• TABLE OF CONTENTS
HIDE
 Front Cover
 Half Title
 Title Page
 Aan den lezer
 Eerst Hoofdstuk: Over de oorzaken...
 Tweede Hoofdstuk: Over de slavernij...
 Dende Hoofdstuk: De vrije bevolkin...
 Vierde Hoofdstuk: Over de bestaande...
 Vijfde Hoofdstuk: Over de vermenigvuldiging...
 Zesde Hoofdstuk: Over onderscheidene...
 Zevende Hoofdstuk: Onderzoek naar...
 Achtste Hoofdstuk: Overzigt en...
 Table of Contents
 Back Cover
 Spine














Title: Bijdrage tot de kennis der kolonie Suriname
CITATION THUMBNAILS PAGE IMAGE ZOOMABLE
Full Citation
STANDARD VIEW MARC VIEW
Permanent Link: http://ufdc.ufl.edu/UF00076194/00001
 Material Information
Title: Bijdrage tot de kennis der kolonie Suriname
Physical Description: iv, 195 p. : illus. ; 24 cm.
Language: Dutch
Creator: Lans, W. H
Publisher: Nederlandsche Maatschappij van Schoone Kunsten
Place of Publication: 's Gravenhage
Publication Date: 1842
 Subjects
Subject: Slavery -- Suriname   ( lcsh )
Kolonialisme   ( gtt )
Economische ontwikkeling   ( gtt )
Economic conditions -- Suriname   ( lcsh )
Genre: non-fiction   ( marcgt )
Spatial Coverage: Suriname
 Notes
Statement of Responsibility: door W. H. Lans.
General Note: Title vignette.
 Record Information
Bibliographic ID: UF00076194
Volume ID: VID00001
Source Institution: University of Florida
Rights Management: All rights reserved by the source institution and holding location.
Resource Identifier: oclc - 07012262
lccn - 02011788

Table of Contents
    Front Cover
        Front Cover 1
        Front Cover 2
    Half Title
        Half Title
    Title Page
        Title Page
    Aan den lezer
        Page i
        Page ii
        Page iii
        Page iv
    Eerst Hoofdstuk: Over de oorzaken die bij de bewoners der heete luctstreek, de arbeidzaamheid en de nijverheid beperken
        Page 1
        Page 2
        Page 3
        Page 4
        Page 5
        Page 6
        Page 7
        Page 8
        Page 9
        Page 10
        Page 11
        Page 12
    Tweede Hoofdstuk: Over de slavernij der negers
        Page 13
        Page 14
        Page 15
        Page 16
        Page 17
        Page 18
        Page 19
        Page 20
        Page 21
        Page 22
        Page 23
        Page 24
        Page 25
        Page 26
        Page 27
        Page 28
        Page 29
        Page 30
        Page 31
        Page 32
    Dende Hoofdstuk: De vrije bevolkin van suriname
        Page 33
        Page 34
        Page 35
        Page 36
        Page 37
        Page 38
        Page 39
        Page 40
        Page 41
        Page 42
        Page 43
        Page 44
        Page 45
        Page 46
        Page 47
        Page 48
        Page 49
        Page 50
    Vierde Hoofdstuk: Over de bestaande productie en mogelijke verbeteringen
        Page 51
        Page 52
        Page 53
        Page 54
        Page 55
        Page 56
        Page 57
        Page 58
        Page 59
        Page 60
        Page 61
        Page 62
        Page 63
        Page 64
        Page 65
        Page 66
        Page 67
        Page 68
        Page 69
        Page 70
        Page 71
        Page 72
        Page 73
        Page 74
        Page 75
        Page 76
        Page 77
        Page 78
        Page 79
        Page 80
        Page 81
        Page 82
        Page 83
        Page 84
        Page 85
        Page 86
        Page 87
        Page 88
    Vijfde Hoofdstuk: Over de vermenigvuldiging van het hoornvee
        Page 89
        Page 90
        Page 91
        Page 92
        Page 93
        Page 94
        Page 95
        Page 96
        Page 97
        Page 98
        Page 99
        Page 100
    Zesde Hoofdstuk: Over onderscheidene nieuwe takken van nijverheid
        Page 101
        Page 102
        Page 103
        Page 104
        Page 105
        Page 106
        Page 107
        Page 108
        Page 109
        Page 110
        Page 111
        Page 112
        Page 113
        Page 114
        Page 115
        Page 116
        Page 117
        Page 118
        Page 119
        Page 120
        Page 121
        Page 122
        Page 123
        Page 124
        Page 125
        Page 126
        Page 127
        Page 128
        Page 129
        Page 130
        Page 131
        Page 132
        Page 133
        Page 134
        Page 135
        Page 136
    Zevende Hoofdstuk: Onderzoek naar de oorzaken van de vermindering der slaven bevolking
        Page 137
        Page 138
        Page 139
        Page 140
        Page 141
        Page 142
        Page 143
        Page 144
        Page 145
        Page 146
        Page 147
        Page 148
        Page 149
        Page 150
        Page 151
        Page 152
        Page 153
        Page 154
        Page 155
        Page 156
        Page 157
        Page 158
        Page 159
        Page 160
        Page 161
        Page 162
        Page 163
        Page 164
        Page 165
        Page 166
        Page 167
        Page 168
    Achtste Hoofdstuk: Overzigt en toepassing van het voorgaande; geldwezen
        Page 169
        Page 170
        Page 171
        Page 172
        Page 173
        Page 174
        Page 175
        Page 176
        Page 177
        Page 178
        Page 179
        Page 180
        Page 181
        Page 182
        Page 183
        Page 184
        Page 185
        Page 186
        Page 187
        Page 188
        Page 189
        Page 190
        Page 191
        Page 192
        Page 193
        Page 194
        Page 195
        Page 196
        Page 197
        Page 198
        Page 199
    Table of Contents
        Page 200
    Back Cover
        Back Cover 1
        Back Cover 2
    Spine
        Spine
Full Text































AOL',
















410










"SV























Without Knowledge no Cliristianity, 1o 10
liii Iru111leuce, ulo Progress.
-I'liilt W oal vit Knowledge, and all,
dim-z- ire a hi Iappy Suetesxs. cc

LIMIARY(1 OF
YARNUM T. HULL,

If thoun art bo.owe by a friend .
Right welcome shall Ih be,---
To read, to sPtud 11y, not to ( ',
Bunt to retilil'll to mne.
Nor(t that imparted Knowledge~~L#( 1
D Ioth dliminish lenr,' II c
Blit b~rl Iooks, I filld.I I i) l icll-
tomn 1ce




























B IJD R A G E.
















TOT


)DE KENNIS

DER


KOLONIE SURINAME,

DOOR


IV. H. LIANS.


NEDERLANDSCHE MAATSCIIAPPIJ VAN SCIIOONE KUNISTEIN,

BESTUURDEI, J. W. TEN HAGEN.

1842.


..,. 1 ; 11 h ,l I 'I., .. III' I























AAN DEN LEZER.


Wanneer een national belang zich in gevaar
bevindt, wordt het een pligt voor dengene die
omtrent hetzelve eenige special kennis heeft
verworven, zijne denkbeelden bekend te ma-
ken op de wijze, welke het meeste nut kan
aanbrengen.
De voldoende oplossing der Surinaamsche
questie, is waarschijnlijk in groote mate afhan-
kelijk van de openbare meening, en daarom
heb ik het doelmatig geacht, dit werkje te laten
drukken, ten dienste der belanghebbenden en be-


\ '-~t;nj

I


~"~










\AN DEN LEZER.


langstellenden. Het oogenblik daartoe is daarom
te meer gunstig, daar de Regering overtuigd is
van de noodzakelijkheid, om ook van hare zijde
krachtdadige maatregelen in het belang der ko-
lonie te nemen, en zij nooit better in staat ge-
weest is volledige inlichtingen te verkrijgen.
Sedert vier en twintig jaren met de kolonie
bekend, en gedurende dien tijd bij herhaling
eenige jaren in Europa hebbende vertoefd;
daarbij zonder persoonlijk belang in de zaak,
kan ik welligt eenige aanspraak maken op on-
partijdigheid, zoowel als op bekendheid met het
onderwerp.
Aangaande de emancipatie heb ik mij be-
paald tot eenige algemeene bedenkingen, daar,
naar mijne overtuiging, de tijd nog niet geko-
men is om deze vraag meer opzettelijk te be-
handelen. Het bezadigde, gezonde oordeel der
Nederlanders zal zich niet zoo ligt door valsche










AAN DEN LEZER.


theorien laten misleiden, en wij hebben geluk-
kig niet bij ons, zoo als in Engeland en Frank-
rijk, eenig materieel belang, dat aan de Wes-
telijke koloni6n vijandig is; dezelve zijn inte-
gendeel voor de algemeene national welvaart
van hooge waarde.

Ik ontveins mij echter in geenen deele, dat
mijn geschrift aan hevige aanvallen kan zijn
blootgesteld, en dat wel van twee tegen elkan-
der over staande partijen: de kolonisten en de
bespiegelende philantropen; dit is het lot van
het juiste midden.
Vele der door mij behandelde onderwerpen,
zouden zonder twijfel meer volkomen toelichting
behoeven, maar ik most vreezen de meerder-
heid der lezers af te schrikken; het zal van
de ontvangst die deze bladen ontmoeten, groo-
tendeels afhangen of dezelve door anderen wor-
den gevolgd.










AAN DEN LEZER.


Met zorgvuldigheid heb ik alles vermeden,
wat als eene personaliteit kon worden uitge-
legd, en indien ik over deze of gene klasse een
ongunstig oordeel heb geveld, ligt het in de
rede, dat dit geschiedde behoudens de eervolle
uitzonderingen, die overall en altijd bestaan.
Mijn doel is geweest den lande nuttig te zijn,

zelfs, indien het wezen most, ten koste mijner
eigenliefde; en sterk door het bewustzijn daar-
van, zal ik mijnen tegenstanderen toeroepen
met den Griekschen wijsgeer: < Slaat, maar

hoort mij! a of liever: < Slaat, maar beproeft!,


DE SCHRIJVER.

































EERSTE HOOFDSTUK.


OVER DE OORZAKEN DIE BIJ DE BEWONERS DER IIEETE

LUCHTSTREEK DE ARBEIDZAAMHEID EN DE

NIJVERHEID BEPERKEN.









































Si I'homme no trouvait aucun obstacle h satisfaire ses bcsoins, chaque fois qu'il les
,urait contenl6s, il retomberait dans sa premiere indifference, il n'cn ressortirait que
Iorsque le sentiment de ses besoins renaissants I'agiterait, et la facility d'y pourvoir
n'aurait pas besoin de lumidres supdrieures P'instinct de la brute, il n'aurait pas
ete plus sociable qu'elle.
DIDERor, Code de la Nature.


La liberty du proletaire n'est que fictive; le corps n'cst point esclave mai I'eprit
I'oet.
DI LAMNOSAIS Escl. moderne.


II y a des pays on la chaleur nerve le corps rt affaiblit si fort le courage, que les
Itommes ne sont ports a un devoir penible que par la crainte du clitiment. L'escla-
vage y choque done moins la raison.
MolrasQuarE Espr. des Lois.





























EnP TE N@@DPOITUK.


OVER DE OORZAKEN, DIE BIJ DE BEWONERS DER HEETE
LUCHTSTREEK DE ARBEIDZAAMBEID EN DE
NIJVERBEID BEPEBKEN.




Niettegenstaande de menigvuldige reisbeschrijvingen
en werken, die met het doel geschreven zijn om den
mensch in de verschillende werelddeelen te doen kennen,
kan men zich nog maar zeer moeijelijk gewennen, om
over vreemde volkeren te oordeelen, met in achtneming
van alle de bijzondere omstandigheden, die hun bestaan
noodzakelijk wijzigen. Het is dan ook inderdaad niet zoo
gemakkelijk, zich geheel te isoleren van alles wat men
dagelijks rond zich ziet, en zich met eenen vreemden staat
van zaken tevereenzelvigen,dien men nooit aanschouwde.














maar alleen uit min of ineer volkomen tafereelen heeft
leeren kennen. Moeijelijker nog wordt het, wanneer de
schrijvers, van verschillende oogpunten uitgaande, of
door strijdige belangen aangespoord, onderling niet over-
eenstemmen, en dit is vooral in den laatsten tijd het geval
geweest met hetgeen over de West-Indische Kolonien in
het licht verscheen. Men kan zich dan ook niet verwon-
deren, over die maatschappijen te hooren redeneren met
aanvoering van stelregelen en daadzaken, die alleen op
onzen eigenen maatschappelijken toestand kunnen worden
toegepast; maar het zou gevaarlijk zijn, dergelijke dwa-
lingen van lieverlede de overhand te laten nemen, daar
derzelver algemeenheid noodlottig zoude worden, niel
alleen voor ons land, maarookvoorde bevolkingen waarop
men de Europesche instellingen ontijdig zou willen toe-
passen.
Alvorens over de mogelijke toekomst der nijverheid in
Suriname te handelen, houde ik het derhalve voor nuttig.
een blik te werpen op de natuurlijke geaardheid der be-
woners van het tropisch klimaat in het algemeen, en van
den neger in het bijzonder. Moge daardoor eenige voor-
oordeelen, waarvan het bestaan alleen zoo schadelijk is
voor de zelfstandigheid der koloniin en het vertrouwen in
koloniale zaken, worden weggeruimd; moge men zich
daardoor gewapend vinden tegen de, misschien welge-
meende, maar kwalijk gegronde aanzoeken, die bij ons
door eenige onzer geierde naburen worden gedaan.
Wanneer wij er ons op toeleggen, den mensch, zoo als














hij op de verschillende gedeelten der aarde besltaal. nm(
aandacht gade te slaan, dan komen wij weldra tot hel
eindbesluit, dat de arbeid en denijverheid oorspronkelijk
alleen gevolgen zijn van de aandrift tot zelfsbehoud in de
eerste plaats, en daarna van de begeerte om het even le
veraangenamen. Daarvan dat in het algemeen de gra-
den van arbeidzaamheid en nijverheid in het oncindigc,
verscheiden zijn. naar mate van de vruchtbaarheid en hel
luchtgestel der verschillende landstreken, terwijl ook dc
geestgesteldheid der bewoners, door den invloed dezer
oorzaken, in eene niet geringe mate wordt gewijzigd.
De eerste behoeften der menschen, over het grootste gc-
deelte der aarde, in voedsel, bleeding en huisvesting be-
staande, kunnen gezegd worden in de heete luchtstreek .
strong genomen, zich tot het voedsel alleen te bepalen;
het overige, is de weelde van de oorspronkelijke volkeren
dier gewesten. De weelde nu, in welken vorm wij die
ook beschouwen, wordt noodzakelijk bepaald door onze
meerdere of mindere aandrift tot genot, en deze is een pro-
dukt van de opvoeding, den naijver, den hoogmoed, -- en
ook, het zij tot troost gezegd, van de liefde. D grootste
drijfveer van al ons streven is toch, helaas! de eigenliefde:
wij zien met smart onzen nabuur datgene genieten wat w ij
niet verkrijgen kunnen; wij voelen ons gelukkig in een
uitsluitend bezil; maar ook street het ons hart,dengenen
die ons dierbaar zijn, eenig genot te verschaffen. Laia
ons niet onderzoeken, in however de eigenliefde ook in dit
laatste geval ten gromlslag light; wat zou er zoodoende an














,onze arime imenscihheid overblijven! Ook wil ik iij niet
verder aan dergelijke wijsgeerige bespiegelingen wagen,
dan mijn onderwerp het schijnt te vorderen. Ik heb mij
voorgesteld, eenige uitlegging te even aan de onverschil-
ligheid, die er in het algenieen bij de nation derverzengde
lichistreek gevonden wordt, voor alles wat haren rijk-
doni zou kuinnen vermeerderen, wanneer dit alles door
arbeid moet worden verkregen. Als eerste en algemeenste
oorzaak daarvan, stel ik de geringe mate harer behoef-
tein ii de weinige inspanning van geest en ligchaam,
w elke derzelver voldoening noodig maakt. Den lust tot ar-
heiden vermeen ik te kunnen vergelijken met andere ge-
steldheden des geestes, die zich ontwikkelen door oefening.
Wanneer nu de nooddruft geen aanleiding geeft tot dage-
lijkschen arbeid, is het wel niet te verwachten, dat de
iiinsch, uit liefde voor de weelde alleen, zich daaraan zal
gewennen; ceene als het ware overtollige inspanning kan
alleen een gevolg van de eerste noodwendige zijn, wan-
neer dezelve eenigzins belangrijk is. Maar de onafhanke-
lijke mensch, die in eene natuur leeft welke in alle zijne
behoeften bijna zonder eenige inspanning zijnerzijds voor-
ziet, wordt noodzakelijk een vijand van den arbeid, en
hoewel hij niet geheel ongevoelig blijft voor eenige pro-
dukten der weelde, wil hij echter deze zinnelijke genie-
tingen niet verwerven door voorafgaande en herhaalde
zinnelijke pijnigingen. Ik zou dirven stellen dat het een-
noudig iil dezen ioofde is. dat meni in alle warnie en
1(vt'ns .ii.chlil)arI landed, f volsla;en alwezendheid van














heschaving vilnd, 6o gedw ongen dienstbaarheid. Dai)r waar
de overheersching niet bestaat bij de opperhoofden of
zekere casten, didr moet de zwakkere voor den sterkeren
arbeiden, namelijk de vrouw en kinderen voor den man.
Weclde, in den gewonen zin des words, is niet denkbaar
zonder dienstbaarheid; deze laatste is nooit vrijwillig: er
bestaat alleen dit verschil in den dwang, dat dezelve in
ons beschaafd Europa indirect kan genoemd worden, in
tegenoverstelling met de bedoelde landstreken, waar de-
zelve alleen direct bestaanbaar is.
Hoezeer men de natuurlijke gesteldheid des lands dus
als eene der grondoorzaken zou kunnen aannemen van de
verscheidenheid die men ten deze opmerkt, ontmoet men
echter te vele uitzonderingen op dien regel, dan dat
men dezelve als absolunt zoude kunnen stellen. Vele lan-
den toch, die in klimaat en vruchtbaarheid met het mid-
den Europa overeenkomen, zijn door volksstammen be-
woond, die, niettegenstaande het langdurige voorbeeld
der bij hen gcvestigde Europeanen, steeds op denzelfden
trap van nijverheid en beschaving staan, waarop men hen
oorspronkelijk heeft gevonden. Als zoodanig zal ik slechts
aanhalen de Indianen van Noord-Amerika; die van het ge-
matigde en koude gedeelte van Zuid-Amerika; de Kaffers
en Hottentotten, die zich nog in denzelfden ruwen staat
bevinden als ten tijde van VAsco DE GAMA. De geschiede-
nis van Indie en zelfs van ons werelddeel, toont ons aan
dat heschlaving en nijverheid door overheersching anl
minIider gvo''rderle nation ;i a acliteruilgang z ijn blloolgc-














sleld, en het is daarom te meer opmerkelijk, dat de over-
heersching van beschaafde volkeren in de later eeuwen.
zoo zelden eene tegenovergestelde uitwerking heeft ge-
had. Moet ons dit niet doen besluiten, dat bij die volkeren
der andere werelddeelen, welke wij hier bedoelen, be-
halve de gesteldheid des lands, eene andere oorzaak aan-
wezig is, die in hun zelven ligt en dus als eigendommelijk
aan het ras moet geacht worden? Ilet zij verre, dat ik bet
eene menschenras beneden het andere zou willen stellen
in den rein zedelijken zin, maar voor zoo ver de intcllec-
tuele hoedanigheden betreft, is het echter moeijelijk zich
le ontslaan van de overtuiging, dat de physieke bewerk-
lliging op dezelve een grooten invloed uitoefent. Ook
schijnt het mij geenszins met de rede te strijden, het
denkbeeld van volkomen gelijkheid in den afgetrokken
zedelijken zin, te vereenigen met dat van ongelijkheid in
de eigenschappen van het verstandelijke vermogen. Even
zoo als er verschil ten deze bestaat tusschen de indivi-
duen, kan het bestaan tusschen de rassen; en het zou dan
daaraan kunnen worden toegeschreven, dat het eene
menschenras niet altijd voor de denkbeelden van een an-
der vatbaar is.
Er bestaat eene leer, die men just niet bijzonder toege-
daan kan zijn, omdat ze tot noodlottige, troostlooze con-
clusiin zoude leiden, indien men ze in alle deelen aan-
nam: de leer van GALL. Maar de hoofdtrekken derzclve,
immers met betrekking tot de intellectuele hoedanighe-
den, (die, welke door den vorm des voorhoofds wor-














den aangeduid, kan men toch wel niet geheel verwer-
pen. En al neemt men aan, dat de vorm der hersenpan in
eene zekere mate afhankelijk kan zijn van de leading, die
aan het individu van jongs af aan gegeven wordt, even
zoo als dit het geval is met de ontwikkeling der spieren.
zal men toch niet met JACOTTOT willen stellen, dat alle
menschen met gelijken aanleg, vatbaarheid of ontwikkel-
baarheid ter wereld komen. Wij zien toch dagelijks de
bewijzen van het tegendeel. Indien derhalve het intel-
lectuele vermogen afhankelijk is van de bewerktuiging,
dan kan men op goede gronden beweren, dat het zich
door den vorm des voorhoofds kenbaar maakt: door dui-
zende waarnemingen is dit bevestigd geworden.
Nuzijn er geheele volksstammen, bij welke genoegzaam
geen eigenlijk voorhoofd bestaat, terwijl andere in dit
opzigt aan het Kaukasisch ras zeer nabij komen; en een
vrij algemeene regel schijnt het te zijn, dat do bewoners
der gematigde luchtstreek een hooger en breeder voor-
hoofd vertoonen, dan die der heete en zeer koude landen.
Om het even of deze vorm door thermometrische en ba-
rometrische omstandigheden eenigermate wordt bepaald,
zooveel schijnt uit de menigvuldige nasporingen, dienaan-
gaande gedaan, te blijken, dat de vatbaarheid voor, zoo
al niet de aandrift tot beschaving, in eene vrij juiste ver-
houding staat tot den meer of min ontwikkelden vorm
des voorhoofds. Deze beide hoedanigheden, de vatbaar-
heid en de aandrift, zonder ik opzettelijk van elkander af,
daar ze in eene zekere mate onafhankelijk van elkander













schijnen te zijn en afzonderlijk worden waargenomen; de
eerste bestaat altijd eenigermate, de andere ontbreekt
dikwijls geheel. Immers, indien het niet byna altijd aan
den lust, de behoefte, de neiging ontbrak, zou er niet 6en
volk zijn, zelfs niet de bewoners van Kaap, Eendragt of
van het Vuurland, dat niet tot op eene zekere hoogte zou
beschaafd geworden zijn.
Indien derhalve deze onverschilligheid en onvatbaar-
heid voor beschaving, in de tweede plaats moeten wor-
den verklaard door zekere wijzigingen in de menschelijke
bewerktuiging, kan men, aannemende dat zij niet on-
veranderlijk zijn, echter niet redelijkerwijs verwachten,
dat zij eenen gunstigeren vorm zullen verkrijgen, anders
dan door eene zeer langdurige working van nieuwe om-
standigheden. Alle kunstmatige middelen tot gezwinde
beschaving, als ik het zoo noemen mag, moeten derhalve
in de meeste gevallen noodzakelijk falen; even als het
zaaijen in een land dat voor geen akkerbouw geschikt is.
Kan men aan hetzelve door waterleidingen en toevoer van
nieuwe bestanddeelen eene betere zamenstelling even.
dan zal men slagen. Maar deze groote veranderingen schij-
nen, ten aanzien der volken, van het Opperwezen zelf
alleen verwacht te kunnen worden. Een pligt voor ons.
meer bevoorregte nation, is het voorzeker, geen misbruik
te makenvan onze intellectuele, en daardoor ook physieke
meerderheid; maar indien wij aannemen, dat het in onze
bestemming ligt, de leermeesters van onze op eenen lageren
Irap staande natuurgenooten te zijn, dan moeten wii niet











- 11 -


alleen het doel willen, maar ook de middelen. En hebben
wij de overtuiging verkregen, dat in zekere landen geen
arbeid bestaat zonder directed dwang, en dat er zonde'r
arbeid geene beschaving, geene veredeling van het ras te
hopen is, dan moeten wij dien dwang als eene noodzake-
lijkheid aanwenden, doch tevens zoo weinig mogelijk
drukkend maken. De slavernij zoo als ze bijna overall be-
staat, is niet op menschlievende beginselen gegrond.
hoewel dikwijls er mede verbonden. De installing rust op
eene valsche basis; deze is het dus welke moot worden
veranderd. Ware het daarmede anders gesteld, dan zou
ze nooit zoo geweldig zijn aangetast geworden, als in de
laatste vijftig jaren het geval is geweest.
Men kan, wel is waar, betwisten, dat de beschaafde na-
tien het regt zouden hebben, om door middelen van
dwang, hunne godsdienstige begrippen, maatschappe-
lijke instellingen en zeden, aan de nog in betrekkelijke
wildheid levende volkeren op te dringen; maar wie zal
het wagen hierover te beslissen? Zoo veel is echter ze-
ker, dat indien dit regt ontkend wordt, geen een volk
tot dus ver getrouw is geweest aan het tegenovergesteld
beginsel. Immers zou men bezwaarlijk eenige Europe-
sche bezitting tusschen de keerkringen weten aan te wij-
zen, waar de heerschappij zonder directed dwang is ver-
kregen en behouden; en is het niet om het even of deze
dwang, wonder welke benaming dan ook, onmiddellijk door
de Europeanen op het volk, of door tusschenkomst der
opperhoofden des volks wordt uitgeoefend ? De algemeen-











- 12 -


heid van dezen dwang in die gewesten is ecn opmerkelijk
verschijnsel, dat voor den nadenkende, naar het mij
toorkomt, eene gewigtige beweegreden moct zijn om te
besluiten tot deszelfs onvermijdelijkheid.
Men heeft herhaaldelijk beweerd, dat vrije arbeid voor-
deeliger, vrije nijverheid meer vooruitgaande was, dan
die door gedwongen werklieden wordt verkrcgen, en men
heeft volkomen gelijk gehad, omdat men den arbeid en
de nijverheid, zoo als men ze in Europa ziet, vergeleek
met hetgeen zij zijn zouden, wanneer diezelfde werklie-
den aan directed dwang onderworpen werden. Het is ge-
woonlijk op deze wijze, dat men over de aangelegenheden
der verre gewesten oordeelt. Naar wanneer men over-
weegt hetgeen ik aangaande de geaardheid der menschen
in het algemcen, en de bijzondere gesteldheid der tropi-
sche landen gezegd heb, zal men zich welligt overtuigen.
dat hetgeen hier eene waarheid is, dAir een zeer val-
sche stelregel zou kunnen zijn. De waarheid is, dat de
nijverheid in de heete luchtstreek, grooter en better re-
sultaten zoude opleveren, indien de indirecte dwang,
die in Europa den arbeider onophoudelijk ten spoorslag
strekt, aldaar mogelijk was. Degenen die over den oor-
sprong van arbeid en beschaving andere denkbeelden
voeden mogten, noodig ik uit, den geest der werklieden in
Frankrijk, zoo als die uit de laatste processen te voorschijn
komt, in overweging te nemen.


































TWEEDE HOOFDSTUK.


OVER DE SLAVERNIJ DER NEGERS.




































.I. me felicite avec vous du success do nav irc Congo, qui est arrive fort a propo
sIn la cote d'Afrique pour soustrair la mort tIns ces malheureux noirs. Jr ais ,
dailleurs, que le negres embarquCs sur vos bdliliens sent traits avec antant de dou-
ceur que d'lhuianile et, dans cette circonstance, j'ai a me rejouir d'avoir faith unn;
olllll afllire, en nidine tens qu'une bonne action.
YVotir~eI, Lttlie i 1,. Mrhand.


Coinilne tous le homes naissent dlouxr, il faut dire quc l'sclavage C'st contre nn-
lure, quoique dans certain payos ii snit fonde sur un: reason nalurelle, et at faut bten
dlslilguer ces palys d'avic ceux oi Is raisos nalurelles 1iin Ice rejettent: colnlul
I'Europe, ou il a dic i heureusenment abolh.
11 faut done border la servitude nalurelle a de cerlains pays parliculiers de la terre
Dans tous les autres il me semble qu e, quelque penibles que soient 1's travaux qu,
la socield y exige, on peut tout fair avec des homes libres.
Morr.olr,: EILspit rtie Lros.


II n'y a plus dc maitres ni d'esclaves.
Proclamatnon du 23 pnairial an II 1 (Cyenne.


Quant a noi je he declare : Le travail ou la mort
Procl. du 25 brumairre an -I11 d oyenoe.































OVER DE SLAVERNIJ DER NEGERS.





Onder alle verschillende vormen van onmiddellijken
dwang, is de eigenlijke slavernij,waardoor de eene mensch
het eigendom wordt van den anderen, welligt de alge-
meenste. Immers zien wij, de wereldkaart doorloopende,
dat zij over het grootste gedeelte der aarde verspreid is:
in het geheele Oostelijke Europa, in het grootste gedeelte
van Azi6, in genoegzaam gansch Afrika, half Zuid-Ame-
rika, een belangrijk gedeelte van Noord-Amerika, op de
meeste eilanden van den Indischen Archipel en Australii.
wordt ze als een natuurlijk regt erkend. De slavernii
der negers onderscheidt zich bijzonderlijk daardoor, dal














zc zich nict bepaalt tot hun eigen land, inaar dat sederl
Ohiliugelijke tijden er een groot aantal van naar buiten
is vervoerd geworden. Het is dus een dwaalbegrip, dat
deze handel door de kolonisten van Zuid-Amerika zou zijn
nitgevonden; en men bedriegt zich evenzeer, indien men
zich verbeeldt, dat dezelve, bij gebrek van deze kolonien.
zal imoeten ophouden. Er worden toch duizende negers uil
het binnenste gedeelte van Afrika in Egypte en in de ge-
heele Levant, ja zelfs in Engelsch Indie te koop geboden.
De slavernij der negers was dus eene bestaande daad-
zaak, die door do in Amerika gevestigde Europeanen be-
miltigd xoerd. Toen de Spanjaarden bevonden dat de lig-
chaams- en geestgesteldheid der Indianen niet geschiki
m as voor aanhoudenden arbeid, kwamen zij op het denk-
,eeld negers nit Afrika over et voeren. en zoo als hel
s~chijnt, was de deugdzame LAS CASAS de grootste bevor-
deraar van dien maatregcl. Niemand kon better den toe-
,land der negers in Afrika beoordeelen. dan deze priester.
wiens schriften over de binnenlanden van dat werelddeel.
Ilhans nog in geographische discussion worden op prijs ge-
sleld. Hij begreep, dat deze verplaatsing der negers, eene
groote weldaad voor hen zou zijn, daar hun eene dienst-
Iaarheid van veel zachteren aard te wachten stond, en zij
levens in het Christendom zouden kunnen onderwezen
worden. Verscheidene andere Europesche zeevarende
volkeren volgden het voorbeeld der Spanjaarden; de re-
geringen moedigden den negerhandel aan door voorreg-
len en premian, en weldra leverde de nieuwe wereld.














die tot dus ver, behalve goud en zilver, bijzonder weinig
handelsartikelen had aangeboden, een schat van natuur-
produkten op, die alleen door landbouw konden wordeni
verkregen.
Hadden de regeringen van dien tijd better aan hare be-
stemming beantwoord, waren zij bezield geweest met de
menschlievende beginselen van LAS CASAS, dan zou de uit-
komst groot en school geweest zijn. Maar helaas! het ma-
teriile, en zelfs als zoodanig slecht begrepen belang, was
de eenige rigtsnoer der handelaren; niets om de vuige
winzucht binnen de palen der menschelijkheid te houden;
niets om de zedelijkheid en godsdienst voort te planten.
en ze als hulpmiddelen aan te wenden bij het beheer van
een menschenras, dat tot dus ver alleen door ligchaams-
straffen te leiden was geweest. Indien er nu en dan wetten
gemaakt wierden om den slavenhandel en de slavernij-in
hunne buitensporigheden te keer te gaan, zoo werd er de
hand niet aan gehouden, en het was dus alsof ze niet be-
stonden. Het gevolg van dezen staat van zaken was. iat
het noodwendig zijn most; de handel in negerslaven ont-
aardde in onmenschelijkheid, en daar de kolonisten alleen
hun oogenblikkelijk voordeel beoogden, was het lot der
slaven zeer verschillend van hetgeen het had moeten en
kunnen zijn. Zoo verkreeg een maatregel, die ik niet aar-
zel in den oorsprong heilzaam en menschlievend te noe-
men, allengskens eene kleur van barbaarschheid, die niet
falen kon de algemeene afkeuring van het verlichlere
Europa te verwekken.











- 18


De overhelling tot radikale middelen, die aan onze
eeuw zoo bijzonder eigen is, had ten gevolge, dat in
plaats van alleen het kwade der zaak weg te nemen.
men het goede dat er mede verbonden was, uit het oog
verloor, en de uitvoer van negerslaven uit Afrika geheel
en al verboden werd. Ik wilniet onderzoeken, in hoe ver
dit verbod aanstaatkundigebeweegredenen is toeteschrij-
ven. Zoo veel houd ik voor zeker, dat de aanleiding er toe
gegeven is, door eenen heerschenden volkswensch, die.
hoezeer dan ook van 't spoor gedwaald, eere doet aan hel
togenwoordige geslacht. Maar helaas! wat zijn de gevol-
gen geweest van dezen onberaden stap? Wat heeft de
oorlog, die men sedert vijfendertig jaren den slavenkoop-
lieden aandoet, te weeg gebragt? Zijn de Afrikanen er ge-
lukkiger door geworden?- In geenen deele. Heeft die
handel opgehouden?-Verre van dien. Volgens degematigd-
ste berigten, worden erjaarlijks meer dan honderd duizend
negers uitgevoerd, en naar mate het gevaar, dat er mede
verbonden was, toegenomen is, zijn de middelen barbaar-
scher geworden: er zijn geschiedenissen van slavensche-
pen in de laatste jaren bekend geworden, die de haren te
Ierge doen rijzen. De Engelsche marine heeft hare onmagt
moteen bekennen, om dien sluikhandel te beletten, en
men moet het dus wel als eene noodlottige waarheid aan-
nemen, dat het volstrekte verbod, tot dus ver, niets dan
kwaad gedaan heeft aan degenen die men bevoordeelen
v ilde.
Beslaat er eenige gegronde hoop. om door een vreed-











- 19


zaam verkeer met de Afrikaansche negervolken, aan hun
dien graad van beschaving mede te deelen, welke hen
zou doen begrijpen, dat zij, door hunne slaven in hun
eigen land voor den landbouw te bezigen, meer rijkdom
zouden inoogsten, dan door dezelve te verkoopen? Dit is
welligt niet onmogelijk, hoewel ervele daadzaken bestaan.
die, immers voor de meeste dier nation, zulks hoogst twij-
'elachtig maken.. De Engelsche expedition op de Niger.
kunnen welligt beschouwd worden als daartoe bevorder-
lijk. Maar al hadden zij deze uitwerking op dat gedeelte
van Afrika, zou ditnog geenszins de voortduring des sluik-
handels beletten, want de meeste slaven die thans naar
Amerika vervoerd worden, zijn van zuidelijker streken
afkomstig. Indien overigens dergelijke pogingen in eenig
gedeelte van dit uitgestrekte werclddeel slagen kunnen,
zal het wel in die gewesten zijn, welke de Niger bespoelt,
daar de volksstammen van dat land, sedert ceuwen in aan-
raking zijn met de Arabieren, grootendeels de Mahome-
daansche godsdienst belijden, en reeds in eenen meer ge-
vorderden mantschappelijken toestand verkeeren, dan die
van het zuidelijke en aan de zee grenzende land. De kust-
landen daarentegen, zijn sedert drive eeuwen met de Euro-
peanen in aanraking gewcest, zonder dat de opperhoofden
hebben leeren inzien, dat zij zich door den arbeid hun-
ner slaven oneindig meer zoudcn kunnen bevoordeelen.
dan door derzelver verkoop. Zal dit anders worden? In-
derdaad, ik weet niet op welken ground men dit zou kun-
nen verwachlell.














Intusschcn moet het verbod als eene zaak beschouwd
worden, waarop men niet terug kan komen, en verre van
mij zij het, zulks te beweren. Het zou eene volstrekte ano-
inalie zijn met de denkbeelden onzer eeuw. Maar het koml
er op aan, door eene amplificatie op hetzelve, de handha-
ving mogelijk, en daardoor een einde te maken aan de
gruwelen, die met den sluikhandel verbonden zijn. Dit kon
geschieden, indien de daarbij belanghebbende Mogend-
heden zich wilden verstaan, en indien men van de be-
spiegelende philantrophie een weinig wilde loslaten, on
zich wat meer op de daadwerkelijke toe te leggen. Men
plaatse officiele agenten, wonder bescherming der krui-
sende oorlogsvaartuigen, op alle punten die ter inschepin-
dienen kunnen; men bepale eenen algemeenen losprijsvoor
alle slaven die ter verkoop gebragt worden, en vervoere
ze op eenen bekwamen vnet, door middel van stoomboo-
len, naar Amerika, om aldaar gedurende een zeker aantal
jaren als leerlingen werkzaam te zijn, en vervolgens, naar
verkiezing, in de kolonien te blijven of naar hun land we-
der te keeren. Den opperhoofden doe men den oorlog aan .
wanneer zij zich aan onwettigen handel schuldig make;
de agenten zouden daartegen moeten waken, en hoewel
hunne positive in den aanvang waarschijnlijk zeer moeije-
lijk zou zijn, is het te verwachten, dat de gewisheid van
strange represailles, weldra hun gezag zou doen eerbiedi-
gen. Doch daartoe dan ook is het noodig, aan de neger-op-
perhoofden eenen verzekerden afzet voor hunne slaven te
verschaffen, daar zij, zoo lang die niet bestaat, er hel














iiterste aan zouden wagen, liever dan deze voordeelen op
(e even.
Het is bijna overbodig hier bij te voegen, dat betreffende
de te vervullen dienstjarcn, zoo als ook omtrent de be-
handeling gedurende dezelve, doelmatige reglementen
zouden moeten worden ingevoerd en strong gehandhaafd.
Na afloop der dienstjaren, zouden de geheel bevrijde ne-
gers te kiezen hebben: in de kolonien blijvende, zouden
zij de vrije bevolking vermeerderen, en hoewel alsdan
veel minder arbeidende, zou echter, door het steeds toe-
remcnde getal, de voldoening der nooddruft bezwaarlij-
ker, en daardoor de middellijkedwang tot denarbeid groo-
ler worden. Naar hun land terugkeerende, hetgeen door
weinigen zou verkozen worden, zouden zij altoos, hoe ge-
ring dan ook, cenige beginselen van beschaving met zicli
voeren en onder hunne landslieden verspreiden.
Indien deze zoo hoogst belangrijke zaak door alle Mo-
gendheden nit een oogpunt van ware menschlievendheid
kon worden beschouwd, zonder zich door strijdige poli-
lieke belangen te laten verleiden, dan zou ik mij over-
luigd houden van de mogelijkheid, dat eenig ontwerp van
lien aard, cenmaal zou kunnen worden aangenomen.
Haar dit is bijna het onmogelijke verlangen, en men zal
dan ook wel nog vele trcurige lessen der ondervinding
noodig hebben, eer het tegenwoordige stelsel verlaten
word. 1)at echter vroeg of laat eene groote volksverhui-
zing van het volkrijke Afrika naar Midden-Amerika plaats
mcet vinden. dit schijnt in den aard der zaak te liggen.














De [ndianen zijn bijna reeds uitgestorven, zij verdwijnen
van de aarde, zonder dat men er eene physieke oorzaak
voor zou kunnen aanwijzen. De blanken kunnen tusschen
de keerkringen even, maar niet arbeiden. Wie zal dan dit
vruchtbare land voor het menschdqm behouden, zoo niel
het negerras, dat er zijn eigen klimaat terug vindt? In-
tusschen moelen wij voor hot tcgenwoordige ons er bij
bepalen, de in de kolonien aanwezige slaven-bevolkingen
in haar wezen en aanleg te bestuderen, ten einde die maat-
schappelijke organisatie op dezclve toe te passen, welke
voor hare ontwikkeling en haar materiUel welzijn.tevens.
liet meest geschikt is.
Men heeft veel getwist over de verstandelijke vermogens
van den neger. De een heeft hem bijna gelijk gesteld met
her redelooze gedierte, de andere hem dezelfde ontwik-
kelbaarheid toegekend als aan het Kaukasische ras. De
waarheid light hier, zoo als meestal het geval is, waar-
schijnlijk in het midden. Hij staat zeker zeer ver verheven
boven den Nieuw-Hollander of den PecherB, maar welligt
even ver benedn den Europeaan. Een enkele wonder hen
moge voor scene groote verstandelijke ontwikkeling vat-
baar zijn;maarditzijn uitzonderingen, die men met te veel
bereidwilligheid als algemeenheden heeft aangenomen.
Overigens kan men de verschillende nation van Afrika
nict op 66ne lijn plaatsen, en eenige derzelve die voor ne-
gers doorgaan, zoo als b. v. de Manding6s, zijn van ge-
mengd bloed. Die welke naar Amerika overgevoerd zijn
geworden. behoorden echter, in den regel, tot de minsl














beschaafde, en daardoor werden zij meestal het slagtoffer
van hunne bekwamere naburen. Desniettemin, wil ik
geenszins ontkennen, dat de neger, zoo als hij zich in de
kolonien voordoet, wat het vermogen betreft, door de na-
tuur rijkelijk genoeg begaafd is, om die mate van kennis
op te doen, die den mensch tot een nuttig lid in eene be-
schaafde maatsclappij vormen kan. Maar het vermogen
is, zoo als ik reeds vrocger deed opmerken, niet vol-
doende; de beloefte, de neiging voor beschaving, is vooral
noodig, en wat kunnen beide hoedanigheden, wat kan
eene kunstinatige beschaving baten,die niet opdenarbeid
gegrond is? De neger nu, heeft cen wezenlijken afkeer
van beschaving, ten zij die hem bevrijden kan van handen-
arbeid; en inderdaad, wanneer men onze Europesche
maatschappij zonder vooroordeel wil beschouwen, geloof
ik, dat men ook d(ar de intellectuele ontwikkeling, zoo-
dra dezelve ecn zekeren graad overschrijdt, als tegen-
stander van den ligchamelijken arbeid ziet optreden.
Het komt er dus op aan, wel te bepalen wat men met
beschaving der negerslaven verstaat; w ant het is klaar.
dat alleen een beperkte graad van kennis voor hen nuttig
kan zijn. Als grondslag van alle intellectuele vordering,
moet zeker bet godsdienstig onderwijs golden, en des-
zelfs invloed kan niet anders dan heilzaam zijn, mils
men steeds bet voorschrift volge, van aan den keizer te
geven wat des keizers is. Indien vele meesters de alge-
meene invoering van dit onderwijs lot dus ver niet heb-
ben bevorderd, is het waarschi.inlijk omdat men te dik-














N ijls geestelijken aantreft, die aan de Christelijke leer
eene andere strekking geven, dan die welke er oor-
spronkelijk aan gegeven is. Overigens, met betrekking
lot de kolonie Suriname, zijn er vele hinderpalen om dil
onderwijs te doen plaats hebben, voornamelijk door de
verdeeling der bevolking in kleine gemeenschappen, van
zestig tot vier honderd slaven, dewelke op verre afstanden
door het geheele land verspreid liggen. Dit maakt dat er
geene central vereenigingen tot oefening der godsdienst
inogelijk zijn, en alleen de op de plantaadjen wonende be-
stuurders zich met het onderwijs zouden kunncn belasten.
Velen hunner zouden waarschijnlijk daarloc genegen zijn.
miaar de kennis die zulk een onderwijs, hoe eenvoudip
dan ook, vcreischt, is niet algemnen, en het ware, naar
ik vermeen, derhalve te wenschen, dat cr ccn book in de
landtaal vervaardigd wicrd, inhoudende eene verzameling
van leerredenen en gebeden, ingerigt naar bet vermogen .
de geestgesteldheid en de maalschappelijke posiice der
slaven. De welwillende planters zouden, door de cen-
voudige voorlezing daarvan op den Zondag morgen, aan
hunne slaven een voorloopig begrip geven van de leer, en
de rondreizende geestelijken zouden bet overige kunnen
doen.
Als een noodzakelijk gevolg van het godsdienstig on-
derwijs, is de vorming van het huisgczin, het familie-leven
te beschouwen, waarvan legenwoordig de banden buiten-
gewoon zwak zijn. Hoogst moeijelijk is het voorzeker, de
heerschende denkbeelden hieromtrent te overwinnen. Do














veehlijverij is als het ware een eigendommelijk produki
der verzengde luchtstreek, en dit is waarschijnlijk eene
der oorzaken, die er de Mahomedaansche leer eenen zoo
spoedigen voortgang verschaft hebben. Evenwel moel
men er niet aan wanhopen, dit kwaad te overwinnen. De
materiile belangen der planters maken dit even wensche-
lijk, als die der godsdienst; ik zal dit later traclien aanl
Ie toonen.
Men is geneigd te gelooven, dat niets meer bevorderlijk
kan zijn om goede en werkzame burgers voor den Staat t(
vormen, dan de kunst van lezen en schrijven. Ik wil niel
onderzoeken, in however dit in Europa waar is; maar al
moest men dezen stelregel in onze oude maatschappij als
onomstootelijk beschouwNen, in de kolonien, vooral wal
de slaven bereft, is het tegendeel eene ontwijfelbare waar-
heid. Inderdaad, het zou moeijelijk zijn, 66n voordeel voor
hen in deze kennis te vinden, terwijl daarentegen eenv
menigte nadeelen onfeilbaar daaruit zouden voortvloeijen.
Ik houde hetvoor alsnog onnoodig, daarover uit tewijden,
inaar wanneer ik later over de vrije klasse handelen zal.
kan het nict moeijelijk zijn eene toepassing op de slave
le make.
Goede zeden,liefdevoororde en pligtbetrachting, is hel-
geen men moet trachten algemeen te maken; en naar male
men daarin slaagt, zal de druk der dienstbaarheid van
zelf ongevoeliger worden, de straffen van natuur kunnen
veranderen, en eindelijk de autoriteit van den meester op
den magistraal kunnen overgaan. DC verkoopbaarheid van
,3













den individuelen slaaf zou welligt met den tijd kunnen
ophouden, zoodat er geen andere verkoop mogelijk ware.
Ian van grondeigendommen; hierdoor zou de slavernij
igheel in heerendienst veranderen, hetgeen nu reeds.
\oor zoo ver de plantaadjen betreft, bijna het geval is.
Zoodoende kan men eene langzame maar zekere ver-
het ring van den tegenwoQrdige staat van zaken verwach-
ten, terwijl alle ontijdige en schijnbaar krachtige maat-
regelen, slechts onrust en gisting der gemoederen te weeg
zouden brengen, zonder eenig heilzaam gevolg. Men kan
zich inderdaad bij debeoordeeling dezer aangelegenheden
niet te veel isoleren van de omstandigheden, waaronder
wij in Europa leven. Al wilde men ontkennen, dat aan den
neger eene diepgewortelde neiging tot wildheid en on-
verschilligheid voor beschaving eigen is, al kon men hem
in geestvermogens met ons gelijk stellen, dan zou het nog
genoeg zijn, de omstandigheden, waaronder de vrije
inensch in de West-Indian en vooral in Guyana bestaat,
Sel te kennen, om te begrijpen, dat eene maatschappij op
den Europeschen voet, aldaar than niet mogelijk is. De
voortdurende, het zenuwgestel ontspannende hitte, doet
de rust als de hoogste gelukzaligheid aanzien, en er is
geen naijver, noch weeldegenot, dat op den duur voor
den neger daartegen kan opwegen. Als slaaf tot den ar-
beid gedwongen, houdt de inspanning die hij ondergaat.
op, een groote last te zijn; de gewoonte en het bewust-
zijn van bestaanden dwang, maakt de arbeidzaamheid tot
evne Iweede nature. Dit is zo6 waar, dat de neger, di .














nan een geregeld werk onderworpen is, meer vrijw illig
werk voor zich zelven verrigt, dan een ander wiens mees-
ter weinig van hem vordert. Maar laat het bewustzijn van
dwang ophouden, en weldra komt hij tot zijne oorspron-
kelijke natuur terug, even als de koffijplant die niet meer
verzorgd wordt, wonder de wilde rankgewassen verstikt.
Men moet dus wel gelooven, dat de neger meer dan de
Europeaan, een' dwang moet gevoelen om te arbeiden, en
waarin kan die voor hem bestaan, wanneer hij van eenen
vreemden wil onafhankelijk wordt ? Het antwoordis in wei-
nig woorden te geven: in den aankoop van uitheemschc
voorwerpen;- en de Europesche waren, die door de eige-
naren aan de slaven uitgedeeld worden, bedragen jaar-
lijks geenef 10 per hoofd. Eene woning maakt hij zich in
weinig dagen; zijn kost vindt hij door jagen en visschen,
wat het dierlijke betreft, en een klein stukje lands met
bananen, cassave en andere vruchten, geeft hem het ove-
rige. Wanneer men nu beseft, dat ecn land met bananen.
188 maal zoo veel geeft als een ander met tarwe, en dat
ze niets anders dan planting vereischen, dan zal men wel
moeten erkennen, dat er bijna geen staat denkbaar is,
waarin de mensch minder tot werken kan worden opge-
wekt, dan die van den bevrijden slaaf. In Ben woord, de
mensch kan in die gewesten leven en genieten, zonder aan
de onophoudelijke zorgen te zijn onderw orpen, die aan de
Europesche maatschappijen zulk een onrustig driven
en wrijven heeft gegeven, en die dan ook de oorsprong
zijn van zoo veel kwaads.














Dc Europeaan, die in de koloniin komtn om0 zijn fortuin
lc verbeteren, wordt meestal in zijne oorspronkelijke
werkdadigheid onderschraagd door het onophoudelijk
terugzien op het moederland, en het voornitzigt van te-
rugkeer naar zijne vrienden en betrekkingen; maar bij
diegenen, aan welke deze opwekking ontbreekt, en die
voor altijd vaarwel aan hun land gezegd hebben, kan men
niet afzijn op te merken, dat zij meestal in eenen zekeren
graad, natuurlijk met wijzigingen die van hunne opvoe-
ling en denkbeelden afhankelijk zijn, den onverschillig-
heid verwekkenden invloed van het land ondervinden.Wal
wonder dan, dat de negerbevolking, die geene van deze
beweegredenen tot opwekking heeft, zich geheel en al aan
bet dolce far niente overgeeft, wanneer zij niet door dwang
aan den arbeid word gehouden. Men lette slechts op het
maatschappelijke bestaan der boschnegers. Dezeleven niet
alleen in overvloed, maar zelfs in scene soort van weelde,
en toch zou het naar alle waarschijnlijkheid hoog geschat
zijn, indien men de waarde der door hen in de kolonie
verkocht wordende hout-en andere waren, op f20,000.00
wilde stellen. Het doel dezer productive, is de aankoop van
cenige weinige Europesche waren, die just dienen moe-
ten om hunnen arbeid te verminderen, namelijk jagttuig.
eenige ellen blaauw doek en eenige ijzerwaren. Door eenige
boomen aan de oevers der river te kappen en naar bene-
den te vlotten, verkrijgen zij alzoo de middelen, om zon-
der veel moeite het wild te dooden, en wordt hun de
moeite bespaard, zich zelven eenige kleeding te fabrice-














ren. Blijft hun nu bij dien handel eenig geld over, dan
wordt het niet besteed aan voorwerpen die hunne levens-
wijs, naar onze begrippen, aangenamer, meer comonrtabel
zouden kunnen maken: b. v. huisraad, keukengereed-
schap, werktuigen voor handwerkers, neen, maar aan
opschik, dien zij vermoedelijk in hunne bosschen nooit.
maar alleen gedurende hun verblijf in de stad gebruiken:
b.v. fraaije glansrijke hoeden, parapluies, zelfs lakensche
rokken en zwarte zijden broken. De Europeaan zal geneigd
zijn te gelooven, dat dit alleen uit domme eenvoudigheid
voortkomt, en het er maar aan hapert, dat men hun niet
de verkieslijkheid van onze civilisatie heeft begrijpelijk
gemaakt. Men zou hier echter in eene grove dwaling ver-
vallen, want deze lieden zijn gewoonlijk zeer listig en vol
kwade trouw. Ook zijn de slaven, die eenen wezenlijken
haat tegen hen voeden, altijd geneigd hunnen meester te
waarschuwen, dat zij toch den boschneger nietvertrouwen
moeten. Sedert eene halve eeuw zijn zij voortdurend in de
gelegenheid, onze maatschappij met al de gevolgen harer
civilisatie te aanschouwen; indien zij eenige geneigdheid
getoond hadden tot meerdere ontwikkeling, zou men hun
gaarne de hand geboden hebben; hadden eenige hunner
verlangd zich als burgei in de kolonie te vestigen, zou
men hun dit, immers in den laatsten tijd, niet hebben ge-
weigerd. En echter is mij geen voorbeeld bekend van een'
boschneger, die een handwerk, veel minder lezen en schrij-
ven, is komen leeren, of die zich bij ons is komen vesti-
gen, ten zij als vlugteling. Er bestaat bij hen geene an-
3.












- s0


dere dienstbaarheid, en ook genoegzaam geene andere
ondergeschiktheid, als van de vrouwen en jonge lieden
jegens de hoofden des huisgezins; deze zwakkeren zijn het
dan ook, die den weinigen arbeid meestal verrigten. Hun
opperhoofd zelf heeft geene andere dienaren. In een land
waar ieder afzonderlijk dat voortbrengt, wat hij in zijn
huisgezin noodig heeft, terwijl hij eenige geringe vreemde
voorwerpen met weinig moeite van elders verkrijgen kan,
is dan ook geene dienstbaarheid, noch weelde, noch be-
schaving te verwachten.
Indien de denkbeelden van geregelde ligchamelijken ar-
beid en dwang, in 't algemeen onafscheidelijk zijn, is dit
vooral bij den neger in de tropische landen waar, en men
moet het dan wel als eene noodlottige daadzaak aanne-
men, dat zoo lang men geen dwangmiddel zal hebben uit-
gevonden, hetwelk de tucht des meesters volkomen kan
vervangen, deze alleen, gepaard met liefderijke middelen,
in staat zal zijn, het negerras arbeidzaam, en bijgevolg
vatbaar voor veredeling te maken. Immers zal het geen
betoog behoeven, dat, ledigheid heerschend zijnde in eene
maatschappij, daarmede geene verstandelijke, en veel min-
der zedelijke volmaking, kan gepaard gaan.
Dit alles rijpelijk overwegende, zal men, geloof ik, zon-
der aarzelen kunnen besluiten, dat de maatschappelijke
toestand der kolonien, waar slavernij bestaat, behoudens
welligt eenige wijzigingen, die is, welke voor alsnog aan
hare bevolking het nuttigst kan zijn, en zulks geheel en
al onafhankelijk van het voordeelder behcerschers. Indien














ik wilde onderzoeken welke die wijzigingen zijn zou mij
dit te ver van mijn tegenwoordig hoofdonderwerp aflei-
den. Liever wil ik bij eene andere gelegenheid daarover
special handelen. Dit alleen zal ik bij voorraad zeggen:
dat het niet genoeg is den onwillige te straffen, maar dat
ook de goeden moesten worden beloond; het laatste is,
bij alle soorten van opvoeding, ten minste even werkzaam
bevonden als het eerste; en daar men gewoon is de negers
als groote kinderen te beschouwen, kan men met regt zich
eenigzins verwonderen, dat men tot dus ver uitsluitend
strafmiddelen heeft aangewend. Ik ben volkomen over-
tuigd, dat de vereeniging der beide middelen, de nood-
zakelijkheid tot straf zou doen verminderen, even als een
gewigt dat van de eene schaal op de andere gelegdwordt,
een verschil maakt van deszelfs verdubbelde zwaarte.


- 1 -


~3P~~~d 8_~-~~


































DERDE HOOFDSTUK.


DE VRIJE BEVOLKING VAN SURINAME.












































La culture des terres est lc plus grand travail des hommnes; plus lc climate le port,
a fiir ce travail, plus la religion et les lois doivent y exciler.
MorsQia si Esprit des Loii.


Ayant reconnu une fois 'influence g6nerale que lee circonstanees tant intereuilr
qu'extcrieures exercent sur lea progress de industriese des peoples ii ne s'agil pl,
que de savoir appliquer les rdsultats do nos recherches aux observations que nous
somnies portes a faire sur les nations mdmes.
Comnte F. na Sas.nr. Th/orie des Rich. Sornals.













N


DERDIE M@@lDZTUK.


DE VRIJE BEVOLKING VAN SURINAME.




Als voorname en voor alsnog onmisbare elementen van
industries, moesten de slaven vooraf onze aandacht tot zich
Irekken. Thans moet de vrije bevolking, die, het zij als
meester en beheerscher der slaven, het zij door eigen
handenarbeid, tot deproductie medewerkt, het onderwerp
van ons onderzoek uitmaken.
Deze bevolking kan men gevoeglijk in drie hoofdklas-
sen verdeelen, als: 10. de Europeanen; 20. de in de kolo-
nie vrij geborenen van alle kleuren; 8. de gemanumit-
teerden.
De eerste klasse is in den regel slechts als tijdelijk in


AZR:71 !-














de kolonie vertoevende, te beschouw en; het getal derge-
nien, die aldaar zich vestigen zonder eenig voornemen om
naar Europa weder te keeren, is bijzonder klein. Behalve
de ambtenaren en militairen, tot deze klasse behoorende .
en een groot aantal kooplieden, die, zoo al niet vreemd
aan de productive, in den engen zin des words niet pro-
ductief kunnen genoemd worden, vinden xwij wonder de Eu-
ropeanen, het grootste aantal der administrateuren, di-
recteuren en mindere plantaadje-opzieners; dus het per-
soneel, dat door deszelfs onmiddellijken invloed op den
arbeid, van het grootste belang is bij eene beoordeeling
van den toestand der nijverheid.
Er heeft in het beheer der plantaadjen eene zekere op-
klimming plaats. Men kan geen directeursplaats verkrij-
gen, zonder eenen leertijd van ten minste drie jaren als
blank-officier te hebben doorgestaan; evenwel hangt dil
geheel van de superieuren af, daar er geene wettelijke
bepalingen voor bestaan, immers zoo veel mij bewust is.
De administrateuren, die meestal in de stad m onen, eni
gewoonlijk meer dan eene, ja tot vijftig of zestig adminis-
tratien wonder zich vereenigen, worden in den regel nil
de bekwaamste directeuren gekozen. Daar deze betrek-
kingen echter het voornaamste middel van fortuin uitma-
ken, behoef ik niet te zeggen, dat het verkrijgen van ad-
ministratien een onderwerp van onophoudelijke kuipe-
rijen wordt, en dat het voor den eigenaar in Europa eenr
moeijelijke zaak moet zijn, om eene goede kenze te doen.
I)eze graduele opvolging is voorzeker eene goede inrig











- 37 --


ting, waaraan men, voornamelijk met bctrekking tot de
geregelde tucht over de slaven, welligt de instandhouding
der kolonie te danken heeft. De strange hierarchie die er
bij de beheerschers onderling wordt in acht genomen, en
die zich naar onderen voortzet bij de slaven aan wie men
een zeker gezag toevertrouwt, geeft aan het geheel van
dit stelsel eene vastheid en eene orde, die men alleen we-
dervinden zou op een oorlogschip, en het is dan ook niet
onwaarschijnlijk, dat het van daar ontleend is. Wat den
landbouw en fabriek-arbeid betreft, heeft het insgelijks
dit voordeel, dat de overleveringen van vroegeren tijd
blijven bestaan, en de vruchten der ondervinding nire
verloren gaan. Inderdaad, dit stelsel zou weinig te wen-
schen overlaten, indien de personen, die zich aan dit vak
wijden, voorloopig die soort van wetenschappelijke ken-
nis hadden opgedaan, welke zij in hetzelve met nut zou-
den kunnen aanwenden. Dit is nu hoogst zeldzaam het ge-
val, en daaraan zal men het wel moeten wijten, dat, in-
dien de nijverheid niet terug is gegaan, zij ook geene noe-
menswaardige vorderingen heeft gemaakt. In vroegere
tijden werd het personnel der blank-officieren veelal door
soldaten en matrozen aangevuld, en hoewel er uit dezc
klasse mannen zijn te voorschijn gekomen, wier kunde
en karakter alien lof verdient, kon men toch in het alge-
meen geene verbeteringen van hen verwachten. In later
jaren zijn er vele wel opgevoede jonge lieden uit het moe-
derland gekomen, om planters te worden; maar hun ont-
brak meestal die soort van kennis, welke het meeste nut
A














kon aanbrengen. Men zal mij doen opmerken, dat men
geene geleerden tot blank-officiers kan aannemen; maar il
heb geenszins geleerdheid op 't oog. De beginselen der
scheikunde en werktuigkunde, zoo als ook bet physiolo-
gisch gedeelte der plantenkunde, zijn niet mocijelijker tc
leeren, dan zoo vele andere wetenschappen, die men op
de scholen onderwijst en toch zoo zelden in het leven tI
pas komen. Welligt vindt men in ons land te weinig ge-
legenheid om zich in deze vakken te bekwamen. Genoeg,
zoo veel is zeker, dat in Suriname de oude sleur zonder
cenige verandering gevolgd wordt, en dat op het stuk van
industriEle vorderingen, weinig landen naijverig op het-
zelve zouden kunnen zijn. Dat dit zoo zijn moet met lie-
den, die geene of weinige kennis van elders aannemen,
en die buitendien, zoo als elk ander mensch, den verdoo-
venden invloed van het klimaat ondervinden, terwijl zij
daarenboven, voor de hun toevertrouwde belangen, niet
geheel en al dezelfde behartiging kunnen voeden als de
eigenaar zelf, zal men zich zonder moeite uitleggen. Het
gevolg van dezen stand van zaken is, dat alle nieuwighe-
den, strijdig met de traditionele denkbeelden, wonder
cnen medelijdenden glimlach worden afgewezen, en
dat, indien iemand het waagde, zich aan proefnemingen
over te even, hij gevaar zou loopen zijnen goeden naam
als planter te verliezen. Wie zon zich daaraanwillen bloot-
stellen, wanneer welligt zijn fortuin er mede gemoeid kon
zij n?
Ilet wvare voorzeker te wenschen, dat er meer eigena-














ren in de kolonie woonden; maar er is dienaangaandc
weinig verbetering te verwachten, daar toch de meestc
plantaadjen aan anonyme societeiten behooren, of door
versterf het eigendom zijn geworden van een aantal deel-
hebbers. De anonyme societeiten of fondsen, in hun te-
genwoordig wezen, zijn een waar onheil voor het land,
en het is te betreuren, dat er geen legal weg kan ge-
vonden worden, om het bestaan derzelve te doen ophou-
den of te wijzigen. Ik zal daar thans niet over uitwijden;
reeds bij eene vroegere gelegenheid heb ik mijne gedach-
len daarover bekend gemaakt, en de menigvuldige actie-
houders weten maar al te wel, hoe het daarmede gelegen
is. Indien het staatsbelang en de billijkheid alleen konden
tot rigtsnoer dienen, zou men hier voorzeker wel de ont-
eigening ten algemeenen nutte kunnen toepassen, w an
men zou gemakkelijk kunnen betoogen, dat deze fondsen
liet bestaan der kolonie meer en meer in gevaar brengeln.
De tweede klasse van kolonisten is verre wcg de talrijk-
ste en, met betrekking tot de nijverheid, niet minder bc-
langwekkend dan de eerste. Zij is in vele onderdeelen tv
splitsen, als daar zijn: die van zuiver Europesche al-
komst, die van gemengde afkomst, die van neger afkomst.
Als werkelijk tot het land behoorende, verdient zij meer
uitsluitend den naam van kolonisten, en heeft zijbij de al-
gemeene welvaart meer bijzonder belang. De eigenaren
zijn in dezelve talrijker, de administrateuren zeldzaam, en
de werklieden, of die het zouden kunnen worden, menig-
vuldig.











- 40 -


Men beweert, welligt niet zonder reden, dat de inland-
sche eigenaar dikwijls weinig geschikt is voor het slaven-
beheer; hetgeen men daaraan zou moeten toeschrijven,
dat hij met zijne slaven in een te naauw verband staat.
om altijd met eene volmaakte onpartijdigheid onbevoor-
oordeeld te werk te gaan; maar wat nijverheid aangaat,
kan men van hem meer vooruitgang verwachten, omdat
hij zijne belangen better kent en beoordeelen kan, dan hij,
die zich op de rapporten van zijnen administrateur ver-
latcn moet. Daarbij is hij trotsch op zijn land, en heeft de
overtuiging, dat het voor grooter welvaart vatbaar zou
zijn; ook is hij, zonderling genoeg, minder onwillig dan
de Europeaan, om innovatiUn aan te nemen. Laat men hem
de zaak duidelijk en mogelijk maken, en hij zal ze be-
proeven. Wanneer men het onderzoeken wil, zal men dan
ook bevinden, dat de weinige verbeteringen welke er in-
gevoerd zijn, meestal door Surinamers, of immers door in
de kolonie wonende eigenaren, zijn aangenomen. Als plan-
taadjebedienden, zijn de inboorlingen, voor zoo ver land-
l)ouw en nijverheid betreft, mij in't algemeen voorgeko-
men een' zeer goeden aanleg te hebben, die alleen voor-
beeld en handleiding vordert, om goede vruchten op te le-
vcren.
Maar een aanzienlijk aantal der inboorlingen van Suri-
name, van alle kleuren, doch vooral wonder die van ge-
mengd bloed, leeft zonder geregelde middelen van bestaan,
zonder vooruitzigt, zonder ernstigen wil om zich door
zijnen handenarbeid te voeden. Men ziet daar hoogmoed











- 41 -


en armoede op de zonderlingste wijze vereenigd; hij die
gemakkelijk, door met eigen handen een stukje lands te
bewerken, vijf gulden daags zou kunnen verdienen, wil
liever, indien hij schrijven kan, kantoorbediende wordeln
voor twee A drie honderd guldens in 't jaar; of anders is
welligt zijn hoogste begeerte, op eene snijderstafelte gaan
zitten, en het weinige wat hij verdient, aan opschik te ver-
kwisten. Daar echter in deze weinig vermoeijende, maar
ook gering betaalde soort van betrekkingen, het benoo-
digde aantal lieden beperkt is, en men een afschuw heeft
van landbouw, leeft een groot gedeelte dezer klasse, zon-
der eigenlijk iets te doen, de hemel weet hoe. Alleen de
vruchtbaarheid des lands maakt hetmogelijk dat zij even.
Ziehier een voorbeeld: een diaken, van ik weet niet meer
welke gemeente, rondgaande om liefdegiften in te zame-
len, treedt in een huisje van een der voorsteden binnen.
en vindt er twee jonge gezonde mannen in hunne hang-
inatten uitgestrekt "Wij zijn zelven dood arm, wij hebben
niets om te geven, en zelfs geen bananen om te eten., -
, Maar waarom dan is die groote tuin om uwe woning heen.
geheel in 't wild gegroeid? .Wel, omdat wij geene sla-
ven bezitten. Ziedaar het heerschende denkbeeld;
landbouw en slavernij worden als onafscheidelijk be-
schouwd. Men verbeeldt zich welligt, dat de vermoeijenis
die met den landelijken arbeid gepaard gaat, hier oorzaak
van is; maar men ziet toch vrije lieden, wanneer zij wer-
ken willen, anderen veel zwaarderen arbeid ondernemen.
zoo als dat van'thoutkappen envisschen, waarbij zij uren
4.











-- 42


lang moeten roeijen. Eenige schrijvers over de kolonien
hebben beweerd, dat de akkerbouw er als vernederend
werd beschouwd, omdat zij in die landen het kenmerk
was der slavernij; maar ik vraag, worden er dan geene
slaven gebruiktvoor alle handwerken zonder onderscheid?
zijn niet demeestetimmerlieden slaven? en toch is er geen
handwerk, dat door de vrije lieden hooger geacht wordt.
Naar mijn oordeel, is de afkeer van den landbouw hoofd-
zakelijk een vooroordeel, dat op niets wezenlijks is ge-
grond, en dat versterkt wordt door het gebrek aan geduld
en aanhoudende arbeidzaamheid. Wanneer de inboorling
niet geheel en al door de vadzigheid overwonnen is, kiest
hij bij voorkeur die soort van arbeid, welke hem een on-
middellijk voordeel, hoe gering dan ook, verschaft. Gaat
hij voor een paar dagen op de vischvangst uit, dan oogst
hij de opbrengst van zijne inspanning onmiddellijk, en kan
zich daardoor voor eenen meer of minder langen tijd aan
de ledigheid overgeven; even zoo wanneer hij brandhoul
kappen wil; is hij handwerksman, dan leeft hij eene
week met hetgeen hij in drie dagen verdient. Als landbou-
wer daarentegen, zou hij dagelijks moeten arbeiden, om,
na een geduldig wachten van eenige maanden, voor zijnc
moeite beloond te worden; dit is te zeer strijdig met zijne
neiging tot zorgelooze ongebondenheid. Maar indien hij
zich als timmermansknecht verhuurt, waarom zou hij het
dan niet doen voor hetzelfde loon als landman? omdat hij
het timmerwerk als eene kunst beschouwt. en dus zich
zelven als een kunstenaar, terwijl hij een man, die met de











4i3 -


spade werkt, niet veel hooger acht dan een paard of os.
dan een bloot werktuig. Het is dus dezelfde hoogmoed, die
men niet zelden bij de Europesche landbouwers aantreft;
d(lar ziet men toch ook dikwijils, dat de zoons het ambacht
van hunnen vader versmaden. De stadsslaaf ziet op den plan-
taadjeslaaf neder, even als de burger op den boer, en daar
de landbouwin de kolonie veelminder kunstmatigis dan in
Europa, is het niet te verwonderen, dat dezelve door de wei-
nig verlichte klasse nog minder geacht wordt. De vrijman
is trotsch opdevoortbrengselenvan zijn eigen grond,maar
alleen wanneer ze door slavenarbeid zijn verkregen. Daarbij
komen de genoegens van het steedsche leven, welke de
meesten tegen geenen prijs zouden willen vaarwel zeg-
gen. Niemand die het land kent, zal zich dan ook in het
hoofd zetten, om ver afgelegen streken door vrijlieden te
laten bewerken; doch bijaldien al het land dat binnen de
salad en op een half uur afstands buiten dezelve is gelegen,
behoorlijk werd bearbeid, dan zou er zeker geene armoede
wonder de vrije klasse te vinden zijn.
Inderdaad, niets is valscher dan het denkbeeld van
onze philantropische droomers in Europa, die aan den
hoek van hunnen haard beweren, dat de landbouw door
de slavernij gebrandmerkt is, en op deze wijze u trachten
uit te leggen, waarom de Engelsche kolonien sedert de
emancipatie met rassche schreden ten wonder gaan. Uit het-
geen ik hier boven gezegd heb, zal men, hoop ik, eene be-
tere oplossing weten af te leiden. Doch genoeg hiervan;
den hemel zij dank, wij hebben ons met diergelijke ques-











- 44 -


tiin nog niet verder in te laten. Ik zal alleen dit bij deze
gelegenheid als een regel voorstellen, dat men dAir overall
gerust emanciperen kan, waar de vrije klasse even pro-
ductief is als die der slaven.
Moge men het door een doelmatig onderwijs, door voor-
beeld en handleiding zoo ver brengen, dat het aanko-
mende geslacht in Suriname de edele strekking en het
materieel voordeel, die aan den landbouw verknocht zijn,
uit het ware oogpunt leere beschouwen. Ik geloof dat
daaraan veel gedaan kon worden; vooral door maatschap-
pijen, zoo als die tot Nut van 't Algemeen en die van Wel-
dadigheid, wonder krachtige medewerking der Regering.
Deze laatste kan echter alleen in deze weinig doen, wan-
neer zij niet eene werkdadige belangstelling voor de zaak
ontmoet bij datgedeelte der bevolking, hetwelk eenen meer
onmiddellijken invloed kan uitoefenen op de min vermo-
gende leden dergemeente.Welk nut heeft tot dus ver de zoo
uitmuntende installing der eerste van gemelde Maatschap-
pijen, in Suriname gehad ? De jaarlijksche uitgave van eenen
almanak, waarin men niets vindt dat tot ware verlichting
leiden kan, niets tot verbetering der nijverheid. Het is
dan ook geen volksboek; daar is de prijs te hoog voor.
Welke prijsvragen heeft dat department ooit uitgeschre-
ven? t~ne, zoo veel ik mij herinner: Over de middelen om
de uitgeputte bosschen te herplanten! Alsof er gebrek aan
hout in Suriname kon gevreesd worden. En wat zou het
niet al hebben kunnen doen? Wat zou bet al niet hebben
kunnen vragen!? Maar wat niet is, kan nog worden, en














laat ons dus hopen, dat het Surinaamsche departemenI
weldra aan deszelfs schoone roeping moge beantwoorden.
De Maatschappij van Weldadigheid bestaat nog maar wei-
nigjaren, en heeft hare geboorte te danken aan een waar
gevoel van liefdadigheid en belangstelling, dat in het hart
van eenige achtingswaardige inboorlingen, jegens hunne
minbevoorregte natuurgenooten is ontsproten. Hulde
zij gebragt aan hunne edele pogingen! Aanmoediging
der arbeidzaamheid zij steeds hunne voorname leus.
en zij zullen aan hun land groote diensten kunnen be-
wijzen.
De landbouw, het zij op eene groote of kleine schaal, is
de ware, oorspronkelijke bestemming van den mensch,
het is de algemeene grondslag van alle welvaart, van alle
volksbestaan. De landbouwer, die zijn eigen ground doet
vruchten dragen, is de onafhankelijkste man op aarde;
elke dag geeft hem zelfvoldoening, en wanneer hij met
eenen nadenkenden geest begaafd is, leeft hij dubbeld,
door het leven van de hem omringende natuur. En waar
kan dit alles wel meer waar zijn, dan in het zoo vrucht-
bare Guyana, waar de jaargetijden zoo geregeld zijn,
waar de groeikracht zoo ongeloofelijk groot is, en de te-
leurstellingen van den Europeschen landman niet ge-
vreesd worden? Alle handwerken hebben hunne aanlok-
kelijke zijde, en zij zijn alle nuttig en noodzakelijk tot het
algemeen welzijn; maar een ieder kan niet meester wor-
den, en is het dan niet veel verkieslijker, dadelijk als
meester zijn eigen ground te bewerken, wanneer men op


- 1#5













(lie wijze meer verdienen kan, dan menig meester timnmer-
man of metselaar.
Land is in Suriname voor niet te verkrijgen, zelfs in de
onmiddellijke nabijheid der stad. Welke voortbrengselen,
behalve diegene welke dagelijks ter market verkocht kun-
nen worden, voor den kleinen akkerbouw geschikt zou-
den zijn, zal ik trachten in een ander gedeelte van dit ge-
schrift aan te duiden.
De klasse der gemanumitteerden blijft ons nu nog over
te beschouwen. Zij onderscheidt zich bijzonderlijk dAir-
door, dat zij vroeger in slavernij geleefd hebbende, meer
of min aan den arbeid is gewoon geweest; daar echter een
groot aantal gemanumitteerden als kinderen de vrijheid
erlangen, en er vele vrouwen wonder gevonden worden.
(lie ook als slavinnen een gemakkelijk leven leidden, is
(lit geen algemeene regel. In vroegere jaren bestond er
eene belasting, wonder den naam van vrijdomsgeregtig-
heid, welke bij de manumissic most betaald worden.
Sedert 1832 is dit veranderd in eenen borgtogt van drie
tot vijfhonderd guldens naar gelang van den ouderdom.
of wel in eenen personelen borgtogt van twee gegoede in-
gezetenen. Het doel van dezen maatregel is, de regering te
waarborgen tegen den mogelijken last, die voor haar zou
kunnen ontstaan, van den nieuwen staatsburger, in geval
van hulpeloosheid, te moeten onderhouden; maar in we-
zenlijkheid heeft het geen ander effect als de manumission
moeijelijk te maken, en men mag gelooven, dat dit denk-
I)eeld dan ook wel het meeste aandeel ann deze bepaling














liceft gehad. Konde men nu deze bemoeijelijking als ecu
middel beschouwen, om het aantal der productive slaven
tegen vermindering te behoeden, dan ware zij ten min-
ste oeconomisch te prijzen; maar dit is in geenen deelc
het geval. Die slaven toch, welke men wenscht vrij te ge-
ven, zijn inderdaad reeds voor de productive, als slaven,
verloren, en leven, wanneer zij een hindernis van dien
aard ontmoeten, in eenen dubbelzinnigen toestand voort,
die schadelijker is voor het algemeen welzijn en voor de
goede orde, dan hunne vrijverklaring. En wat den last voor
de gemcente betreft, kan ik alleen dit zeggen, dat, zoo
veel mij bewust is, nooit eenige alimentatie van Rege-
ringswege aan gebrekkige of verarmde gemanumitteerden
is verleend. Onbekwaamheid tot den arbeid, door ziekte
of ouderdom, is dan ook het eenige denkbare geval, waar
eene ondersteuning zou te pas komen; maar de Regering
is hiertegen genoeg beveiligd door de menschlievende nei-
gingen der kolonisten en de milddadigheid der luchtstreek.
Ik geloof daarom deze borgtogten als een' nutteloozen en
zelfs schadelijken hinderpaal voor de vrijstellingen te moe-
ten aanmerken, en het als wenschelijk te moeten voorstel-
len, dat men ze door andere bepalingen deed vervangen,
die de strekking zouden hebben om arbeidzaamheid bij de
nieuw bevrijden op te wekken. De overgang komt mij voor
than te plotseling te zijn: gisteren was de mensch nog
slaaf, dat is te zeggen eene zaak, geheel afhankelijk van
eenen vreemden wil, onbekwaam tot eenige burgerlijke
regten of handelingen, en weinig, zoo eenig, begrip heb-













bende van de maatschappelijke verpligtingen die op den
burger rusten; heden is hij, eenvoudiglijk door cen ge-
drukt vel paper dat hij niet lezen kan, zonder cenige be-
proeving of voorbereiding, gelijk aan zijnen mecster ge-
worden. In vroegere tijden was die standverwisscling niel
onherroepelijk; er waren zekere vergrijpen, die bij de be-
vrijden konden bestraft worden met verscheuring zijns
vrijbriefs, en hocwel deze wetsbepaling welligt nooit is
toegepast geworden, was hare strekking uitmuntend, daar
zij eene soort van voogdij over den nieuwen burger liel
bestaan, welke voor hem zelven zeer nuttig was. Elk ko-
lonist zal dan ook kunnen getuigen, dat er een groot ver-
schil is op te merken in de wijze van leven en handelen.
maar vooral in de arbeidzaamheid van de vrijlieden des
ouden tijds, en in die van den tegenwoordigen. Het is even-
wel met de denkbeelden onzer eeuw te zeer strijdig, oni
hem, die vrij is, op nieuw tot slaaf te maken, dan dat
men dit artikel der wet, zelfs als bloot schrikbeeld, zou
kunnen herstellen.Doch daaruit volgt, naar mijn oordeel.
niet, dat de onmiddellijke overgang, die thans bestaat.
noodwendig is. Waarom zou men niet, in plaats des borg-
togts, gedurende een zeker aantal jaren, eene bijzondere
belasting kunnen vorderen, en tot poenaliteit stellen, ge-
dwongen arbeid in eene werkplaats, die daartoe uitslui-
tend zou worden ingerigt? Dit zou ten minste aan de
nieuw bevrijden doen begrijpen, dat zij ook als burgers
arbeiden moeten, om in de maatschappij hunne plaats te
hebben, en dat zij zelven, niet hun meester, die reeds














zijn kapitaal opgeofferd hceft, hun birgerregt moelen
koopen. Het regt van den meester moet even heilig geaclt
worden ten aanzien van zijn' slaaf, als ten aanzien van zijn
land; maar evenmin als men hem denzelven ontnemcni
kan, kan men hem hinderlijk zijn in de vrijverklaring.
Algemeene emancipatie zal welligt nooit mogelijk zijn.
doch graduele, vrijwillige emancipatie, most men in dc-
zen tijd niet tegengaan, maar liever er op nit zijn om ze
te bevorderen en onschadelijk temakenvoor de productive,
door deze te wijzigen naar den aanleg en de behoeften der
vrijlieden. Het is aan de kolonisten zelven dat ik het oord
rigt, want deze restrictive wetten zijnaltijd op hun aan-
dringen door de Regering ingevoerd. Men zal welligt zeg-
gen, dat de personele borgtogt geene moeijelijk te ver-
vullen conditie kan zijn; maar het is zelden dat men zich
daartoe wil verstaan, omdat men denzelven, ik weet niel
Swaarom, als eene soort van legal hypotheek op de eigen-
dommen beschouwt. In't algemeen kan men aannemen, dal
de gemanumitteerden, die als slaaf gearbeid hebben, aan-
vankelijk niet ongenegen zijn, om als vrijlieden zich nan
een geregeld werk te wijden ;veelal toch hebben zij hunne
vrijstelling aan hunne goede hoedanigheden te danken, en
er is dan slechts eene vaderlijkevoogdij noodig, om hen tol
nuttige burgers op te leiden. Aan deze voogdij ontbrecki
het, en zal er iets goeds van hen worden, dan zal men er
eene moeten daarstellen; voor de kinderen is die in vele
gevallen nog noodzakelijker. Ik zal dit onderwerp beslui-
ten met den wenschl, dat die voorname kolonisten, w ier
5











50 -

roeping het is de Regering over huishoudelijke zaken met
hunne plaatselijke kennis voor te lichten, zich deze be-
langrijke zaak mogen aantrekken, en den weg tot verbe-
tering, die wel gevonden kan worden, zullen weten aan
te wijzen.

































VIERDE HOOFDSTUK.


OVER DE BESTAANDE PRODUCTIVE EN MOGELIJKE

VERRETERINGEN.








































II y a env rI .i deux sl icle qu'oln f lIt idot r, dans I,s Iolinias It qu in tI fall
de an milne inaniore. En industries, cela veut dire que quand mmne on 'cnit fa-
Ibrique passablelcnt it y a drux siccles, on doit le fabriquer fort nmal aujourd'hul
Idnme systinme memes appareils niame ignorance des vrais principles de la fa-
Ibieiation.
P. I)Aunist Quesotion oloniale sous le rapport industries/.


La piikce important de I'exposilion de M.)l. Brnosos et CGL 'est l'apparntl a
ldoble effet dot ii nous rest A fair connaitre tout le merite.
Le sirop y est evapore dans le vide; la vapour qu'il fournit traverse des tube.
leplios sur eux mnimdnes, et elle y est condense par I'vaporation qu'eprouve, a
rler surface cxtiricure, du jus qui tombe en luhie d'uin tube i l'autre.
Cet apparril rdeilit touo Ils l es mnrs de ili ilt; it est simple exact bien II c -
otrult
Rapport de Mr. D)n-



































OVER DE BESTAANDE PRODUCTIE EI MOGELIJKE
TERBETERINGEN.





Men kan de oppervlakte van het tegenwoordig Neder-
landsch Guyana niet wel op minder stellen dan 3500 vierk.
geographische mijlen. Alleen het lage aangespoelde land,
tot op een afstand van tien A twaalf mijlen des zeeoevers,
wordt bewoond, maar ook dAir slechts langs de boorden der
rivieren, zoodat niet alleen het eigenlijke bergland, maar
ook dat uitgestrekt gedeelte, hetwelk den overgang vormt
van den alluvialen ground tot de hooglanden, als woest,
ongebruikt is blijven liggen. De eerste ondernemende ge-
lukzoekers, die zich in Guyana nederzetten, en geene an-
"












- 54


dere vrcemde handen tothunne dienst hadden, dan die van
eenige Indiaansche krijgsgevangenen, legden eenige ak-
kers aan in het middelbare gedeelte des lands, alwaar de
ground niet door het rivierwater wordt overstroomd en dh
hosschen minder digt zijn. Later, toen er slaven uit Afrika
warden aangevoerd, begon men het vruchtbaardere bene-
denland aan te leggen, niettegenstaande de belangrijkc
hezwaren die daarmede gepaard gingen. Zonder dezehulp.
zou deze ontginning onmogelijk geweest zijn, en waar-
schijnlijk geene kolonisatie in eenig gedeelte van dit ge-
west hebben stand gehouden.
De buitengewone vruchtbaarheid van de meeste tropi-
sche landen is genoeg bekend; die van Guyana word
daarin waarschijnlijk door geen ander land overtroffen.
Nergens biedt de natuur hare gaven vrijwilliger aan, en
indien er thans veel zware arbeid gedaan wordt, is bet,
omdat men, niet met eene redelijke winst tevreden, bui-
tengewone middelen heeft aangewend, om in den kortsl
inogelijken tijd de grootst mogelijke voordeelen te beha-
len, zonder in de toekomst de gevolgen van dit stelsel te
Noorzien. In andere landen, en wel bepaaldelijk in ons
vaderland, was het door nood gedwongen, dat men het
land aan de vloeden betwistte; in Suriname was het
door overmatige winzucht, onderschraagd door bet voor-
heeld des moederlands en de volharding die den Hollan-
der eigen was.
Evenwel ben ik geneigd te gelooven, dat dit stelsel als
cen der voorname oorzaken kan worden aangenomen van














het ontijdige verval dezer bezitting. De inpoldering van een
nieuwboschland, vereischt eenen langdurigen zwaren ar-
beid, die op het gestel van den werkman dikwijls eenen
zeer nadeeligen invloed heeft. De bewoning der lage lan-
den is niet alleen voor den blanke, maar ook voor den
neger, hoewel in mindere mate, ongezond; zoodat er de
vermenigvuldiging door verhinderd wordt.Wat overigens
de koffij, eertijds het hoofdprodukt der kolonie, betreft,
houde ik mij volkomen overtuigd, dat men in de boven-
landen meer voordeel er mede zou gedaan hebben, dan in
deze lage kleilanden; ja welligt zou ze, aldaar gebouwd,
niet door de suiker verdrongen zijn geworden. In alle an-
dere tropische landen toch, waar deze plant steeds met
voordeel gekweekt wordt, kiest men daartoe de afhellin-
gen der heuvels en zelfs de berglanden. Het is die tegen-
natuurlijke plaatsing, die den planter tot eene behande-
ling heeft genoopt, welke welligt doelmatig is om ze spoedig
en voor eenigen tijd vruchtdragend te maken, maar die
tevens, zonder eenigen twijfel, haar leven en gezondheid
aanmerkelijk moet benadeelen. Uit den aard is het een
eenstammige heester, die eene hoogte bereikt van onge-
veer vijftien voeten; in Suriname dwingt men hem niet al-
leen om op drie of vier stammen te groeijen, maar door af-
knotting der kruin (eene operatic die nog wel zonder snij-
dend werktuig geschiedt), word hij beneden de zes voet
gehouden. Ik laat aan elk plantkundige over te beoor-
deelen, wat de gevolgen van zulk eene behandeling zijn
moeten. Men ziet dan ook weinig stammen, die niet de













klaarblijkelijkste kenmerken van ziekte dragen, en er is
eene buitengewone groeikracht, zoo als die van dit kli-
maat noodig, om daaraan weerstand te bieden. Er is alle
ground om te veronderstellen, dat de koffij in de hoogere
landstreek, behandeld zoo als in Brazili6, op Java en in
haar vaderland ArabiW, even gunstige resultaten zoude
opleveren.
De suikerbouw is de oudste wonder de bestaande taken
van nijverheid in de kolonie; hij is de eenigste die zich van
den beginne af heeft staande gehouden, en thans is hij de
steunpilaar van het bestaan dezer bezitting geworden. Zal
dit zoo kunnen blijven? dat is de groote vraag; naar mijn
inzien zal het er van afhangen, of men op het oude pad
zal willen voorthinken, of een breeder, gemakkelijker en
voordeeliger weg zal weten te banen. De verkieslijkheid der
suikerkultuur rust voornamelijk op eene verzekerde, min
of meer mathematische opbrengst, die door de onregelma-
tigheid der saizoenen niet aanmerkelijk wordtaangedaan,
lerwijl dit met de koffij en katoen in groote mate het geval
is. De bezwaren derzelve zijn, het noodwendige van een
belangrijk kapitaal voor de fabrieken, en de zware arbeid,
die door deszelfs aanhoudendheid, voor het in stand hou-
den der bevolking schadelijk kan zijn. hit een mensch-
lievend oogpunt, is dit laatste ten alien tijde een groot
euvel geweest, oeconomisch is het zulks meer dan ooit.
Is dit kwaad onafscheidelijk van de suikerkultuur? Neen,
hetis alleen gevolg van een verouderd stelsel, datvolstrekl
inoet worden gewijzigd, indien men niet voortdurend de











- 57 -


toekomst aan het tegenwoordige wil opofferen. Het is niet
zoo zeer de aard der werkzaamheden op zich zelven, die
nadeelig kan geacht worden, als wel de overdrijving van
eenige derzelve. Wist men altijd het werk op eene doel-
matige manier after wisselen, en daarbij het ontginnen van
nieuw land te vermijden; wist men tevens de productive
eenigzins te matigen, dan zouden de uitkomsten op den
duur zeker meer voldoende zijn. Eene verbeterde wijze
van voeding is daarbij vooral op de suikerplantaadjen
noodzakelijk. Over een en ander zal ik in eenige bijzon-
derheden treden, daar deze onderwerpen van het hoogste
gewigt moeten geacht worden.
Wat de wijze van planting en verzorging betreft, zijn
de eigenschappen der landen te verschillend, dan dat men
gevoeglijk daaromtrent algemeene beschouwingen zon
kunnen maken; voor zoo ver er verbeteringen daarin wen-
schelijk zijn mogten, moeten ze door proefnemingen wor-
den aangewezen.Van het meeste belang in deze, kan men
noemen de wijzigingen in het stelsel van bedelving, het-
welk welligt te eenvormig is over het algemeen geeft men
eene groote diepte aan de kleine trensen *), waardoor de
bedden in den droogen tijd te spoedig worden uitgedroogd,
en de zware regens, door eenen snellen afloop, eene te
groote hoeveelheid der voedende zelfstandigheden mede-
slepen. Te spoedige lozing van het water is evenzeer te
vermijden, als onvolkomen lozing. Mij zijn verscheidene
*) Trens, van 't Engelsche trench en 't Fransche tranchee, sloot,
;reppel.











58 -


gevallen bekend, waar de uitdieping der kleine trensen
werd aanbevolen, om door eene spoedigero lozing den kwij-
nenden staat der plantaadje te verbeteren, en waar inder-
daad eene tijdelijke beterschap zich deed opmerken. Men
schreef dit aan den snelleren afloop des waters toe, maar
het zou welligt met meer ground daardoor uit te leggen
zijn geweest, dat de bodem der kleine trensen, door hel
afspoelen der bedden en ook door minder uitputting, rijk
was aan humus en voedende zouten, zoodat deze, op de bed-
den geworpen, als mest moesten werken. Deze veronder-
stelling wordt gestaafd door een wel bekende daadzaak.
namelijk dat de planten, die langs de groote trensen, welke
van tijd tot tijd moeten opgehaald worden, geplaatst zijn.
zich over het algemeen veel voorspoediger en vruchtbaar-
der toonen, dan die van de andere gedeelten der plan-
taadje.
Het is in de gedurige ontginning van nieuwland, dat hel
grootste kwaad ligt.
Men bepoldert, men bedelft, men doorwoelt een stuk
land, met aanwending van alle krachten zijner slaven-
magt; men ontbloot het van 't daarop groeijende zware
bosch, en daarna plukt men er gedurende eenige jaren
de vruchten van, totdat het niet genoeg meer oplevert;
vervolgens gaat men naar het naaste bosch, om dezelfde
operatiete hervatten. Deze wijze van land te bouwen, was
voor honderd jaren, toen men overall eenen overvloed van
nieuw land om zich heen had, en men de slaven in me-
nigte koopen kon, welligt de voordeeligste. Thans is ze














niet alleen in 't oog van den menschenvriend, maar ook van
den verlichten landbouwer, hoogst barbaarsch. Men ver-
beeldt zich echter dat dit oude stelsel het eenige is, hetwelk
voor de kolonie zou kunnen passen, even alsof de natuur
afzonderlijke regelen en wetten had voor deze of gene lan-
den. Het bemesten en het afwisselen der kulturen, houdi
men voor geheel onmogelijk. Wat het eerste betreft, rust
dezedwalingwaarschijnlijk dtirop, dat men in 't algemeen
de dierlijke uitwerpselen bij uitsluiting als krachtige mest
beschouwt, en daar er geene eigenlijke veeteelt bestaat.
zou men van deze hoogstens genoeg kunnen opzamelen
voor de vruchtbaarmaking der moestuinen. Maar hoe vele
andere zelfstandigheden bestaan er niet, die de gewone
koe- en paardenmest in kracht evenaren of overtreffen.
Eenige derzelve bieden zich als van zelven aan: b. v. de
asch van verbrande tras*), de verdorde bladeren en andere
in ontbinding zijnde plantaardige zelfstandigheden der
bosschen. Door de eerste zou men aan het land een zeer
groot gedeelte der zouten teruggeven, waarvan men het
heeft ontbloot; door het andere middel zou de humus.
welke door de zware regens is afgespoeld, worden ver-
verscht.
In Europa gebruikt men voor kulturen, die vrij wal
minder voordeel even dan de koloniale, gemalen been-
deren, gebruikt beenzwart, ossenbloed, kalk; ja in En-
geland wordt thans de Guano, eene soort van vogeldrek,
nitChili aangevoerd, om als mest te dienen! Eenspeculanl
') Hilgeperst en gedroogd rict, dienende als brandstof.














heeft den uitsluitenden uitvoer van dit artikel voor eenige
honderd duizend guldens gepacht. Dit bewijst genoeg, dat
de qualiteit der mest van meer aanbelang is dan de quan-
titeit, en dat daardoor de onkosten in verhouding staan
kunnen tot de voordeelen die men verkrijgt. Buitendien
word de bewerking ook veel gemakkelijker, naar mate de
mest krachtiger is, daar het transport op de landerijen
veel minder arbeid veroorzaakt; vooral in de kolonie,
waar men het bezwaarlijk door middel van wagens kan
doen, zou dit belangrijk zijn. De bemesting met gecon-
centreerde middelen, is niet bezwaarlijker dan het be-
zaaijen van een land.
Even zoowel als de Engelschen mest laten komen nit
een land, dat vier maanden varens van hen verwijderd is,
kunnen wij de bovengenoemde mestsoorten uit Europa
ontbieden, daar onze schepen slechts vijf weken reis heb-
ben, en de uitvracht bovendien zeer gering is. Doch men
zal beweren dat de tropische landen voor deze middelen
niet geschikt zijn; welnu, ziehier eene daadzaak, die wel-
ligt meer gewigt zal hebben dan mijne redenering. Her
eiland Bourbon, dat zich zeer gelukkig rekenen zou in-
dien het zijne suiker op eenen zoo voordeeligen voet ver-
koopen kon als Suriname, en dat bijna tweemaal zoo ver
van het moederland verwijderd is, laat gedroogd ossen-
bloed, en in de raffinaderijen gebruikt beenzwart. uil
Frankrijk komen, om als mest te dienen. Wat men nu ook
van de ligtvaardigheid der Franschen gelieve te denken.
zal men toch niet gelooven, dat zij uit louter liefhebberij.











- 61 -


zulke kostbare middelen zullen aanwenden, wanneer dc
ondervinding hun er het voordeel niet van heeft doen
kennen. Zulk eene bemesting is overigens minder kost-
baar, dan zij oppervlakkig zoude schijnen. Gewoonlijk
verbruikt men per hectare undere) eene hoeveelheid van
1400 A 1500 Ned. ponden beenzwart, die te Parijs 70 a
75 francs kosten; voor een stuk land van vijftien akkers,
zou men volgens die evenredigheid ongeveer 8600 Ned.
ponden noodig hebben,die, in Europa f 200.00 kostende.
en vermeerderd wordende metf100.00 vracht, op ruim
f 300.00 aan den Surinaamschen planter zouden te slaan
komen. Wanneer nu zulk een stuk land, in plaats van 10 of
15 vaten, oplevert 80 vaten en meer, zal bet dan niet eene
voordeelige operatic zijn? Nu, deze proef is light te ne-
men, zij vereischt geen groot kapitaal; men kan ze immers
op de kleinste schaal doen, b. v. met een enkel bed. Hel
bedoelde beenzwart of de gemalen beenderen, zijn waar-
schijnlijk in Holland niet duurder dan in Frankrijk; ik
kan ten minste niet zien, waarom zij dit behoeven te we-
zen. De vracht, die voor een derde in de onkosten komt.
zou eigenlijk geheel kunnen vervallen, want het is wel
bekend, dat er schepen genoeg zijn, die zulk een artikel
gratis zouden medenemen, wanneer men aan dezelve daar-
voor een zeker aantal vaten suiker voor de te huis reis kon
verzekeren. Maar met fondshouders of hypotheekhouders.
die tevens reeders zijn, is dit niet mogelijk. Overigens zijn
er twee middelen om die soort van bemesting veel minded
kostbaar te maken; het eene is de verwezenlijking van
C,














hetgeen ik later wonder het hoofddeel ,Hoornvee,, zal
voorstellen, waardoor dit fabrikaat in de kolonie zelve
zou wxorden daargesteld; het tweede is de aanwending
\an beenzwart bij de suikerbereiding, waarvan ik weldra
spreken zal; na herhaaldelijk tot de stroopzuivering le
hebben gediend, zou het dan op het land worden ver-
spreid. Op Martinique wordt thans eene mest aangewend,
lie nog oven de beenderen schijnt te moeten worden ver-
kozen, namelijk de bedorven bakkeljaauw, die aldaar
vroeger in zee geworpen werd en nu tegen 12 francs de
50 kilog. wordt verkocht. Daar het te Suriname ook dik-
wijls niet aan bedorven visch ontbreekt, zou men dit middel
gemakkelijk kunnen beproeven.
Is het niet zonderling, dat men het bemesten des lands
moet aanprijzen, alsof niet elk een wist dat het in Europa
in alle ecuwen gedaan, en op de Amerikaansche eilan-
den sedert langen tijd in gebruik is? Men brengt er dan
ook alleen die bedenking tegen in, dat de voordeelen
niet in verhouding staan met de kosten en moeite, en deze
laatste stelt men zich als zeer groot voor, omdat men zich
verbeeldt, dat bemesting noodzakelijk gepaard moet gaan
met omslaan van den ground, door middel van ploeg of
spade; terwijl de ploeg in Suriname, ten minste in dv
beneden landen, niet gebruikt kan xorden. Maar dit is
eene dealing: wanneer de riettoppen ongedekt in de
greppels liggen, zoo strooit men er een weinig mest over
heen, alvorens er de aarde op te werpen;wil men het reeds
opgeschoten riet bemesten, zoo verrigte men dezelfde ope-













ratie, vodrdat men er, zoo als men in de kolonie zegt.
ground aan geeft. Op deze wijs is het klaar, dat men, een-
voudig door de kinderen naar het veld te zenden, zonder
tijdverlies voor de groote slaven, de bemesting kan be-
werkstelligen ; ook is dit tevens de zuinigste en doelma-
tigste manier voor eene plant die, zoo als het riet, op
zekere afstanden in rijen gekultiveerd wordt. Ik herhaal
het, men make eene vergelijkende proef, zoo klein als
men wil, en men zal spoedig zien wat voordeeliger is,
een oud verlaten stuk land in de nabijheid der fabric
vruchtbaar te maken, of wel een nieuw land op een uur
afstands te ontginnen, met gevaar van eenige negers aan
pleuris, koortsen of andere ziekten te verliezen.
Evenwel, het bemesten alleen is niet genoeg om van
hetzelfde land voortdurend voordeel te trekken; men weet
toch, dat wanneer men in een' ground gestadig dezelfde
plantensoort bij uitsluiting van alle andere wil voortbren-
gen, die productive, niettcgenstaande de krachtigste be-
mesting, meer en meer ongunstig, ja eindelijk bijna
onmogelijk wordt. Het algemeene zeggen, dat zulk een
land uitgeput is, kan alleen als eene betrekkelijke waar-
heid golden: het is namelijk uitgeput ten aanzien van die
bijzondere plantensoort; maar aan de natuur overgelaten,
komen er van zelven die planten in voort, welke gedigend
zijn voor de bestanddeelen die daarin overheerschend
zijn geworden. Daarvan heeft men het braak liggen der
landen te regt als een herstellingsmiddel beschouwd; maar
het is geenszins het beste en zeker niet het voordeeligste.













Het denkbeeld van rust te geven aan een land, is eene dwa-
ling; de natuur kent geen rust, en de vruchtbaarheid
des bodems vermeerdert door de kultuur, zelfs zonder
eenige mest. Maar alhoewel de grondbestanddeelen van
alle planten dezelfde zijn, en deze veel meer uit den
dampkring dan uit den bodem worden opgenomen, is het
echter niet te ontkennen, dat de verschillende planten-
soorten hare meeste wijzigingen en eigenschappen daar-
aan verschuldigd zijn, dat zij deze of gene voor hare
bijzondere organisatie geschikte zouten opnemen, die
haar alleen door den bodem in voldoende hoeveelheid kun-
nen worden verschaft, en in denzelven alleen door eene
eigene working der natuur worden hersteld, ten zij men,
den aard dezer zouten kennende, daarnaar de bemesting
inrigte. Intusschen verlangt het land alleen rust voor zoo
ver die plantensoort betreft, welke men er, tegen den
regel der natuur, uitsluitend in heeft voortgebragt; maar
eene andere plant die andere behoeften heeft, zal men er
met het beste gevolg in aankweeken, en daardoor zelfs het
evenwigt, dat door de eerste verstoord was, het spoedigst
herstellen. Daarin bestaat de kunst van de afwisselende
kultuur (1'assolement).
Het weder in bewerking nemen van braak liggende lan-
den, heeft op oude suikerplantaadjen werkelijk plaats,
wanneer men geen nieuw land meer tot zijn dienst
vindt; maar gewoonlijk duurt het niet lang, of de ge-
ringe opbrengst dwingt den planter op nieuw tot verla-
ting derzelve. Dit schijnt een gevolg te zijn van de al te














langdurige betrekkelijke uitputting door het riet, en
daarom zou het wenschelijk zijn, dat men, in plaats van
na het oogsten van een zeker aantal kroppen, het riet te
herplanten, gedurende een of twee jaren, eene andere.
door proefnemingen te bestemmen en zoo mogelijk eenige
waarde hebbende plant aankweekte. Bij voorbeeld de ce-
cropia peltata (bosch papaya) ziet men gewoonlijk in ver-
laten suikerlanden het eerst opschieten; indien de hoe-
veelheid caoutchouc, die deze boom oplevert, voldoende
was, zou men ze opzettelijk kunnen zaaijen; en al leverde
hij niets op, zou dit welligt nog zaak zijn. De afwisselende
kultuur dus vereenigd met eene bemesting, geuigend
voor de verschillende grondsoorten, en vooral moetende
dienen om het stikstof houdende beginsel te versterken,
zou door mij als noodig beschouwd worden om den land-
bouw in het algemeen, maar vooral die van het suiker-
riet, voordeeliger en minder zwaar te maken. Overigens
is het niet onmogelijk,dat men een groot nut zoukunnen
trekken van het boschwater, dat op zekere tijden een aftrek-
sel is van rottende plantaardige en dierlijke zelfstandig-
heden. Men weet, dat het meestal zeer gemakkelijk is, een
gedeelte eener plantaadje naar willekeur wonder water te
zetten en te droogen. Dit middel is wel eens met een min
of meer goed gevolg in het werk gesteld, doch niet op
eene doelmatige manier. Vooreerst moet men den tijd kic-
zen, dat het boschwater niet zeer donker van kleur is, en
dan moet het niet langer opgehouden worden, dan noodig
is om te bezinken en het land te doorweeken, namelijk een
6i.














of twee maal vier en twintig uren; zelfs in beplantc
landln zou dit welligt goed kunnen doen. De scheikundi-
gen zijn het, wel is waar, niet eens over de bevruchtende
hoedanigheden van dit water, en eenige geven tot reden
van hunne afkeuring, het gebrek aan zuurstof, doch her
schijnt mij toe, dat er nog nadere proven noodig zijn.
alvorens daarover met zekerheid te beslissen, en nergens
kunnen die proven gemakkelijker genomen worden, dan
in Suriname.
Van alle plantaardige zelfstandigheden, is er geene in
welke men eene zoo groote overeenkomst gevonden heefl
met het vleesch, als de vrucht van de gewone papaya (ca-
rica papaya); indien deze zoo gemakkelijk voort te bren-
gen plant, ten aanzien van het land dezelfde hoedanigheden
bezat als de cecropia, zou ze dus als voedingsmiddel met
groot nut in de afwisselende kultuur kunnen worden op-
genomen; doch het is te vreezen, dat zij den ground te veel
van stikstof zou ontblooten, aangezien zij er zoo rijkelijk
mede bedeeld is. Evenwel, met de cecropia, die in de
braakliggende landen zoo menigvuldig voorkomt, is dii
toch ook het geval, daar de caoutchouc insgelijks eenc
vrij aanmerkelijke hoeveelheid stikstof bevat. Menigvul-
dige proefnemingen en scheikundige waarnemingen al-
leen, kunnen hier den goeden weg aanwijzen. Het komt er
op aan te weten, welk voedend beginsel door de suiker-
kultuur het meest wordt uitgeput.
Men verlieze toch niet uit het oog, dat in de tijdsom-
standigheden waaronder wij leven, alles behoort aange-













wend te worden om den arbeid te verligten: de mensche-
lijkheid en het duurzaam belang zijn het op dit punt vol-
komen eens. Dit betreft vooral de suikerplantaadjen; want
indien de bevolking derzelve meer afnemende is, dan die
van andere kulturen, moet het wel aan den zwaarderea
arbeid worden geweten.
Het krachtigste middel nu om den arbeid te verligten.
na de vruchtbaarmaking der oude landen, is zonder twij-
fel eene verbeterde suikerbereiding. Door eene grootere
hoeveelheid en betere qualiteit van suiker, met eene ge-
gevene hoeveelheid te fabriceren, zal men zich met een
minder uitgestrekt land kunnen te vreden stellen. Deze
zaak is naar mijn oordeel zoo belangrijk voor de kolonie,
dat derzelver toekomstig lot er grootendeels van kan af-
hangen.
De worstelstrijd (lien de rietsuiker en de bietwortelsui-
ker zich in Frankrijk leveren, heeft dit gelukkig resultaat
gehad, dat beroemde scheikundigen er zich op toe gelegd
hebben, de beste middelen van bereiding op te sporen,
en deze onderzoekingen hebben zeer duidelijk aange-
toond, dat de thans nog in gebruik zijnde bewerking der
kolonien, hoogst gebrekkig is.
Men heeft gedroogd riet, en ook rietsap, dat volgens
let voorschrift van APPERT voor bederf bewaard was, van
Martinique laten komen, en met alle naauwkeurigheid
scheikundig onderzocht. De uitkomst van deze scheiding
is, dat duizend deelen rietsap inhouden:











- 68


Suiker . 209.0.
W after . ... 771.7.
Minerale zouten . 17.0.
Organische deelen 2.8.
1000.0.

dat honderd deelen gedroogd riet bevatten:
Oplosbare deelen .. 64.7.
Niet oplosbare deelen 58.3
100.0.

en dat honderd deelen versch riet zamengesteld zijn nil:
W after . ... 72.1.
Suiker . ... 18.0.
Vaste deelen ..... 9.9.
100.0.

Het riet van Martinique bevat dus 18o/o geheel zuivere sui-
ker. Daar nu de quantiteit van 17 per mille vreemde dee-
len niet in aanmerking komen kan, moet men het rietsap,
door paper gefiltreerd namelijk, als eenvoudig suiker-
water beschouwen, en men heeft zich dan ook overtuigd.
dat er geene suikerdeelen in het riet bestaan, die niet vat-
baar zouden zijn voor kristallisatie. De melassie is der-
halve niets anders dan het product eener gebrekkige bewer-
king.
Men heeft door het nemen van menigvuldige proven,
de eigenlijke oorzaken van de onzuiverheid der ruwe riet-











- 60 -


suiker en van het ontstaan der melassie, weten aan te
wijzen, en ten gevolge daarvan zijn er onderscheidene
verbeteringen ingevoerd, waardoor dezelve grootendeels
worden weg genomen. Ten eerste heeft men bevonden,
dat er in een warm klimaat maar een zeer korte tijd noo-
dig was, om in het rietsap een begin van gisting te doen
ontstaan; ten tweede, dat het bijna niet mogelijk was
altijd de juiste quantiteit kalk te gebruiken, en dat, tc
weinig of te veel, beiden schadelijk waren; ten derde,
dat met de batterijen zoo als zij ingerigt waren, noodzake-
lijk een gedeelte der stroop moet aanbranden; ten vierde,
dat het schuimen alleen niet voldoende is om de onzui-
vere deelen weg te nemen. Om al deze nadeelen te vermij-
den, heeft men tot regel gesteld, dat het rietsap, zonder
eenig oponthoud, dadelijk moet verhit worden tot 140"
FAH., waardoor de gisting belet wordt. De overmaat van
kalk wordt geneutraliseerd door het gebruik van grof
beenzwart, in eene zekere soort van filtreerbakken, waar
de stroop doorheen loopt. Deze bewerking neemt alley
kleurstof weg, en maakt het grein der suiker hard en
droog. Wat de koking betreft, heeft men bevonden dat
snel koken met weinig hitte het voordeeligste was. Men
heeft tot dat einde de ketelszeerwijd en plat van bodem ge-
maakt en zelfs naar binnen bol. De trektest heeft zeer wei-
nig diepte, doch eene zeer groote oppervlakte; de stroop
moet niet meer dan twee A drie duimen hoog daarin staan.
en getrokken worden door middel van eene kraan. Ook
heeft men de andere ketels, door ze op ongelijke hoogten














te plaatsen, met kranen kunnen voorzien, zoodat er geenc
overschepping plaats heeft. Deze verbeteringen, met bij-
voeging der filtering door het beenzwart, en de daar-
door mogelijke wederoverkoking der melassie, hadden
reeds belangrijke voordeelen opgeleverd, doch men is nog
veel verder gegaan. Reeds voor meer dan tien jaren, had
men in Engeland een toestel uitgevonden om de suiker in
het luchtledige te koken, doch deze eerste vinding was
gebleken te omslagtig en bezwaarlijk te zijn voor het al-
gemeen gebruik. In lateren tijd echter, heeft men dit sys-
tema in Frankrijk, ten behoeve der bietwortelsuiker zoo-
danig verbeterd, dat het weinig meer te wenschen over
laat. Het zal welligt niet overbodig zijn, hier te herinneren
aan de uitwerking van de verdunning der lucht op de
vloeistoffen, die met dezelve in aanraking zijn. De ver-
damping heeft gemakkelijker plaats, naarmate de druk-
king des dampkrings vermindert; de duidelijkste proef
daarvan is, dat het water, in eene luchtledige glazen kolf
besloten, tot koking overgaat, wanneer men het eenen
korten tijd in de hand houdt, en dus door eene hitte van
80 FAH. Van dit beginsel uitgaande, heeft men in be-
sloten ketels, waarin de lucht zich door een vindingrijk
toestel gestadig verdunt, het rietsap zeer snel kunnen ver-
dampen, doormiddel van heeten waterdamp. Men begrijpt.
dat er op die wijze geene aanbranding mogelijk is, en
dat men de hitte geheel in zijne magt heeft, eenvoudig
door met twee vingers eenen sleutel om te draaijen. Deze
ketel is de test, al de andere ketels heeft men in dit nieuwN













system door een toestel vervangen, dat insgelijks door
stoom verhit wordt. Het zou zonder afbeelding niet wel
mogelijk zijn, een duidelijk denkbeeld van dat alles tc
even, doch het zal genoeg zijn te zeggen, dat het riel-
sap over een zeker aantal verhitte pijpen dwars henen
loopt of druppelt, zoodat het genoegzaam verdikt is,wan-
neer het in den vergaderbak te regt komt. Twee Fransche
ingenieurs, de heeren DEROSNE en CAIL, zijn de uitvinders
van deze fraaije werktuigen; een andere ketel van den
heer PECQUEUR is op hetzelfde beginsel daargesteld, doch
die der eerstgenoemden schijnt de voorkeur te verdienen.
De tegenwerpingen, die men tegen de invoering van
doze wijze van suikerbereiding maken zou kunnen, zijn
ligt te voorzien. Men zal vragen: Is dit niet veel te om-
slagtig en zorg vereischend voor onze domme negers? Is
die bewerking geschikt voor ons klimaat, en wie zal de re-
paratien doen ? Is het niet veel te kostbaar ? Welnu, al deze
bezwaren bestaan inderdaad niet. Er wordt voor de be-
werking veel minder schranderheid van den werkman ge-
vorderd, dan met de oude manier, en het getal der ar-
beiders is zelfs geringer. Bijna het geheele werk bestaat
in het openen en sluitcn van kranen, zoodat men, in plaats
van sterke mannen, jong volk of zwakke lieden, die voor
het veld ongeschikt zijn, er voor gebruiken kan. De nood-
zakelijkheid van (lit openen en sluiten, wijst, om zoo te
spreken, de machine zelve aan. Het klimaat doet er niels
toe, en de reparation, die overigens gering zijn, daar or
niets is wat veel te lijden heeft, zijn niet moeijelijker danl














die der stoommolens. De kosten zijn, weliswaar, niet on-
aanzienlijk, want zulk een toestel komt op p. m. f40,000.00
te staan, maar de voordeelen zijn daarentegen z66 groot,
dat eene plantaadje, die thans 800.000 N. ponden fabri-
ceert, in het eerste jaar reeds, dezelve meer dan vergoed
zou zien.
Deze verzekeringen alleen evenwel kunnen weinig ver-
Irouwen inboezemen, en ik zelf zou niet genegen zijn
dit alles op losse gronden aan te nemen; maar er zijn
daadzaken waaraan ik niet mag twijfelen. Een planter
van het eiland Bourbon, heeft eene fabriek geheel en al
inaar het stelsel der heeren DEROSNE en CAIL ingerigt. Twee
inaanden na de aankomst van de werktuigen, hoewel de
geheele fabriek met molen en al vernieuwd werd, begon
men de bewerking, en in minder dan vijf maanden, was
er 550.000 N. ponden suiker gemaakt van uitmuntendc
qualiteit.
Deze ondernemende planter in Frankrijk terug geko-
men zijnde om nog twee dergelijke fabrieken te doen ver-
vaardigen, heb ik mij tot denzelven gewend om infor-
matiin, en het is door zijne welwillendheid, datik in staat
ben gesteld, over deze zaak mij zoo stellig uit te laten.
De voordeelen bestaan in de quantiteit en in de qualiteit
der suiker; de vermeerdering door overkoking der me-
lassie bedraagt meer dan een derde, de qualiteit word
gerekend een vijfde of zesde meer waard te zijn, en wan-
neer men in aanmerking neemt, dat de Bourbon-suiker
buitendien reeds hooger genoteerd wordt dan de Suri-














naamsche, kan men de verbetering voor deze laatste ze-
ker niet minder stellen. Het is namelijk thans eene aan-
genomen zaak, dat de rictsuiker van alle landen, door
eene goede bewerking dezelfde qualiteit moet opleveren.
Het riet van eenige landen bevat wel is waar meer water
en zouten dan dat van andere (dit was wonder anderen het
geval, met hetgeen men te Parijs in broeibakken en te
Bordeaux in de open lucht heeft voortgebragt); maar alle
proefnemingen blijven daarin overeenstemmen, dat er
geen suikerdeelen aanwezig zijn, die niet kunnen gekris-
lalliseerd worden. Wij hebben gezien, dat er 180/o suiker
is in het Martinieksche riet; wil men nu weten hoeveel
met de oude manier aldaar gemaakt wordt? Het is 6 A 9/,,;
dus minder dan de helft! Men recent dat er 5 A 6"/o in de
tras blijft opgesloten, en 3 A 6'/, in de melassie. Het toestel
van de heeren DEROSNE en CAlL levert te Bourbon geregeld
40 deelen suiker van eene hoeveelheid rietsap, die op de
gewone wijze hoogstens 27'/, gaf.
Behalve deze zeer belangrijke voordeelen, zijn er nog
andere van minder gewigt, zoo als de bezuiniging van
brandstof, die ruim op "/3 gerekend wordt. Men weet dat
het houtkappen voor de stoommachines een groot bezwaar
is; eenige plantaadjen moeten het hout zelfs koopen; en
zou men met eenen overvloed van tras, het hout niet
bijna geheel kunnen ontberen? De gedurige reparation
of veranderingen aan de batterij, zoowel metselwerk als
ketels, zal men, zijne verantwoord-rekeningen naziende,
bevinden, dat jaarlijks nog al wat uitmaken. Ja vele
7














plantaadjen hebben er nooit in kunnen slagen, cen kelel-
werk te maken dat behoorlijk kookte. In het nieuwe stel-
sel is daaromtrent niets aan het toeval overgelaten, want
er wordt alleen vuur gemaakt wonder e6nen waterketel
(gLndrateur), en het suiker-apparaat komt met geen vuur
in aanraking, zoodat er genoegzaam geen slijting be-
staan kan. Voeg hierbij, dat de werklieden niet aan on-
gelukken zijn blootgesteld, noch aan overmatige hitte,
noch aan vermoeijenis, zoo als tegenwoordig het geval
is. De vuurstoker heeft niet meer werk, zoo niet min-
der, dan die voor den stoommolen, en daar nen den molen
en de koking door denzelfden gendrateur kan doen wer-
kcn, wordt er 6en vuurstoker bezuinigd.
Na bet schetsen van al de voortreffelijke hoedanighe-
den dezer fabriekinrigting, moet ik nu melding make
van eenen enkelen lastpost, die er tegenover staat, namelijk
de jaarlijksche aankoop van beenzwart. Moeijelijk zou hel
zijn, met eenige zekerheid op te geven, op hoeveel deze
iitgaaf moet worden berekend, daar de berigten hierover
le zeer uit elkander loopen. Gedeeltelijk is dit toe te schrij-
ven aan den meerderen of minderen graad van zuivering.
die men heeft willen bewerkstelligen, gedeeltelijk aan eene
onvolledige kennis van het stelsel. De eerste aankoop van
beenzwart moet, zoo als bet schijnt, gelijk staan aan o5
van de hoeveelheid voort te brengen suiker; door was-
sching en hergloeijing, of zoogenaamde revivificatie, her-
geeft men daarna, met een verlies van 2 A 5/o, aan de
gebruikte kool hare verloren krachten. De hoogste bere-














keningen tot grondslag nemende, zoude deze uitgaaf op
ongeveer 75 c. per 100 N. ponden suiker gesteld kunnen
\worden.Doch daarbij wordt de aankoop in het moederland
en de vervoer naar de kolonie verondersteld, terwijl her
gemakkelijk zoude zijn uit naburige gewesten eenen over-
vloed van beenderen te verkrijgen, die in de kolonie tof
kool gebrand, tot zeer lagen prijs zouden kunnen worden
geleverd. *) Indien het ook al niet geheel just ware, dal
de kool met een gering verlies voortdurend kan herleven-
digd worden, dan zou ze desniettemin, onbruikhaar voor
de suikerkoking geworden, nog altoos als mest zeer nut-
lig zijn, hoewel minder krachtig dan die der raffinade-
rijen, daar deze met eene vrij groote hoeveclheid ossen-
bloed vermengd is.
Ik heb melding gemaakt van deze geheel nieuwe manier
van suikerbereiding, in de hoop dat eenig vermogend en
ondernemend suikerplanter er door zou worden aange-
spoord, dezelve op zijn eigendom in te voeren. Evenwel is
mij de overdreven voorzigtigheid en het wantrouwen
voor al wat nieuw is, onder onze landgenooten te wel be-
kend, dan dat ik hiervan veel zou verwachten. Laat ons
derhalve zien, of dezelfde voordeelen, in eenen minderen
graad, welligt te verkrijgen zullen zijn door middelen.
die geene noemenswaardige kosten veroorzaken. Men zal
dan allengskens vertrouwen in de zaak verkrijgen en van
de eene verbetering tot de andere overgaan. Wat de ge-
breken der koking betreft, daaraan is niets te doen zon-
Z) Zie op Hoornvce.














der eene geheel andere soort van batterijen te maken, en
tdat moet men dan provisioneel maar laten zoo als het is;
inaar er zijn twee zaken van groot belang; ik heb ze reeds
genoemd: 1. het beletten van alle gisting; 2. eene goede
zuivering. De gistingwordttegengegaan, doorhet rietsap
zonder oponthoud te verhitten tot 140FAH. ; maar hoe zal
men datdoen? Men zou wel denvergaarbak (sisser, cistern)
geheel kunnen achterwege laten, maar dan zou men zich
de kosten moeten getroosten van twee inneenmketels,naast
elkaer in de batterij te plaatsen, en dit is wel het doel-
matigste, indien men daaraan, zoo geplaatst, de noodige
warmte geven kan. Anders zou men het vocht in den ver-
gaarbak kunnen verwarmen, door middel van eene slang-
vormige ijzeren pijp, die verhit zoude worden door stoom
uit den gendrateur van den stoommolen, of door cenen klei-
nen daartoe afzonderlijk ingerigten ketel. Elk ingenieur
zal dit dadelijk begrijpen en weten daar te stellen. Ik
weet niet, welk dezer twee middelen min kostbaar zou
zijn, en beide hebben hunne gunstige zijde; het laatste
b. v., die van de hitte naar verkiezen te matigen, door
sluiting der pijp, en welligt ook die van een ketel minder
op de batterij noodig te hebben.
De zuivering geschiedt te Suriname, zoo als overall, vol-
gens de oude manier, door kalk en afschuiming. Of de
kalk onmisbaar is, wanneer men verkoolde beenderen ge-
bruikt, heeft men nog niet beslist, maar zoo veel is zeker,
dat deze laatste zelfstandigheid de eigenschap bezit van
de kleurstof weg te nemen en alle zuurdeelen, zoo als ook













den overvloedigen kalk, te neutraliseren. De filtratie daar-
bij, zuivert de stroop oneindig better dan de zorgvuldigste
schuiming. Wanneer men dan den kalk zoo als gewoonlijk
zal aangewend hebben, en het vocht in den tweeden ketel
cene hitte van ongeveer 200o FAH. zal hebben verkregen,
kan men het beenzwart op tweederlei wijzen gebruiken.
Namelijk door het in den ketel te storten, en vervolgens de
overgieting in den derden ketel te bewerkstelligen, met in-
achtneming eener filtratie door eene groote grove zeef.
die, met een wollen deken overdekt, geplaatst wordt op
latten boven dien ketel; of wel men bedient zich van fil-
treerbakken. Dit zijn vierkante of ronde bakken, van twee
voet hoogte, boven een weinig wijder dan wonder, en on-
geveer twee voet wijd; in plaats van bodem heeft men een
traliewerk, dat van bamboes of eenig ander riet gevloch-
ten kan worden; hierop komt een flanellen lap, en dan de
dierlijke kool, ter hoogte van 1I A 18 duimen; daarover
scene dunne plaat van eenig metaal, voorzien van gaten.
zoo als die van het bovenste gedeelte der koffijkannen.
Men moet zoo vele van deze bakken te gelijk gebruiken.
als noodig is om de filtratie spoedig genoeg te doen plaats
hebben. Het spreckt van zelf, dat men ze niet boven den
derden ketel kan plaatsen, en dat men dus een afzonder-
lijken vergaarbak er voor noodig heeft, waaruit de stroop
door middel eener pomp in dezen ketelwordt overgebragt.
Dit alles heeft zonder eenige moeite plaats, wanneer de
batterij er voor gemaakt is, maar ik moet erkennen, dat
het filtreren op deze laatste manier hoogst bezwaarlijk is
7.











- 78


om in aanwending te brengen bij onze ketelwerken, waar-
aan nict eens kranen zijn. Welligt zouden de ingenieurs,
in de kolonie aanwezig, in staat zijn op eene weinig kost-
bare wijze dit bezwaar uit den wcg te ruimen. Evenwel.
ofschoon deze filtratie gebleken is uitmuntend te zijn, zoi
bet wel verdienen onderzocht te worden, in however ze
vervangen kan worden door het storten der kool in den
ketel. De voordeelen daarvan zouden zijn: 1. dat men
lijne of poeijer kool, in plaats van gekorrelde zou gebrui-
ken, en dus eene vermindering van kosten; 2. dat de
scleikundige working regelmatiger zou zijn op alle dee-
len der stroop, want bij de gewone filtratie moet de wer-
king allengskens afnemen; 3o. de vereenvoudiging der
operatic. -Het bezwaar bestaat da6rin, dat het doorzijgen
dezer met fijne kool bezwangerde stroop, zeer langzaam
zoude plaats hebben en eene aanhoudende vcrwisseling
van zeef zou vereischen. De ondervinding zou moeten
aantoonen, welke hoeveelheid kool vereischt wordt; doch
men kan ze niet wel minder stellen dan 1 pond N. per 20
gallons.
Van groot belang zou het zijn, indien men den kalk ge-
heel ter zijde kon laten; en sedert de scheikundige proe-
ven van PELIGOT, PELLETAN en OsmIN HERVY, schijnt men dit
als waarschijnlijk te kunnen aannemen. Daar de bijvoe-
ging van beenzwart de slijmige gisting in het rietsap ten
eenenmale belet, terwiji de geestige gisting niet spoedig
kan plaats hebben, zou men, door eene zekere hoeveelheid
grove beenderkolen in den cistern of vergaarbak te storten,













de spoedige verhitting onnoodig maken, en eene later
filtratie der stroop over gekorreld beenzwart, zou waar-
schijnlijk alsdan voldoende zijn, om de zuurdeelen die er
nog in overblijven, te neutraliseren. Dit is eene proef die
gemakkelijk genomen kan worden, en ik kan derhalve
niet genoeg den eigenaren van suikerplantaadjen aanra-
den, om te dien einde eenige honderd ponden beenzwart
naar de kolonie te zenden. De dierlijke kool moet in dit
oogenblik als de basis van alle goede suikerbereiding wor-
den beschouwd; maar het laat zich aanzien, dat men ook
andere verkoolde zelfstandigheden vinden zal, die het
eenige bezwaar, namelijk den vrij hoogen prijs der been-
deren, zal doen vervallen.
Dat bij de filtratie, op welke w ijze die ook geschiede.
groote zindelijkheid moetworden in achtgenomen, behoef
ik naauwelijks te zeggen; elk suikerplanter weettoch, hoe
noodzakelijk de naauwkeurige reiniging is van alle de
voorwerpen, die met het vocht, het zij als lika (rietsap),
het zij als stroop, in aanraking komen. Daar het echter door
de zorgvuldigste reiniging niet is te beletten, dat een ge-
deeltevan het vocht in de houtenwanden van den vergaar-
bak (cistern) en der goot wordt opgenomen en tot verzu-
ring overgaat, zoo zou men het voor eene wezenlijke vor-
dering kunnen houden, deze voorwerpen uitsluitend van
metaal, het zij koper of zink, te vormen. De hoekige vorm
zou tevens vermeden moeten worden, daar deze de reini-
ging altijd moeijelijker maakt.
Behalve de bereidingswijze van het rietsap, blijft er











80 -


nog een ander belangrijk vraagstuk op te lossen overig:
namelijk, wat het middel zij om de zes percent suiker,
die in de tras opgesloten blijft, er van af te zonderen. Het
kan wel geen twijfel lijden, dat in den tegenwoordigen
staat der wetenschap, ook dit moet gevonden worden, en
het is zelfs niet moeijelijk te voorzien, welke middelen
men daartoe zal aanwenden; maar het moet aan eenig vin-
dingrijk planter of ingenieur overgelaten worden, om de
aanwending doelmatig, namelijk weinig kostbaar, te ma-
ken. Door de tras in groote houten kasten, b. v. 12 v'.
ck., door middel van heeten waterdamp te stoven, en
daarna wonder eene snel werkende pers, zoo als die, welke
in de Amerikaansche havens tot het overpersen der ka-
toenbalen gebruikt wordt, uit te person, zouden waar-
schijnlijk genoegzaam alle suikerdeelen met het water er
uitvloeijen. De tras, alsdan tot harde, drooge koeken za-
mengeperst, zou bijna onmiddellijk, en dus met minder
moeite dan thans, als brandstof kunnen worden gebruikt.
De trasloodsen, die kostbare en gevaarlijke gebouwen,
zouden dan onnoodig zijn.
In Frankrijk wordt reeds het wasschen van den gerasp-
ten bietwortel met heet water, als de voordeeligste bewer-
king beschouwd*); doch voor 't harde celweefsel van het
riet, zou dit middel onvoldoende moeten geacht worden,
terwijl het bovendien meer brandstof en arbeid vereischt.
Wanneer men bedenkt, dat er thans een derde der sui-
kerdeelen met de tras verbrand worden, zal men het wel
') Zie Le Procede de maceration en 1841, par J. A. M. DE DOMBASLE.











81 -


der moeite waardig achten, de aandacht op dit onderwerp
te vestigen.
Men neme het mij, die geen practiesch suikerplanter
ben, niet euvel af, wanneer ik de raadgever wil zijn van
lieden, die sedert jaren zich uitsluitend met dit vak heb-
hen bezig gehouden. Ik doe gaarnehulde aan de bekwaam-
heid onzer planters, voor zoo ver zij die door de praktijk
alleen verkregen hebben, maar theorie en praktijk moe-
ten hand aan hand gaan. De middelen die thans door hen
worden gebruikt, zijn zij immers ook aan de wetenschap
verschuldigd, doch uit een tijd dat die minder was gevor-
derd. Men zie op alle de wonderen der hedendaagsche nij-
verheid in Europa; men zie op de stoommolens, en men
zal zonder twijfel erkennen, dat de praktijk alleen het zoo
ver niet had kunnen brengen. Ik voor mij, maak geene
aanspraak op die hoogere kennis, maar de omstandighe-
den hebben mij in de gelegenheid gesteld, de resultaten
derzelve van nabij waar te nemen, en ik beschouw het als
eenen heiligen pligt, het moederland en de kolonie, wier
lot mij ter harte gaat, zoo het mogelijk is, voordeel te doen
trekken van mijne onderzoekingen. Wat ik over de suiker-
bereiding gezegd heb, moet derhalve alleen beschouwd
worden als eene aansporing, om zich volledig bekend te
maken met den tegenwoordigen staat der wetenschap aan-
gaande deze gewigtige industries.
De katoen-kultuur is tot dus ver beperkt geworden door
deze bijzondere omstandigheid, dat ze alleen voordeel kan
opleveren in de spongieuse, ziltige kustlanden, waar zij














door de zeewinden wordt bestreken. Hoewel dit produki
zeer afhankelijk is van 't saizoen, verdient bet naar mijn
oordeel in de tegenwoordige omstandigheden aanmoedi-
ging, daar bet de katoenplantaadjen zijn, waar de bevol-
king zich het best staande houdt. De gezondheid van 't
klimaat, de overvloed van verschen visch, vooral van krab-
ben, en de gematigde arbeid, zijn daar de oorzaken van.
De katoenplantaadjen hebben dit nadeel, dat zij meestal
geen bananen kunnen voortbrengen; deze worden der-
halve door de koffijplantaadjen geleverd, en wanneer er
door lange droogte, te veel regen of zware winden, gebrek
aan bananen ontstaat, is dit voor deze eigendommen eene
ware ramp. Het is er echter verre af, dat deze landerijen
geene andere voedzameplanten zouden kunnen voortbren-
gen; maar men heeft in Suriname eenmaal aangcnomen.
dat dc neger volstrekt bananen moet eten; dat is een Su-
rinaamsch axioma geworden, en daar blijft het bij.
Dat de katoenheester (Gossypium Arborcum) alleen in
de kustlanden voordeel kan opleveren, is eene waarheid,
waarvanik mij zelven genoegzaamhebovertuigd. Of echter
geen der andere tien katoensoorten, en wel bijzonderlijk
de Gossypium Herbaceum, voor andere gedeelten der ko-
lonie zoude geschikt zijn, dat zoude waarlijk wel der
moeite waard wezen om te onderzoeken; dit kost immers
niets? Hoe vele verarmde koffijplantaadjen zouden niet
door een nieuw product kunnen gered worden! Dat deze
tweejarige katoen, welligt better dan de andere, in 't bin-
nenland zou voorkomen. komt mij waarschijnlijk voor,













omdat dezelve in verscheidene landen, zoo als Egypte en
de Indostan, ver van de zee, zelfs in de gebergten ge-
kweekt wordt en aldaar zeer vruchtdragend is.
De afwerking des katoens is voor verbeteringenvatbaar.
Ilet malen met cenen stoommolen zou aan te raden zijn,
indien de waarde daardoor niet te zeer verminderde; en
ware, zoo als men beweert, het verschil niet meer dan
een cent per pond, dan zou zulks rijkelijk door vermeer-
dering van kultuur kunnen worden vergoed. De eigenaar
der plantaadje Waterloo, schijnt er zich wel bij te be-
vinden. In alien geval zijn de kleine molens, algemeen in
gebruik, van een gebrekkig zamenstel, dat den arbeider
zeer zeker tweemaal zoo veel kracht doet uitoefenen, als
noodig zou zijn met een better model. Op de Nikerie kust.
waar het maaksel dezer werktuigen, hoewel van dezelfde
soort, minder gebrekkig is, en metalen krukken in gebruik
zijn, geeft een neger 40 A 45 pond katoen in plaats van
30 A 35 pond, zoo als in Mattappica. Het kloppen en zui-
veren kan wel eenigen invloed hebben op den prijs, maar
dit staat zeker niet in verhouding tot den tijd die er aan
besteed wordt, en met de gedurige onaangenaamheden die
het veroorzaakt. Ik geloof dat dit gevoeglijk door eenen
daarvoor berekenden waaimolen zou kunnen worden ver-
vangen; het eenigste belangrijke is, dat er geene gebro-
ken pitten in blijven, daar de olie derzelve zich in de
katoen verspreidt. Wat de kultuur betreft, zijn er nog
maar zeer weinig planters overtuigd, dat het voor de
onvruchtbare landen nnttig is, ze met zeewater te over-











84 -


sIroomen; evenwel is het in de Nikerie eene geregelde
praktijk. Waarom toch is men zoo halstarrig, dat men
verbeteringen van de hand wijst, die zoo gemakkelijk
kunnen worden beproefd?
De drie hoofdprodukten der kolonic zoo ver afgehandeld
hebbende, moet ik mij een oogenblik ophouden bij de ka-
kao en den indigo. De eerste is nabij aan geheele uitster-
ving, de andere in zijnegeboorte, ofliever wedergeboorte.
De kakao-kultuur is nooit belangrijk geweest, hetgeen aan
verschillende oorzaken is toe te schrijven. Vooreerst is de
qualiteit niet van de beste, het zij dat men oorspronkelijk
geen goede soort gekozen heeft, of dat de behandeling niel
doelmatig is geweest. In Demerary toch heeft men in den
wilden staat,of door Indianen gezaaid, boomen gevonden.
die 30 A 40 voet hoog waren, terwijl die der Surinaamsche
plantaadjen niet de helft van dien wasdom verkrijgen.
Daarbij komt, dat deze kultuur, om eenigzins belangrijk te
zijn, veel terrein noodig heeft; dat het vrij lang duurt eer
de boom vruchten geeft, en dat de drooging dikwijls door
de zware regens zeer moeijelijk, bijgevolg de boon aan
bederf onderhevig is. De ontginning nu, zoo als ik reeds
zeide. is in 't benedenland zeer bezwaarlijk; de Surinaam-
sche planter werkt niet gaarne op tijd, en men heeft er
nooit aan gedacht, in plaats van de boon, kakaokoeken,
ruwe chocolate, nit te voeren.
De kakao-kultuur is door alle wetenschappelijke rei-
zigers, en bijzonderlijk door den geleerden HUMBOLDT, be-
schouwd als de gemakkelijkste, en die het meest verze-














kerde voordeel geeft. Inderdaad, wanneerde plant eenmaal
eene zekere grootte heeft erlangd, behoeft ze geene zor-
gen meer; onkruid groeit er niet in een wil gesloten kakao-
land. Ik zou derhalve van oordeel zijn, dat de oude koffij-
plantaadjen er binnen eenige jaren wel bij zouden varen .
door hunne verlaten landen (kapuwierie) met kakao te
beplanten, de vruchten fabriekmatig te malen en in koeken
te verzenden. Voorts zou de aanleg van kakao-plantingen
in de hoogere vlakten zeer gemakkelijk, en voor vrijlieden
bijzonder geschikt zijn. Het verbruik van deze boon, die
eenen zoo aangenamen en tevens zoo gezonden, voedenden
drank oplevert, wordt alle jaren grooter, en zij kan alleen
tusschen de keerkringen worden voortgebragt; dit is voor-
zeker een ground tot aanmoediging. Het zou echter noodig
zijn, van tijd tot tijd nieuwe zaden uit de Spaansche bezil-
tingen aan te voeren, tot verbetering der qualiteit; men
zou die van Soconusco moeten beproeven, dewelke in
Mexico een dollar het pond waard is.
De indigo-kultuur werd in vroegere tijden verlaten,
zoo men beweert, omdat de fabriekbewerking door lang-
zame gisting, hoogst schadelijk was voor de arbeiders. Nu
veertien jaren geleden, werd ze door een man, wiens uit-
stekende bekwaamheden, ondernemingsgeest en moed
alien lof verdienen, op nieuw ingevoerd; en men moet het
betreuren dat zoo vele hoedanigheden door ongeduld en
overijling onvruchtbaar zijn gemaakt. Maar toch niet ge-
heel onvruchtbaar, daar zijne onderneming door die van
een ander nijver kolonist opgevolgd is geworden, met in
8











- 86


achtneming van die voorzigtigheid, welke bij eene nieumi e
industries zoo noodzakelijk is, al vertraagt ze dan ook den
vooruitgang. Wie toch weet niet hoe vele proven, hoe
veel rondtasten er noodig is, om in die soort van zaken
wMl te slagen, als men geen gebaanden weg voor zich
heeft. Ret zou wenschelijk zijn, dat men naauwkeurige
berigten bezat over de verschillende bereidingswijzen in
andere landen.
Nog 66n woord over de toekomst der koffijplantaadjen.
1)at de meeste naauwelijks hunne onkosten goed maken,
is eene bekende daadzaak. Eenige eigenaren, die het niet
aan moed, kapitaal of krediet ontbrak, hebben suiker
aangebouwd, en ik geloof dat hun (lit niet berouwd heefl.
Ilaar diegenen nu, die dit alles missen, en die wier plan-
taadje te klein is om zulk eene verandering te kunnen
maken, zullen die nog lang zoo moeten voortkwijnen?
Waarom geen riet gebouwd en het aan de fabriekplan-
taadjen verkocht ? Of waarom vereenigen zich niet eenige
kleine koffijplantaadjen, die op kleine afstanden van el-
kander gelegen zijn, ten einde gezamelijk eene fabriek
aan te leggen? Waarom? dit is gemakkelijk te beantwoor-
den met eene andere vraag: hoe kunnen eigenaren zich
over zulke belangrijke zaken verstaan, zonder op de
plaats aanwezig te zijn, zonder zich onderling te kennen?
Hoe kan men diergelijke association verwachten tusschen
fondshouders, die elkander liever zouden benadeelen, dan
zamenwerken tot een gemeenzaam nut? Konde en wilde
men zich verstaan, dan ware er, bni wijze van associate,











87 -

veel in Suriname te doen. Indien er zekerheid bestond
voor de leverantie van het riet, zou het eene uitmuntende
onderneming zijn, eene groote fabriek volgens het nieuwe
stelsel daar te stellen, zonder eenigen landbouw er aan te
verbinden.


\lIj "

































VIJFDE HOOFDSTUK.


OVER DE VERMENIGVULDIGING VAN HET

HOORNVEE.














































Iler Admnlistrator der Bra.ilianislchn mtIielenli alr Riot Bralenc versicrhese Iulsn:hl
\\ahrend meines aufenthalls zu St. Jnaquim das sich die anzalil der Rinder auf ctwa
5000 belaufe und dasz das stuck 6 Dollars koste. Der weidegrund der Savannen des
ei hice ist dem des Rio Dranco Alhlich, iubertrift ihn aber riicksichtlich des was-
sarr, und somil wire der Erfolg von Meiericen gesichert.
SctI InoI RK Britlsch Guyanoa.





























WiPDg I@@[D TUC!K.


OVER DE VERMENIGVIUDIGING VAN HET
HOORBVEE.




Is het niet een vreemd verschijnsel, dat het Surinaam-
sche hoornvee ellendig, verarmd en kwijnend moet ge-
noemd worden, wanneer men in naburige landen, die
genoegzaam wonder de evenachtslijn liggen, kudden van
duizende beesten in 't wild ziet loopen en zich onophou-
delijk vermenigvuldigen? Wat kan daar de oorzaak van
zijn? De hitte is het niet, daar de landen langs de Ama-
zonen-rivier gelegen, ten minste even warm zijn. Het
ligt dus aan het water, het voedsel en welligt ook aan het
ras. Het water is in de eerste plants van het grootste belang













Iij alle veeteelt, en op de meeste plantaadjen, moet hel
vee zich behelpen met een verzuurd bosch- ofzwampwa-
ter, terwijl men het zelfs geen zout geeft om er den scha-
delijken invloed van tegen te gaan. Indien op de katoen-
plantaadjen, in de nabijheid der zee, het hoornvee veel
better voortkomt, is dit wel daaraan toe te schrijven, dat
het water van die landen minder met bedorven plantaar-
dige zelfstandigheden is bezwangerd, terwijl tevens de
gras- en andere planten, die het tot voedsel dienen, eene
vrij aanmerkelijke hoeveelheid zoutdeelen bevatten of uit-
wendig daarmede zijn overdekt. Daarenboven is het in die
streken niet zeldzaam, bronnen van drinkbaar water in
dezand-ofschulpbankenaan te treffen. In de zoogenaamde
houtdistrikten, is het vee insgelijks meer welvarend, om-
dat bet rivierwater aldaar, hoewel in zekere jaargetijden
zeer gekleurd, drinkbaar is; naar mate men het land
hooger en derhalve minder voorlangdurige overstrooming
vatbaar vindt, hoe zuiverder en bijgevolg gezonder het
rivierwater word.
De weiden der meeste plantaadjen zijn laag en hebben
eene onvoldoende lozing. In den regentijd zijn het zwam-
pen, in den droogen tijd is er het gras taai en weinig voe-
dend. Dit laatste is vooral het gevolg der aanhoudende
drooge hitte, en dus in het geheeleland het geval, doch op
plaatsen waar de beesten hunne vrijheid hebben, zoeken
zij in de kreupelbosschen het voedsel, dat de weiden hun
in eene te kleine hoeveelheid aanbieden. In de bovenlan-
den vooral vinden zij eene menigte boschvruchten, wonder




University of Florida Home Page
© 2004 - 2010 University of Florida George A. Smathers Libraries.
All rights reserved.

Acceptable Use, Copyright, and Disclaimer Statement
Last updated October 10, 2010 - - mvs