• TABLE OF CONTENTS
HIDE
 Title Page
 Toelichting bij de wapenversiering...
 Ter inleiding
 Table of Contents
 Land, volk, geschiedenis en bestuur...
 Komst der herrnhutter-zending in...
 De zending onder de indianen in...
 Een eeuw slavenzending (1765-1863)...
 Een eeuw slavenzending (1765-1863)...
 Ontstaan en ontwikkeling der...
 Karakter, organisatie en hedendaagsche...
 De zending onder de Boschneger...
 De zending onder de Britsch-Indiers...
 De zending onder de Javanen in...
 Een blik terug
 Een blik vooruit
 Register van personen
 Register van plaatsen, rivieren,...
 Register naar de onderwerpen
 Appendix 1
 Appendix 2






Group Title: Onze Zendingsvelden
Title: Ons Suriname
CITATION THUMBNAILS PAGE IMAGE ZOOMABLE
Full Citation
STANDARD VIEW MARC VIEW
Permanent Link: http://ufdc.ufl.edu/UF00076952/00001
 Material Information
Title: Ons Suriname de Zending der Evangelische Broedergemeente in Nederlandsch Guyana
Series Title: Onze Zendingsvelden
Alternate Title: De Suriname-zending
Physical Description: viii, 352 p., 15 leaves of plates : ill. ; 21 cm.
Language: Dutch
Creator: Steinberg, H G
Publisher: N. V. Algemeene Boekhandel voor Inwendige en Uitwendige Zending
Place of Publication: 's-Gravenhage
Publication Date: 1933
 Subjects
Subject: Missions -- Suriname   ( lcsh )
Genre: non-fiction   ( marcgt )
 Notes
Statement of Responsibility: door H. G. Steinberg; met gedeeltelijke medewerking van G. J. Staal.
General Note: "De Suriname-zending; der Evangelische Broedergemeente in kaart; bijlage bei Ons Suriname" (24 p. of maps (1 fold.)) in pocket.
General Note: Includes indexes.
 Record Information
Bibliographic ID: UF00076952
Volume ID: VID00001
Source Institution: University of Florida
Rights Management: All rights reserved by the source institution and holding location.
Resource Identifier: aleph - 000201644
notis - AAW8400
oclc - 03889494
oclc - 25352503

Table of Contents
    Title Page
        Page i
    Toelichting bij de wapenversiering op den band
        Page ii
    Ter inleiding
        Page iii
        Page iv
        Page v
    Table of Contents
        Page vi
        Page vii
        Page viii
    Land, volk, geschiedenis en bestuur van Suriname
        Page 1
        Page 2
        Page 3
        Page 4
        Page 4a
        Page 4b
        Page 5
        Page 6
        Page 7
        Page 8
        Page 9
        Page 10
        Page 11
        Page 12
        Page 13
        Page 14
        Page 15
        Page 16
        Page 17
        Page 18
        Page 18a
        Page 18b
        Page 19
        Page 20
        Page 21
        Page 22
        Page 23
    Komst der herrnhutter-zending in Suriname
        Page 24
        Page 25
        Page 26
        Page 27
        Page 28
        Page 29
        Page 30
        Page 31
        Page 32
        Page 32a
        Page 32b
        Page 33
        Page 34
        Page 35
        Page 36
        Page 37
        Page 38
        Page 39
        Page 40
        Page 41
        Page 42
        Page 43
        Page 44
        Page 45
        Page 46
    De zending onder de indianen in Berbice en Suriname
        Page 47
        Page 48
        Page 49
        Page 50
        Page 50a
        Page 50b
        Page 51
        Page 52
        Page 53
        Page 54
        Page 55
        Page 56
        Page 57
        Page 58
        Page 59
        Page 60
        Page 61
        Page 62
        Page 63
        Page 64
        Page 64a
        Page 64b
        Page 65
        Page 66
        Page 67
        Page 68
        Page 69
        Page 70
        Page 71
        Page 72
        Page 73
        Page 74
        Page 75
        Page 76
        Page 77
        Page 78
        Page 79
        Page 80
    Een eeuw slavenzending (1765-1863) I: De slaven in Suriname en het begin van den zendingsarbeid onder hea (1765-1780)
        Page 81
        Page 82
        Page 83
        Page 84
        Page 85
        Page 86
        Page 87
        Page 88
        Page 89
        Page 90
        Page 91
        Page 92
        Page 92a
        Page 92b
        Page 92c
        Page 92d
        Page 93
        Page 94
        Page 95
        Page 96
        Page 97
        Page 98
        Page 99
        Page 100
        Page 101
        Page 102
        Page 103
        Page 104
        Page 105
        Page 106
        Page 107
        Page 108
        Page 109
        Page 110
        Page 111
        Page 112
        Page 113
    Een eeuw slavenzending (1765-1863) II: De gestadige uitgroei van het werk (1780-1820) en de verovering der Districten (1830-1863)
        Page 114
        Page 115
        Page 116
        Page 117
        Page 118
        Page 119
        Page 120
        Page 121
        Page 122
        Page 123
        Page 124
        Page 125
        Page 126
        Page 127
        Page 128
        Page 129
        Page 130
        Page 131
        Page 132
        Page 133
        Page 134
        Page 135
        Page 136
        Page 137
        Page 138
        Page 139
        Page 140
        Page 140a
        Page 140b
        Page 141
        Page 142
        Page 143
        Page 144
        Page 145
        Page 146
        Page 147
        Page 148
        Page 149
        Page 150
        Page 151
        Page 152
        Page 153
        Page 154
        Page 155
    Ontstaan en ontwikkeling der Creolenkerk
        Page 156
        Page 157
        Page 158
        Page 159
        Page 160
        Page 161
        Page 162
        Page 163
        Page 164
        Page 165
        Page 166
        Page 167
        Page 168
        Page 169
        Page 170
        Page 171
        Page 172
        Page 173
        Page 174
        Page 175
        Page 176
        Page 177
        Page 178
        Page 179
        Page 180
        Page 181
        Page 182
        Page 183
        Page 184
        Page 185
        Page 186
        Page 187
        Page 188
        Page 189
        Page 190
        Page 191
        Page 192
        Page 193
        Page 194
        Page 195
        Page 196
    Karakter, organisatie en hedendaagsche ontwikkeling der evangelische broedergemeente in Suriname
        Page 197
        Page 198
        Page 198a
        Page 198b
        Page 198c
        Page 198d
        Page 199
        Page 200
        Page 200a
        Page 200b
        Page 201
        Page 202
        Page 203
        Page 204
        Page 205
        Page 206
        Page 207
        Page 208
        Page 209
        Page 210
        Page 211
        Page 212
        Page 213
        Page 214
        Page 215
        Page 216
        Page 217
        Page 218
        Page 219
        Page 220
        Page 221
    De zending onder de Boschnegers
        Page 222
        Page 223
        Page 224
        Page 225
        Page 226
        Page 227
        Page 228
        Page 228a
        Page 228b
        Page 228c
        Page 228d
        Page 229
        Page 230
        Page 231
        Page 232
        Page 233
        Page 234
        Page 235
        Page 236
        Page 237
        Page 238
        Page 239
        Page 240
        Page 241
        Page 242
        Page 243
        Page 244
        Page 245
        Page 246
        Page 247
        Page 248
        Page 249
        Page 250
        Page 251
        Page 252
        Page 253
        Page 254
        Page 255
        Page 256
        Page 257
        Page 258
        Page 259
        Page 260
        Page 261
        Page 262
        Page 263
        Page 264
        Page 265
        Page 266
        Page 267
        Page 268
        Page 269
        Page 270
    De zending onder de Britsch-Indiers in Suriname
        Page 271
        Page 272
        Page 273
        Page 274
        Page 275
        Page 276
        Page 277
        Page 278
        Page 279
        Page 280
        Page 281
        Page 282
        Page 283
        Page 284
        Page 285
        Page 286
        Page 287
        Page 288
        Page 289
        Page 290
        Page 291
        Page 292
        Page 292a
        Page 292b
        Page 293
        Page 294
        Page 295
        Page 296
        Page 297
        Page 298
        Page 298a
        Page 298b
        Page 299
        Page 300
        Page 301
    De zending onder de Javanen in Suriname
        Page 302
        Page 303
        Page 304
        Page 305
        Page 306
        Page 307
        Page 308
        Page 309
        Page 310
        Page 311
        Page 312
        Page 313
        Page 314
        Page 314a
        Page 314b
        Page 315
        Page 316
        Page 317
        Page 318
        Page 319
        Page 320
        Page 321
        Page 322
        Page 323
        Page 324
        Page 325
        Page 326
        Page 327
        Page 328
        Page 329
    Een blik terug
        Page 330
        Page 331
        Page 332
    Een blik vooruit
        Page 333
        Page 334
        Page 335
    Register van personen
        Page 336
        Page 337
        Page 338
        Page 339
        Page 340
        Page 341
        Page 342
    Register van plaatsen, rivieren, gebergten enz.
        Page 343
        Page 344
        Page 345
        Page 346
        Page 347
        Page 348
    Register naar de onderwerpen
        Page 349
        Page 350
        Page 351
        Page 352
    Appendix 1
        Page 353a
        Page 353b
        Page 354
        Page A-1
        Page A-2
        Page A-3
        Page A-4
        Page A-5
        Page A-6
        Page A-7
        Page A-8
        Page A-9
        Page A-10
        Page A-11
        Page A-12
        Page A-13
        Page A-14
        Page A-15
        Page A-16
        Page A-17
        Page A-18
        Page A-19
        Page A-20
        Page A-21
        Page A-22
        Page A-23
        Page A-24
        Page A-25
        Page A-26
        Page A-27
        Page A-28
        Page A-29
        Page A-30
        Page A-31
        Page A-32
        Page A-33
        Page A-34
        Page A-35
        Page A-36
    Appendix 2
        Page B-1
        Page B-2
        Page B-3
        Page B-4
        Page B-5
        Page B-6
        Page B-7
        Page B-8
        Page B-9
        Page B-10
        Page B-11
        Page B-12
        Page B-13
        Page B-14
        Page B-15
        Page B-16
Full Text



-V "- ,.
-:ONS SU
DE ZENDING DER EVA


RINAME
NGELISCHE BROEDER-


GEMEENTE IN NEDERLANDSCH GUYANA


Met gedeeltelijke medewerking van
G. J. STAAL
Oud-Gouverneur van Suriname

DOOR
H. G. STEINBERG
Director van bet Zeister-Zendingsgenootschap


Met 40 platen, 27 kaarten
en 5 diagrammen


UITGEGEVEN DOOR DE
N.V. ALGEMEENE BOEKHANDEL VOOR INWENDIGE
EN UITWENDIGE ZENDING TE 's-GRAVENHAGE












TOELIUCHTG RB DE WAPENVERSIERING OP DEN BAND C3V

D E GEGEVENS voor dit wap~ aijn ontlcnd aan hbet zegal, Ze
dat volgens besluit van 1795, voor de kolonie Suriname van
Regeeringswege in 1796 werd ingevoerd en dat als zoodanig S y34j
dan ook voorkomt op officieele Regeeringsstukken, welke
op het Rijksarchief bewaard worden. I 3
Bij besluit van 15 April 1802 van het Wetgevend Lichaam der LA!
Bataafsche Republiek, werd het officieel in onbruik verklaard en AMERICA
door een geheel ander vervangen.
Het baatte echter niet veel.
Zelfs toen in 1815, bij de verheffing van Nederland tot Konink-
rijk, het bij die gelegenheid vastgestelde Rijkswapen bij K. B. werd
ingevoerd, bleef de gewoonte om het oude ,,scheepjes-wapen" to
voeren, nog steeds in zwang.
In 1911 heeft de toenmalige Gouverneur van Suriname zich
daarom genoodzaakt gezien, in een specialen rondzendbrief aan
de departements-chefs er nog eens met allen nadruk op te wijzen,
dan het eenige toelaatbare wapen voor Suriname, dat van het
Koninkrijk der Nederlanden was.
Hoe hardnekkig de bevolking echter vasthield aan het oude
zegel, blijkt wel daaruit, dat daarna in de Kolonie een hoofd-
doek te koop werd gesteld, waarop het oude bekende ,,scheeppea-
wapen" gedrukt was. Deze hooiddoek had een langen naam in het
Neger-Engelsch, welke begon met den aanhef: ,,Ik was er het eerstl"

Het schild van het ,,scheepjes-wapen" zooals het op den band
van dit boek voorkomt, is terug te voeren op het oorspronkelijke
wapen van de West-lndische Compagnie, welke de kolonie Suri-
name in 1683 van de vorige eigenaars, de Staten van Zeeland, had
overgenomen. Eenige maanden later, deed do W. 1. C. een deal
van haar rechten over aan de stad Amsterdam en aan het Huis
Van Aerssen van Sommelsdijck.
Zij voerden den gezamenlijken naam van ,,De geoctroyeerde
Societeit van Suriname" en stelden toen een zegel vast, waarin
de drie wapens der drie bezitters waren opgenomen. Daaria dus
ook het wapen van de W. 1. Compagnie; een zeilende diiemaster
met de generalireitsuvag. De schildhouders narev. links een In-
diaan en rechts een Neger. De zinspreuk huidda Jiistitia, Pietaa,
Fides: Gerechtigheid. Lielde, Gelool.
Toen het ..scheepies-wapen echter szltitaidig in gehruik
kwam vaaa_ 1796 warren als schildhoudeir twhv lndiaa
gekozen. De aeger-iiguur was dus door ceu lhidianu varvangen,
de wapenapre"ik was onveranderd gehbl;ve.
Deze combi'atie nu, is voor het bhadalttuul oauVaerd.














Ngtlw~g vap OwM wea I-aj fo 4 t -





a* *C1Iu duI1fu m Ir 2am- se: s'" s



_IMP=. -=r_ '?gz~nez -~aaz a_ :etan. -,n
UmtErtmm nxlT -inar ira iaz1 .r z-7eda-'er!ae~t ~
autte ---mi = lztaa WzL-=an. -aar~eFnTnr-=n a. !at 2eLGOL
D w~ n~ eztx~r aar ~ ie e~issLzvn ie

.J'm=tzar ==~a za=.e ies -,rsoons. -iLeen -nmenaa -aar
'va wxar ':v= v~~aa aa -eel~ -c. nr erec~mhgmd

?eraW TO 123enraxt-- 'an- u l ar -M~ le 'ezmice -ronr-
2mg.L *~*afl man -a- ielm Laan-'7au zn v -aen f.:: a oo

.F*p-t iaar -~za ~rn,v en. l'rlname -m a-nn nwanxe-
a-i seiaui Ln ii i e-- 'an. l-e ver zlaas a -nrt--



~. ~.y -e zeae nu -~-eenia



aa am tav-,kea --a -)-,2n,: :.t :nm -en teL;-
j- s &.12:a -Y a :1 rL-2'i -ra= n -






2Z ~a *c,... Lef ii

'Iq dfl~."i4d











aan ondergeteekende verzocht deze taak op sich te willen nemen.
Tot zijn groot leedwezen vond hij echter na zijn terugkeer ult
Suriname, in verband met zijn hoofdwerkzaamheid in het Zeister
Zendingsbestuur, niet terstond den noodigen tijd daarvoor. Het
werk vroeg aandachtige bronnenstudie en behoorlijke concentrate.
Zoodoende zijn er meer dan vier jaren voorbij gegaan, voordat
de uitgave van bet boek ter hand genomen kon worden.
Wat de bronnen betreft, welke in hoofdlijnen werden gevolgd,
kan ten opzichte van de Zendingsgeschiedenis uit de aohttiende
eeuw verwezen worden naar het oorspronkelijk material, dat bij-
eengebracht werd door F. Staehelin en in zeven deelen destijda
in Paramaribo werd uitgegeven onder den titel: ,,Die Mission der
Briidergemeine in Surinam and Berbice im 18. Jahrhundert". Voor
de negentiende en twintigste eeuw werden geraadpleegd: ,,Nach.
richten aus der Briidergemeine (vanaf bet jaar 1818), het ,,Mis-
sionsblatt der Briidergemeine" (vanaf 1843) en de ,,Berichten uit
de Heidenwereld" (vanaf 1833). In bet bijzonder werden bestu-
deerd de talrijke ongedrukte stukken in de versohillende archieven.
Voor bet overige kan verwezen worden naar de special litte-
ratuur-opgaven, welke ter aanvulling van dit Handboek zijn op-
genomen in de Handleiding.
Deze Handleiding, welke los aan dit boek is toegevoegd, is
uitsluitend bedoeld als een handreiking voor hen, die door de
lectuur aangetrokken, persoonlijk of in een kring met anderen (een
z.g. Zendingsstudie-kring), een meer op de hoofdzaken ingaande
studied willen maken en zich meer dan bij het doorlezen mogelijk
is, van feiten en verschijnselen rekenschap willen geven.
In geen geval wil de toevoeging van de Handleiding bij ieder
boek zeggen, dat bet Handboek alleen maar te beschouwen is als
studieboek. Het kan dit wezen en de keuze en groepeering van de
stof is mede door dit gezichtspunt bepaald. Maar bet wil in ieder
opzicht ook een boek over Suriname zijn: principieele lectuur
voor ieder die belangstelt in wat de Zending aldaar gedaan beeft,
doet en in de toekomst hoopt te kunnen doen.
De naam van het boek is, wat de hoofdtitel betreft, ongewijzigd
gebleven, uit dankbare pieteit tegenover bet eerste boek van
wijilen H. Weiss. Ook, om uniting te geven aan een besef van
samenhoorigheid met het Tijdschrift ,,Ons Suriname" van het
Zeister-Zendingsgenootschap: het bij-elkander-behooren van het-
geen werd, met hetgeen is en wordt.
Nu de titel ,,Ons Suriname" opnieuw gebruikt wor'dt, is het mis-
schien goed zich rekenschap te even met welk recht on in walken
zin hier van ONS Suriname wordt gesproken.
In de eerste plaats geschiedt het lerwille van do broederm en
zusters zendelingen, die in dit boek met hun werk on hun overgave
aan bet woord zijn. Zij, en de Broedergemeente die hen zond on












droel, spreken van ONS Suriname met he r'eeMt der .iefde welks
dienen wil en zich offered aan een -ran God antvsanen -aak.
In de tweede ;laats. erwi'le "-an de Evan-aeache 3oederg*-
meente in Suriname, de Cro.e'nkerk, die mnet haar -'ordingste-
schiedenis en haar ontwikkeitindslana een zono -uie -Maats in 4it
boek beslaat. De leden dezer Kerk. hoewel 2iet door sistamming
Surinamers, voelen zich toch aan aun land ebhecht ea 3eseffen
hoe langer hoe dieper. waelk een geesteiiike -erantwoordeliikhe5d
zulk een bezit voor hen heteekent: zooais Iier met aet -woordie
,,ons" tot uiti-n w-ord& jebracht.
In de derde piaata wiordt in ?rotestantsch Nederand de Minq
gelukkig steeds grooter, van hen. die n de-zin aan Sunname
denken: Suriname door God aan 3ns jeschionken ads m e -oegr-
trouwd pand an daarom :n zeer hijzanderen z~n: CNS Snrname-

De vele platen waarmede dit aoek koa worden :.neeiticht an
aangevuld. warden vaor aea deei anteend can 3de en maidzame
boeken en geschriftea an hebben daardoor aen agien waarde an
beteekenis, Oak kon gebruak emanaakt warden van eile seaecaie
foto's waarran voor diz "oek z.liche's werden semnaakt.
Enkele clic. 's wardea geieend. -aar2e :~.gen -,vti xiank Ian ie
firma J. H. de Bassy -e .Aister-dam. weike met o-wate 'erema-
willighnd zes -Lick's a ar-nikeen gai. antlemni an eaar *tgave
,,Onze West in Ba-id an ioar-i". ?'atenaibum voor et aumsge-
zin en ten gebruike bii aet Onder-wis. anz.i. aoor -ea. udscans
Dentz en Herm. J. Jacobs.
Het zin: De Heerenat-ia ta ?aan marine n:e 'i 'iiz. --: 3e
Corantiin hidden in aer Oerwoud biz. I.31: 1ikke in aen Arnwak-
kendor. (lz. 501: V-aawen lit m en stam da- Caranien :n aaar
woning rblz. 641: Bcschinee -armAen an ie 3cave-Saramac-a bni
blz. 2282291: Laadhouw-oerzeei van aen 3rt-s=r-,eniir hi2. W9.

Tusschen een linen st-ook. sciter -n aer nek. bevrmit nc= -en
boekie met amvangr-ik kIartnatra-aai. s emaai your lit ioei e-
teekend.
Wanneer men m 3 ebrmkmalcng van ie bmnun i kaiers or-
komende aanwiz -en. a 'aar-es roeveer- an ian de aiaats n
acht aeemt. weikz :iedier kaa--e voigens ia iumnmerng :nnaeet ap
de uitsItaand ka-t. k a mien a:e4 en hetr-ekkaiik route aiendings-
wandkaart van Sa.riuname sameteilen.

Ten slotte ~mn word van l crecte dank man ailen, die ip
d rcan of aders wjisZ a.dn h c swE tami '.rmen van lit Okiwt
hebbc'en mod e ewwkt. dor -3ad 4n laad.
Vooral tldt di: den Oud-Couvermur G. J. Staal, lie weiwil-
knd d taak op a'ch zamn 2it .rste .itiseuk :e scnriven.


Zeist l3W


H. . ST: NBEIR











INHOUDS-OPGAVE

TER INLEIDING ,t
INTIOUnDSOI'AVE .
1: LANI, VOI,K, (WiSClri Nis l 'N INtirIrlIt VAN
STTIINAME ( tPI land, hi. I Op I'vo.lthing 1 Ip o~) g dt1lbl1
10 - W e1lpving Po l11'011 14 lip e1tllivop I -.
SampnvaliiIng 21.
IT: KOMST D1)ER IllRNNIIl'TIrI7FNnING IN S liI-
NAM 4
line llerrnhl al wionplan tI nt"i1hind '4 Ifte
tIerrnbul peP irolleile;-Smeie woerd 2' I op lit-rn-
hut gldieven word tIll Iilwpdengl Zeuoilng S 2 Vnll
Zinzendorf 30 -- Zhin;endor(l'p p relo anirling mel ide
Vereenigde Nederlandni 32 Kulonienllplannen 33
De eerilte pogineni lot lkoloniantie 11735 en 1736)
De jaren 1738-1745, 36.
III: DE ZENDING ONDER PDE INP1ANEN IN BERBICE
EN SURINAME 47
DC Indianen in Berbicc en Suriname 47 Do Zonding
in Berbice (1740-17631: Hot ontstann van Pilgerhut als
Zendingspost (1738-1748) 55 -- De hlocitid van Pilger-
hut onder zendcling Schumann (1748-1760) 58 Do
prediking onder de Indianen b2 De herderlijke zorg
63 Dc opvoeding 63 De mcdc-arbeid der Inlanders
64 Het eigenaardig karaktcr der Herrnhutter Zending
wonder de Indianen 65 De vruchten van den arbeid
67 De opheffing van den Zendingspost Pilgerhut
(1761-1763) 70 De Indianen-zending in Suriname
(1757-1816): Saron aan de Saramacca ( 1757-1779)
72 Efrem en Hoop aan de Corantijn (1757-1808) 73
Het einde der Indianen-Zending 78 Tegenwoor-
dige stand der Indianen-Zending 79.
IV: EEN EEUW SLAVENZENDING (1765-1863) I: De
Slaven in Suriname en het begin van den Zendings-
arbeid onder hen (1765--1780) . 81
De slavernij in Suriname 81 De Neger-Engelsche taal
95 Het geestelijk leven der Slavenbevolking 101 -
Het begin van den Zendingsarbeid onder de slaven to
Paramaribo (1765-1780) 109,
V: EEN EEUW SLAVENZENDING (1765-1863) II: De
gestadige uitgroei van het werk (1780-1820) en de ver-
overing der Districten (1830-1863) ... 114



















144 ,, '






71, 4 ,,A,~4~ A ~ A44






-7,- o















De -z-,










r 1- 4,: -- -









VIII


Nieuw-Aurora; Nieuw-Goejaba 253 Andere bijge-
meenten 254 De tegenwoordige toeetand 255. De
Boschland-Zending aan de Saromacon: lohannes King,
de Apostel van de Matuari 256 De kerstening der
Matuari-Boschnegers 262 De Boschland-Zending aan
de Coppename 24 De Boschland-Zending aan de Cot-
tica en Marowijne 265 Samenvatting 269.
IX: DE ZENDING ONDER DE BRITSCH-INDIERS IN
SURINAME 271
Hoe de Britsch-Indifrs naar Surinaime kwamen 271 -
Hoe de Britsch-Indiers in Suriname leven 274 Het
Hindoeisme en de taak der Zending 279 De Zending
onder de Britsch-Indiers in Suriname 288.
X: DE ZENDING ONDER DE JAVANEN IN SURINAME 302
De Javanen in Suriname 302 De Javanen-Zending in
Suriname: ,,Wien zal Ik zenden?" 305 Niti Pawiro
308 De Europeesche zendelingen onder de Javanen
314 Een harde ground 316 Het zaad bij den weg
320 Vruchten op den arbeid 322 De tegenwoordige
toestand 328.
EEN BLIK TERUG 330
EEN BLIK VOORUIT 333
REGISTER VAN PERSONEN 336
REGISTER VAN PLAATSEN. RIVIEREN, GEBERGTEN,
ENZ. 343
REGISTER NAAR DE ONDERWERPEN 349
BIJLAGEN: to Handleiding voor de bestudeering.
2o Kleine Zendingsatlas van Suriname.

ERRATA:
Op blz. 72 r. 2 v. b. leze men in plants van 1751-1779: 1757-
1779.
Op blz. 197 verplaatse men in het opschrift de sluiting van het
aanhalingsteeken, zoodat het achter ,,Suriname" komt te staan.
Derhalve: De ,,Evangelische Broedergemeente in Suriname".

Ons Suriname versche6n als deel VI in de Reeks:
Onze Zendingsvelden






. f


IJ LAND, VOLK, GESCHIEDMNIS EN BEST,-R VAM
SURNAME
H ET land Siriname fcf Neder-'.and~-h Ghranai. tat
vermoedelijk ziin naam -~no>t aan sen ;nidia-
nenstam, de Strinen. vrmnt sen w erhk an 'ie
Noordkust van Zuid-Amerika. -ner rgaden .ani 54---
graden Westerlengtej, -ier graden .read 2-- grazen
Noorderbreedte). en besiaat een soer w:airte 'sa mnge-
veer 160.000 K.M.2 roi biina -if.imaal NeYerand-
Aan de Noordzijde word het door den A._antiscnen
Oceaan bespoeld, en in het Zaiden .5stiten 7an bra-
zilie door het Toemoek-Hoemak,,erre- :n I het "We-en
scheidt de Corantii,. eea meachtae Nr-., het Neder-
landsch gebied van het a.angrnzed Demerara- aii r-sch-
Guyana; in het Oosten de Marsw ne 7an .-ansch-
Guyana of Cayenne.
De bouw van het Land vertoon: as heat ras- ire aer-
rassen.
Het large, vlakke kustad ee s rcck. je zndc 7an
25 KM. in het Oosten tot 100 K-M. n he: Westn '--
breedt en zoo-wat een derde va Het t ranadeciea *n-
neemt, is door aans lbing _ni- zae ontstan.
Bezuiden daarvan ligt h eiet -cra _gie Ha--aneiand.
En op dezen onvruchtharen gordei vrciit mei aeueilani.
het derde terras d-s, cat zic =-: de -. ie anm %eras-
sen als ketenen verheft tot hoogtetrtes m an -0 m at
1200 Meter.
De namen van die ketens en m- cr is Waheinmna-
keten. Emma-keten. Van Asch W-'-.c-eer.te. Een-
drik-top, enz.- wiien erie., da:t : eerst sn 'edae
hunne benamingen hebboen onr-azeg.
Inderdaad was er van -at rainen-nad w'ar 0 -*aar
nog nagenoeg niets beked i-ZTe da. ; ie s-Rzess.
waar goudontg ing pus had. e z die peieeen
aan den bovenloop va-Jn em&Te wa-a- de --n-
dint der Evanxelische BrS, derg een. de er-alcer-
zending, met haren arbeid de aer e der os
neg.ers had bereikt.







2 LAND, VOLK, GESCHIEDFENIS ENZ. VAN SURINAME

Acht groote rivieren bevloeien met hare zijtakken en
vele kreken bet grondgebied. De meest westelijke, de
Corantijn, is reeds vermeld. Oostwaarts volgen de Nicke-
rie, de Coppename, die een gezamenlijke monding heeft
met de Saramacca; de Suriname, in wier monding zich
de Commewijne uitstort, nadat deze zelve de Cottica
heeft opgenomen, en ten slotte de hierboven reeds ge-
noemde Marowijne.
In het laagland vertoonen de meeste dier stroomen
afmetingen als in Europa onbekend zijn en de mondin-
gen zijn ware zeeboezems (de Corantijn bijv. 5Y2 K.M.;
de Suriname 31/2 K. M. breed).
Hoewel bevaarbaar over aanzienlijke lengten (Coran-
tijn 700 K.M., Saramacca 400 K.M., Suriname 420 K.M.,
Marowijne 480 K.M.), zijn de veelvuldige bochten oor-
zaak, dat het bevaarbaar gedeelte lang niet zoo ver het
binnenland indringt als uit deze cijfers wellicht zou wor-
den afgeleid. Van de kust af gerekend, ligt de boven-
loop veelal tamelijk dichtbij en just dair wordt het
zeer bezwaarlijk de rivieren te bevaren ten gevolge van
de vele rotsversperringen en stroomversnellingen, de
,,vallen" zooals zij genoemd worden, waardoor het al-
leen maar mogelijk is in kleine, small vaartuigen, de
uit boomstammen vervaardigde korjalen, en met de on-
misbare hulp der Boschnegers, de reis voort te zetten.

De ligging van Suriname, 2 tot 6 graden boven den
evenaar, wijst er op, dat het een tropenland is. De
gemiddelde temperatuur is die van de kustplaatsen
van Java, 260 Celsius (790 Fahrenheit), dus meer dan
het dubbele van de gemiddelde temperatuur van Neder-
land (120 Celsius). Dank zij den verkoelenden invloed
van de zee in verband met de constant windrichting
uit den Noordelijken hoek, en de aanwezigheid van de
uitgestrekte watervlakten der breede rivieren in het
laagland, is de temperatuur in het kustland niet onaan-
genaam en kan het des nachts zelfs koel zijn. De hooge
vochtigheid van de lucht als gevolg van den zwaren
regenval 2400 m.M. per jaar tegen 700 m.M. in Ne-











derland -- ierorewzakt ohtf' /a on in rkkend
zwore1e ovrdaj. Fr "In ror e' io''n we *frKe rn
twee natte tijden, 4io Olkaar =fws<*n.
Suriname is mor ien :rqw !nian ,il vnewxf. s,"
zoo zeer gevrreeqsde r sche ziekrp 3iqs -:holera. geit
leverziekte, zijn r ronhkeond- yP*ke.n .rom'mn f- iv
voor; beri-beri 3lerhts bii rore itzOni ni: fhn-
dysenfenie is e&r events zeer zeidzaam. ^ee corts
heeft zich wel enkele main '. oonid. I ,ch :.s :n ri-
name geen heer chende ziek.te. Ze eeniiike o!Skszik-
ten, filaria en mijnwor-nziekte anchy!os.tool z-in. it
leveren zij voor de Europea ne- Anin: -ear ~a.- 1ne-
twijfeld van een ernstig .araketer -aar zi aet. ?,-te
van de inheemschen en van ie 'ostersche imm anten
duchtig ondermijnen.
Ook de vreeseiiike mesaatschhe:d moet :n iit -erana
vermeld worden. Geiukkig kan ar ian -worden ae-
voegd, dat men tetenover die ziete met eer zoo n -aci-
teloos staat als oeger. Ia lea laatstea "id =in 3zaat-
regelen van voorz-rl ean ehandlefinq n an mrten me
gestichten toegepast -cunen wordea. iie en amsni=en
invloed uitoefenen. a :e lezrazienesticaIren -
Landsgesticht C-Groot Czllcn. aet -esasce e-
sticht Bethesda en de Rcmsch-KaoiI it. ,erms
Majella-stichting wcrden -ez=men anmgeveer -50 ma-
tiinten verpleegd.
De malaria is ;n ier kr-szemed. ius ae 2ewoonne
gedeelte van het Ia-d. ie an evaariiken mar-. Aan-
ders echter in de 'imeniandemn waar ie 7erwoes-
tende trooische eala en ide :war-wateror's ieer-
schen. Menige Zeegin s-:-mw aemge iaiuing,
heeft in bet Scrmai zsche Jewcud zaaranm iet even
ten offer mceten brenign.

Een c"nb schrL' i.- -i"-dcmtn -aa a-,ciace 'aewassenm
dekt Surin&tAms %bwdw. Ax die :eekuse aM ie mnuiin-
gen der rivtreVn 23 2t .ie grnlige 1agruvte, .eura-

dJrB.%.x-,m vpshiver- ccars --i.eu ms kajtw 3.ai-


L.ANT, V7LK E'TTIWWTS IS 1,>7 7;Mr.$w








4 LAND, VOLK, GESCHIRF.DNIS ENZ. VAN StIIRNAMr

men omhoog: de kokospalmen nabij de kust van C(oronle
en de moeraspalmen in de zwampen 1). Ann deni mid-
denloop der stroomen siert reusachtig gehoomtfe, dat
zich hoog verheft boven wild struikgewas en kronkelen-
de lianen, de oevers en den rand der wouden met een
weelde van bloemenpracht. Deze wooden, die 16 mil-
lioen Hectaren beslaan, bevatten kosthare, maar door
de wijde verspreiding en de afgelegenheid der vind-
plaatsen moeilijk bereikbare houtsoorten, alsmede de
bolletries of balata-boomen, waarvan het melksap in ge-
droogden toestand de balata, een bosch-rubber, oplevert.
Die wouden bedekken de terreinen, waar de bodem mine-
ralen verbergt als bijv. goud en aluminium-erts (bauxiet),
welke hier en daar ontgonnen worden. Daar vindt men
ook het tropische wild, den jagoear, den tapir en het
wilde zwijn; daar het asyl der apen, van den capucijner-
aap en den brul-aap, en van de bontgekleurde vogels,
de papegaaien, zooals de amazone en de ara, en de
groene parkieten. En beneden sluipen de slangen
en kruipt en krioelt en gonst een ontelbare menigte in-
secten. Doch al dat drukke dierenleven stoort de im-
mense stilte der wouden niet.
In de zee huist de zaagvisch en de haai, aan de kust
de zeeschildpad en in de rivieren de kaaiman; en alle
wateren zijn bevolkt met amphibieEn en tallooze vis-
schen.

De eenige stad in Suriname is de hoofdplaats Para-
maribo aan den linker-oever van de Suriname-rivier op
10 K.M. hemelsbreedte van de zeekust (23 K.M. geme-
ten langs de riverr, een aardige, wel schilderachtige
plaats, in hout opgetrokken en niet naar tropisch, maar
naar Hollandsch model gebouwd; de huizen zijn in
straten gerijd; vele werden gesplitst in boven- en be-
nedenhuizen en geverfd in de kleuren der Zaanstreek.
De bevolkingscentra buiten Paramaribo kunnen geen

1) Moerassige streken.















7''! lot





Igo

iL































DE HEERENSTRAAT TE PARAMARIBO
De aan weerszijden met prachtige oude mahonie-boomen begroeide straat is een
der schoonste van de stad


GOUVERNEMENTSHUIS TE PAIAMARIBO MET STANDHIELD VAN
IH. M. DE KONINGIN
Dit monument is voorloopig het cenige dat in geheel (iGrt.-Nederland voorkonit.








LAND, VOLK, GESCHIEDENIS ENZ. VAN SURNAME 5

aanspraak maken op den naam van stad of zelfs van
stadje. Van de standplaatsen der bestuursambtenaren,
Nieuw-Nickerie, Totness, Albina en Nieuw-Amsterdam,
kan alleen de eerste een dorp genoemd worden; de
overige zijn niet meer dan gehuchtjes. Evenzoo is het
met de zoogenaamde dorpen in de Para, waar buurt-
schappen van enkele hutten niettemin wijdsche benamin-
gen als Berlijn en Hannover dragen. De meest algemee-
ne woonvorm is op landbouwperceelen, grondjes gehee-
ten, die in lange rij aan den over van den benedenloop
der stroomen liggen; op elk perceel d6n gezin.
Daar het verschil der getijen groot is, de vioed diep
doordringt en de eb van ver in het land afloopt in de
breede rivieren, is het onderling verkeer met buren en
in het algemeen de vaart op de wateren afhankelijk van
tij en stroom; want motor- of stoombooten heeft de be-
volking niet. Zij moet roeien of parelen (pagaaien) in
haar bootjes en korjalen (kano's). Bovendien zijn er
haast geen landwegen; het uitgestrekt gebied heeft
slechts ongeveer 100 K. M. landweg, niet medegerekend
den spoorweg, die de stad verbindt met enkele nederzet-
tingen op eenige tientallen Kilometers van de stad en
die verder een nagenoeg onbewoond gebied bestrijkt.
Het reizen in Suriname is dus, hoezeer de machtige
schoonheid van het land daartoe aantrekt, voor den
reiziger bezwaarlijk en tijdroovend.

De bevolking. De groote verscheidenheid in de die-
ren- en plantenwereld van Suriname weerspiegelt zich in
de bevolking. Van een ,,volk", in den zin van een een-
heid, national een of een van ras kan men in Suri-
name niet spreken; het heeft een ,,bevolking", uiterst
onderscheiden in herkomst, in godsdienst, in taal en
zeden en behoeften.
De oorspronkelijke bewoners van het land ziin de In-
dianen, in drie hoofdgroepen aan te duiden als de
Karaiben, de Arowakken en de Warraus, doch in on-
derdeelen nog onder andere namen bekend, waarvan
hier genoemd mogen worden de Trio's, de Ojana's en








6 LAND, VOLK, GESCHIEDENIS ENZ. VAN SURINAME

de Roekoejana's, bewoners der bovenlanden. Het tegen-
woordig aantal der Indianen wordt vastgesteld op onge-
veer 2400; een kleine groep dus, die ook uit anderen hoof-
de dan de geringe getalsterkte van geene beteekenis is
voor het maatschappelijk leven, daar zij grootendeels
geheel afgezonderd hun eigen leven leiden. De boven-
landsche Indianen zijn heidenen, de benedenlandsche be-
hooren in meerderheid tot de Roomsch-Katholieke Kerk.

In tijdsorde volgen op hen de vertegenwoordigers van
het blanke ras, met name de kolonisten van Engelschen,
Portugeeschen en Hollandschen oorsprong; later ook
andere Europeanen en Noord-Amerikanen, deels Chris-
tenen, deels Joden.
In deze immigratiebeweging van blanken trekken drie
groepen de aandacht, die in tegenstelling met den ge-
wonen loop van zaken gezamenlijk in groote partijen
het land binnenkwamen, namelijk de Portugeesche Jo-
den, de Hollandsche boeren en de Madeireezen. De
eersten lieten zich in de 17e eeuw in Suriname neder,
omdat zij daar een veilig tehuis vonden tegen de ge-
loofsvervolgingen, waaraan zij elders hadden blootge-
staan. Zij hebben langen tijd een voorname plaats in
de Surinaamsche gemeenschap ingenomen en behielden
hun eigen wezen in hunne door onderlinge huwelijken
nauw verbonden familian. Nog zijn er zuivere afstamme-
lingen der stamvaders aanwezig, doch hun aantal is
door uitzwerming sterk verminderd.

De Hollandsche-boeren-immigratie dagteekent van
1845, toen onder leading van drie Predikanten een aan-
tal Protestantsche gezinnen uit den Nederlandschen
Boerenstand, te zamen 384 personen, naar Suriname ge-
bracht werden om er een landbouwkolonie te vormen.
Deze kolonisatie verliep allerongelukkigst; velen lieten
er het leven bij en uit de weinige overgeblevenen zijn
de tegenwoordige boerenfamilin, ter sterkte van onge-
veer 300 zielen, waarvan 75%/o van onvermengden bloe-
de, voortgekomen.








LAND, VOLK, GESCHIEDENTS ENZ. VAN SURNAME


De Madeireezen werden in de 60-er jaren in het land
gebracht voor arbeid op de plantages. Hunne afstam-
melingen worden nog aangetroffen in het winkelbedrif.
De immigratie van gekleurde rassen begint met den
invoer van negerslaven, Afrikaansche heidenen, in de
eerste helft der 17e eeuw. Zij werden gekocht op de
Westkust van Afrika, waarheen de slavenhandeiaars
hun menschen-koopwaar brachten uit de binnenlanden.
tot uit ver verwijderde streken toe. Zij behoorden tot
onderling verschillende stamverbanden ais Bantoe-.
Coromantijn-, Loango-negers enz. Van deze Airikaners
stammen de in het binnenland van Suriname wonende
Boschnegers, oorspronkelijk viuchtelingen van de plan-
tages, die zich in de bosschen onttrokken aan de hard
wet der slavernij, en de bont-geschakeerde groep van
die Surinaamsche Creolen, in wier bloed de voile maat.
aanmerkelijke graden of alleen sporen van negerbioed
aanwezig zijn en die men theoretisch kan anderscheiden.
naar gelang van hunne afkomst, in negers. mulatten
(menging: blanke-neger), en mestiezen (blanke-mulat),
kasties (blanke-mesties) en poesties (blanke-kasties). Tot
den huidigen dag vormen deze Creolenkleurlingen de
grootste groep, zij telt 60.000 personen. allen Christe-
nen. Het aantal Boschnegers beloopt ruimn 17000, waaron-
der 3000 Christenen; de overigen ziin heidenen. Van hen
kan hetzelfde gezegd worden als van de Indianen: hun
leven gaat buiten het maatschappelijk leven om.
Na de Afrikanen kwamen de Chineezen. Confucia-
nen, die tusschen 18S53 en tS16 als arbeiders voor de
plantages werden aangeworven; zii bleven niet in het
het landbouwbedrijf, doch begaven rich na afloop van
hunne dienstverbintenis, meerendeels in den kleinhan-
del. Ook hunne afstammelingen, ten getale van 1800,
make thans deel uit van de bevolking.
Een nieuwe groep n.1. van Hindoes en Mohamme-
danen, werd aan die bevolking toegevoegd door Je in
1873 aangevangen immigratie van Britsch-Indiers, even-








LAND, VOLK, GESCHIEDENIS ENZ. VAN SURNAME

eens met het doel om de landbouwondernemingen van
werkkrachten te voorzien. Tot 1917, het jaar waarin
voor het laatst deze werkkrachten mochten aangevoerd
worden, daar Engeland het tractaat, dat de aanwerving
regelde, toen opzegde, zijn ongeveer 33.700 Britsch-
Indiers het land binnen gekomen. Hoewel zij het recht
hadden na voltooiing van de arbeidsovereenkomst koste-
loos naar hun geboorteland te worden teruggebracht,
hebben velen afstand van dat recht gedaan en zich voor
goed in Suriname gevestigd. De getalsterkte der Britsch-
Indische groepen bedraagt thans ongeveer 36.000. Onder
hen zijn een 500 Protestanten, behoorende tot de Evan-
gelische Broedergemeente, en een aantal Roomsch-ge-
doopten, waarvan het tegenwoordig cijfer niet officiEel
bekend gemaakt is: in 1924 was het 1450.

Ten slotte is de bevolking, en daarmede het Moham-
medaansch element, versterkt door den aanvoer van
Javaansche plantage-arbeiders, welke in het laatst der
vorige eeuw is begonnen en nog steeds wordt voortge-
zet. Ook dezen blijven voor een overgroot deel (tus-
schen 80 en 90 /o) als kolonisten in het land; hun aan-
tal bedraagt omstreeks 31.000. In den laatsten tijd zijn
ook Javaansche gezinnen als vrije immigranten, dus
zonder werkcontract, aangevoerd. De Broedergemeente
telt onder de Javanen bij de 150 lidmaten; het aantal
gedoopte Javanen van de Roomsch-Katholieke kerk kan
niet worden opgegeven.

Deze opsomming, waaruit nog zijn weggelaten de
mislukte vestiging der Labadisten, de verloopen koloni-
satie van Kappler met Wurttembergsche houthakkers in
1853 en de enkele vertegenwoordigers van andere vol-
ken, wier aantal onbeduidend is gebleven, zooals de An-
namieten en de Syrigrs, bevestigt volkomen, wat in den
aanvang gezegd is over de veelsoortigheid van Surina-
me's bevolking. De getallen, die genoemd werden, dtti-
den tevens aan, dat alle groepen tezamen toch green itl-
rijke bevolking vormen.








LAND, VOLK, GESCHTEDENTS E-Z ;TA, 3Tj-AMBE )

Volgens de laatst bekend gemaak.e ciifers wa wi-nd
1930 het total 153.306. dus );ina -Tn vift.is+e van e
bevolking van Nederland, hoewel Suiriname viif -naa!
grooter oppervlakte heeft dan Neder'and' 3Dt :ept :s at
voldoende om zich een voorstelling :e maken -;an Ie
ontstellend large bevo!kingsdichtheid-7,n iet .and. Te mee
als men in aanmerking neemt lat -o de -iim 19 500
Indianen en Boschnegers na. de gehee'e bevolking e-
vestigd is in het kustland, het cultuur-gebied, .n daar-
van weer 47.300 in de hoofdstad ?irarmanbo. zoodat
voor het 170 K.M. lange kustgebie.d slechts % 36.500 :n-
woners overblijven. Ook daar zaifs zim het jus met in-
ders dan verspreide, kleine Iroepen. die in aet Iroote
land bijeen wonen. En vlak daarachter 'igt de anafge-
broken eenzaamheid van steooen an 3erwoud. waarin
die Indianen en Boschnegers verioren gaan.

Zooals de beschriiving van de 'evoiking nmede ian-
toont, ziin in haar aile .assen vertegenwoordigd: net
Kaukasische, het Arische. het Ethiopiscae. et Mongooi-
sche, het Hindoesche, hei: Maiescne an -et i ndiaanscne
ras. En wanneer wu-i de :aien aagaan. 7vnden wii aaast
Hollandsch, Fransch. Duitsci. Enge.sch an ?oriugeesch.
het Chineesch. het Turksct de Sver-rsi. het Hindosram
en Oerdh (de Brt-sch-Indiersi, ae avaansca an ae In-
diaansche talen. Een Ai .kaansche :aai komi me-. roor-
de negerslaven, die at versc.ililene stammen voor--
kwamen., brachten geen gemeenschanpeiiike :aai mnede:
zii hehben in Suriname, met gebr-ukmaking wei is waar
van Afrikaansche elemencen. een amganistaai gevormdu
of liever twe- tailen. he- Neger- Formteecnh i 3ioe-
tongo, en het Neger-Engelscn ni Ningre-wongo. in aet
ecrste wrden Portugzesch- wolrduen ver, erk,. jiceand
aan de omgangstaaI er FPrtugeeschtie oudenmeesters
(vandaar Cxk de atnau J-; c-tgo, weike -odentaai betee-
ke.nt; z.ij wordt nog gebruikt jour de 3oscinlegers.
liet Negr-b'nlsch is gevr'id i met 'hiuip van Qn-
tilsch ea Htollau1 h en :s :og 'mt -wanog n de voiks-
lassen dIr Crv'ieu m emndermng verkecr eil )i de








10 LAND, VOLK, GESCHIEDENIS ENZ. VAN SURINAME

aanrakingen met en tusschen vreemdelingen, die een
eigen taal spreken.
Dank zij het Hollandsch onderwijs wint het Neder-
landsch meer en meer veld en is het in de Creolen-
maatschappij reeds de algemeene omgangstaal.

Ook de geloofsverscheidenheid de beschrijving
wees er op is groot. Nevens de Christenen (Protes-
tanten en Roomsch-Katholieken), Israelieten en animis-
tische heidenen, omvat de bevolking aanhangers van
Confucius en van het Hindoeisme en belijders van den
Islam, de laatsten van tweeirlei aard, namelijk de
Britsch-Indische en de Javaansche Mohammedanen, die
tot onderling verschillende moslimsche sekten behooren.
De laatst bekend gemaakte officieele gegevens aan-
gaande de geloofsindeeling der bevolking reiken niet
verder dan 1930. Zij vermelden, zonder de Boschnegers
en Indianen, in ronde cijfers:
67.200 Christenen, waarvan 41.400 Protestanten en
25.800 Roomsch-Katholieken;
36.000 Mohammedanen;
27.800 Hindoes;
1150 Confucianen;
600 Israelieten.
Totaal 142.750.

Van de hier niet genoemde Boschnegers en Indianen
behooren volgens de statistieken derZending enMissie on-
geveer 3.500 tot de Protestanten en 2.500 tot de Roomsch-
Katholieken, terwijl ongeveer 14.500 als animistische
heidenen beschouwd moeten worden. De verhouding zou
dus worden 73.000 Christenen tot 80.000 niet-Christenen.

De Geschiedenis. De geschiedenis van Suriname is de
historic eener kolonisatie met een daarmede samen-
gaanden strijd om het bezit. De Spaansche ontdekkers
van de ,,Wilde Kust", die er in 1499 landden op zoek
naar het begeerde goudland, El Dorado, dat zich daar
ergens in die streken most bevinden, troffen er als be-








LAND, VOLK, GESCHIEDENIS ENZ. VAN SURINAME 11

woners Indianen aan. Goud- en buitbeluste avonturiers,
Spanjaarden, Portugeezen en Engelschen, trokken er in
de 16de eeuw heen en de Koning van Spanje riep in
1593 de Spaansche Souvereiniteit over het land uit. Het
is echter voor Spanje geen werkelijkheid geworden; in
1630 vestigden Engelsche kolonisten, onder leading van
Marshall of Mardchal, zich aan de Suriname om er
tabak te planten. Tien jaar later maakte deze kolonisa-
tie plaats voor een vestiging van Franschen, onder de
Noailly, die een fort aanlegden, en twintig jaar daarna
waren het weder Engelschen, onder Willoughby, graaf
van Parham, die het fort voltooiden, dat nu den naam
,,fort Willoughby" ontving, en die de, misschien naar
Parham genoemde stad Paramaribo stichtten.
Het was ditmaal een ernstig gemeende poging om de
Engelsche Souvereiniteit te vestigen. Ook deze held
echter niet lang stand; in 1667, aan het eind van Fe-
bruari, tijdens den tweeden oorlog met de Nederlanden,
stevende een eskader onder bevel van den Zeeuw Abra-
ham Crynssen de river op, veroverde het fort op de
Britsche bezetting en plantte er de Prinsenvlag.
Dat fort, sedert dien Zeelandia geheeten, staat daar
nog aan den zijkant van Paramaribo als historisch
monument, herinnerend aan de wording van het Neder-
landsch gezag over Suriname. Het wordt thans ge-
bruikt als gevangenis.

Nog tweemaal stond Suriname onder Britsch behind:
van 1799 tot 1802, toen het als gevolg van den vrede
van Amiens aan Nederland werd teruggegeven, en van
1804 tot 1815, het jaar van herstel van het Nederlandsch
gezag ingevolge den vrede van Pariis. Een deel van het
Nederlandsch gebied, te weten Berbice. Demerara en
Essequibo, werd echter aan Engeland gelaten en is al-
dus gebied van Britsch-Guvana geworden.
Zeeland, dat aan het feit der verovering door den
Zeeuw Crynssen en de ziinen aanspraken op den eigen-
dom van Suriname meende te mogen ontleenen, bleef
in geschil met de Staten-Generaal tot 1682, toen de








12 LAND, VOLK, GESCHIEDENIS ENZ, VAN SURINAME

laatsten erin bewilligden, dat de Provincie hare aanspra-
ken verkocht aan de West-Indische Compagnie. Dit was
een handelslichaam in den trant van de bekende Oost-
Indische Compagnie, ingesteld zoowel voor handelsoog-
merken als voor staatkundige doeleinden, in het bijzon-
der in de Nieuwe wereld, en om de Spanjaarden te be-
strijden in hunne bewegingen over het Westelijk deel
der aarde. De Compagnie zelve verkocht op haar beurt
66n derde van haar bezitsrecht op Suriname aan de
stad Amsterdam en 66n derde aan de families Van Aers-
sen van Sommelsdijck. Deze drie deelhebbers vormden
tezamen de Geoctroyeerde Societeit van Suriname, die
er de Staatsmacht heeft uitgeoefend tot aan den val
der West-Indische Compagnie aan het eind der 18de
eeuw. De geschiedenis van dat tijdvak is er een van in-
wendige twisten en moeilijkheden, waaruit hier twee
feiten naar voren gebracht mogen worden.
In de eerste plaats de moord op den eersten Gouver-
neur, Cornelis van Aerssen van Sommelsdijck, in 1688
bij gelegenheid van een muiterij der soldaten. Dezen, on-
tevreden over zijn strenge tucht, schoten hem den 19den
Juli voor het Gouvernementshuis neer.
In de tweede plaats het begin der verwikkelingen met
de slaven, die weggeloopen waren van de plantages en
nu in de bosschen zich aan de slavernij onttrokken, van
daaruit de plantages met roof en brandstichting en
doodslag bedreigden en ondanks de tegen hen onderno-
men militaire vervolgingen, die de gansche 18de eeuw
werden voortgezet, niet bedwongen konden worden, zoo-
dat ten slotte de orde is moeten worden hersteld door
vredesverdragen.

In dit tijdperk valt ook (1735), de komst der eerste zen-
delingen van Herrnhut, von Larisch, Berwig en Piesch,
in het gebied van het toenmalig Suriname, nadat
Spangenberg door persoonlijke onderhandelingen te
Amsterdam de bewilliging van de Geoctroyeerde Socie-
teit had verkregen voor de uitzending van deze pioniers,
ter voorbereiding van de grondvesting van Christen-ko-








LAND, VOLK, GESCHIEDENIS ENZ. VAN SURNAME


lonies en de prediking van het Evangelie onder Negers
en Indianen. Reeds Van Aerssen had een poging in die
richting gedaan door de toelating van een groep Laba-
disten, wier vestiging echter al spoedig verliep. Onder
Van Aerssen werden ook de eerste Roomsch-Katholieke
Missionarissen toegelaten, tot groote ergernis van de
Hoogmogenden in Holland, die den Gouverneur gelast-
ten hen terug te zenden. Twee hunner waren reeds over-
leden toen dat bevel den Landvoogd bereikte, doch met
grimmigen spot gaf hij er toch gevolg aan en zond hij
hunne gebeenten op.

Overigens is het kenmerk van dezen tijd: de koloni-
satie; dat wil zeggen, de vestiging van landbouw-onder-
nemingen, plantages, waarvan er in het midden der 18de
eeuw reeds eenige honderden waren, gepaard met een
grooten slaven-invoer. Het is de tijd van den ongebrei-
delden slavenhandel met al de vreeselijke gevolgen van
dit kwaad.
Na de invoering van het Staatsgezag en het herstel
van de Nederlandsche Souvereiniteit, is de slavernij nog
meer dan een halve eeuw gehandhaafd. Wel zijn in
1814, 1818 en 1821 bepalingen uitgevaardigd, die teza-
men een eind maakten aan den officeelen slaveninvoer
en slavenhandel, maar de clandestine handel duurde
niettemin voort tot 1832. WeI werden verbeteringen in
het lot der slaven gebracht, maar een zeer strong uitzon-
deringsstrafrecht bleef intusschen toch voor hen gelden.
De afschaffing der slavernij kwam eerst tot stand met
ingang van 1 Juli 1863. Daarop volgde een tijdperk van
10 jaren, waarin alle vrijgelatenen, met den leeftijd
van 15 tot 60 jaar, verplicht bleven om, onder Staats-
toezicht, werkovereenkomsten aan te gaan. Met 1 Juli
1873 trad de volledige emancipatie in.

De afschaffing van de slavernij beteekent voor Suri-
name een keerpunt in de geschiedenis; zij was het begin
van een inderdaad nieuwen tijd, geheel onderscheiden
van de voorafgegane twee eeuwen.








14 LAND, VOLK, GESCHIEDENIS FNZ. VAN SURINAMP

Zij drukt den stempel op de 19de eeuw, historisch be-
zien. Andere gebeurtenissen uit dat tijdsdeel, die in dit
kort bestek nog in aanmerking komen voor vermelding,
zijn van incidenteelen en zuiver plaatselijken, zelfs zeer
beperkt plaatselijken aard. Zij vielen voor in de hoofd-
stad Paramaribo. Bedoeld worden de groote branden van
1821 en 1832, de laatste aangestoken door drie weggeloo-
pen slaven, die hun misdaad op den brandstapel hebben
geboet (1833), en de onlusten tijdens bet bestuur van den
Gouverneur Jhr. Mr. M. A. de Savornin Lohman in
1891, welke wortelend in oneenigheid tusschen dien Land-
voogd en de Koloniale Staten, een dieperen ground had-
den in een belangenstrijd tusschen de volksklasse en
het heerschend deel der Surinaamsche- of juister Para-
maribosche maatschappij. Bij gelegenheid van de 25-
jarige herdenking van de eerste vergadering der Kolo-
niale Staten ontaardde de onrust in driedaagsche straat-
betoogingen en gevechten, waarbij de volksklasse on-
dubbelzinnig van hare aanhankelijkheid aan den person
van den Gouverneur liet blijken.
Wetenswaardigheden uit de politieke en economische
ontwikkelingsgeschiedenis en uit de historic der Zending
zullen eene plaats vinden in volgende hoofdstukken. Zij
vallen voor een deel in den tegenwoordigen tijd, onze
20ste eeuw. Slechts worde even aangestipt, dat de
voorbijgegane eerste dertig jaar rijk waren aan voor
Suriname belangrijke en daar met warme erkente-
lijkheid herdachte herinneringsdagen: in 1913, het gou-
den feest der slavenbevrijding; in 1917, de herdenking
van Crijnssens verovering voor 250 jaren; in 1922 het
eeuwfeest van de stichting van Herrnhut, in 1923, het
25-jarig Regeeringsjubileum van Hare Majesteit Ko-
ningin Wilhelmina, te Wier eere op den gedenkdag
Haar standbeeld werd onthuld.
Wetgeving en Bestuur. Zooals gezegd was het Over-
heidsgezag in den Hollandschen tijd aanvankelijk toe-
vertrouwd aan een particulier instituut. Krachtens het
octrooi der Staten-Generaal van 1682 verkreeg de So-








JAND, VOL.K. fE1SCH-TEDENTS RNTZ -TA ;TPTJRI,-M1r7 ,

ciefeit van ~I-Ir'Anr~ne. *1-o-Pens -vi1nne ,1adere 10oelkell-
ring, de be'vr&edheid W. -a~+ n :n: r'ie-r'en -rrn
een hewindvoerder. l1en Cvv-iir- ln-tet+-~y
Ste gezag 701- berilsten. En raadl jekozon lit Ie 'Cnhn-
nisfen, zou hem jn zlinfe aak hi;staan.
De Nederlandsche Gr,-ndwet -in '814 -~ke ii~ en.
Souvereinen Vfr~rt met 'Iet coloniaatCee~iir~
van dien tijd ai So-rust. he.. jezag rwer em :n rn e3t
de wettige rwerTheden. D'- ai6 4;>--n se'dencle :edeftez
voor wetgevin6 en bpe'~taiur en --jor ie-I.-- n
ten der ingezetenen van 3nrlname werelen -iastogefegd
in de Gnondwertteai -ran ienz itaat en :n :ie, Reg~er-
ringsreglementen van Suiiname. ,e -- hans. jeldena Re-
glement is van 1365i 'let was 'I&, 3intstuk ')n ie :i-
schaffing van de 3lavernzi. ie rejeling -ian le iiezwe
orde. van zaken.
Aan het lionid 3taaz cie. inor ie Komnonin 3e-
noemde Gouverneur, ie wordt 1ligestaan ioor en
Raad van Bestuiur. waarvan ie .ezien -aveneens eene
Koninklijke benoeming mlt-7aflgef. -_eze Raad iient IMn
Lan dvocid van id-ries an wer-it 3n mmige gevadlen
met hem rnede aan de vasts-tedinm van m~ig n a
nitvoeenden aard'. :1e wetgevrnsg _n :iez -ugemeen :s
toevertrouwd- aan --en Gcuvearneur m ai ~wn mg,:et
de Koloamale Staten. --en ver-eiinwoarcngencl milege. -e
vergeliken met aoze -weedie -ta~mer. waarvan ie ee
(13 in getall) gekazen worien woar de :ngezezenen.
Alle manneL-Jke ingezetenen -iunnen 2Iezzen an geicoz
worden. incaien =iu vcidcen 2an ::e--er- mesn'en ran wei-
stand. Geen enke_ ci*siin wardit jemaaka wat :)e-
treft ra-s. badke':r .-I lei.ci. :'e wette-iike r-egeiimgen
(verordiemnmgen). wcrz-en c;Qrden .ouverneur 11iver-
eenstenunm" mnet Zie Sta:en 'Iastge'--tei.Q
Goa-ernc'r 'm 'Staecn ae- zen nc2 mi de mioeiening
van hnnne wecgeventce en .astmrande -.aak, nteraara
s tipt 1W hiictn6~ ian i 7vxcteu, die ien 'ngezet~enefl
7,3 yele, ;.-a _ne .nweergc.eEva
do rw.~tteo itr in&:cewaei saai Ne-er'ami.





PAGE
NOT AVAILABLE
FOR SCANNING







.ATY, 7')T.K -SCTI^P S )PM 7 7 i, FTITTA v7

lijkbeid rqn b O(k hier 'ii-s (ievinmin snife; ondn'cheidig n -lo 1r-
kormt der kinderen., En ; w:o-'din ne .qeliks+elinr"
oalqs woij die in iTo'erlnd Een regelinj -an I'o} on)der-o J.q ,iar life arer afor
plats e-n yij w-rd gercihos!id oo Nede-rlandeclhe epOt nvO*
leerplicht. en hea Holland^;ch l->oo nia %oodl+ de -,rho-
len in SirinaTne herocht word"n Joor nri'nde -rin 0T de
daar manwexi 6e ras-n,. talen -n le>i dvn is! temin hinne intell1eciseele -rnrmini -ntir-nen :n le .'e-
derande lI al. Amd :9 P de n ille rchol>en an
lager rnder-mis 'e zamen p8-11 ertinjen. vsarvan
11.433 de bhizondere ;cholen boehte a

In ziine besturende :aak -vordt ie _,nvernea," .n ie
Districten, dat ziin ie administratierre jebieien. vaartn
het land buiten Paramaribo -rer.ieeid :s.. erte enwoor-
digd door Distrcts-Commissarss7en n ne )tad ,eive
beschikt hij over de 3estuursaideeainjen -f Departe-
menten voor de verichiilende akken -an iienst. -net ie
aan het hoofd daar-7an lesteide 'oofdambtenaren: nader
meer het Depar^ement 7an Inder-'is ndaer ien _-n-
specte4-r, waar orcA ie zaken -rn ien e.-reaienst :ain
onderdebracht 11 iit -erbani onae ar ie aannactlt -o
gevestigd warden. iat ie GnuveriemnentsKerfen n: rZn-
name aauonocm z:in. icaais a Neaer:ana. ii 3eroenen
zelve haar 7ecrsangers. e ?-peaikaten .-an ie ier-
vormde an Lat.ers~ce eimeenten woraen ezo=iacda n
de Lansas. e'ina.s ie "roorgangers ier aeiae -sraeli-
tische gemeeeatn en e _Romscn-._KaTfolieKe 3isscnov:
de Rocmsclie emeeane leeit Jovenaien lansraa& )v
een zeker .a-r- ezciaiade C-eesmeiiiken. T- o roor 'aemse
iare genccc ze -7Tangeiinscne roea.ergemeente Herrn-
hbuttrnergne:a en s -adne ,oms is iuosaie roor aen
erecre,_sn, ians wr-zt Jan ien _ooiavoors~ancer an
aa-3 van a eesa.gue gemeienten sezoici-
gxn. u: de ve caare -eiemIae!en ntgeieera.
Vo aer de beks-gig *"an .ie Sur!nadmscae _Saacsmus-
hoading wordt eika 'are ;eiae iegrooang upgemaaxi.







18 LAND, VOLK, GESCHIEDENIS ENZ. VAN SURINAME

die de uitgaafposten bevat en de daarvoor te bestemmen
middelen aanwijst. Zij word vastgesteld door den Gou-
verneur in overeenstemming met de Koloniale Staten;
doch aangezien de uitslag altijd een tekort is, dat door
Nederland moet worden aangevuld, is de praktijk, dat
's Gouverneurs begrooting word vervangen door eene
andere, die door de wetgevende macht in Nederland
word gegeven. De aan Suriname bij het Reglement van
1865 toegedachte financieele zelfstandigheid is dienten-
gevolge nimmer tot haar recht gekomen.

De Bedrijven. Van oudsher is Suriname landbouw-
land. De Indianen waren landbouwers; met jacht en
visscherij erbij, voorzagen zij door den aanplant van
voedingsgewassen in hunne levensbehoeften. De kolo-
nisten vestigden zich in het land om er landbouwpro-
ducten, suiker, katoen, koffie, cacao te winnen.

Hoewel in den beginne ook in hooger gelegen gebie-
den de aanleg van plantages voor het kweeken van die
tropische gewassen plaats had, zijn toch verre de meeste
aangelegd aan de kust of in de nabijheid daarvan, of
langs de oevers der benedenstroomen. De ground most
in den waren zin ontwoekerd worden aan de baren.
Daarin waren onze Zeeuwsche kolonisten bazen; zij
troffen in dit opzicht omstandigheden aan, die hun be-
kend waren van hun eigen laag, aangeslibd geboorte-
land. en evenals daar moesten in Suriname de planta-
ges door dijken (zooals in Nederland) beschermd wor-
den teen overstrooming. Een volledig stelsel van pol-
ders met dammen, sluizen en vaarten most er tot stand
gebracht worden; een werk dat bewondering wekt door
de stoutheid en kundigheid der uitvoering, maar toch
ook bitter gedachten oproept aan den slavendwang,
waarmede het volbracht werd.

Het plantagebedrijf heeft eertijds aanzienlijke profij-
ten opgeleverd, niet echter aan de Surinaamsche ge-
meenschap zelve, doch wel aan de eigenaren, wel aan








































Di COIRANTHJJN MIOIi"iN IN HET~' OF'R\VOUDf
J)v (,( )j[tijIj 4 dv Jdit~i der Sil-ij JamjiiCj j iVjiCIC Ci Zi j %'Muill( dU glCIIS LiuSSLIVIcI Ncdcuilatids~l ci~ ii Lit itA'h ati j i.





















<'I/


~-*- ..-,-~


EEN KOFFIEPLANTAGE IN SURINAME


A'a .,l. 7-:- .-








LAND, VOLK, GESCHIEDENIS ENZ VAN SURINAME 19

Nederland. Toen de slavernij was afgeschaft. verlieten
de bevrijden die arbeidsterreinen, waaraan zooveel don-
kere herinneringen waren verbonden. Vale van de ont-
volkte plantages gingen te niet: werkkapitaal was niet
aanwezig, nieuwe arbeidskrachten in voldoende mate
ontbraken en toen de later aanvoer van andere werk-
krachten, waarvan hiervoren reeds gewag gemaakt is,
begon, was het feitelijk at te laat om de nederwaartsche
beweging van het bedrijf te stuiten. Het heeft nooit
meer den omvang en wasdom van seetiids herkregen.

Evenwel is gaandeweg naast dit groot-_andbouwbe-
drijf een andere vorm ontstaan. de kieine landbouw.
Aanvankelijk zijn het gewezen slaven oeweest, die zich
als vrije landbouwers vestigden op veriaten plantages
of andere ontgonnen gronden: zij verbouwden er voe-
dingsgewassen voor dageiijksch gebruik en daarnaast
zetten zij de, destijds voordeeiige. zacaocultuur voort.
Met name die cultuur heeft in een kwart eeuw tilds in
dien stand der klein-landbouwers zekeren weistand. ia
voor sommigen zelfs weivaren gebracht. Eene ziekte in
de cacao, de krullcten-ziekte. waarvan men de oorzaak,
noch de onbegrijpeiiik ver-e en sneile verspreiding kon
naspeuren. en die in het laarst der vornge eeuw zich be-
gon te vertoonen. rictte ean ware vermetiging -an in
de tuinen. de verwachtingen en den weistand. Tien
jaren later was dit vermieugings-proces vriiwei voitrok-
ken en weer keerde een groot ieei der inheemsche
landbouwer het bedr-if den ruag oe.
De stand der klein-'landbouwers verdween echter ge-
lukkig niet; dat werden roen de Britsch-Indirs en Ja-
vanen. Dezen waren in he land gekomen met aen werk-
contract voor plantage-arbeid, dat hun na voilbrenging
van die verbintenis aanspraak gai op een perceei ten
eigen gebruike. Zi) trokken daarvan partij en vestigden
zich als kolonisten-landbouwers, eene vestiging, die nog
altijd, ook door de nieuwe Javaansche immigranten
wordt voortgezet. De cacao is echter weg een onge-
wone droogte in 1925 vernielde de laatste overblijfseien









4 *. \v\ M\Oil C-~io-u-.W; UtN? VAN 9qItlNAMP

iO w., 'sV4 Nr vWM;N 1 N OPPVIN lit' I i%4t

y.* N- ove\' *sKroopi eW i Pi kvili d iit
sc* ,^x k*ol 9VAh N P11 709 ovpv-

19 9 119' ap Ippl 009 tier
;' hel le l door
*; arthAnt vAl bacvven

v ,"k- withod, toin alley

r .-> .O. Sh0n4 {anplant< van
S t-' ;twr, .\>x .- ,- fpr '^ ~ f..Ag^. a hot dei koffie-
nui ipw- .: i: wod. nkuc s *'r@diucten v-an
-rt.'t r-Arve L;,p-4?>~ -. ? : nog hecit kunnen
pitv.iir, h.v x- t- sst.^. ZT i- kkin is vxxr


badtRh t.ar' wvt'W --i._ zaszT-e n-cCoenaamde
rLssn_7uwii'ai -er, vic=. zc ri^-r-- g. hiervoren
fzrx, i v'i-s'a-vXlia rnr:l;i voor den
crTa.n aancr iziilL Lt u m s-arL ei oogpunt
a zin C4a r'ier van vav sr 7 we-zre bedrijf in
01 rxin2L nus onrenaifliiai"r Je g: r1ety-gfning,
vt-a-i--ai nna=lra, i: T zegosi- o 4 hiur:p die als ge-
cr -Thise ar1 r;qj It eet oegmsi -dz2 verkeert,



; ? ;-i n m.-1u vie -acv1 nr I-ee c i Lt
i-.?r:--X'"E ."..EIaiii aiie" I Ii VI 1 a'v -tvEaa-

-K-'t ve^- *(a: ^;..: *jeseekenuii v/ysw'et Ci^'r .fc'* l4/p-
z-t-ic v**a e-*=cy, gryoit yriea nunmiier. .4 j r...\ e, 'f/.'tic-
--'T-f i r c.e.j- .r wi vviwa p i;tnee< / *n rdi
^.- 11 C;!>; r.Y: V.- uUT; vy Ai.t.








VAATT '7iTP rF ry-yvw ; pry 7'.l *r ;3




hi n e '3r4 1--', .'yo -



e re i n e Ae 4 ii-' afe ;:.-! :-te i



Maar hoe taeei u ;cnr -,Z :eerr.
ne-n ocht mzin. -e wceazide was- ast a = ran =er-
name weerief zen -one 1e'oi< + o ^n ic -. : Tae ar'e-' i

ve reerderr 'dn. ar :-ie -.a. sta aren .ien sitne-



eBovenstaa e atigemene a i e m,.al 'ei oinasenr-, n,
zian oam in eft icun e teIen. mess -ietsor-.ge :amen rat-
hieraden eene zoo wander-ik ameneSe .aascan
opleveMaar hte eiukaede i tzwe -ne -roreeos :ezwa-eice-
nen mochteg z">in e am -e a ws. T t isems la.n u rr-
name wear aen ie; iete onge man -- i pvo-er mv a-
het minst i enschikera. wle :ingt. nzars a i -elueg

adn de tafei des evens.i Uve
Bovensturinaamsnde a. emeae icnes -aa ve"- _oiaeAe
nozin msc in het lics treile ce eiscrae 's niik-r

ikhevert meilikeden. iie .i n c' d --ees ezwa-
rend genceg zijn 3m :e sunnen ro-a'n ian i -e




eischen van Iar g oree Ia a ae.ee.e sp. euin2, .-




too bekoswttln, auvh Ji 2a l uac:eQ e 'Cr -e 'r-
veruinu VAn hdar l


*\h hA4l l<'i :l-lla ;.l <; lv 0 ?jA..L-l1 -*i- yc.' ^.';& '>-^- '.U.





PAGE
NOT AVAILABLE
FOR SCANNING








LAND, VOLK, GESCHIEDENIS ENZ. VAN SURNAME 23

Wie dat in gedachten houdt, zal beseffen welk een
grootsche, maar moeilijke; welk een onafwijsbare, rnaar
veeleischende taak de Zending der Broederl-neente
nog wacht na den arbeid, welke zij reeds in Suriname
mocht volbrengen.











TY, WKSTQM' IIR TWRRN14t)1T'hP-71NLJJNG IN



Hoc PerrnimIkiiiw ro~I~ onstOond
1, T1.Ande' ood Ilei-; iihi iii di tegenwroordige

sto'~len, 74, I-emoitid pleki- Ile-din nog hi;n de' bezoekterop-
irkniisi Herl'vniiii 40g or een belt-ekkei'ij waterar-
mc k oi,~ingz"s dc Innd-Oriek-, terwijI de' dorpen in den
it-,I J;r-bpon htggpn, wnir beelkies doorbeen stroomen.
C~kl( kit hoi-trant vran PIerrnhtid laat dadelijk zien, dat
hiPI "n nede-,7PtIhg is. 4,ilp tot stand is gebracht naar
"r, pl~h ian Dc voornaamste gebotwen dragen
;411C *itr.' ,sternnl vin iecn ac~httiende-ccuwschen barok-
'11 '-ie077nhii is nict ocrganisch ocgrocid, maar het is
,c cn i c nmenseziien gebin~wd als resultaat van bijzon-
,i Pr. lleiinget Ciods langs wegen, die op wonderbare
wii1-z hiip- &amenkwamen.

Dc langstrc dcze- werien begint bij den brandstapel
var. Konstanz waarotr .1hannes Hus van Praag den
ourhil ?I actm.-ccio stierf. Hij werd, of-
sz,z.ocr ol- ci.-c7e hen: ect vrijgeleide had toegezegd,
ora.Vannis as:- Kerk 'Is ketter verbrand. Zijn
b~tc eston6 mnert. 'p-4 hdi in nansluiting aan de
~cvcin~var. acEnge.scnman John Wiclef en op
Fgroaer-. aar de Bicilige Sabrift ontleend, een aanval
aeez Or he-. r aus' o= er op de Kerkelijke Sacramen-
tsr z~zta-zi:.IEk eroer, -ic~rat hij aan de Heilige
Szi:aE piaats ve:-scnaii-:et ile die ha-ar toekwam
a zaaCle uv ,E D;e reger. In- ce Lamd~staald en haar te
verrnre-zier:m oCe, rip--
-~~~c a2t.c.:. o eare gerechte-ijlen moord werd
scv:a'Lcy- CIE nuse rr-ge~w;arin het Tsje-
CLsz-vcnl- cUfCsras wcrmwor: .V de Heilige
E`- nEr- rci!~I ers: .Ln verd~edigde
ae ~ ~ ~ ~ ~ r lattrlt4~:(.Li df)o.r










verwkxqtende ro;ftf'htfn ;n 1j ra- riw e andisi 0e-
rofqvrijheid trachte '.o erkri'^en
Van dp-,*?n -A *rfr -,>in "!r ru-r >,c-iie4i zich nm-
streeks 1460 6Cn gro> -an H9ssion -f. -li :n stills
terugeTtrokkenheid rre+ .rotn -ns iaar -tr(pf-
den, niet alleen he. Panadonm --n -e <. i' r. -alar :n
de eerste piaats het ten eqe en iaar ie H-{liie ^chnt
te richten. Zij noe-mden zich -anvanke-iik .3arnpenr
van de we+t v-n Christus n r rmcen mn northt v'an
kloosterlemeenschap. 3e 1roep roecde chtaer it -at
een Kerk. die zrch Boheemsch-Moravascae 3roeaer-
uniteit noemde. Deza X ionr'esde e erst oare :iide
van vreedzame ean inestoorde ztbre:iing -n afterr
lange ti;dperken -ian 7er-7oiging, mrxer- -an Mooasr-ai.
totdat de slag ian ien V"iten 3erg an et maarop
volgende ioedger-cnit -an ?-aag zen looasteeK oe-
brachten aan net ?-otestantisme :n 3onemen an Mo-
ravid. Dit was in ie -aren 1620 mn 621.
Van Lutherdnm an Cai.nsme meei n =ie .anaren :oo
goed als niets mneer over a n wo va ie .-mtas :raTrnm"
(Broederuniteiti bersit', -meniden siecais maer am aar
vonken van het oude ;eiooif mder ie isca. n enKeie
huizen verborg men 2aog oor ei inauisitonaaa. 3o0
van den R. K. 3r.ester 'bibeis, iezangibueien a me-
chismussen en vergaderde men in suite am aet "woord
Gods. Waar zuike -verliifseien van ?rocestanmsen -e-
ven bleven bescaan, voad ie s-m. m ie '00 ,aar .aier -or
geloofsvrijheid opri.ep, e~n iracaugen eersian. De
heraut was een eanvoudige Moraviscne :-mmerman,
genaamd Chris.ian avid, lie eii us.amdce *'an aen
R. K. families, maar )p wonaeroare -viize :ocr J.oU
was gewekt :oQC eean .evencd eical n ; urngen .ver.
Doxr hem kwamen Se oaderdrusce ioracavisn1 o-
testanten in tana.ang l :uing ea Cogen caas2ti S in
Gra& von Zinzediorf.

IVe Crdaf wbds v\a Aa ea eikri -ukons-m. il las> e
sooXn vau eei un i-ser _ci leu VDi.ng 'ad NiA1i a
relt ools be; cociJ c," sTuu -a.uoi. i^a- ,Jo








.' K\MST fWR IiiKRNNIIUTTVR 71NI)INGi IN StIINAME

ha-d ecn nde rc rocping voowr hem uilgeozen en voed-
c- hem in 7un -widshei d anavoor op. Door lit voor-
bc'ld riiner grootmodcr. bhi wie hij zijn kii:derjaren
door-racht, en door den omigang met zijn vronme tante
word hci hart van den knaap z66 vcrvuld van de
hcdec van Christus,. dat hii reeds op jcigdiigen lecftijd
he; orwankeiare besluit nam, den Heiland zijn ge-
h,-elc Icv-n te wiiden.
Hi- wcrd naar den wensch zijner families ambtenaar
aar. he: Mminsterie van Justitie in Dresden; hij kocht
chter tegchlik het landooed Berthelsdorf in de Saksi-
schc Obcrlausit: en dit werd de plek, waar God hem
ac nzkam-u-gen der oude Boh.-Mor. Broeders zou
docn onzmcien. Zinzendorf hoorde door Christian
Dav"d van hun treurig lot en hun verlangen om onge-
hnmde-d te kunnen leven uit hun protestantsch geloof;
ii- baande dten weg daarheen, door hun toe te staan,
rich or i=m landgoed te vestigen.

Ne een moeizamen zwerftocht door de bergwouden
var MoYiavia en Silezie kwamen de eerste 14 Moravi-
scne emig-a :en i= Juni 1722 in Berthelsdorf aan. In
ter hens, s:-onS aan den voet van den Hutberg een
ieIr hmns voor hen klaar, en door hard werken als
smeder er adglooners voorzagen zij daar ternauwer-
n>o t h'r c.nderhoui. In de maanden en jaren, die
voLgier_. voegsen zich nieuwe vluchtelingen uit Mora-
vie br her ,ok kwamen weldra uit verschillende ste-
oer vex ,uscicanrc ma.-en en vrouwen, die zich aan-
ge:.rok.ken gev-elden coor het licht des geloofs, dat
,c i: Herrn.,u' ontstoken had, en den spot van we-
reic e- herk ook Let harde lot der armoede verdroe-
ger- :e-.vir e ,a Let hel' hunter ziel.
i_ e s ers-.e ;trer wL-er de kolonisten echter mee-
-fee -e t boraviscLe emigranten. Steeds sterker
g-oecie iLn ,er ce ov'er--tgin-g. dat God hun de gelegen-
e.c wLCd ge-erL rm Let erfgoed der vaderen, de
cmijnl-e.cr u..csorvfenE ou.ce ,,Broeder-uniteit", tot
r f..Er -Ac tier G< tWii.tw e.








KOMST DErR fERRNHTJTTER-ZNDT)TNG rN WUR1PNAME 17

Den nam Herrnhnft ontleent 1. ni.we neijratw-
ting aan dern hoeerie- Hitl oif -wide~brhr, nar *e -r-
pelingen hun vee hpmbhrachten. -4eriij Xrxq. -ie naam
echter de diepere b peaekenis, dat He-rrnhiit ~i 3iaata
zou worden, ,,die niet diechts ondor 'ies Heeren hoIedie
stond, maar waarin onk alle bewoners on des Heeren
hoede fwacht) zouden ;taan, opdat zij aoch. ies aachts
noch des daags zouden zwiigen".

Hoe Herrnhut een Broeder-jemeente werd. Na 5 :a-
ren telde de nederzetting Hernrnhut ongeveer Z00 in-
woners. Het waren uitsiuitend mannen en -Yrouwen. die
uit geloofsoverwegingen daarheen waren lekomen an
zich ernstig voorgenomen madden. aet -ersooniiik !n
het maatschappelijk even in te -ichten aaar Gods wiL.
Toch moesten zij ondervinden. dat iet ailes met ai-
hangt van menschelijk willen 0i pogen. maar ran ie
ontfermingen Gods fRom. 9 : 16). Zii hadden hun aave.
hun vaderland. hunne vrienden. hun ouder-iik hiis Ver-
laten, zij hadden vervolging en devangems verdragen.
zich laten bespotten en geeseien om :n Herrnnut ge-
heel voor hun geloof te kunnen even. En tocn bieek
het ook in Herrnhut, dat alles aieis is, wanneer ie
liefde ontbreekt. In ai de ernstige vroomheid, die
ieder van huis uit had meegebrach_, :rachitte eik ien
ander te leeren en zijn eigen Dvermuigmg aan anderen
op te dringen: verscheurdheid ea verbittering warren
er de gevolgen van. Men wilde miecs meer wecen van
de kerk en haar vertegenwoordigers. en liep gevaar :e
vervallen tot dweepzuch; en sectarisme. Graai von
Zinzendorf, die ernstig aandrong op hie bezoeken van
de kerk te Berthelsdori ea jp 'he veeivudig jeb-ruik
van het Avondmaal, werd de ,AaIicihris, _ew bOeest iut
den afgrond" tOpenb. 11 7) enaoemd en den 3erthes-
dorfer predikant Johann A.idreas Roche, die auchier
en krachtig Je wet ea he Evaingeihe verkoanigde,
uoemden zij den vaIschCa oroieeZ. Er waena .ader '.ea,
helaas! velen, die den moad ',o haa.dden wvan _ezus,








2S KOMST DER ItERRNHUTTER-ZENDING IN SURNAME

mnaar toch alleen op hun eigen verstand en kracht ver-
trouwden.

Toen kwam cen wonderlijke ommekeer. De invloed-
rijkste dezer separatisten werd plotseling krankzinnig
en most Herrnhut voor goed verlaten. En Graaf Zin-
zendorf werd door God geroepen om zich geheel te
wilden aan de schijnbaar aan zich zelf overgelaten
kolonistcn. Hii nam ontslag uit zijn ambt in Dresden,
stelde order op zijn zaken in Berthelsdorf en vestigde
zich te Herrnhut. Daar werd het zijn levenstaak, vooral
door huisbezoek en persoonlijke gesprekken allen, die
nog niet het leven uit God kenden, tot boete en bekee-
rimg te brengen, ware broederlijke liefde te wekken
en de afdwalingen de separatisten te overwinnen.
God schonk een wonderbaren zegen op dit werk. Op
12 Mei 1727 onderwierp zich het meerendeel van de be-
volking van Herrnhut vrijwillig aan de nieuwe plaatse-
lijk voorschriften, waarmee Zinzendorf onderlingen vrede
beoogde- Uit enkele aanhalingen moge blijken welke
geest er destijds onder de breeders heerschte: ,,In
,.Herrnhut mag tot in lengte van dagen niet worden
..vergeten. dat het gebouwd is op den levenden God
,.en een werk is van Zijne almachtige hand".
..Herrnhut moet in liefde omgaan met de kinderen Gods
,~z alle gezindten, niemand veroordeelen, geen twist
,.siokes. niets onbehoorlijks tegen andersdenkenden on-
,der-enea. maar zichzelf trachten te bewaren in de
..reiLhe-d en eenvoud van het Evangelie en in de genade
,,tEZ Chrstns".
.-Ee e-hte ..broeder" erkent, dat alleen Gods erbar-
,,Tm_,g Christus Jezus hem gegrepen heeft en dat hij
,,haar geen oogenblik ontberen kan. Het is hem voile
,.er st, verl"st te worden van de zonde, die Christus
,,geboet heee. en hij tracht dagelijks heiliger, het beeld
.,va God meer gelijkvormig te worden, te wandelen
,,zooas Jezus gewandeld heeft."
,,De Bro-cers mioeten naar de wijze der eerste Chris-
,,tengemeen'e elkander vrijwillig alle mogelijke liefde








KOMST DER HERRNHUTTER-ZENDING IN SURNAME 29

,,bewijzen, zelfs boven vermogen daartoe bereid zijn".
Deze verplichtingen trachtten de breeders en zusters
ook in een daad om te zetten. De bekeering der zielen
werd hun hoofddoel. Zij begonnen met heiligen ernst
bij zich zelf; zij trachtten niet langer anderen te leeren,
maar elkander met geduld en liefde te verdragen
en te helpen. Zij verdiepten zich gezamenlijk in Gods
woord en vereenigden zich tot gemeenschappelijk ge-
bed.
De Heer bekroonde Zijn werk wonder hen op den
13en Augustus 1727 gedurende een Avondmaalsviering
in de Berthelsdorfer kerk. In gezang en gebed spraken
zij hun innerlijke nooden uit en gebruikten in opgewek-
te, ootmoedige stemming des Heeren AvondmaaL
Daarbij gevoelden zij de wonderbare working van
Gods Geest. Het was het Pinksterfeest der gemeente,
zegt Zinzendorf. Een der aanwezigen getuigt: ,,Wij
werden door den Heiligen Geest tot 66n lichaam ge-
doopt". ,,Wij leerden liefhebben", zegt een ander, daar-
bij aan 1 Joh. 4 :7 denkende, en dit is misschien de
meest treffende uitdrukking.

Hoe Herrnhut gedreven werd tot Uitwendige Zen-
ding. Zoo had God hier in Herrnhut mannen en vrou-
wen bij elkaar gebracht, die Hij gebruiken kon als bo-
den en getuigen voor het rijk Zijns Zoons.
Vooral de Moravische emigranten, maar deels ook
de anderen, hadden van hunne vaderen en door eigen
ervaring geleerd, dat ontberingen, moeiten, vervolging
en allerlei tegenspoed kenmerkend zijn voor het Ko-
ninkrijk Gods en voor de discipelen van Christus. Zij
waren bereid en gewend te gaan, waarheen de Heer
hen zond en zich aan te passen bij allerlei omstandig-
heden. Zij hadden door smartelijke en tevens heiligen-
de ervaring hun eigen vroom, trotsch .,ik" leeren ken-
nen en den weg gevonden van hun eigengerechtigheid
naar het kruis. En in hun hart daalden een gerechtigheid
en een vrede, die hun oogen deed stralen en hun een
koninklijke waardigheid gaf. Het woord des kruises








30 KOMST DER IIERRNHUTTER-ZENDING IN SURNAME

was hun verkondigd als cen zoo cenvoudige en tevens
zoo rijke boodschap, dat zij zich in staat voelden alle
menschen te dienen, de armsten van geest zoowel als
de verstandigsten, vromen en goddeloozen, bedelaars
en koningen.
Spoedig deed de gelegenheid zich voor, deze bood-
schap verder te brengen. Van vele zijden werden uit
de geloovige kringen niet alleen in Duitschland, maar
ook in andere Protestantsche landen van Europa, in-
lichtingen gevraagd over Herrnhut; en Herrnhut gaf
't liefst mondelinge inlichtingen. Zoo gingen in de eer-
ste jaren, na het in 1727 gebeurde, boodschappers
van Herrnhut uit naar Silezi6, Brandenburg, Thfirin-
gen, Bohemen, Moravia, Zevenburgen, Salzburg, Sa-
voye, Lijfland, Zweden, Denemarken en Engeland; en
zij richtten hun schreden zoowel naar de hutten der
armen als naar de hoven van hertogen en koningen.

Als broeder en tegelijk als leider stond Zinzendorf in
hun midden. Hij was een man van buitengewone geestes-
gaven en wilskracht; hij was diep doorgedrongen in de
kennis der Heilige Schrift; hij boog deemoedig 't hoofd
voor zijn God en had zich z66 gewend aan den omgang
met den Heiland, dat de gemeente zich gewillig aan zijn
als het ware apostolische leading onderwierp.

Reeds van zijn jeugd af stond zijn geest open voor
wijde perspectieven. Zijn grootmoeder voerde een uit-
gebreide briefwisseling over aangelegenheden, die het
Koninkrijk Gods betroffen. Als leerling op het Paeda-
gogium van August Hermann Francke te Halle had hij
hooren vertellen van den zendingsarbeid in Voor-India
op de kust van Malabar door de Luthersche predikan-
ten Ziegenbalg, Grindler en Pliitschau, en de oogen
van den knaap hadden gegloeid van geestdrift bij de
gedachte later ook iets voor de bekeering der heidenen
te doen, vooral voor hen, naar wie niemand zou gaan.
Velerlei reizen hadden hem op de hoogte gebracht
van de kerkelijke toestanden in Duitschland, Holland,







KOMST DER HERRNHUTTER-ZENDING IN ,SURTNAME 31

Frankrijk, Zwitserland en Oostenrijk. Als rijkstraaf en
door bloedverwantschap stond hij in nauwe betrekking
met verscheidene Europeesche vorsten.
Zoo was er voldaan aan de voorwaarden voor een
werk in wijden kring en het duurde dan ook niet lang,
of de roepstem kwam tot hem, in Gods wijngaard te
arbeiden.

In den zomer van 1731 reisde Zinzendorf met 3 Herrn-
hutter breeders als bedienden naar Kopenhagen. om
tegenwoordig te zijn bij de kroning van Koning Chris-
tiaan VI, met wien hij reeds bij een vorig bezoek aan
het Deensche hof vriendschap gesloten had op ground
van hun gemeenschappelijke lielde voor Jezus.
Bij deze gelegenheid haddendebroeders een paar merk-
waardige ontmoetingen. Eerst zagen zij een Neger. af-
komstig van St. Thomas in West-Indid, een zekere An-
ton Ulrich, die bediende was bij den Deenschen kamer-
heer Graaf von Laurwig. Deze Neger voeide zich aan-
getrokken tot de vrome, eenvoudige mannen van Herrn-
hut; hij vertelde van het ellendige lot der siaven op
St. Thomas en ook van het veriangen van zijn eigen
zuster ginds naar de kennis van den waren God.
In de tweede plaats ontmoetten zij een paar Eski-
mo's, leden van een kleine Christengemeente, die de
Deensche predikant-zendeling Hans Egede op Groen-
land gesticht had en vernamen, dat Egede dringend
hulp noodig had bij zijn zwaren arbeid,
Zoowel Zinzendorf als de mannen, die hem vergezel-
den, erkenden in deze verhalen de roepstem van God en
toen zij ze doorgaven naar Herrnhut, ontwaakte bij twee
breeders de wensch naar West-Indie te gaan en daar aan
de slaven de Blijde Boodscbap van den Heiland te bren-
gen ,,al zouden ze ook zelf slaven moeten worden"'.
Twee andere breeders meldden zich aan voor Groen-
land.
Hoezeer de gemeente zich hierover ook verheugde,
ze vond het toch noodig af te wachten, of de gloed wel-
licht een stroovuur was geweest. Toen zij echter een








32 KOMST DER HERRNHUTTER-ZENDING IN SURNAME

jaar later aan een der breeders, Leonard Dober, vroeg,
of hij wenschte, dat zij door het lot den wil des Heeren
rouden laten beslissen, antwoorde hij: ,,Wat mij per-
.,soonlijk aangaat, is dit niet noodig; ik weet zeker wat
..ik te dozen heb, maar terwille van de gemeente worde
.,er gedaan wat zij noodig oordeelt". Daarop werd hij
geroepen om het lot zelf te trekken en uit verschillen-
de op briefies geschreven teksten greep hij het woord:
..Laat den iongen gaan: de Heer is met heml"
Den 21 Augustus 1732 reisden Leonard Dober en
David Nitschman als de eerste Herrnhutter zendelin-
gen naar West-India. In 1733 togen 3 breeders naar de
Eskimo's op Groenland, een paar maanden daarna 3 an-
deren naar de Laplanders in 't Noorden van Skandi-
navi. In 1734 gingen zendboden naar de Indianen in
Noord-Amerika. In 1735 reisden de eerste Zendelingen
naar Suriname.
Sinds dien tijd is er wel geen iaar voorbijgegaan,
waarin niet breeders of zusters van Herrnhut als Zende-
lingen onder de heidenen zijn uitgegaan. Van 1732 af
telt de lijst meer dan 3000 namen, en er is geen wereld-
deel, waar de Zending der Broedergemeente niet langer
of korter gearbeid heeft.
Dit geldt ook bijna nog voor het heden. Alleen in
Australie is haar werk door de oorlogs- en na-oorlogs-
gebeurtenissen overgegaan in handen der Australische
Presbyterianen. Overigens laat God de Broedergemeente
op 13 arbeidsvelden in AziE, Oost- en Zuid-Afrika,
Noord-, Midden- en Zu.id-Amerika voor zijn Koninkrijk
werken.

Zinzendoris eerste aanraking met de Vereenigde Ne-
derlanden. Na voltooiing zijner studies in Wittenberg
ondernam Graaf von Zinzendorf, om zich verder te ont-
wikkelen, naar de gewoonte van dien tijd een reis naar
vershillende landen van Europa.
Hij vertoef de van Mei tot September 1719 in de Neder-
landen. Het langst verbleef hij in Utrecht, waar hij juri-
dische colle-es volgde en Engelsche lessen nam. Maar hij









































J)I E 'N'IV VA14 111ii-MM I Ili


N ItA I I \I I S I I I )W It k I)" \\ I \ AW ON
I i k k i k I, It k 'k.j I





..CT.


01' P\RAMARII30 MET 111:1, FOR,
N 1)' sta'l I'mmilm It,,, I" Vott of K-:10ool zvlnllklil c
lims \;m dokl Is de Neil, en Slakl-lhiis
R1,Iwo


I' ZFELANDIA IN 'T Ifl-.GIN Dkk 1HdvFVIlW.
I I M aia/ljll III 'I Forl 1). Dv G ollvilli-lit'; lllw F. Ilo
G Do Nivmve ilillvggmv 11 110 qloolt' ho,, 1. Ov
Volgow; tie \vIldming hii 114,111vill. Il%'qvhtq\mQv Vill, I/IS








K/ft^'t f#^ #r^Vrwfit;?-f^'.'y^WW, .1 turTuonaf^ -

(i,)4/4 fifK/fA^* aays fivrs 4- .44<4, wMlt -Ktidw'edim
Kb A444k~ V*. &4A44 A W, 4Y sq4s e
Wiv r> 4'S4f m A "7 u'e4t .lit v:ar -f sil



ufcnsi*f#fd i/^Zk^ ^^a *w I~rAffig n'-^^ z/xi at .^-ta
alg e i m m 'ar a 'itytiwvjuillin ww k A
l~t44* owk *4.w
btr'i*A!trfar r*A'jtA *a. ^fewcagesawsssss^ tc -wst

flirt amwi reemdB zips. 4. to lu IK** e as( -rie -rsge
letU gfchyj.Td had na .inttas~na mei' -sia ,-ismians-i: or
h'eg gen tAt hoet bedift. -x.-- Zesa-iiiugseyi a aae..

Kolaniafiepiaawcae m n.1 mar re aro eanar at
blijvend& bi tiaaai Hg-rmr a-m ut ) aragagn
Nederianzlden vmrw a V :-
Toen krzLezs zicz g r eraaEie uarge-r. 7n-
zendart za! zr 3Pe: 5E!-nnr vusiaat smr uri ne
mnoeiikeden. Zei3s -race -Irr me-iaerimm memr V
machtige fm-s-e saz-ik ie %wer-E -squc-
ring het bes* -= :- n Et nv t Aara-:: a
emigranten zeer ze -azar. q:i:e ZVnzzinir T
niet afwvifzen. cam az mi rm = ar m -nowsn
vestigizng5~smoeCs ec 3' -cda reI nik mr 'amrtr-
Amer.ka en -a ae k iciseexe ?nEaaca an-
den. n.L Demema-i as 'm rsa 7-mEr nelirmaa.
Ook deze s --et-z ae na t 2ar Zenaimur- ar me
Herrnmhutte Lnrs mmes e Z e-teer-'e Stiei wa
Suriname" zmc'ricaa meCT me agesase .nn-
bevolkte seeen rva3 er icrme Tn2mr nzeanazor
door aiine -'a.dsha nen 2meerran lanrzea nrmw
hij zima rved en vce-.-'cetr < 3. -aaeGri
die op hent p s$ed 2d. A.nw-ias er-r'sss. e2cer-
handelist a g e 2e > remrva ier genea Swaet
betreifende de 5!agecjianese iatsee e hutters ain rnat
DNeze^ en 2ab std auAAnda vaa )S.X :.idZ A r a attes-








3A V'MCl nrr ni: i ti l ntn fittili;in 111 qilPiHAMI:


I o lim I | ip| l 'l trl l l 1111 1 IIt!i r ull II Iv 1II:
lip Ih1 t1, i ipl wip,-,n h ti i*. ,t, hlle f.5 i il... w nl iift ,1 1
v, r nit I>BHIsI I lhv hlif hI ll Hh h ,t.1 lt.lih. v'ho i |on
\i,\ ti l I A isI,,,. pll i 1.,I1. i v l ill i9,- ,.- Wi I il -I.V i .tiell

vn 101 l, ,1 l 0 IvpI well ini in *i w om n li hpi l vnt

IV('- l H1 11 I I nptl d v pllh > ll ,1ili I I llllP llllfl P1

hIPrg noIlwio4I





una lea I4jd0 1 nIdit'tdirol t Ie otenshi 1141r1 n Ite iAt hPl'
:I>.18- int von dilt ledl. P ir,,'ctlicur jnp verklnrlden,
(lti zij Invredtn zondcn :tiiu met den ziooicniaamde n
Menn(n>islcn-ced, d.i. cein ccnvoudig ,,ja" of ,,neen .
()1k wwrd di cventucclc dcclncming aan den krijgs-
gicfnl bichaindld. Ton Spatngcnbcrg uit naam der
Bre(Cders beslist wcihcrdte ,wapenn te gebruiken om
menschcn Ic doodcn", vcrklaarde het Bestuur zich te
fallen vcratnoegen met aleiemeene landsverdediging.
I)c uitslag van de onderhandelingen was, dat voor-
loopig 7 oI 8 gezinnen naar Suriname zouden vertrek-
kn. Geen man mocht vcd en 50, udigeen vrouw oven
30 jaar oud zijn: alien moesten gezond zijn; de Soci&-
teit zou wun vrijen overocht even, in Suriname 300
akker lands in eigendom astaan en de benoodigde
andbouwgereedschpist weerde wapffen; bovendien zouden
zij 10 jaren vrijdooden" v erklaardeg ontvangen. Later zou
de Sociteit ongeveer met sier aldemeene s blasting van.
hen vorderen. Zij zo derhadeligeid van wodsdienstoefe-
looping hebben, voor zinnen naar Surinamee niet de openbare

orde en de kerke'like a.t-r.teit geschaad werden.
Gedurende deze orier~a.r-eingen leerde Spangen-

























b)we7An.



De etrite p4nontg wo wiamsi u2Z.
In Her=H=n_ 'a.mre m.en l ie'r~ =A ? ie S _
besIuit. We". :a vArar ci
7 rif 8 lezinnem- aa er!:z~ iia: aa
krizoniete -aa~-e~n~
leeren ke-ren. 7-C fe_ E= -P- 7;-i.ti
slechts 3 ccteiiw'ze -Z~ e_ -
zonden..
Twee -i;; '-en-~- wzra-:n
Piesch e-- C--zr? ---'~ e :er-e wa. z

dien Zi zen&r-_ -- -:z-age n =._-c
en een tcg~ere z~i"-'-
Hun oai:was.-:
-dcerzo~en, c': er __ -''-r
" W a s ,C ~ ~

le


,lgu v~ h,








"Irrt Jj -1ZNMU1 1 1TVR 71TNIII11N IN qIIIINAMR,


ki'tt j vnn1 V fiT~r~ Iri~t lerti'wdi 7,11 It vofwl -IV 711
'v~- ~ rn c-'c b3 iT1~1~r~rl lit "O den, I-Jr.t' I Plotla P
j~~.1jvoorgrrIw irmi rig, I)itr~imrti~rcm v,,n


1-.- -c *11,e, ii mci ci, irdrpntntm. wtin~t Soo-


~ ~va1,716 rtelddi de t"I'll Nverlpil v Mr .*irni
nn~ tIc Olire~clrn, ,Ilk hell OP 3 MotriviqwutP
c(i en PM1iwein Berg (Iljj PIergpnhIRI RR"l de
~ ~4e7kbnden "lei Pen VS11 ipd miltnwer-

er, Or' nderc pAi'ven lieitie Soiir~eit door Duit-

C 'wa, mogelilk al bij7ondiere tegeniaetkoming
bc-&net dini -mien de Herrnhutters eerst bij hun land-

1e' -4-as waai-chilnliik Ni den Blauwen Berg, dat
recr *ch4 Februari 1736, bez'week. Oak de beide
';denc bleer eden aan de koorts, en ze werden
7xic znsieip da Pie-sch reeds den 2Ssten Februari
er_ Re-wig der. 2Oister Mei naar Europa terugkeerde.
Z7 S geer. eiggenhandh c Sricht van hen bewaard geble-
veLr rnaa- zi zu'llen wel nadrukkelijk hebben gezegd,
,a.- a' wa:-er cle moeiliikbeden, verbonden aan bet
ever er we:-ker mn SUTrIname ook nog zoo groat het
irn-men' noodi~ wass de bcodschap van den Heiland te
Vpt L-cenger war cie i-ndinen en Negers, die niets van
r~f_- 14"Ster. maa ever goed &an de blanken, die am
zoc t-- ze-cgger zonaer God lieef den en dat zelfs niet
Zanlcer l iet

kerior alt'nan it, Herrahut een tweede paging te
wager.

L-- iarn 1-7$&'-1745, -Nadat Georg Berwig in Maart
'-73 2--riuwc waz. ging 'in; met zijin vrouw en een onge-








M'D- tf 4P -0WW" P J ; rfly? :v ,';IIaP. -p



,ir n tk 'on '7^#flen . FMMAR trer -,o /o|

trheg-n/ Toe b ar ,-Y n O. C> r n i rnta e or.n-e






vertidiiaest annk em
Eid ep hk 7rtenr 4'A :t reen 'oinrades Zoe Iihnw!g his 3>.cz. *cwr Jl>on "wen ar ^ert As!e*r-n




,,Drer voienden Wmaa 7wen k ~et --)rn c e- Ian ew> en




,,wl oren. "m-r 8ar r
p nd,,Ch e rris a a' ," r-n -.n trre i n r ach ?-


,Erkwam e/ cern nr' nz: dGc' ie st,: : i maz
,,van de tnaierd wa-, zn :k e- '--of N i~an s e
,,beter m---- mki amn: -e m--a- g en an R, ans i -o
,Dnimrfei wvioze iet z=.n ai nen 'mm-an=even if -i aen





Toenkbe de brvee- n -cte= 1" n rname k e_-

eplantage i -lannen
Edelir k -iens z m, m s -,anuases ie misiee-
lijkng als slte avencz cii. _i a'vnd -er- -rs- 1'e ,er-



..de plantage aia;.n mer aen ,at n r v egevenn.en,
de3 blankend an m v ier-aamme, d.e tsaa m n -

,.terknechtP De 1ia akn :-a sg eteer -an ,e _,ice-
nhen: zi2 besce.ena a ir e :) -nadu-as r ,-:n-
..neu en daa '?werea -', Ja: -e ..hebben. Zj k.cmea a s e z au.ts.aaoa, uica, -ii t-











I.~!~~,ictt KoMt 1nii 11111 IIANII I 1 1-IIIii ItilhtVlt 111111AMP
',aat, eat wiji mtot 11011li~t wt loi h Io I hkIoll /Af II1111 001
1kgi IO~ htt it, V,1011, ho 0t h l tt v(it hito i oo 1t If 1110 ott Z1
.,eegn last, flt 2, 'I~c Intill 11011 OI qN 11io oi Viltt 0I0ti lpoMot h lts
,,'.I11t' ilila k W oij Il ct 1110 81401 %vt ht d 110 11111110 11 W0II
Ik )oa h'im, flat I' i loo i t%'t mot I o j o t lot oii flat loaf,
..(11ti tIc in flat a itd 1100C,1 %mu 0l1h4 tI top ,1 vo 04't /00w
,,wzj, dii eii; nt 011, 01got 'nl i 1 0 8 11018,101 ~ 1011" otit


,,Vot()r mu';c litt, dItiusdr 11t) Al :1 O~t 01tiC 1 -dik11 rot hott
.,gehod der bro-ttders en :tistcrs vvrlworeti. WVij weten,
.,Lhat gij muner gekdctikt"
Vanr het einde valn leo:n :arheid bericht cero brief van
(Georg Berwig win den 11,er lsazie Wa1ng, gedrogteekend
b October 1731):, -Lieve lBrx',edex. ik kan niet nalaten U
,,Ie!%- te schrijven over de -istandigheden, waarin wij
,,verkeeren. Den 23sten Juli is muin vrOujW 6estorven; ze
,,is rnaar 8 dagen ziek' geu-c.est. 1k zeif heb 11 weken
..ziek cieleoen aan dysenterie; thans ben ik weer gezond.
.dat watren van plan nsaa Holland ter-ug te keeren, om-
Atwij) goszien heb'ben. w:;- hier ons doel niet kun-
.,nen bereiken ....Vj w~:en r-ee-'s 10 weken bij Abra-
A ani Bbrnper, 5ouals~z ta Pararnaribo. Wij hebben,
..Looiang~~~ wi ndts1~ g geen cent verdiend.
*.Wi"i moeten b-ovemdi'e= s-*--z. betalen, waarmee wij
..e reis hierheem ~ ___
~ 3ewigen Tannenberger.

De tclesta=. ra::-z .zeszich bevonden,
Was ~:e ~~---~ ~ ~S'~2voorgeslagen
_Oenz Vel'=.en z -f - ;P2Tg ebivn dan
zo'en z* I e-laa-: 1'tgingen
Mla' 11-,:- en -P -"O :'.2digirng, want zij
Terwaca"'.:n. ':.a' ,errhtrk'klbe

.rMrgral






















Y6)' __>1



















els. w zaen~ez--~. ~ :L. 'ea=i~-
*,ten wCrzrze Z- 2. j~z~.
,.Men e:zzir

De~ .cr r~ --" ~ ~~- -

ZuDeze iie Z ~ '.:-S7C -
flipf, Aenn -' "2 ~ '-~~:'

nd&n wiar=,-s25. -s ;



di ln







41 KhOMST FIrR IHPRRNHUTTIR-Z ENDING IN SIIRINAMF

alR wii bedenken, hoeveel groepen kolonisien qederi
11734 door het kleine ilerrnhut warren uilgezonden en
horveel offers reeds waren gevallen: alleen op St. Tho-
mas en St. Croix warren binnen 2 jaren van 29 kolo-
nisten een 22-tal bezweken.
Maar in December 1730 ondernamen een echipaar en
dric ongehuwde bneders de reis naar Suriname. Na 75
dagen bercikten .;ij Paramaribo. Hun voorloopers, Ber-
wig en Tannenberger, troffen zij er niet meer aan. De
nieuwe breeders warren ambachtslieden; na enkele mann-
den volgde hen een gehuwd geneesheer Johann Franz
Rfyv:c,. die de leading van het werk kreeg. Door hun
arbc.d x\v.r2agen 7ij in hun onderhoud en konden cen
kc: n hli.is voor zich bouwen, waarin zij op ground van de
h-,- gcezcgde godsdienstvrijheid op Herrnhutter wijze
hun b-bc.l'esprekingen en zangdiensten hielden. De
GCu:-c.~e-ur en cenige vrienden drongen er op aan, dat
z:."- -. ,:e stad zouden blijven; maar zij hielden zich aan
ce v.pi-acht --an Herrnhut, dat zij moesten uitzien naar
geszh.-kte vestigingsplaatsen.
I:. October 1740 maakten zij van een gunstige gele-
ebeT.i gebruik om de plantage Ma Retraite bij Para-
-.b t:e koopen. Zij kostte hun f 300, waarvan zij zelf
f 2-'C be-a'alden en f 100 te leen kregen van hun vriend
e be--astper, den reeds genoemden vromen goud-
s--_ .tn per.
N i_-enm w:ij de breeders weer zelf spreken uit hun
brieve_. Re-mnier schrijft op 12 en 26 Maart 1740: ,,Onze
,. e -- gi ongeveer een half uur van de stad ver-
,.- ae._. Wij kunnen daar nog niet wonen, want wij
._e -:en er eerEt een huisie bouwen. Er staan eenige
..-r.-- eb,,m- en oude kokospalmen; overigens ziet het
..e-. zer weVt uit. Wij zouden wel voor 50 breeders
,,werc hebbe !
,.-. de, av nd van den dag, waarop wij de plantage
,g.-.,- rhe~en-. zijn de menschen uit de stad tegen
,,._. ve hwatU~ng in, weer in zoo'n groot aantal naar
,.y..zesz zcgi et gekormen, dat ons huis bijna vol was.








KOMST DFR ) FRNHTTT1-ZENDIN4 IN TWRTNAME 41

,,Wij dachten niet nd'ers d4n rdat z1j 'it intfr nife ws-
,,gierioheicl waren ekronen osm wol Mie zi. iionn -rm -
,,keeren. Maar alley avrnden knmt err ~io meni'te 1 ,.4d-n
,,en Christenen, zovdat naniwviiks ie haeft ,,gelaten worden. D- rv ,,doernde hoo4-Diiftsch kent, -ril meW t ins -nzinjen.
,,Den 29sten October bedienden w i n 9 -nze .iantae
,,het Avondmaal, waaraan w-j en inwiidinspiechItiz-
,,heid hebben verbonden. Vooraf hieiden wij in le ;tad
,,onzen gewonen zangdienst en daarna .ingen -wii -ez7a-
,,menlijk naar de plantage m daar het Lieide- a
,,Avondmaal te vieren.
,,Den Isten November lie, de F:scaai -nij me-oeen. Hii
,,had gehoord, dat wij ,,kerk' hiejden in ons :uis- Ik
,,gaf hem ten antwoord. dat wii alleen 3nze jewone
,,godsdienstoefeningen hieiden. .,Zaike samenkomsten
,,zijn nergens minder geo!cr-ood ian in iit land" ei
,,hij, ,,en als gij vcortaan -wt zringen -n maidene. ian
,,moet ieder het vocr zic~ alieen ioen. Gii moogt -r miet
,,voor bijeenkomen, dit word lier t.e ande aiez -e-
,,duld".
,,Ik antwoordde, dat de Eeeran van ie Societeit iet
,,hadden toegestaan:; wwi hadden lit ms schrift. k -oon-
,,de hem een afschrift van het contract. aTE toangen-
,,berg in 1734 met de Heeren der Sociiteit mhad ipge-
,,maakt en waarin het duideiiik se 'ezen saaT in xr-. .
,,en 8.
,,Hij zeide, dat hij advocate was an zzin zaken joed
,,wist. Al hadden de Heeren v"aa de Sociteit iet mns
,,toegestaan, hij gaf ::i-n :ces:emmmg aiet. -AXs wvi die
,,vrijheid kregen, zouden aLe menschen :oc anzen ods-
,,dienst willen overgaa-. i-' had veel :nvioed an -,s w'i
,,het waagden hem niMet e gehourzamen, dan -ou hiji ns
,,met geweld dwingen.
,,Daarop zei ik hem, da: hij kin doen wac ii) Jwilde,
,,maar zoolang wi) bij elkiaar wooden, werk.en, -i.en an
drunkenen, zouden wij a.ec ophoiuden same :e itdden.
,,Het slot van oas oa derhoaud wa,,. ,Hij had aiiei 'an-








.j4' k 'M IfIIt IIIRITNIIIIIFITR 7PNIININ IN qIIIINAMP

.,",pt iiid 11 4 mp miuij IP 'sprehP n; ih mipl hipptlingnti Po

ppReed del voltenden dag haiddn alle hbrprlpr pen
vepot'r 1,i4 deon ekplreaad 4i olndeprgan. I0el Ietof (Ie
h'schuldihgiteu rtoe de I er nhullers, verneld in den
1c lrdoe iik~hn Brief
TFlogn Jla avonld hwvokhi tie Iiseaal-7elf, gevolgtd
door soldatlu., hu1 vr'adering. 11ii deed alsof hij voor-
Inmu hun t'puicuw tI vrislaan, dat hij .ich niet zou bekom-
nmcrc o0m doe lofien van de Societeit: ,,Gij zijt hier
on:c onderdanen cn gii hbt slechts tle gehoorzamenl"
T-n slotted sprak de Gouverneur in deze aangelegen-
hcid het laatste word. De broeders zouden hun huis
niotecn sluitc-n roor de lieden, die aan den zangdienst
wildcn dc-lnemcen. totdat het oordeel van de Directeu-
rcn der Socitceit zou ziin ingewonnen.
..Den 7den November vernamen wij, dat de predikan-
..ten ons 1.1 Zondag van den kansel zeer belasterd had-
..den. Zii reiden, dat onze samenkomsten alleen hoererij
,.ten doel hidden; wonder voorwendsel van met elkander
..in geesteliike gemeenschap te even, hielden wij 't met
..elkanders vrouwen. Maar wij lachten hen eenvoudig
..u.it: neem~-.d k gelooven wat zij ons voor de voeten
..wer1pen. w-sz -. =en heeft het tegendeel van ons gezien".
(Revie-. 25 N 1v. 1740).
M-e:- 5 ieze dagen vol onrust stierf plotseling de
F-.c-a.. e e breeders voelden terstond, dat met hem
e-e .-. w ve-reen r was.
,. r-- v:ce-r = le op de plantage en zijn zeer ver-
:e.e- k-:-..' .A- ztie wij wenschen, dat onze kleine
e^a-a *".c wci' en dat meer breeders en zus-
.'-*jyn: .\ luczalighteid kenden. Wij werken op
S-_a_ <-t.< r. p*..'..L wat wij maar kunnen. Br
,../ ,.;'-,'.: '...- r; i, zijn handwerk uit, lHr
.r'e..t ".:-::.,r .. j .t i.vcrig 4an 't bouwen". (Rey-








;efvr rlr N. Twts1-h?> wa, -riTnW A

r~to -ne^o/4-1rno .'*'I< -13liwr p' lT' oh ;* anj, .'
*wIon 't4o0 !r i .-in +m>n 1- fiqn.!t dw






he drk de Wr-oarns le weemgir ew t arzt e az an
fao verid~t, 'fre 3woiane n rync ;.ijae anc inefr
burger w<'.t '*' >o~y<>r'n /i o r *.whtvr rnr af
pio/;jtige 7>y"<;'(Tr~n f. lA't 7^ Tonit genveiyy --e
mr>nsgen.
In etwer nrlts ord 7ormin .^e-**rt:n I'.41 *;tir-0 w n ltan
herfWat w ietfe aanr tae 7rtOarT ltaer a;ro t
(=nin -an -d oroeer- z7eds DQ ioerteen. e n n
.etal, war>an natuerik m ince- n itAat se slanta-

op ben drr en siue le =ize ew nannan
7oor de dear.
A~ftzizea 'an. ieze anizo^nda^-a istarncigheas- 'vera. hu
hen door de e-ar-7rng isve -m-eringm "erstext. 22:ax an-
tae-aribeid -mor ie bianicam 0cn *zon. -ac. cea
was. R zmier scairt iasarver am 2 7ecrmmer me- :
..Wat Wa -p :e iansage -aeeanwen. -werat ne or 3me
..okraid ae-weCL ekri- Ei:S :s aox .erxedik :e a:mene
..niet waarz, da'a :ianaen ca 3ie a ik w*erm ziea. mu-
..dene de 3icrlmin :en muc asem a is rct'eis e an
..middag is mncrageiik 1n ie enenscen -i m va. 3a -
,,vendien =in h=er zeer Teel" Neaers -an zie mnm e
..klimasi gcec eriraiaen. miuca ieles -vat mer -a .ane-
..greit sc.ceckcor :-s. :aarmaean -varn t ner ani-
..werk gce ead: iaaaim *; a z k aanmeniei us
..leeriongen bri o:nzen scenmrser, aracer eersier. De
..Heilazd mcge mnin ia ezit zegenen; 'k *il -i gaar-e
..bekwamen alc eike -a !- Es 'let Micacei aaar 2e-
..reikt wordci'.
TLeh sLiajdea ::-; zf l: n, a n --neercuu a
Yv Abrahe a Bmmper T:ca cticc Rzvnrer lndeia zen
hi'a AangebOdea esli.rtaL^n -s^ jiamiia^e-v-crer idai 3
un
pIg op !% 'pla2:ajc.
O.Ss:hkzva yr up Je ;. se ,io-.i ce :Mi








"~~~~~~~~~I~r wA~~~4?%~1vit,.%N'.i ~~~fAI





a-It O~i 'ie: n MV-i ~ isro ds' Nv li'l til 1




....ee~ V.A~ -Ame': nk&;nS:n~cet levon1 1.Mnie


___~&L 6e m an zouden zij ook
z-eYz 5..awz =nicc =t~'vere aan de blanken
zz~~ TZ Z ~~r~ ~Mi~.er 27 Mei 1742).
ken wamenindnhrsva
7-C c7 --n en m n denhlhemf vaenn
zi- ~ t- etehet (Pendng-
Nwue e Z-,n-_Amerika was, naar

re- --z vmjfi w =i~ ~erze en veel innerlijken strijd
en nf= iae leiding van het werk
s- 1J4 at de plantagebouw
m~at ver ken T a- ening van het ge-
iaz x-4 pe .ar,-a.,9 overscharijven op den
ni~ :~e *:r r~chtte daen koers op
z~t -1: Pernn.,ylvani~i onder de
*: cit oil' i ge;_regen had, won
ZZ~~:1 JuL'~ih ijL *'at~ enondernallk
~ .;I~.e~bt3 'n iaderzoehingsb

*.... 4 teH 'I ibar

6-e ".') ~ jd 1)dt tie









'/GM<.';' ^#'P 7 fpa-r /7ly4ry5ze. '4 1.or'44w '%




4A-er1 t aar n -to Phxwn*

e -!o n rl' t -n >l pta > t l n ar- nn -nas ritet -x ---
ei /n /armv <*-iz n e i -r* m-gefli -
Ion ats -woura assrhrasn -ill ^.heras :trd<>resr ii





in -ie wwAYIa dsr itw atrgs 05W







Azaaer naU ~aar 3eIer-m :r 3. _z ngerm _7ST l
7crar is -r iet ys7r-ncn : -r.? _rao=n e
Irieans.h 'es ?m. > on 7nw -an e. de .f a.. sct. or -riv-es-i
*j'rmnwelrfn.- at wn ai :an *.Tifei os '-,w Iy n lie, au- gag-- :sesrmaue. -- ar -.assta
Gtirgr Ze:.iherger cwasi wei *:asr-i -;n 3 */srinnic :n ie C.-ittica.
Ander 71ai sar aaeren i r 2 r cancer e mar less-
ser ei ie Zil ImneM enea. s Cmne -sai-r -escenn
s worien 3ie' ie ciagesg -cor .rcorse lan
t> den nam for IaraiaCnf C eno r-*. L as := 2 nen
g



ven er en .ieten MAeisser acg n :etzeiiae aar ;ver-
komen.

Zoo was e ageQ::i na ar rigem:a an
Zeadeaingesas ^ae 3 er me laa Zinzeadon sciare-el -'e ;& am --a e-a ia
herIt &en saecase un* a Sunuaaar. s use
t'e wordea.
\ TA t 1 U.Ie 2td _e Jx2.i s -e. lSa -l s



Vis.
ck A sil4iei ,z ao"ium". i ne _e se -as
h>'\ '3ia.;>oe kiy u'< e*.^ -<-;2-J A a Te, Z





-AAQx Jv 1 \<-to- .1l '.-- L ^t. aL-^ . L








4t K,'%MS DER HERRNHUTTER-ZENDING IN SURINAME.

wx- de en Revnier heeft het zijn medcarbeiders nict
:=-z gemakecliik gemaakt. Maar over 't geheel getui-
: c-.im d"eze eerste pogingen van de voile overgave
==- ee roepin6.
T dZe derde plaats ziin ook de koloniale autoriteiten
ver,2TM'-_- ordeliik voor de mislukking. Zij hebben zich
iet slechts onverschillig. maar hoe langer hoe meer
v-andig getoond tegenover de breeders,
Van hooger gezichtspunt bezien komen deze pogingen
ons voor als de zaaitijd. waarin een vijftal tarwekorrels
in den bodem vielen om op Gods tijd oogst op te le-
veren voor ZI;n Rijk.










M.l DE ZEND!NG ONDER DE MNDANMEN. IN 3ER-
BICE- EN SURINAME

De Indianen in Beybice en Suriname
DIRECTE aanraking me-, --e Zzande~irqen -Ter
Broederg5emeente Ha,cen ~n ien -3i~en
lijk alleen de zccisnaamde 3Benedenian'c~ie -n-
dianen, hoofdzakelijk Arowakken an L-okann -_ :e Acza-
wau's en de Warau's in 3ernjice en jie _-rmnI
nauwkeuriger de Kalipini'i :p _ne Sur-_naamscnen i.ronn-
Indirect hebben de Zende~nden acarrer _met --eie ince-
re stainmen contact ieikrelen. wera 7eteeid -,an
wel meer dan 20 ver*ci-ii'ende irone!en. =e -'s -oM-
den rondzwierven tusschen --e krnazane en ze r-=oco.
Vier of vijf van d-eze _Tndianen--ztammen o_' ann
balen geweest ziln. Broeder Zanderx stciir-ift m 1745 ver
fraaibewerkte fluiten. ciie -:e Car~ailen -ei-TaarnlCen
uit de beenderen van ver-slagen ',,iandcen. En:: Ln 2et 'our-
naal van den Zendings-pc-st -Hoop ezen w:i: : en
j,2den Juni 1785 oas-eerden i'ier C-ar-a-lben -n *=rne
,,booten, gedroogd mensci~envieesc2 :ii ::cn -icerentle.
jn een gevecht haciden :zi eenge viia2c'en lecoc~c an
,,boven het vuur zeoo il zm;aencin icii daarmnee z'en
,,persoonliljken moedo' van -.nv,,,anc'en -Lie -e nen
P'eze Indianen-stammryen '2a,Cea al.e .iezeifie -evens-
wijze. Zij woonden op de -savannes. -,.w z. yp zanklgreauc.
Hun hutten, waarui een socrt '.a- keuiken 'voor ze i'r'u-
Wen was atgeZonderd., wazea Ian _le .o~_'jCe
open.
Wij laten hier ,ewge iaUit Ziei .honiu en
schrij'ving- 'au het lie~i&c Iuei .1
Q(_Ualldt op grtouJ Van e21'2 aa i cr-allag in ~
het hicht de~J~ed zlcu J S .ai_; we
.'VelktaE en kostgi n'iea ALOcCgcf '.Cr.aauC't-

fl 1.'rn. W.XI '1 .. u.~i~.. ~ .2..z.t Xs, *,








A~ 7\V61~~ CNT;V%' OV NNtIAWNN


..:~~ ~'-~S~- rvct Ingzaalli of tiring.
-e-wrkja .. C ivr'ngns brengen zij ook
veel--"' inevmhangmat'.
V-z- ~ ~ jz~ ;i --?cv- e- C&ndt: -,Zij zijn ijverig en
--rlmtc c~assave (rnanihotwortel),
.. -~em er rrc' == van, halen het brandhout,
z- ::'. -~n ebkken en te koken en
--I :e :'-gmatten te branden. Ver-
*ciL ef-S-', -: E.ii izuipnmen, schotels, groote wa-
jc- -Z 7'1tr L: den bedwelmenden
~ ~ ~ ingroote hoeveelie den
W- zl sterke katoenen garens.
~ Yamn de jaclit en de vis-
Sz-.~ -!i a.an de vrouwen, die er

~-'~ ~ at~ t je-jneen zeer democra-
~t ~~i 'A. "* vt'z families had een eigen





~ A44 p rw'i, bi .deL AJ...] akke
,/j~ ~ ~ ~ ,4mvHngza ekene


oswt bul. Aro-
~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ .0 -..-k.. Brov .., 1.4, .. ..'









;y~ /~7A1T>11~T4 ~P15P~. ~ ~4-r~; -~ ;~4


.-aln lvron l-




-r&a aiizazr roc -- a=e




Zk .diQ a ==-e :r- n~ ea em-










Amen. Lot -

!aaa. ;f
vi .I.A- '- j








IV I SinW( Millies maW t INANIN


JL? Ae ocstudigxes eWpm. II bl anken hier te lonnle
-.tIen gair -Je f-a a tn^T gbrxlik, nmar door
,'-- eige- sje- : ,vxchw';i bc-erven 7ij hen, lielanB,

Eh- w-2 echrz za L.m3rc stAmnmen, zooals reeds
hierboven ver~se-= i ~ Zcdelin'i Millies maakte eens
ee,= -E-=e-e e-oe.:.= -.:rsss.zn de Arowakken en de
C-a-- -~: ..-3 A-ervkken krijgt men den indruk,
,.2.: ="-e. "-~se '-:, kbt; bij de Caraiben, dat zij
.we er--: zr Z.e hbbe eem Trijen oogopslag. Het
..z-i:. -_-. -s. 1ei --.s ze vreezen noch de Negers,

6-_ .;lsr vwr-i e s-e-oken over den strijdlustigen
i--_ "aS- C.-. .. s Cu-.lben hebben steeds twist
,of-._- z.leJ.K: v pV-- yo de blanken, die bij hen
,,k_--_A- .e E.- ZA. 7' 7-,: %er een tocht naar dit volk
,/J,_..-.-..(..- "..z'., d i senige mannen neergescho-

,DLUe '. z.~' ~s.*. -"lutig volk; dapper, voort-
..s.-. t.. 3. .v'y.4-'C.t.,5. Zij liggen voortdurend
C,,i C. :t.t.'- un.'j hen tet silaveni en
ire y e. A e.e..< Io/tei bij de Cotl-ani(ijI
*,* f A A.- ^ *'4A .4. v i-ei. d Kr Wo llt l ll 't Id
fag. o"-.':" /A bKjd w/illlen A .hn meHt
3'A. o ke(4 / i4 tj .




L.-l. 4 4 4 -4 31 1. 171 ^ )I


A 4 6- J. i a s Ju1 i























































I I. I~









































KIJKJE IN EEN AROWAKKENDORP IN HET LAAGLAND
De huizen zijn opgebouwd uit jonge boomstammen, welke door hanon aan elk.aar worden teb"edei
king worden stevig gevlochten palmhladeren gebruikt


4.;;.-.


\A .V.s 1


;.*>j-.,;-^








DE ZENrDING WONDER DE INDIANEN f1

kind", schrijft Quandt. ..maq haar man Ieen bi- m vel-
,,en, geen geweer aischieten en iiet op Iroot -Aild :aen-
,,omdat het kind ander- ziek zou w"orden sn ;terven.
,,Het is hem alleen georooid. :n de nahiiheid van ztzi
,,hut met zijn piji op kiesne voqels te 3chieten en met
,,zijn hengel te visschen. -n zuik .d an i anleiijan
,,Iigt hij maar het liefst in z:in 'langmat. :erwnii de -7rouw
,,op den grond in 't zand zit".
Wij hebben hier waarschijniijk te doen -et een lees-
telijke overtuiging, dat er z0O'7 aau-w -;ersani 2estaat
tusschen de ziel van "aet _asgeboren nd en iie -an den
vader, dat deze daarmee in je aerste iagen zorgvuidii
rekening heeft te houtden
De Caraiben en Ar-owakken 7erCden bri -oorkeUr mT
geheele lichaam rood. 70oorai ie aersigenoemcen. De
Warau's deden dit zeiden. 3Behave ia zzi :-roTscn wa-
ren op hun roode kieur. warren :zi .aari, i vert 'id. ia
deze hen beschermde tegen -zekien an -egen ie zeesten
der Europeanen en demonen. seen 3oge-yer toovenaarl
naderde een Europeaan zonCer cn r:ooCd everid :e
hebben. Ook hun gebr'uksvoorwerpen waren meeren-
deels met deze kleurstoi besureken.
De Indianen lieten aileen "eEt oo"ihaar groeien. Dp
de overige plaatsen van ahet ichaam :rokten :ij net een
klein tangetie de haar.ies "ut, zoodra jzi :e -voorsacijn
kwamen. Zoo konden zij -reniang met zen spiegel :n de
hand zitten, om zich baardharen *ut :e zekken. Ook
hun wenkbrauwen sciheerden :ij i an vervingen mie
door een zwarte streep. Hun like zwazre iaar aroegen
de mannen kort, de vrouwen daarenmegen ang: ;n viech-
ten werd het lange haar im t accid Zelegd.
Bij feestelijke elegenheden, ",oora i s :i] leheun-
zinnige dansen uitvoeren, b'sciildercen -zi: ich -ICg Op
een bijzondere maaier. Me v.ruchaensap, da; :e m~ad
geheel zwart maakc, csichiiderdea z dun ganscae
lichaam, maar hun haa: 'ericien 2; -ccd. De 'iguren,
aangebracht op borse, rug n '.edemaaen, meten anagein,
vogels en aidere dierea %'oQrsielen, men 'cua ze echier
veeleer voor Hebreeu sche 'ecteteekens 20c1en aan-








DE ZENDING oNDM IT.1 INI)IANITN


gezien, omdat zij uit hockige, krachtige, soms fine, even
wijdige strepen bestonden. De vrouwen hielden zich met
dit beschilderen dagen achtereen bezig. De zwarte kleur
bleef dagen lang goed.
Bovendien gaven zij hun gelaat met nog andere ver-
ven (o.a. karmijnrood) door donkere strepen, enz. een
bizonder opvallende uitdrukking.
Bij hun dansen verschenen zij in bovengenoemd
prachtgewaad, bovendien getooid met een lap blauw ka-
toen, ongeveer 4 of 5 el lang, die ze over de schouders
wierpen en achter zich aan lieten wapperen. Dit gaf
hun een fleurig aanzien. Om de enkels hadden zij nog
belletjes, die bij elke beweging rinkelden. Velen maak-
ten uit riet een soort rugschild, dat tot op de heupen en
om den hals hing. Dit child werd ook met verschillen-
de kleuren versierd.
De dansen stelden meestal jachttafereelen voor. Zij
werden uitgevoerd op een zorgvuldig schoongemaakte
ruimte voor het huis, waar zij -amenkwamen. Zij boot-
sten duarbij het loopen e-n tpringen der dieren, die zij
buit gemakit hadden, zeer r.atuurlijk en potsierlijk na.
Te-r aiwitseling bode w de vrouwen aan de mannen
,,aywar" *an. ,,i)ezer, drank nemnen zij zelf ook, maar
,.ni4et, Voirfiat eert de iniifitefn h!et hunnie hebben ge-
,,ha(, ipdat l Z.ij VeientJu.e_4l twijtei J, die in droii enanichap
.,,,.t il. ii it ietdj, t ht ije ijjleggen. Ale de vroiwtiln,
.hiij t lkhe uclefae,,,iteI, n ,Ui j hbbiae wijt.e mel hwiibtha


,,i. le l hf lit,,C -h ,, ICh, L h,.I hIJ ) i l l ihj.) Il, - t .l 1 blit


..Io, ii ll. i i |, ; J i,I i1 4i so j 1i ; J1i4. i ( m l













-r, '~OAm.Asy-eframism r *<- tr' ": "rnf Ara-'
-are ar'- s fn- n *'W *;-- r..* e mma.
..yLAd' IM ''r1- d! Tisar L1, ge a at* .a. 1.r :?
Criaintd" o'^s in ^sioi as e;- wr<-fe-i:- :a-(>- -miai-T mf >




,.Qts sac :e s7c an. ls = - wS-BS. 2ca-s :ee
..SZam A17 ra eow iny r ie
DiJzr GCo- a'one- 4 sajo -2e 2.c= Zr.-r~Z 3Z ;e-
hee m oecr tvmw,!- e _a ra c:-r-' 3-
Ti ,ia. e- Si 1x 2 ic-rES = -i- laa sen
-gced 2zart. tie rmesrL *-=e*=- -er: maamn- ^cessas;
.7z- eeng TT3SS "^anr lm'. -=r=*' ^:3-Tt-rr -fjT ;0&















'I .c
0' iei ecuryai zaza. =0 =.^. re at semor 2
Ged. 2<; greeor at geesse^ 2; segnRTee racs ai.. a -t
ee: ssceiik Leven nan or-ar- 2 .e-
r.1: brgen. .s .i. rar -* .ee* -tn *..-
Jj(a~ii.-^-1!2=na --& jn-a -n- 4L =CL o -1a e=




Sa^a.mia iie a mtre .ze =ez . -i t-r-amm-k



se !n, -^Yei.-mei a >-m &* -ra -_, sa -rnie -.-r.
.. A-l itt&-;*a ?seai-:;t r"-^a ^ *:t -au A wanitKE,

utz JL. i.\L~ S h h







^ i.S.L -:.j~. .i .A?.g-s -t^ t-" to fs s_i tj5 t ,
A4 -,-Z ; .A -- all llw s Sl -. t
AA.^ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ _I -t'^< -* ^.-.S.. ^^^-*.^ l-, *.c_ i"\^






V:4> ^t--** .K.^'4'V <^ *- *^l^i-Ai* -* ^








flF 7ENDING ONt)IE1 D11 INI)IANFN


,,stookt. De pogeyer gaat met ziin marrakl;n nar d(en
,,patient, kleppert er mec zoo hard hij mianr lnn en he
,,veelt den vermeenden diuivel, iit den zicke Ic varen;
,,hij laat er een afschuweliik geschrccuw hij hooren. Tot
,,mijn groote verwondering heb ik herhaaldelijk gezien,
,,dat de Indianen door dergeliike ,,trucs" genezen wer-
,,den. Dit zou hieruit verklaard kunnen worden, dat de
,,patient door de hitte van het vuur en het angstverwek-
,,kend lawaai aan 't zweeten komt. Sterft hij niettemin
,,onder de behandeling, dan is volgens de pogeyer de
,,groote duivel in hem geweest, die hem niet wil gehoor-
,,zamen. Het ruim berekende loon moet hij intusschen toch
,,ontvangen; zonder plichtplegingen zoekt hij uit de voor-
,,werpen, die het eigendom waren van zijn patient, dat-
,,gene wat hem aanstaat. Dikwijls doet de pogeyer bij
,,een zieke niets anders dan tabak rooken, den rook over
,,hem heen blazen en daarbij eenige woorden mompe-
,,len". (Quandt).
Ook tegen de geesten der afgestorvenen had men zich
terdege te beschermen uit vrees, dat zij schade zouden
berokkenen aan de levenden. Daarom werd dikwijls het
geheele dorp, waar een sterfgeval was voorgekomen, en
de doode wonder zijn hut begraven lag door de bewoners
verlaten. Of ook, men vierde een paar maanden na de
begrafenit het zoogen. ,,zweepenfeest" waarbij men el-
kitrider order het geliruik van baywar met lianenstengels
de kuiten aan 't ljloeden sloeg en ten slotte al de eigen-
dommen van den gestorvene naast de met bloed he-
vlekte zweepen legr'el. I)ajn eerbt gold de doode dals on
l-(;ll delijk,
M eil /.iiIl zi ,-) j ii44 g ijo C il lC i ltc liiici It l i-ij
w t1Ifii. i inIlg ideie)\ dalirovd r y w ed) d 71 liciI t idi k


lilI -.1V ICI d 'tii ij iii1 ii I l 1 i Vgi liiie gi lip l iI
111,,l 1 11 I/01i/I, I Los d)j I t Ii'jI g Ijtjl1| i a l tlicu 1 IL| g1
,,l .1ltl I JlI. . t) I iui w gSI it lA ll 01hI ;lAli ii tn ;td |ni 1 l liLt;l
*,,JIl I hi 44; I.l tll, IIlll iii ))ll JI l*I h, t (lu LlA htlli .t I, 1tItA;
,,t, In, il,; hi, wUi iL,,lijii i-lhi.i wi ,lij- AIhl l iii.iit ot



















aen cvcws;r an -rsn .- A-r-n a a' < '-: -








DE ZENDIEIC N 3,E3BR= ~O-C3
Het ontsaan Tan ?.12==z uis pmya m 73
C..el. ns : ? vk en n-!eeat ",m ::17 vas a;n
G.ra/ai'. -arn :IznIcr :r-, is- seran -an-_- -uae-
;..rj h ian :ft (e-ra in. --ne -s: 2.i%. *r.2c.-irr-t-n >ar
r'.ari'Rorn- Zu zondon. 700 z:terw. :ini e:; :sifta








,.^ WV:-n.3en.sene a -n ito incet -seru *.:--s mr '<-ie"i-
kens~f iv-die fe mierodnisLe-r --&* -<;-: '.is- r-mT~nne"^
rs:igesse rceTren :^ar v rrvZ- ersaii.i .e enees
a ien 2unnes ie ^2Q-- T r -ea Mwr: tisser
tg--aenevir e-a isin -*~--a ciissar:


DE ZENDING IN 3E3SICS 1r-40---7631

Het onristaan 'ran P~larnal aa ss iis~ 1 TS--










#ev eni
4-f. "'iens -. e e -r ^ vas -an
God wo TCI'Znzencar' cari -2 -'ser-! 'ai _"~s. =iie-
nas.-s van-mant*aai3a ^^- 3r -carvrer. ;m -en maa
HBersut-er xc^'eren iev^a-ac. is de rm :egersiaven.
Chr scei.-ik a.naer':is :un-^-= ,even. 1l: yr a-n :e -'HS-

^1'ee^: *.cr heul isaaesey armsir. '2Xc-r -iiiu~ar'- our
m hsei2?'esm atsi :Li mea e<^ ,--.>a -^nc sr' in -ser'*
te^ Aadaer-? 'faceaplea-i "*'-; ^ic -- e rr--ueer? znjee
2<.\Aen, jo^-erging -x;-;t -.-..ae ageneae^i .-ea crx.raging

I'j ii; -ad- ^*l>.i trtf.i -c- -it ''ckt *;li' ??'r'-- ~te ia


sgt Km" t^.V -' v Be3.>.; a ) .>

.1 ^**^ t iA CL .~^~- .. L'-^ --i' '^.^ ^ ^ 1 1.- 2-^ 'AA
lia' .^ .A- ; L; .fc^<^ *iny~a- -d-. .- l-- -L -, *I*-

L-l.C- Ia '- c. ,; .;.& A 1\'. '.- ---.-^ -i. 1-* i- ,L s ,


rU '/.P7,1e, ,'pP' :, y7 m A M^M










die iets vcehi'e '"xr &ez i&jv len voorkwami I11111
onmddeiliike Lwsner was President Vuitt
den Koionau*en- Naz's$ M werd er later Gout-
verneur en Heez- :-e: swekin Berbice cn Suri-
name nog vee i ~ z~ z-'cns-ten bewezen.
Dehne en G-t-~ze et den arbeid onder de
siaven en azzzzcz ze plantages v'an de Hee-
ren van E-vs. Ma.- zi--e:en zich dadelijk twee
vreemde aln &.i nNeder-engelsch, eigen
maken. Laaro= :Ze--z m e: 'rocn-stel, de kinderen
enkef in Hem =r7=-n maar Deline ant-
woc~d~e:.Z r~z~e ~ ze: e: vragen, wat voor ons
,iat ~mk~~r:.I. aaf het werk in dienst van
,,den &{eilanfs met =eeC7e- LK..n Warderem. Zeg flu zeif, of
,he Inrizr' ZL-n -x rj- utsh taal in te voeren,
-wL'i niemarxi zer k~~~enat en alle orders in het

ZLI MAg-i'-c niiift L'-ng -z~ plantage, omdat zij hun

~ ~e~n.;ra t-*n nauwer contact
na~ el'qk r-* In-dianen, Ten einde
, iAz ycw zij verre tocliteni
h-t 1 L0, :xi wi kr,.f ,d.YA-t werd tbtee1dt
~ ~ -~~'*~' ~ ~nd& Wironuf-r-taeei


4 ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ o e.4.stj 4IjhIj, .'8m(






*tV. 100t,-g ..... Ilk./. ,p ~


OV INDIANEA













zzz. *Vrt~ws lov?7lP 1 -:i~ k-






.den,. lal~ea 7,P- -1:7,i :a ~





,,Aover :cL5mm.~~ -~



..ha~tdma7-m lie =ea ~ .~-
.,eiiee MC=' ZE21 ~ IZ zaZe -7: tcm:-M
Aza men -vf-- lag zt- =-: a
-kvukie. J iSac-t g1e= ~



-Ya &Lm *-Zp- :T2 _tn



















k ;, k~v IL t- *- *--


rIp ZP,*l;r.*!N4ll IAlrA-I-r 'A




I


58 DE ZFNDING WONDER D1 INDIANEN

hooren en den spot met hen driven, cenigen kregen
toch reeds spoedig den indruk, dat deze blanken heel
anders waren dan die zij tot nu toe ontmoet hadden. Dit
had ten gevolge, dat steeds meer Indianen de Broeders
te Pilgerhut kwamen opzoeken om nog meer van hun
Schepper en Heiland te hooren en om de Broeders tot
verdere bezoeken uit te noodigen; dit verlangen naar de
boodschap des heils verbreidde zich langzamerhand over
de geheele omgeving.
Zoo begonnen dan nu ook ,,de hoorders tot de aposte-
len" te komen en te vragen, of zij bij hen mochten blij-
ven. Wat eigenlijk geen mensch mogelijk geacht had,
gebeurde daar te Pilgerhut, dat n.1. de Indianen zich als
landbouwers gingen vestigen, enkel en alleen om deze
reden, dat zij door de persoonlijke liefde en de bood-
schap der Zendelingen getrokken en vastgehouden wer-
den.
Het was onmiskenbaar, dat het Woord, hoe gebrek-
kig het ook kon worden doorgegeven, toch wortel mocht
schieten en vruchten dragen. Hoe langer hoe duidelijker
kwam een kring van mannen en vrouwen naar voren,
die werkelijke begeerte naar dieper inzicht en vooral
naar de kracht van cen nicuw leven toonden, en op 31
Maart 1748 mocht de oude Hanna als eerstelinge van
(d Arowakken-Indianen van Berbice en Suriname ge-
dooept worden.

De bhloitijd van Pilgerbut wonder zendeling Schu-
mann (174h 176)). Op dil elaiagrijke tijlatip wetlden
d-. it,,tieJe t- i Vilgethut verblijd met de ianilhmui t vain
te fieurt, we t eit ,dewefrti er, die alit hol vulgende tijilperi nII
t:el t LijijZ eltf e tot: 1 s .i eltinjep l Z.Mn IpIhlidlilt Thewi
pitllue '.Ilir,,,, '.1 llaumIaIn
I 1ij s 'i ',,, a ev.i I i' Jlh, i.hili pi etilt itlt 1il
M idl idei 1Jji '.l,,il Vj' l jn /u iIl, J. lih* 1I pictiblib h belit
g fi i I tI g I- L g 6 I ln i ii II '1j iii Iijii I Ih tiJl 11. iI)ul tItI g I It;

li,"hicils f ~ ii i w, de, ye-u dill 1IL 'elia ll |>imlJigt:
'.1 111,1inl ili 1840 ejj)






















Ha'l e :em. t rra -~a~




r'eeCS =ze~aa. 7~ e-_eC ~zz -;= :2 =- 'rl~en
Job 3.3 m e-_ =e'r zeeia _ -e -,z-
T ae-- vrwees :_era-Z' a= -r :e r~~eara

a: >ieerZia zze _-e =e- az rrz _rurnn_

i~ ccr z:: a- z7= :2,z2 n er~n :ac- e-
ef wego~m~ na i :=,t
e -evenl .e .0n~2g e u'~g-ce. ;, ,ra le


ye--,- _e-.coQs 2g~
n ex~n A:e ^I






/l : l -


rA: ZP.Illf _1..T IlY'










= b-- ._ i gA-tbn' Weliswaar warren hairc
.-aN-r- r.-: -. .x: Herrhut uitgcwcken, toien de ge-
-,,:.. .-::^- c vLL&rdeed, omdat hare mocder
e.,-_-- r---=- was v.or den drang en de bedreigin-
e--- Rcsei ps-e-r-s en vxoor het uiterlijk tot
r Ke-k w-a oveg- as. Zii nam haar dochter, zoo-
-, e e-e- = *o. g me-sric was, mee naar de mis en
e c -an -reri-k groei.e in Anna Maria steeds
s-.-'e- '.-. .-c-,: a2 ar. vader en hare voorvaderen.
D',_V-r- v*r-L oak het lot van haar vader deelen,
-:=.- -- -= bez.oek ---n Herrnhut openlijk zijn Pro-
e--s- .._-g ~ beleed en wegens die bekentenis
.= -s e -_ --s gew-or.en werd, waar hij na een 17-jari-
. --r s ~. s-i 'eri. Den wensch van haar vader
*v jki "a----k zijs zich a.an de dreigende gevangen-
^, =e- T j: rs =.saar Hermhut.
Z r-w-= d-r -:i -chtpanr in 1748 naar Pilgerhut en
t'.>.e zz;: r.~~rX-e v-en -.an geloof en kennis en ervaring
-% :-'--g S' den dienst der Zending onder de

': >a.=-es r ic r vn.d, was een kleine gemeente
vifc 2 '-.e<-- 4en, ^c CX2 en venveel doopcandida-
-t_ -. z. .A.;;gen.-ginaoen en 3 ongehuwde
-j, is-.A- "* hr .vA w',-ic. Jc meeste Zendelingen
aA. .' -* .. s.-.d vf.,arzien, door de uitoefening
c. A ... ...wrJe. bear zij Lmaakten o l zoo-
*. L,:.. x .. .* Ag;_,.f'r tr tevange.litatie-rftei4en


C. ._. '. /^'; .t. / '' .. j C.t je.u.diJt va, d. l ual en leeid

/'-.4 .... .. .. 0 ; 1, 's w *0,i; I.. l ,H t l Jonathan ushtllutlllll ll
;f-.... ,,.v. '., .... .<,a 4... J.; ) bt. iA; A ),w ah ltltl ai .li;i ll


NI)FR INDIANFN













h>-j wh ^*wws ifh xwr -^ natissahearwf ^sa'^- anvws
deir Ar. ;ika- ,Pa.-



laen **en sceaze=-sm v ea an :a-ei
d7e cr n< 3at-e w .* n;. a- 'iLi -sC Z -
efel~d tes:7i
..JE eiataar n inn jaa ^ss wr -a: TWrr'ze eas-





c..Zende, a a .gEn 1W 1w r-=aas -r----c
ae ,gcz y- e n mnaein
. -dat arS 3.. ...aae ecmr? -c:L ^e-ceLaT r ---wao.




_._c T -e-aa. 7t. z -n + -- --=- Cr zU rr-

.gecr2-tr Ve :f t3.

.. derece i rr .A;-- -es=.E a
.,dergei~k2 'r-qrgen. iess xzs-' == ----=123 r2=: -s
.*zeg g.a--re x *v ..rZk-s ca= m 3ar m eer r -
..^r'^ .s 5<< r~gs-rnigp-Ts-2aj-e~m'~r poor -' =e s. cori
..>ia: ada~-n ..Pe H~ei'and 3xe<: *ter -wes -: 'man: 2 -a-zs
.beSw-re *crse a. wars va- '-.'& a1 .a iea-

..veflrpea* a ervea nrjc 'ar--^'<2 .ats, nirt taitn-fr
,.hriet* JST a iiti e "i irde rere-,2; -^s 'iti cer

..^ek-^c; ia versperves<*^^ -a;-cour >;<.* 3Mr 20our-

.. ge:1.vre Newavt ''teW -a- -*si:i x: >=' 'pi'aiea -*<

sa k^^< ge-w<,-A: sw*j -en. -*xs. ---*-.^-^ .a-. it<^ -'&



he';>m->. an t :v <;u 2 .. ^I''c IAI-A'e 's _i. s -* LMi


s>;v., >i,; -..; ; ,'^.iL 1~ .i^. so .**<8 lt .^ .^. Le -a* <

isL~t;i,- b->- \ .-^ :> ^>--, -N- "_ '*'- -'s' -'.**'- *-b
iA;t..>^ M^- -> ] i> > *- V; ,,.A- ^


rb?: .,yrw/', ", ,Ar. '. w NW-








DE ENDING ONDER DE INDIANEIN


begcn=en rich te schamen en volgden zijn voorbeeld.
Sc a.ri wijdde hij zich natuurlijk aan de prediking
v-e= -: evangeie van den ,.Man der smarten zoowel
z e gc-dsdienstoeiening als door persoonlijke gesprek-
ker,. En er going zulk een krachtige, onzichtbare stroom
van godelijk even van hem uit, dat Indianen, ook zij
die not heidenen waren, dikwijls tot tranen geroerd
wer-e
Slects r.im 10 jaren waren Schumann voor zijn werk
in Berbice gegnd. In 1757 verloor hij zijn lieve Anna
.M-_a. tew-;. ijzeli just op een dienstreis in Suriname
waz. Ni'e: l-g daaa going hij voor 112 jaar naar
D- ae=-d e_ keerde 1760, voor de tweede maal ge-
z---- :. tzra Maar reeds in October van hetzelfde jaar
-ri ri a-getast door een hevige koorts. Onder het
:.e= s--ra2 i vroortdurend Arowakkisch met zijn groo-
-a en k-re I=dlanen, tot hij den 6en October 1760 te
Pl;Erz=z ontsliep.
DLeze k-Tte tijd was echter in zeker opzicht de ,,groote"
.; v-ir de Indianenzending in haar geheel en het is
adale a van meer algemeene waarde hier iets van de
ze-sing.nmhri't e van dien tijd te zeggen, omdat zij van
g r A-es iv'!.d geweest is ook voor later tientallen
v, e'. ;rr. enre' vor de Boschland-zending, die natuur-
S. r. d'e cr-varingen, under de Indianen opgedaan,
hear vr.i' '-eft trajchten te doen.

Dt prredJiking rAder de Indianen. De inhood van de
,'.... '*,/.x-r zrjd*:Jirgljen wab het eenvoudige ge.lii-
'.'..;. *' ,:- ifla d (ee v/rierid van armifen en lkriimken,
-. ",' x/1/ ..; /.f.4,g tijk (t gt.ijigenf van Zijne lielde iln hii ir
..,,t "/,- '/,;, .',ti, a n het rtjin en deln I leiduleii
.//,': ', .f, ', /i Jl it feilanil i hoinleI.
,./-a p//.,:,,.< i, ktf&g i3n den tijd vin %ciiiiannii wCit
'*.., .'; /, ,~.'g i2', 1i 01),,ii'j ,tiii\i il, i cflm ,-i il .tl-1i Ih
f f e. t t1J,t s,% 'vleeil idi; J<<(. I 5 1, 14, K ji. I : Ih
f, fA, itd I / Oci/ow -,i );eC(<(;f (}cD:i'CDi| wel dI 4 0i|
/<'''',', < < (gV;i) lJ I AJ k)'I Vil ii /.i/i ~lldIil Ike liuc,








DE ZENDTING (ONDEr E r TA. iAN

logie van dien tijd en itr4kt av-nAipa --n. i nsn-
dien.stige vooratellingen der Indianena lie un ^i' he
immers ook all&kin aLl Scaesper zaean.
De nauwe verbindig- 7an .de Secer- -a 'se-
gedachte lieten de br,.eder, na=er and sarn. Maa-r Ie
Heiland bleef ook Late-r esenzer e- u id-cimir _e
prediking, wier doel waz. al'k zeln m e er-:sn nka s-
meenschap met Hem bree

De herderlijke zorg. Ts ri g 7-7 =s -ei f:in-
de ook de herderLifke zcrt :e -'ccr =ean ei .=0
boven de preizg "es zli: w.er .iar .. nz-r1
opvatting van Gocs pr -- 2. -- __m --k. -as
de bekeering van_ geheeae c s ccr :rnci_ can
buiten niet te verwact=ar: az --m =ces-zn : -ze -
delingen hun arbeid =ie: -s-:lzen: : ee _r-cz re =-
nigte, maar op een &eL-e_. ze.kn r- -z3 i .at-
stelingen", die als een :ce: :lCu. :a-_e- e a-_. Aer
groote zekerheid vew-ach:ze men. ia: e r--_ re-
schen als hooidman CHeras a.c. en de aM: er-
ling van Koningin Ca=dace ,.'and. c ,,iax em -ae Cr-
nelii et Candacaei"] z:c-e=e :e vr-cea in. wie -d
reeds door inneruike ocee-a-.-ge' Sad *'crre-d: ea
men achtte het van b:r-cder "-iag. ,c- -i-c er-g~
te dragen en hen steeds e er :- eea a e ia-
nis van Christus. Ee .n vcgl er'van "as. da: Z' e-
delingen er wel eens ver:-le- re ewa' ena n i
wantrouwden, a!s het aa: aa --'
word. \an den aava2 a, was e!r -'C a. c r_'.-
wen der endeliugen eena _.n Arids'iC -a.-',e.a
ouder de ludoaAusche vra-

De opvYoding. Rio.'ader, .:.tAdat<': wec .id .. .c 5 e.-
ddvol'. tl ge,,'." *u :2"*> i w, no nJM.EI UC^" -.-:cv "a, .
E''cu dir BreH'dct.s e* _,,ats:,.,;s ,,, dC sAp. \waa.U.S ',< ,.,.-.:.c
Oudeu hent btat I'-Ce n s..'., : ,s -2uc ,
hen in hun em eu taaI '; .;.r, ':-:'-u ica 'vi~'.. '
iugs at t br-utvVj u s.s '.'..a ":te.a. .d a i.s A :,,.'< c .-
Judt0 a, s











Ae~en Zen ze-guWtsiZ" t* hebben -ell oinvin-
gen ian Wze Z'tr. 101' l '~d.t WAS, tgeggilk

_VL_ ie aie-p m-I~Z pTkwpm van Zendeling
irnlmann~ a %Z'~'W1 r Fzs,-caher te Hoop) om
~en aaamni =E m %,n plaits en tot gere-
SWerlaVn M _2ve wil reeds.
-2 Mr' t~ez m--re wr op, dat de Zendelin-
ie ze -vaa=zeiE mecc w-a=e op het punt van
"imae m cei i~af -zinr emm ae tacht in de gemneenten
~joui- --m- 3-~ i- e kwestie van de poly-
jarnua urm-_afaua~i mm schrijft (14 Maart 1754):
V; I Ugniwm P_ igogz aile Indianen, die dle
,~gI~-1ni -~, ~.~-~iz ijz t het Diens wil en be-
wipl.nQ Via z _1911 Z. conformeeren aan zijn
~~~~~~H &m mIb~~; M '~ian en ~6ne vrouw
*j~r 'Igj tA' e~hts'r reeds 2 of 3 vrou-
~ :~rL hxorde en zich per-
,~fvA[A~ a~iwvYn t ,*dt, hbxbhen we ge-
*~ti~*~ ~ 4'~~ ~:~t~r ~ h*bbebhn orn in


-{~1viir~ Y-j c~k:q t J&~we'd iIe IrOt1vt Ig




#A-14 fA J ~PO:; i) kl ikl



/ 4444*'' 141 Qjlg~II OUilil h,..1 WO













I'


'V I i
i fil 11 IH 1


I .




























































/~~~ ~~~ J'11 ~ ii i I I 1 101,11 VAIl JIIZl'/1 ,










lijk kende en fck wa7ard s. }iV zzica in w-
deren gang van zaken dacht: .,Me-e.n -z s ra -
nen beraamd worden. at he indians zelf gaat onderhouiden? lIk zsn-. Iie-S -reni. TO IP
vraag in vollen emst will-- -I-*c-rien: a. _- q2: :s
apostolisch. Toen Fr6edzch Mar-n ei zuin nee--e--
ders (Hernhutter-zezdeiaje s' -. -- rmas T:n 'mi
in de gevangenis zatmn. maa-re-_ -r- eg reers
op om het werk vocrt t zz e.'.
Met deze zienswi-ze na Ziazanc-cr -s14-d i=e =dfe-
lingen gaarne accocr. =et ci-acit, 2 i -i -
een ,,Conferentie va2 H=i ers 'Ct izac -racrn.- eza
bestond uit gedoop: e a----en n =-t-vw. ie -a e =--
ste plaats de nnerzka T wer vcre-i d seesten
voelen voor den alen v wade: as .e :nae i eia
van de overige geneenelec,-en. 'cr_ i-r ze -macg. _n
dezen niet-in-het-ccg-,-cc-eden an -cu =c -ewcaz n
dienst zouden zi, -i2- ~men accrce. geesiik aner,'ien
tot omvangrijker 'talk
De prediking des W--crds z-er 2iances Wer 2
paedagogische g-ondCen v -iccciSg n -en a rram
gesteld; geheel ugescten wa-s :I me. Me( r- t-
roering en dankbaarie-'d reicce lScum-ain. 3c -,e
14den Augusts 175 de He r 'inne as z-ieaing
der Arvwakken ia en ar- iasn3ms eauge
van zijn gelo-f *na Ch-:--s ~e'.ge W-i :-i:en zn a
Zendeling Fischier 3X air 'a-:r --a p .Qcg L'e: -Sluissi-
uatitger it dvel ausa

Hot ei zaardig karakter diweraaut1er-.saning
onder do lhdia.a Op C' e a i -eia vijz: Iure -i
lierrahutt? be.d'ewzs ta' i J .n il d. Ni<,< \w i ,male,,-
nters, war Al. hAlp-as '.vcwdrs ,iidea t'. aidr .tcc
dts" wOdreu lnt ',, a, -.u: au *d.dit u w-


DE ZFMTGO OM)ER DE It .TA N








DFl 7FNDING ONDER DF INDIANEN


cassrwv-hrc inheemsche groenten en vruchten en met
dc o7prengst van visscherij en jacht.
r 3cszt richting werkte mede de eigenaardige fi-
nanzieeic toestand, waarin de zendingsarbeid der Broe-
ac-ge-meemic toen verkeerde. Thans vindt men het over
he: -geme-n ies vanzelf sprekends, dat de zendeling
=iz: -I zi-r post biina uitsluitend wijdt aan evangelie-
ve-oandigmg werk in school, hospital enz., maar de
-e-szr zenaemcige moesten in den regel zelf in hun on-
ae-nou` er in ae kosten van hun werk voorzien.
Se-s'wa- was er in Nederland in 1740, ondanks den
,S.e-aerliiker Brief" door de bemoeiingen van Zinzen-
dor' s Amsterdamsche vrienden een ,,Genootschap tot
ultAreidin van het Evangelie onder de Heidenen" op-
-gerc- aa: ae Herrmhutter-zendelingen in Berbice met
gesi levensmias dealer enz. ondersteunde. Omstreeks 1750
ve"iouo ecnier de Broedergemeente door laster en ook
door eiger schuld een groot deel van het in haar ge-
sieile ver-r!uwen met het gevolg, dat vele vrienden
zicr e-rug.-roten. Het genoemde Genootschap werd ont-

Let entrelr maa werd er ook in de gemeenten der
kbrurc.er i Europa en Amerika een inzameling gehou-
c-er Ler ei.eeVte v.an den arbeid op het zendingsveld.
lv..'1,r dr. O6e1 een uitz.ondering en over het geheel
wwaer. e Y ze(deriiugen cr op aangewezen, van handen-
arv, C Cev., vojral als kleermiakers, schoenmakers
,e. !uriifrn.de: hun kunst en vlijt werden op de na-
our', p.tai4e f of 'okf te Jort Nassau zeer gewaar-
GCier C
.. ..ifc ailtwedidge levelnl!geuieeinachap zochlen zij
S.fa.epfL Loe,,, gerui vail de aimeni ,,broedcr"
(. .:,t.r ;L e List Cui ivuldige bediienci van di ,,i.ie[
Uct.i.. .u,c. '" .) d1 i gcesto der oud-Chriiillijit ,,ait >-
p "..V .A/ altu Lt; cholppeilije lu: aiall ijldeljj IetColldlcl
fl.W' a. l ., ., : lva i gZwC oillijl ni t m aIl us ev
W('.C 4t I.'1 iJ. ;< l; S iojiij den liolladl bihlii vri ull

..Lk uit ;tt /.c o -lbti sut pl.w i lchlig eiid lie vjilutwah








DE ZENDING ONDEM DE IDTMANMAE 57

chinn, die ledurende 'de &18e w nar ;.e- 471 r-
beeld in de Broeernemente gern i c a. ve7-ten
de Indiaansche avondmaaiganqgers me:.e :.enriqd
Naast deze bijzonderhe-den. 'ae i e lme-ste seniri:k
als een root huisgezn ioen z;en- mnjen we n earners
karaktertrek der Herrhutter-s u-ii -ereten. -amee::k
hun wereldwijdea alik. aie aun -e-.ac:tena :-;. an -e
oerwouden van Berhice an Smnur.name yo i:a ee'a e-
reld richtte. Het warn hoogtepunzen = :e .t even :er
Christen- Indianen. ais er wear :amewe :e==zane warcn
ingekomen betraffende ien =ooru:az: lr aecnam
onder de Groenianders. ie W"estz- .isce J-averl. e
Hottentotten van Zmid-A-rka as : cors -an
de Noord-Amerikaanscie -asge-roozenm. Z-'--e :c ren
werden dan b1i een Leiaemaa.t: a -rooreiezen.

De vrTucten van den arieidL. 3edo- veraen ,eCn-
rende de 23 jaren da_: ?ilgerau: es-cas-, 2S cziaen;:
het grootste geral van .ecen ,_eeIacae ze gemeene .2
1755 met ruim 300 gedo~pten za- 2j0 _nceren. _ie .: ge-
regelde verbinding mef .e enCin_ sc.en.
Wanneer men rkemaing 2uQat m"e _e :,wer-ence _e-
venswijze der Lndianea s.eeen n ,eacaerge:-e .':n as-e
gemeente op ichzeif :rcs ets a;zcQcers. 7cc:a 's ze
zich de invioed van het -e ?:tiern "rsnc.i..e 'cur.
van dea Schepper ea '-r2oS.fr n iZem ;e 'ee
verder uit eCa hierbi be ,:k .r-ia:e, _'er '-liac-aln ies.
slechts geea aaded t- :in, :iai :ats -e :szoQder
hulpauiddel '1 wr de ecaug.
Op 31 Janu~i 1750 su. :t S.17.-ua a : 1ago.i
van leru, P,,IgbrhUt ie u i t.iL g s prs
,,tot oan -s, f pww ,.';aemal~ ,?sXc a.4 s aS

,,d" l .ui d overeije v < 'i a .dac
,,Vau oug Ar NI00 \ M it"L. i: '7 ;area '.ft %;a..I.,
,,n-.kponi r goodam.crge '.lxede -.e '^, sie,' ,.sa -.<; "2-

,,dhjo .u l ho' ;u ^v *.iiv^.-h^..' .*I.;v ,-.C _".,=j ';A-










- ge--==e dc-.r INxdsc-happers hadden toch hceloten,
I-;=,,=I-.e : in:ichtixn cn tc laten inwinncn. En al
e.-. w;zc ,--en n.n.men nz begccrig aan".
Dez =~'-en Ma.rt v.'-n hctizclfdc jaar, op Paschen, ge-

.-7:.z= W va- de godsdicnstocfening this kwamen,
.-zdez o; -= sS h-ns een groep van 6 Indianen, die
..c --s: v: de Corantiin was gekomen. Een van hen
s rze- d ... .. el Z:kste Arowakken. Zij zeiden, dat
.--- E-c = -- p- zer Indiaansche breeders, van ons
z.e-= .-e -is-ha voor de Indianen hadden gehoord
.- -- : =- i- r-z- :u meer wilden weten. Er was geen
.-.e .==e-g=g .oodig. Het was hun een welkome tij-
. _-i _. : i -_:hez7er voor hen mensch was geworden
-. rie d-,- Z -= bloed zalig wilde maken. Vier dagen
.3"- z:; os: den daarop volgenden dag gingen
.z- :._-.: =.sar huis, met het voornemen, spoedig
.~.t-: =-. -ezrea. samen 80 zielen, terug te komen".
': h.: .'-raal van Pilgerhut leest men op 18 Maart
"757 he. v~oge=de: ..Heden kwamen Jeremia en Abisai
" E -:E-m an de overzijde van de Essequibo weer
:': .t~ -- t wij hen in 5 jaar niet hadden gezien. Zij
-'- e's -_s min het geloof, dat de trouwe Heiland
i ce e-.f z-e w"armee Hij zich eenmaal bemoeid heeft,
.Z7.. z.a I a'r.kken. Zij zeiden namelijk, dat wij
.e~~v s-'.,ee.ern, dat zij den Heiland hadden ver-
..-si z_, :'..da.ei Let btee*eds in hun hart bewaard, dat
S:.'-: ... tVj.,r ven was en hen met Zijn bloed ge-
*.:.. ? ..4, j,t u.,tein we niet denken, dat zij zich
w,-' ." c-e wrden hL.dden vermengd. Aanvankelijk
..A.....:. 't i.eE ov#er n uitgevraagd, wat wij toch
>;.. .f..f.. ,, ,,..ia warren: want dat wij gewone
f.,;..c ..'. w,.,,e. '.',nd, tjj niet g lcIovfe lun ant-
w'-'d': uwav fe.wd*, dbi wij iheel gewonue men-
'A/.: .J.. aJj u d LI ;Jai w a o e)/o hi5.it)ch )pp ur kundliei
/.>..<+ z.>.c..c/j 'e ui w cn K.4 ilJI%: hIJenfe dlltli dha den".

1. j,,,.<:. / -,.,,d,. x v < .p.ea omne t.l ., d e (ttittCe. M rock
f eeto*r. <;< li^.u u dk -.-ItyUmllbo wt du Ofillouall, urU


M, ()NI)rH 1)1',' INDIANIIN











,,strook vwa .' VA K.M.. /yi fe~n '.ndisn zn. -d s<
,,7AM wAten, tt Wien "i Zch ZrisPnt w1f4on1- ai U,_ -oil
,,van zi]T zif hem 19 her* -Iaea jaa- r ,,lijk z)owel donr anianshae amytte mn zait(r- 7a
,,drr Indianen, die w't seas ,I sI -Hi .euWc z:it !ei
,,weest, gereteit fteznt. Zi -IrMn -n wvrv at = s
,,ziin door hun ver7ia.ea n as sronr zemdemai et -aa-
,,del gewee;t Sm zica -ladet -o ie inante 2a iteile: san
,,otnze prediling en de iracnt 7an le t iangeie :-
,,varen'
Veel mceilikzr an :-e =-r-zonta-e. .s ar-- as ece
working na ta gaaa.. zan paar nu-.eis n ona sa-
len van de ze 1cinrc(- stan omcqna ie an = sate sa-
duiden. in weika mincin ieze wverx- ngi
,.De himisvader 7aa zen iezrn e -e rs. ze :a -
,,had te Hcov. rei eens 3i lleieerneia -an sen eznes.
,,dat hiU had cgemer c. ace ze me-c=en t =:ze
streetek, die naar LEcc-c vazrn ie-az-esa axn m s e- -
1,keerd hadden. 'ii laage na 3iet neer :mO -aac an =0
,,ernstig ziek werden i-s _'T-Jer zen ianscre -e-
,der, die erbij sxand en 'r'seer aen :eer aezen i'er-
..dokter was gewees;, eveszgce :it. e s iruwes
*,zeer begr-eeiijk, da: ie 2hr'scen- ncitLine -mer 2an
,.ziekten liiden, wan: -nn' r:i ; irece an itn verszaact
,,en geregeld l'even :imen a aei icanam venzeer en
goeedae a's herI :egenceei is:ct -a lice'-,:e:: ;Gi:
,,dieen de 1eCoIVien :*e :a wei er -a cvies
.dau die hedenea. 'It [ -o a ,,zickte, wddrdad- ge'i-a-:; r' S ne ;ccve>. wace-
.n b,, 10a Februes t' in --^ 't Dace. t-ence
,,xt>.''to DAotr uma cu :1a-I- ti ;age gea j
,,iock H'. uti, Ja: Jy tt-i He I.v L .Hu nes stujdez;:A. ':ci
..v"mAkt, Jat Je :oevij *I i< -* ,,was. JaWJU '>id L; C -a ,os --p^ ,,wetns^>hi;o ho;u tA.\ -a; L-; a *;a Tei Ie :*.sme\i
,,un.>ch enhi;a-igy--, Ja.; jt; -'e~tavj^ wno -^;a Lec efai ,<-
,,St\wi was 'PI gthusl :. v*<,.


DE Zpqrrw, NR A w .N Jp











Q.~ s~zAgz~-:~-~ vritm wij het ikeilige Avond'.
,.nAT. ~:z zze cTn 6c bejaarde Ilantia hadden
,zaip~ ZN v1 ~ o ic Dc laatsic going
wz~z ~:*zz,= nairbt Vadrus Zij was den
74S -' L~ s ieng uit haar yolk ge-
.,zccM: te Pilgerhut en reisde haar
~'~-:~~z '~~nzzc: zc~~asen in kinderlijke blijd-
:=zrz c en Heiland verder. Zij
ZIE zl -: t'woz~en ziln, want haar achter-
Z- i5 40 jazz oud.... Haar laatste
-.~rn~: r~ van gisteren waren: ,,Nu
-.Heiland te zien!" (Pilgerhut,

m ~ -.e--en wij, dat Salomo den
S--*. J--fx;?Iz- was De eerste gedachte van
7"!- V;.~-E: hsAl ij maar bij It sterven
I aLge~az.V"' is geweest'. (Pilgerhut,

~ ~ ~van Boschnegers, dat de
~ -r'~.wen, die door de Negers ge-
i'~i -~ ~ van Saron in 1761) onder-
~!Z gezoingen en gebeden,
~~ '~fy,,t. '.*nigtrust waren geworden en
~ -'",'~.~. catde God der Indianen





'%-A4;.~ .' iA ', 'ZL e jd e l11 1




IA J. ,4! 41. k,41-LV 41,V.14 ; olhj hijLLJdL5 lj~t~ j t-it

X I jIO O iW I J 41
IL I P%' 4ia 1A i.


o'NOM OV INDIAWN













Amstp~rdam n riti-a -i -


Harder nr4- lafrlen "P =x- -nt

regelderi artmc -rn n -7a=~~z~~aa~~
weer gestra"zt zn.-icen wr:aian -
Nassau aover-reten munz aa nncz-- ai c
soms de leaeeie scqsz. ': _vp-ze ::a iae
Pilgerhut =et -rccrikaur -or ::a :TY~-~
zee opgeroJe-zer Lie -7'cr zlen -= e -= n
be,-waa~rl.4k en !e-7=zz-k wsrs-
Toen deen ande r~ceiimidem :zet-- sa c
met Aseam ~cztaen =aeeZ ::cc le -
meenten enn zen geneelen -z c ar '-
name te ve_-.ia:sEm.n -Ai- ter- :e tC m
dunstiger sc-,'enen -e ic=z -:mZ~~C
aan =e acnaa 2-s :e -zS ccr -zzan -
sticht Worden en "r.scnZ~e Z~e==ze -air
Pi!~ehut :aai 2.asr x.,-
GeJ!,reune _e -5Q SO -vr-z 3 zf*!'! _1r Am
hon ::ktr ~,c~~ t~ rc -'%-M

a.2 -,, I ~m
&us. j e


fo: /F,'ATDrfqr, rMAP, :1,R










DE MUNDIAENITDLNG IN19 UR I N AM E
Saron aa-n ck. Saranspoza (17S --1779). Veel mninder
dan over rnoc cr J d worden over den
Dat deze r t~zs~t&m 'c 3anlen hteft aan de in Ber-
bice van dle =-Ze i'er aztzwiteiten ondervoniden moci-
lijk-hede= we'-z-zii rs vc uitecngzezt. In dit op-
ziciat vie: tezn Vrric m Saron nict zoo veel te kia-
gen. E C-t ws 'ten minste steeds op de
hand dler Z~z=i-. e= W-=:_eC7 er soms minder aange-
nia=e verz fe,= =E. ze sIDlcaten van den naburigen
miL ~ S -_- ~ ~ -edan konden die meestal
an ~&~emwc:rden bijgelegd.
Maarer w-azl7 weer a-maere omstandigheden die
ca-n z'_-rv_ __ -noi: t~t een zoo verblijdenden
ece~ ~zmn a~?L~eraut het heeft mogen be-

I e~n ~'r- f*:merir ce zendelingen en de Chris-
mia ?'_r in aanraking met andere
ttrnrkn 6--f~ r.~'.a de Caraiben en hoeveel
r-cc ~ ~'~ e e~tengt-aan werd orn spannin-
k('", 1-t..;f wvg 1(c nernen, het samenwonen
fI-' !ekf ,~: '!/-AL t-ammeni strekte niet tot
Le r' '&' '~c. yakwerdlen de zendelin-

^ f e. 4 tc leeseli, die vande

1.~ ~ ~ ~ ~~,-z weti, dai :. .14d~Ii.&vj'c P ilgr IV~st



j 1/j ( A '.. I. ~ j', lj A j l lj:i L aI .li fJIt D~
~ ~ -i,, C.j jd,~J l chcj~4 id W jI5 i'uhj
~,. I)'.~.A ~~ LJ'A~L~2~L (iti~ i ll dc












kefnd mafkanm. infinr *no^ :ife'rokke'Hk ^in viihew-
hDaddt xie tmit warn eteardhces an *< :6-:- te
militais' ant-c it.atn 40 .:fre-Z.
inr m a la ina en *eu prt f n .c.- -a> neiwcrni-rz -j_ -
esrnaasmsts 7 *'ann waar.wcr i. z-e ::r :. -
traehtten o *ciri'sek wa %- -a -c- _- ar _.r-


DL t iert n l- ZAni -e .aari -'-~rT-!-
din^ *a~scaea .'egse-^ aci-r::are& -as. -.ffr ~&i- Je*-"!
reelesiet-. r- --4Ta r-c i --:e i a azz --cTca 7 S:-
I a 17Z1 w -2 ie =3,ss he i cac ferel =12 me LrrTV-




Sac3 me _rT^: -c:- cc y :.e a a --
viarei 2'vs de! 2e~ccr2; -i.asi JS:-. --Ce




24fr-ea reeezscco cflever =a a )&
zencei cewrnca. -.e-2-a en aise
ieegesieec. -vaar'act -a ere cnor. "s --:,a

061e anceanaen vZze ~.- :e--r-: := :e-










~Le
re ..LSW-. a 1 -Le en. ~ -s *g- -zTse s-
~e zre gracesce 3icer<2i ;e(-c2 r:2a2 *a i "si :'cer'a
va len, met ien riL .' 1-- *c. :'c^. :ifven _e E^-
ianen 'anc'uwes i r-es over w e .-ot- _e-
v \en~a, so :eQ ione .seesc 2 macne. u-r :en
vase readingspoca.. _> -ie *an P^.ier-.r', 2 *j"-' a
kiunTan 2cuijea, '*cci scri\- cr--' -ptegeens'~a.
OQk ai^encesQ e zeai-."s- a 2je-ea :osmr&.e
Ja: te Wrdco :>'r ea -2<-er :a.iis
w-< -ie Xv^-Sca3p *ae Ni :s. a-vL-e;;-c -seei ..51 -


J'-eu c .is e wr-' a*^ *^^e ' --^ecin__ ^j .-:. E-ma^

gesiC r' de .< ^ -'.- ^^i^s .v^. : '-' M sit.*c '- -ctja.^*..i -



Ai r'tC.; *iax Ro s.p u-. ^-;^i .&^ -w a .::^t *>.^.- e .

V.inysu *au,; S '.>A -a d. .- -^i -*< .-;-C :*y>.0azen
CCi-- -..J..L.Ugagb ,' .'<- i. t ..t. .-. ... ** .., -i.^ <<- --
Utd 'Ill C 1 A : *-L i.iL. i.-A.v- -. -. & '-.ll-v^ ,<. _.


fiF /1wrTOW, eAmTrr n Vr"s A;-:.;











was. Mnw--s: -- c ~ biotr te kiweiin dal
~r "art. ~~c'~ ~~ 3..ic Intussechen, onidat
azi egn e zz tc mogen aiieggen, ceu
;aaaa a 2z ; cuw.'et was, maar in 1754
weer xsac- c wterd om, aldaar als
.jeeru~a4ar e-- 2g;'_: -cc.c .in c hinnenlanden wer-
&ence :re~:z~ zwerkzaam te zijn.
Dc e~c~ wv.s zL k_ :zz' -spsedlig mogelijk an-
;ere : zi ..zizzen v~olgen; feitelijk was
Het ca z. a n en gaheel eenzaam, in de

~~~~~~~e .-z i -i -ren onigd en raakte
er. a-Mez-Z 'lenigmaal had hij
enr -L:-x :.--- -ndruk, dat God hem
-. ~ ~ ::ezenin zijn levensbe-
Lx~~ e arind wilde gaan sla-
mz-_ w- s:- -.;cm een dak-lat op mij
Z_,. L.,! '"O**;-z-_-~:. 'Ai Cr'leaxaa1 m rnijn hals
:iIft1 t_. ZYr- e'iger i~amen. Ik dacht,
'W-; t d :b7I* it in het donker
~ : '.. -~ ~ '~y =__,ni brtt~derb z(Juden we-
,A~~~~~S,~~ fd t'?'k- 4mit ztjuden denkeri,
.-:~-~.~.A-. ~ C b~dden. 'Jegetijk

a ~ ~ ~ ~ ~ ~ ij V~f al!Jill".- ~ k 1~geiels. 11{
.~AI.~-' ~.~-'i/A &C Jid 'ett) tii vte! v~all
A~.f. ~ ~'Ab* 4itj..i& 314 WIbl tiib

, 1I 0Isc I O

e"A *, f '. 4 OV,., 011 i A~c l )Is) J f&i t



I-s


:W ONTAM OF INMANIrN








rip tPfUWTNe r'~rA.? :'p -

,,0man In hamu-nr -CT1 Ia~iA'





,doen.i~-r
:,,Waperuil li lin naa -n
,,rrenell e rcn66 ez-ie
5e.broeersaa zei aeme-szen.:a -ic ak..

*f ,h ilr~ aur tz cAr If -z-cZ. : :'-; .-4mc r- a


*,Dan Heei-- ze







Jw Me *ed.e -'~ -ilz
'A*e'H e gez'-~-O e- -d2 -,,i '"'. ~ 5.








IINE ZrENDING ONI3ER DE INDIANEN


*&cr uimcmx Alle 6c s7 anvoerder bleef nog bij mij
nc::w zi.-k, ]hri aeei i'erschillende vragen, en toen
,-ai- vram, zz2: n] z,ie Ien breedersrs" hier zouden ko-
,.=ter vr~~e. c:Iz hrii heel vi-iendelijk en gaf mij bij
,.xc: _)-ra~ z verzoekA eenige levensmiddelen
t ~e':ne.r Erlk-~s te zullen opzoeken.
,--I: iu-L- z ade Hieiid van dag tot dag, zoodat ik
,.ar'T tie: eala v-- lie, jaar veel reden had, Hem te


XILL :)DE' =az~e- zendelingen te Ef rem gin-
PeL Wjnez a~en e s-pce=ig dat de plaats; voor de
resiin~-vi z--izen =iet in aannmerking kwam en
z~exia~we: .65; eenige uren hoogerop aan de
a iE-rae zetiinag~post onder de Indianen,

_'Ver Be: lf; en_ en CiCe ervaringen te Hoop zou niet
vee me- ~ z z;' n wat reeds bij Pilgerhut ge-
T0ML We__ wire LLI-met dat nfog in het laatste decen-
rilun soz te .ia w c-en z~endeling daar gekomen was,
~ mP-z. ',P--;.;:,,er- 'heIderen blik het verband tiis-
~ei ~(cn de beinvloeding van
C~c~e:b~' .e~e ore wien5 pogingen op dit
~e Z 'jr~enwaard zijn,
n ~ ~ ~ J J~.1 .1 P,.hvr, uilt Wiirttembergische
~ ~:fJ!D~. '6c in 17;$9 (q) den zen(Iings-

C WQ~ Z~L e '*wg~c i,J.. ~tWcd. nicer verbpreid-
C~cL.A~q~i'/,L & ~~~fJVar) %)vJifilia,)f ell ande-
bI d v'w,fA& _.. bei ie A r'wahkiticli Ii1 te


~ 'ci.c~c~ 'AIJi.'h'sJdie dI'ug tell pdiirI


LVCV.41 W.Ac L. g )~4;:.. .jj t f vIle 3w ilija ll-
Lk'", "_v" /A.". %oti ViijJ'AA( iAjiSs I )IJ 4.
'7'. '
I .'4..~ *...I,..AL.,AL~Ij ~ b))~i wideJj)4 un5 joigD.a5 "Iail








DE ZENDING ONDER DE INDIANEN


geregelden arbeid te wennen. Hi de-d dit eiet sile e
door godsdienstig-zweiiike -ermaningen. :naar iowr arm
loon te geven voor hun werk. ELe scooikinae
voor het schoonhouden an het 'ie-rate:n n Mes -,um
om het zendingshuis ean paar c.aten, saan i mannas
leerde hij het georu-Lk van :e zaag an ioor Ien 7-e-oon
van planken en flatten naar 3er,-c. cr-agen z: e; --ae
inkomsten; daar kocht men a -aane ie -anmamten.
die de vrouwen en meis-es van -oon Ter-rara-ic4s.
Voor het benoodigde na:-er-aal weri n ,Tr-i groove o ae-
veelheden katoen sange'pa:: zovendien '-eeie e =i
voor eigen geabrk en vocr zen m-rat anneen en
koffie.
Door deze maa--negen wilde -'-scher Te-n Lrand .eg-
gen voor het zelioncerhnoud der Lemeente: an van .es
begin af werden de leden aangespoord. mT azcizag e
aan de kerk in na-ara. groceneees gesnannes a-
toengarens, te leveren.
Veelbelovend was zck de rcieiding van aen 'ongen
Indiaan, Bernhard. :oc medearoeider 'i: hieiw scer
reeds op school en mec ver'ia-'wers: en aog, meer was ar
van hem te verwach:en. miaar 2eiaas sziueri Li C-1o-
De directed uatwerknmg van F.scher s ,eamnenwa "was
een krachtige opbioli van Hoop, waar de devod ig,
evenals in Pilgeriut ,oc 'Zve de A0 'aWoners rnteeg?
iets bina ougehords loor een Inianea--aeer-eung.
Dat daaruaas;t Cxk de "eog ir ac -eesheijie :aeer-
lijke leven tot haAr ret-h: kim-n, ,iejzen sa.ae -eIesi
tut brieven \van cnudelumg \ ge'. e'e 'eieaana dzer .n-
uiaeuaendiug wds i1 1'? :e 'iigebut later to Sarva awerkaaai. h. bfach- -ja .evaavon i
to Hoop door, Wdaxr h-' :- t1 l 37-:g aie riuigs-
dieuiist in den ouderdoun van ? :y soerii. His kende
de ou udeI tid en koi us u ii ,.feil.ang m a us-
s.hotu hot tvuuLA'gl-te wik a -ischx 1 vmg -Nn
uieuwo d"ekbn 1INJ ea '9:
,,Hot %xhout may, u .og .:v -,;a Icoa, dia :f do,
,bsoh? s &Lu< hi d 4a" gsxyi 0p-









DE ZF\DING ONDER DE INDIANEN

*,wekkzgn bi- &e Inchanen is gek-omen en dat zij opmerk-
,~.ame:- sc~iinrx-zc l:iteren naar de prediking van het
,-evangehc ....~. Ji h-nz et een uiterst belangrijke zaak,
,.~aw nv- gewenz vwzien wan bezigheden; daardoor zul-
,.ter zi- V30 vee.I slecnnzs. dat bet gevoig is van ledig-
,,gangrf DCWaE~z nze.... Het bevalt hier de oudere
,.mELCs nep fle. ~ez. oat 6e kin deren jets leeren, en
,37 z.Liszve- njuz: ze :i!-Az a;;n t werk.
Doi aat aezeL mTn-- was naar Gods beschikking geen
maai- werilaz aenoren. I erwji Nederland oorlog
Vai-e-a mpe: zng-.Lnz- e-n -Darij Berbice verloor, help
.riscne- it 7 meace om de 6einanning van een bij den
munr vat ac oase ges-rand schip naar Berbice
Over le D-en-en. P j- e manpnen hadden aan hem en den
fiimrnaimaan: Vat ciet r militairen post Aureala
a;zgc n: zi NonAe.ae waren. Later bleek
ne- e~rue- wase- Eageisc-aen waren geweest en dlaar-
on. we-rl at Dfewez~en --,;-p M. Paramaribo als jandver-
rioe e~scuuiuwl:. tNr, mn netzelfde jaar 1797 werd
~one g~'~n~aaz zn geiic-id Hoop en Suriname te

Ni; v L-.r,-ra er'e werd- het bestatan van de Zen-
dings;.pos' WAo iaf/< kxrheIwijnender, Mede in
V%an21C MuVe cie Z'Aftyken gtafoemde oorlogstoetitanden
"tc JULS, Z:efe j~en iC juitt aim de (>riin-
~ ee ~,'~or'.~'dbvew.Ling -der de Indianen
p~:w f~jWc~ i~teI ~ngrtoo deel zijijer inwo-

~~'..' e':*tA ori I A viail J1"OsIp betlibte, wail
i~e ~i ~& o i~~oi**1igeeij ifaietlijkte vabtfieid
Lw/.'ax f-L' C.;A ff '.,'j 646 g~CIJ ei~jike i4i~dl i~weef Vifll

7C.~wi~aCL, Lo idgvIieti ledesi der eigtii gc-
u-rc*ui 4.Lc t; 3bfj', de- j~oe bJJ 4wsd %fIahuej uii diara


~..i. i.LL ~U! cP6)d ba~d htujgjijci bipaekcaa

kiiA ciu44I "S f441~A~AU. VldaugIUt~* Asis wit:








DE ZENDING ONDER DE rNDTANVEN


redenen voor dit vroele eirxde de7 :7ndlanen-zninj der
Evangel. Broedergeine-ente. clan kan 31o -2n --.3nde
worden gewezen, wat aieir 'e7.r~oos ree~czs jencierni werd-
de tegenwerking van de z-llde cier 2lanken. -M -7an -3arti-
culieren e~n atitoriteiten: cl;e -iiandsc~iaz :uSSc"Icm .n-
dianen en Nedger3: de veei-ridige vacatures --n -reranae-
ringen in den stai der zendelingen -en :sevoige -ran ie
vele ziekte- en sterige-vaien.:fetirex~eizn m e zentiings-
metliode; zwakhieid en. 3cai :n ien krmg, ipr neae-
arbeiders bij ai IhunT mew-i cing an :)etmuwneia :oz e
dood toe.
Een aldoende ,vericaznng* wor-it eca'ner m ierzen
weg miet gevoncden; cezizne an suarcrgedikie :ac.oren sn
nen overall elderss ock aamlaetocna -Noren. Sonsz een nau,
grooter tegen-ST-and van zinen. C=mod na waarere
interne moeithjkied'en. zonder dar lei -)- een ciasco Ls
uitgeloopen.
Wat God ti e ndini met ie~i~ exriarmgen wil
leeren is voorali ~ie erkencenis, nlac Hii wenieiiik ie d-eer
dier Zencling blhit. He.- Jeioof mcneE, skmis ji .yver cneer
dan cen eeuw heen, zvu~ier -e mien, v'as-, tnuen Mou-
den aan die toezeg~ingen Ootis dac miet ijaeis, waL
in flem gedaan, Oeieeien, JeCeae ti zeai ~rn nze
nienschelilke tiiensten wordJea 21-Y cci I~r~t"1
gens een hooker L2idf, ~2ar ,u.: lSt ItC Ljll dtueiiik. 31
ook naair den ZIm 1,;.
1Wijzi S0111S JeneiU een defge~ijke i~f-kenceins vrij-
wet zwchtcud: uwt Ev Mnprek'L,1 wijc*On wcen 'uaar
in GotIs Wit berusten-U ?1 iec diep": a~ltt 'lei --1ci.er -fcs
V~Ire.OJVht, Ook b:drc. g csi ingn.i c

MtiteNM skSterkefrIFuwekA jC dleO,, ~K sVail
het wixwd tv b~ienr b&g-pa z Y'sV I. S, :&&i w
eu It40









Si 7Y'\-7'N-'I ONDR TD INDIANEN

nre, av vwt 7-r.;imer. n cs Corantiin gezonden,
ta-wii ai" L Pr Tr entccioen az: ie Indiaansche stam-
msr mnr nr, i:'-ae.--s o:" Nere,-psten gedoopt zijn.
ui nr ra-str ne:-: 'a.r .c 1-'e oe~w werd door de
igaeL, -se--mZ. di seie: 'S0S het behind over
2ntm wvnr. a: aic piaZs -S 3e v-roegeren militairen
nr:o 3.-ir-au. mian ,r-ci.-- ee= tz evluchtsoord voor
n-- ---inati nea-m~atriz-, .- even nu nog, onder
ra gsteiiiia ve-zr-mnL 5e .Anglikaansche kerk,
ma t-resianmsc s i=zner :-ver-schilende stammen
wT- ;"-ae-e" 'rxr 5 5: er sm =.ren het Evangelie
ULItr aUI e--nu -se - e ;ben ontvangen.
in ru-mnam. ze-: s-'aez ie ste der daar inheem-
*-iie iiitdauine ux a. li "-:n e~- se2, er R. K. Kerk, die
- .- ',- a.W. us e:w dezne braakliggenden


Lt siL Li; inyr.- e-'.:e' ws- het vror den zende-
itr-,et--'- ,, t '"*s,.,-zte-. te Nite-uw-Nickerie,
,tLi fl 'a.Lt g.,",,. .'*.c.'/tyv^ Indianen, die van
b.t u. i.aw t ,j. .ti.,.,*; r. ,.,v r van de Corantijn
y.'iini.t :-isII liu jjv eve-ek.- veri/.1rging inruep.
- W*ji titi .Iit k (./, tijft, en woirdfen
fit (zcl (OV (ttsi /eAZ.( 4 V. vn iteuw it-Nicke-
tell sili) L1tV/ il

,k i i<,i.,hi *. /CP,'^ tt .'/y t ft ty Jjlliifu it,
is. ;.... Ct. f .' ..1. L ,t. .i. .. i. '.,'. W'L ti Il I I Ihai


t / ,Il.G-i ,. ., it / ;t.A W4 HL 4 JJ Il l & ,

A. '. ./.e L .LI <1A' ILL '. ) d< Ll ) )UL i

G. i / 1*', 4 A I ^ i











De Slaven minoSzrumen ei 3et uiiORi -"m len Zen-.
dioosarbed onader itm (1765-1-4$A1
TTE- was riechts wenv- aren1 -a -e ntdeki~knq
rivan Ame-lka en )ok --an Siirzname. ::at
ache Nieders claariieen 3-er .e areugen.. mett -.et -oq
op een. tezera axrnoitauie ::r u-we .3ez-.:nqefl -,O
in het~zeiftd-e Taa wea :ie ae,.7ta iz=.eersiac_:n~q *eiers.
ann de Wesiliust van Arika ;ercocz. --aar -7-- Donnnn 0
vervoeri..
Spoetcj 7cjocern irer zzs :=2 eE omor-eeia :-er
Spanriaarz-en voor- 2zoeK ~zc.az -nen- icr=
tjQa aLie metiedingdel vr: tQ2. cISre~ :ez

WO Ezgeische 'avbuen .~~c~-_=izia -men.a -e
Tevnie:waz-e vracnL wer
0 1ns --,e .is SLJ z _O2 .,. wetr 'ncer eliung- ran

s1.~la V 1 eft uia~l',i l _:f, ..er: 't'










LA.1 W C I.- I',








IY o t It A)I


-~ ---~z~ ~af:.vndcrlijk wordicn
- ~ ~ zez een heel bijzon-
S-Ac:~z-N ege rs, die in hun
--z 7i.zszt ez 1:-:an ha dden leeren
i k= z--- a- zz. e~ waren overgegaan.
~ z.-z __ ven ae andere Negers
~ : ~ ~~~aeze ,Seheele Mohiamie-

---- ~ ~ ermenging en bij-
*-~is l het -Afrikaansche
~-~-~ i~r~ ~'~-- ~ :& inwel bewaard ge-
~ ~ c= z: -e Indianen te, blij-
-~ :z: ~~ ~ a~4eidder Afrika-
~ ~ ~ ~ I -.z tii. schuwe, ge-
- -~tglinterende oog is
~. ~ ~ z~r. ~ LIA -.p(~dig en krach-
ie -, 4t ~'~ -J r dt ziel op alle
~ -~~ --' -~ .. t.-*a- fjr~ t .'ir b et tpre-




i tz 10sA A. 4 A 410, klo 4 IleISojisge.11 lot





do dlai-o




University of Florida Home Page
© 2004 - 2010 University of Florida George A. Smathers Libraries.
All rights reserved.

Acceptable Use, Copyright, and Disclaimer Statement
Last updated October 10, 2010 - - mvs