• TABLE OF CONTENTS
HIDE
 Front Cover
 Front Matter
 Half Title
 Title Page
 Foreword
 Introduction
 Eerste deel
 De bevolking
 De economische werkzaamheid der...
 Het godsdienstige leven, de gezondheids...
 Samenvatting
 Tweede deel
 De werking van de huidige staatsregeling...
 Het politieke leven en streven...
 Eigen inzichten omtrent de...
 Naschrift
 Table of Contents






Title: Suriname nu en straks,
CITATION THUMBNAILS PAGE IMAGE ZOOMABLE
Full Citation
STANDARD VIEW MARC VIEW
Permanent Link: http://ufdc.ufl.edu/UF00081409/00001
 Material Information
Title: Suriname nu en straks,
Physical Description: Book
Language: Dutch
Creator: Buiskool, Johannes Ate Eildert.
Publisher: W. L. Salm and Co.
Place of Publication: Amsterdam
Publication Date: 1946
 Record Information
Bibliographic ID: UF00081409
Volume ID: VID00001
Source Institution: University of Florida
Holding Location: University of Florida
Rights Management: All rights reserved by the source institution and holding location.
Resource Identifier: oclc - 1335194

Table of Contents
    Front Cover
        Front Cover 1
        Front Cover 2
    Front Matter
        Front Matter 1
        Front Matter 2
    Half Title
        Page 1
        Page 2
    Title Page
        Page 3
        Page 4
    Foreword
        Page 5
        Page 6
        Page 7
        Page 8
    Introduction
        Page 9
        Page 10
        Page 11
        Page 12
        Page 13
        Page 14
        Page 15
        Page 16
    Eerste deel
        Page 17
        Page 18
    De bevolking
        Page 19
        Page 20
        Page 21
        Page 22
        Page 23
        Page 24
        Page 25
        Page 26
        Page 27
        Page 28
        Page 29
        Page 30
        Page 31
        Page 32
        Page 33
        Page 34
        Page 35
        Page 36
        Page 37
        Page 38
        Page 39
        Page 40
        Page 41
        Page 42
        Page 43
        Page 44
        Page 45
        Page 46
        Page 47
        Page 48
        Page 49
        Page 50
        Page 51
        Page 52
        Page 53
    De economische werkzaamheid der bevolking
        Page 54
        Page 55
        Page 56
        Page 57
        Page 58
        Page 59
        Page 60
        Page 61
        Page 62
        Page 63
        Page 64
        Page 65
        Page 66
        Page 67
        Page 68
        Page 69
        Page 70
        Page 71
        Page 72
        Page 73
        Page 74
        Page 75
        Page 76
        Page 77
        Page 78
        Page 79
        Page 80
        Page 81
        Page 82
        Page 83
        Page 84
        Page 85
        Page 86
        Page 87
        Page 88
        Page 89
        Page 90
    Het godsdienstige leven, de gezondheids toestand en de volksontwikkeling
        Page 91
        Page 92
        Page 93
        Page 94
        Page 95
        Page 96
        Page 97
        Page 98
        Page 99
        Page 100
        Page 101
        Page 102
        Page 103
        Page 104
        Page 105
        Page 106
        Page 107
        Page 108
        Page 109
        Page 110
        Page 111
        Page 112
    Samenvatting
        Page 113
        Page 114
        Page 115
        Page 116
        Page 117
        Page 118
        Page 119
        Page 120
        Page 121
        Page 122
        Page 123
        Page 124
        Page 125
        Page 126
        Page 127
        Page 128
    Tweede deel
        Page 129
        Page 130
    De werking van de huidige staatsregeling in de practijk
        Page 131
        Page 132
        Page 133
        Page 134
        Page 135
        Page 136
        Page 137
        Page 138
        Page 139
        Page 140
        Page 141
        Page 142
        Page 143
        Page 144
        Page 145
        Page 146
        Page 147
        Page 148
        Page 149
        Page 150
        Page 151
        Page 152
        Page 153
    Het politieke leven en streven der bevolking
        Page 154
        Page 155
        Page 156
        Page 157
        Page 158
        Page 159
        Page 160
        Page 161
        Page 162
        Page 163
        Page 164
        Page 165
        Page 166
        Page 167
        Page 168
        Page 169
        Page 170
        Page 171
        Page 172
        Page 173
        Page 174
        Page 175
        Page 176
        Page 177
        Page 178
        Page 179
        Page 180
        Page 181
        Page 182
        Page 183
        Page 184
        Page 185
        Page 186
        Page 187
        Page 188
    Eigen inzichten omtrent de toekomst
        Page 189
        Page 190
        Page 191
        Page 192
        Page 193
        Page 194
        Page 195
        Page 196
        Page 197
        Page 198
        Page 199
        Page 200
        Page 201
        Page 202
        Page 203
        Page 204
        Page 205
        Page 206
        Page 207
        Page 208
        Page 209
        Page 210
        Page 211
        Page 212
        Page 213
        Page 214
        Page 215
        Page 216
        Page 217
        Page 218
        Page 219
        Page 220
        Page 221
        Page 222
        Page 223
        Page 224
        Page 225
        Page 226
        Page 227
        Page 228
        Page 229
        Page 230
        Page 231
        Page 232
        Page 233
        Page 234
        Page 235
        Page 236
        Page 237
        Page 238
    Naschrift
        Page 239
        Page 240
        Page 241
        Page 242
        Page 243
        Page 244
        Page 245
    Table of Contents
        Page 246
        Page 247
        Page 248
Full Text
'
,


e-


-~,
s~'

: - 24 '

_Jbr

:
I~ :.L*;
~LC





?b~


*:- -.QcAS


(3~t/;~


-


Yt!.
St~: Cr

d;
.~ -:
'
~ ~'~
.d ,~
,r
~ '
- i r,
c.,


I
FF..
J-, 1Jil


. A
'C.
















UNIVERSITY
OF FLORIDA
LIBRARIES






THIS VOLUME HAS BEEN
MICROFILMED
BY THE UNIVERSITY OF
FLORIDA LIBRARIES.


'7






SURNAME NU EN STRAKS

















Mr. Dr. J. A. E. BUISKOOL

SURINAME
NU EN STREAKS

EEN SOCIAAL-ECONOMISCHE EN
STAATKUNDIGE BESCHOUWING








W. L. SALM & Co.
AMSTERDAM
1946










VOORWOORD


Suriname geniet in Nederland en in de andere deelen
van het Koninkrijk nog veel te weinig bekendheid en
bitter weinig belangstelling. Het Nederlandsche volk
weet niet, hoe ,,Nederlandsch" Suriname wel is, ondanks
zijn ligging in de tropische zone van Zuid-Amerika.
Suriname staat voor groote gebeurtenissen. In de be-
faamde rede van H. M. de Koningin van 6 December
1942 zijn aan dit land zelfstandigheid in inwendige aan-
gelegenheden en een gelijkwaardig en gelijkberechtigd
deelgenootschap in het te vernieuwen Koninkrijk der
Nederlanden in uitzicht gesteld. Dit beteekent liquida-
tie van het nog bestaande koloniale bestuurssysteem.
Met den staatsrechtelijken ombouw zal spoedig een
aanvang worden gemaakt. Het Nederlandsche volk is
als geheel daarbij betrokken. Het Surinaamsche pro-
bleem is in waarheid nog meer sociaal-economisch dan
staatkundig. Een politiek zelfstandig Suriname in het
verband van het Koninkrijk zal nooit gelijkwaardig
aan de andere staatsdeelen kunnen zijn, indien het niet
tevens aan een social en economische uitrusting wordt
geholpen. Wij hebben daarom gemeend de Surinaam-
sche samenleving in al haar belangrijke onderdeelen
te moeten beschrijven en wel zooals zij thans is. Deze
beschrijving berust op eigen waarneming en onderzoek.
Waar historische feiten en inzichten worden aangehaald
of vermeld, is uit de werken van vroegere schrijvers
geput. Waar het doel is de huidige samenleving te be-
schrijven is slechts daar in de historic teruggegrepen,
waar zulks tot goed begrip van den huidigen toestand
noodig of gewenscht leek. Het geheel is ingedeeld in







een sociaal-economisch en in een staatkundig deel. In
beide deelen worden eigen oordeel over het tegenwoor-
dige en eigen inzichten omtrent de toekomst gegeven.
Critiek is niet geleverd om af te kammen, maar veeleer
om op te bouwen en tot verbetering te stimuleeren.
Nergens ter wereld is de bevolking zoo verscheiden
in ras als in Suriname. Dit feit maakt zoowel de social
als de politieke zijde van het Surinaamsche problem
zooveel moeilijker en teerder, terwijl de bijzonder
groote bevolkings-dunheid daaraan nog economische
zwarigheden toevoegt. De social, economische en po-
litieke vraagstukken hangen z66 nauw samen, dat zij
naar onze meening in 66n samenvattende beschouwing
behandeld moesten worden. Anders zou geen inzicht
in het geheel verkregen kunnen worden.
In dit werk is slechts zelden naar vroegere litteratuur
verwezen, waardoor voetnoten ontbreken. Het zal het
lezen vergemakkelijken. De schrijvers, wier werken
onze gedachten hier of daar hebben bezig gehouden,
zijn in een list van ,,aanbevolen litteratuur" vermeld.
Die werkjes zijn nuttig voor hen, die meer willen weten
van het vooroorlogsche Suriname tot 1940. Voor het
fundeeren van ons oordeel over de toekomstige econo-
mische positive van Suriname vonden wij een dankbaar
aanknoopingspunt in het gedegen rapport van de Com-
missie voor na-oorlogsche problemen van Mei 1945.
Dit werk wil niet de pretensie hebben anderen onze
meaning aan te praten. Wij zijn ten voile overtuigd,
dat onze inzichten niet overall en niet door een elk
gedeeld zullen worden. Wij zullen onze moeite reeds
beloond achten, wanneer velen dit werkje lezen en
over de behandelde problemen ernstig nadenken
willen. Wanneer daaruit zal mogen voortkomen, dat
door eendrachtige samenwerking de welvaart van een
zelfstandig en gelijkwaardig Suriname wordt bereikt,
zullen wij den opzet geslaagd achten. De weg, die ter






bereiking van dat doel moet worden gegaan, is wel
zwaar, maar zeker niet onbegaanbaar. Vele en groote
hindernissen zullen overwonnen moeten worden, maar
met goeden wil en wederzijdsch begrip van Nederland
en Suriname beide kan het eindpunt in harmonieuze
verbondenheid worden gehaald.
Als dit werkje ertoe zal bijdragen de belangstelling
voor Suriname in Nederland te verhoogen, zullen wij
zeer tevreden zijn. De cultureele band tusschen Neder-
land en Suriname moet niet lesser, maar inniger wor-
den. Ook na de ontvoogding van dit rijke, maar ver-
waarloosde deel van het Koninkrijk zal de hulp van
Nederland, en wellicht ook van de andere deelen, niet
gemist kunnen worden, al zal die hulp dan een gansch
ander karakter moeten dragen dan tot nu toe het geval
was. Wij vertrouwen echter, dat Nederland en Suri-
name elkaar nader te staan zullen komen, indien van
beide kanten de juiste middelen tot verinniging van
den cultureelen band worden aangewend.
Al zullen wij hier en daar sombere geluiden doen
hooren, wij zijn en blijven optimist met betrekking tot
Suriname's toekomst, mits volk en regeering van Ne-
derland spoedig tot doeltreffende economische hulp
overgaan. Daartoe zullen andere wegen dan tot nu toe
moeten worden ingeslagen. Ook Suriname heeft veel
te lijden van de economische verwarring, waaraan de
wereld ten prooi is. De economische positive van het
land is op het oogenblik zelfs tamelijk precair te noe-
men. Gebrek aan deviezen, arbeidsgeschillen, een groot
tekort aan arbeidskrachten en international handels-
belemmeringen houden den economischenopbouwtegen.
Een en ander wordt dan wel aangevoerd als argument,
dat Suriname nog niet rijp is voor zelfregeering. Zooals
in dit werk zal blijken, deelen wij die meening niet, en
wij hebben in die eenzijdige en onjuiste redeneeringen
des te gereeder aanleiding gevonden, het Surinaamsche






vraagstuk in zijn vollen omvang te bezien, ten einde
duidelijk te maken, dat en hoe dit land zoowel social,
economisch als politiek tot zelfstandigheid en welvaart
gebracht kan worden. Het staat voor ons vast, dat po-
litieke ontvoogding de social en economische zelf-
werkzaamheid der Surinaamsche bevolking in belang-
rijke mate zal vergrooten, mits haar de middelen tot
opbouw ter beschikking worden gesteld. Hora est. Het
uur heeft geslagen. De oude aarzelingen en twijfelen
worden overboord gezet. Men durve naar den nieuwen
geest en met der daad te handelen. Dan zal het waar-
achtig wel gaan.
Paramaribo, October 1946
De Schrijver.










INLEIDING


Suriname of Nederlandsch Guyana is de naam van
een aan de Noordkust van Zuid-Amerika gelegen land
ter grootte van circa 160.000 km2, dus ongeveer vijf keer
zoo groot als Nederland, dat 33.000 km2 in oppervlak is.
Het land ligt,gemiddeld genomen, op 60N.B. en 550 W.L.
en heeft derhalve een tropisch klimaat. In het Noorden
wordt Suriname begrensd door den Atlantischen Oce-
aan, in bet Westen door Britsch Guyana ( ook wel naar
de hoofdplaats Demerara genoemd), in het Zuiden door
Braziliie en in het Oosten door Fransch Guyana of
Cayenne. In het Westen wordt de grens gevormd door
de river de Corantijn, in bet Oosten door de Maro-
wijne, terwijl de Zuidgrens onzeker is. Wel zijn in den
loop der jaren meerdere grensexpedities naar het Zui-
den getrokken om de grens met Brazilie vast te stellen,
maar het ondoordringbare oerwoud schijnt een juiste
grensafbakening ernstig belemmerd te hebben. Veelal
wordt als Zuidelijke grens aangenomen het Tumac-
Humac-gebergte, maar in wetenschappelijke kringen
wordt aan de juistheid van die grens, en zelfs wel aan
het bestaan van dat gebergte, meer dan eens getwijfeld.
Het is dan ook nog aan twijfel onderhevig, however
het Surinaamsche grondgebied zich naar het Zuiden
uitstrekt. Vooralsnog heeft dit punt weinig belang, daar
het zelfs bij de meest moderne en technisch meest vol-
maakte exploitatie der bosschen nog vele decennia zal
duren, alvorens men diep in de oerwouden zal kunnen
binnendringen.
Het tropisch karakter van dit vasteland van Zuid-
Amerika brengt mede, dat Suriname zeer rijk is aan






plantengroei. Dichte bosschen vormen het grootste
deel van het grondgebied. Overal vindt men bloemen
in kleurrijke pracht en groote verscheidenheid. De
ground is, voorzoover ontgonnen, vruchtbaar gebleken.
Men vindt zoowel klei- als zandgrond, de eerste soort
in de kuststrook. Slechts 50 km diep, gerekend vanaf
de noordkust, is Suriname in cultuur gebracht, en de
bevolking van dit land woont dan ook vrijwel geheel
in dit 50 km diepe kustgebied. Tengevolge van malaria
en andere infectieziekten zijn de binnenlanden zeer
ongezond.
In het bewoonde gedeelte is het klimaat gezond te
noemen. Weliswaar is het in Suriname nogal vochtig
tengevolge van den grooten regenval, maar hinderlijk
is die vochtige lucht niet. Er waait vrijwel bet gansche
jaar een frissche noordoost-passaat, die de hooge
warmte overdag weldadig beinvloedt. De temperatuur
beweegt zich namelijk dagelijks tusschen 65 en 960
Fahrenheit, wat overeenkomt met 18 tot 350 Celsius
en de laagste temperature komen vanzelfsprekend in
de nachtelijke uren voor. Slechts bij hooge uitzondering
slaapt men in de hoofdstad Paramaribo wonder een de-
ken, en dan is het nog maar een dun dekentje. Muggen
en muskieten noodzaken wonder een klamboe te slapen,
zijnde tulle-gaas, dat aan een raamwerk boven het bed
is bevestigd en om het bed neerhangt. In de hoofdstad
komt vrijwel geen malaria meer voor, maar de filaria
en bilharzia zijn just in de stad gevaarlijk. In de bui-
ten-districten daarentegen is de kans op malaria weer
grooter. Bij de bespreking van de gezondheidszorg
komen wij daarop uitvoeriger terug. In de hoofdstad
heeft men waterleiding, electriciteit en gas. Men on-
derscheidt in Suriname vier seizoenen, een kleine en
groote droge tijd, en een kleine en groote regentijd.
Hoewel de tijdvakken dier seizoenen niet scherp zijn
af te bakenen, neemt men meestal de volgende onder-






scheiding aan: 15 April tot 15 Augustus groote regen-
tijd, 15 Augustus tot 15 December groote droge tijd,
15 December tot 15 Februari kleine regentijd en 15
February tot 15 April kleine droge tijd. Men moet de
regenbuien persoonlijk ervaren hebben om te kunnen
begrijpen, wat regen in Suriname is. Niet zelden staan
in een korte spanne tijds straten in de stad en polders
en wegen in de districten blank. Het regent af en toe
z66 hard, dat het gezicht slechts tot enkele meters
reikt. Bij zulke buien zijn de straten en wegen dan ook
volkomen verlaten en staat alle verkeer practisch still.
In het midden van het jaar komen ook hevige onweers-
buien voor. Merkwaardig is, dat de regenbuien zich te-
voren aankondigen: het begint betrokken te worden,
harder te waaien en men ziet de bui reeds van verre
naderen. V66r de buien is de temperatuur drukkend en
vaak benauwend, wat van de gewone dagelijksche
warmte hier niet gezegd kan worden. De buien duren
meestal niet lang en als na afloop de zon weer door-
komt en haar gulden stralen over dit mooie land laat
schijnen, is alles spoedig weer droog en het gewone
leven wordt hervat met een zonnige lach en een blij
gemoed. Regenjassen kent men hier vrijwel niet. Als
bet niet hard regent, behelpt men zich met een parapluie
en als het giet schuilt men totdat de bui over is. De
vele stoepen wonder de balcons bieden overall een schuil-
plaats. De bevolking gaat veelal blootshoofds of draagt
een tropenhelm of viltenhoed. Panama's (stroohoeden)
ziet men veel minder dan voorheen. De dames ge-
bruiken een parasol (in allerlei kleuren) om hun teint
tegen de felle zon te beschermen. De oogen worden door
een zonnebril tegen het scherpe licht beveiligd. De
mannen dragen overwegend witte pakken van katoen
of drill, terwijl men ook vrij veel khaki ziet dragen.
De uniformen der politie zijn van khakistof. Als betere
bleeding gebruikt men shantung of palmbeach -






stof. Bij officieele gelegenheden zwarte kleeding, wat
zeer warm en gelukkig maar zelden verplicht voorge-
schreven is. Een wit dinner-jacket van katoen is een
welkome vervanging van de warme zwarte smoking-jas.
De dames dragen japonnen van katoen, zijde, tobralca
en dergelijke dunne stoffen. Het klimaat brengt nu een-
maal mee, dat ieder zich zoo luchtig en licht mogelijk
kleedt.
Ook de werktijden regelen zich naar het klimaat. In
gouvernementskantoren en bedrijven wordt gewerkt
van 7--1z uur en daarna niet meer. In particuliere
bedrijven, en vooral in winkels, werkt men van 7 tot
1 uur en van 3 tot 5 uur. Het is dag van 6 tot 6 uur met
over het geheele jaar gerekend slechts een half uur
spelling in zonsopkomst en in zonsondergang. Het is
na half zeven 's avonds dus altijd donker. De tropen-
nacht brengt echter mee, dat het nooit zoo donker is als
in Europa en een avond in Suriname bij maanlicht is
een sprookje gelijk. Ook dit moet men zelf hebben er-
varen om het nooit meer te vergeten.
Dit mooie land nu maakt deel uit van het Koninkrijk
der Nederlanden en er zijn helaas maar zoo bitter wei-
nig Nederlanders, die beseffen, wat dat zeggen wil.
Velen weten niet eens, waar Suriname ligt. Toch is Su-
riname reeds sinds 1667, met een korte onderbreking
van 1804-1814, Nederlandsch! Ja, reeds in de 16de eeuw
was er contact tusschen Nederland en Suriname, toen de
Zeeuwen uit handelsoogpunt naar deze gebieden trok-
ken en daar forten en nederzettingen bouwden. De
Spanjaarden, die dit gebied ontdekt heeten te hebben,
hadden weinig interesse voor dit lage, moerassige land,
waar zij geen goud dachten te vinden. Reeds in de eerste
helft der 16de eeuw gaven de Spanjaarden verlof tot
kolonisatie aan ieder, die maar wilde. De Zeeuwen en
Hollanders kwamen naar Guyana, maar toen de 80-
jarige oorlog uitbrak, trachtten de Spanjaarden hen te






verdrijven. Door hun smokkelhandel wisten zij zich
echter te handhaven en na den vrede van Munster in
1648 was het met de Spaansche zeggingschap over Su-
riname voor goed gedaan. Maar toen brak de strijd om
de suprematie ter zee uit tusschen de Hollanders, de
Engelschen en de Franschen. Dit waren in werkelijk-
heid handelsoorlogen en daarin speelde de handel op
Suriname een vrij groote rol. Nadat de Engelschen erin
geslaagd waren zich in dit kustgebied als heer en
meester te vestigen, slaagden eindelijk de Zeeuwen in
1667 erin hen weer te verdrijven. Reeds in 1621 was aan
de eerste West-Indische Compagnie octrooi verleend om
zich in Guyana te vestigen. Al spoedig had zij een
kleine duizend schepen in de vaart! Zij behaalde in
weinige jaren enorme winsten en buit. In dienzelfden
tijd vestigden zich de eerste Joden, die veelal nit Spanje
naar Holland waren uitgeweken en deelnamen aan de
scheep- en handelsvaart op Guyana. Op Joden-Savan-
nah vestigden zich Joodsche kolonisten. Ook begint de
naam Nassy reeds een rol te spelen in de Surinaamsche
geschiedenis. Als in het begin van het jaar 1667 de nog
alom geierde Abraham Crijnssen met zijn Zeeuwen de
versterkte post te Paramaribo verovert, is de vrede in
zicht, welke tenslotte te Breda wordt gesloten en waar-
bij de veroveringen van de Zeeuwen door Engeland
worden erkend. In 1682 verkoopt Zeeland Suriname
aan de tweede West-Indische Compagnie, die later uit
geldgebrek de stad Amsterdam en de families van Aers-
sen van Sommelsdijck in het bezit der kolonie laat par-
ticipeeren. Gouverneur Cornelis van Aerssen van Som-
melsdijck stelt dan alles in het werk om de volksplanting
Suriname op te bouwen. Van Engelschen kant dreigt
vooreerst geen gevaar meer, maar de Franschen onder-
nemen nog meerdere pogingen om de kolonie in hun
macht te krijgen. In 1712 slaagt een Fransche admiral
erin Suriname binnen te dringen en zeer ernstig te plun-







deren en te verwoesten. Holland, dat in dien tijd zoowel
politiek als economisch op een hoogtepunt komt, slaagt
er echter in de kolonie weer op te werken, maar niet
dan door middel van den invoer van slaven op groote
schaal. Men begint dan ook met goud-zoeken, waartoe
Duitschers de eerste stappen ondernemen. Waarschijn-
lijk heeft dat ertoe geleid, dat ook Hernhutter-zende-
lingen naar Suriname kwamen, later ook gevolgd door
Zwitsers. Omstreeks 1800 vestigen zich Schotten in Ni-
ckerie, die de eerste plantages aldaar aanleggen, spoe-
dig gevolgd door vestiging in Coronie. Intusschen von-
den geregeld slavenopstanden plaats. Negers, die als
slavenjagers dienst deden, werden veelal beloond met
de vrijheid en vestigden zich in hoofdzaak aan den bui-
tenkant der stad, waar zij landbouw in het klein gingen
bedrijven. In 1832 wordt de Joodsche vestiging op Jo-
den-Savannah plat gebrand en door de Joden verlaten.
Zij vestigden zich grootendeels in de hoofdstad, waar zij
vooral den handel en de z.g. vrije beroepen gingen uit-
oefenen. In 1845 volgt dan de berucht geworden koloni-
satie van Hollandsche boeren. De vestigingsplaatsen
waren niet in orde, hygienische verzorging ontbrak en
deze poging liep op een debacle uit. De overlevende
boerenfamilies vestigden zich ten slotte nabij de stad,
waar hun nakomelingen zich tot heden op hun bedrijven
hebben weten te handhaven (aan de z.g. Rijwegen).
Nadat nog Chineezen en Madeireezen waren geimmi-
greerd, kwam in 1863 de afschaffing van de slavernij,
waarover in een volgend hoofdstuk meer gezegd zal
worden. Er werden nadien contractarbeiders inge-
voerd, voornamelijk Aziaten, en alles werd gedaan om
den ten gevolge van de afschaffing der slavernij ont-
stanen terugval in den landbouw op te vangen. Wij
zullen later zien, hoe dat alles verloopen is. Het Neder-
landsche gezag over de kolonie Suriname is tot heden
blijven bestaan, zij het ook, dat in de positive van dit






land herhaaldelijk verandering werd gebracht. Bij de
bespreking van de economische en de staatkundige po-
sitie van Suriname zal daarop worden teruggekomen.
De omvang van bet grondgebied van Suriname heeft
in den loop der tijden geen wijziging ondergaan. Merk-
waardig is, dat noch in de Grondwet noch in de Staats-
regeling een omschrijving van het grondgebied voor-
komt. Het Nederlandsche gezag in dit gebied is ge-
grond op occupatie, vredesverdragen en handelstrac-
taten en zeker ook voor een niet gering deel te ver-
klaren uit historic en traditie. Zoo is dan ook te ver-
klaren, dat men vaak spreekt van een historische taak,
die het Nederlandsche volk in Suriname te vervullen
had en heeft. Dat het die taak niet altijd naar behooren
vervuld heeft, mag als bekend verondersteld worden,
en of het zijn plicht than, nu de tijd daartoe roept, wel
zal verstaan, zal spoedig kunnen en moeten blijken.
In de volgende hoofdstukken willen wij de Suri-
naamsche maatschappij leeren kennen, ten einde straks
better tot oordeelen bevoegd te zijn.






EERSTE DEEL






HOOFDSTUK I


DE BEVOLKING.


Algemeen.


Het aantal inwoners van Suriname is niet met nauw-
keurigheid op te geven. Regelmatige volkstellingen
hebben niet plaats gevonden en uit den aard der zaak
is het aantal bewoners van de binnenlanden niet te be-
palen. Hoewel de schattingen van het aantal inwoners
zeer uiteenloopen, mag men wel aannemen, dat het
total zich tusschen 180.000 en 190.000 beweegt. In aan-
merking nemende, dat Suriname circa 160.000 km2 groot
is, kan men de bevolkingsdichtheid dus bepalen op
ruim 66n mensch per km2. Inderdaad een zeer dunne
bevolking, en zooals we in het vervolg van dit werkje
zullen zien, is deze bevolkingsdunheid in menig opzicht
zeer nadeelig voor de welvaart van het land. Nu moet
hierbij terdege in aanmerking genomen worden, dat
een derde deel der bevolking in de hoofdstad Parama-
ribo woont, terwiji in de binnenlanden ongeveer 20.500
boschnegers en naar schatting 3.000 Indianen hun per-
manent verblijf hebben in eigen nederzettingen of dor-
pen. De normal bevolkte buitendistricten herbergen
dus ongeveer 100.000 anderen. Bij de bespreking der
bevolkingsgroepen zal blijken, hoe de bevolking ver-
deeld is over de districten.
Vaak wordt de meening verkondigd, dat Suriname een
Nederlandsche volksplanting is. Wij lezen ook wel van
,,Hollandsche" volksplanting, waarmee dan bedoeld
wordt, dat vroegere bewoners van de beide Hollanden







Suriname zijn gaan bevolken en daar een Hollandsche
kolonie hebben gesticht. Deze laatste opvatting is zeker
onjuist, daar van een vestiging van exclusief Noord-
en Zuid-Hollanders in Suriname geen sprake is geweest.
Veeleer zouden het dan nog Zeeuwen geweest zijn. De
opvatting van ,,Nederlandsche" volksplanting is slechts
ten deele just, al naar gelang de beteekenis, welke men
aan die uitdrukking schenkt. Bedoelt men, dat Neder-
landers zich daar gevestigd hebben en een Nederland-
sche bevolking hebben gevormd, dan is dat eveneens
bezijden de waarheid, want de Nederlanders hebben
zich daar slechts in zeer geringen getale als kolonisten
gevestigd. Wel is de uitdrukking te billijken, als men
daaronder verstaat, dat wonder Nederlandsche leading
en wonder Nederlandsch gezag kolonisten naar Suriname
gebracht zijn, ongeacht van welken landaard of welk
ras die geimporteerde bevolking was.
Suriname is dan in zoover een volksplanting, dat de
bevolking, wier nakomelingen er nu nog wonen,
van elders is aangevoerd en niet van oudsher in-
heemsch was; en Nederlandsch in zooverre, dat die be-
volking ontstaan is grootendeels wonder Nederlandsche
leading en wonder Nederlandsch gezag en Nederlandsch
geworden is in cultuur, taal en zeden. De Nederlanders,
die in den loop der tijden naar Suriname gingen, zijn er
slechts tijdelijk gekomen en hebben zich niet blijvend
gevestigd en ook niet blijvend willen vestigen, uitzon-
deringen daargelaten. Hieraan doet niet af, dat Neder-
land zijn stempel op Suriname en zijn bevolking heeft
gedrukt en dat Suriname in vrij sterke mate nauw
verbonden is aan Nederland. Wij zouden kunnen
zeggen, dat dit bet geval is, ondanks het feit, dat Su-
riname maar zeer weinig blijvende Nederlandsche ko-
lonisten heeft gekend! Het Nederlandsche karakter
van de Surinaamsche bevolking is dan ook geheel of
vrijwel geheel te danken aan het onderwijs, dat Ne-






derlandsch was en is, en de Nederlandsche wetgeving,
eeredienst enz. Wij komen daarop uitvoeriger terug
bij de bespreking van de cultureele en geestelijke be-
trekkingen tusschen Nederland en Suriname. Om de
juistheid van de bovenstaande opvatting aan te toonen,
willen wij nagaan, uit welke rassen de Surinaamsche
bevolking is samengesteld, en op welke wijze en wan-
neer die verschillende rassen in Suriname zijn gekomen.
De groep der Europeesche Nederlanders willen wij
daarbij het laatst bespreken.

A. De Indianen.

Heeft Suriname een ,,oorspronkelijke" bevolking?
Het komt mij voor, dat die vraag niet met stelligheid
bevesfigend beantwoord kan worden. Toen Suriname
ontdekt werd, waarschijnlijk door Spaansche zeevaar-
ders,werden rood-gekleurde menschen aangetroffen, die
men Indianen heeft genoemd. Het is niet zeker, van
waar die Indianen afkomstig waren. Onder de ethnolo-
gen heerscht groot verschil van meening. Wel is men
het vrijwel algemeen erover eens, dat die Indianen oor-
spronkelijk niet in Guyana gewoond hebben, daar deze
gebieden van Zuid-Amerika in de oude tijden niet ge-
schikt waren voor regelmatige bewoning. Men beweert,
dat de eerste bewoners van Suriname afkomstig zijn uit
Noord-Amerika, waar zij uit de prairien verjaagd zou-
den zijn, nadat zij zelf eerst over de Beringstraat in
Noord-Amerika gekomen waren, maar anderen houden
het ervoor, dat die Indianen afkomstig zijn uit Aziii en
Australia. Men spreekt ook van Polynesiirs. Volgens
een veel verbreide opvatting zouden al die rassen zich
in Zuid-Amerika vermengd hebben en uit die vermen-
ging zouden de resten der thans nog in de binnenlanden
aanwezige Indiaansche stammen ontstaan zijn. Hoe bet
ook zij, vrij zeker is, dat die Indianen ook van elders






afkomstig zijn en dat het dus aanvechtbaar is, dat de
Indianen de ,,oorspronkelijke" bewoners van Guyana
waren. Beter is het dus te spreken van de eerst bekende
bewoners. Overigens staat vast, dat al heel lang geleden
negerstammen, dus zwarte rassen, eveneens in Suri-
name en andere West-Indische landen voorkwamen. Er
zijn schrijvers, die niet van stammen en ook niet van
rassen willen spreken, maar slechts van taalgroepen.
Dit wijst heel sterk op twijfel aan oorspronkelijkheid
van .hetgeen men aantrof. Zoowel Kohlbrugge als de
Goeje nemen mengvolken aan. Ook de namen van de
voornaamste Indianengroepen in Suriname zijn niet oor-
spronkelijk en zelfs niet geheel eigen aan de taal, en
de Indiaansche teekens en inschriften geven evenmin
zekerheid, daar de beteekenis daarvan zeer verschillend
wordt uitgelegd. Met de werktuigen is het evenzoo.
Bekend is, dat de groep der Arawakken, welke in
deze Zuid-Amerikaansche gebieden de meest bekende is,
door vreedzame penetratie en kolonisatie zich wijd en
zijd verspreid heeft. Zij hadden telkens andere gronden
voor hun voedselvoorziening noodig. Zij hingen de die-
rengeestvereering aan en beoefenden daarom geen
veeteelt. Die verspreiding leidde ook tot vermenging,
want door hun vreedzame binnendringing en vestiging
in gebieden, waar reeds andere stammen leefden, ver-
eenigden zij zich met die reeds gevestigde bewoners
en vond zelfs bloedvermenging door huwelijk plaats.
Toen de Spanjaarden aan de kusten slaven gingen
jagen, trokken de Indianen zich in bet binnenland
terug. Nadat de Nederlanders hun gezag in Suriname
blijvend gevestigd hadden, ontstond een goede verstand-
houding met de Indianen, daar deze laatsten zich door
de aanwezigheid van een voldoend sterke troepen-
macht veilig voor z.g. slavenjagers van buiten gingen
voelen. Zij waren zelf door hun lichaamsbouw minder
geschikt voor plantagearbeid en werden daarom ook






niet als slaven gebruikt. Later zijn zij door de bosch-
negers weer verder het binnenland in gedrongen en
hun aantal is ook sterk verminderd door onderlinge
oorlogen. Zooals reeds werd medegedeeld, wordt hun
aantal in Suriname thans op ongeveer 3000 total ge-
schat. Zij zijn nu niet zoo schuw meer en leven in dor-
pen, uitgezonderd enkele geisoleerde groepen dieper
het binnenland in. Van die groepen, die regelmatig
contact hebben met de beschaafde wereld, zijn reeds
vele tot het Christendom bekeerd. De Indianen zijn
kunstige handwerkslieden, en zij beginnen in den laat-
sten tijd ook naar onderwijs voor hun kinderen te ver-
langen. Zij zijn niet zoo ongevoelig voor de nieuwe be-
schaving als wel eens beweerd wordt. Het is ook niet
just, dat zij geen eigen cultuur gehad zouden hebben.
De kloof tusschen hun oude cultuur en de moderne
beschaving is echter zeer groot, en dat maakt de over-
gang moeilijk.
De voornaamste Indianengroepen zijn nu nog de
Arawakken, de Caraiben en de Warrauws. Deze laat-
sten heeten laf en verraderlijk te zijn. Zij zijn de beste
riviervaarders en maken zelf hun prachtige en groote
corjalen. Zij oefenen geen landbouw uit. Allen zijn goede
jagers. Hun aantal breidt zich niet uit, ten gevolge van
groot sterftecijfer, vooral wonder de jeugdige kinderen.
Men kan vrijelijk aannemen, dat zij in hun betrekkelijk
isolement steeds verder degenereeren. Hun natuurleven
is hard en ongezond. Dit geldt natuurlijk in het bijzon-
der voor de groepen, die dieper in de binnenlanden
wonen.
Men vindt de Indianen, die een regelmatige vestiging
hebben, in de buitendistricten. In het district Suriname
wonen er 700 A 800, verdeeld over de dorpsgemeenten
Redi Doti, Powakka en Casipora. Zij houden zich voor-
namelijk bezig met den houtkap.
In het district Saramacca wonen ongeveer 1000 In-






dianen, verdeeld over de eigen dorpen Groot Poika,
Wiriwiribo en Gosterie aan de Boven-Saramacca, en
Colesbaskreek, Tibiti Sabana, Taproepa 'Koemboe,
Goede Hoop, Bergi, Corneliskondre, Boskokaboeja en
Donderkamp aan de Coppename.
In het district Commewijne vindt men slechts circa
100 Indianen, gevestigd in de dorpen Sapende aan de
Agamakreek en Coppi aan de Cassewinica.
Het district Marowijne telt 1150 Indianen, n.l. 150
Arawakken, 750 benedenlandsche Caraiben en 250 bo-
venlandsche Caraiben. Zij wonen o.a. op Christiaankon-
dre en Langamankondre aan de river de Marowijne en
op Calbo aan de river de Cottica. Zij doen ook aan
gouddelven.
Het district Coronie schijnt geen Indianen te huis-
vesten. In het district Nickerie vindt men ook een klein
aantal, te weten te Washabo en Apoera aan de Coran-
tijnrivier ruim 200, en aan de rivieren de Boven-Nicke-
rie en de Maratakka circa 30 gezinnen. Zij houden zich
hier met rijstbouw bezig.

B. De Boschnegers.

Zooals reeds werd gezegd, zijn er ongeveer 20.500
boschnegers in Suriname. Wat zijn boschnegers? Zoo-
als bekend verondersteld mag worden, werden in vroe-
gere tijden slaven uit Afrika naar Suriname gebracht.
Het waren Afrikaansche negers, die in den plantage-
bouw als slaven geplaatst werden. Ook de Joden, die
naar Suriname uitweken, namen slaven mee. Deze aan-
voer van negerslaven is begonnen in het begin van de
17e eeuw, toen de Engelschen in Suriname het gezag
uitoefenden, en later door de West-Indische Compagnie
voortgezet. Zij werden vooral van de Slavenkust in
Afrika gehaald. Tusschen 1600 en 1850 zijn in Suriname
circa 290.000 slaven ingevoerd, waarvan 1/3 deel vrou-






wen. Hoe het bestaan van deze lieden geweest is, valt
zonder veel commentaar te begrijpen, wanneer men
weet, dat ongeacht de naar de binnenlanden gevluchte
slaven, nog slechts 1/10 deel in leven was, toen in 1863
de slavernij werd afgeschaft. Dit verklaart tevens de
buitengewone dunheid van bevolking nog in den hui-
digen tijd. Vooral ziekten hebben een ware slachting
wonder de plantageslaven aangericht en bet geringe aan-
tal vrouwen heeft de bevolkingsaanwas ongunstig be-
invloed. De meest gevreesde ziekten waren malaria,
filaria, gele koorts en lepra.
De slaven nu, die van de plantages wegliepen en de
bosschen introkken, zijn de boschnegers. Vroeger
noemde men hen ook wel marrons (wegloopers). Velen
der geimporteerde slaven konden de zware plantage-
arbeid niet volhouden. Zij waren er ook lang niet altijd
physiek geschikt voor. Zij gaven de voorkeur aan een
vrij bestaan in de bosschen en namen de vlucht. Der-
gelijke vluchten vonden vaak groepsgewijs of in fa-
milieverband plaats, en na hun veilige vestiging in het
oerwoud wezen zij hun groepshoofd aan, later dorps-
kapitein geheeten. Daar zij in de bosschen aan veel
zaken gebrek hadden, ondernamen zij strooptochten
naar de plantages en andere bewoonde centra om le-
vensmiddelen en allerlei gebruiksvoorwerpen te stelen.
Ook vrouwen en kinderen werden niet zelden meege-
roofd. Zoo stichtten zij eigen families en gemeenschap-
pen. De plantage-eigenaren en ook de overhead namen
natuurlijk maatregelen tegen de weggeloopen slaven,
en aan weerszijden werden vaak groote verliezen gele-
den in de boschgevechten tusschen de officieele bosch-
patrouilles en de marrons. In die boschpatrouilles
werd ook gebruik gemaakt van negerslaven, die zich
beschikbaar stelden voor de jacht op hun eigen broe-
ders. Men moet hen daarover niet al te hard vallen,
want zij vochten in zekeren zin voor hun eigen vrijheid.






Wanneer zij namelijk goede diensten in de slavenjacht
hadden bewezen, werden zij vrij verklaard. Langzamer-
hand begon de overhead te streven naar vredesverhou-
dingen met de wegloopers. Ook de ending bemoeide
zich met die groepen, en er ontstond een andere ver-
houding tot de boschnegers. Het zou buiten bet bestek
van dit werkje gaan om de heele ontwikkelingsgeschie-
denis van de boschnegers hier te beschrijven. Zij is zeer
interessant en door meerdere schrijvers uitvoerig en
goed beschreven. Hier zij volstaan met de volgende al-
gemeene mededeelingen. De eerste wegloopers gingen
naar de Boven-Suriname en de Para, verhuisden later
naar de Coppename (waar zelfs vermenging met een
Indianenstam voorgekomen schijnt te zijn), en zijn ten-
slotte als eigen groep verdwenen. Later, in de 18e eeuw,
ontstonden meerdere groepen, waarvan de Aucaners
en de Saramaccaners de bekendste zijn. Voor een uit-
voerig overzicht verwijs ik gaarne naar het boek van
den oud-districts-commissaris E. Wong ,,Hoofdenver-
kiezing, Stamverdeeling en Stamverspreiding der Bosch-
negers van Suriname in de 18e en 19e eeuw". De Sara-
maccaners leven sinds 1845 in het Saramaccagebied,
terwijl de Aucaners tegenwoordig nogal verspreid
wonen aan de Cottica, de Marowijne, de Commewijne,
de Sarakreek en verschillende dorpen aan de Boven-
Suriname. Ook Santigron is een bekende boschneger-
vestiging.
De boschnegers zijn vooral houthakkers. Zij komen
met groote houtvlotten de river afzakken en de manier,
waarop zij over de vallen in de river komen, is heel
kunstig. Hun arbeid bij de houtexploitatie is een soort
privilege, dat wel eens een belangrijk Surinaamsch pro-
bleem genoemd wordt. Door de oude vredestractaten,
die bet vroegere gouvernement met de boschnegers
heeft gesloten, waarbij den boschnegers een soort vrije
houtkap is verzekerd, nemen zij een zeer bijzondere






positive in en beroepen zich op verkregen rechten, welke
zij niet willen afstaan. Hun wijze van houtkap
wordt door deskundigen ruineus voor den houtopstand
genoemd, en deze deskundigen voorspellen onherstel-
bare shade aan den houtrijkdom van Suriname, indien
aan dien z.g. losbandigen houtkap der boschnegers geen
einde wordt gemaakt. Maar wat moet er dan met de
boschnegers gebeuren? Voor regelmatig werk zijn zij
ongeschikt en zij zijn daartoe ook niet genegen, terwijl
zij zich evenmin willen voegen in een geordende en door
deskundigen geleide boschexploitatie. Dit vraagstuk
heeft vele moeilijke aspecten, en we zullen nog gele-
genheid vinden daarop in grooter verband terug te
komen. Ambtelijk staan zij ook buiten de Surinaamsche
bevolking, maar dat neemt niet weg, dat in feite hun
dorpsverbanden en dorpshoofden door het gouverne-
ment erkend zijn en worden. In staatsrechtelijk opzicht
hebben we hier te maken met een zeer bijzonderen
toestand, die niettemin als realiteit erkend en behan-
deld moet worden. Dit vraagstuk is dan ook niet alleen
van maatschappelijken, maar ook van juridischen aard.
Er zal een bevredigende oplossing voor gevonden moe-
ten worden, en wel in het verband van een alle terrei-
nen bestrijkend welvaartsplan voor Suriname. Bij dit
alles moge vooral goed voor oogen gehouden worden,
dat de boschnegerhoofden (granmannen en kapiteins)
vaak op hun verzoek door den gouverneur worden aan-
gesteld. Zij krijgen zelfs eenig salaries en een uniform,
waarop zij zeer trotsch zijn! Dit volkje is merkwaardig
gehecbt aan Oranje en het Nederlandsch gezag, en de
jongeren wonder hen zoeken het Nederlandsch onderwijs.
Zending en regelmatig contact met de rest der. Suri-
naamsche bevolking hebben een gunstigen invloed op
de meeste boschnegergroepen. Met veel beleid zal men
deze groep der bevolking, die naar mijn meening zeer
zeker tot de Surinaamsche bevolking als geheel gere-






kend moet worden, naar een goed en geregeld bestaan
moeten leiden. Hun groot bijgeloof speelt hun nog par-
ten, en hier ligt een dankbare taak voor gouverne-
ment en ending tezamen. Men kan alles over de bosch-
negers vinden in het boekje van W. T. van Lier.
De boschnegers zijn als volgt over de districten ver-
deeld: in het district Suriname 10.000, allen in de bo-
venlandsche bosschen. In het district Saramacca 2000, en
wel in de boschnegerdorpen aan de Boven-Saramacca
in Santigron, Totikamp, Damparra en Mako; aan de
Coppename in Pikienbakondre (Tibiti), Heidotti,
Witagron, Tjakatjakaston en Kaaimanston. In bet dis-
trict Commewijne 300 in de gehuchten Jaffa, Gododrai,
Peneninika en Moisimoisi. In bet district Marowijne
ruim 7000, en wel ruim 6000 Aucaners, 750 Para-
maccaners, klein 300 Boni's en een vijftigtal Saramac-
caners. Zij wonen in de dorpen Papatam, Bigiston,
Langatabbetje, Nassau, American- kondre, Drietabbetje
en andere aan de Marowijne; in Dantapoe, Ricanau-
moffo, Pikien Santi, Pinatjarimi, Manjabon, Tamarain,
Langahoekoe, Lantiwei, Wanhati enz. aan de Cottica;
Kasabaondro en Ovia-olo aan de Patamacca, Peto-
ondro aan de Ricanaukreek, en Anjoemakondre en
Moengotappoe aan de Coermotibo. In bet district
Coronie geene, en in het district Nickerie evenmin.

Wij hebben nu de niet aan het gewone maatschappe-
lijk verkeer deelnemende bevolkingsgroepen, de In-
dianen en de Boschnegers, aan een beschouwing onder-
worpen. Indianen ziet men in de hoofdstad zelden, maar
Boschnegers komen wel naar de stad om hun producten
te verkoopen en andere artikelen, vooral kruit, wapens
en werktuigen in te slaan. Het blijft altijd een typisch
gezicht een boschneger-familie in de stad op straat tegen
te komen. Voorop loopt de man, daarachter de vrouw
en weer een eindje daarachter de kinderen, ook achter






elkaar. Hun kleeding is heel sober, maar meestal hel
van kleur. Een combinatie van helle kleuren is bijzon-
der in trek. Soms ziet men een boschneger in min of
meer Europeesche dracht met een helm op het hoofd.
Is hij kapitein of granman, dan is hij in uniform, dat
meestal uit zeer ouden tijd en van zeer bijzonderen
snit en model is. Alles, wat bijzonder is, willen zij koo-
pen. Zij zijn gemoedelijk in den omgang, ten minste in
de stad, en kunnen zich kostelijk amuseeren om een
kleinigheid. Ik heb mij laten vertellen, dat zij ,,in zaken"
zeer handig zijn en dat zij dan heel goed weten, wat
zij willen. Hun kunstvoorwerpen zijn een attractive en
alles wordt natuurlijk met de hand gemaakt of met
primitive werktuigen uitgesneden. Zoowel de bosch-
negers als de Indianen blijven een apart volkje in Su-
riname vormen.

C. De Creolen.

We komen nu tot de bevolkingsgroepen, die de nor-
male samenleving vormen. Daaronder nemen de' Creo-
len of eigenlijke Surinamers de oudste plaats in. Creolen
zijn de nakomelingen van de nit Afrika geimporteerde
negerslaven, die Mf v66r 6f in 1863 vrij verklaard zijn.
Toen de slavernij in 1863 werd afgeschaft, waren er nog
circa 30.000 slaven. Deze slaven moesten nog 10 jaren
wonder toezicht van het gouvernement arbeid blijven
verrichten, maar nu als z.g. vrije arbeiders tegen loon.
Aan de plantage-eigenaren werd bij de afschaffing van
de slavernij een schadevergoeding toegekend van
f 300.- per vrij geworden slaaf. Het bestuur begreep
blijkbaar, dat de eigenaren een groot gebrek aan ar-
beidskrachten zouden krijgen en dat anderzijds de pro-
ductiekosten ook aanmerkelijk zouden stijgen, omdat
loon betaald zou moeten worden, indien de vrijverklaar-
den op de plantages zouden blijven werken. De slaven,







die huisarbeid of ambachtswerk hadden verricht, ver-
lieten terstond de plantages en vestigden zich in of bij
de hoofdstad. Toen in 1873 de overgangstermijn van 10
jaren om was, verlieten ook de veldarbeiders in over-
groote meerderheid de plantages en er was geen moge-
lijkheid om in het tekort aan arbeiders te voorzien, zoo-
dat de landbouw, toen nog vrijwel geheel groot-bedrijf,
met rassche schreden achteruit going. Anderzijds hoopten
de vrijverklaarden zich in de hoofdstad op, waar zij
geen kans zagen aan de kost te komen. Zij hadden een
afkeer van den landbouw gekregen en een ander vak
of beroep verstonden zij niet, uitgezonderd de kleine
groep van huispersoneel en een gering aantal ambachts-
lieden. Suriname stond toen voor wellicht bet ernstigste
problem in zijn geschiedenis: aan den eenen kant een
groot tekort aan arbeiders voor den landbouw, aan den
anderen kant een opeenhooping van menschen in de
hoofdstad, die op die plotselinge stinging van bet aantal
inwoners allerminst berekend was en wat groote wer-
keloosheid meebracht! De vrijverklaarden weigerden
pertinent naar den landbouw terug te gaan, alle goede
aanbiedingen ten spijt, wat reeds uit psychologisch oog-
punt best te verklaren was. Aan het verleden was een
te zwarte zijde verbonden. Van bestuurszijde most
alles in het werk gesteld worden om aan dien wantoe-
stand een einde te maken. Na 1873 nam bet onderwijs
een groote vlucht, en het moet gezegd worden, dat vele
nakomelingen van vrijverklaarden de hun geboden kans
hebben weten te benutten. Zij wisten zich te bekwamen
voor ambacht, huisbetrekkingen, winkelbedrijven en
kantoren, terwijl anderen hun weg vonden naar de
balatabedrijven en gouddelverijen. De kerken bleven
niet achter het hunne bij te dragen tot de geestelijke
en social opheffing der vrijgeworden negerbevolking.
Vooral de Hernhutterzending heeft zeer goed werk
gedaan. Zij nam de negerslaven reeds v66r de afschaf-






fing van 1863 als lidmaten in haar kerkelijke organi-
satie op. De Hervormde kerk, die staatskerk was, mocht
een slaaf niet dopen en niet als lidmaat aannemen. Vele
slaven lieten zich daarom opnemen in de Hernhutter-
gemeenschap, thans de Evangelische Broedergemeente
geheeten. Deze kerkelijke gemeente heeft dan ook thans
de meeste leden. Van de vrijgeworden slaven, die aan
landarbeid gewoon waren, bleven velen in de districten
wonen. Zij vestigden zich op eigen grondjes en gingen
voor eigen rekening en in voile vrijheid den landbouw
uitoefenen. Zoo is de kleine landbouw ontstaan, waarop
wij nader zullen terugkomen.
De afstammelingen van de vrijgeworden slaven
hebben zich in den loop der jaren vermengd met andere
rassen, tengevolge waarvan we thans zwarte (niet ver-
mengde), bruine en lichtgekleurde Creolen kennen.
Deze bloedvermenging heeft een groot assimilatiever-
mogen meegebracht, en in den loop der laatste de-
cennia is wel gebleken, dat de Creoolsche bevolkings-
groep een groot aanpassingsvermogen bezit en lang
niet van intelligentie ontbloot is. Men zegt en leest wel
eens, dat de doorsnee-Creool lui is. De Creool is lang-
zaam, maar niet lui. De aard van den Creool en zijn
tropische afstamming brengen mee, dat hij rustig en
oogenschijnlijk traag zijn weg gaat. Men mag hem geen
Europeeschen maatstaf aanleggen. Wie meent, dat de
Creool niet gepassionneerd of emotioneel is, vergist
zich. De Creool is, vooral als in zijn families geen of
weinig bloedvermenging met andere (bij voorkeur
Westersche) rassen voorkomt, nogal bijgeloovig, wat
naief. Hij is gauw over zichzelf tevreden, en dat staat
hem wel eens in den weg om nog meer te bereiken. Hij
blijft dan gauw staan op een punt beneden zijn werke-
lijke kunnen, en daaraan is mede schuld het feit, dat
in zijn land het onderwijs ook op een bepaald punt
halt houdt. Hij kan op 66n enkele uitzondering na niet







verder dan tot het Mulo-onderwijs en is dan aan zich-
zelf overgelaten. Men heeft hem derhalve van bovenaf
geleerd om gauw tevreden te zijn. Deze psychologische
factor telt zwaar, en als men veel met de Creolen in
aanraking is geweest, moet men respect hebben voor
het feit, dat zoovelen geheel op eigen kracht en met
beperkte middelen zichzelf toch hooger opgewerkt
hebben. Zij, die zich steeds beijveren om de zwakke
.plekken van den Creool in het licht te stellen, zijn niet
rechtvaardig. Zij vergeten, dat zij te maken hebben met
afstammelingen van Afrikaansche negers, die nog maar
80 jaar geleden slaven waren, en voor wier ontwikke-
ling, zoowel geestelijk als maatschappelijk, voorheen
practisch niets gedaan werd. Al deze factoren in aan-
merking genomen, is het plicht deze bevolkingsgroep te
beoordeelen naar een ander criterium dan het Euro-
peesche of het door de techniek tot hooge ontwikkeling
gekomen Westen. Immers, ook economisch is alles tegen
dit volk geweest. Laat men zijn definitief oordeel op-
schorten, totdat ook deze bevolkingsgroep ten volle de
gelegenheid gekregen heeft eigen zaken te behartigen
en niet langer op het tweede plan te staan, een en ander
gepaard aan verbetering en vooral ook uitbreiding van
ontwikkelingsmogelijkheden op cultureel, geestelijk en
economisch gebied. Als men zegt, dat dit volk achter-
lijk is in ontwikkeling, dan draagt het daaraan zeker
niet in de eerste plaats zelf de schuld. Dit alles wil niet
zeggen, dat Nederland of bet Nederlandsche bestuur
daaraan schuldig is. Het gouvernement heeft veel ge-
daan en moeten roeien met de slechte en onvoldoende
riemen, die het had. Maar Nederland als geheel, en
de opvolgende regeeringen in het bijzonder, hadden
meer kunnen doen. Suriname en de Creoolsche bevol-
king konden de middelen tot vergrooting van welvaart
niet zelf verschaffen. Zij, die zich voor dit land en dit
volk verantwoordelijk achtten en hun ,,ethische" taak






voor in den mond hadden, hebben in den loop der tij-
den menige steek laten vallen. De oude koloniale po-
litiek heeft hier veel, dat plicht was, verzuimd. Deze
oudste groep in de Surinaamsche samenleving, gehecht
aan den Surinaamschen ground, verknocht aan het Huis
van Oranje, en Nederlandsch voelend ondanks alle
teleurstellingen in het verleden, moge met Nederland-
sche hulp eindelijk uit het duister van het verleden
door de schemering van het heden in het heldere licht
der toekomst worden gebracht. Daarbij vergete men
niet, dat de Creoolsche bevolking wel degelijk een eigen
cultureelen achtergrond heeft. De Europeesche cultuur
moge, vooral ten gevolge van het Nederlandsche on-
derwijs, sterk op de Creoolsche zeden en gebruiken
hebben ingewerkt, dat neemt niet weg, dat er een eigen
cultureele achtergrond bestaat, waarmee men rekening
zal dienen te houden.
De vrijverklaarden, die na 1873 in de districten bleven
wonen, trokken zich vrijwel geheel terug uit de suiker-,
katoen- en koffiecultuur. De arbeid in deze cultures
is zwaar, en zij wenschten iedere herinnering aan den
slaventijd uit te bannen. Zij legden zich daarom meer
toe op cacao-, cocosnoot- en Surinaamsche (Arabica)
koffieaanplant, alsmede op den tuinbouw. De arbeid
in die cultures is aanmerkelijk lichter. Daarbij speelde
ook de psychologische factor, dat de vrijgewordene nu
zelf ,,meester" wilde zijn, een voorname rol. Het bestuur
heeft deze vrijverklaarden krachtig gesteund in hun
streven om eigen bedrijfjes te beginnen. In de distric-
ten werden scholen en kerken gebouwd, ten einde het
ontstaan van bevolkingscentra van vrije landbouwers te
bevorderen. Aan gegadigden werden zelfs domeinlan-
den in gebruik gegeven, en wel kosteloos, terwijl vrij-
stelling van belasting verleend werd gedurende een be-
paald aantal jaren. Daarnevens werden nog voor-
schotten verstrekt. Het gouvernement stichtte ook zelf

33







vestigingsplaatsen, zooals in 1873 Domburg en in 1877
Nieuw-Amsterdam, later door meerdere gevolgd. We
zullen later zien, dat dit alles nog niet voldoende ge-
weest is, of better gezegd, dat deze method veel van
haar doelmatigheid verloren heeft, doordat het bestuur
tegelijkertijd belangrijken financieelen steun aan de
plantages, dus het groot-landbouwbedrijf, verstrekte en
arbeidskrachten voor dat grootbedrijf going importeeren,
door welke concurrentie de nieuwe klein-landbouw niet
die ontwikkeling heeft kunnen bereiken, welke men
verwacht had. De vrijverklaarden waren staatkundig
wel vrij geworden, maar economisch in werkelijkheid
niet.
Toen nu na 1890 de gevreesde krullotenziekte in de
cacao kwam en deze cultuur geleidelijk aan vrijwel
geheel vernietigd werd, trokken vele Creoolsche klein-
landbouwers naar elders, bij voorkeur naar de hoofd-
stad. Zij hadden school genoeg van den landbouw ge-
kregen. Ook den Creolen, die naar de goud- en balata-
bedrijven in de bosschen waren getrokken, is het niet
voor den wind gegaan. Er werd in de bosschen aan
allerlei ziekten geleden en de zware arbeid in die ont-
ginningsbedrijven sloopte den weerstand der Creolen.
Zij waren bovendien erg afhankelijk van de exploita-
tiemaatschappijen en raakten diep in de schuld. De na
1918 door het gouvernement ondernomen pogingen om
de landbouwende Creolen op eigen vestigingsplaatsen
een bestaan te bezorgen, zijn slechts ten deele geslaagd.
Nu was het weer de groote overproductie, welke op
de wereldmarkt heerschte, die alle goede bedoelingen
en plannen schipbreuk deed lijden. De Creolen hebben
wel pech gehad. Het particuliere concessie-systeem
heeft daardoor ook maar ten deele success gehad. Van
de in de later jaren ontstane toename der rijstcultuur
hebben de Creolen vrijwel niet geprofiteerd. Zij hadden
den landbouw al verlaten, en bovendien trokken Aruba







en Curagao reeds vele jongere Creolen uit hun land
weg. De groote vlucht van de olieraffinaderijen op die
eilanden deed een groote vraag naar arbeidskrachten
ontstaan en de hooge loonen trokken vele jonge Su-
rinamers aan. Zij hebben in grooten getale gehoor ge-
geven aan de roepstem van de olie en hun land verlaten.
Het gaat hen daar goed en zij blijken gewaardeerde
arbeidskrachten te zijn. Dat neemt niet weg, dat deze,
zeker niet de slechtste Creoolsche jongeren, in feite
voor hun eigen land verloren zijn, althans op 't oogen-
blik. Maar in Suriname konden zij geen redelijk bestaan
vinden. Anderzijds heeft de in de laatste jaren toege-
nomen bauxietindustrie in Suriname aan vele Creolen
een bestaan verschaft. Het valt met zekerheid te zeggen,
dat uitbreiding van handel en industries in Suriname
de Creolen voor goed van den landbouw zal vervreem-
den. Het aantal Creolen, dat wel iets voor den landbouw
gevoelt, is maar gering.
Er zijn circa 72.000 Creolen in Suriname. In de hoofd-
stad wonen veel Creolen. Zij bezeften posten in de be-
stuursadministratie en -bedrijven, in particuliere on-
dernemingen en winkels, op kantoren, in ambachten
en in den middenstand. De meeste onderwijzers zijn
Creolen. Zij verrichten ook vele diensten in en voor
de huishouding. In den bestuursdienst hebben zij zich
reeds tot belangrijke posten opgewerkt. In de vrije be-
roepen zijn zij het sterkst vertegenwoordigd. De in
de districten wonende Creolen zijn als volgt verdeeld:
in het district Suriname 7500, geconcentreerd aan de
Boven-Suriname in het Paragebied en in de Creoolsche
dorpsgemeente ,,Creola". Men vindt in dit district zeven
gouvernementsvestigingsplaatsen, waarvan Meerzorg,
Saramaccapolder, Domburg, en Pad van Wanica de be-
langrijkste zijn; voorts zeven dorpsgemeenten, waarvan
Berlijn en Creola de Creolen huisvesten.
In het district Saramacca wonen ruim 2000 Creolen,







en wel in de nederzettingen Uitkijk en Vier Hendrik-
ken (een dorpsgemeente).
In Commewijne vindt men ongeveer 2000 Creolen.
In het district Marowijne ook ongeveer 2000, vrijwel
geheel geconcentreerd bij de bauxietindustrie op
Moengo, en in Albina. Dit geheele district telt slechts
circa 3500 menschen, zoodat de Creolen hier sterk in
de meerderheid zijn.
Het district Coronie meldt ongeveer 3300 Creolen
op een total bevolking van ruim 3700 menschen! In dit
district zijn de Creolen honkvast gebleven ten gevolge
van de cocosolie-cultuur en de varkensteelt. Het is den
Creolen hier niet zoo tegengeloopen als elders in de
districten.
In Nickerie staan ruim 3000 Creolen te boek, gecon-
centreerd te Nieuw-Nickerie, Margarethenburg, Henar-
polder en langs de river de Nickerie. In Margarethen-
burg wonen uitsluitend Creolen. Het is een gouverne-
mentsvestigingsplaats, waar een ziekeninrichting met
een geneesheer gevestigd is.
Misschien zal de steeds meer opkomende citruscultuur
erin slagen weer de belangstelling van Creolen voor
den landbouw te trekken. Deze cultuur eischt geen
zwaren veldarbeid en als de exportmogelijkheden gun-
stig zijn, is deze cultuur alleszins loonend. Op de reeds
genoemde vestigingsplaats ,,Creola" wordt sinds 1934
citrus verbouwd. De Moravische Broedergemeente is
een gelijke proef begonnen in den Saramaccapolder
en de Roomsch-Katholieken aan den Rijsdijkweg tus-
schen Lelydorp en Onverwacht (district Suriname). De
resultaten schijnen niet onbevredigend te zijn. Men
breidt de citruscultuur steeds meer uit over andere
vestigingen.
West-Indische immigranten. Deze zijn verwant aan
de Creolen. Toen in 1864 bleek, dat immigratie van
Britsch-Indiers, waarop de Nederlandsche regeering






hare verwachtingen had gebouwd, door de Engelsche
regeering in Britsch-Indi6 werd verboden, zocht men
naar andere mogelijkheden. Het groote tekort aan ar-
beidskrachten op de plantages na 1863 leidde ertoe,
dat de regeering maatregelen trof om uit de West-
Indische eilanden Creolen naar Suriname te doen emi-
greeren. Uit Barbados werden circa 500 Westindische
Creolen naar Suriname gebracht. In de eerstvolgende
jaren werden nog circa 1300 West-Indische Creolen aan-
gevoerd, die zich ten slotte gedeeltelijk vermengd heb-
ben met de Surinaamsche Creolen.
De in 1872 met de Engelsche regeering gesloten over-
eenkomst tot immigratie van Britsch-Indiers in Suri-
name, heeft aan den aanvoer van West-Indiers defini-
tief een einde gemaakt.

D. De Chineezen.

Reeds omstreeks 1850 kwamen op instigatie van
de Nederlandsche Regeering Chineezen uit Java naar
Suriname om in den plantagebouw werkzaam te zijn
Zij waren feitelijk bestemd voor het suikerkoken in de
fabriek van de gouvernementsplantage Catherina
Sophia aan de Saramaccarivier. Van de 18 Chineezen,
die toen werden aangevoerd, zijn tenslotte drie over-
gebleven. Zij hebben als tolk dienst gedaan bij de vol-
gende aanvoeren, die o.a. in 1858 plaats vonden. In
dat jaar kwamen er 500 rechtstreeks uit China, tot
1870 gevolgd door nog ruim 2000. Later kwamen nog
meer Chineezen naar Suriname, maar op eigen rekening
en uit eigen beweging. Daar in den beginne heel weinig
vrouwen meekwamen, heeft de Chineezen-kolonie zich
niet kunnen uitbreiden en is zelfs geslonken. De eerste
Chineezen waren goede landarbeiders, sterk en taai.
Anderzijds leefden zij royaal. Langzamerhand hebben
hun nakomelingen zich van den landbouw afgewend






en zich vooral in den kleinhandel begeven. In Suriname
treft men dan ook zeer vele Chineesche winkels aan.
Ook in gouvernementsdienst en in particuliere onder-
nemingen vindt men de nakomelingen van de in vroeger
jaren naar dit land gekomen Chineezen. Hoewel zij
wel vereenigd zijn in Chineesche vereenigingen, blijven
zij in hun beroep vrijwel altijd op zichzelf staan. Zij
belijden den godsdienst van Confucius, uitgezonderd
zij, die tot het Christendom, vooral het Roomsch-Katho-
lieke geloof, bekeerd zijn. Er zijn ruim 2000 Chineezen
in Suriname. Velen willen Chineesch staatsburger blij-
ven. Zij hebben ook een eigen consul. Zij verheugen zich
in een economischen welstand; lang niet alle Chineezen
verstaan en spreken Nederlandsch. Met de klanten
spreken zij wel neger-Engelsch. De meesten wonen in
de hoofdstad. In het district Suriname wonen ruim 300,
in Saramacca 20, inCommewijne 70, inMarowijne slechts
25, in Coronie 18 en in Nickerie 160 Chineezen. Uit
deze opgave blijkt, dat zij geconcentreerd zijn in be-
volkingscentra, wat verklaard wordt door hun exploi-
tatie van winkelbedrijven. De geassimileerde meisjes
met Chineesch bloed zijn intelligence krachten in de
diensten en bedrijven.

E. De Madeireezen en Libaneezen zijn twee kleine
groepen der Surinaamsche bevolking. De eersten kwa-
men in den zelfden tijd als de Chineezen in Suriname.
Zij waren goede workers, maar zijn, op enkele families
na, allen weer naar hun mooi eiland Madeira terug-
gegaan. In 1909 is in een aan gouverneur Fock uitge-
bracht immigratierapport aanbevolen meer Madeiree-
zen naar Suriname te halen. Madeira leed aan overbe-
volking en er heerschte armoede, zoodat de Portu-
geesche regeering wellicht geen bezwaar tegen emigra-
tie naar Suriname zou maken. Het is er nooit toe ge-
komen. Op 't oogenblik wonen er nog geen honderd






in Suriname. Zij vinden hun bestaan in den kleinhandel.
De Libaneezen, ook wel ten onrechte Syriers ge-
noemd, kwamen eerst later hier. Vermoedelijk hebben
zij zich eerst omstreeks 1890 hier voor goed gevestigd.
Hun aantal bedraagt thans ongeveer 200. Aanvanke-
lijk waren zij Turksche onderdaden, maar sinds het
protectoraat van Frankrijk over Libanon (1920) Fran-
sche onderdanen. Nu Libanon onafhankelijk is, zijn zij
vrije Libanisten. In den oorlog schaarden zij zich aan
de zijde der vrije Franschen, dus tegen de As-mogend-
heden. Zij zijn van huis uit kooplieden en zijn ook
than nog in den kleinhandel.

Wij zijn than gekomen tot de bespreking van de twee
andere groote groepen der bevolking, te weten de
Hindostani (Britsch-Indiirs) en de Nederlansch-Indiiers.
Beide groepen zijn in de jaren na de afschaffing der
slavernij geimmigreerd met het oog op den plantage-
arbeid.

F. De Britsch-Indiirs of Hindostanen.

Toen in 1873 de overgangstijd der neger-vrijwording
afliep, werd het duidelijk, dat de plantages nieuwe ar-
beidskrachten zouden moeten hebben, wilden zij het
bedrijf kunnen voortzetten. Er dreigde een zeer
ernstige crisis in den groot-landbouw. In de Engelsche
West-Indische kolonien had men goede ervaringen op-
gedaan met immigranten uit Britsch-Indie en daarom
werden met de Engelsche regeering onderhandelingen
geopend voor het aanwerven van arbeidskrachten voor
Suriname. In 1870 stond de Nederlandsche regeering
de Goudkust in Afrika aan Engeland af in ruil voor
een vergunning om Britsch-Indiers naar Suriname over
te brengen. Dit tractaat werd in 1872 bekrachtigd en
de aanvoer van Hindostanen kon beginnen. Men going


39






z66 gehaast te werk, dat de selectie zeer onvoldoende
was. Men had behoefte aan landarbeiders, maar van
de eerste contingenten bleek hoogstens 1/4 deel voor
dien arbeid geschikt te zijn. Dat was heel onverstandig
geregeld, want aan onvolwaardige arbeidskrachten had
men in Suriname geen gebrek en men zat doodverlegen
met de woonruimte, de hygienische maatregelen en
werkgelegenheid voor de niet-veldarbeiders. De eerste
3000 immigranten waren dan ook geen success, en er is
een groep van paupers uit ontstaan. Velen bleken zelfs
physiek niet in orde te zijn. Eenige jaren later kwam
het zoo noodige Immigratiefonds tot stand. De plantage-
bezitters konden de aan deze immigratie verbonden
kosten niet dragen, en dit fonds zou nu de kosten van
heen- en terugreis betalen. Op die basis zijn tot 1917
circa 35.000Hindostanen aangevoerd.Toen kwam erdoor
het optreden van Ghandi stilstand en in 1918 zette de
Engelsche Regeering den verderen aanvoer stop. Onder
deze immigranten waren van den aanvang af ook am-
bachtslieden en kooplui, terwijl zij ook steeds hun eigen
priesters (pandit) meenamen. Zij kwamen naar Suriname
als contractarbeiders, en hadden na afloop van het con-
tract recht op vrijen terugtocht naar Britsch-Indie.
Als zij in Suriname bleven, verloren zij dat recht. Dat
gaf voor velen het bezwaar om zich na afloop van hun
contract als zelfstandige klein-landbouwers te vestigen.
Er was n.l. een wet van 1862, uitgewerkt in een publi-
catie van 1863, waarin de voorwaarden bepaald waren,
waarop aan immigranten, die hun contract volbracht
hadden en aan vrijgelaten vroegere slaven ground ter
beschikking gesteld zou worden voor den klein-land-
bouw. Dien ground konden zij na enkele jaren dan zelfs
in een bijzondere soort van eigendom verkrijgen. Zij
kregen ook voorschotten naar gelang van de behoefte.
De Britsch-Indiers nu waren wel geneigd te blijven
en zich in den kleinen landbouw te vestigen, maar de






bepaling omtrent verlies van het recht op vrijen terug-
toch zat hen dwars. Daarom werd in 1895 desbetref-
fende verordening gewijzigd, en wel in dien zin, dat
deze immigranten hun recht op vrijen teruggang be-
hielden, ook als zij zich in Suriname op dergelijke kost-
gronden vestigden. Wilden zij van dat recht op terug-
voer afstand doen, dan kregen zij f 100.- uitgekeerd.
Daar aan hen ook voorschotten verstrekt werden, ves-
tigden velen zich op dergelijke gronden.
In 1917 trad een nieuwe verordening in working,
waarbij de uitgifte van domeingrond werd geregeld ter
bevordering van de vestiging van immigranten als
kolonisten. De zeer gunstige voorwaarden hebben
velen in Suriname doen blijven. Bovendien werden
gouvernementsvestigingsplaatsen gesticht, waar kleine
perceelen ter beschikking van de inwoners werden
gesteld. De voornaamste bedoeling van die vestigings-
plaatsen is veldarbeiders bij elkaar te brengen, die ge-
deeltelijk op de plantages en gedeeltelijk voor zichzelf
kunnen werken, zoodat groot- en klein-landbouw daar-
mede gediend zullen zijn. Het bestuur onderhoudt dus
alles, en die perceeltjes worden slechts in huur of ge-
bruik uitgegeven. Een titel van eigendom wordt hier
dus niet verleend. Dit is alleen mogelijk bij zelfstandige
vestiging op grootere perceelen domeingrond. Op die
vestigingsplaatsen is een bestuursopzichter met de lei-
ding en control belast. Het merkwaardige nu is, dat
de installing van deze vestigingsplaatsen weinig vat
op den Hindostaan heeft gehad. Hij voelt niets voor
toezicht en control en evenmin voor huurperceelen.
Hij prefereert eigen grondbezit en men vindt op de
vestigingsplaatsen dan ook naar verhoiding weinig
Hindostanen. Zij hebben zich in den loop der jaren
opgewerkt tot zelfstandige klein-landbouwers op eigen
gronden. Daarom vindt men de Hindostaansche land-
bouwers ook voornamelijk in die gebieden, waar ground







in eigendom wordt uitgegeven. Zij hebben zich doen
kennen als ijverige, spaarzame en goede landbouwers.
In een in 1941 door een vooraanstaanden Hindostaan te
Paramaribo gehouden radio-voordracht werd erkend,
dat de Britsch-Indiers in Suriname een behoorlijke be-
handeling genieten en niet, zooals elders ter wereld,
aan armoede en gebrek ten prooi zijn (C. R. Biswamitre:
De Hindostaansche bevolkingsgroep in Suriname).
Sedert 1917 zijn geen Hindostanen meer aangevoerd.
Er zijn thans circa 46.000 Hindostanen in Suriname.
In Paramaribo wonen circa 4000, terwijl de overigen
over de districten verdeeld zijn. In het groote district
Suriname, waar veel landbouw is, wonen ruim 25.000
Hindostanen, en wel verdeeld over de gouvernements-
vestigingsplaatsen Meerzorg, Livorno en Saramacca-
polder en de eigen vestigingsplaatsen op Kwatta, langs
het Pad van Wanica, Duisburg en Onverwacht.
In het district Saramacca vindt men + 4500 Hindo-
stanen en wel op Calcutta en Huwelijkszorg. In het
district Commewijne hetzelfde aantal; in het district
Marowijne daarentegen maar eenige tientallen, even-
als in het district Coronie. Nickerie telt echter circa
8000 Hindostanen.
Van de Hindostanen belijdt circa 70 % het Hindoe-
geloof en ongeveer 20%/ den Islam (Mohammedaan).
SDe overigen zijn Roomsch-Katholiek of behooren tot
de Evangelische Broedergemeente.
In een door den vroegeren geneeskundigen inspecteur
in Suriname, Dr. Lampe, in 1926 geschreven artikel kan
men lezen, dat bij de Hindostaansche bevolkingsgroepen
het hoogste geboortecijfer en het laagste sterftecijfer
wordt aangetroffen.
In de laatste tien jaren ziet men wonder de jongere
Hindostanen een grooteren drang naar Westersch on-
derwijs dan voorheen het geval was. De in Suriname
geboren Hindostanen staan anders tegenover de Suri-







naamsche gemeenschap dan de ouderen, die als immi-
granten naar hier kwamen. Het thans levend geslacht
der Hindostanen in Suriname staat er economisch heel
gunstig voor. Deze jongeren trekken de vruchten van
den arbeid en de spaarzaamheid hunner ouders en
verdere familieleden. Zij voelen zich ook aangetrokken
tot den bestuursdienst en de particuliere handelsonder-
nemingen, terwijl velen in den handel een zeer goed
bestaan vinden. Zij hebben het winkelbedrijf voor een
groot deel reeds in bezit. Door studied bekwamen zij
zich tot geneesheer, praktizijn en onderwijzer en be-
zetten reeds meerdere plaatsen in de vrije beroepen
en de administrative naast de Creolen. Van een uitstoo-
tingsactie, zooals wij thans in Zuid-Afrika meemaken,
is hier geen sprake. Dat wil niet zeggen, dat er geen
onderlinge naijver en afgunst zijn. We komen daarop
in grooter verband nog terug. Maar van een bewust
weren of uitsluiten uit beroepen en bedrijven is geen
sprake, en men vindt ook onderwijzers uit hun midden
op de openbare scholen. De better gesitueerde Hindo-
stanen zien het groote nut van geestelijke vorming op
Westerschen grondslag in, zonder daarbij hun eigen zeer
oude cultuur over boord te gooien. Zij zoeken naar een
nuttige codrdinatie van beide cultuurrichtingen. Zij
weten, dat zij in deze Westersche maatschappij moeten
leven, en diegenen wonder hen, die Suriname als hun
eigen land beschouwen, begrijpen, dat zij evolueeren
moeten. Het ,,Vikaash" is goed tot de jongeren door-
gedrongen. Zij hebben intellectueel hoogstaande leaders
in hun midden, en zij houden zich ook bezig met de
social verheffing van hun breeders en zusters, die in
minder goede omstandigheden verkeeren.
Hoewel een Centrale Raad van Hindostaansche ver-
eenigingen zich zeer beijvert om een eenheid van stre-
ven wonder de Hindostanen te vestigen, wijzen de vele
aparte vereenigingen wel uit, dat er groote en diep-






gaande verschillen wonder de Hindostanen zijn. De Hin-
doe's en de Mohammedanen zullen het niet spoedig
geheel eens met elkaar worden. Daarvoor zijn de oor-
spronkelijke godsdienstverschillen te groot. Maar ook
economische en social verschillen spreken een
woordje mee. Hoe meer de politiek in de naaste toe-
komst haar weg ook in de rijen van deze bevolkings-
groep vindt, hoe duidelijker de verschillen aan den dag
zullen treden. En zoo er al geen verschillen zouden
zijn, dan zal de politiek ze wel scheppen! Daaraan zal
ook deze bevolkingsgroep zeker niet ontkomen. Dat
is een oude geschiedenis, die altijd weer nieuw blijft.
Van een assimilatie met de Westersche zeden en ge-
woonten kan slechts in zooverre gesproken worden,
dat die assimilatie tot uiterlijkheden of ondergeschikte
dingen beperkt blijft. Zoodra het 't huwelijks- of fami-
lieleven van den Hindostaan betreft, zit hij vast aan
eigen cultuur en eigen godsdienst. In dat opzicht is
van assimilatie, een ook in de grondslagen der samen-
leving opgaan in de Westersche zeden en gewoonten,
geen sprake. Gouverneur Kielstra heeft in 1942 special
huwelijksverordeningen voor Hindoe's en voor Mo-
hammedanen in het leven geroepen, en na den oorlog
heeft de Kroon deze nood-verordeningen bekrachtigd.
De Hindostanen en ook de Nederlandsch-Indiers, die
immers den Islam belijden, hebben nu hun eigen hu-
welijkswetgeving, welke belangrijk afwijkt van den
grondslag der Nederlandsche en Surinaamsche wette-
lijke maatregelen op dit stuk. De Hindoe's en Moham-
medanen kunnen ook een wettelijk huwelijk bij hun
eigen priesters sluiten. Men wil wel eens beweren, dat
dit in strijd is met de staatsregeling en zelfs met de
grondwet, omdat de Nederlandsche onderdanen, in welk
gebiedsdeel zij zich ook bevinden, gelijkelijk onder-
worpen zouden moeten zijn aan de wetten, die den
grondslag der Nederlandsche samenleving raken. Ik






geloof niet, dat die uitspraak gesteld zij ware ove-
rigens just een beletsel vormt voor de erkenning
van z.g. Aziatische huwelijken op Nederlandsch terri-
toir of het treffen van aparte huwelijksregelingen voor
bepaalde bevolkingsgroepen. We hebben hier te maken
met privaatrecht, en als zoodanig zijn de Aziatische
huwelijksverordeningen te beschouwen als special
wetten, die derogeeren aan het algemeen Surinaamsch
Burgerlijk Wetboek.
Of het voor de Surinaamsche samenleving uit
politiek en social oogpunt gewenscht is een dieper
gaande assimilatie te bevorderen en daarom die
huwelijksverordeningen te betreuren, waag ik nu
nog niet te beoordeelen. De toekomst zal moeten leeren
of die eigen huwelijkswetgeving een social en staat-
kundige eenheid ongunstig beinvloedt. Het is mij niet
duidelijk, waarom Christenen en niet-Christenen niet
tezamen in staat zouden zijn om een hechte en geluk-
kige samenleving op te bouwen en in stand te houden,
waarin ieder de plaats inneemt, die hem naar capaci-
teit en geschiktheid toekomt. Men is reeds een goed eind
op den weg naar bereiking van dit social en politieke
ideaal, wanneer men elkaar verdraagt en elkaars goede
hoedanigheden respecteert. Met het samenleven in 66n
verband, ondanks verschillen en zelfs fouten, zal het
dan waarachtig nog wel gaan.

G. De Nederlandsch-Indiirs (thans ook wel Indo-
nesiers genoemd).

In Suriname spreekt men in de wandeling van de
Javanen. De immigratie van arbeiders uit Ned. Indie
is in de negentiger jaren begonnen. In 1914, toen de
eerste wereldoorlog uitbrak, waren reeds ruim 10.000
Javanen in Suriname aangevoerd. Na den eersten we-
reldoorlog was een groot tekort aan plantage-arbeiders







ontstaan. Zooals we reeds besproken hebben, waren
vele Hindostanen na afloop van hun contract zich gaan
vestigen als zelfstandige klein-landbouwers. Toen in
1918 de aanvoer van Britsch-Indiers door de Engelsche
regeering werd stopgezet, was men als 't ware aange-
wezen op Javanen. Tusschen 1918 en 1930 werden nog
circa 10.000 aangevoerd. In 1931 werd de z.g. poenale
sanctie afgeschaft, de strafbedreiging op contractbreuk
door den immigrant. Het gevolg was, dat vele Javanen
de plantages in den steek lieten en zich als zelfstandige
klein-landbouwers gingen vestigen. Na 1931 heeft men
nog ten behoeve van de plantages z.g. vrije kolonisatie
van Javaansche gezinnen toegepast. De proef schijnt
in de oogen van de diverse regeeringen niet onbevre-
digend verloopen te zijn, want in 1939 stelde men een
heel kolonisatie-plan voor Javanen op (plan-Welter).
De opzet was om gedurende 10 jaren elk jaar ongeveer
1000 Javanen als vrije kolonisten naar Suriname te
laten verhuizen. De vergrooting van het Surinaamsche
arbeidersareaal was niet de eenige reden van dit plan-
Welter. Men beoogde tevens afvoer van de overbevol-
king van Java. De belangen van Suriname en Java
werden dus gecobrdineerd. Men heeft Welter wel eens
verweten, dat hij meer het Indisch dan het Surinaamsch
belang voor oogen had, omdat men in Suriname geen
behoefte had aan klein-landbouwers. Deze insinuatie is
niet billijk, want just met het oog op de rijstcultuur
waren Javanen zeer goed te gebruiken en vermeerde-
ring van de rijstproductie zou de mogelijkheid tot ex-
port van rijst uit Suriname vergrooten. Er zat dus zeer
zeker een Surinaamsch belang in. Een andere vraag is,
of immigratie met 1000 personen per jaar (waaronder
dan ook vrouwen en kinderen) wel zin had, omdat het
veel te lang zou duren, voordat eenig resultaat door
die immigratie verkregen zou kunnen worden. Voor
dit argument valt veel te zeggen, en 't is zeker waar,






dat immigratie van b.v. 100.000 personen binnen zeer
korten tijd veel doeltreffender zou zijn. Maar hoe wil
men in een kort tijdsbestek 100.000 nieuwe inwoners
huisvesten? Vergeet men, dat in dit tropenland de hy-
ginische maatregelen een ontzaglijk groote rol spe-
len? Het is ten eenenmale onuitvoerbaar, want Surina-
me heeft noch de middelen noch de vaklieden om een
dergelijk groote aanvoer van immigranten of kolonisten
op korten termijn aan te kunnen, hoe jammer dat ook
is. De oorlog heeft de verdere uitvoering van het plan-
Welter verhinderd. M.i. is dat plan te beperkt. Het going
slechts over 10.000 menschen, wat 1/10 deel is van het
benoodigde aantal, terwijl de termijn van 10 jaren ook
te lang is. Men zal moeten zoeken naar een andere op-
lossing, welke het mogelijk maakt meer personen binnen
een korter tijdsbestek aan te voeren. In ieder geval
zal rekening gehouden moeten worden met het feit, dat
de Surinaamsche bevolking voortaan een hartig woordje
wil meespreken in de behartiging van eigen aangelegen-
heden, waartoe ook de wijze van vermeerdering der
bevolking behoort. De jonge Surinamers trekken steeds
meer weg uit eigen land, en Suriname zal toch in de
behoefte aan arbeidskrachten moeten voorzien. Hier
is een ernstig en dringend economisch en social pro-
bleem aanwezig. Keeren wij nu naar de Javaansche
immigranten terug.
Tot 1905 werden weinig voor den landbouw geschikte
Javanen aangevoerd. Eigenlijk kreeg Suriname zijn
goede landarbeiders eerst, toen de vrije kolonisatie uit
Java begon. Met de contractanten werd weinig success
behaald. Sinds 1939 zijn geen immigranten meer binnen
gekomen. In de hoofdstad wonen niet veel Javanen.
Die er wonen, houden zich voornamelijk bezig met het
verrichten van huisdiensten. Een enkeling vent in de
stad, vooral met zelf gemaakte rieten meubelen of met
pinda's. Ook zijn Javanen werkzaam in gouvernements-
bedrijven b.v. openbare werken.






In Suriname zijn 32.000 Indonesiers. In het district
Suriname wonen ruim 10.000 Javanen, gevestigd op
Lelydorp, Soekadoedoek, Serie A in den Saramacca-
polder, Koewarasan en Domburg. In het district Sara-
macca vindt men ruim 3000 Javanen, zij wonen op
Kampong Baroe, Sidodadi en Mon Plaisir. In het di-
strict Commewijne zijn 14.500 Javanen, die op Taman-
Radjo, Margrita, Kroonenburg, Mariinburg, Alliance
en Bakkie wonen. In Marowijne ongeveer 1000, waar-
van 750 in de schitterende nieuwe dorpsgemeente Wono-
redjo. De meesten werken in de bauxietindustrie op
Moengo.
In Coronie een 350-tal, vrijwel alien rijstplanters. In
Nickerie bijna 3000, verdeeld over Longmay, Paradise
en Sidoredjo, alle dorpsgemeenten, waar zij zich hoofd-
zakelijk met rijstbouw bezighouden.
De Javanen zijn er tot nu toe niet in geslaagd zich
erg omhoog te werken. Slechts weinig Indonesiirs
worden in bestuursdienst of particuliere bedrijven aan-
getroffen. Zij leven erg afgezonderd en hebben weinig
contact met de andere bevolkingsgroepen. Zij zijn alien
Mohammedanen, maar toch is er nog godsdienstig ver-
schil met de Mohammedaansche Hindostanen. Men ver-
wacht algemeen, dat zeker 3/4 deel der Javanen naar
Ned. Indie zou terugkeeren, indien zij de gelegenheid
daartoe kregen.Zij bemoeien zich niet metpolitiek, trek-
ken zichweinig aanvan de dingenwaarmee zij nietdirect
in contact komen en zijn erg gesloten van aard. Men
weet nooit, wat men aan hen heeft, daar zij zich niet
uiten. Zij dobbelen graag en dit gebrek remt hun voor-
uitgang zeer. Als huisbediende zijn zij zeer geslaagd en
men kan dan ervaren, dat zij niet van verstand ont-
bloot zijn. Zij geven weinig om Nederlandsch onderwijs
en slechts een klein percentage spreekt of verstaat
Hollandsch. Ook daardoor is het contact met deze be-
volkingsgroep gering. Niettemin zijn wij overtuigd, dat







een aanzienlijk percentage der in Suriname aanwezige
Javanen een krachtige poging om hen tot grootere
ontwikkeling te brengen en hen social op te heffen,
dankbaar zou aanvaarden. Zij zijn goede landbouwers,
en zij hebben weinig eischen. Ook in de mijnbedrijven
voldoen zij goed.

H. De Europeesche Nederlanders.

Onder de in Suriname aanwezige Europeanen vor-
men de Nederlanders de grootste en belangrijkste groep,
wat ook niet te verwonderen is. In dit land wonen
Engelschen, Franschen, v66r 1940 Duitschers, en ook
Amerikanen, maar hun aantal is gering en zij hebben
weinig of geen invloed op de Surinaamsche samenleving
als geheel. In de oorlogsjaren, die nu achter ons liggen,
hebben de in Suriname tijdelijk gestationneerde Ame-
rikanen wel invloed op het Surinaamsche leven gehad.
Er heerschte een z.g. ,,boomperiode", een tijdperk van
hooge loonen, veel werk en modern gedoe wonder de
menschen. Dit alles is vooral door de Amerikanen ge-
stimuleerd, en, al is er natuurlijk op het een of ander
gebied wel wat van den Amerikaanschen invloed blij-
ven hangen, toch mag men zeggen, dat na bet vertrek
der Amerikanen het stempel, dat zij op sommige aspec-
ten der Surinaamsche samenleving hebben gedrukt,
vrijwel geheel uitgevlakt is of wordt. De kleine groep
van Amerikaansche militairen, die nu nog een basis
heeft op bet vliegveld Zanderij, speelt practisch geen
rol meer.
De Hollanders nemen in de Surinaamsche samen-
leving een belangrijke plaats in. Het aantal Hollanders
in Suriname bedraagt gemiddeld ongeveer 1000. Zij
zijn meerendeels in gouvernementsdienst, dus ambte-
naren, maar men vindt hen ook in de groote particu-
liere ondernemingen, die bijna alle Nederlandsch zijn

49






(scheepvaart, handel, cultuurondernemingen, enkele
ontginningsbedrijven). De Rechterlijke Macht bestaat
uit Hollandsche juristen, de meeste hoofden der depar-
tementen en de specifiek technische of deskundige
ambtenaren zijn eveneens Hollanders, terwijl in de
groote bedrijven de leidende functies en sleutelposities
door hen bekleed worden. In het algemeen kan men zeg-
gen, dat de leading van het overheidsapparaat en het
grootbedrijf in handen van Hollanders is. Voorheen
werden veel meer betrekkingen in Suriname door Hol-
landers bekleed, maar langzamerhand worden steeds
meer belangrijke posten ook door Surinamers inge-
nomen. Op zichzelf is dit een gelukkig verschijnsel,
daar toch de opzet moet zijn, dat het Surinaamsche
volk zijn eigen zaken zooveel mogelijk zelf behartigt.
De gouvernements-secretaris, die thans deze post waar-
neemt, is Surinamer, terwijl in de eerste jaren van den
oorlog de niet minder belangrijke functie van admini-
strateur van Financien eveneens door een Surinamer
werd uitgeoefend. Eenige districtscommissarissen zijn
Surinamers. Het mag en moet gezegd worden, dat zij
wel voor hun taak berekend zijn gebleken. Zooals bij
de behandeling van het onderwijs zal blijken, is de
studie-mogelijkheid in Suriname zeer beperkt, zoodat
Suriname ook niet over voldoende deskundige krach-
ten beschikt om de hoogste en meest deskundige posten
te doen bezetten door eigen menschen. Vandaar, dat
nog altijd voor bepaalde betrekkingen Hollanders wor-
den uitgezonden of gedetacheerd. Dit zou, zelfs in de
bestaande gezagsverhouding tusschen Nederland en
Suriname niet op zoo ruime schaal noodig zijn, indien
men in het verleden (en ook thans) meer Surinamers
in de gelegenheid gesteld had om zich in Nederland
verder te gaan bekwamen voor de hoogere bestuurs-
posten en voor special betrekkingen. Daar Suriname
niet de middelen bezat om b.v. door het toekennen van






studiebeurzen de daaraan verbonden kosten te bestrij-
den, had Nederland deze lasten behooren te dragen.
Het was zeker ook een Nederlandsch belang, dat men
wonder de Surinaamsche bevolking zelf over een be-
hoorlijk aantal bekwame en deskundige mannen en
vrouwen met hoogere opleiding kon beschikken. IIet
was ook niet minder een onderdeel van de veelgeprezen
maar helaas vaak vergeten ,,ethische" taak. Voor wat
de toekomst betreft, komen wij hierop utvoerig terug.
De Hollanders, ook de officieren van het garnizoen,
komen slechts tijdelijk naar Suriname. Dat neemt niet
weg, dat meerderen, zooals b.v. in de Rechterlijke Macht,
vele jaren in Suriname gebleven zijn. De veel geuite
klacht, dat Nederland niet altijd zijn beste zonen naar
Suriname gezonden heeft, is maar al te vaak just
gebleken. Vele Hollanders heeft men hier liever zien
gaan dan komen. Hun optreden tegenover de Surinaam-
sche bevolking was dikwijls in hooge mate onhandig,
ontactisch en zelfs wel beleedigend. Zij gevoelden zich
de ,,heeren", die alles te zeggen en te bevelen hadden,
en zij keken op de landsbevolking neer. Van een intie-
men of ongedwongen vriendschappelijken omgang op
voet van gelijkheid was maar al te vaak geen sprake.
De Hollanders vormden een aparte groep, waarbinnen
een Surinamer niet gemakkelijk werd toegelaten. Dat
hun levenswijze ook niet altijd respect afdwong, is een
bekend feit. Anderzijds waren vele Surinamers zelf
ook-op een afstand en begeerden geen nauwer contact
met de Hollanders in het particuliere leven. Het spreekt
vanzelf, dat de scheiding, die in het ambtelijke be-
stond, zich ook deed gevoelen in het priv&-leven. En
daarbij kwam nog het verschil in levensopvatting en
volksaard. Men moet zich dat alles ook terdege reali-
seeren, wanneer men de onderlinge betrekkingen tus-
schen de Hollanders en de Surinaamsche bevolking
beoordeelt. In de laatste jaren is de verhouding soe-






peler geworden, mede ook omdat in bet ambtelijke
steeds meer betrekkingen door Surinamers worden
bekleed en de onderlinge aanraking veelvuldiger en
inniger is geworden. En de nieuwe geest heeft ook zijn
invloed niet gemist. Tegenwoordig bestaat die oude
,,koloniale" geest niet meer. De meeste Hollanders, die
than in leidende functies geplaatst zijn, weten en too-
nen, dat zij er zijn voor land en volk, en wij hebben
kunnen constateeren, dat de bevolking over het alge-
meen het werk en de personen der leidende functio-
narissen wel waardeert. Anti-Hollanders, zooals men
wel eens zegt, is men in Suriname niet. Natuurlijk heeft
men wel meer sympathie voor mijnheer A dan voor
mijnheer B, maar het is onwaar, dat men in 't algemeen
of principieel tegen de Hollanders is. Mag men al, vooral
in de laatste tijden, sterk ageeren voor ,,baas in eigen
huis zijn", dat neemt niet weg, dat alle verstandige
Surinamers, en dat zijn gelukkig verreweg de meesten,
zeer goed inzien en ook openlijk erkennen, dat men
vooreerst de medewerking der Europeesche Nederlan-
ders niet kan en ook niet wil ontberen. Zij willen slechts
het karakter van de werkzaamheid der Hollanders en
hun positive in het Surinaamsche bestel gewijzigd zien.
Hun aanzien bij de Surinaamsche bevolking zal daar-
door zeker niet behoeven te dalen, en het is onze vaste
overtuiging, dat het aanzien der Hollanders zelfs zal
stijgen, mits straks alleen mannen van karakter en uit-
gesproken bekwaamheid ter beschikking van land en
volk van Suriname gesteld worden.
De Hollanders in Suriname wonen in overgroote
meerderheid in de hoofdstad, waar de regeeringsbu-
reaux en de zetels der grootste bedrijven gevestigd
zijn. Hetzelfde geldt voor de predikanten der protes-
tantsche kerken en de meeste R.K. geestelijken en
fraters. Buiten de hoofdstad vindt men nog Hollanders,
die in de cultures of de ontginningen werkzaam zijn







en enkele bestuursambtenaren. Het contact tusschen
de Hollanders in de hoofdstad is vrij innig en de onder-
linge verhouding is goed te noemen. Het tropenleven
werkt daartoe mee. Men gaat veel met elkaar om, en
men ontmoet elkaar telkens weer op de recepties, par-
:ijen en andere festiviteiten of officieele gelegenheden.
De gouverneur en zijn echtgenoote leiden het officieele
even. Zooals overall in de tropen, vooral als de kring
aiet te groot is, wordt er nogal ,,geroddeld", zoodra
daartoe maar eenige aanleiding is of gevonden kan
worden. Deze eigenschap is overigens geen monopolie
van de Hollandsche groep!
Het leven is voor Hollanders in Suriname niet on-
aangenaam. Het klimaat is voor de meesten gezond,
en de warmte is best te verdragen, als men zijn leven
daarnaar inricht. Vele Hollanders verlaten Suriname,
wanneer hun kinderen den leeftijd voor middelbaar en
voorbereidend hooger onderwijs bereiken, daar slechts
enkelen genegen en in staat zijn hun kinderen voor de
opvoeding alleen naar Holland te sturen. Dit is ook
voor het land dikwijls te betreuren geweest, daar me-
nig bekwaam en aangenaam Hollandsch ambtenaar om
die reden te vroegtijdig Suriname vaarwel heeft moe-
ten zeggen. Bijna alle Europeesche Nederlanders, die
in Suriname gewerkt hebben, behouden de meest aan-
gename herinneringen aan hun Surinaamschen tijd. Dit
pleit zoowel voor hen als voor Suriname. De tegenover-
gestelde ervaring met de enkele uitzonderingen ver-
mag aan dezen algemeenen regel geen afbreuk te doen.
Moge Suriname zich die goeden ook in vriendschap
herinneren en de ,,verkeerden" spoedig vergeten!







HOOFDSTUK II


DE ECONOMISCHE WERKZAAMHEID
DER BEVOLKING.


Wij willen thans onze aandacht schenken aan de
economische werkzaamheid der bevolking en zullen
achtereenvolgens de landbouw c.a., de ontginningen
en mijnbedrijven, de industries en de handel, nijverheid
en scheepvaart bespreken. Wij beoogen niet een histo-
risch overzicht te geven en zullen ons daarom in hoofd-
zaak beperken tot een weergave van den bestaanden
toestand en aanwijzing van desiderata voor de toekomst.

1. De landbouw c.a.

Suriname is altijd in de eerste plaats een landbouw-
land geweest en het zal dat vermoedelijk ook wel blij-
ven. De ground is over het algemeen erg vruchtbaar en
voor meerdere gewassen zeer geschikt. Wanneer dan
ook de Surinaamsche landbouw in het verleden vele en
groote tegenslagen heeft ondervonden, zijn deze niet het
gevolg geweest van onvruchtbaarheid van den ground,
maar hebben hun oorzaak gehad in ziekten en econo-
mische verschijnselen.
Suriname ligt ongunstig voor het wereld-scheepvaart-
verkeer. Export, ook van landbouwproducten, maakt
bet product duur en daarom minder geschikt voor bui-
tenlandsche concurrentie. Er zijn vaak producten ver-
bouwd, die, wat hun prijs betreft, aan groote schomme-
lingen op de wereldmarkt onderhevig waren en door
wereld-overproductie een niet loonende teelt ten ge-
volge hadden.







Zooals wij reeds zagen, gaat de groot-landbouw of
plantageteelt steeds meer achteruit ten gevolge van een
groot gebrek aan arbeidskrachten. De klein-landbouw,
die voornamelijk in eigen familieverband wordt uit-
geoefend, breidt zich daarentegen gestadig uit. Daar
niet alle producten, die in het groot verbouwd worden,
ook in kleiner verband even goed geteeld worden,
vindt er langzamerhand een verschuiving in de soort
der landbouwgewassen plaats.
Ook de ziekten in sommige producten hebben dit-
zelfde gevolg teweeggebracht. Werd voorheen in Su-
riname, vooral in het district Coronie, nog veel katoen
verbouwd, thans is die teelt geheel verdwenen. De
krullotenziekte in de cacao heeft de groot-cultuur van
dit product den nek omgedraaid. De eens zoo beroemde
bacovencultuur is, eveneens ten gevolge van ziekte in
het gewas, nog maar een fractie van wat zij geweest is.
Andere cultures kwamen op, better geschikt voor de
teelt in klein verband, omdat minder arbeiders noodig
zijn. Koffie liep geweldig terug wegens gebrek aan
arbeiders op de groote plantages, en suiker ondervond
de nadeelige gevolgen van overproductie voor den
oorlog. Als wij de belangrijke cultures in den huidigen
stand van zaken nagaan, dan krijgen wij het volgende
beeld over het jaar 1945:

het district Suriname leverde:
12.388.000 K.G. padi (rijst)
48.000 K.G. peulvruchten
35.000 K.G. pinda
1.600.000 K.G. aardvruchten
151.906 K.G. koffie
126.000 K.G. mais
1.050.000 stuks cocosnoten
12.342.900 stuks sinaasappelen
135.000 bossen bacoven






114.000
18.000
1.500


bossen bananen
liters honing
K.G. tabak


het district Saramacca:
6.118.000 K.G. padi
243.000 K.G. peulvruchten
216.000 K.G. pinda
112.000 K.G. aardvruchten
6.000 K.G. cacao
1.000 K.G. koffie
660.700 K.G. mais
360.000 stuks cocosnoten
637.200 stuks sinaasappelen
25.140 stuks grapefruits
88.000 bossen bacoven
48.000 bossen bananen
2.400 liters honing (bijenteelt)
800 K.G. tabak
Saramacca is thans het grootste pinda-district. De oogst
van Februari 1946 is naar schatting al ongeveer de helft
van de geheele jaarproductie 1945!!

het district Commewijne leverde:
5.475 K.G. cacao
257.000 K.G. koffie
195.537 K.G. mais
7.350.088 stuks sinaasappelen
3.834.978 K.G. padi
116.231 K.G. aardvruchten
53.945 bossen bananen
80.296 bossen bacoven
27.730 K.G. peulvruchten
17.372 K.G. pinda
3.075.400 K.G. suiker (Mariinburg
en Alliance)






het district Marowijne:
960 K.G. cacao
57.420 K.G. mais
72.530 K.G. padi
116.925 K.G. aardvruchten
8.985 bossen bananen
14.080 bossen bacoven
850 K.G. peulvruchten

het district Coronie:
7.730.415 stuks cocosnoten
1.068.028 K.G. padi
38.000 K.G.. honing
300 K.G. cacao
100 K.G. koffie
2.100 K.G. mais
6.700 stuks sinaasappelen
5.000 K.G. aardvruchten
3.800 bossen bananen
2.100 bossen bacoven
350 K.G. tabak
250 K.G. pinda
Van de 7.730.415 cocosnoten werden 7.475.000 gebruikt
voor de bereiding van cocosolie, wat 575,000 liters op-
leverde. Dit district voorziet voorts geheel in eigen
rijstbehoefte.

het district Nickerie:
13.730.348 K.G. padi! De rijstschuur van
4.220 K.G. cacao [Suriname.
215 K.G. koffie
10.485 K.G. mais
29.950 K.G. peulvruchten
52.500 K.G. aardvruchten
293.504 stuks cocosnoten
79.200 stuks sinaasappelen






28.059 bossen bananen
23.099 bossen bacoven
1.239.836 K.G. suiker
577.053 liters melasse
72.455 liters rum
In 1945 werden rond 40.500 balen (100 K.G.) van de ge-
produceerde rijst naar Paramaribo verscheept.
Het spreekt vanzelf, dat Paramaribo voor den land-
bouw geen productiegebied is, weshalve alleen de bui-
tendistricten vermeld zijn.

De bovenstaande opgaven der districten bewijzen,
dat op 't oogenblik Suriname vooral rijst, suiker en
cocosnoten (cocosolie) produceert, en dat ook de citrus-
cultuur (sinaasappelen, grapefruit, mandarijnen enz.)
flink vooruitgaat. Van de eertijds zoo groote koffie-
cultuur is weinig meer over, en de cacao- en bacoven-
cultuur is vrijwel nihil meer. Voor export komen dan
ook de vier eerstgenoemde producten in aanmerking,
terwijl ook nog koffie ge6xporteerd wordt, daar de pro-
ductie altijd nog grooter is dan de behoefte van het land
zelf. Koffie going altijd nog naar Scandinavie, naar
Nederland en wat naar Amerika. De Surinaamsche
koffie smaakt wat zuur en valt niet overall in den smaak.
Koffie is een cultuur, die veel zorg en veel arbeids-
krachten vereischt. Gaat men nu langs de koffieplan-
tages, dan ziet men overall verwaarloozing en vernie-
tiging. De teruggang van de koffiecultuur is vrijwel
uitsluitend het gevolg van economische oorzaken.
Op 't oogenblik komt er weer meer leven in de koffie-
aanplant. De prijs is op 't oogenblik zeer loonend, en
door den oorlog is er koffieschaarschte in Europa. De
productive is dan ook weer grooter dan de laatste jaren
het geval geweest is. Als de plantages voldoende ar-
beiders konden krijgen, zou de koffieproductie aanmer-
kelijk opgevoerd kunnen worden, wat met bet oog op






den te bedingen prijs en den export zeer voordeelig
voor het land zou zijn. De koffiecultuur hangt dus
nauw samen met het immigratievraagstuk. De Liberia-
koffie was het meest gewild voor aanplant, omdat de
period voor het rijpen der bessen langer was en het
plukken dus niet in een kort tijdsbestek behoefde te
geschieden. Velen prefereeren echter de oudere Ara-
bicakoffie. Zooals uit het hierboven gegeven overzicht
blijkt, vindt men in alle districten wel koffieplant,
waaruit volgt, dat de klein-landbouw ook reeds koffie
verbouwt.
Door den tegenwoordigen directeur van het depar-
tement van Landbouw en Economische Zaken, Dr. D.
S. Fernandes, is een method ontdekt om aan de Suri-
naamsche Liberiakoffie door een betere bereiding een
aangename smaak te geven. Dit system moet nog ver-
der doorwerken. Men ziet, dat van alle kanten het
uiterste gedaan wordt om de koffiecultuur in stand te
houden en de vervallen plantages weer op gang te
brengen. Dit zal echter nooit kunnen slagen zonder
aanvoer van arbeidskrachten van elders, daar in Suri-
name zelf die broodnoodige plantagearbeiders niet te
krijgen zijn. Zooals we al zagen, is de plantagearbeid
bij alle bevolkingsgroepen in discrediet. Het vinden
van voldoende afzetmarkten blijft dan nog punt 2 van
dit koffiepraatje.
De bacovencultuur is van weinig beteekenis meer.
Wat men in Europa bananen noemt als eetbaar product,
heet in Suriname bacove. De banaan, die in Suriname
geteeld wordt, is slechts gekookt te eten en dient tot
volksvoedsel. De teelt van bacoven in Suriname is vol-
gens den deskundige J. Sibinga Mulder zeer goed
mogelijk. Hij heeft daarbij special het oog op den
Congobanaan. De vroegere cultuur van de Gros Michel-
banaan is door de z.g. Panamaziekte volkomen vernie-
tigd. Voor overgang naar den Congobanaan was een






zeer groot kapitaal noodig, en een adviescommissie,
waarvan o.a. prof. Went deel uitmaakte, ontried het
plan op financieele gronden. Men zag er geen econo-
mische perspectieven in. Het plan is niet tot uitvoer
gekomen en de bacovenschepen werden verkocht.
Daarmee was de genadeslag aan de bacovencultuur
toegebracht, want zonder special bacovebooten is
export van dit product uitgesloten.
De laatste oorlog heeft een einde gemaakt aan de
plannen van de N.V. Surinaamsche Bananenmaatschap-
pij, die v66r den oorlog reeds met de uitvoering van
nieuwe teeltplannen was begonnen. Volgens de laatste
berichten zullen de plannen weer opgevat worden en
zal een zeer aanzienlijk kapitaal uit een Welvaarts-
fonds en van particuliere zijde in de nieuwe onder-
neming worden gestoken. Men wil het dus nog eens
met de bacove probeeren. Naar onze meening zal men
zijn uiterste aandacht moeten besteden aan het moei-
lijke transport- en afzetvraagstuk, daar de aanplant
van bacoven in het groot op een d6bicle zal uitloopen,
als niet transport en afzet verzekerd zijn.
De rubbercultuur in Suriname heeft nooit veel success
opgeleverd. In de laatste 30 jaren heeft men het wel
geprobeerd, maar deskundigen hebben het altijd af-
geraden met bet oog op de concurrentie van Oost-Azie.
SHet gouvernement had een eigen onderneming, de
plantage Slootwijk. Aan alle plannen werd radical
een einde gemaakt door de bladziekte, welke door prof.
Stahel onderkend werd. Deskundigen zijn van oordeel,
dat Suriname minder geschikt is voor rubbercultuur,
daar bet klimaat en bet hoogere loonpeil een concur-
rentie met Oost-Azie onmogelijk maken. De plantage
Slootwijk is thans ter beschikking gesteld van ex-
gunners der oorlogskoopvaardijvloot en o.a. ook weer
voor koffie in cultuur gebracht.
Ook de vezelcultuur heeft het tot nu toe niet ver ge-







bracht. We deelden reeds mede, dat de vroegere katoen-
aanplant in Coronie geheel verdwenen is. Ook Nickerie
is niet ver gekomen op dit terrein. Ziekte (rupsen)
vernietigde alles. Deskundigen verklaren het Suri-
naamsche klimaat ongeschikt voor de katoencultuur.
Men heeft het toen geprobeerd met de z.g. sisal, maar
de aanplant is nooit van veel beteekenis geworden,
niettegenstaande deze teelt volgens deskundigen wel
kans van slagen heeft. Het komt ons voor, dat men sisal
alleen dan op grootere schaal moet aanplanten, wan-
neer men er tevens een sisalindustrie bij in het leven
roept. Ook andere vezels hebben dan wel kans van
slagen.
De teelt van pinda's neemt weer toe. Wij kunnen ons
aansluiten bij hen, die uitbreiding van den pinda-aan-
plant bepleiten. Dit product doet het in Suriname goed
en afzet is er wel voor te vinden. Men moet bij pro-
ducten als deze met spoed gebruik maken van den
na-oorlogschen tijd om nieuwe markten te veroveren
en de oude te herwinnen. Voor pinda's is wel afzet te
vinden. Het vervoer levert geen moeilijkheden op en
de teelt is niet kostbaar en voor den teler wel loonend
te maken door een redelijken afzetprijs in het buiten-
land.
Voor Suriname is export van landbouwproducten een
zeer belangrijke kwestie, ja een levensvraag. Zooals we
zagen, zijn rijst, suiker, cocosnoten en citrus de pro-
ducten met de grootste opbrengst. Deze producten wor-
den dan ook ge6xporteerd, nadat het land bet voor
eigen gebruik genoodigde afhoudt.
De suikerteelt is de oudste cultuur van Suriname.
Ook deze cultuur is sterk achteruitgegaan. Van de 50
suikerplantages, die Suriname gekend heeft, zijn thans
nog enkele in bedrijf! Twee liggen in bet district Com-
mewijne, n.l. Marienburg en Alliance, terwijl ,,Water-
loo" in Nickerie ligt. Toch is de total suikeropbrengst






niet zoo erg veel gedaald, dank zij de moderne fabrieks-
machines en vergrooting van den aanplant op de wel
in bedrijf gebleven plantages. De op de wereldmarkt
sterk gedaalde suikerprijs veroorzaakte de sluiting van
vele plantages in de crisisjaren 1930-1938. Suriname
is zeer geschikt voor deze cultuur. Er wordt thans ook
meer aandacht besteed aan suikerrietselectie, en de wel
eens voorkomende ziekten heeft men weten te bestrij-
den. Voor uitbreiding van de suikercultuur is veel ka-
pitaal noodig. De dure fabrieksgebouwen en -installa-
ties eischen flinke kapitaalinvesteeringen. Bovendien
mist men de voor uitbreiding benoodigde arbeids-
krachten. Wanneer groote ondernemingen aanzienlijke
kapitalen in de suikercultuur in Suriname zouden be-
leggen en voldoende arbeidskrachten van elders aan-
gevoerd kunnen worden, zou de suikercultuur een goede
toekomst tegemoet gaan. Met de wereldproductie zal
echter terdege rekening gehouden moeten worden. Ook
hier is afzetmogelijkheid gepaard aan wereldmarktprijs
een hoofdfactor voor welslagen. De ongunstige ligging
van Suriname buiten de wereldscheepvaartroutes blijft
een handicap voor belangrijke exportmogelijkheden. In
het Caraibisch gebied is door onderlinge handelsrege-
lingen te dezer zake wel iets te bereiken, Vooralsnog
is deze teelt zeker niet onbevredigend te noemen.
De rijstcultuur heeft een groote vlucht genomen na
den aanvoer van Aziatische landarbeiders. Voorheen
was de rijstbouw wel bekend, wat in een tropisch land
geen verbazing kan wekken. Toen echter de Britsch-
Indische en later ook de Javaansche werkkrachten zich
na afloop van hun contract als zelfstandige klein-land-
bouwers gingen vestigen, nam de rijstcultuur terstond in
omvang toe. Deze lieden waren special op de hoogte
van deze teelt en hun eerste doel was in eigen noodza-
kelijke .levensbehoeften te voorzien. Voorts konden zij
hun overschot gemakkelijk en tegen behoorlijken prijs







kwijt, want Suriname importeerde rijst, zoodat zij in
eigen land voldoende afzet vonden. Sedert den oorlog
van 1914-1918 is de aanplant van rijst zeer sterk toege-
nomen ten gevolge van de noodzaak om niet van het
buitenland afhankelijk te zijn voor het voornaamste
volksvoedsel. Vele Britsch-Indifrs uit den klein-land-
bouw zijn dan ook in die jaren rijk geworden. Hun ijver
en hun groote spaarzaamheid hebben hen daarbij erg
geholpen, en wonder de intellectueele- en middenstands-
Hindostanen van thans vindt men vele nakomelingen
van die eerste rijstverbouwers van den klein-landbouw.
Zooals de reeds gegeven districtsopgaven doen zien,
is de rijstverbouw in Nickerie en in het Saramacca
district het grootst. In Nickerie vindt men reeds het
gemechaniseerd bedrijf van de families van Dijk (Hol-
landers), en meerderen volgen reeds dit voorbeeld.
Over de kwaliteit van de rijst wordt nogal geklaagd
(te hoog percentage breuk). Aan verbetering van de
kwaliteit wordt de noodige aandacht besteed, daar men
zeer wel inziet, dat men anders de concurrentie niet zal
kunnen volhouden en zijn afzetgebieden zal verliezen.
Het department van landbouw is te dezer zake zeer
actief, evenals de families van Dijk. De afzet vindt voor-
namelijk plaats in het Caraibisch gebied.
De cocosnotencultuur is in hoofdzaak voor binnen-
landsch gebruik. De cocosolie wordt nog op primitive
wijze verkregen. Veel olie blijft nog in het uitgeperste
product zitten, maar dat komt de varkensmesterij weer
ten goede. De cocospalmen, welke men welhaast overall
in Suriname langs de wegen ziet, blijven een aantrek-
kelijk gezicht vormen. De noten zitten geheel boven in
de hooge boomen en de plukkers klimmen met groot
gemak naar boven. De cocosolie is een onmisbaar pro-
duct en vele Creolen in Coronie en andere districten
vinden een bestaan in de cocosnotencultuur.
De citruscultuur is de laatste, die bespreking behoeft.







De sinaasappel en de mandarin zijn de in Europa
meest bekende citrusproducten. Hiertoe behooren echter
ook de grapefruit, de citroen (lemmetje), pompelmoes
en dergelijke. Deze cultuur is wel een van de jongste
cultures in Suriname. Zij wordt in de laatste jaren
krachtig aangemoedigd door het landbouwdepartement,
dat zelf veel proven heeft genomen en nog neemt.
Al te droog weer is zeer nadeelig voor deze teelt,
zoodat zij nogal afhankelijk is van de weersgesteldheid.
Bovendien is voor de export bijzonder veel zorg noo-
dig, wat zich laat begrijpen. Verzending in special
koelruimten is noodig, en niet alle schepen zijn daar-
voor ingericht. Zoo blijkt ook hier de factor transport
een belangrijke rol te spelen. In 1946 waren zeker twee
million stuks vruchten voor export beschikbaar. Ne-
derland neemt het meeste af, maar ook Curacao en
andere West-Indische gebieden zijn afnemers. De teelt
is doorgaans loonend en niet kostbaar. Het product leent
zich voorts uitstekend voor industrieele verwerking in
Suriname zelf, zoodat deze teelt gunstige economische
perspectieven biedt. Men moet echter wel aandacht
schenken aan verbetering van de kwaliteit van het
product. Het Surinaamsche product is nogal grof. Met de
citrusindustrie is nu reeds een begin gemaakt.
Bijzondere verdiensten met betrekking tot deze cul-
tuur hebben de heeren Dr. D. S. Fernandes en de land-
bouwvoorlichter W. E. Hewitt. Wij zien veel perspectief
in deze teelt en beschouwen iedere belemmering van
uitbreiding als een strop voor het land.
In de laatste jaren vinden vooral in de districten Su-
riname, Saramacca en Nickerie groote irrigatiewerken
plaats. Vooral voor den rijstverbouw, waarbij steeds
meer naar mechanisatie wordt gestreefd, is irrigatie
onmisbaar. De ervaringen in Nickerie opgedaan met
mechanisatie hebben vele klein-landbouwers in het
Saramaccagebied doen besluiten ook machines aan te






schaffen. Overigens zijn de deskundigen het lang niet
eens over het nut van mechanisatie in Suriname. Ook
hier zal de waarheid wel in het midden liggen.
De veeteelt wordt ook door de klein-landbouwers
uitgeoefend, en wel naast den akkerbouw. Groote vee-
bedrijven, hacienda's en dergelijke, welke men veelal
in tropische landen aantreft, moet men in Suriname
niet zoeken. De landbouwer gebruikt veel ossen als
ploegvee, en ook als trekdier worden zelfs in de hoofd-
stad ossen gebruikt. Ook de bijenteelt en de pluimvee-
teelt worden druk beoefend, en men is de laatste jaren
er zelfs in geslaagd tot export van honing te komen.
Men ziet verbazend veel kippen in dit land, en bij alle
bevolkingsgroepen is de kip een belangrijk voedsel.
Hier eenige cijfers uit het afgeloopen jaar:
Het district Suriname had 17.978 runderen, 311 paar-
den, 32 muilezels, 382 ezels, 174 schapen, 1852 geiten
en 337 varkens.
Saramacca: 1180 runderen, 12 paarden, 3 muilezels,
9 ezels, 7 schapen, 1200 geiten en 300 varkens.
Coronie: 690 runderen, 3 paarden, 37 ezels, 88 geiten
en 3680 varkens.
Commewijne: 1954 runderen, 19 paarden, 31 ezels,
8. schapen, 1718 geiten, 340 varkens en 28 karbouwen.
Nickerie: 4424 runderen, 15 paarden, 1 muilezel, 39
ezels, 799 schapen, 1213 geiten en 1435 varkens.
In de hoofdstad zijn ook wel paarden en ezels (echte),
die voor transportdoeleinden gebruikt worden. De
karreman en ezelman zijn bekende figure in de stad.
De melk wordt door de landbouwers zelf uitgevent.
Melkvervalsching door toevoeging van water komt
helaas veel voor. De keuringsdienst van waren beschikt
over te weinig personnel om dit euvel voldoende te
kunnen bestrijden. In de rechtszaal is meermalen vast-
gesteld, dat men niet geschroomd had vuil slootwater
aan de melk toe te voegen. Deze overtreding wordt

65






strong gestraft, wat niet onnoodig is in een tropisch
bacterienland als Suriname.
Onder de landbouwers bevinden zich nog een aantal
afstammelingen van Hollandsche boeren, die in 1845
naar Suriname zijn gekomen. Deze kolonisatie van boe-
ren is een drama geweest, maar enkelen hebben zich
weten te handhaven. Zij hebben hun bedrijven bij el-
kaar aan den rand van Paramaribo. Hun bestaan is
matig. Zij, die thans de bedrijven exploiteeren, zijn zoo
langzamerhand de klein- en achterkleinkinderen der
oorspronkelijke kolonisten, en allen in Suriname ge-
boren en getogen. Zij zijn physiek dus wel geschikt.
Of landbouwkolonisatie voor Hollandsche boeren is
aan te raden, is dubious. In het boek van Mevrouw
Dr. Verkade-Cartier van Dissel wordt de mogelijk-
heid van landbouwkolonisatie voor blanken niet ver-
worpen, en volgens de berichten uit Holland zouden
er thans plannen bestaan landbouwkolonies van Hol-
landers in Suriname te vestigen. Wij hebben er een
zwaar hoofd in. Het zal zeer veel geld kosten. Het kli-
maat in Suriname is voor den blanke ongeschikt om zelf
veldarbeid te verrichten en z.g. heerenboerderijen
zullen het hier niet bolwerken. Wil men min of meer
op Hollandsche leest geschoeide landbouw- en veeteelt-
bedrijven hier oprichten, dan zal men zeer nauwkeurig
en deskundig moeten onderzoeken, of dergelijke be-
drijven rendabel te maken zijn. Het klimaat is nu een-
maal een niet te veranderen factor, en de Hollandsche
boeren hebben geen verstand van de Surinaamsche cul-
tures.
Het behoeft geen betoog, dat in al de geschetste be-
drijven, welke wij met den verzamelnaam ,,de land-
bouw" willen aanduiden, zeer vele inwoners van Su-
riname werk en een bestaan vinden, en wel het grootste
deel der bevolking. Daarom leek het niet ondienstig,
om wat uitvoerig daarop in te gaan, daar de Suri-







naamsche samenleving nauw betrokken is bij den land-
bouw.
Verwant aan den landbouw is de visscherij. Ook
hierin vinden velen een bestaan, daar de Surinaamsche
wateren over 't algemeen rijk aan visch zijn en visch
een volksvoedsel is. De strandvisscherij langs de kust
van Suriname is een zwaar werk. De gevangen visch
wordt ter plaatse gerookt en gezouten in special vis-
scherskampen, welke zeer primitief zijn. Hier valt heel
wat te verbeteren, wat aan de visscherij ten goede zou
komen. In de riviermonden vangt men garnalen van
een heel groot soort en z.g. gladvisch. In het Comme-
wijnegebied vinden velen een bestaan in de z.g. trassie-
bereiding, terwijl wonder de kust van Nickerie de snoek-
visscherij niet slecht gaat. Zoowel in Commewijne als in
Nickerie vindt men vischplantages, waar rookerijen ge-
vestigd zijn. Om en nabij Paramaribo vindt men zoet-
watervisch o.a. kwikwi en warappa, special voor de
plaatselijke market. Deze visch wordt in zwampen ge-
vangen. Het is een seizoenvisscherij.
Aan zeer velen zou nog werk in het visscherijbedrijf
verschaft kunnen worden, indien men de zeevisscherij
zou gaan invoeren. Een visschersvloot (kotters of schoe-
ners) voor de visscherij in open zee langs de kust ont-
breekt geheel. Voorts moet men tot conserveering van
visch en betere transportmogelijkheid komen. De bak-
keljauw, een voornaam volksvoedsel, moet nog inge-
voerd worden. Op het gebied der visscherij is nog veel
te doen om meerderen aan een redelijk bestaan te hel-
pen, terwijl volgens Dr. A. E. Wolff langs dezen weg
ook het gezondheidspeil der bevolking verbeterd zou
kunnen worden door grootere toevoeging van dierlijk
eiwit. Uitbreiding van de eigen visscherij zou derhalve
drie belangrijke voordeelen meebrengen: werkverrui-
ming, verbetering der volksgezondheid en minder in-
voer van visch (dus gunstig voor de betalingsbalans).






2. De ontginningen en mijnbedrijven.


Van belang voor het bestaan der Surinaamsche be-
volking zijn het hout- of boschdrijf, de balatawinning,
de goudexploitatie en de bauxietontginning.
Het hout is een zeer voornaam product in Suriname.
Zeker 3/4 deel van het grondgebied bestaat uit bosch.
Suriname is van hout opgebouwd, wat mede zijn oor-
zaak vindt in het ontbreken van steen in dit land. NWij
zagen reeds, dat aan de boschnegers een vrije houtkap
is toegestaan. Zij hebben dan ook het meeste hout voor
den bouw van woningen en voor den export geleverd.
Dit hout komt dan van boven de groote stroomversnel-
lingen in de rivieren. Door hout- en boschdeskundigen
is in den loop der tijden menigmaal rapport en advies
uitgebracht over de exploitatie der Surinaamsche bos-
schen. Het going daarbij zoowel om een juiste exploitatie
en een goed beheer der boschcultuur als om vergroo-
ting van den export van hout. Uitbreiding van de ken-
nis van den houtopstand was daarvoor allereerst noo-
dig. Steeds is met kracht aangedrongen op een goed
ingerichten dienst van het Boschwezen, een wensch,
die in een land als Suriname met zijn onmetelijke eu
gevarieerde bosschen logisch was. Helaas heeft de over-
heid te dezer zake gefaald. Een zeer gebrekkige bosch-
politie en houtvesterij is er wel eens geweest, maar uit
bezuiniging weer opgeheven. Men heeft dit hoogst be-
langrijke object in feite aan zijn lot overgelaten, zeer
ten nadeele van het land. Het werk van den houtvester
J. W. Gonggrijp wekte ook de belangstelling van het
buitenlandsch kapitaal. Nederlandsche, Belgische en
Amerikaansche maatschappijen kregen concessies voor
houtexploitatie en onderzoek. Er zijn dikke boeken
over de houtsoorten van Suriname verschenen, o.a. van
Dr. Pfeiffer. Maar het houtbedrijf zelf wilde op den
duur toch niet vlotten. Het transport werd veel te kost-






baar geacht en de houtindustrien in Amerika en
Europa vonden het Surinaamsche hout niet goed ge-
noeg voor hun doeleinden. Zij prefereerden Zweedsch,
Finsch en Poolsch hout, dat zij bovendien goedkooper
konden krijgen. De opheffing van den technischen
boschdienst in 1925 bracht de genadeslag. Het goede
werk, door den heer J. W. Gonggrijp, gedurende vele
jaren in Suriname verricht, werd als 't ware met 66n
pennestreek te niet gedaan. Het mag gezegd worden,
dat deze bezuinigingsmaatregel Suriname duur te staan
gekomen is. Het werd een chaos op exploitatiegebied,
zeer tot schade van den houtopstand, daar de zeer on-
voldoende boschpolitie, die gehandhaafd werd, on-
mogelijk het vereischte toezicht op de balatawinning
en op den houtkap kon houden. De ongunstige econo-
mische toestand sedert 1930 heeft den afzet van hout
bovendien ernstig getroffen, en het gevolg van alleys
is geweest, dat het houtrijke Suriname ten slotte prac-
tisch geen houtafzet meer had, toen de oorlog uitbrak;
Nu de oorlog ten einde en de wereld links en rechts
ontwricht is, openbaart zich een geweldige belangstel-
ling voor het Surinaamsche hout. Het is een gedrang
om aankoop van hout bestemd voor Nederland, terwijl
ook Amerika afneemt. De export, die in 1945 reeds
aardig opliep, heeft in 1946 een ongekende hoogte be-
reikt. Nederlandsche firma's en combinaties toonen zich
begeerig naar concessies. In Suriname is een debate ont-
staan over de vraag, of wel of niet monopolies voor
exploratie en exploitatie gegeven moeten worden. De
regeering in Den Haag schijnt in den vorm van een
gemengd bedrijf zich in de houtexploitatie in Suriname
te willen interesseeren. Ook de naam van den heer
Gonggrijp wordt weer genoemd voor het instellen van
een hernieuwd onderzoek. Men spreekt van millioenen-
maatschappijen. De Staten van Suriname hebben aan
de regeering te kennen gegeven, dat zij medezegging-






schap wenschen in het verleenen van concessies en het
vaststellen van de voorwaarden voor houtexploitatie.
Men kan dit zeker geen onredelijken eisch noemen, want
het gaat hun land aan. Intusschen gaan zeer groote
vrachten hout naar Nederland, vooral bestemd voor de
firm Bruynzeel in Zaandam. Suriname help in ieder
geval mee aan den wederopbouw van het door den
bezetter zoo zwaar vernielde Nederland en economisch
vaart Suriname er wel bij. Het land verdient zeker
goede zaken met zijn hout te maken, want het heeft in
het verleden veel geld eraan ten koste gelegd en te
weinig voordeel van dit rijke bezit getrokken. Bij dit
alles mogen wij echter van ganscher harte hopen, dat
men niet alleen naar vandaag en morgen, maar zeker
in de allereerste plaats naar de toekomst kijkt. De ex-
ploitatie van Suriname's houtrijkdom moet deskundig
en weloverwogen plaatsvinden en op langen duur ge-
baseerd worden. Men houde daarmede ook rekening
bij het verleenen van concessies, door deze slechts te
verleenen aan firma's, maatschappijen of combinaties,
wier kapitaalkrachtigheid buiten iederen twijfel is, en
die een blijvenden afzet voor langeren duur garandee-
ren. In ieder geval zullen de inkomsten voor Suriname
op langen termijn veilig gesteld moeten worden, zoodat
het land verschoond blijve van de ervaring, in het ver-
leden opgedaan, dat Suriname hooge kosten en lasten
draagt, en dat de voordeelen uitblijven. De dienst van
bet boschwezen zal wederom moeten worden ingesteld
en wel op ruime basis. Suriname zonder dezen dienst is
een dwaasheid. Voorts zal een goede boschpolitie noo-
dig zijn. Wij hebben nooit kunnen begrijpen, .hoe men
dit boschwezen ooit heeft kunnen wegbezuinigen. Het
komt ons zelfs voor, dat in Suriname alleszins plaats
is voor een aparten tak van dienst voor de ontginningen
en boschbedrijven. Er is op dit gebied nog veel te on-
derzoeken en te verbeteren. Als de Surinaamsche bodem






werkelijk zooveel schatten bezit, moet men nu eindelijk
eens op groote schaal beginnen deze te voorschijn te
brengen en te exploiteeren. Een grondig onderzoek
is zeker noodig en nuttig. Voor den houtopstand zal
luchtkarteering onmisbaar zijn. Er is groot gebrek aan
betrouwbare kaarten van Suriname.
Ten slotte worde de positive van de Surinaamsche
houtzaagbedrijven niet uit het oog verloren. Bij orde-
ning van het heele boschbouwbedrijf zal inschakeling
van de landelijke houtzaagbedrijven noodig en billijk
zijn. Men zal deze bedrijven niet de dupe mogen laten
worden van een opleving in den afzet van hout naar
het buitenland. Hier ware wellicht gelegenheid de hout-
bewerkingsindustrie dienstbaar te maken aan den uit-
voer van hout en houtproducten. Dit zal ook econo-
mische voordeelen voor het land meebrengen.
In September 1946 is door den gouverneur bij de
Staten ingediend de ontwerp-landsverordening ,,Alge-
meene Houtverordening" benevens een ontwerp bij-
zondere concessieverleening aan de combinatie van de
Nederlandsche Regeering en de fa. Bruynzeel. Op het-
zelfde oogenblik kwam in Suriname een Stichting
,,Surinaamsch Houtbelang" tot stand, ontstaan uit het
samengaan van de in Nederland in de Stichting Comite
National Houtplan Suriname" vereenigde Houtbedrij-
ven en de in Suriname gevestigde houtbedrijven en
zaagmolens. Tot deze Stichting zijn bijna alle Surinaam-
sche houtexploitanten en -industrieen toegetreden. Zij
is kennelijk opgericht tegen de combinatie Regeering-
Bruynzeel. Bij de behandeling van de concessie-aan-
vrage dezer combinatie was er echter geen concessie-
aanvrage van de nieuwe Stichting. Waartoe heeft dit
alles geleid?
Er is een nieuwe verordening voor bet heffen van
uitvoerrecht op hout ingediend bij de Staten. Voorge-
steld werd 3 % te heffen, maar de Staten hebben den






wensch te kennen gegeven dit recht op 10 o/o te stellen.
Men wil geen herhaling van de bauxietkwestie. Het
land moet ook zelf van zijn hout profiteeren. Voorts
heeft men bezwaren geuit tegen de gevraagde grootte
der concessieterreinen (ruim 4 million H.A.). En in de
derde plaats vecht men de aan den gouverneur te
verleenen bevoegdheden t.a.v. de bijzondere concessies
aan. Ten aanzien van dit laatste punt speelt een ver-
keerde opvatting van autonomie den betrokken Sta-
tenleden parten. Met betrekking tot het verlangen om
het uitvoerrecht te verhoogen tot 10 o/o, willen wij twee
dingen opmerken: men hoede zich ervoor de kip met
de gouden eieren te slachten en men bedenke, dat een
progressief uitvoerrecht altijd better is dan een star en
vooraf bepaald hoog tarief, dat uitvoer kan tegenhou-
den. Bij autonomie denke men niet alleen aan zichzelf,
te meer niet, nu Suriname z66 ongunstig ligt in het
wereldscheepvaartverkeer, dat het transport extra duur
is. Men late ook de ,,houten" kerk in het midden! Bij
het ter perse gaan van dit werk waren er teekenen,
dat men elkaar wel zal vinden. De bijzondere bepalin-
gen voor bet vormen van reserves zijn nog het groote
struikelblok.
De balata is ongeveer 90 jaren geleden ontdekt. Het
is een sap, dat uit insnijdingen in de bast van de bolle-
trieboom verkregen wordt. Men vangt het op in lege
blikken of z.g. kalebassen. Het heeft wel iets van
Hevea-rubber, maar het is toch wat anders. Men laat
het sap stollen en daarna drogen, waarna het in lappen
gesneden word. Een bezwaar van de balata is, dat
dezelfde boom in het gunstigste geval ongeveer 8 jaren
noodig heeft, voordat zij weer productive kan leveren,
daar de bast zich weer geheel nieuw vormen moet. Deze
winning is daarom niet erg lucratief. Het balataproduct
blijft ook bij rubber ten achter. Het is taai en lang
niet zoo elastisch als rubber. Het is goed bruikbaar







voor kabels, omdat het goed bestand is tegen vocht
en water. Er zijn jaren geweest, dat velen in dit balata-
bedrijf een goed bestaan hebben gevonden, terwijl ook
's lands kas er wel bij gevaren heeft door de geheven
retributies. Wegens gemis van voldoende control op
de winning werden de boomen echter total uitgemer-
geld en stierven, terwijl ook de weersomstandigheden
een hartig woordje meespreken in dit bedrijf, dat in
de bosschen in het binnenland uitgeoefend moet wor-
den. De oorspronkelijke balata-ondernemingen zijn alle
verdwenen en het bedrijf wordt nu nog te hooi en te
gras uitgeoefend door enkelingen, die op eigen houtje
en risico naar de bosschen trekken. De winning van
dit product beteekent dan ook niet veel meer en levert
geen bestaan aan velen meer op. Toch zitten in dit
bedrijf wel mogelijkheden, mits het in het groot wordt
aangepakt en de winning wonder deskundige leading en
toezicht geschiedt. Laat men de bakens' verzetten, voor-
dat het te laat is. Onder de bevolking zijn genoeg man-
nen, die in dit nochtans zware bedrijf gaarne een be-
staan willen zoeken. Waar de landskas groot belang
heeft bij een uitbreiding van de balatawinning, light het
op den weg van het landsbestuur de hervatting daar-
van op groote schaal met alle middelen te stimuleeren.
Tot slot van deze beschouwing over het boschbedrijf
nog eenige cijfers.
In het district Suriname bevinden zich aan weers-
kanten van de spoorbaan en aan de Boven-Suriname-
rivier verscheidene houtconcessies. In 1945 werd retri-
butie'betaald voor 16.000 blokken van meer dan 6 meter
lengte elk en voor circa 500 blokken van minder dan
6 meter lengte. Suhoza aan de Boven-Suriname is een
der belangrijkste bedrijven. Voorts leveren de bosch-
negers hout in vlotten.
In het Saramacca district passeerden in 1945 de sluis
te Uitkijk 3.199 blokken, 1.506 richels, 1.393 balken, 3.310






planken en 18.000 singels. Hier vindt men het houtbedrijf
van Haenen, dat aan vele boschnegers en andere ar-
beiders en neringdoenden een bestaan verschaft. De
concessieterreinen liggen gunstig en het vervoer ge-
schiedt met karbouwen en zelfs met tractoren naar de
Tijgerkreek en langs deze kreek verder stroomafwaarts.
Het district Nickerie leverde in 1945 17.923 blokken
van minder dan 6 M. en 4.003 blokken van meer dan
6 M. lengte, wat aan retributie total f 6.729.77 ople-
verde. Commewijne ontving aanretributie f3100.-.
Voorts kwam uit dit district 51.425 kg balata, waarvan
20.788 kg afkomstig was van bet zoogenaamde eenmans-
bedrijf. Ook uit Marowijne kwam veel hout en balata.
De houtproductie in 1946 is een veelvoud van die
van het voorafgaande jaar. Met extra houtbooten wordt
thans het hout uit Suriname gehaald naar Nederland
ten dienste van den wederopbouw. Wij kunnen zonder
overdrijving spreken van een ,,boom-periode" in hout.
De goudexploitatie is eveneens aan ups en downs
onderhevig geweest. Over de vele mislukkingen in den
goudmijnbouw sinds 1870, toen men goud in Suriname
ontdekte, zullen we hier zwijgen. Toch wordt ieder
jaar nog goud gewonnen en telkens weer vormen zich
maatschappijen of combinaties om bet nog eens met
machinale goudontginning te probeeren. Als aan be-
,paalde voorwaarden, waarop wij hier niet verder
kunnen ingaan, voldaan wordt, zal dit bedrijf zeker
kans van slagen hebben, zoo luidt het oordeel van den
alleszins deskundigen Ir. J. A. Vermeulen van de N.Y.
Billion Maatschappij. Het Lawagebied schijnt goede
kansen te bieden. De belangrijkste factor is de erts-
reserve, welke door zeer deskundig onderzoek van
groote terreinen vooraf moet vaststaan, wil een exploi-
tatie geen teleurstellingen opleveren. Het goud schijnt
in Suriname zeer verspreid te zitten. Dat maakt machi-
nale ontginning zoo moeilijk, zoo niet onmogelijk, met






het oog op de kosten. Men moet dus de kleine terreinen
in klein bedrijf ontginnen en alleen op groote terreinen
met aaneengesloten ertsreserve machinaal gaan werken.
Uit een en ander blijkt wel, dat een zeer nauwkeurig
en uitgebreid onderzoek noodig is, en dat men ook met
den omvang en de ligging der concessies en met de eris-
terreinen rekening houdt. Ook in dat opzicht is tot
nu toe onjuist gehandeld.
Goud heeft altijd een groote aantrekkingskracht op
de menschen uitgeoefend, vooral op avontuurlijk aan-
gelegde lieden en het aantal oplichters in goudaan-
deelen en concessies is ook niet gering geweest. Ook
Suriname heeft daarvan te lijden gehad. Men stelle
dezen goudmijnbouw daarom in deskundige handen,
en men zorge voor een goede hygiene in de goudge-
bieden, die ver in het binnenland liggen en nauwkeurig
opgespoord moeten worden. Het gebied worde natuur-
lijk in kaart gebracht.
De Creool trekt er alleen of in klein clubverband
op uit om goud te gaan zoeken. Soms lukt het en dan
is het de moeite waard. Lukt het niet, dan worden
groote ontberingen geleden en vele schulden gemaakt.
Er zijn diverse goud- en deviezenverordeningen, die
grof overtreden worden, omdat de control zoo moeilijk
is.
Vermeld zij nog, dat tusschen 1903 en 1912 een spoor-
weg is aangelegd van 120 km lengte van Paramaribo
naar Dam in de binnenlanden, zulks met het oog op
de goudindustrie, waarvan men toen veel verwachtte.
Die baan heeft ruim 9 million gulden gekost en is nooit
rendabel geworden.
Tot 1938 was voor circa 62 million gulden aan goud
in Suriname gewonnen, wat voor zoo'n kleine gemeen-
schap en een slecht voorbereide exploratie niet slecht
was. Sinds dien is vooral het handbedrijf voortgegaan
met goudwinnen. In 1945 heeft het district Suriname






47.362 gram goud opgeleverd en het district Marowijne
240.351 gram. Dit zijn de goudgebieden van Suriname,
althans de bekende, waarbij echter voor het district
Marowijne rekening gehouden moet worden met het
goud, dat uit het Fransche gebied over de grens
wordt gebracht. Op 't oogenblik werkt in het Lawa-
gebied voorbij Dam nog een Amerikaansche maat-
schappij, waarvan op 't oogenblik weinig resultaat be-
kend is. Volgt men de adviezen van Ir. J. A. Vermeulen
op. dan zit in de goudontginning wel perspectief voor
de schatkist en werkgelegenheid voor een flink aantal
arbeiders en deskundigen.
De bauxiet-ontginning is de jongste mijnbouw van
Suriname. Het verloop van de bauxietkwestie heeft
ten duidelijkste bewezen, hoe slecht regeering en lands-
bestuur op de hoogte zijn van de geologische gesteld-
heid van Suriname en van de rijkdommen van dit land.
Ware voorheen een goed geologisch onderzoek inge-
steld, dan zou men geweten hebben, welk een schat
de bodem bezat. Nu gaan de groote voordeelen van de
eenige mijnindustrie, die volkomen geslaagd is, naar
Amerika. Wel is waar krijgt het land in den vorm van
retribution vrij aanzienlijke bedragen in de landskas,
maar het land zou veel grootere financieele voordeelen
genoten hebben en ook in de toekomst nog genieten,
indien de verantwoordelijke instanties better op de
hoogte geweest waren van de bodemgesteldheid van
Suriname. -let system om maar raak concessies uit
te geven aan ieder, die het vraagt zonder zich vooraf
deugdelijk te oriinteeren omtrent de verborgenheden
van de aangevraagde terreinen, heeft Suriname wel
veel financieel voordeel doen missen. Nu moge waar
zijn, dat de Amerikanen het kapitaal in dit bedrijf
hebben durven steken, en dat van Nederlandsche zijde
daarvoor blijkbaar geen belangstelling genoeg bestond,
zoodaf de Amerikaansche beleggers en speculanten dus






ook billijkheidshalve de voordeelen moeten genieten,
dat neemt toch niet weg, dat men de voorwaarden an-
ders geregeld zou hebben en voor Suriname dus gun-
stiger, indien men van bestuurszijde wel goed op de
hoogte was geweest. Het onlangs verschenen boek van
Ir. de Munnick, den vroegeren directeur der N.V. Su-
rinaamsche Bauxietmaatschappij leert ons, hoe de Ame-
rikanen, die alle aandeelen van deze maatschappij
hebben, steeds met de regeering in Den Haag gespeeld
hebben, doordat zij wel op de hoogte waren van de
waarde der terreinen en de regeering niet. Afgezien
van den financieelen kant van deze zaak, is het ge-
beurde al zeer beschamend voor Nederland's vroegere
regeeringen, die daarbij zelfs wel tegen de adviezen
van het bestuur in Suriname in handelden! Ook hierin
is het gebrek aan werkelijke belangstelling voor Suri-
name wel duidelijk tot uiting gekomen. En dan schrijft
nog een hoogleeraar in 1946, dat het zoo jammer is,
dat de bauxietwinsten naar Amerika gaan en niet aan
Suriname ten deel vallen! Is deze hoogleeraar verge-
ten, dat hij indertijd de adviser der regeering was,
en dat zijn onjuiste adviezen mede de schuld zijn van
hetgeen hij nu zoo openlijk constateert? Er zijn dingen,
waarover bepaalde personen better kunnen zwijgen.
Men vindt de bauxietlagen aan de Cottica en aan de
Surinamerivier. Men maakt er aluminium van, een
metaal, dat zijn groote waarde en beteekenis in den
laatsten oorlog opnieuw bewezen heeft, vooral voor de
luchtvaart. Het is een raadsel. dat men dit van Neder-
landsche zijde nooit better heeft ingezien. Sinds 1916 heb-
ben de Amerikanen de exploitatie vrijwel gelieel in han-
den. Een Nederlandsche groep. die in die jaren ook be-
gon, deed al spoedig haar rechten aan de Amerikanen
over. Later is ook, op instigatie van de Nederlandsche
regeering, de N.V. Billion Maatschappij. waarvan de
Nederlandsche staat de grootste aandeelhouder is. met






de bauxietontginning in Suriname begonnen, maar deze
maatschappij kan haar bauxiet practisch niet kwijt,
daar zij niet over scheepsgelegenheid beschikt en Ame-
rika weinig interesse voor haar bauxiet toont, nu zij
zelf voldoende uit Suriname kan betrekken uit eigen
bedrijf. De Amerikaansche groep beschikt over eigen
bauxietschepen, en zij vervoeren op 't oogenblik soms
100.000 ton per maand! Nu de zaken eenmaal zoo staan,
moeten wij iedere toename van bauxietafzet toejuichen,
daar de landskas in ieder geval naast de concessie-
rechten nog retributie per ton verscheepte bauxiet
heft. Maar ook in dit opzicht is bet gouvernement min
of meer aan handen en voeten gebonden, daar het de
heffingen niet meer verhoogen mag gedurende den
verderen duur der bestaande concessie, en die duurt
nog eenige tientallen jaren. Voor de landsbegrooting
levert de bauxiet-ontginning toch nog eenige millioenen
guldens per jaar aan inkomsten op. Maar deze pleister
bedekt niet de geheele wond.
De N.V. Surinaamsche Bauxietmaatschappij heeft
haar hoofdbedrijf in Moengo, gelegen aan de Cottica,
en door de maatschappij zelf gesticht. Het is het bauxiet-
stadje geworden, heel modern ingericht. Daar werken
zeer vele arbeiders, meerendeels Creolen en verder ook
Javanen. Vele deskundigen vinden daar eveneens
emplooi. Er zijn maanden in 1946 geweest, waarin tus-
schen de 20 en 30 schepen bauxiet in Suriname kwamen
laden. Na den tijdelijken teruggang in 1945 vindt thans
weer een flinke opleving plaats. Thans is ook Paranam
in bedrijf, dat aan dezelfde maatschappij toebehoort en
het afscheepstation is van de exploitatie aan de Para-
rivier (Surinamedistrict). De Surinaamsche Bauxiet-
maatschappij heeft dus twee exploitatiegebieden, en de
productive is met reuzenschreden vooruitgegaan sinds
1940.
De N.V. Billion Maatschappij verscheept maar weinig






bauxiet, tengevolge van de transportmoeilijkheden.
Het bestaan van deze Nederlandsche onderneming is
daardoor zeer moeilijk en het is nog zeer de vraag, of
zij zich op deze wijze wel zal kunnen handhaven. Vol-
gens de berichten zal de bekende Amerikaan
Kayser, de bouwer van de beroemde Liberty-schepen,
die een groot aandeel in de overwinning der geallieer-
den hebben gehad, een derde bauxietonderneming in
Suriname beginnen op de concessieterreinen van den
Amerikaan Handley. Er wordt ook reeds gefluisterd,
dat hij het bedrijf van de Billiton zal overnemen. Kay-
ser heeft genoeg scheepswerven in Amerika om voor
de benoodigde schepen te zorgen, zoodat hij een voor-
sprong op anderen heeft. In ieder geval zal aan meer-
dere inwoners werk verschaft kunnen worden, indien
de bauxietontginning zich nog verder uitbreidt. Ook
voor de landsfinanci6n zal dit niet nadeelig zijn en er
komt meer welvaart in bet land.
Het moet erkend worden, dat de bauxietontginning
voor Suriname en zijn bevolking zeer gunstig is, en dat
hiervan ook voor de toekomst nog veel verwacht kan
worden. Deze bedrijven verschaffen zoowel direct als
indirect aan velen werk, zoodat zij, mede door hun
gunstigen invloed op de Surinaamsche begrooting, een
belangrijke factor in het economische herstel van Su-
riname vormen.

3. De industries.

Zij draagt een zeer beperkt en eenvoudig karakter,
en we kunnen er aanstonds aan toevoegen: een te be-
perkt karakter. Immers, zeer vele artikelen, die thans
ingevoerd worden, zouden in Suriname zelf gefabri-
ceerd kunnen worden. Men kent in feite slechts een
ijsfabriek, twee Coca Cola- en limonadefabrieken,
twee kleine fabrieken van lucifers, twee van rookarti-






kelen (66n van de R.K. missie) en een van zeep, en ten
slotte eenige houtzagerijen en een onlangs aangevangen
vruchtensiroopfabriek. Voegt men hierbij de z.g. am-
bachts- en nijverheidsbedrijven, bestaande uit een vrij
groot aantal meubelmakerijen, eenige smederijen, tim-
merbedrijven, een schoenfabriekje en vele schoen-
reparatiebedrijven, bakkerijen, drukkerijen, rijstpel-
molens, garagebedrijven, machinewerkplaatsen, het
Waterleidingbedrijf en het Gas- en Electriciteitsbedrijf
van Paramaribo en de kleine electriciteitscentrale te
Nickerie, dan is men aan het einde. De eigen bedrijven
der bauxietondernemingen zijn niet meegeteld, en even-
min de suikerfabrieken.
Deze industries voorziet nog niet eens in de lands-
behoeften. Nu moet men ook bij het onderwerp ,,in-
dustrie" in het oog houden, dat Paramaribo alleen circa
1/3 deel der bevolking huisvest, en dat vrijwel alle ge-
noemde bedrijven in of bij Paramaribo gevestigd zijn
en op de behoeften van de hoofdstad alleen zijn inge-
steld. Slechts enkele zijn buiten de hoofdstad gevestigd
en strekken hun werkzaamheid ook tot de districten
uit.
Om meerdere redenen mag het verwondering wek-
ken, dat Suriname niet meer industries heeft. In de
eerste plaats herbergt de hoofdstad, zooals we reeds
zagen, een groot aantal Creolen, die geen vast werk
hebben en niet naar den landbouw willen. Voor hen
ware de fabriek een uitkomst geweest, daar die arbeid
hen wel ligt. Voorts zou men toch verwacht hebben, dat
Suriname alles in het werk gesteld zou hebben om zijn
invoer zooveel mogelijk te beperken, ten einde een gun-
stigere handelsbalans te krijgen. Men had dus zeker die
producten, die dringend noodig zijn en nu duur ge-
importeerd worden, terwijl zij best in het land zelf
gefabriceerd kunnen worden, ook inderdaad zelf
moeten gaan produceeren. Fabrieken van vleesch-







waren, boter of margarine, vischproducten, olien voor
consumptiedoeleinden, en vele andere producten hadden
zeker al lang in Suriname kunnen en moeten bestaan.
Technisch en economisch stond daaraan niets in den
weg, was zelfs alles gunstig. Hetzelfde geldt voor een
steenbakkerij, vruchtenfabrieken, suikerraffinaderijen
en vele andere bewerkings- of verwerkingsindustrieen
van grondstoffen, die Suriname nota bene zelf in vrij
grooten getale bezit. Men behoefde niet verder te gaan
dan de fabricage voor gebruik in eigen land. Suriname
ligt voor export in het groot niet gunstig en het land
is te klein en te dun bevolkt om op de wereldmarkten
te kunnen gaan meeconcurreeren. Maar dat is ook aller-
minst noodig. Voor voorziening in eigen behoeften zou
men al heel behoorlijke industrieen kunnen vestigen
en aan zeer velen werk verschaffen. Het geld zou dan
in het land blijven en de betalingsbalans zou aanmer-
kelijk gunstiger kunnen worden door vermindering van
invoer. Wat, om maar 66n voorbeeld te noemen, te
zeggen van het feit, dat men in de winkels potjes pinda-
kaas koopt uit Amerika, terwijl het land zelf pinda's
voortbrengt! En zoo zijn er nog vele andere artikelen.
Wat dat nu met het oog op de deviezen wil zeggen, be-
hoeft geen betoog. Maar waarom is daarin dan nooit
verandering gebracht? Waarom heeft het gouverne-
ment nooit den invoer van dergelijke artikelen verbo-
den of zwaar belast? Wij moeten tot onzen spijt zeggen,
dat wij als eerste oorzaak gevonden hebben, dat men
in Suriname rotsvast zit aan den ouden sleur, aan een
ongezond conservatism. Het is altijd zoo geweest, en
waarom zullen we dat nu gaan veranderen? We vinden
dat zelfde verschijnsel ook op andere terreinen van de
Surinaamsche samenleving. Er is weinig of geen prik-
kel om nu eens iets nieuws met kracht aan te vatten.
Er is zelfs geen stoomerij en geen waschfabriek, en
dat in een tropisch land. Nu is men met de oprichting

81







daarvan begonnen, wat een verheugend feit is. Kapitaal
is er m.i. genoeg, zoowel buitenlandsch als binnen-
land.h kapitaal. Het laatste verdient de voorkeur
omdat het in hiet land is en blijft en geen vreemde in-
vloeden onnoodig in het land binnendringen. Men be-
legt zijn geld echter liever in huisjes, erven' en bet
gelduitleenbedrijf. Dit laatste is een zeer lucratief be-
drijf, want 30 % rente is heel gewoon! Het is een volks-
kanker, dat door oprichting van een volkscredietbank
van overheidswege of wonder gouvernementstoezicht
radical uitgeroeid moet worden. Als de overhead in
Suriname eens een geldsaneering zou toepassen, zooals
Nederland in Septembebr 1945 heeft meegemaakt, waar-
door alle gelden, die in het land zijn, voor den draad
moeten komen, dan zou men stomverbaasd zijn over
de hoeveelheid niet-belegde gelden en de plaats vin-
dende belastingontduiking. Dit moge bepaalde per-
sonen of kringen onaangenaam in de ooren klinken,
maar zij mogen bedenken, dat bet nu meer dan ooit
gaat om de toekomst van land en volk als geheel, en
dat ieder verplicht is het zijne daartoe bij te dragen, dus
zeker in de eerste plaats zij, die over kapitaal beschik-
ken. Het spreekt van zelf, dat besteding van de be-
schikbare particuliere kapitalen voor industrieele doel-
einden de werkverschaffing zeer ten goede zou komen
en de landsbegrooting aanmerkelijk zou verlichten,
zoodat vrij komende overheidsgelden besteed zouden
kunnen worden aan werken van algemeen nut, welke
aan de zorg van de overhead zijn toevertrouwd, zooals
b.v. de wegen. Natuurlijk zal dan tegelijkertijd het vak-
onderwijs wonder handen genomen moeten worden, ten
einde ten spoedigste over de noodige vakarbeiders te
kunnen beschikken. En zit er niet iets heel aantrekke-
lijks in, dat vele jonge Surinamers, die hun land ont-
vlucht zijn, omdat het hun geen bestaan kon bieden,
naar het vaderland kunnen terugkeeren, ten einde






daar mede te werken aan den opbouw van eigen land
wonder een redelijk bestaan? Is de tijd daartoe niet just
nu gekomen? Wat helpt vergrooting van politieke zelf-
standigheid als daarmede niet economische opbloei en
onafhankelijkheid van het buitenland gepaard gaan?
Het kan, dus het moet! Het uur is gekomen. ,,Surina-
mers, ontwaakt! Gij kunt veel meer dan thans het geval
is in eigen behoeften voorzien en vele noodzakelijke
levensbenoodigdheden belangrijk goedkooper zelf fa-
briceeren. Gij zult tevens de basis voor de bestaans-
mogelijkheid van eigen volk belangrijk verbreeden.
Naast voedingsmiddelen verdient ook kleeding Uw
special aandacht." Deskundigen zullen ter zake van
de vestiging van nieuwe of de uitbreiding van bestaande
industrieen adviseerend en leidinggevend moeten op-
treden, Men zal in eerste instantie moeten aanpassen
bij den landbouw en de veeteelt, en dan kan men al
een goed begin maken. Ook op bet terrein van het hout
light hier een ruim industrieveld braak. Voor export
van overschotten zullen overeenkomsten met Nederland
en Curacao moeten worden aangegaan, welke gebieds-
deelen meerdere fabrieksproducten nit Suriname zullen
kunnen gebruiken. Ook kapitaalsinvesteering uit die
Nederlandsche gebiedsdeelen kan desnoodig bevorderd
worden. Denkt aan de woorden van Hr. Ms. de
Koningin: ,,met den wil elkander bij te staan".
En ten slotte: vergeet de districten niet. Wil men de
prestaties van den landbouw opvoeren, dan zal men
het bestaan van de districtsbevolking aanzienlijk aan-
genamer moeten maken. Waterleiding, electriciteit en
ontspanningsgelegenheden komen die bevolking toch
waarlijk wel toe. Electrische kracht zal bovendien een
gunstigen invloed op de uitkomsten van den landbouw
kunnen hebben.
Wij hebben nu landbouw c.a., mijnbedrijven en andere
ontginningen alsmede de industries bezien. Laten wij







thans nagaan, welke gevolgen dit alles heeft voor han-
del en scheepvaart.

4. Handel en scheepvaart.

Beide zijn in hoofdzaak beperkt tot invoer van on-
misbare (en ook wel misbare) producten en goederen
en den uitvoer van eenige landsvoortbrengselen, waar-
voor afzet in het buitenland bestaat.
In Paramaribo is een groote overdekte market, waar
de landbouwers en kooplieden hun artikelen voor da-
gelijksch gebruik aanvoeren en waar de stadsbewoners
hun levensbenoodigdheden komen koopen, voorzoover
het geen winkelwaren betreft. Men vindt op die market,
die dagelijks gehouden wordt en een bonte mengeling
van allerlei menschen oplevert, vooral groenten,
vleesch, visch, kippen en fruit. Men kan er echter ook
allerlei andere artikelen koopen. Vele z.g. marktver-
koopers verdienen daar hun brood. De marktwaren
worden per kar of per corjaal aangevoerd. De markt-
plaats ligt aan de Surinamerivier. Deze binnenlandsche
handel beteekent echter weinig. In de districten wordt
gevent, maar ook dat is van eenvoudigen aard. Het win-
kelbedrijf daarentegen floreert, vooral in de hoofdstad.
Men kent hier niet het system van speciaalzaken voor
dit of dat artikel. Zulke zaken zijn uitzondering. Meestal
vindt men in de winkels de meest groote verscheiden-
heid van artikelen, die men in Europa nooit in 66n zaak
te zamen zou zien. Men moet dan ook vaak ,,zoeken"
als men iets wil hebben. Voor de dames, die van win-
kelen houden en goed tegen de warmte kunnen, is deze
toestand ideaal. Zij raken nooit uitgewinkeld, vaak
zeer tot schade van de beurs hunner echtgenooten. Van
een krachtigen en aaneengesloten middenstand is echter
geen sprake. Ook in dit opzicht is nog wel wat te ver-
beteren.







Een land zonder industries heeft doorgaans weinig
buitenlandschen handel en dus ook weinig scheepvaart.
Dit is alleen dan anders, wanneer het land over z.g.
doorvoerhavens beschikt. Ook dit vindt men in Suri-
name niet, daar het land buiten de international
scheepvaartroutes light en noch de kust noch de rivieren
schepen met een groote tonnenmaat toelaten. Een gere-
gelde dienst op Nederland, Curagao, Amerika en eenige
West-Indische gebieden wordt onderhouden door de
I K.N.S.M., zoowel voor passagiers- als vrachtvervoer.
Deze scheepsverbinding is ontoereikend en verbazend
duur. Als de vrachtprijzen niet belangrijk naar bene-
den gegooid worden, zal deze maatschappij voor den
economischen opbloei van Suriname een rem blijven.
Anderzijds is het niet uitgesloten te achten, dat goed-
kooper vervoer mogelijk word, wanneer er meer en
geregeld vracht word aangeboden en er weer vol-
doende schepen in de vaart zullen zijn. De toekomst
zal leeren, waar de fout schuilt, maar op 't oogenblik
is de situatie hoogst onbevredigend. De kustvaart en
het zeetransport in de naaste omgeving worden onder-
houden door het ,,Gemengd bedrijf", waarin de regee-
ring participant is. Er zijn momenteel drie schepen in
de vaart, die niet modern zijn. Ook hier is verbetering
gewenscht. In Suriname heeft veel vervoer per boot
plaats, daar het wegennet nog erg gebrekkig is en de
groote rivieren en vele kreeken vervoer te water
noodig en mogelijk maken. Toch zal gestreefd moeten
worden naar goede landverbindingen, daar het ver-
voer te water veel te lang duurt en kostbaar is. Goede
wegen zullen aan den economischen opbloei van het
land zeer ten goede komen. Van Paramaribo naar Moen-
go vaart men circa 12 uren! Een verbinding over land
naar Coronie is in aanleg. Dat zal vele voordeelen
brengen. De landverbinding naar Nickerie, die afwis-
selend per auto en per boot moet worden gemaakt,
duurt 2 dagen en is heel kostbaar.







Het behoeft geen betoog, dat bevordering van den
economischen opbloei van dit land moet meebrengen,
dat men ook het wegennet aanzienlijk uitbreidt en ver-
betert. Daarbij zullen ook de straten en wegen in de
hoofdstad een goede beurt moeten hebben, want zoowel
de verharde als de zandwegen in de stad (straatwegen
zijn er niet) verkeeren in een slechten en onhoudbaren
toestand. In den regentijd baggert men door water en
modder, en in den drogen tijd vergaat men van de stof.
Deze toestand in Paramaribo is droevig en ongezond.
Het department van Openbare Werken en Verkeer,
dat zijn zorg over heel Suriname uitstrekt, is den toe-
stand niet meester. Gebrek aan de noodige middelen en
daardoor te weinig personnel en material zal daar-
aan wel niet vreemd zijn. Al is de wil dan nog zoo goed,
de macht ontbreekt. Moge ook daarin spoedig en gron-
dig een verandering ten goede komen. Het verkeer in
het land eischt het, en als men gaat industrialiseeren en
den landbouw intensiever en extensiever gaat aanpak-
ken, zullen er meer en betere wegen moeten zijn, wil
de opzet slagen. Ontsluiting van het binnenland is zeer
noodzakelijk.
Zooals we reeds gezien hebben, vindt de bauxiet-
verscheping met eigen booten plaats, zoodat dit geen
handels- en scheepvaartobject van Suriname is, al
brengt deze bauxietvaart natuurlijk wel haven- en
loodsgelden in 's lands kas. Het loodswezen is nog een
particuliere onderneming, maar er is thans een veror-
dening aanhangig om dezen dienst tot overheidsdienst
te maken.
Paramaribo heeft zijn havenmeester en een uitge-
breiden douanedienst, welke ook buiten Paramaribo
fungeert. Sinds 1910 is te Paramaribo een Kamer van
Koophandel gevestigd. Er zijn twee bankinstellingen,
n.l. de Surinaamsche Bank N.V., die tevens officieele
circulatiebank is, en de N.Y. Vervuurt's Banking Cor-







portion, die sinds 1936 bestaat. Men kent verder nog
Banken van Leening, die wonder gouvernementstoezicht
staan en het druk hebben. In dit tropenland schijnt
men niet zonder dergelijke pandhuizen te kunnen.
Sinds 1939 is er ook een Handelsregister ingesteld, ter-
wijl toen tevens de kwestie van den handelsnaam better
geregeld is. In Paramaribo zijn eenige groot-handels-
bedrijven gevestigd, die dikwijls tevens als importeurs
van buitenlandsche goederen optreden. We noemen
de N.V. Cur. Handelmaatschappij, C. Kersten en Co.,
oorspronkelijk een Duitsche zaak, Handelsmaatschappij
van Romondt en Handelsvennootschap A. v. d. Voet
als de belangrijkste. De eerste twee zijn zeer veelzijdig
met eigen winkels en andere ondernemingen, zooals
lunchroom, ijsfabriek, garage, smederij, boekhandel,
pension. Alles is op moderne wijze ingericht, en voor-
ziet in een dringende behoefte. Ook de twee andere
doen groote zaken en floreeren goed. Op handelsgebied
treft men vaak eigenaardige combinaties aan. Scherpe
scheidingen ontbreken ook op handelsgebied, en daar-
om is van een standsorganisatie ook weinig of niets te
bespeuren. Bij de arbeiders en ambachtslieden treft
men hetzelfde verschijnsel aan. Wij komen daarop in
de algemeene beschouwing nog terug. Het kan hier
reeds gezegd worden, dat het ontbreken van dergelijke
organisaties zeer nadeelig is voor de economische en
social structuur van het land. Een ongebreidelde con-
currentie en helaas ook minder eerlijke practijken
blijven niet uit. De eigenaren of exploitanten der win-
kelbedrijven doen meestal hun best den klanten ter
will te zijn. Daarvan zijn voorbeelden te over. Het
winkelpersoneel daarentegen laat nogal eens een steek
vallen, waar het voorkomendheid en ijver tegenover de
klanten betreft. Velen begrijpen de beteekenis van hun
functie niet. De wijze, waarop men klanten uit de
lagere klasse dikwijls te woord kan hooren staan door






winkelbedienden, wekt ergernis op. Maar ook meer ge-
goede klanten worden niet altijd correct behandeld.
Gelukkig is een en ander geen regel maar uitzondering,
al komt het toch te veel voor.
Suriname heeft zijn eigen munteenheid, n.l. de Su-
rinaamsche gulden. Het Nederlandsch metaal-geld is
ook gangbaar. De koers tot den Nederlandschen gulden
is thans Sur. f 1.- = Ned. f 1.41. Suriname heeft zich
in 1946 sterk verzet tegen devaluatie van zijn gulden.
Zoowel tegenover Nederland als tegenover Amerika,
de twee landen, waarmee Suriname het meest handel
drijft, zou het land door devaluatie nadeel lijden. Het
is dan ook, dank zij krachtig verzet van de Surinaam-
sche bevolking, niet zoover gekomen. De toekomst zal
leeren, of de bestaande toestand gehandhaafd kan en
moet worden. Daarvan valt nu nog niets te zeggen.
Tot het handels- en verkeerswezen behoort ook de
luchtvaart. In dit opzicht is Suriname in de laatste jaren
hard vooruitgegaan. Op 't oogenblik is er een geregelde
K.L.M.-dienst met D.C. 4-toestellen voor 40 passagiers.
Het vrachtvervoer door de lucht is nog beperkt en te
duur, maar het postvervoer is uitstekend, vooral met
Curacao, Amerika, Engeland en Nederland, en via
Nederland ook met Oost-Indie. Deze prachtige Neder-
landsche luchtvaartmaatschappij is op het oogenblik
de hechtste band tusschen de vier gebiedsdeelen van
ons Koninkrijk. Zij verricht ook in dat opzicht pioniers-
diensten en haar werk is van zeer groote en blijvende
beteekenis in deze verscheurde na-oorlogsche wereld.
Met een variant op een bekend Hollandsch vers zouden
wij willen zeggen: Ach, waren alle menschen wijs, en
deden als de K.L.M.! Goed zoo, Koninklijke Luchtvaart-
maatschappij. Gij zijt Koninklijk in den waren zin des
words.
Paramaribo heeft op 46 km afstand zijn vliegveld
,,Zanderij". De weg daarheen is behoorlijk en men kan






er ook per trein komen. Het vliegveld zelf is heel goed,
dank zij de Amerikanen, die in de oorlogsjaren daaraan
gewerkt hebben. Het wordt ook gebruikt door de Pan
American Airways, die een zeer druk luchtverkeer
via Zanderij onderhouden naar het Noorden en Zuiden.
Voorts zal nu ook een Braziliaansche Luchtvaartmaat-
schappij geregeld Suriname gaan aandoen, terwiji
Venezuela ook al plannen schijnt te hebben. De toe-
komst ziet er in dit opzicht zeker niet slecht uit voor
Suriname.
Voorts bezit Suriname een uitstekenden Landsradio-
dienst. Het radio-telegrafisch en -telefonisch verkeer
met Nederland en vele andere landen is zeer goed ge-
organiseerd en brengt de verschillende gebiedsdeelen
ook weer nader tot elkaar. Daarentegen is het binnen-
landsch telefoonverkeer ouderwetsch, gebrekkig, on-
voldoende en slecht. Hierin zal zeer dringend verbete-
ring gebracht moeten worden. Automatiseering schijnt
ongeveer f 1.000.000.- te zullen kosten. Wij gelooven
niet, dat daaraan te ontkomen zal zijn, want de bestaan-
de toestand is een voortdurende ergernis.
De in het einde van 1945 in working getreden stads-
autobusdienst van het gouvernement voorziet in een
groote behoefte en blijkt een zeer lucrative exploi-
tatie op te leveren. Naar de districten heeft men wel
particuliere autobusdiensten. Zij zijn echter beperkt
in aantal wegens het gebrek aan wegen.
Met het oog op de handelsbetrekkingen met en di-
plomatieke verhouding tot het buitenland zijn in Para-
maribo verscheidene consulaten gevestigd, n.l. van de
U.S.A., Engeland, Frankrijk, Belgii, Portugal en Vene-
zuela, terwijl er ook een Chineesche consul is, wiens
positive niet recht duidelijk is, tenzij zijn aanwezigheid
in Suriname moet worden gezien in verband met de
veelvuldig verkondigde meening, dat de in Suriname
gevestigde Chineezen, zelfs die hier geboren zijn, niet






als Nederlandsch maar als Chineesch onderdaan wen-
schen beschouwd te worden. Mocht dit just zijn, dan
zullen die Chineezen ook als buitenlanders behandeld
moeten worden. De Chineezen, die gelegenheid tot
piauwspel (hazard) geven, zijn een kanker voor het
land.






HOOFDSTUK II


HET GODSDIENSTIGE LEVEN, DE GEZONDHEIDS-
TOESTAND EN DE VOLKSONTWIKKELING.


Het godsdienstige leven is zeer verscheiden. Wij
mogen dezen factor zeker niet vergeten, daar de gods-
dienst ook in Suriname de samenleving sterk beinvloed
heeft en nog beinvloedt. Geloofs- en zedenleer drukken
hun stempel op de samenleving en men kan in Suri-
name constateeren, dat de bevolking in meerderheid
erg godsdienstig of geloovig is. Men zegt wel eens, dat
Suriname een Christelijk land is. Ik acht dit minder
just, daar zeker de helft der bevolking het Christen-
dom niet belijdt. Wel zou men mogen zeggen, dat de
samenleving op Christelijke beginselen is ingericht,
niettegenstaande er velerlei moreele afdwalingen te
constateeren zijn. De aard van den neger brengt mee,
dat godsdienst en geloof vat op hem hebben. In de
rechtszaal krijgt men van een getuige maar hoogst zel-
den het antwoord, dat hij geen godsdienst heeft of niet
tot een bepaald kerkgenootschap behoort, en de meest
eenvoudige neger legt den eed plechtig af. Maar of zij
dan ook altijd de waarheid en niets dan de waarheid
zeggen, is een tweede! Waar is het anders? Het zit ook
hier niet altijd even diep, al spreekt het wel tot hem.
Godsdienstige invloed is reeds in de 17e eeuw uit-
gegaan van bet protestantisme, meer in het bijzonder
van bet Calvinisme, dat toen in de Nederlanden staats-
godsdienst was. De onverdraagzaamheid, die deze rich-
ting kenmerkte, deed zich ook in Suriname gevoelen.
Eerst in later jaren konden ook andere godsdienstige






richtingen hun invloed op de bevolking doen gelden.
Zonder aan anderen te kort te doen, moge hier in 't bij-
zonder de z.g. Slavenkerk van de Hernhutter Broeders
genoemd worden. Zij heeft heel veel voor de verbrei-
ding van het Evangelie in Suriname gedaan en de slaven
reeds v66r hun vrijwording als 't ware opgevangen,
later gevolgd door de R.K. missie.
Zonder de pretensie te willen hebben nauwkeurige
cijfers te geven, kan de bevolking naar haar godsdien-
stige gezindheid als volgt worden ingedeeld: ongeveer
9.000 Ned. Herv. (vrijzinnig), 4.000 Ev. Luth., 30.000
Evang. Broedergemeente (rechtzinnig), 29.000 R. Kath.,
1000 Israelieten, 500 Mennonieten, 350 African Methodist
Episcopal Church, 36.000 Mohammedanen, 34.000 Hin-
does en ruim 1200 Confucianen (Chineezen). Het Leger
des Heils heeft ook zijn afdeeling.
Alle kerkgenootschappen houden zich bezig met so-
ciaal werk en armenzorg. Er zijn twee Ned. Herv. pre-
dikanten, 66n Luth. predikant, eenige predikanten en
hulppredikers (ook Surinaamsche) der Ev. Broederge-
meente, een R.K. bisschop met een staff van geestelijken
en zusters alsmede fraters voor het onderwijs. Op
't oogenblik hebben de Joden geen voorganger. De
Hindoe's en Mohammedanen hebben hun eigen priesters
en moskeeen. De Ned. Herv. en de R.K. hebben hun
eigen leprozeninrichtingen, en de R.K. bovendien een
eigen ziekenhuis.
De onderlinge verstandhouding der kerken is better
dan zij wel eens geweest is.
Kerkdiensten vinden geregeld plaats, terwijl des
Zondags ook diensten worden uitgezonden door de Su-
rinaamsche radio (A.V.R.O.S.).
De gezondheidstoestand der bevolking is niet onver-
deeld gunstig te noemen. De bekwame gouvernements-
hygiinist Dr. A. E. Wolff te Paramaribo heeft aan het
rapport van de Commissie voor na-oorlogsche proble-






men (Mei 1945) een beschouwing toegevoegd betreffende
de volksgezondheid. Uit dit rapport met bijlage van Dr.
Wolff blijkt, dat in dit dun bevolkte land alle aandacht
besteed moet worden aan bevolkingsvermeerdering
'.or natuurlijken aanwas.' Medisch-hygienische maat-
regelen zullen ertoe moeten bijdragen, dat het sterfte-
cijfer daalt en het geboortecijfer gaat toenemen. Wij
merken hierbij op, dat daarbij tevens op de andere
zijden van het bevolkingsvraagstuk gelet moet worden,
n.l. dat men ook economisch en social de bevolkings-
aanwas opvangt. Terecht brengt dan ook de genoemde
commissie een en ander met elkaar in verband. Reeds
in 1927 wees de toenmalige geneeskundige inspecteur
Dr. Lampe op dezelfde verschijnselen, in 1924 al voor-
gegaan door den beer A. T. Oliviera. De zuigelingen-
zorg heeft al veel verbetering gebracht, maar ook voor
de ouderen moet nog veel gedaan worden, teneinde
te bereiken, dat het gezondheidspeil verbeterd wordt
en het sterftecijfer dus kan dalen. Bij de Creolen is er
een overschot aan vrouwen, wat bij de Aziatische groe-
pen just andersom is. En toch neemt de natuurlijke
aanwas der Aziaten, vooral der Hindostanen sneller
toe, nog wel ondanks een kleinere vruchtbaarheids-
coefficient, zooals wij in het rapport kunnen lezen. Zon-
der immigratie zou de bevolking van Suriname in
ruim,4qjaren verdubbeld kunnen zijn. Dit duurt te lang,
en om economische en social redenen zal dus immi-
gratie evengoed noodig zijn. Wij komen daarop terug.
Dr. Wolff acht de volksvoeding een van de belang-
rijkste factoren voor de volkskracht. Het gaat er daar-
bij om, dat het volk zich op de juiste wijze voedt. En
bet is wel merkwaardig, dat deze bekwame hygienist
daarom ook aandringt op verbetering van de eigen pro-
ductie, en wel in dien zin, dat in het land zelf die pro-
ducten verbouwd zullen worden (en zoo noodig gefa-
briceerd?), die nu geimporteerd worden en voor het






gewone volk te duur zijn. Op medisch-hygienische gron-
den propageert hij dus hetzelfde, wat wij boven om
economische en financieele redenen hebben aanbevolen.
Zelf meer voortbrengen, wat nu geimporteerd wordt!
Bij de kinderen op de scholen heeft hij een uitge-
sproken algemeene ondervoeding geconstateerd. We
kunnen duidelijkheidshalve better spreken van ver-
keerde voeding. Het gaat om een tekort aan vitaminen
(dierlijke eiwitten, groenten en vruchten). Vooral het
gebruik van dierlijke eiwitten moet volgens dezen me-
dicus sterk bevorderd worden. In dat verband beveelt
hij de teelt van de sojaboon aan, welk product goed-
koop en snel in groote hoeveelheden te verkrijgen is,
en de meeste goede eigenschappen van dierlijke ei-
witten bevat. Hij besluit zijn verhandeling met de vraag,
of, aannemende dat door ondervoeding de vitaliteit der
menschen nadeelig wordt beinvloed, een chronische,
zelfs partieele ondervoeding, naast ziekten, niet een
der belangrijkste oorzaken is van de reeds zoo vaak
geopperde, maar niet afdoend bewezen of verklaarde
luiheid van den neger. Moge de overhead en vooral de
bevolking zelf de waardevolle wenken van dezen spe-
cialist ter harte nemen!
Ook bestrijding van ziekten zal onvermoeid en met
energie moeten worden doorgezet. Malaria en bilharzia
zijn vijanden van het volk. Ook de geslachtsziekte doet
veel kwaad. De volksgezondheid zou zeer gebaat zijn
met opruiming van de z.g. erfwoningen. Het woning-
vraagstuk en de geldmiddelenschaarschtezijnremmende
factoren voor de verbetering der volkshuisvesting. En
toch moet men den kant van opruiming der krotwonin-
gen uit. Een betere huisvesting der bevolking zal de
volkskracht zeer ten goede komen. Hiervoor zullen,
hoe dan ook, de middelen gevonden moeten worden.
In de stad heeft de waterleiding, welke sinds 1931 is
aangebracht, al heel veel goeds gedaan. De antipathie,







waarmede zij uit conservatism werd ontvangen, is nu
glansrijk overwonnen. De stadsbevolking heeft de
groote voordeelen en het nut ervan leeren inzien.
In de buitendistricten valt ook nog wel wat te doen
ter verbetering der volksgezondheid, maar hier mist
men de funeste opeenhooping van menschen in krotten
en de vervuiling, die men in de stad aantreft. Ook
beschikt men daar meer over de goede voedings-
middelen.
In tropische landen treft men nu eenmaal slechtere
hygienische toestanden aan dan in koudere landen,
maar als men in naburige Zuid-Amerikaansche en West-
Indische landen rondkijkt, moet men wel erkennen, dat
Suriname ongunstig afsteekt. De in de oorlogsjaren
in het leven geroepen Caraibische Commissie heeft ter
zake van de social en economische opheffing der
Caraibische bevolkingen goede plannen. Ook Suriname
neemt daaraan deel door zijn vertegenwoordiger, den
reeds genoemden Dr. A. E. Wolff. Het streven van deze
commissie verdient alien steun.
De lepra is een leelijke ziekte, welke veel in Suriname
schijnt voor te komen. De lijders aan deze ziekte worden
verpleegd in Bethesda, Groot-Chatillon en de Majella-
Stichting. Daar doet men alles om hun vreeselijk lot
te verzachten. De opofferingen, welke geneesheeren en
verpleegsters zich getroosten, zijn bewonderingswaar-
dig. Er schijnt nog altijd geen kruid tegen de lepra
gewassen te zijn. Men zegt wel eens, dat de versprei-
ding dezer ziekte afneemt ten gevolge van de krachtige
bestrijding en de sterk doorgevoerde isoleering der
patienten en suspect personen. Dat tegen malaria en
bilharzia eveneens met kracht wordt opgetreden,
spreekt vanzelf. Toch zou hier nog meer resultaat be-
reikt worden, wanneer de bevolking zelf een werk-
zamer aandeel aan de bestrijding nam. Men volgt de
raadgevingen om wonder klamboes te slapen heel slecht






op en men is niet voorzichtig genoeg met vuil water en
afvoer, de broeinesten der verwekkers van deze ziekten.
Het helpt niet veel, wanneer de overhead uit haar ar-
moede nog veel aan de verbetering der volksgezondheid
ten koste legt, wanneer de bevolking de goede maat-
regelen en adviezen saboteert. Het wordt tijd, dat zij
haar eigen belang gaat begrijpen.
In Paramaribo zijn een landshospitaal en een R.K.
Ziekenhuis. Het laatste is geheel van steen opgetrok-
ken, ligt gunstig en is goed ingericht. De verpleging
wordt zeer geroemd. Het landshospitaal is een voor-
malig militair hospital. Het is oud en vervallen, en er
zij volstaan met de opmerking, dat het zoo gauw mo-
gelijk tegen den ground gegooid moet worden. In een
dergelijke inrichting worden de ijver en toewijding van
geneesheeren en verplegend personnel onverdiend naar
omlaag gehaald. Gelukkig zijn er plannen tot stichting
van een modern ziekenhuis van gouvernementswege.
De daarvoor benoodigde gelden zullen spoedig gevo-
teerd worden. Het wordt ook hoog tijd.
Suriname heeft zijn medische school, waar na de
M.U.L.O. jongelieden worden opgeleid tot Surinaamsch
geneesheer. Meerderen gaan later in Nederland het
arts-radicaal behalen, waarvoor zij ongeveer twee jaren
studied aan een universiteit noodig hebben. Deze ge-
neeskundige school is het eenige instituut voor verdere
studied dan het M.U.L.O.-diploma. De Surinaamsche ge-
neesheeren hebben over 't algemeen wel bewezen voor
hun taak berekend te zijn. Dit moet des te hooger wor-
den aangeslagen, wanneer men in aanmerking neemt,
dat de docenten zelf ook gewone medici en geen hoog-
leeraren zijn, die bovendien nog les geven naast hun
gewone werkzaamheden. Hier wordt inderdaad iets
groots verricht ten gunste van de volksgezondheid,
want Suriname heeft veel geneesheeren noodig. In de
laatste jaren gaat men ook meer naar Holland om zich




University of Florida Home Page
© 2004 - 2010 University of Florida George A. Smathers Libraries.
All rights reserved.

Acceptable Use, Copyright, and Disclaimer Statement
Last updated October 10, 2010 - - mvs