Group Title: HAI 2201 Dejean Study Notes
Title: Woben Lakwa Aktivite & Kwiz
ALL VOLUMES CITATION DOWNLOADS THUMBNAILS PAGE IMAGE ZOOMABLE
Full Citation
STANDARD VIEW MARC VIEW
Permanent Link: http://ufdc.ufl.edu/UF00098959/00009
 Material Information
Title: Woben Lakwa Aktivite & Kwiz
Physical Description: Archival
Language: Haitian Creole (Kréole; Kreyòl ayisyen)
Creator: Hebblethwaite, Benjamin
 Record Information
Bibliographic ID: UF00098959
Volume ID: VID00009
Source Institution: University of Florida
Holding Location: University of Florida
Rights Management: All rights reserved by the source institution and holding location.

Downloads

This item has the following downloads:

wobenlakwaaktiviteyo ( PDF )

wobenlakwakwizakegzamenyo ( PDF )


Full Text




Kwiz 1 ak 2: chapit 8, 9 ak 10 nan Woben Lakwa
Keksyon pou pratike vokabile:

1. "Sanble bet te ..." (8)
(a) dezannouye (b) kontante (c) alantou (d) wonje (e) layite k6 1
2. "Yon gwo m6n ki te s6ti a lwes rive a lwes-sidwes..." (8)
(a) dezannouye (b) kontante (c) alantou (d) wonje (e) layite k6 1
3. "Mwen te m ekri..." (8)
(a) dezannouye (b) kontante (c) alantou (d) wonje (e) layite k6 1
4. "Pou m te tt mwen..." (8)
(a) dezannouye (b) kontante (c) alantou (d) wonje (e) layite k6 1
5. "Tou sa m gen m te fe m plezi..." (8)
(a) dezannouye (b) kontante (c) alantou (d) wonje (e) layite k6 1
6. Relijyon ak espirityalite pa enp6tan pou Woben sou zile 1 la. (8)
(a) Vre (b) Pa vre
7. Sinonim mo virewon an:(8)
(a) dret (b) kraze (c) detou
8. Woben Lakwa pa janm kriye. Li pa montre emosyon 1. (9)
(a) Vre (b) Pa vre
9. Ki kalite pyebwa Woben te koupe pou fe yon bato? (9)
(a) mapou (b) flanbwayan (c) sed (d) frenn
10. "Li pa t posib pou m briding [bato a]" (9)
(a) koupe (b) deplase (c) jwenn

11. Ou kagou. (9)
(a) ou gen f6s (b) ou bouke (c) ou grangou anpil
12. Chache levye ak woulo (9)
(a) pou konstwi kay li (b) pou leve bato 1 (c) pou jwe byen jwe
13. Paresol [parasol] Woben an te kouvri ak: (10)
(a) po bet (b) plim (c) po bet ak plim (d) twal
14. Ki manje Wobenpa t genyen? (10)
(a) anana (b) diri (b) ble (c) rezen
15. Se yon espresyon konmen: "M te _yon kite sa..." (10)
(a) kraze (b) fout (c) mare
16. Yon jou Woben dekouvri yon... (10)
(a) mak pye yon gwo bet (b) mak pye yon moun (c) dyab yo
17. Pou navige sou lanme ou dwe gen zouti sa a pou ou pa pedi:
(a) konpas (b) aparey direksyon (c) bousol
18. Nan chapit 10, Woben pase yon kokennchenn danje...
(a) ate (b) sou lanme (c) ak mangous (d) ak sovaj
19. Ki distans grann te a te genyen ak zile Woben an?








(a) 5 mil (b) 10 mil (c) 40 mil
20. Alafen chapit dis (10) la, ki emosyon Woben?
(a) ke kontan (b) pe


(d) 100 mil










Benn Hebblethwaite, HAI 2201
Prentan, 2010


Ki jan ou rele?


Egzamen mi-semes la

I. Kisa ki nan imaj la? Ilistre mo a nan yon fraz kreyatif ki konekte ak Woben Lakwa.
Chwazi 4 nan tout imaj yo. Ou pa ka ft # 1 ank6! [4 pwen chak]


5. 6. ,7. 8. Yf

Egzanp,
# 1. = Woben ak Vandredi te sevi ak yon branka pou yo pote papa Vandredi a.


1.# =

2.# =

3.# =

4.# =




II. Ekri krey6l la. Ekri yonn oswa de bon fraz pou repons ou [5 pwen chak].

1. Ki doule papa Vandredi genyen? Ki remed yo sevi ave 1 pou ede 1? Sa k rive papa 1 alafen liv la?
[chapit 14-denye mo]


1.










2. Ki bagay f& Woben pe ak koze vwayaj Espayol ak papa Vandredi a nan grann te a? Kisa li vie pou
lot Espayol yo f& anvan yo tounen? [chapit 15]







3. Diskite pwoblem kannibal la nan liv la. Ki moun yo manje? Ki kote? Poukisa? Nan ki sans nou
kapab jistifye/konprann koze kannibal la?







4. Eske Woben se yon 'bon kretyen'? Diskite pwoblem relijyon, esklavaj ak kolonyalis nan liv la.








III. Tradui fraz krey6l sa yo an angle [4 pwen chak]


Ala kontan m ta kontan!


Oh how haDDv I would be!


1. Li pa t kapab briding chaloup la menm.



2. Se f6se lot yo te f6se yo.

3. Ennmi mwen te rankontre nan lepase yo.



4. Kaptenn nan te desounen kanmarad li a.


Eskantwon Scantron Eskantwon Scantron Eskantwon Scantron
.....................................................................................................................................


Egzanp,









V. Chwa miltip, vre/pa vre, maryaj mo [2 pwen chak]
1. M ap chape mwen. (kraze rak)
(a) poul (b) bak (c) k6denn (d) kay
2. Yo vire li. (yo fe 1 delire, sezi)
(a) rap (b) radyo (c) mont (d) loloy

3. Tout moun se kretyen (li viv, li respire)
(a) kadav (b) vivan (c) lavi (d) sovaj
4. Yo chaje bato a (li lou anpil)
(a) kou bonm (b) kou ezili (c) kou legba (d) kou danbala

5. Devlope panse ki non pa s6t.
(a) fou (b) saj (c) malad (d) fache
6. Se yon bagay ki pou gide yon batiman.
(a) gid (b) goumen (c) gouvenen (d) gouvenman (e) gouvenay

7. Se Ie ou pa ka tounen lakay ou ditou.
(a) fout dey6 (b) egzil (c) pimpe nan lari (d) nan tchouboum
8. Se yon zouti ki ede yon moun we lwen.
(a) longwi (b) longade (c) longvi (d) binokile

9. Se yon lot mo pou kann6t. Se yon...
(a) koralen (b) batiman (c) zaviwon (d) trib6
10. Ou vin fou, ou pedi ou.
(a) fig (b) bannann (c) fey (d) bra (e) k6b

11. Ki kote ou sere nepe a?
(a) dyakout (b) dyenn (c) p6ch (d) nan machine ou
12. Woben te fabrike yon bonet ak po
(a) lyev (b) lapen (c) kabrit (d) kochon

13. Yon festen kannibal
(a) babako (b) babankou (c) kraze zo (d) big bang
14. Woben pa tjanm pe.
(a) Vre (b) Pa vre

15. Se yon kalite kouto/manchet.
(a) wou (b) pel (c) katyapika (d) dyenn
16. Dapre Woben, ki moun ki pi neglijan e pi parese ki egziste sou late?
(a) paste (b) kontremet (c) kaptenn (d) maren

17. Ki pinisyon tann prizyonye yo?
(a) y ap fwete yo (b) y ap pann yo (c) yon bal nan tet
18. Eske Woben, kaptenn ak kontremet renmen vese san b6 kote tout selera yo?
(a) Wi (b) Non (c) Ki mele m










IV. Aktivite maryaj vokabile (Rony Joseph). Ou pral konplete fraz oswa espresyon an ak bon
mo ki make a. [2 pwen chak]


19. Se yon avantaj bab e
20. Se yon move sitiyasyon, ou an
21. L ap aji an sekre, anba
22. Moun nan abiye byen, li an plim de
23. Maryaj yon wa se yon evenman an gran


Mo ki make yo:
(a) panpan
(b) degraba
(c) pan
(d) chal
(e) moustach


Mo ki make yo:
20. Ou pa fid&l ak menaj/mari/madanm ou. Ou ba 1 (a) pwenti
21. Li blan, li p6v. Li se yon blan (b) fobo
22. Li travay nan kamyon ak taptap. Se yon bef .(c) mannan
23. Li pa gen dan menm. Li bouch (d) zoklo
24. Li renmen pale franse tw6p. Li bouch (e) chenn

V. Koute chante Manno Charlemagne epi ranpli espas ki vid yo! [3 pwen chak]








I. Aktivite vokabile chapit 1, Woben Lakwa

Dezyem pati espresyon an efase. Sevi ak espresyon
adwat pou dekouvri mo ki make a

1. M al fe [ ] pou vin yon avoka. (etidye!)
2. Yon vakabon tet[ ]. (ou toujou gen rezon)
3. Nou kontre pa [ ]. (chans)
4. Yo vire [ ] li. (i delire, li sezi)
5. M ap chape [ ] mwen. (kraze rak)
6. Lanm [ ] pral kraze bato a. (gwo dlo)
7. Devlope panse ki [ ] non pa sot. (serye)
8. Yo chaje bato a [ ]. (li lou anpil)
9. Yo te fe kout [ ] pou avanse. (zouti bato)
10. Tout moun se kretyen [ ]. (i viv, li respire)


Repons yo
1. m al fe dwa
2. tetdi
3. pa aza
4. vire loloy
5. chape poul
6. lanm lanme
7. panse saj
8. chaje kou legba
9. kout zaviwon
10. kretyenvivan








II. Aktivite konvesasyon.


Ak yonn oswa de patne, konpare tet pa nou ak tet
pa Woben Lakwa.

1. Ki madichon rive nan Woben Lakwa? Ki madichon gentan
rive nan lavi w?
2. Ki ere jenes Woben Lakwa te f&? Ki ere jenes ou gentan f&?
3. Ki moun ki tetdi. Defini mo a.
4. Kisa ki vire loloy maren yo? Kisa ki vire loloy ou menm?
5. Poukisa Woben Lakwa se yon moun avantirye? Ki sa ki f&
yon moun konsa?
6. Ki angwas ki genyen? Sa k ba w angwas? Kisa angwas f&
yon moun?
7. Kisa ki pral anglouti nan liv la? Sevi ak mo anglouti a nan
yon nouvo fraz kreyatif.
8. Poukisa Woben Lakwa ak maren yon gen repantans?
Defini mo a.
9. Esplike espresyon sa a: "chak koukouy klere pou je 1." Eske
ou kwe nan sa?

III. Mo pou konekte, mo ki konmanse yon fraz
Defini ak sinonim kreyol epi kreye yon fraz avek yo:

okontre
ata
men
grasa
franchman
sepandan








Chapit 2, Woben Lakwa

I. Eske ou kapab devine mo ki efase a?

1. Ou pa gen tan, ou dwe fe vit. [ ]
2. Se la de wout yo kontre. [ ]
3. Se memwa, se sa ou sonje. [ ]
4. Se lasyans chif. [ ]
5. Se lasyans kondi yon batiman. [ ]
6. Van plen li, batiman an avanse. [ ]
7. Reponn tou, fe menm bagay la. [ ]
8. Pirat yo se nasyonalite sa a (mediteraneyen) [ ]
9. Sinonim mou an gra: Okenn nan yo pa t la [ ]





Repons yo
1. Prese
2. Kalfou
3. Souvni
4. Matematik
5. Navigasyon
6. Vwal
7. kifkif
8. tik
9. pyes








II. Sevi ak nouvo espresyon sa yo pou konplete yon fraz:

1. An de mo twa pawol...
2. Apen...
3. ...kou yon kana.
4. ...kom yon vye begwe.
5. ...ratrape...
6. ...pa di krik...
7. ...labrindiswa...

III. Pale ak zanmi ou sou sa k te pase nan chapit 2:

1. Ki kote Woben Lakwa te prese vwayaje nan konmansman
chapit sa a? Eske ou te janm prese vwayaje?
2. Eske paran Woben te bay lajan pou sip6te premye vwayaj
la? Eske pw6p paran nou ta sip6te nou si n ta vie f& menm
jan ak Woben?
3. Ki batay te genyen? Konben kanno chak bato te genyen?
Eske toujou gen pwoblem sa yo sou lanme jounen jodi a?
4. Woben tonbe nan men ki moun yo? Dekri kek nan w61
Woben te genyen pou moun ki pran 1 lan.
5. Ki sa Woben te f& pou sezi Ismayel pa kou souprann? Eske
ou te janm sezi yon moun pa kou souprann? Sa ou te f&?
6. Kisa Woben te f& avek jenn esklav la ki te akonpaye yo?
7. Ki "gwo ere" Woben te f& nan chapit sa a?








Yon Gwo Tranbleman De Te 7.0 Frape Ke Vil Potoprens
www.voanews.cor

Chapit 3, Woben Lakwa

I. Keksyon yo sou lekti a.
1. Ki moun te ede Woben ak Zouri nan konmansman chapit
twa a? Ki pwovizyon yo te ba yo?
2. Ki moun ki sove yo? Eske etranje te janm ede ou menm?
3. Yon moun ki nasyon nan batiman sa a te kapab konprann
Woben? Eske ou te janm gen pwoblem kominikasyon epi ki
ite?
4. Ki kote bato sa a te ale? Sa k te rive Zouri? Ki sa ou panse
sou atitid Woben ie sa a?
5. Ki aktivite Woben te konmanse fe kote 1 te rive?
6. Ki sevis kaptenn batiman an te rann Woben?
7. Ki pale Woben te renmen pale? Akoz sa, ki antrepriz
Woben te decide pou 1 konmanse? Ki objektif antrepriz sa a
te genyen?
8. Sa k rive sou lanme a?
9. Ki sa ki motive Woben?








II. Mo efase nan teks la.


San nou pa gade nan liv la, eske nou kapab devine ki mo
ki efase anba yo? Altene ak patne ou a.

Le n te fin f6 tou sa n te kapab, nou te fin pa we li te
enposib pou n t al kontre ak batiman 1. e li ta ka byen pati kite
nou anvan nou te rive f6 1 yon siyal. Men, nan moman m te fin
sevi ak tout f6s mwen pou m te f6 bato nou an kouri vit, 16 m te
konmanse pedi espwa, sanble manm ekipaj 2. te apesi nou av6k
longvi yo. Yo te pran nou pou 3. yon bato ewopeyen ki te
peri e yo te desann kek nan vwal yo pou yo te ban nou tan pou n
te rive jwenn yo. Sa te reban m kouraj. K6m mwen te genyen yon
ti drapo abo a, mwen te atache 1 nan kod ma 4. kom yon siyal
detres e m te tire yon kout 5. Yo te remake toulede jes sa yo,
paske pi ta yo te genyen pou f6 m konnen yo te we lafimen 6.
menm si yo pa t tande kout zam 7. Le yo te we siyal sa yo, yo te
vin desann tout vwal yo 8. ; yo te gen bon ke ase pou yo te kanpe
pou nou e, nan twa zedtan konsa, nou te deja rive bo kote yo. An
potige, an espayol e an franse, yo te made m ki moun mwen te
9. ; mwen pa t konn pale pyes nan lang sa yo. Alafen, yon matlo
ekose ki te abo a te adrese m lapawl6 an angle; mwen te reponn ni
mwen te yon 10. Langlete, mwen te chape anba men Arab
yo ki te f6 m esklav nan vil Sale. Se 11. yo te envite nou monte
abo a e yo te 12. nou av6k anpil swen, mwen menm, Zouri ak
tout sa m te posede.






Repons yo:
1. an 2. la 3. chaloup 4. a 5. fizi 6. an 7. nan 8. net 9. ye 10.
natifnatal 11. at6 12. resevwa







III. Tradui fraz angle sa yo an kreyol:


I had to turn the boat around.
Prolong the contact
Make a move
We got along well
give a good yield
scorn good advice
a head to head discussion
share them amongst ourselves
money contributions
to drift (at sea)


[
[
[
[
[bay bon randman
[
[
[
[
[











CHAPIT 4

Menm nan sitiyasyon sa a, van an t ap soufle av&k vyolans
toujou. Nan douvan jou, youn nan mesye n yo te rele pou 1 di:
"Mwen we tb!" Apen nou te s6ti nan kabin nan pou n te we sa 1 te
ye e ki kote nan lemond nou te rive, bato a t al echwe sou yon ban
sab, li pa t ka fe yon mouvman; dlo t ap antre ladan n tblman
rapid, nou te panse nou ta pral peri sou plas e tout moun te kole k6
yo areb6 batiman an pou n te pwoteje t&t nou kont vyolans lanm
lanmb yo.
Li pa fasil pou yon moun byen konprann tout lapenn yon
kretyen vivan kapab santi nan yon sitiyasyon konsa. Nou pa t
konnen ditou ki kote nou te chwe a: eske se te yon zile oubyen yon
kontinan? Eske li te abite oubyen se te yon dezO? Pesonn pa t
konnen. E, k6m f6s van an te toujou terib menm si 1 te bese, nou te
atann nou aske bato a kraze an miy&t moso nan fay minit, s6f si pa
mirak yon kalmi ta vini toudenkou. Nou tout te rete san mouvman,
youn ap gade 16t, pr&t pou n mouri nenp6t ki 1. Wi! nou te byen
pare pou n t al bwa chat; deja pou youn, pa t rete anyen pou n fe
sou late. Se1 bagay ki te kapab ban nou yon ti espwa toujou, se left
ke batiman an potko kraze -yon bagay ki te fe tout moun sezi.
Sanzatann m&t la te anonse nou van an te konmanse febli. Vreman
vre, syel la te anonse tanpet la pa t lwen pou 1 sispann. Sepandan,
menm la ank6, 1 w te konsiderejan bato a te chwe a e puiske li te
antre tw6 fon nan sab la pou n te espere wete 1, sitiyasyon nou te
grave anpil kanmbm; sel sa ki te rete pou n fe, se te chache w si n
te ka sove lavi nou.
Yon ti moman anvan tanpet la te konmanse, bato n nan
t ap trennen yon ti kann6t dbye li. Tou dab6, van an te voye 1 al
frape nan gouvenay la, konsa te vin gen yon gwo fant ladan n;
answit li te kraze n&t e moso yo te swa koule apik, swa ale aladeriv
- egal la a, nou pa t mete espwa n sou li ditou. Nou te gen
yon chaloup ab6 a, se vre; men nou pa t fin byen konnen kijan pou
n te mete 1 nan lanmb. Antouka, nou pa t gen tan pou n pbdi,
paske nou te kwe bato a te san 1 pou 1 kraze, e bri te deja ap kouri
k6mkwa li te konmanse fann.
Kaptenn nou an te eseye pran chaloup la pou mete 1 nan
dlo; 16t moun yo t ap ede misye e, alafen, yo te desann ti batiman
an nan lanme b6 kote bato a. Nou tout te antre ladan n: an total
nou te onz moun. Nou te rem&t vi nou nan men Gran M&t la e nou
te kite res la nan men van an ak lanmb a; paske, menm si gwo gren
an te bese anpil, lanmb a te monte men wi6t, ou ta di li ta pral
kouvri tout late. Se 1 sa a nou te an danje e se te yon bagay efreyan:
lanmb a te tblman gwo, nou te konprann chaloup la pa t ap ka









sip6te 1 e nou t ap fin pa mouri neye kanmenm. Dayb, nou pa t
gen vwal; e, menm si n te genyen youn, nou pa t ap kapab sbvi ave 1.
Nou t ap voye kout zaviwon ak tout f6s pou n t ale ate; men, sou
figi nou ou te ka we tras lapbrbz ki te fin anvayi kb nou tankou
moun yo pral fiziye oubyen pann. Vreman vre, nou tout te byen
konnen 1 chaloup la ta rive sou k6t la, lanm lanmb t ap bat li telman,
li t ap kraze fe miy&t moso. Malgre tou, nou t ap priye Bondye ak
tout kb nou pou L te sove nanm nou; an menm tan an tou, etan done
van an t ap pouse nou al ate, nou t ap fe tou sa n te kapab pou n
te ede lanati yon fason pou n t al peri pi vit.
Lb n te fin rame ou pito, 1 n te fin ale aladeriv sou yon
distans twa kilom&t daprb kalkil nou te fe, yon gwo lanm lanmb,
p6tre ak yon montay, te vin lage k6 1 sou nou pa dbyb: se
avetisman ki te anonse denye kou ki te pou touye koukou a. Li te
tonbe sou nou ak telman raj, chaloup la te chavire sou plas; la a
tou li te separe nou youn ak 16t menm jan li te separe nou ak ti
batiman an, e se apen si 1 te ban nou tan pou n te di yon mo, pou
n te rele non Gran M&t la, paske menm l1 a tou nou tout te
anglouti.
Pa gen mo ki ka ede m di kijan m te santi m l1 m te tonbe
nan lanmb a; paske, menm si m te konn naje trb byen, mwen te gen
pwoblkm pou m te respire, jiskaske lanm yo te pouse m, ou pito
jous yo te pote m al lage byen Iwen nan direksyon rivaj la. Yo te
lage m rad-si-l-k6, amwatye m6, ak6z tout dlo mwen te vale a. Lb
m te we late te pi pre pase sa m te kwe a, mwen te gen prezans
despri av&k souf ase pou m te kanpe sou janm mwen, sbvi ak yo
jan m te kapab pou m te eseye kouri avanse nan direksyon plaj la
anvan yon 16t lanm ta vin pase sou mwen ank6. Men, mwen pa t
pran tan pou m te we li te enposib pou m anpeche sa, paske 1m m
te vire gad dbyb, mwen te we lanmb a gwo, move, chaje ak menas,
p6tre ak yon Golyat devan David, e m pa t gen f6s ase pou m te
koresponn ave 1. Tou sa m te gen pou m fe, se te kenbe souf mwen
e monte sou dlo a si m te kapab; konsa mwen ta rive naje, konseve
libete respirasyon mwen pandan m t ap mache al sou rivaj la. Sa
m te pb plis la, se pou lanm lanmb ki t ap pouse m nan direksyon
plaj la chak fwa yo te vini, pa t rale m fe bak nan fon lanmb a 1e yo
t ap retounen.
Dezybm lanm ki te vin kraze sou mwen an te kouvri m ak yon
mas dlo men w6tb; mwen te santi 1 ap trennen m al jete byen lwen
sou tb ak yon f6s e yon rapidite san parby. An menm tan an tou
mwen te kenbe souf mwen pandan m te mete tout kouray mwen
sou mwen pou m te naje. Men, nan konsa, mwen te pr&t pou toufe
anba dlo a anvan m te remote. Sanzatann, ni t&t mwen ni men
mwen pa t nan dlo ank6, e m te jwenn yon soulajman rapid.
Menm si sa te dire de second salman, li te byen bon pou mwen,
paske sa te ban m tan pou m te respire e repran f6s mwen; apre sa,









dlo te vin kouvri m ank6. Men, sa pa t fe m pbdi kontw6l mwen;
e, chak fwa m te we lanm lanmb a t ap retounen aprb 1 te fin kraze
sou rivaj la, mwen te voye k6 m an avan mezi m te kapab pou 1
pa t rale m tounen tw6 Iwen. Finalman mwen te byen sezi we m te
pran pye.
Pandan yon bon moman, mwen te rete san m pa t fe yon
jes dekwa pou m te reprann souf e ret tann dlo a bese; answit, mwen
te kouri ale sou rivaj la ak tout vitbs mwen te ka mete nan janm
mwen. Jef6 sa a pa t ase pou delivre m anba raj de zou twa gwo lanm
lanme ki te vin lage k6 yo sou mwen; pandan de 16t fwa ank6, yo
te rache m sou tb pou yo te pouse m an avan, menmjan yo te fe sa
1I yo te voye m sou rivaj la. Se yon mirak si denye nan de soukous
sa yo pa t fini avek mwen; paske, 1 lanmb a te fin trennen mjan 1
te f 1 deja a, li t al lage m ate pou plis presizyon, li t al frape m sou
yon gwo w6ch. Frap la te telman f6, mwen te pbdi konesans; kidonk
mwen pa t ka fe anyen pou delivrans mwen, puiske se b6 k6t mwen
ak pwatrin mwen ki t al frape a e sa te anpeche m respire pandan
yon moman. Si lanmb a te kontinye konsa san rete, san di p&t&t mwen
t ap fin pa mouri toufe. Men, chans pou mwen, m te gen tan reprann
konesans anvan lanm nan te tounen; 1 m te w 1 t ap pral antere
m anba dlo, mwen te deside kole k6 m byen di ak gwo w6ch la e
rete nan pozisyon sa ajiskaske dlo a ta bese.
Lanm lanmb yo pa t telman gwo ank6, paske rivaj la pa t
lwen; mwen te rete la, kole byen di ak w6ch la -jan m di 1 deja a -
pandan tout tan lanm yo t ap pase e repase sou mwen an. Apre sa,
mwen te pran yon elan ki te pbm&t mwen avanse telman pre late,
lanm ki te vin apre a te kouvri m net, se vre, men li pa t bwote m
tounen; konsa, avek de zou twa bras, mwen te fin pa naje pou m rive
ate. Rive m te rive, mwen te monte sou rivaj la e mwen te kouri
ale sou yon bon ti distans ak plaj la; mwen t al chita sou zbb la,
byen lwen toumant ak traka lanme a.
Lb m te we m an sekirite, premye bagay mwen te fe, se te
leve je m gade syel la pou m te di Bondye mbsi pout&t Li te sove
lavi m. Mwen pa kwe li posib pou yon moun di egzatemen ki
kontantman, ki jwa li genyen nan nanm ni 1 1 fin chape konsa
anba lanm6 al6ske li te nan bouch tonbo. Mwen t ap pwomennen
b6 lanmb a, de men m anlk tankou yon moun fou. Transp6 ak
kontantman delivrans la t ap deb6de nan kb m, e m t ap fe yon bann
jes san kontw6l, yon bann jes okenn lang pa ka dekri. Mwen t ap
reflechi sou s6 kanmarad mwen yo ki te neye san wete youn: depi
bato a te echwe a, mwen pa t we menm youn, mwen pa t remake
okenn tras, eksepte twa chapo, yon bonbt avek de grenn soulye depaman.
Mwen te jete yon koudby nan direksyon kote batiman an
te echwe a; men, lanmb a te telman gen kim ladan n, li te telman
move e pozisyon bato a te telman lwen, se apen si m te ka byen
distenge 1. Lb m te we sa, mwen te di:









"Papa Bondye m! Kijan m te fy vin atb?
Lb m te fin pase e repase nan lespri m tout sa k te bon nan
sitiyasyon kote m te twouve m nan, kouray mwen te revni. Mwen
te konmanse gade tout alantou m pou m te ka we ki kote m te ye
e kisa m te gen pou m fe k6m premye okipasyon. Aprb yon ti tan,
mwen te santi kontantman m nan t ap bese piti-piti e, olye m te bat
bravo pout&t mwen te delivre, mwen te santi m te vie mouri, paske
mwen te mouye e m pa t gen 16t rad pou m mete sou mwen; mwen
te grangou, m pa t gen anyen pou m manje; mwen te swaf dlo, m
pa t gen anyen pou m bwb; mwen te feb e m pa t gen anyen ki te
pou ban m f6s. Se1 bagay ki t ap tann mwen, daprb m, se te
grangou oubyen b&t sovaj ki ta ka devore m.
Pou kounyela a, sel fason mwen te we pou m te anpeche
sa rive, se te pou m te monte sou yon pyebwa chaje ak gwo fey,
tankou yon pye sapen, men plen pikan, ki te pouse tou pre a.
Mwen te deside pase nwit la sou li pou m te tann kalte lanm6 ki
t ap vin pou mwen nan demen an, paske m te si e seten arb de m6
m te siyen. Mwen te fe yon ti mache Iwen rivaj la pou m te we si
m ta jwenn dlo dous pou m bwb; chans pou mwen, mwen te jwenn
yon sous e se pa ti kontan m te kontan. Lb m te fin bwe dlo, 1m m
te fin mete kbk moso fby tabak nan bouch mwen pou m te twonpe
grangou, mwen te kouri monte sou pyebwa a; mwen te ranje k6 m
sou li yon fason pou m pa t tonbe sizoka d6mi ta pran m. Mwen
te gen nan men m yon baton tou kout mwen te koupe pou defans
mwen an ka bezwen; se konsa m te fin pa enstale m sou pyebwa
a. K6m mwen te fatige anpil, mwen pa t pran tan pou m te tonbe
nan yon pwofon somby. Lb m te reveye, mwen te reprann tout f6s
mwen e m pa kwe sou lath beni gen anpil moun ki ta pase yon b6n
nwi konsa nan yon kondisyon malouk konsa.
Solby la te leve depi byen lontan deja; syel la te klk, tanpet
la te fin pase n&t e lanmb a pa t gwo jan 1 te ye anvan an. Sa k te
fe m sezi, se left ke tanpet la te jwenn mwayen bwote bato a s6t
sou ban sab kote 1 te antere a, pou 1 te trennen n al mete tou pre
gwo w6ch kote lanm lanmb yo te krase m nan. Ant la av&k kote m
te ye a pa t genyen yon telman gwo distans, se te yon ti kras plis
pase yon kilomet; e, k6m bato a te kanpe sou kiy li toujou, mwen
te byen dispoze ale ab6 a pou m te pran tou sa ki te kapab itil
mwen.
Desann mwen te desann s6t nan kabann mwen te enstale
sou pye bwa a, mwen te jete yon koudby toutotou mwen. Premye
bagay m te dekouvri se te chaloup la. Van an ak lanm lanmb yo t
al lage 1 sou k6t la, sou yon distans de kilomet edmi konsa ak kote
mwen te ateri a, sou lamen dwat. Mwen te mache sou rivaj la
mezi m te kapab pou m te rive la; men, finalman, ant mwen menm
ak chaloup la te vin genyen yon p6syon lanmb ki te gen twa ka
kilomet de laje; konsa mwen te oblije retounen sou pa m e kite sa









pou yon 16t okazyon, paske tout anvi m kounyela a, se te ale pito
nan bato a kote m te espere jwenn sa m t ap bezwen pou m viv.
Nan k6mansman apre midi, mwen te remake lanmb a te kal
anpil. Li te tblman plat, mwen te kapab avanse yon bon distans
sou bato a; sa sblman, tout doulk m te rekonmanse, paske m te fin
pa we nou tout te ka sove si nou te rete ab6 a antouka nou ta ka
rive ate san pwoblkm. Epitou, mwen pa t ap genyen tristbs ki te
anvayi m 1 m te we m san pesonn pou ban m konsolasyon ni pou
kenbe m konpay. Sa te fe dlo koule nan je m; men, k6m dlo nan je
sa yo pa t ban m yon tw6 gwo soulajman, mwen te pran desizyon
pou m t al nan bato a si m te kapab rive.
Li te fe cho anpil. Mwen te wete rad sou mwen e m te lage
k6 m nan dlo. Lb m te rive tou pre batiman an, mwen te we
li t ap trb difisil pou m monte ladan n; paske, menm si yon ti pati
te antre nan tb pandan yon gwo pati te rete nan dlo, tout kote
mwen te ab6de bato a, li te byen wo, pa t genyen anyen pou m te
kenbe. Mwen te fe viwonn ni de fwa alanaj. Sou dezybm fwa a, mwen
te sezi we yon bagay mwen pa t we premye fwa a: se te yon bout
k6d ki t ap pandye devan batiman an; apre anpil redi, mwen te rive
pran n e se konsa mwen te fin pa grenpe ab6 a.
Bato a te fann e te gen anpil dlo nan lakal la; men,
pozisyon n sou yon ban sab ki te dyanm, te pbmet li rete avek pon avan
an byen wo pandan pon aryb a te tblman ba, li te preske nan
dlo. Konsa, pon avan an te sech e se te menmman parbyman pou
tout sa ki te anndan batiman an. Nou pa bezwen made: premye
bagay mwen te fe, se te chache tou patou pou m te we sa k te gate
ak sa k te bon toujou. Pou konmanse, mwen te jwenn tout
pwovizyon bato a byen sech, dlo pa t rive kote yo te ye a. K6m
mwen te grangou anpil, m t al nan yon ti depo kote m te plen p6ch
mwen ak biskwit e m te tonbe manje pandan m t ap fe 16t bagay,
paske m pa t gen tan pou m pbdi. Mwen te jwenn wonm tou nan
chanm kaptenn nan e m te bwe yon bon valb; mwen te byen
bezwen sa pou soulaje m nan gwo soufrans mwen te we devan m
toujou a.
Si m te rete de bra kwaze, sa pa t ap itil mwen anyen e m pa
t ka ret pbdi tan m ap di "Bondye bon" pou m te jwenn sa m pa t
kapab jwenn jiskela. Nesesite te ban m f6s pou m fe ef6. Te gen
ab6 a anpil g61, dives planch ak youn ou de ma de rezev; mwen te
deside mete yo aladispozisyon m imedyatman e m te lage nan dlo
tout sa k pa t tw6 lou, 1l m te fin tache yon k6d nan chak bout pou
kouran pa t ale avek yo. Apre sa, mwen te desann nan dlo a, mwen
te rale yo sou mwen e m te mete dey6 mezi f6s mwen te kapab
pou m te kole yo kat pa kat. Bout pou bout, travay la te pran f6m yon
rado. Lb m te fin poze de zou twa planch kout antrave sou li, li te posib
pou m mache sou li; men li pa t kapab pote yon tw6 gwo chay, paske
li te tw6 leje; se pout&t sa mwen te remote sou bato a e m te









rekonmanse travay. Avek goyin chapantye a, mwen te koupe youn
nan madriye yo pou m te f 1 fe twa moso; se avek anpil traka, anpil
fatig mwen te rive ajoute yo sou rado a pou ba 1 plis f6s. Sepandan
espwa m te genyen pou m jwenn sa m te bezwen an, te ban m
kouray pou m fe plis pase sa m ta ka fe n6malman nan tout 16t
sikonstans.
Rado m nan te vin solid ase pou 1 pote gwo chay. Sel sa m
te rete pou m fe, se te deside ki mwayen ki te ka anpeche dlo antre
ladan n; men, lide sa a pa t rete lontan nan t&t mwen. Pou
konmanse, mwen te mete sou bwafouye m nan tout kalte planch
mwen te ka jwenn. Apre sa, 1 m te fin reflechi pou m we kisa m
t ap plis bezwen, premye sa m te fe, mwen te pran twa kf matlo e
m te desann yo sou rado a grasa yon k6d; mwen te kraze seri k6f
yo anvan, pou m te ka vide yo. Nan premye a, mwen te mete
pwovizyon tankou pen, diri, twa fwomaj olande, senk moso vyann
kabrit sech (ki te konn sevi sou bato a k6m pla prensipal), plis yon
res ble ewopeyen nou te mete sou kote pou n te nouri kbk poul nou
te genyen ab6 a; men maren yo te manje b&t sa yo depi lontan. Te
genyen tou yon kantite 16t kalte sereyal ki te mele ansanm; se avek
regrb mwen te we rat te manje yo oubyen gate yo. Mwen te oblije
kontante m pran salman sa m pa t ka kite dbye pou le moman,
tankou zouti pou m te travay 1l m ta rive ate; e, 1 m te fin pase
lontan ap chache, mwen te fin pa jwenn k6f chapantye a. Pou
mwen se te yon trez6, men yon trez6 pi presye nan okazyon an
pase yon gwo bato chaje ak 16. Mwen te desann ni e m te depoze
li sou rado ajan 1 te ye a, san m pa t pran tan gade anndan n, paske,
an gwo, mwen te byen konnen kisa k te ladan.
Anplis trez6 sa a, sa m te plis bezwen se te zam ak
minisyon. Nan chanm kaptenn nan te genyen de bon fizi ak de
revolve; se yo m te pran anvan, ansanm ak kbk ti gode poud, yon
ti sak plon ak de vye epe wouye. Mwen te byen konnen te genyen
ab6 a twa barik poud; men, mwen pa t konnen ki kote kanonye a te
mete yo. Alafen db fen, 1 m te fin fouye tout ti kwen, mwen te
detere yo. Gen youn ki te mouye; de 16t yo te an bon eta, e m te
mete yo sou rado a ansanm ak zam yo. Se 1 sa a at6 mwen te
satisfy, paske kounyeya mwen te gen ase pwovizyon. Pwoblkm ki
te poze, se te konnen kijan m ta pral mennen tout bagay sa yo ate,
puiske m pa t genyen ni vwal, ni zaviwon, ni gouvenay; e mwenn
ti van, mwenn ti lanm, t ap sifi pou chavire tout kagezon m nan
ankb.
Rado m nan te vwayaje trb byen sou yon distans yon
kilom&t edmi konsa; sel bagay, mwen te remake li t ap devye yon
ti kras nan direksyon yon kouran dlo ki te nan z6n nan. Kidonk,
anvan m te rive nan pozisyon sa a, mwen te espere jwenn yon bb,
yon lans oubyen lanbouchi yon rivye kelkonk ki ta ka sbvi m k6m
yon p6 pou m te debake chajman m nan. Anfen, sou lamen dwat,









je m te tonbe sou yon ti antre; se la mwen te mennen rado a apre
anpil traka ak difikilte; grasa yon bout planch ki te rive touche fon
dlo a, mwen te fin pa dirije 1 pou fe 1 rive n&t anndan antre a.
Premye bagay mwen te fe, se te ale rekonet z6n nan e
chache yon bon kote pou m rete, pou m sere bagay mwen yo e
mete yo an sekirite kont tout aksidan. Jiskela mwen potko konnen
si kote m te ye a te fe pati kontinan an oubyen si se te yon zile, si
1 te abite ou pa, si m te fet pou m pb b&t sovaj ou non. Pa t gen plis
pase twa-kat kilom&t ant pozisyon sa a avek yon montay trb wo, plen
karyann ak doukla. Sanble pik li, some li, te sitiye sou yon masif
ki te gen plizye 16t montay ladan e ki te o n6. Mwen te pran youn
nan fizi m yo ak youn nan pistol m yo, yon gode poud, plis yon
ti sak plon; 1 m te fin ame m konsa, mwen te met dey6 pou m t al
fe dekouv&t jous sou t&t montay la.
Rive m te rive la, fatige e byen swe, mwen te we ki move
s6 ki t ap tann mwen, paske m te rekonet mwen te sou yon zile san
m pa t ka dekouvri pyes 16t tb, eksepte kbk gwo w6ch ki te byen
Iwen, ak de zile pi piti pase sa m te dekouvri a e ki te sou yon
distans twa lye a lwbs. Apa de sa, mwen te fin pa konprann zile kote
m te izole a, se te yon tb sovaj, san jaden, e tout lide m te di m pa t
gen abitan sou li, an wetan b&t few6s. Sepandan mwen potko we
youn, eksepte yon kantite zwazo m pa tjanm te we anvan nan vi m;
mwen pa t konnen ni espes yo, ni kisa m ta ka fe avek yo si m te
touye yo. Lb m t ap retounen, mwen te tire yon gwo kokenn zwazo
ki te poze sou yon branch bwa; mwen kwe se premye kout fizi ki
te fet sou il la depi lemond te kreye. Apen m te peze gachet la, tou
patou nan bwa a yon bann zwazo tout kalite te vole; yo t ap pouse
dives kalite kri diferan ki te tounen yon gwo bri makawon, efreyan
menm; yo chak te gen yon kri daprb espes yo e -jan m te di 1 deja a -
mwen pa t konnen menm youn nan espes b&t sa yo. Kanta pou
zwazo mwen te tire a, mwen te konsidere 1 k6m yon s6t de grigri
pou koulk 1 ak f6m bbk li; men, grif li ak zong li te diferan, vyann
ni t ap degaje yon move od& e li pa t bon pou moun manje ditou.
Apre pwomnad dekouv&t sa a ki te ban m yon gwo
satisfaksyon, mwen te retounen sou rado m nan e m te pase tout
res jounen an ap transp6te tout kalte bagay mwen te wete sou bato
a. Lb 1 te fin nannwit, mwen pa t konn kisa pou m te fe ak kadav k6
m, ni ki kote pou m te pran repo. Mwen pa t fye d6mi ate, paske
m te pb pou b&t few6s pa t vin devore m, menm si an apre mwen
te vin gen konviksyon afe de b&t sovaj la, pa t gen sa pyes sou zile
a.
Sepandan, mwen te fe tout sa m te kapab pou m te fe yon
barikad avek youn nan k6f yo, plis planch mwen te mennen ate yo,
e m te bati yon s6t de ti joupa pou m te pase nuit la. Kanta pou
manje, mwen pa t konnen ki kote mwen t ap jwenn sa sou il la,
paske je m pa t tonbe sou anyen ki te manjab, eksepte de zou twa bet,









p6tre ak lyev, mwen te we ki t ap kouri s6t nan bwa kote m te tire
zwazo a.
Mwen te fin pa konprann mwen te ka jwenn sou bato a
toujou anpil bagay ki te ka itil mwen, espesyalman k6d, vwal ak
16t ekipman, si m te ka transp6te yo ate. Kidonk, mwen te deside
fe yon 16t vwayaj si m te gen f6s ase; e, k6m mwen te byen
konnen premye move tan ki ta vin pase, t ap kraze batiman an an
miy&t moso, mwen te bliye tout 16t bagay pou m te realize pwoje
sa a. Mwen t ap poze t&t mwen kesyon pou m konnen si m t ap
retounen nan bato a avek rado m nan; men, sa pa t sanble 1 posib
e m te deside ale tankou premye fwa a, setadi 1 lanmb a ta bese.
Se sa menm mwen te fe, avek yon sel diferans: sbke m te
dezabiye m n&t anvan m te s6ti nan ti kay pay la; sel sa m te kite
sou mwen, se te yon chemiz dechire, yon ch6t avek yon pb sandal.



Chapit 4, keksyon pou kominikasyon ak yon patne:

1. Kisa ki rive Woben ak kanmarad li yo?
2. Kisa Woben te fe Ie 1 te rive ate a?
3. Ki bagay Woben te al chache nan gwo batiman an? Bay yon
deskripsyon tout bagay li te jwenn. Poukisa bagay sa yo enpotan?
4. Kijan Woben te transpote tout bagay sa yo?
5. Ki jan Woben pral chache manje? Ki bet Woben deja gentan
konstate sou zile a?
6. Ki mezi Woben te pran pou 1 pwoteje tet li sou zile sa a?
7. Eske ou te janm nan yon sitiyasyon fou kon sa? Ki jan ou ta reyaji?








Chapit 5, Woben Lakwa


Diskite keksyon yo ak repons yo ak patne ou a:

1. Ki le Woben te travay kou bourik? / Ki le ou menm ou konn
travay kou bourik?
2. Eske pwovizyon li te gwo oswa piti?
3. Ki sa mo "sovaj" vie di? Poukisa Woben sevi ave 1? Bay
karakteristik yo yon moun "sovaj" genyen selon Woben.
4. Nan tout bagay Woben te al chache sou batiman an, ki bagay ki
pi enpotan yo? Ki sa ou ta sove an premye?
5. Sou ki bagay Woben te konn domi? Sou ki bagay ou konn domi?
6. Ki bet Woben rele malen? Poukisa?
7. Ki bagay ki fi Woben tris nan chapit la? Eske 1 ta fi ou tris tou?
8. Dekri akitivite Woben te genyen an general yo nan chapit senk
lan.







Tradui an krey6l:

1. 'whether it was a human or an animal' [ ]
2. I ended up having a veritable store [ ]
3. In the case that it was available [ ]
4. Filled with swamps [ ]
5. As tough as concrete posts [ ]
6. A big squall of rain [ ]








Bay sinonim kreyol pou mo ak espresyon sa yo:


Egzanp:
gason vanyan = se yon gason ki f6, ki dyanm, ki solid, ki pa pe

1. sazatann...
2. nan fay minit
3. anplasman
4. gol
5. tout feray mwen te ka rache
6. pwenn bato
7. bet fewos ki ta ka pwente
8. m alabri
9. m pa t fe yon pa kita, yon pa nago
10. map f& fas ak...
11. yon lavalas dlo t ap sot nan je m
12. li t ap enposib net net


Chapit 6, Woben Lakwa

Pataje lide ou yo ak lide patne ou yo.

1. Woben te rive sou zile 1 la nan ki lanne? Nan ki lanne ou f&t?
2. Esplike kisa yon maren pral fe ak yon bousol [ ]
3. Ki kalite liv li te genyen ave 1? Ki liv ou renmen genyen?
4. Ki zouti Woben pa t genyen ave 1? Ki zouti ou pa genyen (men
ou vie 1, ou bezwen 1)?
5. Ki regleman Woben te genyen chak jou? Ki regleman ou
genyen chak jou?
6. Ki pwoblem Woben te genyen nan kaven li te fouye a?
7. Pouki Woben te vle fe gadinay bet?
8. Ki mezi sekirite Woben te enstale lakay li?
9. Ki jan Woben te fe yon chandel primitif?
10. Ki manje Woben te plante pa aksidan? Dekri esperyans li
avek manje sa yo.








Vokabile nan chapit 6


1. Yo sanble yonn ak lot Yo sanble tet k... [
2. Yo pral fe yon plafon. Yo pral [
3. Ou pral four yon pote nan te Ou pral an... [ ]
4. Sa anmede ou, sa nui w. Ou j... [ ]
5. Yon kout bagay sa ka pete poud la. Se [ ]
6. Se yon ti jem ki soti anba te a. Se yon b... [ ]
7. L ap gaye grenn. Lap s... [ ]
8. M ap monte sou li pou ale anwo.M ap monte yon n... [ ]








Chapit 7, Woben Lakwa


I. Enstriksyon:
Konnya la ou pral sevi ak yon sel keksyon ak yon sel moun epi apre
ou jwenn repons ou, ou pral chache yon lot moun. Konsa w ap kapab
pale ak tout manm klas la (epi w ap blije kanpe mache!)

1. Ki bagay mete Woben nan yon 'eta zonbi' nan konmansman chapit
sila a? Kisa ki glase san 1? Kisa ki glase san ou?
2. Kisa Woben pa t fye lakay li? Kisa ou pa fye?
3. Ki remontan Woben te pran tanzantan? Poukisa li te konn limited
kantite li t ap pran an?
4. Dekri an general aktivite Woben nan mwa Avril ak Me yo.
5. Ki zouti yo Woben te genyen pou travay li yo nan mwa sa yo? Ki
sa 1 te fe ak zouti yo? Ki zouti ou pi itilize, eske se menm zouti
Woben genyen?
6. Ki maladi rive Woben nan mwa Jen an?
7. Ki enpak maladi sa a te genyen sou Woben?
8. Ki vyann/manje Woben te dekouvri nan chapit 7? Ki jan li
konpare manje sa ak lot manje? Eske ou gentan manje manje
enteresan? Pa egzanp, lapen, eskago, ensik, bouden, chwal, chen...
9. Ki remed Woben twouve pou pwoblem li? Ki bagay negatif remed
sa a genyen tou? Eske ou konn yon remed tradisyonel pou yon
maladi?
10. Kisa Woben toujou fe san mank nan fen chapit sa a? Poukisa li
vin pi enterese nan relijyon?
11. Ki fraz nan Woben Lakwa montre kijan tranblemannte yo tre
komen nan karayib la? (we paj 43).








II. Konnya ou pral fe teyat pou patne ou k6msi ou menm se
Woben:

Sevi ak mo sa yo pou jwe yon sen nan Woben Lakwa. S'vi ak
otan ou kapab.


A.
batiman
tranblemandete
kraze yon kite sa


demonte pyes pa pyes
goyin


wonm
fey tabak
fe mye


sitiyasyon malouk
fe yon ti mye
k6 kraz


doz
yon efe pozitif
sevi ak mo pa ou yo tou!


Ti aktivite youtyoub la: Matisan! Dantan 1, demen 1 Haiti

1. Ki moun te konn vizite lotel sa a?
2. Ki moun istorik te konn vizite kote sa a?
3. Ki ameriken te konn ale nan zon nan?
4. Mas pyebwa yo fe kisa pou anviwonman an?
5. Kisa leta ayisyen vie devlope Matisan?
6. Ki kalite jaden yo vle mete la?


manjab
fe
toti








Deba bon pou devlope kreyol!


Sije deba: 1. Lage nan Afganistan
2. Ref6m sistem sante
3. Enstalasyon baz milite ameriken aletranje (Kore, Japon,
Almay, Ayiti...)
4. Kontwol zam

Chapit 8, Woben Lakwa
Keksyon pou pratike vokabile:

1. Gen yon bann ak yon paket kisa sou late?
2. Kote w ap jwenn yon ti dlo dous pou bwe?
3. Ki kote ou konn layiti k6 w?
4. Ki sa ou renmen san bon?
5. Kijan ou dezannouye tet ou?
6. Ki moman te pi move sitiyasyon nan lavi w san di petet?
7. Ki anvi enposib ou konn genyen?
8. Ki jan ou kontante w?
9. Kisa ki wonje w? Kisa ki anpeche ou domi?
10. Kile ou dosil anpil?
11. Ki kalite moun ou gen alantou w?

Keksyon pou kominikasyon kreyol:
1. Dekri aktivite Woben nan chapit sa a.
2. Kisa Woben vie bati nan chapit sa a?
3. Ki wol relijyon/espirityalite genyen nan lavi Woben?
4. Ki pwoblem Woben genyen ak anplasman kay li?
5. Ki manje ak bet Woben te twouve nan detou/virewon li yo?
6. Poukisa Woben rele kay li yon 'swadizan prizon' ?






Dekri moun ak bagay nan imaj sa yo:






Eseye asosye imaj sa yo avek sa k te pase nan Woben Lakwa?


44(
4^


- -


Ai : .4AMs-
.fc ......
R1e \,'l t!% s:


f-m , o-"*****


wlz


ir Pi































































24
































25


25








Chapit 9, Woben Lakwa


1. Kile ou vin kagou? [tris... pa anf6m... bouke]
2. Kisa ki izolman? Eske ou te janm soufri sa? Ou
pou kont ou... sel
3. Ki le moun kriye kou yon timoun?
4. Kisa nou mete nan fon ke nou?
5. Kisa ou fe ak levye ak woulo?
6. Ki le ou pe?
7. Kisa nan lemonn tet anba?
8. Ki le ou santi ou byen/mal?
9. Kisa ki nan kagezon ou?
10. Ki le w chagren?
11. Kisa ou pa kapab briding menm menm?



"S6ti nan" / "Soti _"
1. lI 1 t ap s6ti nan kabin ni
2. pirat tik ki te s6ti nan vil Sale
3. mwen te genyen pou m te s6ti nan lesklavaj la
4. Li te soti nan pozisyon sides
5. pou m te s6ti nan kwen pedi sa a

http://translate.google.com/#en ht |
I come from France. Mwen soti nan Frans.
I come from Haiti. Mwen soti Ayiti.
I come from the U.S.A. Mwen soti nan U.S.A.







I come from
I come from


England. Mwen soti nan Anglete.
the United States. Mwen soti Ozetazini.


I come from Trinidad.
I come from Italy.
I come from China.
I come from Germany.


Mwen soti nan Trinidad.
Mwen soti nan peyi Itali.
Mwen soti Lachin.
Mwen soti nan peyi Almay.


Kesyon sou chapit 10:

1. Kijan Woben konbat chale a nan chapit 10?
2. Kisa 1 simen?
3. Kisa Woben mete nan bato li a pou pwoteje
pwovizyon ak minisyon 1 yo?
4. Kisa Woben deside fe nan chapit la? Ki
pwoblem li kontre? Kisa 1 fe pou 1 sove tet li?
5. Kisa Woben fe apre 1 tounen? Kijan 1 santi 1?
6. Ki bwi reveye 1?
7. Tradui an angle: "Ala kontan m ta kontan..."
8. Ki gwo sezisman Woben genyen nan bout
chapit la?







Chapit 11, Woben Lakwa
Batay vokabile ou dwe bay yon sinonim
apwopriye (Benn se jij la) epi ou dwe
egzanplifye mo a nan yon fraz
Lekontre
Efreyan
(N) Kreyati
Touye m rache m... [ ]
(N) Detres
(N) Frison
M twonpe m
Tann yon pyej
Mwen te remete 1 sou pye
(N) Longvi
Pou depatya m
Venke
(N) Zo tet
(N) Zosman
(N) bagay efreyan
festen
Veyatif
(N) Twoupo
(N) Katyapika / katchapika [ ]
(N) Dyenn
Pantan
(N) Rejwisans sangine







(N) Pant
Rasanble kole-kole
(N) bagay makawon
(N) anbiskad

Keksyon pou kominikasyon

1. Woben te pe ki tretman?
2. Ki pwoblem kabrit li yo te genyen le 1 te pati
pandan plizye jou?
3. Eske Woben t ap toujou tire sou kabrit sovaj
yo?
4. Ki aktivite Woben te antreprann yo nan
chapit sa a? Pouki li te fe yo?
5. Ki bagay Woben twouve ki espante 1 anpil?
Ki reyaksyon ou ta genyen?
6. Pouki Woben vin pi veyatif?
7. Si ou ta kontre ak Woben, ki jan li sanble?
8. Depi dekouvet li, eske woben ap change?







Chapit 12, Woben Lakwa

Ameriken touye gwo kantite moun
'Sovaj' touye ti kantite epi li 'sakralize'/
'rityalize' zak la. Eske se pi imen?

1. Kisa ki fe tout plim leve sou do Woben... e ou
menm?
2. Eske mes yo 'konwonpi' ak 'dyabolik' vre?
3. Ki reyaksyon koze kannibal pwovoke nan
Woben? Ki reyaksyon sa pwovoke nan ou
menm?
4. Kijan laperez afekte Woben? Kisa 1 fe ak gwo
prekosyon konnya?
5. Ki kote Woben mete rezev li? Pouki?
6. Eske plan Woben se yon lejitim defans?
7. Dekri sen nan avek endyen ki sou plaj la. Sa k
rive?
8. Kisa nouvo zanmi li fe ki fe 1 pouse kek eklari?







Pratike vokabile yon jan kominikatif:

1. I1 keksyon w ap poze tet ou?
2. Ki tantasyon ou santi?
3. Bay kek aktivite odine ou konn f& lendi yo
4. Sa k ba ou chedepoul
5. Ou fet pou fe kisa nan lavi a?
6. Kisa ou konn fe ak ladres?
7. Eske yon moun/bagay te janm rapouswiv ou?
8. Ki bagay kapab kraze nan miyet moso?

Ti dikte:

Tout panse sa yo te telman sakaje s6v6l mwen, yo te
telman f6 nan tet mwen, yo te fin pa deranje trankilite mwen te
santi depi m te fin reziye m pou m te rete sou kont Gran Met la.
Mwen pa t kapab wete lide m sou pwoje vwayaj sa a: sa te ban m
yon anvi telman f6, li te depase f6s rezon mwen. Pandan dezedtan
ank6 pasyon sa a te pati avek tet mwen; li te telman domine m, sa
te f6 tout san nan venn mwen bouyi komsi m te gen lafyev; men,
fatig lespri mwen te santi apre ajitasyon sa a te lage m nan yon
pwofon somey.
S1l mwayen pou m te realize plan m nan avek sikse, sete
pou m ta mete men sou yon sovaj kelkonk. (pp. 76-77)





Chapit 13, Woben Lakwa


Sbvi ak imaj la pou jwenn mo ki nan chapit la
Ki asosyasyon imaj la genyen ak Woben Lakwa?


[ I [ I


// f


I [


I [ I


[ I


4%?
I I


k


[ ]


















]II I [ I


I I'


I [


Ki kote ou sere nepe a?
[ [ 1









Keksyon sou Woben Lakwa, 13


1. Poukisa Defoe devlope koze 'sevite' / 'met' nan liv la?
2. Dekri aspe fizik Vandredi.
3. Bay sinonim pou mo 'kannibal'.
4. Eske Woben te pe Vandredi?
5. Kisa nou aprann sou nasyon Vandredi a? Ki moun yo te akeyi
lakay yo?
6. Kijan Woben dekri relijyon kretyen?
7. Ki pwoblem Vandredi genyen avek teyoloji Woben an?
8. Eske Woben se yon 'bon kretyen'?
9. Eske Woben gen rezon? Eskeyon sl/relijyon kapab pi bon pase
yon lot? (Eske moun ki pratike esklavaj epi chache sevite gen
'bon relijyon'?)
10. Pouki woben pran distans ak Vandredi?







Chapit 14 15, Woben Lakwa
(16-denye mo pou lendi)

Ti dikte:
1. M te we 1 telman feb nan yon pwen kote ata kanpe 1 pa t
ka kanpe (92)
2. Grasa Dye epi chans, tout zile a te rele m che met, che
metres (96)
3. Li pa t posib pou 16m vomi dife ak loray konsa (97)
4. Lez6m pa toujou rekonesan; pafwa Ie yo aji, se pa dapre
sevis ou rann yo, men dapre pw6p entered yo (98)
5. Sa pa t anpeche m santi yon ti krent ki te made m pran
distans mwen san m pa t konn pouki (101)

Devine mo a [14]
1. Se pou gide yon batiman
2. Espresyon ki asosye ak Desalin epi ki vie di travay di
3. Le ou montre fidelity ak atachman. Se d...
4. Se le ou pa ka tounen lakay ou.
5. Se yon zouti ki ede yon moun we Iwen
6. Se yon moun ou pa konnen
7. Le ou kouri deye yon moun ou f...
8. Le ou tone yon moun, ou fe 1 sezi... ou ba 1 yon k...
9. Se yon 16t mo pou kannot. Se yon ko...
10. Ou vin fou, ou pedi I...

1.[ ]
2. [ ]
3. [ ]
4. [ ]
5. [ ]
6. [ ]







7. [ ]
8. [ ]
9. [ ]
10. [ ]

Reponn keksyon yo [14]:
1. Ki pi gwo rev Woben genyen?
2. Ki konp6tman Vandredi genyen ak Woben?
3. Konben tan Woben gentan pase sou zile a?
4. Kisa ki estomake/etone Endyen yo?
5. Poukisa Defoe rele batay la yon 'konba gason pa kanpe'?
6. [Chapit 15] Ki bagay Woben ak sevite 1 yo ap prepare
nan chapit 15? Kisa yo vie f&? Kisa Espay1l la konseye 1
f&? Ki pwovizyon yo dwe genyen?
7. Ki double papa Vandredi genyen? Ki remed yo sevi ave 1
pou ede 1?
8. Ki bagay f& Woben pe ak koze vwayaj Espay61 ak papa
Vandredi a? Kisa li vie pou 16t Espay6l yo f&?
9. Ki gwo boulvesman pase nan fen chapit 15 lan?







Fe yon ti sen teyat ak patne ou
Vandredi ak Woben
Woben ak Espay6l la
Vandredi ak papa 1
'Sovaj' yo ak papa Vandredi






















Sa sa ye? Esplike an kreyol


..I .
..-A






















[Pase swaf ou / Rekonesan / Yon branka / Ti bit
Li febli / Yon chita koze / Tonbe mored
Bouwo / Lepe a grandet / Barik / Soufri wod
Simen tout plan / An souryan]








Chapit 16 jiska fen an


Tradui an angle:
1. Nou te atann nou asked lanmo pran n anvan lontan.
2. Se f6se lot yo te f6se yo.
3. Ennmi mwen te rankontre nan lepase yo.
4. ...jwenn mwen an pasan pa kek chemen dekoupe.
5. Kaptenn nan te desounen kanmarad li a.
6. Li pa t mete dlo nan bouch li pou 1 te repwoche yo.

Chapit 16
1. Ki moun ki pi neglijan e pi parese ki egziste sou late?
2. Sa te glase tout san nan venn Woben?
3. Kisa ki "sanfwa"? Ki moun bezwen 1? Eske ou genyen 1?
4. Nan selera angle yo, pouki gen 2 kaptenn rele "ka pedi"?
5. Eske Woben ak kaptenn vie epaye lavi selera yo?
6. Ki pinisyon tann prizyonye yo?
Chapit 17
7. Ki plan yo genyen pou yo kenbe selera yo?
8. Ki wol Vandredi te genyen nan plan an?
9. Kisa selera yo panse sou zile a?
Chapit 18 denye mo
10. Konben "lennmi" ki genyen nan liv la? Kisa sa
revele?
11. Ki riz yo genyen pou twonpe selera yo? Ki riz ou
sevi ave 1?
12. Sa k rive Ie yo reprann bato a?








13. Eske Woben, kaptenn ak kontremet renmen vese
san?
14. Ki lide teyolojik Woben genyen apre 1 pati kite zile
a?








Pouki sa w pa pale manman Manno

1. Kisa ki eksplwatasyon?
2. Kisa ki kalve a?
3. Kisa ki "tyoul blan"?
4. Ki sa ki mesaj chanted a?










Chapit 1, Pale kare, Rony Joseph

Marye de kolonn yo.
1. Moun nan pa gen moun pou pran swen 1.
tout boulin
2. Woule ak gwo vites.
ak k6 1.
3. Moun nan alele, li fye, li egoyis.
figi yon moun
4. Male sou male.
5. Flate yon moun.
abse sou klou


Ou di sa pou montre pitye
Ou mouri, ou prale...
W ap mache an kachet.
Ou rilaks, ou bon, w ap tchil.


L ale a

Li about

Li achte


Li aladeriv
Sa mete


[Adje podjab!]
[Peyi bwachat]
[Alawonyay]
[Alez kou blez]








10. Yon pyej, yon pelen.
nigo]

Ranpli espas vid la:


Tann yon pyej


[Yon atrap


1. Se yon avantaj bab e _[m
2. Nou pou kont nou, n ap pale ann
[apate]
3. Move sitiyasyon, ou an
4. Maryaj yon wa se yon evenman an gran
[panpan]
5. Moun nan abiye byen, li an plim de
6. L ap aji an sekre, anba [c
7. Sitiyasyon 1 ap vin pi mal, mete bab ou
[bab... alatranp]
8. M kontre rival mwen
pou bab]
9. Se istansil nan kizin, se kizin
10. Li kontwole simitye a, se
[Bawon Samdi]
11. Kraze libete lapawol se bay
[babouket]


oustach]


[degraba]


[pan]
hal]


[bab

[batril








Sevi ak espresyon sa yo pou rakonte yon istwa, fe yon
deskripsyon, bay yon definisyon, oubyen pratike kreyol
la.

bay demwatye
bay gabel
bay koutlang
bay kout pitit
bay kwochet
bay legen
bay ponya
bay poto
bay piyay

Dekouvri mo ki make a!
1. Rezon pou anpeche maryaj: [ ]
2. Ou pa fidel ak menaj/mari/madanm ou [ ]
3. Bannann plati [ ]
4. Li blan, li pov. [ ]
5. Li travay nan kamyon, men 1 pa yon bef.[ ]
6. Li renmen pale franse twop. [ ]
7. Li pa gen dan menm [ ]
8. Ou gen vyann nan dan ou, ou bezwen... [ ]
9. Ou pa konnen, ou pa gen rezon. [ ]




University of Florida Home Page
© 2004 - 2010 University of Florida George A. Smathers Libraries.
All rights reserved.

Acceptable Use, Copyright, and Disclaimer Statement
Last updated October 10, 2010 - - mvs