aug". j.l. in den Kolonialen Raad op Curasao van de OMftfw^-rerorrfera'wg, Aom^m^c fre/ta/s'ttgen /er es/ryrftVj^ ua* sme//e/j)Ae zi'e&ten, heeft het lid C S. Gorsira J. P. Ez. een rede gehouden welke wij zoo opmerkelijk achten, dat wij die in haar geheel hier laten volgen : Mijnheer de Voorzitter Als ik heden het woord vraag om te spreken over het onderwerp in behandeling, dan is het in de eerste plaats om uiting te geven aan een gevoel van satisfactie, nu ik zie, dat het gouvernement de bestrijding van besmettelijke ziekten eens ernstig ter hand wil nemen. Als consulair ambtenaar ben ik een heelen tijd een klein deel geweest van een der schakels van de groote ketting, die de gevreesde ziekten aan banden leggen moet. Mijne ondervinding heb ik in de praktijk opgedaan en als ik straks wenken geef, dan hoop ik, dat zij zullen worden aangehoord en beoordeeld met dezelfde welwillendheid, als waarmede zij worden uitgebracht.



Ik kan niet dan toejuichen, dat bij de samenstelling der verordening eene poging is gedaan om ons te houden in het Amerikaansch verband. Onze ligging wettigt die volkomen.



Ik vrees echter, dat geheel over het hoofd is gezien het Zuid-Amerikaansch verband, waarin wij zijn en uitsluitend de aandacht is gewijd aan onze ligging ten opzichte van Noord-Amerika. Dit blijkt vooral uit de maatregelen, die men ten opzichte van de gele koorts wil toepassen. Reeds toen Dr. Den Houter hier kwam om de voorbereidende maatregelen te treffen tot het invoeren van eene nieuwe regeling had ik een kort gesprek met hem hierover, dat, zooals nu blijkt, van geen gevolg is geweest.



Curacao en Curacaonaars toch verkeeren ten aanzien van de ziekte bekend onder den naam van gele koorts in een heel gunstige conditie. De Cura^aonaar is immuun, mag gerust naar met gele koorts verpeste streken gaan en zal die nooit krijgen ; juist om die reden zal op Curacao nimmer een gele koorts epidemie kunnen zijn, die offers maakt onder de inheemsche bevolking. Ik hoop, dat dit niet zal worden tegengesproken, want ik heb den tijd gekend, toen de leer der immuniteit werd verworpen, toen zeergeleerde en hooggeleerde heeren het hoofd schudden bij mijne verzekering, dat de bevolking hier immuun moest zijn en ik heb toch later onder de quarantaine-maatregelen bepalingen gezien, die er op wezen, dat de leer der immuniteit ingang had gevonden. Wij hebben hier eene kostelooze inenting tegen de gele koorts door de muskieten en daarbij worden geen offers geischt. De Curacaonaar, die naar streken in Venezuela of andere landen vertrekt, waar de gele koorts heerscht, doet dit met een gerust geweten. Het is niet alleen de Curacaonaar, Mijnheer de Voorzitter ; ook de buitenlander, die zich hier eenige jaren neerzet, zal het groote voorrecht genieten immuun te worden, zulks zonder de hulp van zeer geleerde doktoren, maar alleen door de muskieten, die slechts te lastig worden kunnen








Nederlands West-Indische Gids




nl





Koloniale raad


74 voor hen, die do handen niet weten of kunnen uitsteken ; een klamboe is alles, wat men noodig heeft om in den slaaptijd niet gestoord te worden. Die verder gaan wil en niet immuun wil worden, kan tusschen zonsondergang en zonsopgang met handschoenen en een voile voor het gezicht rondloopen als hij des nachts niet onder gaas is. Vreemdelingen uit van gele koorts vrije streken komen, blijven en gaan ; zij krijgen geen gele koorts hier. Ik laat buiten beschouwing een dubieus geval, dat zich opdoet om de tien of twintig jaar en waarvan nimmer de bron van besmetting kan worden opgespoord.



Trouwens, Mijnheer de Voorzitter, is het al heel toevallig, dat een virulente mug, die per toeval hier overwaait, juist bij een niet immuun individu terecht komt ; bij de immune kan zij geen kwaad doen en haar levensduur is kort ; zij zal hier een treurig figuur maken. Komt zelfs een patint over en ontwikkelt zich hier bij hem de gele koorts, dan is alles, wat noodig is om de verbreiding van de ziekte onder de heel enkele niet immune individuen tegen te gaan, het houden van den patint onder gaasbedekking gedurende de ziekte Men heeft daarvoor met gaas overdekte ramen, die men in elkaar kan slaan. Ik ben niet sterk in wiskunde, Mijnheer de Voorzitter, maar ik geloof, dat als ik in staat was door kansrekening te bepalen de mate van gevaar, dat door den nieuw aangekomene bestaat om hier de gele koorts te krijgen met de reeds bestaande quarantaine-maatregelen, ik dan tot de conclusie zal moeten komen, dat men waarachtig niet te veel geld moet uitgeven om verandering te brengen in den bestaanden toestand. Men trekt veel eerder een eerste prijs uit de staatsloterij als men om de 20 jaar een lot koopt, dan dat men hier bij vestiging de gele koorts krijgt. Dit is trouwens in het Amerikaansch verband erkend. Op een zoogenaamd _certificate of stay", waarbij blijkt, dat een reiziger een zekeren tijd op Curacao heeft doorgebracht vr zijne inscheping, wordt hij vrij toegelaten in Christobal, Canal Zone. Zoo ziet men dus, dat men van wege de maatregelen in Amerikaansche landen niet hoeft over te gaan tot kostbare of drastische maatregelen.



Het is waar, Mijnheer de Voorzitter, men heeft dergelijke maatregelen toegepast op de landengte van Panama, maar onder welke omstandigheden ?



Men zou op een gegeven moment, toen de leer der immuniteit nog niet vaststond, zoowat twintig duizend menschen vervoeren naar een oord, waar niet alleen de gele koorts, maar tal van andere koortsen buitengewoon veel offers eischten ; het werk, dat men er uitvoeren moest, was van dien aard, dat geld niet telde en men maakte de plaats vrij van ziekten. Voor het daar verrichte werk, dat onder de toenmalige omstandigheden noodzakelijk was, moet men den hoed afnemen.



Verkeeren wij hier in dienzelfden toestand ? Neen, Mijnheer de Voorzitter, de gele koorts heeft veel vroeger leelijk huis gehouden hier onder bemanning van oorlogsschepen, of ook wel onder pas aangekomen troepen, en is ook nu en dan een pas aangekomen ambtenaar daaraan bezweken, maar door de schuld van wie ? Van de wetenschap, die toen de ziekte niet wist te bestrijden, die hospitalen afkeurde, omdat daarin gele koortspatinten waren verpleegd, die oorlogsschepen met een hoop kosten liet overschilderen, omdat zich een geval van gele koorts had voorgedaan bij een matroos, die misschien in een vreemde haven aan de wal de ziekte had opgedaan. Ik ben niet oud, Mijnheer de Voorzitter, en ik heb dat alles meegemaakt, namelijk het afkeuren van hos-








Nederlands West-Indische Gids




nl





Koloniale raad


pitalen en het overschilderen van oorlogsschepen ; groote epidemien heb ik nooit meegemaakt, ten minste ik herinner het mij niet.



Men moet niet gelooven, dat ik de voorgestelde maatregelen bestrijd, omdat ik behoor tot hen, die niet gelooven in sanitaire maatregelen. Ik geloof, dat ik bewijzen gegeven heb, dat ik wel waarde daaraan hecht. Ik wil ook niet graag zien, dat men gelooft, dat ik hier de gele koorts wil behouden, als een behoedmiddel tegen den indringer uit het Noorden, zooals men die ziekte beschouwt in sommige Amerikaansche landen en waarvoor sommigen die hier ook niet ongaarne willen gebruiken.



Integendeel, Mijnheer de Voorzitter, ik vrees, dat door de voorgestelde verandering, wij en de buitenlanders, die zich hier vestigen, in een veel slechter conditie zullen komen, zoolang in de naburige republieken het zuiveringswerk niet is volbracht. Is dit geschied, dan is het onze plicht hier het zuiveringswerk ook te doen, maar niet eerder. Door de plaats vrij te maken van muskieten zullen wij over eenige jaren instede van een immune een voor gele koorts vatbare bevolking krijgen, waarop van de kust overgewaaide of overgebrachte virulente muskieten hoogtijd zullen vieren. Wij moeten niet vergeten, dat de plaatselijke bevolking, voor wie wij in de eerste plaats moeten zorgen, haar bestaan voor een groot deel vindt door te trekken naar die naburige landen en wij mogen de immuniteit bij die menschen niet opheffen en hen daardoor bloot stellen aan de ziekte in die landen, waar het zuiveringswerk nog niet is geschied.



Terloops wil ik even nog zeggen, dat ik niet geloof, dat de voorgestelde bepalingen ten deze, zelfs als zij behoorlijk zullen worden nageleefd, voldoende zijn om de geheele kolonie vrij te maken van muskieten. Ik vrees, Mijnheer de Voorzitter, dat wij zullen krijgen zones, waar de opwoners immuun zullen zijn, en weer andere waar de opwoners vatbaar zullen zijn voor de ziekte, en het zal mij niet verwonderen, als dan bij verplaatsing van individuen in de kolonie zich gevallen der ziekte voordoen. Ik ben bang, dat de kosten verbonden aan de algeheele zuivering der kolonie van muskieten zoo groot zullen zijn, dat wij die niet dragen kunnen, terwijl de plaatselijke bevolking daar geen nut van hebben zal.



Ik vrees, dat ik te veel van den tijd voor mij alleen neem ; ik wil gaarne ook anderen, die zich hebben ingespannen de voorgestelde maatregelen te bestudeeren een kans geven om hunne ideen te ontwikkelen. Ik wil echter nog even aanmerken, dat ik onder de ziekten, waarop de verordening zal worden toegepast enkele vind, die naar men mij zegt, niet voorkomen noch in het Europeesch systeem, noch in het Amerikaansch quarantaine-verband. Er zullen waarschijnlijk in den loop der behandeling voorstellen worden gedaan om de voorgestelde maatregelen te temperen en zal ik daarom niet in detail er op ingaan, bij deze algemeene beschouwing.



Ik moet echter er op wijzen, dat ik ten aanzien van de invoering van het nieuwe systeem een reserve moet maken. Waar afzondering van patinten in het vooruitzicht wordt gesteld, moet men ook klaar staan om hen over te brengen in een milieu, dat overeenstemt met hun levenswijze. Doet men dat niet, dan zal het gevolg zijn, dat allerlei rare praktijken zich zullen ontwikkelen, die de bepalingen der verordening illusoir zullen maken. De verplegingsdienst en de bediening moeten er ook zijn, aan hospitalen of barakken alleen heeft








Nederlands West-Indische Gids




nl





Koloniale raad


76 men niet voldoende. De inrichting der hospitalen moet zoodanig zijn, dat naast den patint menschen uit zijne naaste omgeving kunnen worden opgenomen, waartegen bij hetgeen men thans reeds weet van overbrenging van ziektekiemen geen bezwaar kan bestaan.



Ik wil ook even hiervoor waarschuwen : de grondslag van den Openbaren Gezondheidsdienst is en moet blijven : liefde tot den naaste ; doortastendheid, gepaard met takt zal ook hier den doorslag moeten geven.



ADRES DOOR DE WEST-INDISCHE KAMER OP 20 OCTOBER 1919 GEZONDEN AAN ZIJNE EXCELLENTIE DEN MINISTER VAN KOLONIN TE 's-QRAVENHAGE.



Wij hebben de eer ons eerbiedig tot Uwe Excellentie te wenden. De West-Indische Kamer, ingevolge hare statuten verplicht al datgene te doen wat de handelsbetrekkingen tusschen Nederlandsen West-Indi en Nederland kan bevorderen, heeft hare aandacht moeten wijden aan de moeilijkheden, die het verkeer langs telegrafischen weg tusschen Nederland en Nederlandsch West-Indi sedert jaren belemmeren.



De tegenwoordige tariefregeling acht zij in die mate onbevredigend voor den handel, dat de Kamer het zich tot plicht moet rekenen in deze materie op verbetering aan te dringen.



Mocht de Kamer eenerzijds met voldoening constateeren dat de Regeering zelve de telegramtarieven te hoog acht en sedert jaren gepoogd heeft in den ongewenschten toestand verbetering te brengen, anderzijds moest het de Kamer teleurstellen, dat de afdoening van een zoo dringend zakelijk belang steeds op den achtergrond kon worden gedrongen, ook reeds toen er Van oorlogsmoeilijkheden nog geen sprake was.



Er is in de lijdzaamheid waarmede de handel gewoon is ongewenschte toestanden te verduren, van officieele zijde meermalen het bewijs gezien, dat derden, in goedbedoelden ijver om de belanghebbenden te dienen, zich schuldig zouden maken aan overdrijving.



Onze Kamer wenscht van te voren zich te vrijwaren tegen dergelijk misverstand.



Overtuigd van het belang, dat tusschen Moederland en Kolonin de telegrafische gemeenschap in dezen tijd moet zijn n concurreerend n van den eersten rang, kan de Kamer moeilijk aannemen dat de Regeering gewicht zoude toekennen aan eenig bezwaar, dat met goeden wil en desnoods belangrijke offers van Hare zijde kan worden weggenomen.



Wij leven in eenen tijd van snel afdoen. Voor iedere dringende hervorming is meer dan vroeger het tijdperk van zakelijk ingrijpen afgemeten. In de proclamatie van onze geerbiedigde Vorstin van 20 November is met buitengewonen ernst aan den snellen polsslag van dezen tijd herinnerd. Daarom vertrouwt de Kamer, dat de erkende bezwaren, welke de telegrafische gemeenschap door de hooge tarieven tusschen Nederland en Nederlandsch West-Indi aankleven, door Uwe Excellentie zullen worden weggenomen.



In de bijlagen aan deze missive toegevoegd veroorlooft de Kamer zich aan








Nederlands West-Indische Gids




nl





Koloniale raad


77 te halen de correspondentie over het onderwerp gevoerd door de Surinaamsche Bank en over te leggen eenen vergelijkenden staat van telegramkosten, welke niet alleen in het licht stelt dat het telegrafisch verkeer tusschen Nederland en Nederlandsch West-Indi achterstaat bij dat der aangrenzende Engelsche bezittingen, maar waaruit tevens blijkt dat de handel tusschen Nederland en Nederlandsch West Indi wordt gedwongen den buitenlandschen verbindingsweg te benutten, teneinde niet al te zeer achter te staan bij de belanghebbenden in het buitenland, waarmede uit den aard der omstandigheden een concurreerend optreden herhaaldelijk geischt wordt.



Onze Kamer vleit zich, dat de stappen harerzijds, om anderen te bewegen zich in denzelfden geest uit te spreken, door Uwe Excellentie enkel zullen worden beschouwd als een voor de hand liggend practisch middel om eene zakelijke beslissing te bespoedigen, die in het belang van Nederland en Nederlandsch West Indi niet meer mag worden vertraagd. (w.g.) DE WEST-INDISCHE KAMER, rfe Foorater ." H. van Asbeck.



O. Kamerlingh Onnes.



Van de bijlagen wordt hier slechts overgenomen de Telegramtarief van Nederland naar Nederl. W.-Indi : Van Nederland naar Suriname / 4.09 per woord, Regeeringstelegrammen / 2.55 per woord, Perstelegrammen / 2.19 per woord.



Van Nederland naar Curacao / 4.20 per woord, Regeeringstelegrammen / 2.55 per woord, Perstelegrammen / 2.19 per woord.



Telegramtarief van Nederland naar Britsch-W.-Indi, Br. Guyana, Trinidad, Jamaica : Gewone telegrammen / 1.72^ per woord. Uitgestelde telegrammen / o.86i per woord.



Van Nederland naar Fransch Guyana: Gewone telegrammen / 3.79 per woord.



Telegramtarief van Nederland naar Nederl. Oost-Indi / 2._ per woord.



Uitgestelde telegrammen / 1._ per woord, Regeeringstelegrammen / 1.55 per woord, Perstelegrammen / 0.43 per woord, Duitsche Reg. telegrammen / 1.72J per woord.



Telegramtarief van Engeland naar : Britsch Guyana, Jamaica, Trinidad, Grenada, Tobago, St. Kitts, St. Lucia 2 sh. 6 d. per woord, Marconi via Imperial Cable 2 sh. 2 d. per woord, Uitgestelde telegrammen 1 sh. 3 d. per woord, (vlgs. mededeeling v. d. Ned. K. v. K. te Londen).



Van Frankrijk naar : Fransch Guyana : voie Espagne fr. 7.45 Ie mot, plus usage voie Dakar Salines fr. 7.80 Ie mot. Guadeloupe : voie Newyork fr. 5.70, voie Malta plus rapide fr. 9.05. (vlgs. mededeeling v. d. Ned. K. v. K. te Parijs).








Nederlands West-Indische Gids




nl





Uit de pers


UIT DE PERS.



NEDERLAND. /_'otre rfc yo. De deelneming van het Departement van Kolonin aan de Foire de Lyon (r_15 October) is een groot succes geweest, niettegenstaande het paviljoen door moeilijkheden met het transport in Frankrijk en ten gevolge van eene staking in de bouwvakken in Lyon, eerst zes dagen na de opening van de jaarbeurs geopend kon worden. Het is te betreuren, dat het jaarbeursbestuurniet in tijds maatregelen genomen had voor de onmiddellijke doorzending van de voor de jaarbeurs bestemde goederen uit het buitenland, waardoor het gebeurde, dat de goederen van het Departement van Kolonin, die reeds 14 September aan de Nederlandsche grens stonden, bijna drie weken noodig hadden om Lyon te bereiken (een reis van twee dagen), terwijl verschillende deelnemers hun goederen in het geheel niet ontvingen, zooals ook de Poolsche Regeering.



Het paviljoen van het Departement van Kolonin had een uitstekende plaats bij een der hoofdingangen van de jaarbeurs, vlak bij het hoofdstation.



Het trok zeer de aandacht, doordat het uiterlijk van het paviljoen geheel afweek van dat van de andere _stands". De expositie in het paviljoen was erop ingericht eenerzijds om algemeene belangstelling voor de Nederlandsche kolonin te wekken (door middel van duidelijk geschilderde kaarten, sprekende graphieken en een reeks systematisch gerangschikte foto's betreffende samenleving, landbouw, nijverheid en verkeerswezen van de kolonin) en anderzijds om een denkbeeld te geven vanden rijkdom aan producten, die de kolonin opleveren (door middel van flinke monsters). Aangezien het Departement van Kolonin zich tot gedragslijn heeft gesteld geen propaganda voor speciale ondernemingen te maken, werden in het paviljoen geen namen van koloniale ondernemingen vermeld, ook niet van die ondernemingen, die het Departement bereidwillig met de toezending van monsters gesteund hadden. In het paviljoen hing een bordje met de mededeeling, dat de kooplieden de monsters vrij mochten onderzoeken en aan diegenen, die zulks wenschten, werd een klein monster ter hand gesteld. Voor het verkrijgen van inlichtingen over de producten en voor het verkrijgen van adressen konden de bezoekers zich wenden tot den vertegenwoordiger van de 4de Afdeeling van het Departement van Kolonin, die daartoe in een spreekkamertje bij het paviljoen zitting hield.



Het paviljoen.dat door zijn inrichting de buitenlandsche deelnemers en ook de deelneming van de Fransche kolonin verre overtrof, trok een grooten toeloop van belangstellenden, zoodat zelfs nu en dan de deur gesloten moest worden om te voorkomen, dat door opeenhoping van publiek bezichtiging van een en ander bemoeilijkt werd. Aan iederen bezoeker werd een in kleuren uitgevoerde adreskaart van de 4de Afdeeling uitgereikt, terwijl aan diegenen, die blijk gaven van groote belangstelling, tevens een klein met








Nederlands West-Indische Gids




nl





Uit de pers


79 foto's versierd vlugschriftje ter hand gesteld werd om op die wijze eenige voor den Franschman nuttige gegevens over onze kolonin onder het belanghebbende publiek te verspreiden. Ook van officieele zijde werd groote waardeering voor de propaganda in Frankrijk van de Nederlandsche kolonin ondervonden.



De vertegenwoordiger van de 4de Afdeeling heeft in zijn spreekkamer 86 vragers te woord gestaan, waarvan 41 uit Lyon, 4 uit Marseille, 3 uit Parijs, 26 uit andere Fransche steden, 4 uit Zwitserland, 3 uit Itali, 3 uit Amerika, 1 uit Polen en 1 uit Bohemen. Verreweg de grootste navraag was gericht naar koffie, rubber en suiker. Verder bleek men veel belangstelling te hebben voor gommen, cacao, specerijen, aardnoten, hout, petroleum (en asphalt) en hoeden (van Oost- en West-Indi), terwijl ten slotte nog eenige vragen ontvangen werden, over het betrekken van aetherische olin, copra, thee, vezelstoffen, kina, huiden, rotan, topica, oranje-schillen (van Curacao), veevoeder en rijst.



De 4de Afdeeling heeft de adressen genoteerd van de handelaren, die de spreekkamer in Lyon bezochten met bijvoeging van de producten, waarin men belang stelde. De 4de Afdeeling is bereid de adressen bekend te maken aan die handelshuizen, die daartoe aan de Afdeeling het verzoek richten met mededeeling, voor welk artikelen men adressen wenscht. 6 November 1919).



SURINAME.



fc Parawario. Het bericht dat met de verbetering van het Kerkplein, de Hervormde Kerk er over denkt een hek om het kerkgebouw te plaatsen, zal zeker instemming vinden. De eigenaardige ligging van dit gebouw, in een niet afgesloten ruimte, valt ieder op.



De plaats waar thans de Herv. Kerk staat, was de voormalige _oude oranjetuin", de oudste begraafplaats, bestaande uit een bosch van oranjeboomen.



Daar werden de Gouverneurs en personen van aanzien en vermogen begraven.



De Herv. Kerk stond dus niet, zooals nu op het Kerkplein. Daar verrees ze eerst 1814 en, na den brand, opnieuw in den tegenwoordigen vorm, in 1835.



Sedert 1756 mocht in de _oude oranjetuin" niet meer begraven worden, tenzij men daarvoor 500 gulden Hollandsch betaalde aan de kerk van dengene die begraven wilde worden. Toen werd de _nieuwe oranjetuin" aangelegd (9 Maart 1756).



Het begraven in de oude oranjetuin werd echter geheel verboden in 1801.



Over het erf bij de kerk lezen wij in de _verzoekpunten van redres aan H.K.H, de vrouwe Gouvernante, benevens de uitspraak daarop, gehoord het berigt van Heeren Directeuren, welke uitspraak is goedgekeurd en bekrachtigd door de Heeren Staten-Generaal, den 20e July des jaars 1735, onder art.



XLVIII: _Alzo het Erf bij de kerk van Paramaribo toebehoorende de Ingezetenen, gedestineerd om mettertijd de lijken te begraven of omme ten nutte van den Lande daar op Gebouwen te timmeren, door den Gouverneur Mauritius voor zijn Edele Beminde aan den Raad verzocht ; en door de Raaden door een overmaatige Complaisance aan zijn Edele toegestaan is, ten werkelijke prejuditie van het Gemeen : bidden de supplianten dat








Nederlands West-Indische Gids

79


nl





Uit de pers


8o voorsz Erf, dat ruim tien duizend Guldens waardig is, aan den Lande mag worden gerestitueerd, of dat de waarde daar van door den gemelden Heer Gouverneur mag worden betaald in 's Lands Casse".



Uitspraak : Deze Articulen worden aan een zijde gesteld.



Men zou kunnen vragen wie eigenaar is van het terrein om de Herv. Kerk terzijde waarvan een 14-tal grafzerken werden neergelegd, op last van Gouverneur van Heerdt, tusschen 1882/1885, welke na den brand van 1832 verspreid hadden gelegen. De overigen hadden in de kerk zelve een plaats gevonden. F. O(udschans) D(entz). (a.) Politieke Notulen 2 Maart 1756. (6). Politieke Notulen 12 Maart 1801. (D W van 19 September 1919).



er Growdwtgaw. In het maandschrift der _Agricultural Society of Trinidad", van Mei j.l. komt onder den titel: _water supply and sanitary reform" een artikel voor waarin het Bestuur van Trinidad, dat nog steeds te beschikken heeft over groote uitgestrektheden woesten grond, wordt gewezen op het gevaar dat schuilt in het met groote vrijgevigheid wegschenken of tot lagen prijs verkoopen van domeinland geschikt voor cultures, omdat zulks leidt tot roofbouw, tot verwaarloozing van den bodem, dientengevolge tot depreciatie van den grond.



Het artikel is geschreven door den heer H. Warner, onder-voorzitter der vereeniging, iemand met een veeljarige en uitgebreide ervaring op het gebied van den landbouw en domeinaangelegenheden, en bevat zooveel wetenswaardigs, ook voor Suriname, dat het ons nuttig voorkomt er een en ander uit aan te halen om het op die wijze onder de oogen te brengen van belangstellenden in onze grondpolitiek.



De heer Warner zegt, dat het op Trinidad sedert onheugelijke tijden de gewoonte is geweest om voor landbouwdoeleinden steeds een zoo groot mogelijke oppervlakte in cultuur te brengen, zonder daarbij te letten op de factoren, welke in nog veel hoogere mate de voortbrenging beheerschen dan de oppervlakte. Wisselbouw, een meer intensieve bodembewerking is op de suikerondernemingen in Trinidad nog verre van algemeen en eerst kort geleden ingevoerd, terwijl op de cacao-plantages, evenals voorheen, nog alles wordt overgelaten aan moeder _Natuur".



Groote uitgestrektheden domeinland uitgegeven aan immigranten in ruil voor het recht op vrijen terugvoer en aan afstammelingen van gewezen negerslaven, worden over 't algemeen slecht bebouwd of zijn geheel of gedeeltelijk verlaten, terwijl de daarop rechthebbenden, zich elders op domeinland hebben neergezet, met geen ander doel dan om ook daar weer roofbouw te plegen.



Zoo is het gesteld op de landerijen afgestaan aan klein-landbouwers, doch op den keper beschouwd, maakt de groote cultuur het te dien opzichte maar weinig beter ; ook door deze wordt op roekelooze wijze met den grond omgesprongen.



Vergelijkt men den hier geschetsten toestand met dien op Barbados en op Grenada, waar elk lapje grond wordt benut en met groote zorg bebouwd, waar de bevolking geconcentreerd aan goede verkeerswegen is gevestigd,








Nederlands West-Indische Gids

80


nl





Uit de pers


8i en de grondprijs tien, zelf twaalfmaal meer bedraagt dan op Trinidad en vraagt men zich dan af, hoe dit komt, dan is daarop slechts n antwoord mogelijk, namelijk : _Op Barbados en Grenada is de vraag naar land grooter _dan het aanbod, bijgevolg wordt grondbezit aldaar op hoogen prijs gesteld _en niets nagelaten om de waarde van dat bezit nog te verhoogen. Op _Trinidad evenwel is nog overvloed van woesten grond, geschikt voor _cultures, welke er voor spotprijzen te koop is. Dit laatste nu, de goedkoopte _van den grond, is oorzaak, dat de prikkel ontbreekt om er veel aan ten _koste te leggen. Men haalt er uit wat er in zit om het daarna als waardeloos weer prijs te geven".



Op die wijze viert op Trinidad de extensieve cultuur met haar steeds slechte uitkomsten hoogtij.



Op het toch reeds schaarsch bevolkte Trinidad heeft men bovendien de fout begaan de bevolking nog meer te verspreiden, door perceelen land uit te geven in afgelegen districten, waar verkeerswegen ontbreken, de watervoorziening in ellendigen staat verkeert, en de zorg voor de volksgezondheid nog zoowat alles te wenschen overlaat, met dit gevolg dat de bevolking er verwildert en van den op primitieve wijze gedreven landbouw al zeer weinig terecht komt.



Om in dien toestand verbetering te brengen, stelde de heer Warner nu 15 jaar geleden hij was toen Warden, wij zouden zeggen Districts-Commissaris aan het Bestuur voor : a. een einde te maken aan de roekelooze wijze van uitgifte van domeinland voor den landbouw, door den prijs daarvan, die toen 2 pond sterl, per acre bedroeg ,te verhoogen ; . de gelden voor den verkoop van domeinland niet langer op te nemen onder de jaarlijksche inkomsten der kolonie, maar te storten in een fonds en daaruit de uitgaven te bestrijden voor het geheel en al in orde maken van voor uitgifte te bestemmen terreinen ; c. alleen voor bewoning en beplanting geschikt gemaakt land te verkoopen en nooit meer, dan door bonafide landbouwers zal kunnen worden benut en bebouwd ; rf. niet langer toe te staan, dat de bevolking zich maar neerzet, waar zij goed vindt zich te vestigen, doch bij de uitgifte van perceelen, zooveel mogelijk geconcentreerd te werk te gaan, wat het Bestuurstoezicht zal vergemakkelijken, het sociaal leven bevorderen, het treffen van sanitaire maatregelen mogelijk maken ; e. het voor uitgifte bestemde land te verkoopen voor prijzen, welke het fonds in staat zal stellen, met de inrichting van woest land, voor kolonisatiedoeleinden voort te gaan.



Hoewel het toenmalig Bestuur veel voor de plannen van den heer Warner voelde, zag het toch geen kans daarop in te gaan, omdat de openbare meening zich sterk verzette tegen een prijsverhooging van domeinland. Er werd doorgegaan met het voor een appel en een ei vervreemden van domeinland, in streken, goed beschouwd, voor bewoning nog ongeschikt, met de gevolgen als hierboven beschreven.



Wel is de prijs van domeinland sedert eenigszins verhoogd en werden die meerdere opbrengsten bestemd voor den aanleg van paden naar de uit te








Nederlands West-Indische Gids

81


nl





Uit de pers


. 82 geven districten, doch pogingen om van die streken een oord te maken, waar de menschen zich tevreden en gelukkig kunnen gevoelen, zijn tot heden achterwege gebleven, althans veel te spaarzaam aangewend.



Om aan die streken te geven wat zij voor hare ontwikkeling noodig hebben, is echter geld noodig en dit nu, zegt de heer Warner, is alleen te vinden door den prijs van voor bewoning geschikt gemaakt domeinland aanzienlijk te verhoogen. Hij wil dien gesteld zien op ten minste 10 pd. st. per akker, desnoods tegen gemakkelijke afbetalingsvoorwaarden, en is overtuigd, dat bonanda landbouwers dien gaarne zullen betalen en gemakkelijk zullen kunnen opbrengen. Deze maatregel, zegt de deskundige heer Warner, zal leiden tot het eerst noodige op Trinidad : tot een prijs ver hooging van ontgonnen grond.



Deze toch is op Trinidad in vergelijking met Barbados waar plantages worden verkocht voor 130 a 140 pd. st. per akker, bespottelijk goedkoop en dit zal zoo blijven, zoolang het Bestuur bij de oude grondpolitiek blijft volharden en meer land ter beschikking van de culures stelt dan deze op intensieve wijze kunnen ontginnen, verder, blijft nalaten de streken, welke voor den landbouw worden opengesteld, eerst in te richten op een wijze welke het wegtrekken der ingezetenen zal voorkomen. Dit alles kost geld, veel geld zelfs, doch de omstandigheden op Trinidad zijn van dien aard, zegt de heer Warner, dat belanghebbenden dat kunnen opbrengen en hij acht het van het grootste belang dat door het Gouvernement aan het land een zekere intrinsieke waarde zal worden toegekend en dat alles zal worden aangewend om het op prijs te houden.



De geringe waardeering voor den bodem is ook de oorzaak, dat op Trinidad, te midden van allerlei landbouwondememingen, zooveel land onontgonnen blijft of weer aan de natuur wordt prijs gegeven, wat het bestrijden van cultuurziekten en plagen haast ondoenlijk maakt, soms geheele landbouwstreken met ondergang bedreigt.



Om al deze redenen komt de heer Warner terug op zijn vroegere voorstellen, bepleit een algeheele herziening van de grondpolitiek in den hierboven aangegeven zin, namelijk op een wijze welke de waarde van den grond aanmerkelijk zal doen stijgen.



Uit het vorenstaande valt voor Suriname ongetwijfeld eenige leering te putten.



Ook onze kolonie is een rijke domeinbezitster, doch niemand zal durven beweren, dat van dien rijkdom altijd een verstandig gebruik is gemaakt.



In onze domeinpolitiek bewegen wij ons echter in de goede richting.



Aan het aloude systeem om groote perceelen domeinland in allodialen eigendom en erfelijk bezit af te staan, is in de laatste jaren een einde gekomen door uitgifte in erfpacht, op voorwaarden, waaraan bij niet naleving, de hand zal kunnen worden gehouden.



Het oude stelsel is oorzaak, dat duizenden en nog eens duizenden hectaren vruchtbaar land, gelegen in het bewoonde deel der kolonie, braak liggen en aan elke ontginning blijven onttrokken, een gevolg van een verkeerd gevoerde landpolitiek. Overal elders, waar een dergelijke toestand was ontstaan, heeft men door ingrijpende maatregelen daaraan een einde gemaakt,








Nederlands West-Indische Gids

82


nl





Uit de pers


83 in Suriname evenwel laat de wettelijke regeling, waardoor het mogelijk zal worden onbenut en verlaten land wederom tot het domein te doen terugkeeren op zich wachten. Waarom ? dit is feitelijk een raadsel want moeilijk is een dergelijke regeling zeker niet.



Ook de voor korteren tijd gevolgde regel van uitgifte van perceelen aan kleinlandbouwers, naast elkaar, langs de rivieroevers, dient geheel en al te worden verlaten, om plaats te maken voor een stelsel als gevolgd bij den aanleg der rijstpolders in Nickerie, waar de opgezetenen, tegen betaling van een bijdrage aan de koloniale kas, eigenaren van den grond zijn geworden wat aldaar tot wering van ongeschikte elementen heeft geleid en tot een meer geconcentreerde vestiging der bevolking, wat groote sociale en economische voordeden oplevert. Dat de toestand der wegen, der bevloeiings- en afwateringswerken in die polders nog te wenschen overlaat, is voor geen tegenspraak vatbaar, terwijl er op sanitair gebied nog zoowat alles te doen overblijft.



In Suriname is dus reeds een begin gemaakt met hetgeen waarnaar in Trinidad gestreefd wordt, alleen, en hierop laten wij den nadruk vallen, een zeer bescheiden begin.



Een grondige herziening van alle voorschriften, betrekking hebbende op domeinaangelegenheden, is ook voor de kolonie Suriname een eisch des tijds geworden. (De Simwame/- van 28 September 1919). '/ LaM<fo7'o<#'>ys 1 Swn'<wj. Nu er ongeveer vijf jaren verloopen zijn sinds het landbouwonderwijs in onze kolonie werd ingevoerd, kan het zeker niet voorbarig worden geacht, wanneer eens worden nagegaan de resultaten, die tot nu toe werden bereikt of nog te verwachten zijn.



Dit doende zal het minder de bedoeling zijn om door kritiek af te breken wat anderen misschien met moeite optrokken, maar om de zaak van een ander standpunt te bezien, mede naar aanleiding van het verslag van het landbouwdepartement over 1918.



Suriname heeft voorlichting bij het landbouwbedrijf broodnoodig. Op de meeste plaatsen vindt men het bedrijf in den meest primitieven vorm, wat oorzaak is, dat de productie vaak omgekeerd evenredig is aan de vruchtbaarheid van den grond.



Dit is door de regeering ingezien en men hoopte door de invoering van het landbouwonderwijs, dat in Nederland en elders zulke schitterende resultaten had opgeleverd, een beteren toestand te verkrijgen.



Maar Suriname is nog geen Nederland en wat daar verkregen is bij een volk met eeuwenoude cultuur en evenlange uitoefening van den landbouw, kan noch mag worden verwacht van Suriname.



Onze districtsbewoneis oefenen een te primitief bedrijf uit, dan dat door theoretische voorlichting eene plotselinge verheffing zou worden verkregen, terwijl het gewone lager onderwijs in de districten er in het geheel niet op ingericht is om als voorbereiding te dienen van het landbouwonderwijs.



De beste resultaten werden tot nu toe verkregen aan den 2_ Rijweg.



De landbouwers, die het Westland van Paramaribo bewonen, verrichten








Nederlands West-Indische Gids

83


nl





Uit de pers


84 den handenarbeid in den voor Suriname besten vorm. De bananenbedden en cassavevelden zien er werkelijk netjes uit en uit alles blijkt, dat men het nut van eene goede grondbewerkirg en doelmatige bemesting inziet. Het gebruik van de spade naderde zijn volmaking, maar tevens naderde het tijdstip, dat men meer en meer ging gevoelen de behoefte aan een middel om het productievermogen van den bodem te verhoogen.



Hier was dus een prachtig arbeidsveld voor het landbouwonderwijs, waarbij kwam dat de meeste cursisten het Hollandsen goed verstonden.



De cursus slaagde dan ook vrijwel. Later werd onder voorzitterschap vanden heer Leys door de oud-cursisten oene vereeniging opgericht, die dezer dagen samensmolt met de Coperatieve vereeniging _Nieuw Leven".



Deze legt thans bananenvelden coperatief aan, wil de varkensfokkerij aanpakken en de verbetering van den veestapel ter hand nemen.



Ook al is het eigenlijk doel van het landbouwonderwijs hier niet bereikt het gaf toch den stoot tot betere samenwerking en verbeterde het inzicht in het bedrijf aanmerkelijk.



Ook op Domburg slaagde de cursus voor kleine landbouwers. De poging evenwel om de later opgerichte vereeniging van oud-cursisten in het leven te houden, faalde.



In hoeverre het landbouwonderwijs daar van invloed is geweest op het denken en doen der cursisten, is mij niet bekend Aan den Rijweg en op Domburg waren dus de omstandigheden betrekkelijk gunstig.



Maar wat zal het lot zijn van de andere cursussen in de kolonie ?



Op Onverwacht werd een cursus begonnen door den heer Leys. Het Hoofd van het landbouwonderwijs zou aan de Parabewoners zelf landbouwonderwijs brengen. Na een gesukkel van maanden heeft men thans een einde er aan moeten maken.



Waarschijnlijk zijn deze menschen de directe oorzaak tot de klachten des heeren Leys, dat de cursisten geen Nederlandsch verstaan en zoo weinig liefde voor het bedrijf aan den dag leggen.



Maar de bewoners van Onverwacht en sembo zijn meerendeels houtbewerkers en geen landbouwers en het districtsonderwijs gaat daar nog niet zoovele jaren terug, dat het Nederlandsch element overheerschend is geworden, Buitendien, Domburg is de standplaats van den Districts Commissaris op de ,.stations" wordt meestal meer Hollandsch gesproken dan elders in de districten en aan den 2_ Rijweg wonen Hollandsche kolonisten. Dit houde men in het oog.



De meeste activiteit onder de bezitters der landbouwakte ontwikkelde de heer Campagne. Hij begon in Nickerie een cursus op Weltevreden.



Na eenige maanden moest hij door slechte opkomst en geringe animo er van afzien. Toen werd geprobeerd op Ma Mre. Een tijdje ging het goed.



De heer C. wist het te brengen tot het aanleggen van een bananenproefveld door de cursisten. Langzamerhand verdween de animo en thans is de opkomst 5 of 6. Toch gaf hij den moed niet op en richtte een cursus op voor opzichters op Waterloo. Deze menschen mogen geacht worden te zijn van betere ontwikkeling en het is dus te hopen, dat het succes hier grooter zal zijn.








Nederlands West-Indische Gids

84


nl





Uit de pers


85 Waar de heer Campagne onder de landbouwonderwijzers een van de meest overtuigde voorstanders is en ook tot nu den meesten ijver aan den dag heeft gelegd, kunnen de Nickerie cursussen het best als maatstaf dienen bij de bepaling van de mogelijkheid van het geven van theoretisch landbouwonderwijs aan onze districtsbevolking.



De heer Leys, die als hoofd van het landbouwonderwijs vrijwel handelde naar de inzichten van den heer Kakebeeke. moet wel zelf verlegen hebben gekeken, toen de eerste cursussen in Suriname waren geindigd.



Immers de heer Leys schrijft naar aanleiding daarvan in _West Indi" No. 2 onder het hoofd onze tentoonstellingen het volgende : _Een groot bezwaar voor iederen landbouwer in Suriname is echter, dat hij de theorie moeilijk kan omzetten of toepassen in de praktijk. De hulpmiddelen zijn zoo gering, het te kort aan arbeidskrachten zoo groot en de draagkracht nog zoo gering, dat voor velen de theorie, theorie zal blijven. Dat is natuurlijk te betreuren, 't Gevolg daarvan zal zijn, dot het grootste deel van het geleerde weer vervliegt".



Juist, daarin zit het! Wij apprecieeren het ten volle dat de regeering iets heeft willen doen ter opheffing van den kleinen landbouw, maar in den huidigen vorm kwam het landbouwonderwijs te vroeg.



De verbetering van het landbouwbedrijf moet gaan langs den weg der evolutie; men moet die evolutie krachtig in goede banen trachten te leiden, maar niet forceeren.



Natura non facit saltus.



Met de uitvoering van het landbouwonderwijs is men begonnen bij het einde.



De Surinaamsche landbouwer heeft ^raA^'sc/je voorlichting in de eerste en voornaamste plaats noodig en zoolang deze er niet is, zal de f/wortc onzin blijken te zijn.



Nu lijkt het of dit wel is ingezien, want er wordt gesproken van de oprichting van modelboerderijen en het zenden van boerenjongens naar Holland.



Dit kan uitstekend zijn, maar het schijnt dat men hierbij uitsluitend de afstammelingen van de Holl. kolonisten op het oog heeft en dan rijst de vraag of voor het bedrijf van een handjevol landbouwers daar, de uitzending jaarlijks van twee jongens wel noodig is.



Terwijl men bij die menschen dus het bedrijf zou willen moderniseeren, wordt de rest van de landbouwende bevolking aan haar lot overgelaten.



En het arbeidsveld is groot.



Hoe zijn dus de resultaten per slot van rekening van het landbouwonderwijs?



Onbevredigend! Nu zegt het hoofd van het landbouwonderwijs wel telkens dat de verkregen resultaten tot nu toe gunstig zijn en geeft dan telkens aan, dat het aantal personen die onaeiwijs ontvangen 80_100 bedraagt; maar dat zegt hoegenaamd niets, ook al was in dit geval het getal 500.



Het aantal personen kan niet als maatstaf dienen bij de beoordeeling van de doelmatigheid en het succes van dit systeem.



Immers de meeste cursussen werden opgericht in Paramaribo, omdat...








Nederlands West-Indische Gids

85


nl





Uit de pers


86 de meeste landbouwonderwijzcrs in de stad woonden. Waar nu de stad geen landbouvvcentrum is, zal men niet mogen verwachten, dat de cursisten beroepslandbouwers zijn.



Het is wel gezellig zoo'n avondje wat tijdverdrijf te hebben, of wat ontwikkeling op te doen, maar de hoop door het vuur der overtuiging, deze menschen tot het landbouwbedrijf te brengen, zal vaak ijdel blijken te zijn.



De bepaling is, dat iedere landbouwonderwijzer zelf zijn cursus moet oprichten, op welke plaats hij maar het benoodigde minimum aantal jongens bij elkaar kan schrapen. Wil de onderwijzer dus materieele voordeelen van de akte hebben, dan is het voor hem noodig een cursus zoo spoedig mogelijk te openen, al is het op de onmogelijkste plaats en al blijkt reeds op het eerste gezicht de onmogelijkheid allerduidelijkst.



Resumeerende, beweren wij dus, dat het tot nu toe gevolgd systeem van landbouwonderwijs niet voldoet, omdat: i. De praktische uitoefening van het landbouwbedrijf bij onze districtsbevolking op te lagen trap van ontwikkeling staat, dan dat theoretische voorlichting nut zal hebben en de behoefte daaraan wordt gevoeld. 2. Het districts-onderwijs niet voldoende is georganiseerd om als basis te dienen van het landbouwonderwijs.



Beide factoren zijn te verhelpen, doch met taai geduld en veel moeite, maar vooral door doelmatige organisatie.



Zoolang men dit evenwel niet erkent en in die richting werkt, zal het landbouwonderwijs in de Surinaamschc districten een paskwil blijken te zijn. (/) Wf< van 6 September 1919).



CURASAO.



Uit St. Martin is een adres aan de Koningin verzonden, waarvan de rft Curopao van 11 October 1919 het onderstaande overzicht geeft. [Het in het Engelsch gestelde adres is opgenomen in het nummer van 27 September 1919 van het op St. Martin verschijnende weekblaadje Sat/ Afar/tw, Day y iDay].



Op Saint Martin blijft het nog steeds gisten. De gemoederen worden nog meer opgewonden. De heeren Waymouth, Nisbeth en Watthey schijnen daar de leiding der beweging in handen te hebben. Zij hebben nu hun verlangens en wenschen in een rekest aan Hare Majesteit neergelegd, dat nu bij genoemde heeren ter onderteekening ligt.



In een 17-tal punten hebben zij hun gedachten samengevat, die op het volgende neerkomen.



Sedert 1845 is St. Martin afhankelijk van Curacao. Doch een dergelijke regeling is verouderd en voor de goede ontwikkeling van de sociale en economische toestanden van het eiland is nu een andere regeling hoogst gewenscht. De verbinding met Curacao is gebrekkig, vandaar dan ook dat de administratie zoo defect is. Op die wijze is een goede uitvoering der bestuursmaatregelen dan ook feitelijk onmogelijk. Als bewijs hiervoor wordt het artikel van mr.



B. de Gaay Fortman aangehaald in het Juni-nummer van >e Pf7^'/








Nederlands West-Indische Gids

86


nl





Uit de pers


8; s, getiteld : De rechtsbedeeling op onze Bovenwindsche Eilanden enz.



De bewoners der Bovenwindsche Eilanden staan achter bij die der Benedenwindsche Eilanden, die onmiddellijk acces hebben bij de Rechtbank, een recht dat hun reeds sedert 14 jaar ontnomen is.



Zij kunnen hun schulden niet meer realiseeren op hun eigen eiland. Zij zijn ontevreden over de jongste wijziging van het Regeerings-Reglement, waarbij aan den Gouverneur van Curacao het recht wordt toegekend de gezaghebbers der eilanden te schorsen en te ontslaan.



Daarbij komt het verschil in ras, gewoonte en taal tusschen de bewoners van de Boven- en Benedenwindsche Eilanden.



Vandaar het gemis aan eenheid.



Zoolang daarom de regeering van het moederland hun geen eigen raad geeft, is de hoop opgegeven, voor de voorspoedige ontwikkeling van het eiland.



Zij zelf zijn best in staat hun eigen bronnen van welvaart te ontwikkelen, zooals van zout, katoen, visscherij enz., waarvoor zij van Holland toch geen hulp krijgen.



Doch als ze een eigen bestuur krijgen, kunnen de kleine planters dezelfde voordeden genieten als nu ook op St. Eustatius plaats vindt.



De Regeering van Holland moet belang stellen en een overzicht krijgen in den zoutoogst van St. Martin en een afzetgebied voor hun zout zoeken, zooals Engeland gedaan heeft, dan kan al het zout geoogst en verscheept worden. Nu gaat alles te primitief.



Ingeval St. Martin een eigen bestuur krijgt, zullen ook de inkomsten van het eiland vanzelf stijgen tengevolge van de vermindering van de tegenwoordige groote uitgaven van administratie en transportkosten.



Ofschoon zij maar een klein volk zijn, geven intellectueele en moreele factoren dezelfde rechten als aan groote volken.



Daarom afscheiden van Curacao en direct afhankelijk van het moederland.



De /Imgoe *t' Cwrapflo teekent hierbij aan : Onze lezers op Saint Martin zullen zeker wel ten volle overtuigd zijn, dat al deze redeneeringen sluiten als een bus, en dat Hare Majesteit moeilijk iets anders kan doen dan er haar koninklijk fiat onder te plaatsen.



Hier op Curacao, waar men buiten de agitatie staat en kalmer oordeelt, zal men er wel anders over denken.



Nu eindelijk door de komst van den heer Mr. Schragen van Leeuwen het mogelijk is geworden een ommegaand rechter voor de Bovenwindsche Eilanden te benoemen, is alvast n der grieven weggenomen. Als men geduld heeft, zal het met de rest ook wel in orde komen. De volgende maand gaat de Gouverneur een bezoek brengen aan de Bovenwindsche Eilanden en wij vertrouwen dat zijn Exc. door zijn beleid, dat al zoo veel goeds in Oost-Indi en ook reeds hier op Curacao tot stand heeft gebracht, deze aangelegenheid eveneens tot een gelukkige oplossing zal weten te brengen.








Nederlands West-Indische Gids

87


nl





Boekbespreking


BOEKBESPREKING.



TAe Kirgjn /s/awrfs. Our eie* /wsesio/is and //te /i/ands, by Theodoor ue booy*) and John T. Faris. With 97 illustrations and 5 maps.



Philadelphia and London, 1918.



TAe K*>(f in /s/anifs 0/ /A [/m'terf Spates o/.4 mrira.



Historical and Descriptive, Commercial and Industrial, Facts, Figures, and Resources by Luther K. Zabriskie. With 109 illustrations and 2 maps. New-York and London, 1918.



Op 31 Maart 1917 namen de Vereenigde Staten formeel bezit van de Deensche Antillen en reeds in de eerste helft van 1918 zagen bovengenoemde boekwerken het licht. Daaraan waren voorafgegaan een lange reeks courantenen tijdschrift-artikelen en voorts enkele uitvoeriger _ook officieele geschriften, waarvan men een opsomming vindt in de bibliographie in het eerstgenoemde boek. Beide boeken zijn buitengewoon mooi gellustreerd.



De Virgin Islands of Maagden-Eilanden vormen een groep van omstreeks 100 eilandjes, oostelijk van Porto Rico gelegen. Een deel daarvan behoort aan groot Britanni. Van de Deensche, thans Amerikaansche ruim 50 in getal zijn St. Croix, St. Thomas en St. John de grootste.



De eilanden liggen in den cycloon-gordel en hebben meer dan eens het laatst in October 1916, vooral St. Thomas zwaar geleden van orkanen.



Aardbevingen worden er ook waargenomen, vooral in de maanden Januari, Februari en Maart, maar beteekenen in den regel niet veel. Die van 1867 verwoestte evenwel St. Croix en veroorzaakte groote schade op St. Thomas.



De oorspronkelijke bewoners van de door Columbus in 1493 ontdekte eilanden waren waarschijnlijk Karaben.



De ondernemende Nederlanders der 17de eeuw hebben een belangrijk aandeel gehad in de eerste vestigingen op deze eilanden, z belangrijk dat, hoewel de eilanden zelf met uitzondering van een kortstondige vestiging op St. Croix nooit aan Nederland hebben toebehoord, de Hollandsche taal bijna twee eeuwen lang in gebruik is gebleven. Voorts had zich door den omgang der planters van St. Thomas met hun slaven een creoolsch idioom, het Neger-Hollandsch, gevormd dat op de drie Deensche eilanden gedurende langen tijd de omgangstaal der inheemsche bevolking en twee eeuwen lang de taal der slaven is geweest. Die hier wat meer van weten wil, leze Prof. D. C. Hesseling's boek _//e/ tw i4mm'k, Leiden 1905, waarin men ook de oudste geschiedenis dezer eilanden beschreven vindt. Merkwaardig genoeg schijnt deze hoogst belangrijke studie onbekend te zijn aan de Amerikaansche schrijvers, wier boeken hierboven genoemd zijn, hoewel de schrijvers van het eerstgenoemde werk in de voorrede verklaren dat zij een zorgvuldige studie gemaakt hebben van de over de eilanden verschenen litteratuur.



Theodoor de Booy is onlangs overleden.








Nederlands West-Indische Gids




nl



Boekbespreking



89 In het eerstgenoemde boek staat de plaatsbeschrijving op den voorgrond en worden mededeelingen gedaan over archeologische onderzoekingen door de Booy verricht.



Het tweede, dat uitvoeriger is en minder een boek voor toeristen dan het andere, wijdt meer aandacht aan den economischen toestand van de eilanden en behandelt vrij uitvoerig de _sale negotiations" van af den aanvang in Januari 1865. Verder is opgenomen het verdrag tusschen de Vereenigde Staten en Denemarken betreffende de overgave der eilanden en.... een facsimile van de kwitantie van $ 25.000.000 in goud (de koopsom) onderteekend door den Deenschen Minister Brun, voorzeker een merkwaardig stuk papier, waarbij het opvalt dat het bedrag alleen in cijfers is aangegeven, niet tevens voluit geschreven.



De nieuwere geschiedenis van de Maagden-eilanden interesseert ons minder.



Met de bespreking dezer beide boeken beoog ik de aandacht te vestigen op een paar bijzonderheden omtrent de oude Hollandsche of misschien juister: Zeeuwsche kolonisten, welke de schrijvers mededeelen.



Tevens zal hier vertaald worden hetgeen in het eerstgenoemde boek voorkomt over onze West-Indische eilanden.



Vele plaatsnamen op de eilanden herinneren aan den Hollandschen tijd*).



Zoo vertellen De Booy en Faris van de _K. C. Bay" op St. John, waardegroote runes van Duurloo's plantage herinneren aan de heldhaftige verdediging van de kolonisten tegen de opstandige slaven in 1733. De oorsprong van den naam _K. C. Bay" zou de volgende zijn : In de dagen van de eerste volkplantingen vond een Hollander, die op de noordkust van het eiland een plantage stichtte, een grooten kaneelboom aan het strand van de baai die tot zijn land behoorde. Hij noemde zijn plantage _Caneelboom". In latere jaren bezat hij een andere plantage waaraan hij den naam _klein Caneelboom" gaf. Deze naam scheen te zwaar voor de lingustische bekwaamheden van de andere kolonisten en mettertijd kwam de verkorting K. C. Bay algemeen in gebruik, (blz. 137).



Op den top van Government Hill in de hoofdplaats Charlotte Amalia van St. Thomas staat een huis _Blackbeard's Castle" geheeten, dat gebouwd zou zijn dooi' den beruchten boekanier John Teach, alias Blackboard. De waarheid is, dat het gebouwd is door een zekeren Charles Baggaert, een van de woel -zieke kolonisten ten tijde ven Gouverneur Jrgen Iversen (1672_1683), waarschijnlijk om den Gouverneur te hinderen. De _abconder van Middelburg", zooals Baggaert genoemd wordt in een van de eerste rapporten door Iversen geschreven, bouwde voor zich een huis op den heuvel, die uitzicht gaf op het pas gebouwde fort Christiaan. Iversen klaagde bitter over Baggaerts huis, _dat het ten nadeele strekte van het fort, dat Baggaert zijn huis zooveel hooger dan het fort had gebouwd, zoodat iedereen die hem kwam bezoeken, het geheel kon overzien", (blz. 83).



Zabriskie maakt gewag van den belangrijken handel dien de Nederlanders ) Evenals vroeger in Suriname werden op St. Thomas tijdschoten gelost om 5 uur 's morgens, om 12 uur en om 8 uur 's avonds. In zijn artikel _David de Is. C. Nassy, schrijver *^" de __Essay historique sur Surinam" (Bijdr. voor Vaderl. Gesch. en Oudheidkunde, vijfde reeks, deel VI, 1919, blz. 231) vertelt Mr. R. Bijlsma, dat Nassy een Surinamer van geboorte omstreeks 1795 op St. Thomas door den _medicus des konings" was ge-xamineerd en gelicentierd.










Nederlands West-Indische Gids




nl



Boekbespreking



*Ha het midden van de 18de eeuw op St. Thomas dreven. Handig en bescheiden als ze waren handhaafden zij zich tegen alle andere handelaars en met de privilegies die zij van de Kopenhaagsche Compagnie hadden weten te verkrijgen is het geen wonder dat zij meester waren van het beste gedeelte van haar handel.



Dat was zeker van hunne zijde geen verkeerd optreden, maar het wekte een gevoel van bitterheid onder de kooplieden van Kopenhagen, die natuurlijk naijverig waren dat vreemdelingen gunstiger behandeld zouden worden dan zij. Daarom vormden zij in het geheim een maatschappij, rustten te Amsterdam schepen uit, plaatsten die onder Hollandsche vlagen zonden ze naar St. Thomas.



Zoo groot was hun succes dat de Compagnie opgeschrikt werd, maar de voordeelen inziende die er waarschijnlijk voor haar uit zouden voortvloeien, zoo deze kooplieden er toe gebracht konden worden hunne nu tegenstrijdige belangen te vereenigen, deed zij hun met dat doel voorstellen, welke aangenomen werden.



Deze machtige samenvoeging stelde de Compagnie in staat de Hollanders uit te sluiten van allen handel met de kolonies, maar niet ten voordeele van de Compagnie of van de eilanden, zooals aanstonds blijken zal.



Van enkele mannen, vertegenwoordigd door een kleine groep avonturiers, was de Compagnie rijk, machtigen invloedrijk geworden en daardoor en door dezen laatsten politieken zet was ze nu een reusachtig monopolie. De gevolgen waren spoedig merkbaar. Hooge prijzen kregen de overhand onder de drukkende beperkingen aan den handel opgelegd en ontevredenheid vertoonde zich, waar voordien vrede en welvaart geheerscht hadden". Nog deze aanhaling uit Zabriskie's boek : _Tot 1625 hooren we niets van St. Croix. In zijn interessante geschiedenis van de West-Indin verhaalt Bryan Edwards dat de Hollanders en Engelschen in 1625 op St. Croix kwamen. Dit wordt gedeeltelijk bevestigd door Du Tertre, die zegt dat St. Croix vele jaren voor 1645 in het bezit was van de Hollanders en de lingelschen, bij wie zich eenige Fransche vluchtelingen van het eiland St. Christopher gevoegd hadden. In 1645 bedroeg de bevolking meer dan zeshonderd menschen, die tot dien tijd in betrekkelijke vrede en eensgezindheid hadden geleefd. Maar omstreeks dien tijd doodde de Gouverneur van het Hollandsche deel van het eiland in zijn huis, voorbedachtelijk of bij ongeluk, den Gouverneur der Engelschen, de Brasebet, waarop een reeks represailles volgden, waarbij de Engelschen, een belofte van bescherming schendende, den Hollandschen Gouverneur gevangen namen, hem, als wraak voor den moord op hun eigen Gouverneur ter dood veroordeelden en in het openbaar doodschoten. Ziende dat vrede onmogelijk was, verlieten de Hollanders het eiland en trokken zich terug naar St. Eustatius en St. Martin".



Reeds in de voorrede van het boek van De Booy en Faris ziet men van welken geest de heeren doortrokken zijn : _De boeiende geschiedenis van de Virgin-eilanden wordt in bijzonderheden verhaald, voldoende om den lezer te doen beseffen langs welk een omweg zij eindelijk in het bezit zijn gekomen van het land _to which they logically belong".



In het eerste hoofdstuk wordt de _logica" voortgezet: _De uitschakeling van het Deensche volk als een macht in de Antillen liet de vlag van slechts drie Europeesche mogendheden in de Karabische Zee : die van Groot Britanni, van Frankrij ken van Nederland. Het laat zich denken,







University of Florida Home Page
© 2004 - 2010 University of Florida George A. Smathers Libraries.
All rights reserved.

Acceptable Use, Copyright, and Disclaimer Statement
Last updated October 10, 2010 - - mvs