• TABLE OF CONTENTS
HIDE
 Cover
 Title Page
 Table of Contents
 Main














Group Title: West-Indische gids.
Title: De West-Indische gids
ALL VOLUMES CITATION THUMBNAILS PAGE IMAGE ZOOMABLE
Full Citation
STANDARD VIEW MARC VIEW
Permanent Link: http://ufdc.ufl.edu/UF00075466/00020
 Material Information
Title: De West-Indische gids
Abbreviated Title: West-Indische gids
Physical Description: 39 v. : plates, maps, ports. ; 25 cm.
Language: Dutch
Publisher: M. Nijhoff.
Place of Publication: 's-Gravenhage
Publication Date: 1927
Frequency: monthly
regular
 Subjects
Subjects / Keywords: Periodicals -- Suriname   ( lcsh )
Periodicals -- Netherlands Antilles   ( lcsh )
Genre: periodical   ( marcgt )
Spatial Coverage: Suriname
Netherlands Antilles
 Notes
Dates or Sequential Designation: 1.-39. jaarg.; 1919/20-1959.
Numbering Peculiarities: Aug. 1944-Nov. 1945 nos. were not issued.
Numbering Peculiarities: "1. jaargang" is in 2 volumes.
Issuing Body: Pub. in Amsterdam by N. v. Boek- en Handelsdrukkerij, 1919-20.
General Note: Editors: 1919/20- Janus Boeke and others.
 Record Information
Bibliographic ID: UF00075466
Volume ID: VID00020
Source Institution: University of Florida
Holding Location: University of Florida
Rights Management: All rights reserved by the source institution and holding location.
Resource Identifier: ltuf - ABV7932
oclc - 01646507
alephbibnum - 000328385
lccn - 23014833
issn - 0372-7289
 Related Items
Succeeded by: Christoffel
Succeeded by: Vox Guyanae
Succeeded by: Nieuwe West-Indische gids

Table of Contents
    Cover
        Page i
        Page ii
    Title Page
        Page iii
        Page iv
    Table of Contents
        Page v
        Page vi
        Page vii
        Page viii
    Main
        Page 1
        Page 2
        Page 3
        Page 4
        Page 5
        Page 6
        Page 7
        Page 8
        Page 9
        Page 10
        Page 11
        Page 12
        Page 13
        Page 14
        Page 15
        Page 16
        Page 17
        Page 18
        Page 19
        Page 20
        Page 21
        Page 22
        Page 23
        Page 24
        Page 25
        Page 26
        Page 27
        Page 28
        Page 29
        Page 30
        Page 31
        Page 32
        Page 33
        Page 34
        Page 35
        Page 36
        Page 37
        Page 38
        Page 39
        Page 40
        Page 41
        Page 42
        Page 43
        Page 44
        Page 45
        Page 46
        Page 47
        Page 48
        Page 49
        Page 50
        Page 51
        Page 52
        Page 53
        Page 54
        Page 55
        Page 56
        Page 57
        Page 58
        Page 59
        Page 60
        Page 61
        Page 62
        Page 63
        Page 64
        Page 65
        Page 66
        Page 67
        Page 68
        Page 69
        Page 70
        Page 71
        Page 72
        Page 73
        Page 74
        Page 75
        Page 76
        Page 77
        Page 78
        Page 79
        Page 80
        Page 81
        Page 82
        Page 83
        Page 84
        Page 85
        Page 86
        Page 87
        Page 88
        Page 89
        Page 90
        Page 91
        Page 92
        Page 93
        Page 94
        Page 95
        Page 96
        Page 97
        Page 98
        Page 99
        Page 100
        Page 101
        Page 102
        Page 103
        Page 104
        Page 105
        Page 106
        Page 107
        Page 108
        Page 109
        Page 110
        Page 111
        Page 112
        Page 113
        Page 114
        Page 115
        Page 116
        Page 117
        Page 118
        Page 119
        Page 120
        Page 121
        Page 122
        Page 123
        Page 124
        Page 125
        Page 126
        Page 127
        Page 128
        Page 129
        Page 130
        Page 131
        Page 132
        Page 133
        Page 134
        Page 135
        Page 136
        Page 137
        Page 138
        Page 139
        Page 140
        Page 141
        Page 142
        Page 143
        Page 144
        Page 145
        Page 146
        Page 147
        Page 148
        Page 149
        Page 150
        Page 151
        Page 152
        Page 153
        Page 154
        Page 155
        Page 156
        Page 157
        Page 158
        Page 159
        Page 160
        Page 161
        Page 162
        Page 163
        Page 164
        Page 165
        Page 166
        Page 167
        Page 168
        Page 169
        Page 170
        Page 171
        Page 172
        Page 173
        Page 174
        Page 175
        Page 176
        Page 177
        Page 178
        Page 179
        Page 180
        Page 181
        Page 182
        Page 183
        Page 184
        Page 185
        Page 186
        Page 187
        Page 188
        Page 189
        Page 190
        Page 191
        Page 192
        Page 193
        Page 194
        Page 195
        Page 196
        Page 197
        Page 198
        Page 199
        Page 200
        Page 201
        Page 202
        Page 203
        Page 204
        Page 205
        Page 206
        Page 207
        Page 208
        Page 208a
        Page 208b
        Page 208c
        Page 208d
        Page 209
        Page 210
        Page 211
        Page 212
        Page 213
        Page 214
        Page 215
        Page 216
        Page 217
        Page 218
        Page 219
        Page 220
        Page 221
        Page 222
        Page 223
        Page 224
        Page 225
        Page 226
        Page 227
        Page 228
        Page 229
        Page 230
        Page 231
        Page 232
        Page 233
        Page 234
        Page 235
        Page 236
        Page 237
        Page 238
        Page 239
        Page 240
        Page 241
        Page 242
        Page 243
        Page 244
        Page 245
        Page 246
        Page 247
        Page 248
        Page 249
        Page 250
        Page 251
        Page 252
        Page 253
        Page 254
        Page 255
        Page 256
        Page 257
        Page 258
        Page 259
        Page 260
        Page 261
        Page 262
        Page 263
        Page 264
        Page 265
        Page 266
        Page 267
        Page 268
        Page 269
        Page 270
        Page 271
        Page 272
        Page 273
        Page 274
        Page 275
        Page 276
        Page 277
        Page 278
        Page 279
        Page 280
        Page 281
        Page 282
        Page 283
        Page 284
        Page 285
        Page 286
        Page 287
        Page 288
        Page 289
        Page 290
        Page 291
        Page 292
        Page 293
        Page 294
        Page 295
        Page 296
        Page 297
        Page 298
        Page 299
        Page 300
        Page 301
        Page 302
        Page 303
        Page 304
        Page 305
        Page 306
        Page 307
        Page 308
        Page 309
        Page 310
        Page 311
        Page 312
        Page 313
        Page 314
        Page 315
        Page 316
        Page 317
        Page 318
        Page 319
        Page 320
        Page 321
        Page 322
        Page 323
        Page 324
        Page 325
        Page 326
        Page 327
        Page 328
        Page 329
        Page 330
        Page 331
        Page 332
        Page 333
        Page 334
        Page 335
        Page 336
        Page 337
        Page 338
        Page 339
        Page 340
        Page 341
        Page 342
        Page 343
        Page 344
        Page 345
        Page 346
        Page 347
        Page 348
        Page 349
        Page 350
        Page 351
        Page 352
        Page 353
        Page 354
        Page 355
        Page 356
        Page 357
        Page 358
        Page 359
        Page 360
        Page 361
        Page 362
        Page 363
        Page 364
        Page 365
        Page 366
        Page 366a
        Page 366b
        Page 367
        Page 368
        Page 369
        Page 370
        Page 371
        Page 372
        Page 373
        Page 374
        Page 375
        Page 376
        Page 377
        Page 378
        Page 379
        Page 380
        Page 381
        Page 382
        Page 383
        Page 384
        Page 385
        Page 386
        Page 387
        Page 388
        Page 389
        Page 390
        Page 391
        Page 392
        Page 393
        Page 394
        Page 395
        Page 396
        Page 397
        Page 398
        Page 399
        Page 400
        Page 401
        Page 402
        Page 403
        Page 404
        Page 405
        Page 406
        Page 407
        Page 408
        Page 409
        Page 410
        Page 411
        Page 412
        Page 413
        Page 414
        Page 415
        Page 416
        Page 417
        Page 418
        Page 419
        Page 420
        Page 421
        Page 422
        Page 423
        Page 424
        Page 425
        Page 426
        Page 427
        Page 428
        Page 429
        Page 430
        Page 431
        Page 432
        Page 433
        Page 434
        Page 435
        Page 436
        Page 437
        Page 438
        Page 439
        Page 440
        Page 441
        Page 442
        Page 443
        Page 444
        Page 445
        Page 446
        Page 447
        Page 448
        Page 449
        Page 450
        Page 451
        Page 452
        Page 453
        Page 454
        Page 455
        Page 456
        Page 457
        Page 458
        Page 459
        Page 460
        Page 461
        Page 462
        Page 463
        Page 464
        Page 465
        Page 466
        Page 467
        Page 468
        Page 469
        Page 470
        Page 471
        Page 472
        Page 473
        Page 474
        Page 475
        Page 476
        Page 477
        Page 478
        Page 479
        Page 480
        Page 481
        Page 482
        Page 483
        Page 484
        Page 485
        Page 486
        Page 487
        Page 488
        Page 489
        Page 490
        Page 491
        Page 492
        Page 493
        Page 494
        Page 495
        Page 496
        Page 497
        Page 498
        Page 499
        Page 500
        Page 501
        Page 502
        Page 503
        Page 504
        Page 505
        Page 506
        Page 507
        Page 508
        Page 509
        Page 510
        Page 511
        Page 512
        Page 513
        Page 514
        Page 515
        Page 516
        Page 517
        Page 518
        Page 519
        Page 520
        Page 521
        Page 522
        Page 523
        Page 524
        Page 525
        Page 526
        Page 527
        Page 528
        Page 529
        Page 530
        Page 531
        Page 532
        Page 533
        Page 534
        Page 535
        Page 536
        Page 537
        Page 538
        Page 539
        Page 540
        Page 541
        Page 542
        Page 543
        Page 544
        Page 545
        Page 546
        Page 547
        Page 548
        Page 549
        Page 550
        Page 551
        Page 552
        Page 553
        Page 554
        Page 555
        Page 556
        Page 557
        Page 558
        Page 559
        Page 560
        Page 561
        Page 562
        Page 563
        Page 564
        Page 565
        Page 566
        Page 567
        Page 568
        Page 569
        Page 570
        Page 571
        Page 572
Full Text
DE WEST-INDISCHE GIDS




De


West=Indische Oids

ONDER REDACTIE VAN

Dr. H. D. BENJAMIN, Prof. Dr. J. BOEKE,
Mr. B. DE GAAY FORTMAN, JOH. F. SNELLEMAN,
C. A. J. STRUYCKEN DE ROYSANCOUR

ACHTSTE JAARGANG 1926/1927


NEOENDE DEEL


'S-GRAVENHAGE
MARTINUS NIJHOFF
1927




INHOUD VAN DEN ACHTSTEN JAARGANG


Blz.
BENJAMINS (Dr. H. D.). De Corantijn-kwestieopdengoeden
weg? .. .. .. 293
Is Aphra Behn in Suriname geweest? Met nog iets
over de schrijfster . . . 451
EYCK-BENJAMINS (NELLY E. VAN). Suriname van 1651 tot
1668. Vertaling van een hoofdstuk uit James A. William-
son ,,English Colonies in Guiana and on the Amazon (1806-
1668)". Oxford, at the Clarendon Press. MCMXXIII 1
BOLTEN (D. G. J.). Eene waterleiding voor Paramaribo. 119
DELLAERT O. P. (P. REGINALDUS). Aruba's verlaten goud-
velden . . . . 539
ETTINGER (J. VAN). Een vergeten hoofdstuk uit de geschie-
denis van het Curacaosche circulatiebankwezen 177
De stichting van de Curacaosche Bank 485
GAAY FORTMAN (Mr. B. DE). Munt- en geldmoeilijkheden op
Curacao v66r honderd jaar. II .37
De oprichting der Curagaosche schutterij 97
De Curacaosche begrooting voor 1926 . 277
Boekbespreking: Niederldndisch-Westindien. (Eine
ldnderkundliche Skizze, mil I Karte im Anhang). Von Otto
Winkler. Leipzig 1926 . . . 336
-- Gouverneur Cantz'laar en de bloedige gebeurtenis
van 1 Juni 1824 . 341
Een wonderlijke onderneming tegen Porte-Rico 389
HEWITT (W.). Zie: Uit de Pers 198
KALFF (S.).Joden op het eiland Curacao .69
Een Koninklijke Commissaris in Suriname. 145
Abraham Vereul. . 378
Uit de geschiedenis van St. Eustatius 405
lets over Peter Stuyvesant 517
KESLER (C. K.). Naar aanleiding van ,,de neger en zijne cul-
tuurgeschiedenis" . .59
De interoceanische verbinding v66r 10 jaar 125
-- Boekbespreking: Colenbrander. Koloniale geschiede-
nis. 's-Gravenhage 1925 . . 283
Boekbespreking: W. R. Voulaire. Land, Leute und
Missionsleben in Suriname. Herrnhut 1925 . . 427
Zeventiende-eeuwsche concurrenten der Nederlan-
dersindeWest .................. 437




VI INHOUD VAN DEN ACHTSTEN JAARGANG
Blz.
KESLER (C. K.). Amsterdamsche bankers in de West in de
18eeeuw . 499
De naam Antillen . 567
KEYE (OTTHO) in 1659 over de Bacove . 290
KNAPPERT (Prof. Dr. L.). De Labadisten in Suriname 193
LAMPE (Dr. P. H. J.). Enkele opmerkingen over den sociaal-
hygienischen toestand en de geneeskundige verzorging van
Suriname . . .249
LIMBURG STIRUM (Mr. O. E. G. GRAAF VAN). Voorwaardelijke
veroordeeling . . 370
MARTIN (Prof. Dr. K.). De waardeering van Voltz als pionier
voor Suriname 533
MAY (T.). De lepra, haar voorkomen, verspreiding en bestrij-
ding, in 't bizonder in Suriname. I . 547
OUDSCHANS DENTZ (FRED). De opkomst van Curacao 357
Zie: Uit de Pers 92
PANHUYS (Jhr. L. C. VAN). Boekbespreking: lo. Dr. Ernst
Vatter. Seltene amerikanische Ethnografica im Stddtischen
Volkermuseum zu Frankfurt a.M. 2o. Hans Staden. Wahr-
haftige Historia und Beschreibung einer Landschaft der wil-
den, nacketen, grimmigen Menschen/resserleuten in der
Neuen Welt, enz. Faksimile-uitgave. Frankfort 1925 183
Einige Details in der Ornamentik der Buschneger Suri-
nams. Stockholm 1926 . 432
De Nederlandsche Regeering tegenover de Kolonie
Suriname in 1816 . 463
PENARD (THOMAS E.). Note on words used by South Ameri-
can Indians for Banana . 375
(and ARTHUR P.). European influence on the Arowak
Language of Guiana . . 165
SCHALKWIJK (Mr. F. G.). Keuze en opleiding van naar West-
Indie nit te zenden rechterlijke- en bestuursambtenaren 557
SCHOCH (Mr. Dr. C. F.). De Onderemersraad voor Suriname
en zijne voorstellen betreffende den grooten landbouw . 219
SCHCTZ (HARALD). Schetjes uit Albina 399, 473
SNELLEMAN (JOH F.). Walter E. Roth . . 315
-- Velerlei bout van Suriname: Dr. J. Ph. Pfeiffer. De
houtsoorten van Suriname. Uitgave Kol. Inst. 1926 421
-- Thrips. Adriaan Reyne. Onderzoekingen over de
monddeelen der Thysanoptera. Proefschrift. December
1926 . . . 480
STAAL (G. J.). De wet op de staatsinrichting van Suriname 85
Ontwrongen bezwaren 235

Adres der Koloniale Staten d.d. 14 Mei 1926 . . .. .140
Bibliographie. ..... 94, 143, 192, 291, 340, 434, 483, 531, 572




INHOUD VAN DEN ACHTSTEN JAARGANG VII

Blz.
Eedenfonds (Van). Vierentwintigste jaarverslag (over 1925) 142
Uit de Pers: Is het in Suriname steeds een armoedige boel
geweest, door Fred. Oudschans Dentz. 92
De productive waarde van den kleinen landbouw, door W.
Hewitt. 198
Geesten in Paramaribo 570
Verslag van de Commissie van advises en onderzoek in zake
Surinaamsche houtsoorten over het jaar 1925. 188





SURINAME VAN 1651 TOT 1668


EEN HOOFDSTUK UIT JAMES A WILLIAMSON
,,ENGLISH COLONIES IN GUIANA AND ON THE AMAZON
(1604-1668"1) OXFORD, AT TE CLARENDON PRESS
MCMXXIII.

Vertaald door NELLY E. VAN EYCK-BENJAMINS

Bronnen

Onder de koloniale papieren in het Rijksarchief zijn er slechts
weinige, diebetrekking hebben ophet Suriname vanvoor 1660maar
een veel grooter aantal, loopt over de period na 1660. In de meeste
gevallen geven de Calendars een voldoende overzicht over den in-
houd der documenten en is het onnoodig om zich tot de documen-
ten zelf te wenden. Aanvullend material van den zelfden aard
vindt men in de Domestic Calendars; Acts of the Privy Council,
Colonial, Deel I, en in de Thurloe State Papers. Verscheidene
rapporten van de Historische Commissie voor de Handschriften
bevatten gegevens over Suriname en zeer bruikbare kennis kan
men putten uit de Publications of the American Jewish Historical
Society, wier leden oude, te Paramaribo bewaarde Joodsche docu-
menten beschrijven.
Onze documentatie over de kolonie wordt door een aantal ge-
lijktijdige geschriften verrijkt. Kolonel Scott geeft in Sloane MSS
3662 een korte geschiedenis, die echter voorzichtig gebruikt moet
worden. Goeverneur William Byam schreef: A Narrative of the
late Troubles in Surinam, 1661 (of waarschijnlijker in 1662); An
Exact Relation of the most Execrable Attempts .... on Francis,
Lord Willoughby, London, 1665; en ,,A Journall of Guiana from

') Dit is het eerste ons bekende aaneengeschakelde en goed gedocumen-
teerde overzicht van de geschiedenis van Suriname als Engelsche kolonie.
Wij hebben het nuttig geacht het ter kennis te brengen van de lezers van
De West-Indische Gids en geven de vertaling, de uitgevers dankzeggende
voor de toestemming. Redactie W. I. G.





SURINAME VAN 1651-1668


1656 to 1667." Het laatste is nooit gedrukt en bestaat alleen in
een afschrift van Scott in de Sloane MSS. 3662, ff. 27-37 1). Men
heeft de mogelijkheid opgeworpen dat dit relaas een brouw-
sel van Scott zelf tot zijn eigen verheerlijking is '), maar hiervoor
bestaat geen bewijs en de stijl van het geschrift is voor zijn werk
niet karakteristiek. Andere gelijktijdige pamfletten zijn Surinam
Justice, door Robert Sanford, London 1662, en An Impartial De-
scription of Surinam, door George Warren, Londen 1667. Een of
twee feiten, die men elders niet vermeld vindt, kan men aantreffen
in een zendings-verhandeling, waarvan de titel volledige vermel-
ding verdient : A Seasonable Proposition of Propagating the Gospel by
Christian colonies in the Continent of Guiana, by John Oxenbridge, a
silly worme, too inconsiderable for so great a Work, and therefore
needs and desires acceptance and assistance from Above. Het jaar
van verschijnen is niet gegeven maar schijnt v66r 1667 te vallen.
Een goede Fransche bron voor den strijd in Cayenne en Sinamari
is J. Clodord, Relation de ce qui s'est passe dans les Isles & Terre-
Ferme de I'Amdrique, 2 vols. Paris, 1671. Clodore was bij eenige
van de door hem beschreven gebeurtenissen tegenwoordig.
Ten slotte is Suriname tooneel van handling in de eerste door
een vrouw in bet Engelsch geschreven roman. Mevrouw Aphra
Behn was de dochter van John Johnson, een barbier '). Zij going
met een familielid naar Suriname, bracht daar eenige jaren door,
en keerde vervolgens terug, om met een in Londen woonachtig
Nederlander in het huwelijk te treden. Haar roman, Oroonoko, of
de Koninklijke Slaaf, is, al zijn haar oordeelvellingen over perso-
nen ter will van haar verhaal gekleurd, een echte bron voor bet
maatschappelijke leven in de kolonie.

') Scott's Description of Guiana is door Frederik Oudschans Dentz ge-
publiceerd in een artikel, getiteld ,.Suriname vddr do verovering door Abra-
ham Crynssens" in ,,Bijdragxe en Mededealinge van hat HistorischGenoot-
schap". Deel XXXIX, 1918 blz. 176-187. Zie ook de daar medegedeelde
litteratuur.
Noot v. d. redctie.
*) Prof. W. C. Abbott, ,,Colonel John Scott of Long Island", New
Haven, 1918, blz. 40.
') Dat meende men vroeger, maar de laatste uitgever van Alphra
Behn's complete werken (London 1915), Montague Summes, ontdekte dat
zij niet de dochter van een barbier was, maar waarscbijnlijk ,,of good old
stock". Haar vader schijnt een ,,relative" van Lord Willoughby to zijn ge-
weest. De roman ..Oroonoko" is vertaald in den latenjaargngvan,,De
West-Indische Gids", war ook het portret van de schrijfeter is gerero-
duceerd. Zie voorts het artikel ,Nog ses, Aphra Bas" in den 2en jaargang
(Februari 1921) van hetzefde tijdachrift. Noot v. d. redalie.




SURNAME VAN 1651-1668


I. Stichting en vroegste jaren, 1651-6o

Suriname verschilt in menig opzicht van de andere kolo-
nies, wier geschiedenis ik in de voorafgaande hoofdstukken
van dit boek heb medegedeeld. In de eerste plaats werd
deze kolonie door ervaren kolonisten, niet door onge-
trainde avonturiers uit het moederland gesticht. Haar
pioniers, op Barbados voor hun taak bekwaamd, wisten
wat zij te doen hadden en maakten van hun onderneming
in korten tijd een success. Dit aanvankelijk success lokte
kapitalisten. Vermogende mannen namen plantages die
zij met neger-slaven bevolkten, en royalistische bannelin-
gen vonden gedurende de eerste tien jaar in Suriname een
vergeten uithoek van het rijk, waar het hun vrijstond pre-
cies te denken wat zij wilden en zij toch wonder hun eigen
vlag konden blijven leven. Na de Restauratie werd Suri-
name in ieder opzicht een typische patroonskolonie, wier
voornaamste eigenaar in hooge gunst stond en een aan-
zienlijke plaats bekleedde, wier aanwassende bevolking
welvarend was, en waaralles een toekomst beloofde waarop
geen andere Guiaansche kolonie tot dien tijd ook maar in
de verste verte had kunnen hopen. Maar toen werd het
door het noodlot getroffen, gelijk iedere andere in dit
relaas vermelde onderneming door het noodlot getroffen
was. In 1665 brak met de Hollanders, in 1666 met de
Franschen een oorlog uit. Het was de eerste zuiver kolo-
niale worsteling in de Engelsche geschiedenis. De kolonie
veroverde haar buren, werd op haar beurt door een vloot
uit Europa veroverd, en te laat door de Engelschen terug-
genomen, want het verdrag, dat haar overdroeg aan het
Hollandsche rijk, waarvan het tot op dezen dag deel uit-
maakt, was toen al onderteekend. Hoe dit zij, hoewel
door oorlog, ziekten en desertie verzwakt, Suriname, het
eenige blijvende gedenkteeken nit de zeventiende eeuw van
al de inspanning en opoffering die de Engelschen zich in
Zuid-Amerika getroost hadden, bleef bestaan. Het is niet
uitgesloten dat nog heden aan de oevers van de Suriname-
rivier, althans wonder de Joodsche bevolking, menschen
wonen wier voorvaders, toen Francis, Lord Willoughby




SURNAME VAN 1651-1668


of Parham, Groot-eigenaar der nederzetting was, planta-
ges afbakenden.
Barbados had in 1650 na tien jaren suikercultuur een
hoogen graad van welvaart bereikt. Zijn product behaal-
de op de Europeesche markten hooge prijzen, zijn handel
was nog door geen scheepvaart-wetten beperkt, en zijn
gelukkige grondbezitters brachten er in groeienden getale
blanke arbeiders heen uit het moederland en zwarte sla-
ven uit Afrika. Te zelfder tijd begon een maatschappe-
lijke verandering zich te openbaren: terwijl de rijkdom
van het eiland toenam, vertoonde het aantal vrije leden
der bevolking de neiging om te verminderen. De be-
kwaamste planters slorpten het bezit van hun mededin-
gers op en toen dit process eenmaal begonnen was, going het
automatisch verder, want de groote, met behulp van sla-
venarbeid geexploiteerde ondernemingen waren econo-
misch krachtiger dan de kleine. Wat de planters betreft
had Barbados derhalve een overtollige bevolking, hetgeen
na de nederlaag van 's Konings zaak in den Burgeroorlog
door de komst der royalistische bannelingen, sommigen
van wie een aanzienlijk deel van hun fortuin, hadden weten
te redden, nog erger werd. Wat de vrije arbeiders betreft
was er eveneens een overschot, doordat de contracten met
blanke arbeiders geregeld afliepen, voor wie dan bij gebrek
aan onbezet land geen werk meer beschikbaar was. Deze
omstandigheden maakten Barbados rijp voor het uitzen-
den van troepen pioniers naar nog maagdelijke streken,
en omstreeks het midden van de zeventiende eeuw speelde
het als moeder van nieuwe volksplantingen een belang-
rijke rol.
Francis, Lord Willoughby, een der boven vermelde
royalistische bannelingen verkreeg in 1647 bij een pacht-
contract voor 21 jaar de beschikking over Graaf Carlisle's
eigendomsrechten op de Caraibische Eilanden. In 1650
kwam hij ter behartiging van zijn belangen in Barbados
aan en zond spoedig daarna een schip om de kust van
Guiana te verkennen. Daar zijn afgezanten door de Ca-
raiben van de Suriname-rivier goed waren ontvangen,
vertrok een honderdtal Barbadianen in de tweede helft




SURNAME VAN 1651-1668


van 1651, wonder bevel van major Anthony Rowse, om
er een kolonie te stichten. De omstandigheden vinden wij
in een 9 Augustus 1651 geschreven brief van Willoughby
aan zijn vrouw, omstandig verteld:

,,Over mijn ontdekking van Guiana, waarover ik U vroe-
ger al schreef, heb ik uitsluitsel gehad, en de man dien ik
daar naar toe gezonden had, heeft twee Indiaansche koningen
meegebracht, en met verschillende hunner gesproken en zij
zijn bereid onze menschen te ontvangen en vinden goed dat
wij ons wonder hen vestigen. Tot welk doel ik er van hier hon-
derd man naar toe zend en ik twijfel niet of wij zullen er in
een paar jaar vele duizenden hebben .... Zij waren bijna vijf
maanden weg geweest en geen enkele van de veertig heeft in
dien tijd ook zelfs maar last van hoofdpijn gehad 1)."

De datum van bovenstaanden brief maakt het mogelijk
om het werkelijke tijdstip van de stichting van Suriname,
in den regel op 1650 gesteld, op 1651 te stellen.
De nieuwelingen vonden er een eenzamen kolonist,
Jacob Enoch, waarschijnlijk een Hollander of een Hol-
landschen Jood, die met zijn gezin in Suriname woonde
en gedurende twee jaar van de inboorlingen geenerlei
overlast had ondervonden 2). Rowse, ,,een man van
groote dapperheid en beleid, en met een lange ervaring
van West Indie" 8), begon met plantages toe te wijzen en
een fort te bouwen. De praktische mannen, die Suriname
stichtten, maakten het zich niet lastig met plannen tot

') Tanner MSS. 54, fol. 147, gedrukt in H. Cary's Monuments of the
Great Civil War, London, 1842, blz. 312. Zie tevens Col. Those. Modyford to
Bradshaw, 1652, 16 Febr., ,,een korte geschiedenis van de daden van den
ongelukkigen Lord Willoughby", in Colonial Calendar, Z574-1660, blz.
373. De weergave van Willoughby's aanspraak op een concessie, 1663, 6
Mei (Colonial Calendar i66z-68, No. 451) bevestigt het op de hoofdzaken,
evenals John Oxenbridge's Seasonable Proposition, blz. 7. Kolonel Scott,
minder goed op de hoogte, verklaart dat Rowse, ,,ongeveer 300" planters
meenam. (Sloane MSS. 3662, ff. 40 b., 41).
(De brief waaruit dit citaat is genomen, is in zijn geheel te vinden in The
History of Barbados, by Sir Robert H. Schomburgk, London 1848, blz.
273 vlg. Noot v. d. redacie.)
') Oxenbridge, Seasonable Proposition, blz. 7.
*) Scott, ut sup. f. 40 b.




SURNAME VAN 1651-1668


gemeenschappelijken arbeid of ingewikkelde financieele
finesses, die in de werkelijkheid altijd op niets uitliepen.
Zij wisten precies hoe zij hun werk moesten aanvangen en
deden dat met de eerste de best hulpmiddelen waarover
zij konden beschikken. Gedurende haar heele geschiede-
nis bleef dit individualism de kolonie karakteriseeren. De
naam van Ralegh wekte, hoewel reeds een menschenleef-
tijd verstreken was, wonder de Indianen nog steeds ontzag
en door zich op hem te beroepen ondervond Rowse van
zijn gastheeren weinig moeite 1).
Lord Willoughby had de pioniers een schip en wat
koopwaren geleend en zond een paar van zijn mannen
om in zijn naam plantages te vorderen. Klaarblijkelijk
echter, was hij niet de eenige, die krachtens het recht
van inbezitneming 2) eigendomsrecht op den ground kon
doen gelden en natuurlijk had noch hij noch een der an-
deren op dit tijdstip eenigen wettelijken titel in den vorm
van een erkenning van hun rechten door het Gemeenebest
of Karel II. Desniettegenstaande had Willoughby van-
wege het groote bedrag dat hij in de onderneming ge-
stoken had, een overheerschende positive. Scott zegt, dat
hij alles bij elkaar 26.000 pond uitgaf, maar dit slaat op
den geheelen duur der onderneming. Hij zelf beweerde dat
hij in 1666 omstreeks 20.000 pond had besteed 3). Hij
rustte ten dienste van de volksplanting 4) 6n schip met
twintig kanonnen en twee kleinere schepen uit, en zond er
tegen het eind van 1651 nog vijftig andere kolonisten uit
Barbados naar toe 5).
Een week na hun vertrek bereikte Sir George Ayscue's
vloot Barbados, om dien haard van royalisme tot trouw
aan het Gemeenebest te dwingen. Willoughby en de ex-
tremisten waren voor tegenstand, maar het gematigde
element hield de overhand en den elfden Januari 1652
capituleerde het eiland op voorwaarden. Onder de laatste

1) Scott, ut sup. f 40 b.
*) Scott verklaart het uitdrukkelijk en Modyford onderstelt het.
*) Colonial Cal. I66x-8. No. 83.
') Volgens zijn eigen opgave. Colonial Cal. z66z-8, No. 451.
') Modyford, ut sup.




SURNAME VAN 1651-1668


was er een, inhoudende dat Willoughby in zijn kolonisatie
van Suriname niet gehinderd zou worden 1). Hierdoor
werd hij als de stichter der kolonie erkend, ofschoon de
omvang van zijn rechten er niet door bepaald werd. Hij
vatte nu min of meer tot consternatie van major Rowses),
die just op dat oogenblik op Barbados verscheen, het plan
op om in person naar Suriname te gaan. Rowse en de
planters waren er niets op gesteld Willoughby in hun
kolonie te zien. Daar hij hun voornaamste schuldeischer
was, most zijn aanwezigheid ter plaatse hen in verlegen-
heid brengen en zij zouden dan ook liever vernomen heb-
ben dat Europa het doel van zijn tocht was. Toch zeilde
hij den 27sten Maart 1652 naar Suriname, waar hij ge-
durende korten tijd bleef, en vertrok nog voor het eind
van Mei naar Engeland 3). Hoewel achteloos in kwesties
van detail, was hij vol geestkracht en had hij voor hoofd-
zaken een scherpen blik. Hij begreep dat hij in Suriname
v66r alles wettelijk gezag noodig had en daarom begaf hij
zich naar Londen, om aan de bron der macht een behoor-
lijke concessie te verkrijgen.
In het begin van den Burgeroorlog had Willoughby aan
de zijde van het Parlement gevochten en zijn later over-
loopen naar de royalisten wordt verzacht door het feit
dat het plaats greep toen hun zaak al aan de verliezen-
de hand was. Hij handelde, inderdaad, uit overtuiging
en niet uit berekening. Door zijn overgave van Barbados
had hij zich weer met het Gemeenebest verzoend, maar,
gelijk zijn later handelingen toonen zouden, ditmaal
zonder oprechtheid. Na zijn aankomst in Engeland ver-
kreeg hij een gedeeltelijke restitutie van zijn bezittingen
en pousseerde hij zijn aanspraken op het eigendomsrecht
over de nieuwe kolonie. Aldus, ten minste, mogen wij af-
leiden uit een kort bericht van den negenden Augustus,
dat Lord Willoughby zich ter zake van het capitulatie-

') N. D. Davis, Cavaliers and Roudheads in Barbados, pp. 251-5 geeft
een volledige opgave van de voorwaarden der capitulatie.
a) Modyford ut sup.
*) Colonial Cal., 1574-166o, blz. 380.




SURINAME VAN 1651-1668


verdrag van Barbados 1) in Engeland beyond. De Raad
van State echter had Suriname reeds wonder zijn rechts-
gebied betrokken en gedurende eenigen tijd de aanstelling
van een zekeren kapitein Richard Holdip tot Goeverneur
overwogen 2). Den achttienden Augustus nam de Raad
zijn beslissing en beval dat de acte van Holdip's aanstel-
ling opgemaakt, geteekend en aan hem uitgereikt zou
worden 3). In de person van major Rowse verscheen
kort daarna nog een derde pretendent. Hij beyond zich,
November 1652, in Engeland, toen een commissie uit den
Raad van State dit lichaam adviseerde, Holdip's aanstel-
ling in te trekken en Rowse in zijn plaats te benoemen 4).
Naar het schijnt is dit niet geschied, maar Rowse keerde
toch naar Suriname terug, waar hij tot 1654 is gebleven 5).
Ondertusschen volgde het Protectaat het Gemeenebest
op, hetgeen de vooruitzichten voor een zoo monarchale
installing als het patroonsbewind waarop Willoughby
zijn hoop gesteld had, verbeterde. Den zestienden Maart
1654 adviseerde Cromwell's Raad, om Willoughby en zijn
erfgenamen octrooi te geven voor een ,,stuk gebieds in
Amerika, oostelijk begrensd door de Marowijne-rivier,
westelijk door de river Seramica, en zuidwaarts, om een
vierkant te vormen, in een rechte lijn evenveel mijlen
zich uitstrekkende als die rivieren oostwaarts en west-
waarts van elkander verwijderd zijn" 6). Maar om de eene
of andere reden kwam er geen schot in. Misschien kon
Cromwell, een oude strijdmakker van Willoughby in het
leger der Eastern Association [de associate der oostelijke
graafschappen die de Parlementspartij gekozen hadden]

1) Colonial Cal., 1574-6o, blz. 387.
1) Ibid. blzz. 376, 379, 383, 386, 387, April-Aug. 1652.
*) Ibid. blz. 387.
(Hartsinck ,,Beschrijving van Guiana of de Wilde Kust in Zuid-Amerika"
Amsterdam 1770, 2e deel, blz. 583-584, deelt mede dat Franschen uit
Cayenne begin 1654 de Suriname-rivier opvoeren: ,,Aldaar gebood de
Mayor Ruff [Rowse ?], die, in plaatse van den Colonel Oldiph, tot Gouver-
neur was aangesteld." Noot v. d. redactie).
*) Ibid. blz. 394.
*) Sloane MSS. 3662, f. 41.
) Colonial Cal. 1574-1660, blz. 414.




SURNAME VAN 1651-1668


diens overloopen naar de zaak des konings niet vergeven.
Wat de reden ook zijn moge, de concessie kwam er niet
door 1). Spoedig was de teleurgestelde requestrant in in-
trigues ten behoeve van Karel II verwikkeld. In 1654
stond hij wonder verdenking, werd in 1655 betrapt, en in
Juni van dat jaar in de gevangenis geworpen. Na zijn in
vrijheidstelling, werd hij Maart 1656 wederom gearres-
teerd en in November opnieuw in vrijheid gesteld, op de
aan een zekerheidstelling van 10.000 pond verbonden
voorwaarde, dat hij binnen zes maanden naar Suriname
zou scheepgaan, niet echter als eigenaar, maar wonder de
vagere bepalingen van het capitulatie-verdrag van Bar-
bados 2). Deze voorwaarde ten spijt, bleef hij tot de Res-
tauratie in Engeland, en speelde hij in de royalistische sa-
menzwering van 1659 opnieuw een rol.
Keeren wij nu tot de wederwaardigheden der kolonie
zelve terug, dan vinden wij voor de period van v66r 1660
slechts zeer schrale gegevens. Gelijk wij gezien hebben,
was Holdip in 1652 tot Goeverneur benoemd, maar de
geschiedenis van zijn behind is ons volkomen onbekend.
Van de Barbadiaansche planters, royalisten van nature,
kon men niet verwachten dat zij een door het Gemeenebest
aangesteld ambtenaar met bijzonder eerbetoon ontvan-
gen zouden, en Rowse's aanwezigheid in de kolonie moet
tot zijn moeilijkheden hebben bijgedragen. Over zijn ont-
-slag hooren wij eerst geruimen tijd nadat dit plaats greep.
Den zevenden November 1655 schreef Daniel Searle,
Goeverneur van Barbados aan Cromwell: ,,De kolonisten
van Suriname, op het vasteland van Guiana gevestigd,
hebben zich over hun onzekeren toestand bij mij beklaagd.
Hun Goeverneur, kolonel Holdip, heeft hen in den steek
gelaten en is naar Engeland teruggekeerd, sinds welke ge-
beurtenis er niemand gerechtigd is geweest, noch is, om
behind over hen te voeren 3)" Holdip moet omstreeks

') De laatste vermelding die ik heb kunnen vinden is, dat men eind Juni
nog steeds aan het overwegen was. Domestic Cal. 1654, blz. 230.
') Colonial Cal., x574-1660, blz. 461. Zie voor zijn aandeel in royalisti-
sche intrigues Dict. Nat. Biogr.
*) Thurloe State Papers, deel IV, blz. 157.




SURINAME VAN 1651-1668


den zomer van 1654 vertrokken zijn, want hij nam deel
aan de Jamaica-expeditie, die aan het eind van dat jaar
wegzeilde, en kreeg bij die gelegenheid den rang van kolo-
nel. Een protest uit Jamaica van 1657 kan op zijn hande-
lingen in Suriname betrekking hebben. ,,Ik hoor dat Zijne
Hoogheid het plan heeft, kolonel Holdip hierheen te zen-
den, hetgeen hier groote beroering teweeg zal brengen,
daar hij van wege de wreedheid en de onderdrukking,
waaraan men zegt dat hij zich in Indie is te buiten ge-
gaan, zoo buitengewoon gehaat is 1)". Als dit zijn vroeger
verblijf op Jamaica betrof, zou het waarschijnlijk stelliger
uitgedrukt zijn. Inderdaad is Holdip niet teruggekeerd.
In 1658 werd hij als consul naar de Levant gezonden 3).
Uit de mededeeling, dat hij zijn post in Suriname in den
steek gelaten had, mogen wij afleiden, dat daar ongere-
geldheden plaatsgegrepen hadden. In het zelfde jaar,
1654, verliet ook Rowse, om onbekende redenen, de
kolonie 3).
Cromwell's talrijke bezigheden verhinderden hem,
maatregelen te nemen om Suriname daadwerkelijk in het
rijksgebied op te nemen. Gedurende die jaren moet er een
gestadige toevloed van kolonisten uit Engelsch West-
Indie geweest zijn, de meerderheid met royalistische nei-
gingen, en het zou moeite gekost hebben van Engeland
uit een Goeverneur te zenden, die den Protector trouw zou
blijven en tegelijkertijd in staat zou zijn de kolonisten
zonder gewapenden steun te besturen. Steun kon men
zich op dit oogenblik niet goed veroorloven, want Crom-
wells Spaansche oorlog stelde de vloot heel wat hoogere
eischen dan, in het begin van zijn regeering, de meer door
uiterlijk vertoon treffende strijd met de Hollanders ge-
daan had. Misschien verklaart dit zijn bereidwilligheid,
om in 1657 de heele zaak aan Willoughby over te dragen.
Daardezeindataanbod echter niet treden wilde, geschied-

1) Thurloe State Papers, deel IV, blz. 391.
J) Ibid., deel VII, blz. 83.
4) Sloane MSS. 3662, f. 41. Scott, de schrijver, was over Suriname niet
geheel op de hoogte. Hij schijnt niet van Holdip gehoord te hebben en
onderstelt dus dat door Rowse de kolonie tot 1654 bestuurd was.




SURINAME VAN 1651-1668


de er niets en tot aan de Restauratie werd Suriname aan-
zijn eigen zorg overgelaten.
Zijn zelfbestuur geschiedde in den vorm van een ver-
tegenwoordigende Vergadering, een'Raad en een Goever-
neur. De Vergadering werd door de planters gekozen, de
Raad ongetwijfeld door den Goeverneur benoemd, en de
Goeverneur zelf werd voor de period 1657-60 door de
Vergadering gekozen, terwijl zijn diensttijd, evenals die
van het lichaam dat hem koos, telkens 66n jaar duurde 1).
Er bestaat geen aanwijzing dat er gedurende de vooraf-
gaande period van drie jaren, 1654-57, van een regel-
matige constitute sprake was. Holdip, door het Gemeene-
best benoemd, was vertrokken. Tot het einde van 1655
had Cromwell nog steeds geen opvolger benoemd en
het is zoo goed als zeker dat hij daartoe ook nimmer over-
gegaan is. Wij mogen daarom aannemen dat de inwoners,
aan hun eigen vinding overgelaten, gedurende dien tijd
met de ontwikkeling van de instellingen doende waren,
die wij er sedert 1657 van kracht vinden. Scott, weliswaar,
beweert dat William Byam de kolonie vanaf 1654 2) be-
stuurd had, maar het andere bewijsmateriaal spreekt
hiertegen, en volgens Byam zelf was hij ten tijde der
Restauratie nog slechts drie jaar in dienst geweest 8). Wat
zijn antecedenten betreft zijn de volgende feiten bekend.
In 1651 was hij lid van de Vergadering van Barbados 4).
Hij had te dien tijde den rang van major en behoorde
tot de royalistische partij. Den vierden Maart 1652 werd
hij door een wet der nieuwe, nu anti-royalistische Barba-
diaansche Vergadering verbannen en bij een ander besluit
werd hem verboden zonder vergunning der Engelsche re-
geering later terug te keeren 5). Byam going naar Engeland
') Byams' Narrative o the late Troubles in Surinam, 1661-2. Ik ben er
niet in geslaagd een exemplaar van de eerste uitgave van dit werk op to
sporen, maar het is blijkbaar volledig herdrukt in Robert Sanfords Suri-
nwa Justice, London, 1662, waar men de bovenstaande mededeelingen kan
vinden op blzz. 1-2. Zie tevens Sanford's petitie, Colonial Cal. 661--8
No. 363.
*) Sloane MSS. 3662, f. 41.
') Byam's Narrative, ut sup.
') Colonial Cal., z574-z66o, blz. 365.
') Ibid. blz. 391.




SURNAME VAN 1651-1668


waar zijn zaak door een commissie uit den Raad van Sta-
te in Februari 1653 onderzocht werd 1). Zooals hierboven
gezegd is, werd daarna in Suriname voor het eerst weer
van hem gehoord. Het feit dat hij bij drie opeenvolgende
jaarlijksche verkiezingen tot goeverneur gekozen werd, is
een aanwijzing dat hij zijn betrekking met eenige be-
kwaamheid vervulde. Een paar ongunstige meeningen
over zijn optreden van den kant van menschen, die hem
kenden, komen verderop voor bespreking in aanmerking.

2. Suriname in zijn beginperiode

Suriname, of, om zijn lateren naam, Willoughbyland te
gebruiken, had zijn beste dagen gedurende de vijf jaren
die op de Restauratie van Karel den Tweede volgden. Op
paper omvatte zijn gebied, behalve de Suriname, de
rivieren Coppename, Marowijne en Seramica, hoewel de
groote meerderheid der plantages aan de eerste lagen.
Twee schrijvers, die beiden een paar jaar in de kolonie
gewoond hadden, hebben ons over de in Suriname heer-
schende levensvoorwaarden en zijn natuurschoonheid lof-
reden nagelaten. George Warren spreekt van zijn gezond-
heid, zijn overvruchtbaren bodem en zijn vriendelijke
vrouwen 2); en vol spijt schreef Mevrouw Aphra Behn:
,,Had wijlen Zijne Majesteit zaliger gedachtenis (Karel II)
slechts gezien en geweten, van welk een uitgestrekte en
bekoorlijke wereld hij in dit land meester is geweest, hij
had het niet zoo gemakkelijk ten gunste van de Hollan-
ders laten schieten" 3). In 1663 noemde een bezoeker,
de inwoners royaal en dienstvaardig, het klimaat matig
heet, de inboorlingen schaarsch en vredelievend en het
land zelf rijk aan allerlei vreemde soorten van dieren, vis-
') Col. Cal. z574-166o, blz. 400.
*) An Impartial Description of Surinam, London, 1667. Voorrede.
(Van dit boekje bestaat een Nederlandsche vertaling: ,,Een onpartijdige
Beschrijvinge van Suriname, Gelegen op het vast Landt van Guiana in Afri-
ha" [sic], Amsterdam 1669. De inhoud is bijna geheel opgenomen in de
,,Hollandsche Mercurius", Haarlem 1671, blz. 55-62 en in Adriaan van
Berkels ,,Amerikaansche Voyagien". Amsterdam 1695. Van Berkel ver-
meldt echter Warren's naam niet. Noot v. d. redactie).
8) Oroonoko: or the Royal Slave.




SURINAME VAN 1651-1668


schen, reptielen, insecten en gewassen 1). Een den kolo-
nisten welbekende bijzonderheid der natuur was de sid-
deraal. Warren noemt hem ,,Torpedo of Num-Eele", en
Mevrouw Behn beweert dat zij er een gegeten en het
vleesch bijzonder fijn gevonden had.
De binnenzeilende reiziger vond aan den mond van de
Suriname river een breedte van een mijl, met een diepte
van drie vadem bij hoog water op de zandbank en dicht
langs elk der beide oevers een vaargeul. Vijftien mijl
stroomopwaarts lag een klein dorp met name Pramorabo
of het Fort, en zestig mijl van de zee lag de hoofdstad To-
rarica, een stad met een kerk en honderd huizen. De
plaats waar het sinds lang verlaten Torarica lag, wordt nu
ingenomen door de plantage Waterland, die de negers
om de mines der vroegere gebouwen Steengrond noe-
men 2). Schepen van 300 tons konden Torarica bereiken;
en nog tot dertig mijlen verder, te zamen dus negentig
mijlen van den mond der river, was scheepvaart mogelijk.
Langs zoo goed als deze heele uitgestrektheid waren de
oevers met plantages bezet, elk van haar eigen landing-
steiger en booten voorzien, en met de river als aller ge-
meenschappelijke heirweg tusschen hen in.
In Warren's tijd warren er omstreeks vijfhonderd plan-
tages, veertig of vijftig waarvan suikerfabrieken bezaten
die hun eigenaars groote winsten opbrachten. Het feit dat
het heele vervoer te water geschiedde, maakte de ver-
spreiding der plantages in een lange keten onvermijdelijk:
Oxenbridge verklaart dat de pioniers, daar de goedwillig-
heid der Caraiben dit mogelijk maakte, de plantages,
hoe ,,ver en eenzaam" ook, van den aanvang af zonder
steun aanlegden. 3) Die zelfde Caraiben hadden in 1645

') Colonial Cal., i66--8, no. 577.
*) Rev. P. A. Hilfman in Publications of the American Jewish Hist. So-
ciety, No. 18, blz. 180. De andere bijzonderheden in deze alinea zijn aan
Warren's Description ontleend.
(Dit is niet just. Thorarica lag bij ,,Zandpunt" aan de baai in den linker-
oever van de Surinamerivier voorbij Simplicild. Zie het artikel van J. W. C.
Ort, overgedrukt in ,,De West-Indische Gids", 2e jaargang. (1920), blz.
61 -63. Noot v. d. redactie).
') Oxenbridge, op. cit.. blz. 7.




SURINAME VAN 1651-1668


een Fransche en Engelsche nederzetting uitgeroeid en in
het eerst voelden de kolonisten zich, ondanks hun betui-
gingen van vriendschap, niet geheel veilig, maar na een
paar jaar werd het aantal Engelschen zoo groot, dat geen
gevaar te duchten was. Na de Restauratie nam de wel-
vaart der planters toe en uit Barbados bleven nieuwe
kolonisten toestroomen. Een brief uit Suriname van 15
Augustus 1662 vermeldt, dat zeven schepen zoo just
een lading suiker en letterhout ingenomen hadden -de
suiker van betere kwaliteit en hooger in prijs dan de Bar-
badiaansche; en dat 66n planter voor zijn suikerfabriek
een windmolen gebouwd had en anderen zijn voor-
beeld volgden 1). Van de plantage op Sint Johns Hill,
schreef Mevrouw Behn dat zij het beste huis van Suriname
had. Zij behoorde aan Sir Robert Harley, een in Engeland
wonend grondeigenaar, die behalve deze nog andere on-
dernemingen had gekocht. Op St. John's Hill had hij een
grooten veestapel en het huis schijnt voor de dames uit de
kolonie, misschien vanwege zijn gezonde ligging, een va-
cantieverblijf geweest te zijn. Harley gaf zijn agent in
1666 instructie om al zijn belangen in Suriname van de
hand te doen, maar de verovering der Hollanders greep
plaats voor dit gedaan kon worden en hij verloor zijn be-
zittingen 2). Lord Willoughby's onderneming heette Par-
ham Hill. Zijn agent was iemand uit Cornwall, met name
John Treffry, en zijn plantage was het tooneel van het
lijden van Oronooko, den gefingeerden held uit Mevrouw
Behn's vertelling.
Met behulp van slavenarbeid geproduceerde suiker was
het hoofdproduct, en om die reden wekte Suriname de af-
gunst der machtige Barbadiaansche belangen op. Een brief
van 1663 zegt, dat de ,,Groote Hanzen van Barbados"
de gezworen vijanden der kolonie waren en alles in het
werk stelden om het land te benadeelen a): en Lord Wil-
loughby's moeilijkheden in het besturen en verdedigen

I) Hist. MSS. Comm., zoth. Report, deel VI (Bouverie MSS) blz. 96.
*) Brieven van en aan Harley, 1663-8. in Hist. Comm., Report on
Portland MSS. deel III, biz. 280, 284, 287, 302, 308.
*) Coloial Cal. z661-8. No. 577.




SURNAME VAN 1651-1668


der Caraibische Eilanden werden door het feit, dat hij
van partijdigheid ten gunste van Suriname verdacht werd,
zeer zeker vergroot. De toentertijd bestaande method
van suikerbereiding wordt aldus beschreven:

,,Het riet wordt in twaalf maanden tijd geschikt om afge-
sneden te worden. Het is dan zes voet hoog en zoo dik als een
mans pols. Aan den top beeft het een pluim, die afgesneden
wordt, waarna men het riet door een molen uitperst. Dat
sap wordt in ketels gekookt, tot het een behoorlijke dikte
bereikt heeft en vervolgens uitgegoten in houten vaten, die,
van boven breed en vierkant, van wonder spits in een schelling-
breede opening uitloopen, die met een stokje gesloten blijft
tot de suiker koud en stijf begint te worden; dan wordt het er
uitgetrokken en door die opening loopt de melasse weg, en
na op deze wijze een tijdlang behandeld te zijn wordt de sui-
ker gebroken, in okshoofden verpakt en zoo verscheept" 1),

Over den aanwas der bevolking zijn geen nauwkeurige
cijfers beschikbaar. In Februari 1652 zouden er, naar be-
weerd werd, honderd vijftig pioniers in het land geweest
zijn 2). Een aan de Commissie voor Buitenlandsche Neder-
zettingen afgelegd verslag schatte het aantal inwoners in
1661 op 1000 ). Vermoedelijk heeft dit alleen op Europea-
nen betrekking, ofschoon wij niet zeker weten of de negers.
er niet in begrepen zijn; de Caraiben sluit het zeker niet in,.
daar deze voor een volkstelling niet bereikbaar warren .
Daarna begon een snelle uitbreiding zoodat wij bij een cor-
respondent de bevolking in November 1663 op4000 geschat
vinden, wederom zonder onderscheid van ras 4). Dit is de
laatste algemeene volkstelling die voorhanden is. De toe-
neming bleef klaarblijkelijk voortduren want volgens goe-
verneur Byam's bewering waren er in 1665 1500 man in
staat de wapenen te dragen; de groote epidemic van
het volgend jaar deed hun aantal tot 500 dalen ). AUe-
berekeningen stemmerf hierin overeen, dat de kolonie in.
') Warren's Description, blz. 18.
) Colonial Cal. z574--66o, blz. 373.
) Coloial Cal. z66z--, No. 83.
') ibid. No. 577.
) Byam's Journal of Guiana, Sloane MSS. 3662, ff. 27. 37.




SURNAME VAN 1651-1668


1665 het toppunt van haar ontwikkeling bereikt had; sinds
dien going g zij gestadig achteruit."
Van de beschaafde inwoners bestond een goed deel uit
Joden, wier afstammelingen tot op den dag van heden in
de kolonie gebleven zijn. Aan deze continuiteit danken wij
het behoud van de oude registers der Joodsche gemeente,
die vanaf 1704 een onafgebroken reeks vormen, terwijl
daarenboven ook uit de Engelsche period een of twee
documenten over zijnl). De volledige authenticiteit der
vroegste inschrijvingen echter, wekt, vanwege eenige data
die er in voorkomen, een zekere mate van wantrouwen.
Voor de onderstelling dat de opgaven een betrouwbare
traditie vertegenwoordigen maar eerst later op schrift
gesteld werden, is veel te zeggen. Deze brown leert ons,
dat er reeds in 1639 Portugeesche Joden in Suriname
waren en dat in het jaar 1642-3 een huwelijk inge-
schreven werd 2). Het laatste echter vertegenwoordigt
een alleenstaand geval en men vindt er geen ander ver-
meld tot met de achttiende eeuw het geregeld register be-
gint. Het is onwaarschijnlijk, dat de Joodsche gemeente
de eerste kolonie waartoe zij behoorde overleefde. Die werd
gelijk wij gezien hebben, in 1645 door de Caraiben uitge-
moord. Toen Willoughby's mannen in 1651 in Suriname
kwamen vonden zij daar slechts een enkelen blanke, wiens
naam de gedachte wekt dat hij een Jood geweest kon
zijn 3). Van Willoughby zelf wordt bericht, dat hij in
1652 4) en de volgende jaren uit Cayenne een groot aantal
Joden aanvoerde, die zich daar nedergezet hadden, toen
de Franschen het hadden verlaten. Deze menschen kregen
tot dat doel van de Nederlandsche West-Indische Com-
pagnie octrooi 6). Toen de Franschen Cayenne in 1664 op-
') Zie Publications of the American Jewish Historical Society, in het bij-
zonder No. 18, blz. 179-207.
I) Ibid. No. 16, blz. 9; No. 18, blz. 191.
') Zie hierboven blz. 5.
*) Publications, ut sup. No. 16, blz. 9.
') Ibid.: In Egerton MSS. 2395, f. 46 vindt men een Engelsche ver!aling
van wat klaarblijkelijk een Nederlandsche concessie aan Joodsche kolonis-
ten was, om zich aan de ,,Wilde cust" neder te zetten.
(Zie Encyclopaedie van Nederlandsch West-Indii, wonder ,.Grondpolitiek",
blz. 324. 2e kolom. Noot v. d. redactie).




SURINAME VAN 1651-1668


nieuw in bezit namen, verhuisden de meeste daar woon-
achtige Joden' naar Suriname. Daar legden zij plantages
aan en werden een blijvend element van de bevolking.
Den zevenden Augustus 1665 vaardigden Goeverneur en
Vergadering een privilege uit, waarbij de Joden vrij-
heid van planterij en handel, benevens de vrije uit-
oefening van hun godsdienst, vrijstelling van openbare
plichten behalve militairen dienst, een afzonderlijke recht-
bank voor kleine zaken, en een concessie van tien akkers
land te Torarica voor den bouw van een synagoge en van
scholen verkregen 1). Door de Hollandsche veroveraars
werden deze privileges later bevestigd.
Het voorgaande relaas is de vrucht eener vergelijking
van veel overall verspreide berichten over het maatschap-
pelijk leven in Suriname. Het geeft ons den indruk van
een kolonie, die uit onsaamhoorige elementen opgebouwd
was, maar door dat gevoel van verdraagzaamheid, dat uit
tegenspoed geboren wordt, een zekere harmonies wist te
scheppen. Royalistische planters zoowel als de Joden wa-
ren, toen zij voor het eerst naar de kolonie kwamen, uit-
wijkelingen. Zelfs hen die er geen politieke richting op na
hielden zou men, daar zij voor de economische malaise
op Barbados de wijk genomen hadden, in zekeren zin uit-
gewekenen kunnen noemen. Zij richtten zichzelf een soort
,,Alsatia" 2) in, waar zij vrij, welvarend, verkwistend, ge-
durende dien korten tijd van politiek laag water in het
midden van de zeventiende eeuw, precies konden leven
zooals zij zelf graag wilden, nadat de kolonisten geleerd
hadden de fouten van onervarenheid te overwinnen, en
v66r zij betrokken werden in de groote worsteling om de
maritime supprematie, die de zeemogendheden op het
punt stonden te beginnen.

') Publications, ut sup. No. 9, pp. 144---6. In Engelsche archieven komt
van dit privilege geen document voor, maar een Nederlandsch afschrift
wordt te Paramaribo bewaard. ibidd. No. 13, blz. 130).
(Zie Encycl. v. Ned. West-Indii, wonder Israilitische Gemeasten, blz. 385,
en Essai historique sur la Colonie de Surinam, Paramaribo 1788.
Noot v. d. redactie).
') Een beruchte pleizierbuurt in het oude Londen.
Noot v. d. redactie.
2




SURINAME VAN 1651-1668


3. Surinaamsche Politiek (1660-1665)

De Restauratie had het gevolg, dat zij Suriname met de
Engelsche regeering in onmiddellijker aanraking bracht en
ten slotte Lord Willoughby's aanspraak op het eigenaar-
schap bevestigde. In de kolonie was zij tevens de aanlei-
ding tot, zij het niet de oorzaak van een heftige uitbarsting
van oproer tegen William Byam en de partij die aan het
roer stond. Byam, sinds 1657 ieder jaar opnieuw tot goe-
verneur verkozen, had de macht nog in handen, toen het
bericht, dat Karel II den Engelschen troon bestegen had,
Suriname bereikte. Tegeljk met dat bericht kwam er een
mededeeling over, maar niet een afschrift van een procla-
matie, dat alle ambtenaren de bediening van hun ambt
tot nader orders moesten voortzetten. Het bericht was
maar ten deele just. Wat metterdaad gebeurd was is, dat
het Parlement, den zevenden Mei 1660, bijna drie weken
voor dat de Koning te Dover landde, een gedrukt bevel
aan alle schouten, vrederechters, burgemeesters, politie-
hoofden en andere dienaars der justitie uitgevaardigd
had, dat zij hun plichten voortaan in 's Konings naam te
vervullen hadden en daarbij door alle militaire officieren
gesteund moesten worden 1). De order maakte van kolo-
niale ambtenaren geen melding en had klaarblijkelijk het
handhaven van den vrede in Engeland zelf op het oog.
Maar de kolonirn werden geacht van het Engelsche rijk
deel uit te maken; en gaf hij aan de termen van het bevel
een ruime uitlegging dan kon een goeverneur vanmeening
zijn, dat ook hij binnen het kader van de order viel. Na
eenig overleg besloten Byam en de toenmaligeVergadering
om de zoogenaamde proclamatie te honoreeren, en na den
afloop van hun dienstjaar in functie te blijven. De datum
van dit besluit was acht Mei 1661 2). De omstandigheden
schenen het wel te rechtvaardigen, want hun eigen con-
stitutie was nog door geen enkele Engelsche regeering
goedgekeurd en voor hen was het ongetwijfeld de juiste
') Domestic Cal. 1659-60, blz. 433.
*) Byam's ,,Narrative of the late Troubles in Surinam", im Sanfords
Surinam Justice, blz. 1.




SURNAME VAN 1651-1668


holding om de voorloopige bevelen van het nieuwe regiem
op te volgen en inmiddels zijn uitvoeriger beslissingen af
te wachten. Zooals de gebeurtenissen toonen zouden,
werd deze gedragslijn door de meerderheid der kolonisten
goedgekeurd en zelfs de afwijkende meening der min-
derheid berustte niet op politiek geloof, want de heele
bevolking was royalist.
Op plaatselijke gronden echter, was er wonder leading
van luitenant-kolonel Robert Sanford en zijn broeder
William Sanford een beperkte maar krachtige opposite.
Byam beschuldigde deze partij dat zij zich door een paar
geruineerden als dekmantel liet gebruiken om in hoop
op buit anarchie te veroorzaken, en zoo wij op een alge-
meenen indruk van het beschikbare bewijsmateriaal af-
gaan, schijnt dit een just oordeel geweest te zijn; want
wij hebben wat hun kant van de zaak aangaat een uitvoe-
rige uiteenzetting van Kolonel Sanford zelf en die bestaat
in substantie uit niet veel meer dan laster en geklets 1).
Hun eenige redelijk argument was dat zij zich tegen een
onconstitutioneel gezag verzetten, maar daar dit slechts
een tijdelijk karakter droeg en bereid was zich naar de
central macht te schikken, was de wijze waarop zij pro-
testeerden veel sterker dan de aanleiding vereischte. Toen
zij hun zaak in Engeland bepleitten, waren zij dan ook
gedwongen het werkelijk geschilpunt in een wolk van be-
schuldigingen en niet ter zake doende praatjes te verber-
gen. Aan den anderen kant lieten de meeste ooggetuigen,
die tot de bent der Sanfords niet in betrekking stonden,
zich over Byam gunstig uit. Er is 66n belangrijke uitzon-
dering, Mevrouw Aphra Behn. Zij beschrijft hem als ,,de
vleierigste, fleemerigste kerel van de wereld.... Hij was
een man wiens karakter niet met dat van den ergsten
slaaf in 66n adem verdient te worden vermeld." Zijn Raad,
beweert zij verder, bestond uit zulke beruchte schurken
als uit Newgate nog nimmer zijn getransporteerd. Zelfs
') Byam, ut sup. Blz. 5, bevestigd door een correspondent van Sir
Henry Bennet in Colonial Cal. z661-8, No. 577; Sanfords standpunt
komt voor in zijn Suinam Justice en zijn petities tot Koning en Raad,
1662, 17 Aug. en 3 Sept. in Colonial Cal. x66-48, Nos. 251 en 363.




SURNAME VAN 1651-1668


aan de raadstafel pleegden zij met elkander te twisten en
te vechten en zoo ontzettend te vloeken dat het vreeselijk
was hen te hooren en aan te zien." Ik vermeld dit ge-
tuigenis voor wat het waard is: waarschijnlijk heel wei-
nig, want de schrijfster stak niet wonder stolen of ban-
ken dat het haar alleen om haar vertelling te doen was,
en de eischen van haar gegeven dwongen haar al de
Europeesche belagers van haar zwarten held in de
somberste kleuren te schilderen.
Het oproer verliep als volgt. In Februari 1661 besloot
de Vergadering ten behoeve der publieke werken, tot een
heffing van een half pond suiker per akker 1). Er was wat
opposite, die na eenigen tijd tot rust kwam. In October
echter, toen het besluit van de regeeringspartij om hun
ambten niet neer te leggen, de ontevredenen inmiddels
een voorwendsel in handen gespeeld had, ,,spuwde" Wil-
liam Sanford, door zijn broeder aangezet, op een bijeen-
komst van de inwoners van Torarica, ,,de overhead op
uiterst onbeschaamde wijze in het gelaat" 2). De Sanfords
en anderen trokken de heele kolonie rond om oproer te
prediken en als een tegenzet riep Byam voor den 28en
November, de Vergadering en tevens een algemeene bij-
eenkomst der grondeigenaars bijeen. V66r dien datum
begonnen de hoofden der Sanford-partij bang te worden
en probeerden zij den kapitein van een slavenschip er toe
te bewegen, hen naar Jamaica te brengen. Toen zij daarin
niet slaagden, maakten zij zich van een aan een Holland-
schen ingezetene toebehoorende sloep meester. Byam's
mannen wisten de sloep terug te nemen en namen de bel-
hamelslater in hechtenis, die vier dagen v66r de Vergade-
ring bijeenkwam allen achter slot en grendel zaten. Sanford
weerlegt de bovenstaande feiten niet noemenswaard,
maar probeert het nemen van het Hollandsche schip op
ground van de Acte van Navigatie te rechtvaardigen.
Sanford had het voordeel van een enorme stem, als-
mede van een vloeiende en populaire welsprekendheid.
1) Byam b1z. 3.
') Byam's Narrative biz. 3. De hier volgende bijzonderheden zijn ont-
leend hetzij aan dit werk hetzij aan Sanford's antwoord, Surinam Justice.




SURINAME VAN 1651-1668


Toen hij in de gevangenis vertoefde, maakte hij daar
zoo'n goed gebruik van, dat heel Torarica naar hem stond
te luisteren en Byam hem naar een in de river geankerd
schip most verwijderen. De Goeverneur zegt: ,,Sanford
braakte zulke gepekelde taal uit, dat hij de Redekunst
van Belingsgate overtrof", waarop de beklaagde eenvou-
dig antwoordt: ,,het mag waar zijn dat ik als een visch-
wijf te keer going, maar dat kan toch ten hoogste een
vergrijp tegen den goeden vorm zijn." Jammer dat
Mevrouw Behn niet aanwezig was om van dit tooneel een
vollediger beschrijving te geven.
Op den vastgestelden dag kwamen de Vergadering en
de conventie van grondeigenaars bijeen en werden de ge-
vangenen voorgebracht. Byam gewaagt van dit tribunal
als ,,het vereenigd gezag der kolonie", Sanford als ,,een
krijgsraad of liever een Hoog Gerechtshof gelijk dat van
Bradshaw 1). Drie officieren, die ten tijde der Restaura-
tie in Engeland geweest waren, getuigden dat zij een pro-
clamatie gezien hadden, waarbij alle magistraten enzoo-
voorts in hun functie gecontinueerd werden, en daarna
werd blijkbaar, zonder veel meer formaliteiten in zake be-
wijzen, bij acclamatie over de zaak belist. De gevangenen
werden een voor een gevonnist, de meesten verbannen.
Kolonel Sanford kwam het laatst aan de beurt. Hij kreeg
een boete van 5000 pond suiker, en bleef geketend in de
gevangenis om met het eerste schip dat wegzeilde, naar
Engeland verscheept te worden. Een weerbarstig, heftig
man, schijnt hij de bewerker van zijn eigen rampspoeden
geweest te zijn. In Engeland diende hij bij Koning en
Privy Council een petitie tot herstel in. De laatstge-
noemde autoriteit hoorde zijn klacht, maar voorzoover
vastgesteld kan worden, volgde er geen actie uit en Byam
bleef Goeverneur van Suriname.
De Restauratie gaf Lord Willoughby reden een onmid-
dellijke erkenning van zijn aanspraken op Suriname te
verwachten. Bijna had hij het zoo ver gebracht: den ne-
genden Juli 1660 werd een giftbrief opgemaakt om hem
voor heel Guiana, in den vorm van een patroonskolonie
') Petition to Privy Council, Colonial Cal. x66--8. No. 363.




SURNAME VAN 1651-1668


der heerlijkheid East Greenwich, concessie te geven 1).
Maar voor aan den giftbrief het zegel gehecht werd,
maakte iemand, Graaf Clarendon waarschijnlijk, bezwaar
omdat er voor het overdragen van een dusdanig uitge-
strekt gebied geen precedent bestond en de belangen der
kolonisten daardoor op onbillijke wijze verkort zouden
worden 2). Clarendon had, gelijk de volgende jaren zou-
den openbaren, over de consolidate van het koloniale rijk
de breede ideeen van een staatsman en zijn bezwaarschrift,
waarin verder nog beweerd werd dat de benoeming van
den Goeverneur van Suriname aan de Kroon behoorde te
blijven is geheel met zijn denkbeelden in overeenstemming.
Willoughby's aanspraak bleef dus onbeslist en werd
aan de zeer ingewikkelde kwestie van het eigendomsrecht
over de Caraibische Eilanden vastgekoppeld. In haar
details doet deze voor het hier behandelde onderwerp niet
ter zake. Het was een van reeds meer dan dertig jaar gele-
den dagteekenend warnet, dat in een staaltje van onge-
paste nalatigheid van den kant van Karel I zijn oor-
sprong had. Bij de Restauratie had Willoughby, die een
tijdelijk belang in het eigendomspatent van Graaf Carlisle
gekocht had, zich te handhaven tegen de tegenaanspra-
ken van Graaf Kinnoul, de planters van Barbados, de erf-
genamen van Sir William Courteen, de schuldeischers van
Carlisle en Graaf Marlborough. Dezen konden allen min of
meer plausibele gronden voor hun aanspraken aanvoeren
en Clarendon had drie jaar noodig om den knoop te ont-
warren. In Juni 1663 deed hij dat op dezen grondslag: dat
Willoughby het bestuur over de Caraibische Eilanden
voor de resteerende zes jaar van zijn pacht, met genot van
de helft der inkomsten behouden zou, terwijl de tweede
helft bestemd werd om de aanspraken der andere eischers
te bevredigen, en ten slotte alles de Kroon zou toevallen 3).
De vertragende invloed van deze zaak op de regeling
der Surinaamsche kwestie lag in de, in verschillende krin-
1) Colonial Cal. 1574--660, blz. 483.
*) Ibid.
*) Voor een vollediger verslag over deze regeling zie men Mr. C. S. S.
Higham's Leeward Islands under the Restoration, Cambridge, 1921, blz.
13-25.




SURINAME VAN 1651-1668


gen uitgesproken vrees dat Willoughby, als beide kwes-
ties te zijnen gunste beslist werden, voor een onderdaan
der Kroon veel te machtig zou worden. De staatslieden
van dien tijd waren druk bezig met het in elkaar zetten
en doorvoeren van wat als het oude koloniale stelsel be-
kend is; het network van wetten en administrative in-
stellingen, dat ten doel had den kolonialen handel te regelen
en te kanaliseeren. De neiging bestond om koloniale onaf-
hankelijkheid, hetzij die op volks- hetzij die op eigendoms-
gezag berustte, in te perken en het scheen niet dienstig
zulk een omvangrij ke uitzondering te maken als die waarop
Willoughby met betrekking tot Suriname aanspraak deed
gelden. In Mei 1661 adviseerde de Secretaris, Sir Edward
Nicholas in een memorandum, dat Willoughby, wanneer
zijn aanspraak op Barbados erkend mocht worden, alleen
Goeverneur en niet Eigenaar van Suriname zou worden;
anders zou hij wel eens alle overtollige planters van Bar-
bados naar Suriname kunnen trekken en op die wijze de
kolonisatie van Jamaica belemmeren 1). Eenige dagen
later stelde de Commissie voor Nederzettingen als andere
mogelijkheid voor, dat Willoughby als Goeverneur naar
Barbados zou gaan om dan na eenigen tijd uit die betrek-
king ten gunste van Suriname ontslag te nemen 2). Een
jaar later (5 Juni 1662), lezen wij, bracht de Commissie
dezelfde bezwaren naar voren: ,,De Eigenaar van Surina-
me behoort niet tegelijk Goeverneur van Barbados te zijn.
Al de Lords van de Commissie achten het verkieselijker
Lord Willoughby alleen Goeverneur voor het leven over
Suriname te maken en hem daar concessie voor een uitge-
strekt, tot ,,paltsgraafschap" te verheffen stuk land te
geven. Het eerstvolgend voorstel, van 27 Augustus 1652,
nam den vorm aan van een volmacht aan den Attorney
General om ten behoeve van Willoughby een pachtceel
voor zeven jaar op te maken, voor alle plantages tusschen
den eersten enden twintigsten graadNoorderbreedte en ten
Oosten van Porto Rico, met genot van de helft der inkom-


1) Colonial Cal. z661-8. No. 80.
2) Ibid. No. 83.




SURINAME VAN 1651-1668


sten 1). Hoewel het zijn aanspraken op de eilanden er-
kende, zou dit zijn verwachtingen met betrekking tot Su-
riname ernstig gekortwiekt hebben. Waarschijnlijk pro-
testeerde hij, want toen het patent in November gezegeld
werd was het zoo gesteld dat het de eilanden in-, maar
Suriname buitensloot 2).
Het werd nu duidelijk, dat Willoughby met betrekking
tot zijn eigenaarschap over het vasteland het hoofd te
bieden had aan een tegenstand dien hij niet vermocht te
breken. Zijn oplossing was karakteristiek voor den tijd
waarin hij leefde: om zich zelf de rest te verzekeren kocht
hij zijn gewichtigsten tegenstander af of om met den hal-
ven buit. Den tweeden Juni werd aan Francis Lord Wil-
loughby en Lawrence Hyde, tweeden zoon van Graaf
Clarendon, een gezamenlijke giftbrief uitgegeven. Met een
opsomming van Willoughby's aandeel in de oorspronke-
lijke nederzetting van Suriname beginnend, zegt het
document verder ,,dat de Koning de trouwe diensten van
gezegden Lord Willoughby, en zijn wensch, dat Lawrence
Hyde, tweede zoon van Graaf Clarendon, als deelgenoot
zou mogen optreden, in aanmerking nemend, genoemde
Francis Lord Willoughby en Lawrence Hyde, hun erfge-
namen en hun cessionarissen concessie geeft over dat hee-
le gedeelte van Amerikaansch Guiana, Suriname gehee-
ten, dat zich westelijk een mijl voorbij de Coppename
river, en Oostelijk een mijl van de Marowijne river, van
oost tot west omstreeks veertig mijlen en van deze
zuidwaarts tot de bronnen der genoemde rivieren en van-
daar in rechte lijn tot de Zuid-Zee uitstrekt, wonder den
naam van Willoughbyland3). De gebruikelijke eigendoms-
rechten, uit de concessie voortvloeiend, werden stuk
voor stuk opgesomd, en zouden onderworpen zijn aan de
betaling ten behoeve van de Kroon van een vijfde van al
') Colonial Cal. x66--8. No. 359.
*) Ibid. No. 387.
I) De giftbrief is in zijn geheel te vinden (ook in het Hollandschvertaald)
in Hartsinck's Beschrijving van Guiana of de Wilde Kust, in Zuid-Ameri-
ha, Amsterdam 1770, 2e deel, blz. 522-558 en in de Chronological History
of the discovery and setlenent of Guiana, 1493--668, by James Rodway &
Thomas Watt. Georgetown 1888, blz. 153-161. Noot v. d. rsdactie.




SURINAME VAN 1651-1668


het gedolven goud en zilver-erts, 2000 pond tabak per
jaar; tevens moesten voor Zijner Majesteits Domein
30.000 akkers gereserveerd blijven. De eigenaars mogen
naar eigen goeddunken aan non-conformisten vrijheid
van godsdienst toestaan. De kolonie zal handelsvrijheid
genieten en vreemdelingen mogen met haar alleen handel-
drijven na vergunning van de concessiehouders, die het
recht hebben tot hun eigen voordeel de schepen en goe-
deren van iedereen die op deze voorwaarden inbreuk
mocht maken, verbeurd te verklaren. Als een der con-
cessiehouders in de kolonie of eenig deel van Amerika
aanwezig mocht zijn, de ander echter afwezig, dan zal
wonder reserveering van het verschuldigde aandeel in het
proven voor den ander, de eerste de rechtspraak uit-
oefenen 1).
Door deze opneming van een stillen vennoot was het
eigendomsrecht over Suriname geregeld. Wij weten niets
over de onderhandelingen, waardoor Willoughby deze
overeenkomst met Clarendon tot stand bracht, maar de
aard der transactie blijkt duidelijk uit het feit, dat de
zoon van den minister niets gedaan had waardoor hij dit
fortuintje verdiend had. Zelfs de inleiding tot den gift-
brief bevat, hoewel zij Willoughby's diensten gedetailleerd
beschrijft, geenerlei voorgeven, dat dit wel het geval was.
De artikelen betreffende handelsvrijheid en de toelating
van vreemde kooplieden schijnen in te sluiten, dat Surina-
me vrijstelling zou hebben van de Acte van Navigatie 2).
Ter versterking van deze zienswijze hebben wij een onge-
dateerd memorandum in een van Sir Joseph Williamson's
opschrijfboekjes over de plantages: ,,Suriname heeft han-
delsvrijheid zonder eenig invoerrecht" 3). Aan den ande-
ren kant staan wij voor bet feit, dat de Privy Council den
vierentwintigsten Juni 1663 de verzending gelastte van
een rondschrijven aan de Goevereurs van alle nederzet-
') Colonial Cal. x66i-8, No. 451; Patent Roll, 15 Charles II, deel 10,
No. 4. Scott zegt dat de giftbrief gegeven was ondanks eenige door kolo-
nisten ingebrachte bezwaren. Sloane MSS. 3662. f. 41.
*) Deze artikelen treft men in de eigendomspatenten van 1663 en 1665
voor Carolina niet aan.
*) Colonial Cal. x66--8, No. 209.




SURNAME VAN 1651-1668


tingen, Suriname inbegrepen1). Maar dit geschiedde zoo
spoedig na het uitgeven van den giftbrief, dat zij, die er niet
onmiddellijk bij betrokken geweest waren, er destrekking
misschien niet voldoende van begrepen hadden. Ook kan
het opnemen van Suriname in de lijst een schrijversver-
gissing geweest zijn. Het bewijsmateriaal doet over het
geheel tot de meening hellen, dat de kolonie vrijstelling
had van de handelswetten en als dit inderdaad het geval
is, wijst het op een voor den toenmaligen staat der Engel-
sche politiek zeer exceptioneele gunst die ongetwijfeld
aan Clarendons bescherming te danken was. De laatste
was in het doorzetten van het koloniaal system in alle
andere kolonies overigens strong genoeg. Willoughby zelf
was een tegenstander van het system. Over den toestand
op Barbados in het jaar 1666 schrijvend, zegt hij: ,,Wie
Zijne Majesteit ook geadviseerd moge hebben om zijn ko-
lonien op het punt van handel beperkingen en banden op
te leggen, is meer koopman dan dat hij een goed onder-
daan zou zijn." 2).
De gelijktijdige afloop van de Guiaansche en de Ca-
raibische kwesties stelde Willoughby nu in staat om En-
geland te verlaten en zijn functies op zich te nemen. Hij
bereikte Barbados in het begin van Augustus 1663 en de
delicate taak om de nieuwe regeling daar aan de planters
op te leggen hield hem gedurende meer dan een jaar op de
eilanden vast. Ondertusschen zette Byam wonder den titel
van Luitenant-Generaal voor de eigenaars bet bestuur
van Suriname voort. De eigenaars der plantages verkeer-
den in een zekere onrust over de uitwerking van den
nieuwen status der kolonie op hun eigen bezit en zij
zagen de aankomst van den grooteigenaar met gemengde
gevoelens tegemoet. Eindelijk, den achttienden November
1664, voer Willoughby de river op. Hij werd hartelijk
ontvangen 3). Er is geen reden, aan te nemen dat er tegen-
over hem een algemeen verspreid gevoel van vijandschap

') Colon. Cal. x66z-8. Nos. 500, 501.
*) Ibid. No. 1204.
*) William Byam, An Exact Relation of the Most Execrable Attempts ....
on Francis Lord Willoughby, London, 1665, blz. 3.




SURINAME VAN 1651-1668


bestond; de holding was er een van afwachting. Zijn po-
sitie maakte het hem mogelijk om voor tyran te spelen,
maar hij staat te boek als een man die een zekere edel-
moedigheid met een zeer degelijke zorg voor zijn eigen be-
langen wist te verbinden. De meerderheid der planters
was daarom niet alleen zelf tot een redeijke houding be-
reid, maar verwachtte hetzelfde van hem,
Evenwel, er was een man van onhandelbaar karakter
die het in zijn hoofd zette, dat Willoughby het op zijn
plantage verzien had. Dit was een zekere John Allen,
die zich in 1657 in Suriname nedergezet en door een ver-
volging wegens godslastering en door iemand in een duel
te wonden, reeds onderscheiden had. Hij bezocht Wil-
loughby omstreeks Kerstmis en trachtte aan te toonen
dat hij het slachtoffer van lasteraars was. In antwoord
hierop waarschuwde Willoughby hem, dat hij naar zijn
gedrag een onderzoek zou instellen. Daarop besloot Allen
Willoughby te vermoorden. Vergeefs zijn kans af-
wachtend, lag hij twee dagen lang in de buurt van Par-
ham Hill in een hinderlaag op de loer. Toen, den vierden
January, drong hij ,,met een woest en afstootelijk ge-
zicht" de raadskamer binnen, houwde Willoughby met
een kortelas tegen den ground en doorstak onmiddellijk
daarop zich zelf met hetzelfde wapen. Van geen van bei-
den waren de wonden doodelijk. Willoughby herstelde
na lange ziekte en Allen nam, na een poging om zich met
een pistool dat geen vuur gaf dood te schieten, vergif in en
stierf in de boot die hem naar de gevangenis van Torarica
most brengen 1).
Toen de pachtkwesties ter sprake kwamen, ontstond
tamelijk veel ontevredenheid. Over de grieven der plan-
ters kennen wij, behalve Byam's mededeeling, dat zij er
bezwaar tegen hadden zonder vast huurcontract te wer-
1) Deze gebeurtenissen zijn in Byam's laatst geciteerd pamflet breed-
voerig beschreven. Scott ontleende zijn inlichtingen klaarblijkelijk aan
deze bron en voegt er niets aan toe.
(Byam's verhaal van den moordaanslag is opgenomen in het hiervoren
genoemde artikel van Oudschans Dentz in ,,Bijdragen en Mededelingen
van het Historisch Genootsckap. Deel 39, 1918, blz. 197-199.
Noot v. d. redacie.)




SURNAME VAN 1651-1668


ken, geen bijzonderheden 1). Daar was echter meer dan
dat, naar op te maken valt uit de woorden van een corres-
pondent uit Barbados, die schrijft dat Willoughby de ko-
lonisten in Suriname van zich vervreemd had en dat ,,zijn
eigen Raad (gezamenlijk met de Vergadering) hem daar
19 van hun grieven had toegezonden wonder aanzegging
dat zij de kolonie verlaten zouden als hij voor deze niet
spoedig herstel gaf" 2). Byam deelt mede dat Willough-
by de ontevredenheid door een verstandig antwoord tot
bedaren bracht. De bevolking van een tropische plantage-
kolonie had tegenover haar overhead als laatste redmiddel
altijd deze bedreiging met desertie, want daar het groot-
ste deel van haar kapitaal uit slaven bestond, was het ge-
makkelijk verplaatsbaar. Vele Surinamers maakten van
dit dreigement gebruik en sommigen handelden dienover-
eenkomstig, want toen Willoughby, na van zijn wonden
hersteld te zijn, den negenden Mei 1665 de kolonie ver-
liet, gingen meer dan 200 man, naar wij vernemen, tege-
lijk met of na hem heen 3). Willoughby heeft Suriname
nooit meer teruggezien. De oorlog met Nederland stond
op uitbreken, en zijn tegenwoordigheid op Barbados, voor
het bestuur van zijn verspreide bezittingen het best ge-
legen middenpunt, was gewenscht. Hij zelf was gedoemd
in den strijd om te komen.

4. Het Verlies van Suriname, x665-68
De Engelsch-Nederlandsche oorlog, in Europeesche
wateren aanvang 1665 begonnen, had in vijandelijkheden
van het jaar te voren op de West Afrikaansche en de
Noord-Amerikaansche kusten zijn oorsprong gehad. Het
was een commercieele en koloniale worsteling, en haar
naaste aanleidende oorzaak was de groote uitbarsting
van Engelschen ondernemingsgeest, die de Restauratie
volgde, en in den aandrang tot beheersching van den sla-
venhandel, in het Portugeesche huwelijk van Karel II en
in het weder van kracht maken en uitbreiden der handels-
') Byam's Journal of Guiana, 1665-7, in Sloane MSS. 3662, ff. 27-37.
3) Colonial Cal. 1661-8, No. 1152.
*) Byam's Journal. f. 27.




SURNAME VAN 1651-1668


en scheepvaartwetten tot uiting kwam. Deze algemeene
overwegingen niet uit het oog verliezend, zullen wij ons
hier alleen bezig houden met de lotgevallen van Suriname
dat zelf maar een ondergeschikt onderdeel van het West-
Indische strijdtooneel was. In dit verband heeft het be-
lang ons te herinneren dat Frankrijk, in bondgenootschap
met de Hollanders, Januari 1666 Engeland den oorlog
verklaarde en dat de Franschen zich voornamelijk in
West-Indie op voelbare wijze golden lieten; terwijl hun
bijdragen tot de andere oorlogsgebeurtenissen zoo onbe-
teekenend waren dat zij vrij algemeen vergeten zijn.
Langs de kust van Guiana namen de vijandelijkheden
slechts langzaam een aanvang. De dreiging der Spaansche
macht, de moeilijkheid om de Caraiben in bedwang te
houden en het uitgestrekte gebied dat het kleine aantal
pioniers die deze taak op zich namen, voor exploitatie
beschikbaar stond, alles te zamen had wonder de Engelsche,
Hollandsche en Fransche kolonisten een ongebroken tra-
ditie van vriendschap teweeg gebracht. Zoo ver wij we-
ten, hadden zij tot dan toe nog nimmer tegen elkander het
zwaard getrokken en meermalen waren zij gezamenljk
opgetreden. Op de Caraibische Eilanden, waar de concur-
rentie scherper en voor uitbreiding minder ruimte was,
had men veel wedijver gehad, en met het uitzenden van
troepen door de oorlogvoerende mogendheden verspreid-
de het kwaad zich van daar, in spijt van plaatselijke be-
wegingen ten gunste van onzijdigheid, naar Guiana. Daar
waren te dien tijde Fransche nederzettingen van jongen
datum, in Cayenne en Sinamari, bovenwinds van Suri-
name en reeds langer geleden gestichte Hollandsche pos-
ten te Moruca, Wacoporo, Borowma, Essequibo, Berbice
en Aprowaco, alien behalve de laatste beneden den wind.
De eerste beweging was, dat Willoughby van Bar-
bados uit tegen Tobago en de Nederlandsche posten in
West Guiana een roof-expeditie uitzond. Zij bestond
uit een klein eskader gewapende schepen en een regi-
ment infanterie, alles te zamen wonder bevel van major
John Scott, wiens geschriften wij reeds zoo vaak ge-
legenheid gehad hebben aan te halen, en dien wij nu




SURINAME VAN 1651-1668


in person het tooneel der geschiedenis zien betreden.
In October en November 1665 nam hij, toen op Tobago de
boekaniers van Jamaica hem voor bleken te zijn, Moruca,
Wacopow, Borowma, en Essequibo 1). Hij liet in de geno-
men bezittingen kleine garnizoens achter en beproefde,
volgens zijn eigen voorstelling, toen hij op Barbados terug
was, Lord Willoughby er toe te brengen om hen alien tot
6n goedverdedigden post te vereenigen, hetgeen echter
niet geschied is. In Maart 1666 zond Byam een anderen
troep, die Aprowaco nam en de Hollandsche vlag aldus
voor korten tijd van alle Guiaansche rivieren, de Berbice
uitgezonderd, verdwijnen deed. Kort daarna kwam het
bericht van den oorlog met Frankrijk. De Fransche Goe-
verneur van Cayenne was de heer de Lezy, en er was een
ondergeschikte post wonder de Noel te Sinamari. De LIzy
stelde een overeenkomst tot plaatselijke onzijdigheid
voor. Byam stemde daar voorloopig mee in, maar waar-
schuwde de Franschen dat hij, zoo hem dat door zijn meer-
deren gelast mocht worden, most aavallen; hij beloofde
evenwelv66r het openen dervijandelijkhedenvan zijnvoor-
nemen kennis te zullen geven 2). In Augustus zond Byam,
na uit Barbados bevelen ontvangen te hebben, kapitein
William Cowell met zeventig man voor een aanval op Sina-
mari uit. Zij kwamen den veertienden Augustus aan, zon-
den een brief, waarbij zij den wapenstilstand opzegden, en
bestormden de plaats nog v66r het aanbreken van den
volgenden dag, hetgeen door de Franschen als kwade
praktijk beschouwd werd 8). Reeds v66r dit geschied was,
1) Zijn eigen verslag, in Sloane MSS. 3662, f. 41b, bevestigd door Byam's
Journal, ibid. / 27b. De State Papers bevatten geen direct verslag van Scot's
expeditie maar er zijn een paar toespelingen, die aantoonen dat zij in hoofd-
zaak geschiedde zooals hij zelf het verteld heeft. Prof. W. C. Abbott zegt
in zijn leven van Scott, (blzz. 41-2) dat de laatste op deze expeditie twee-
maal door een krijgsraad, die later te Nevis sitting hield, aan lafheid en
wangedrag schuldig verklaard was. Maar er zijn redenen om aan te nemen
dat het aangehaalde getuigenis (Rawlinson MSS. A 175, ff. 149--56) niet
zoo definitief is als oppervlakkig schijnen kan, en eenige ten gunste van
Scott getuigende omstandigheden kunnen niet gemakkelijk weggerede-
neerd worden.
*) J. Clodor6, Relation de ce qui s'est passed etc. Paris, 1671. deel I, blz.
378-80; Byam's Journal, f. 28, is daarmee in overeenstemming.
') Clodor6 en Byam, ut. sup.




SURNAME VAN 1651-1668


echter, hadden de Fransche schepen het op Borowma
achtergelaten Engelsch garnizoen gevangen genomen, ter-
wijl Essequibo, en een paar kleinere posten tezelfder tijd
in de handen der Hollanders vielen 1).
Tot dusver was Engeland op de Guiaansche kust aan
een ramp ontsnapt, maar op de Caraibische Eilanden was
het hun slecht gegaan. In April 1666 werd het Engelsche
deel van St. Kitts wonder een groote slachting door zijn
Fransche buren genomen en later in het jaar zetten de
overwinnaars door inneming en plundering der aangren-
zende eilanden Montserrat en Antigua hun actie voort.
Erger was het verlies van Francis Lord Willoughby. Eind
Juli zeilde hij weg uit Barbados om St. Kitts te heroveren
maar een orkaan bedolf zijn vloot en hij verdronk met
bijna al zijn mannen. Zijn broeder William was de erfge-
naam van zijn titel, het bevel over de eilanden, en den
eigendom van Suriname.
Scott's veroveringen in Nederlandsch Guiana lokten
een tegenzet uit. Eind 1666 zond de Zeeuwsche Admirali-
teit zeven schepen, met 1000 zeelieden en soldaten uit 2),
wonder bevelhebberschap van Abraham Crijnsens. Dat
smaldeel deed eerst Cayenne aan, waar de Franschen
Crynsens van den aanval op Suriname trachten terug te
brengen, in de hoop dat zij het, als hun zegevierende vloot
van de Benedenwindsche Eilanden terugkwam, zelf zou-
den kunnen nemen. De Hollander was evenwel niet
tegen te houden en den vijftienden Februari zeilde zijn
eskader de Suriname-rivier op.
Byam was reeds lang voor zoo'n aanval beducht ge-
weest, maar hij was met zijn defensive maatregelen ten
achter. De groote epidemic, gedurende Willoughby's
bezoek in 1665 begonnen, was over de heele kolonie
blijven heerschen. Wat het eigenlijk voor ziekte was, vin-
den wij nergens gepreciseerd, maar haar verwoestingen
werden hoe langer hoe erger, zoodat het op een zeker tijd-
stip gedurende den zomer van 1666 onmogelijk bleek al was


L) Byam's Journal, f. 29.
*) Byam's Journal. f. 30; Clodor6, deel II, blz. 127.





SURNAME VAN 1651-1668


het maar honderd gezonde mannen te monsteren 1). Ten
overvloede voegde de smeulende ontevredenheid overWil-
loughby's concessie aan de andere moeilijkheden van den
Goeverneur nog den kanker van ontrouw toe. Byam had
uit Barbados kleine voorraden munitie ontvangen en was
er in geslaagd voor de verdediging van Torarica een bat-
terij van zes kanonnen op te stellen. Lager stroomafwaarts
was hij te Pramorabo met den bouw van een fort begon-
nen omden binnendringendevijanden den toegang te ont-
zeggen. Verder plaatste hij een blijvende kanowacht aan
den mond van de river. Het werk aan het fort vorderde
slechts langzaam, zoodat, toen de Hollanders verschenen,
de muren op sommige plaatsen nog maar zes voet hoog
warren. Zijn vijf bastions, waarvan er een paar nog onvol-
tooid waren, bevatten twaalf opgestelde kanonnen en
negen andere waarvoor men geen affuiten kon krijgen.
Het garnizoen bestond uit 100 Europeanen en 60 negers.
Byam's verdere voorbereidselen bestonden in het aanstel-

') Voor de volgende gebeurtenissen is, tenzij anders aangegeven wordt,
Byam's ,Journal" de bron. Hij geeft een beknopter verslag in een langen
brief uit Antigua aan Sir Robert Harley 1668. (Hist. MSS. Comm., Report
on Portland MSS. deel III, blz. 308). Een verslag in C. 0. 1/21, No. 21
(Colonial Cal. x66x-8 No. 1421) schijnt een uittreksel uit het Journal
te zijn.
(Byam's ,,Verhal van de inneming van Paramaribo" is door George
Edmunson gereproduceerd in ,,Bijdragen en Mededeelingen van het Histo-
risch Genootschap", 19de deel, 1898, de brief aan Robert Harley door
Oudschans Dentz in de ,,Bijdragen", 40ste deel, 1919; voorts door hem ook
in ,,Timehri: the Journal of the Royal Agricultural and Commercial Society
of British Guiana". September 1919, blz. 179-181, in een artikel: ,,Suri-
nam as a Dutch possession."
Na de verovering door Crijnssen schreef de predikant Abrahamus A
Westhuysen, die in den zeeslag bij Nevis sneuvelde, het ,,Waerachtich
Verhad van de Heerlijke overwinning van Pirmeriba. Ende de Reviere Sera-
name, Gelegen aan 't vaste lant van America, door de Zeeusche Oorlogschepen,
en 't gene ij daar verrigt hebben, Nevens 't weder veroveren van Ysequepe,
Boumerona en Tabaqo, En wat haer verder op hare Reys ontmoet is onder het
Commando van den Commandeur Crijnsen. Geschreven in 't Schip de Vissers-
Herder, den 19 Mey 1667. Seylende tusschen Guardeloupe en Antigoa". In
's-Gravenhage, Gedruckt bij Johannis Rammazeyn, Boeckdrucker woo-
nende op Stadts Cingel over de Nieuwe-have.
In ,,Onze Eeuw", 17de jrg. (1917), le deel blz. 401-410 schreef F. E.
Baron Mulert: ,,De verovering van Suriname voor 250 jaren herdacht (27
February 1667)".- Zie ten slotte ,,Encyclopaedie van Nederl. West-Indie"
sub Byam en Krynssen. Noot v. d. redactie.)




SURINAME VAN 1651-1668


len van officieren voor een algemeene lighting en in een
bevel aan de planters om hun provisies en al hun bezit-
tingen van waarde naar afgelegen plaatsen in de moeras-
sen en kreeken over te brengen.
Zooals wij gezegd hebben bereikte Crijnsens den vijftien-
den Februari de Suriname-rivier. Hij wist de wacht om
den tuin te leiden en ankerde een mijl van het fort af,
v66r men door het feit dat hij de signalen niet beantwoor-
den kon, bemerkte dat hij een vijand was. Den zestienden
zond hij een sommatie tot overgave, welke door Byam,
die tegenwoordig was, geweigerd werd. Den volgenden
morgen kwamen vier fregatten langszij het fort, dat zij drie
uur lang bombardeerden. Dank zij de laagte van de muren
waren zij in staat om over de naar de river gekeerde we-
ringen been schietend ook den binnenkant van die der
landzijde wonder vuur te nemen. Dit ziende, zond Crynsens
drie groote bootladingen met soldaten om de landzij van
het fort die de verdedigers niet bemannen konden te be-
stormen. Het spel was verloren en Byam vroeg voorwaar-
den, vastbesloten om vechtend te sterven, als hij geen eer-
vollen terugtocht bedingen kon. Op Crynsens schijnt de
verdediging indruk gemaakt te hebben, want hij vond
goed, dat Byam's troepen wonder de gebruikelijke eer,
en met behoud van al hun particulier bezit behalve het
geschut, het fort verlaten en aftrekken zouden. Na de ca-
pitulatie echter hielden de Hollanders zestig negers achter
en wisten flink wat Engelschen over te halen om, wonder
garantie voor het behoud van hun bezittingen, wonder hen
dienst te nemen.
Byam trok, met het overschot van zijn volgelingen,
naar Torarica. Hij sommeerde Raad en Vergadering tot
een bijeenkomst op den een en twintigsten Februari en
bracht middelerwijl een legertje van 168 Christenen en
Joden benevens een aantal negers en Indianen op de been.
De zwakmoedigen begonnen nu over de schade te praten
die de plantages zouden lijden wanneer zij zich verzetten,
en het ontging Byam niet, dat hij van zijn numeriek zwak-
kere en verdeelde volgelingen weinig gewapenden weer-
stand te wachten had. Hij zond een bode naar Crynsens
3




SURINAME VAN 1651-1668


om onderhandelingen te openen en met het oog op de
heerschende ziekte, het gebrek aan krachten en het on-
vermijdelijk einde van den strijd machtigden Raad en
Vergadering hem, over de overgave te beraadslagen. Den
vierden Maart verschenen de Hollandsche zaakgelastig-
den te Torarica en na lang loven en bieden werden de
voorwaarden den zesden Maart 1) definitief vastgesteld.
Een van de voornaamste factoren, die tot de beslissing
dwongen, was de vrees voor de komst der Franschen van
wie men een veel erger behandeling dan van de Hollan-
ders tegemoet zag. Crynsens, op wie dezelfde overweging
misschien invloed uitoefende, gedroeg zich hoffelijk en
gematigd. Suriname going wonder voorwaarde van zeker-
heid voor de ondernemingen, gelijke rechten voor de plan-
ters van beide nationaliteiten, gewetensvrijheid en vrij-
heid aan ieder die dat wenschte om zijn eigendom te ver-
koopen en te vertrekken, aan het Nederlandsche gezag
over. Men eischte van de Engelschen dat zij, zoolang
zij in Suriname woonachtig bleven, trouw aan de Repu-
bliek zouden zweren, en men zegde hun toe dat zij voor
het geval er door Engelsche troepen een aanval plaats had
niet gedwongen zouden worden, in militairen dienst tegen
dezen op te treden. De eenige verbeurdverklaringen, die
plaats hadden, betroffen de plantages van niet in Surina-
me woonachtige eigenaars en een door de heele kolonie
op te brengen schadeloosstelling van 100.000 pond suiker.
De slotwoorden van Byams' dagboek moge ik hier te
zijner rechtvaardiging aanhalen: ,,Ten slotte een overall
verspreide en langdurige ziekte, een onvoldoend, slechts
half voltooid fort, de groote afstand tusschen onze neder-
zettingen, een slap en verdeeld volk, de ouderdom, ziekte,
zwakheid en achterlijkheid van velen hunner, de ontrouw
van nog meerderen, het gebrek aan ammunitie, de onbe-
schaamde troebelen wonder onze eigen negers, de dagelijk-
sche verwachting der.genadelooze Franschen, en de vol-
strekte afwezigheid van alle kans op hulp, zij vormden
den samenloop van al de straffen bij elkaar die onze ver-

') Oude stijL




SURINAME VAN 1651-1668


grijpen hadden doen rijpen, en die alien samenwerkten
om ons aan het juk van onze vijanden te onderwerpen".
Hij zelf trok zich in 1668 op Antigua terug en vandaar uit
schreef hij, dat hij bezig was zich zelf ,,in de woeste bos-
schen een fortuin te hakken" 1). Hij slaagde daarin in zoo-
verre, dat hij een families stichtte die tot het midden van
de negentiende eeuw denzelfden ground in bezit hield.
Eenige maanden later eindigde de oorlog in Europa.
Den eenentwintigsten Juli 1667 teekenden de drie oorlog-
voerende naties de vredesverdragen van Breda. Engeland
stemde er in toe, Frankrijk al de kolonies die het den eer-
sten Januari 1665 bezeten had, terug te geven. Tusschen
Engeland en de Nederlanders werd overeengekomen, dat
elk der beide mogendheden de veroveringen die zij den
eenentwintigsten Mei 1667 in bezit had, behouden zou 2).
Dit maakte het verlies van Suriname definitief. Het kwam
er op neer dat de kolonie voor Nieuw Amsterdam omge-
ruild werd. Het laatste had Engeland voor de afronding
van zijn koloniaal system noodig; het eerste, met zijn
special vrijstellingen, hoorde in dat system niet this.
Particuliere overwegingen werkten in dezelfde richting.
De machtige Barbadiaansche belangen haatten Surina-
me. Francis, Lord Willoughby was dood, en graaf Claren-
don was impopulair en stond op den rand van den onder-
gang. Er was op de vredesconferentie niemand, die voor
de planters had kunnen spreken, en zoo liet men toe, dat
de Engelsche belangen in Guiana verloren gingen.
Ofschoon de zaak in Europa al beklonken was, drong
het bericht niet tot West-Indie door voor er dingen ge-
beurden, die den heelen stand van zaken wijzigden. Den
negenden Juni 1667 was Sir John Harman met zeven oor-
logschepen en een paar hulpvaartuigen op Barbados aan-
gekomen. Zijn doel was de herovering van St. Kitts, maar
toen dit onmogelijk bleek, zond William Lord Willoughby
hem om het risico van het West Indische orkaanseizoen
te ontloopen naar Guiana. Henry Willoughby, de zoon
I) Hist. MSS. Comm. zoth. Rep., part. VI, blz. 96.
*) J. Dumont, Corps Universl Diplomatique, Amsterdam, 1731, deel
VIII, aid. 1 blz. 42-5.




SURINAME VAN 1651-1668


van William going met hem mede. In het begin van Sep-
tember vielen zij Cayenne aan, dat zij in een gevecht,
waarin de L6zy, de Goeverneur, om het leven kwam 1),
namen. Daarna westwaarts naar Suriname, hun tocht
voortzettend, heroverden zij, den achtsten October, ook
die kolonie. Crynsens was naar elders vertrokken, maar
zijn opvolger bood, voor hij capituleerde, hevigen weer-
stand 2). Het mocht hem evenwel niet baten. Harman en
Henry Willoughby waren den tienden November weer op
Barbados terug, waar zij van den vrede van Breda hoor-
den. Henry Willoughby werd onmiddellijk door zijn vader
naar Suriname gezonden, om daar, voor het aan de Hol-
landers gerestitueerd werd, zooveel mogelijk planters en
zooveel mogelijk bezittingen vandaan te voeren. De gron-
digheid waarmee de Willoughby's de kolonie leeghaalden,
zette veel kwaad bloed en veroorzaakte een heele reeks
geschillen, die voort bleven woekeren, tot zij in 1672 een
van de voorwendselen tot den nieuwen oorlog met Neder-
land vormden. Maar aan de hoofdzaak was niet te ont-
komen. Schoorvoetend, en na een scherpe reprimanded van
Karel II 3) opgeloopen te hebben, zag Lord Willoughby
zich genoodzaakt het verdrag na te komen. Omstreeks het
midden van 1668 waren de Nederlanders opnieuw in het
bezit van Suriname, de Franschen in het bezit van Cayen-
ne, en de lange strijd was geeindigd.

Londen, Februari 1926.








') Zie een gedetailleerd verslag in Colonial Cal. x66x-8, No. 1540.
s) Ibid. en No. 1633; evenzoo Byam's brief in Report on Portland MSS.
deel 3, blz. 308. Willoughby merkte op dat ,,Hans Mons zeer in zijn ver-
dediging overtrof en dat het een eervol afscheidstreffen was.
*) Te vinden bij Hartsinck. II, 589-593. Noot v. d. redactie.





MUNT-EN GELDMOEILIJKHEDEN OP CURACAO
VOOR HONDERD JAAR
DOOR
MR. B. DE GAAIJ FORTMAN

II

Had ik aanvankelijk gedacht op mijn opstel wonder
dezen titel in dit tijdschrift 1) geen vervolg te zullen ge-
ven, en het verder verloop in het kort te kunnen schet-
sen in een meer algemeene beschouwing van de geschie-
denis der kolonie van 1816 tot 1828 bij nader inzien
blijkt mij de stof te omvangrijk en lijkt zij mij als aan-
vulling van Fabius' mededeelingen 2) te belangrijk, dan
dat ik met een al te korte vermelding van het verloop
volstaan kan.
Cantz'laar had de medewerking van den Raad van
Politie weten te verkrijgen voor zijn plan om het fonds
tot vernietiging der bewijzen van afgekeurde Johannis-
sen te doen strekken tot aflossing der in omloop zijnde
gouvernements-ordonnantien. Omdat de kas niet toe-
reikend was voor dadelijke voldoening van alle schuld
had de gouverneur bepaald, dat te beginnen met de oud-
ste schuldbewijzen achtereenvolgens naar gelang van de
draagkracht van het ,,Fonds" de houders der stukken
zouden worden opgeroepen.
Van twee zijden kwam verzet.
Namens den handel kwamen den Gouverneur op 2
January 1821 vier kooplieden spreken, nl. D. Bing, J. C.
Meyer, J. N. C. Jutting en C. L. Parker. Het verval van
handel en scheepvaart schreven zij grootendeels toe aan
1) December 1925, bladz. 353-370.
*) In de Economist, 1913.




38 MUNT- EN GELDMOEILIJKHEDEN OP CURAqAO

het gemis van gereede penningen en het in omloop zijn
van papieren munt, de gouverements--ordonnantien,
die als ruil- en betalingsmiddel in omloop waren, en aan
de koloniale kas in betaling werden aangenomen, 1)
daaronder begrepen. De kooplieden verzochten opschor-
ting van het raadsbesluit van 19 Dec. 1820 tot betaling
dezer stukken uit het ,,Fonds", en boden een geldleening
aan tot gedeeltelijke afbetaling der gouvernements-
schuld en tot het geheel buiten omloop brengen der nog
uitbetaalde schuldbewijzen, ten einde zoo spoedig moge-
lijk met de gelden van het ,,Fonds" en de opbrengst der
afgekeurde Johannissen te komen tot vernietiging der
papieren bewijzen. De Gouverneur willigde de gevraagde
opschorting van het raadsbesluit aanstonds in, en be-
hield zich overigens voor, zoodanige bepalingen en over-
eenkomsten te maken, als hij zou oordeelen ,,meest
overeenkomstig te zijn met de belangen van het Moe-
derland, die der Ingezetenen dezer kolonie in het alge-
meen en met opzigt tot den handel en de scheepvaart in
het bijzonder."
Het andere verzet bleek den volgenden dag. In de
raadsvergadering was toen bericht ingekomen van de
vier commissarissen van het ,,Fonds", C. L. van Uy-
trecht, Theods. Jutting, Haim Abinun de Lima en J. W.
G. Jutting, dat de laatste twee de anderen zaten ook in
den Raad van Politie -bezwaar maakten tegen uitvoe-
ring van het raadsbesluit van 19 December 1820, alvorens
nog eens duidelijk als hun meening te hebben uitge-
sproken, dat het ,,Fonds" afgescheiden diende te blijven
van 's lands financing, en de gelden ervan slechts tot
het oorspronkelijk doel mochten gebruikt worden.
In dezelfde vergadering gaf de Gouverneur verslag
van zijn onderhoud met de vertegenwoordigers van
,,een aantal der aanzienlijkste kooplieden," waarna de
Raad het gewraakte besluit formeel in zijn geheel op-
schortte, dus ook voorzoover het betrof de verminder-
1) 29 Nov. 1820 had de Gouverneur de beperldng gemaakt, dat beta-
lingen tot en met 10 pesos geheel- en die daarboven althans tot de helft
in geld moesten geschieden.




MUNT- EN GELDMOEILIJKHEDEN OP CURACAO


ing der belastingen ten bate van het ,,Fonds." Verder
gaf de Raad den Gouverneur machtiging om naar behind
van zaken te beslissen, wonder gehoudenheid. slechts om
aan den Raad mededeeling van zijn besluit te doen.
Dit besluit volgde een week later na een nieuwe sa-
menspreking met de vier genoemde kooplieden. Hun
aanbod om 27000 peso's tegen 6 % aan het Gouverne-
ment te leenen voor intrekking der uitgegeven gouver-
nements-ordonnantien werd aangenomen. De schuldbe-
wijzen ten last der koloniale kas, die reeds bij het ,,Fonds"
berustten1), zouden worden vervangen door een ren-
telooze schuldbekentenis, en aan het Gouvernement zou
behoorlijk tijd worden gelaten tot betaling 2). De belas-
tingen ten gunste van het ,,Fonds" zouden op den ouden
voet blijven bestaan.
Tot October 1822 is deze belastingheffing doorgegaan;
met den Isten van die maand hield zij niet op, doch
veranderde van karakter.
In den loop van dat jaar had de Raad van Politie na-
melijk tot een nieuwen maatregel op het stuk van de
munt besloten, die 12 November 1822 in het moeder-
land werd goedgekeurd. De goedgekeurde gouden Jo-
hannissen werden in omloop gebracht tegen een vaste
waarde, overeenkomstig de werkelijke waarde, bij het
gewicht, evenals het geval was met alle ongestempelde
gouden Johannissen en met alle andere gouden munt-
specifn, en wel elke penny weight gerekend tegen 72
stuivers Cur. crt., zonder met kleinere deelen dan J
penny weight rekening te houden. Ook hiervoor zou
aan de eigenaars dezer muntstukken vergoeding worden
gegeven. Ter verkrijging van het daarvoor noodige geld
most de opbrengst der volgende belastingen dienen,
tot nu toe geheven voor het fonds tot vernietiging der
bewijzen van afgekeurde Johannissen: de belasting op
bepaalde goederen; de heffing van Ps. 500 van vreemde-

1) Ps. 30.000, wonder Kikkert uit het ,,Fonds" betaald.
') Reeds in den loop van 1821 verbeterde de geldelijke toestand der
kolonie zoodanig, dat geleidelijk op deze schuldbekentenis, groot Ps.
29013.7.5 kon worden afbetaald.




40 MUNT- EN GELDMOEILIJKHEDEN OP CURAgAO

lingen, die zich kwamen vestigen om handel te driven;
die van Ps. 100 voor burgerbrieven van vreemdelingen,
en het tonnengeld. De Raad-contrarolleur Nuboer, die
de raadsvergadering van 16 Juli 1822, waarin dit besluit
genomen werd, niet had bijgewoond, maakte bezwaar
tegen dit besluit, dat hij ,,ruineus voor de bewoners"
achtte. Hij berekende dat er ruim 11000 gouden Johan-
nissen in omloop waren, waarvan niet 66n de re~ele
waarde van 7j pesos zou bezitten; het geheele tekort
schatte hij op 16000 patienjes. Bovendien merkte hij op,
dat, als de nieuwe maatregel eerst 1 October 1822 zou
beginnen, en dit bekend Werd, er nog heel wat gelegen-
heid zou zijn om minderwaardige stukken in te vberen.
De Raad nam den Raad-contrarolleur dit stuk zeer kwa-
lijk, ontzegde hem het recht, om achteraf bezwaren te
maken tegen een raadsbesluit, genomen in een vergader-
ing, die hij niet had bijgewoond en handhaafde zijn be-
sluit. Naast het bestaande fonds, dat in het vervolg
kortweg als ,,Fonds tot vernietiging" zal worden aange-
duid, werd nu gevormd het fonds tot vinding van het
verschil tusschen de wezenlijke en nominale waarde der
gestempelde gouden Johannissen, ,,Fonds tot vinding"
te noemen.
Echter niet alleen de Raad-contrarolleur had bezwaren
tegen den nieuwen maatregel. 3 Februari 1823 hield
de geldigheid der gestempelde gouden Johannissen tegen
hun nominale waarde van Ps. 11. 2 op. In het gouver-
nements-journaal van 15 Februari 1823 vinden wij aan-
geteekend, dat op den 3den dier maand sommige lieden
in het pakhuis van A. W. Hellmund gesprekken zouden
hebben gevoerd in tegenwoordigheid van het raadslid
J. J. Beaujon, waarbij ,,men zich veroorloofd heeft
onbetamelijke en honende uitdrukkringen te bezigen
jegens het Gouvernement en de Leden van den Raad
van Policie dezes eilands... met opzigt tot de maatre-
gelen der regering en de handelingen der Leden van op-
gemelden Raad betreffende het gangbaar stellen van de
gestempelde gouden Johannissen op derzelver reeele
waarde bij gewigt tegen den tegenwoordigen bepaalden




MUNT- EN GELDMOEILIJKHEDEN OP CURACAO


koers" De Gouverneur was er natuurlijk aanstonds, bij
om aan den Raad-fiskaal een wonder zoek op te dragen.
Gelukkig was er een Publicatie van H. H. M. Heeren
Staten-Generaal van 19 Dec. 1706, bij vernieuwing 29
Mei 1792 op Curagao afgekondigd, dat de noodige straf-
bepalingen gaf tegen ,,aanstotelijke termen... odieuse
reflectien... of discoursen... etca dewelke eenigzins
tot nadeel Calumnie of kwade interpretatie van de han-
delingen decision of administrative der regering zouden
kunnen strekken." De zaak liep echter met een sisser
af, toen de schuldige, J. Kloppenburg, zijn verontschul-
diging aanbood.
Aan de inwisseling der gestempelde gouden Johannis-
sen werd den voorrang gegeven boven de vernietiging
der bewijzen van afgekeurde Johannissen, zelfs werden
de gelden van het ,,Fonds tot vernietiging" met die der
Reserve-Kas daartoe aangewend. Op 3, 4 en 5 Februari
1823 werden ingewisseld 3005 gestempelde gouden Jo-
hannissen, in de Reserve-Kas warren er 2064; op deze
5067 stuks (1 bleek valsch en 1 dubbel geteld) leed de
kolonie een verlies van Ps. 9486, vermeerderd met Ps.
474 voor onkosten. Half Juli 1823 waren door de geheven
belastingen de noodige gelden bijeen, maar nog tot
Maart 1824 duurde het voor deze belastingen afgeschaft
werden. Met de vernietiging der bewijzen van afgekeurde
Johannissen was inmiddels voortgegaan, naar gelang de
gelden binnenkwamen. Met 1 April 1824 verviel de
gangbaarheid dezer bewijzen, die tot 31 December van
dat jaar ingewisseld konden worden. Omstreeks de
helft van 1820 was de administrative van het ,,Fonds tot
vernietiging," dat nog niet kon geliquideerd worden,
omdat nog zoo veel achterstallige belastingen moesten
geind worden, overgegaan aan het Gouvernement. Eerst
werden de beheerders van het ,,Fonds" nog aansprakelijk
gesteld voor het verlies op een particulieren wissel, die
was aangekocht in strijd met de verplichting der direc-
tie alleen gouvernements-wissels te koopen, maar toen
de uitkomsten gunstig bleken, werd deze schade, ruim
f 500.-, toch maar ten last van het ,,Fonds" genomen.




42 MUNT- EN GELDMOEILIJKHEDEN OP CURACAO

Bij de eindafrekening op 31 December 1824 bleken 7
bewijzen ter inwisseling niet aangeboden te zijn, en het
batig saldo van beide Fondsen te bedragen Ps. 22691. 3.
2 met Ps. 1964. 5. 2 achterstallige schuld ten last van
uitlandige en minvermogende schuldenaren. Van dit
geld werd Ps. 13.500 besteed, om de schuld van het schut-
terijkorps te betalen, Ps. 6000 werd in de koloniale kas
gedaan als vergoeding voor het in 1824 niet geheven
hoofd- en familiegeld, en de rest met de vorderingen
kwam eveneens de koloniale kas ten goede. Voorwaar,
een mooie uitslag van Cantz'laars beleid.

En thans wil ik nog uitvoerig stilstaan bij de dubloenen-
kwestie, die zoo geweldig veel beroering gewekt heeft,
en nagenoeg de geheele bevolking, althans al wat daar-
onder notabel was, koopman en ambtenaar, tegenover
den Gouverneur geplaatst heeft.
,,Een ander besluit" (dan dat tot sluiting der R. K.
Kerk op 1 Juni 1824), zegt Simons, ,,dat niet minder
ontevredenheid verwekte, was de bepaling, die door den
gouverneur Cant z'la ar aan de ambtenaaren werd ge-
geven om de Spaansche en Columbiaansche dubloenen,
alsmede de piasters voor veel minderen prijs aan te
nemen dan zij in den handel gerekend werden waardig
te zijn. Bij uitgaaf van zijnent- of gouvemementswege
werden zij echter tegen den ouden prijs berekend.- (Ver-
mits de gouverneur nimmer in gouden of zilveren munten
aan het ministerie sommen heeft overgedragen, schuilt
het oogwerk van die handelwijze in het donker).
Eene commissie uit de kooplieden, die door die bepa-
ling groote schade kregen, verzocht hem zijn besluit in
te trekken, doch hij wilde zulks niet doen, en dit had
ten gevolg dat, toen bij den tijd van betaling geweigerd
werd, zulks volgens het oude gebruik te doen, men volgens
den koers betaalde door den gouverneur vastgesteld,
maar... zulks met recht van protest, hetwelk dan ook
weinige dagen daarna ingediend werd. Reeds was die geest
van ontevredenheid levendig geworden, doch toen die
bij het gouvernement ontvangen gouden en zilveren




MUNT- EN GELDMOEILIJKHEDEN OP CURACAO


stukken openlijk verkocht en meest door de uitgevers
terug werden gekocht, verbeterde zulks niet. De onder-
teekenaars van het protest werden nu voor den procu-
reur general geroepen, die van de rechtbank vorderde,
dat de onderteekenaars of verbannen of tot eene zware
boete zouden worden veroordeeld, doch de rechtbank
sprak hen echter vrij."
Brusse vertelt ook dit nagenoeg met geheel dezelfde
woorden, en hij is met Simons het erover eens, dat toen
de kooplieden zich tot den Koning gewend hadden en
al hun grieven opgesomd hadden, in 1827 Van den Bosch
als commissaris naar Curagao gezonden werd om naar
die klachten een onderzoek in te stellen, doch de gouver-
neur bij diens aankomst zich met den gouvernements-
secretaris Prince, met wien hij eenigen tijd in onmin
had geleefd, verzoende, en deze als bemiddelaar tusschen
den gouverneur en de kooplieden optrad, en aan de
zaak een gunstige wending gaf.
Vreemder dan dat tijdgenooten als Ds. Bosch en Teen-
stra geen woord aan deze zaak, die, zooals ik zeide, zeker
eenige jaren lang de Curacaosche samenleving in be-
roering heeft gebracht, wijden, is, dat Smidt en vooral
Fabius met geen enkel woord ervan melding maken.
Curacao had door het drukke verkeer met de Spaan-
sche kolonidn op de vaste kust van Zuid-Amerika de
peso of zilveren piaster, pattinje genaamd, ook wel
Spaansche mat en pilaardaalder, als belangrijkste munt
behouden. Deze ,,ronde" peso is wel te onderscheiden
van de peso van achten, de gesnoeide en gedeprecieerde
peso, die de gewone rekenmunt geworden was. Als gou-
den munt kwam voor de dubloen of quadrupel.
Volgens publicatie van Gouverneur en Raden van 17
November 1804 was de waarde van de zilveren pattinje
op 12 realen gesteld en volgens publicatie van den Gou-
verneur van 22 Juni 1808 de dubloen op 16 pattinjes.
Naar deze bepalingen verwees het Kon. Besl. van 20
January 1816, dus nog v66r de inbezitneming der kolonie,
dat bepaalde, dat de pattinje evenals voormaals in han-
delingen met het Gouvernement tegen een bepaalde waar-




44 MUNT- EN GELDMOEILIJKHEDEN OP CURACAO

de zou gelden, onverlet ieders bevoegdheid, om in onder-
linge handelingen de waarde van dit geldstuk zoo te rege-
len als men zou overeenkomen. In 1814 of 1815 warren
pattinjes-in 1798 wonder Laufferin vieren gekapt-in vij-
ven gedeeld, en, evenals in 1798 de 46nvierde stukken 1),
tegen 3 realen in omloop gebracht. Het eigenaardige is,
dat desniettemin de pattinje 12 realen bleef doen in den
eersten tijd. Kikkert zegt nog in 1817 in zijn verslag,
dat de pattinje voor 12 realen geldt en de quadrupel of
dubloen voor 16 pattinjes of 24 pesos van achten, beide
boven hun werkelijke waarde, en voegt eraan toe, dat
er ,,geene ten minsten zeer weinig", dubloenen in omloop
waren, en de pattinjes ,,zeer schaars" waren, doch beide
munten met 15% agio ingewisseld en uitgevoerd wer-
den, wat de handel zoo nadeelig maakte en Curacao
van gereed geld ontblootte. De waarde van de pattinje
en daarmee die van den dubloen steeg nog meer door in-
voer van in zessen gekapte pilaardaalders uit St. Thomas,
die tersluiks voor vijfde deelen in omloop gebracht wer-
den 2). Vijftien realen werd de handelswaarde der pattin-
jes, 20 pattinjes of 30 pesos van achten die der dubloenen.
Het Gouvernement hield zich aan de wettelijke waar-
de. Van 1823 af leest men meer dan eens in het gouver-
nements-journaal van schuldenaren der gouvernements-
kas, die met dubloenen tegen 30 pesos van achten wil-
len betalen. 3) Eerst vindt de Gouverneur er dan dit op,
dat die munten wel tegen 24 pesos aangenomen worden,
waar met bevoegdheid van den schuldenaar on ze tegen
ander gangbaar geld terug te nemen. Tevens verschijnt
er in de Curaraosche courant van 10 Mei 1823 een herin-
nering aan de wettelijke waardebepalingen van pattinjes
en dubloenen met mededeeling, dat het Gouvernement
zich daaraan zal houden ,,zonder op eenigerlei wijze in
aanmerking te kunnen nemen eenigen hoogeren koers
welke die muntspecie als handelspenningen, door on-

') Deze werden in 1815 op 3'/. real gebracht.
*) Teenstra, t. a. p. I, bladz. 206.
s) G. j. 21 Febr., 1 Mei 1823.




MUNT- EN GELDMOEILIJKHEDEN OP CURAqAO


derlinge handelingen van particulieren, reeds verkregen
hebben of naargaans nog mogten verkrijgen,"
Een uitzondering vermeldt het gouvernements-jour-
naal van 23 Augustus 1824. C. L. Parker had ingeschre-
ven op het verwhout van Bonaire voor het tweede half-
jaar 1824 voor 34 dubloen per ton. En nu overwoog de
Gouverneur, dat dit minder zou zijn dan vroeger, wan-
neer de dubloen tegen 16 pattinjes of 24 pesos berekend
werd, maar meer, wanneer men als tegenwaarde 20 pat-
tinjes of 30 pesos aannam, waarvoor die munt in den han-
del en wonder particulieren gangbaar was. Het Gouverne-
ment, zoo wordt verder gezegd, is in de gelegenheid om
zonder schade de dubloenen tegen 16 pattinjes of 24
pesos uit te geveu, daar maandelijks bij de uitbetalingen
der militaire traktermenten en soldijen in koloniaal
geld, daarop agio gegeven moet worden 1), wat niet noo-
dig zal zijn als deze betalingen met dubloenen tegen 24
pesos in plaats van 30 geschiedt, zoodat het verlies,
dat het Gouvernement nominaal zou kunnen lijden bij
het contracteeren in dubloenen, vergoed wordt door de
besparing van agio op de gemelde traktementen. Met
Parker werd daarom overeengekomen, dat, als hij on-
verhoopt niet in gouden dubloenen of quadruppels zou
kunnen betalen, de tegenwaarde op 30 pesos zou aange-
nomen worden. Men heeft hier te doen uitsluitend met
een berekening en blijkbaar wordt ervan uitgegaan, dat
het gouvernement de waarde van 24 pesos zoowel bij
het ontvangen als bij het uitgeven moet aannemen.
Tevens is door het vorenstaande duidelijk het voordeel
voor de gouvernementskas, waarnaar Simons tevergeefs
gezocht heeft, ofschoon zijn opmerking daarover in het
licht van zijn eigen mededeelingen nogal dom is, daar
hij just te voren had meegedeeld, dat het Gouvernement
(en de Gouverneur) de dubloenen voor meer uitgaf, dan
het die ontvangen had.

') Voor de uitbetalingen aan de troepen was bij Kon. besl. de koers
der dubloenen tegen 16 pattinjes en die der laatsten tegen 50 stuivers
Nederl. vastgesteld, met bepaling dat bij betaling in koloniaal geld, an-
ders dan hard of rond geld, 25 % agio zou moeten gegeven worden.




46 MUNT- EN GELDMOEILIJKHEDEN OP CURACAO

13 September 1824 ontving de Gouverneur een ver-
zoek van kooplieden en andere ingezetenen om de
dubloenen en zilveren pattinjes voortaan weer (wellicht
was het v66r 1823 of wonder Kikkert gebeurd) tot den
marktprijs aan te nemen. In zijn antwoord wees de Gou-
verneur erop, dat nergens de verplichting was opgelegd,
om's lands belastingen met gekapt zilvergeld te betalen,
waarvan de verzoekers uitgingen. De oorzaak der moei-
lijkheden lag bij de winkeliers, die het gekapte zilver-
geld en ander kleingeld in handen kregen, en de dubloe-
nen slechts met winst, en dus voor minder dan waar-
voor ze bij particulieren onderling werden aangenomen,
inwisselden. De Gouverneur zag hierbij over het hoofd,
dat betaling aan de gouvernementskas in dubloenen wel-
licht nog voordeeliger was. Voorts beriep de Gouverneur
zich op de wettelijke bepalingen, en betoogde, dat,
eenmaal het verzoek ingewilligd, een nog hooger oploo-
pen van de koers ook weer tot een hoogere wettelijke
waardebepaling zou moeten leiden. ,Ik mag geen beve-
len van hooger hand buiten working stellen," was ook
weer des Gouverneurs antwoord toen hem een week la-
ter verzocht werd, den gevraagden maatregel provisio-
neel te nemen in afwachting van de beslissing des Ko-
nings, tot wien verzoekers zich zouden wenden.
En de administrative van financing 6n de fiskaal, tot
wien gesommeerde landsdebiteuren zich hadden ge-
wend met aanbod van betaling in dubloenen en ronde
pattinjes tegen 20 pattinjes en 15 realen, ,,waarop het
Gouvernement dezelve gekapt heeft," zooals het scherp
en geenszins onjuist heet, weigerden de dubloenen te-
gen andere dan de wettelijke waarde aan te nemen.
Als men op het voortdurend aanhouden der belangheb-
benden let, moet men wel aannemen, dat er in dezen
tijd meer dubloenen in omloop gekomen waren, dan in
Kikkerts Verslag bedoeld. De Gouverneur heeft geen
kamp gegeven ondanks de klaarblijkelijke tegenwer-
king van den Raad van Justitie en van de Weeskamer,
ondanks de slappe meewerking van den fiskaal en zonder
de instemming ook van den Raad van Politie.




MUNT- EN GELDMOEILIJKHEDEN OP CURACAO


In October 1824 zou het tot een formeel protest van
de kooplieden bij den gouverneur komen, Een der kooplie-
den J. W. G. Jutting, sprak daarover den Gouverne-
mentssecretaris Prince aan, in diens hoedanigheid van
notaris, om bet stuk op te maken. Deze weigerde
met instemming van den Gouverneur en na advies van
den fiskaal, die als zijn oordeel, uitsprak, dat protesten
tegen bet gouvernement niet geoorloofd waren, daar
minderen niet tegen meerderen konden protesteeren.
Maar den volgenden dag kwam bet toch. De kooplieden
A. de Veer Jr., A. de Meza, A. H. Senior en J. W. G.
Jutting hadden het met bijstand van den procureur
Ricardo aan den fiskaal gebracht. Mede-onderteekenaars
waren M. Trois (of Frois), M. A. Jesurun, E. Brandao,
J. P. Brandao Jr., I. C. Jandroep, H. A. Cohen, D. A.
de Lima Jr., Is. A. de Lima, D. S. Valencia, G. M. Ellis,
A. Matthey, H. A. de Lima, J. H. Apitsz, D. G. Casseres,
Is. Pardo, Jos. Pardo, Samuel Lyon, Jos. P. Brandao,
I. de Sola, C. L. Parker, P. Robinson, E. Arnold en C. A.
Zeppenfeld. De Gouverneur was woedend. Ingezetenen
hebben geen wettig recht om te protesteeren tegen be-
sluiten en handelingen van bet wettig gezag, aldus leest
men in het gouvernements-journaal; ,,het... protest moet
beschouwd worden als een onwettig, schandelijk en
schaamteloos libel, strekking hebbende tot ondermij-
ning van bet wettig gezag en verstoring van de rust
wonder de ingezetenen." Strijd met art. 1 van bet Regee-
ringsreglement, miskenning van des Gouverneurs ge-
zag als van den vertegenwoordiger des Konings werd
erin gezien. Den fiskaal gelastte de Gouverneur tegen
de onderteekenaars te procedeeren, en hij voegde eraan
toe, dat hij niet begreep, dat deze ambtenaar niets er-
van scheen gehoord te hebben, dat Samuel Pareira met
het protest langs de huizen en straten gegaan was, om
handteekeningen te krijgen. Th. Jutting, het lid van
den Raad van Politie, was een der belhamels 1). Mr.
1) Met hem had de gouverneur nog een kwestie. De Weeskamer en de
Joodsche weesmeesters hadden Jutting een verklaing afgegeven, dat zij de
dubloenen en de pattinjes aannamen teen de handelswaarde, en dat hun





48 MUNT- EN GELDMOEILIJKHEDEN OP CURAqAO

Serrurier had zijn meewerking bij het opstellen van het
protest verleend, waarvan de Gouverneur begrijpelijker-
wijs den Koning meedeeling deed.
Er waren nu twee processen in verband met de dubloe-
nenkwestie: het eene tegen de nalatige landsschuldena-
ren, die niet tegen den wettigen koers hadden willen be-
talen en inmiddels tot betaling gedagvaard waren, en
het andere tegen de onderteekenaars van het protest.
Welhaast scheen bet alsof er een derde zou bijkomen, tegen
den procureur Ricardo, die in het eerstgenoemde process
ter terechtzitting gesproken had van ,,vixatie en onder-
drukking aan de zijde van den crediteur zijner clienten,"
woorden, die de Gouverneur ,,odieus, laesif en seditieus,"
in strijd met de publicatie van Gouverneur en Raden
van 29 Mei 1792 noemde. Zijn schorsing als procureur
werd alleen voorkomen, omdat het anders den schijn zou
hebben, alsof het Gouvernement zijn clienten van zijn
diensten zou willen versteken.

geen legalae order ter contrarie van hooger hand" was toegezonden. De
Raad van Politie, waarin de Gouverneur de zaak bracht, oordeelde rich
van die uitlating niets te moeten aantrekken, doch de Gouverneur zond
aan de Weeskamer bericht, dat de wettelijke bepalingen op dit stuk als
voor alle publieke administration ook voor haar golden met persoonlijke
aansprakelijkheid der weesmeesters bij overtreding. Bij het openen der
raadsvergadering van 19 October 1824 las de Gouverneur voor een ,,acte
van non praejuditie wegens bet zitting nemen.... met het Lid Jutting",
die daarop eerst wdde vertrekken, maar besloot te blijven ,,ten einde niet
na te laten zijne function als mede Lid van dezen Raad waar te nemen."
In de twee volgende vergaderingen, waarin Jutting afwezig is, stelde de
Gouverneur een onderzoek in, of de leden rich niet herinnerden, dat Jut-
ting in 1822 rich in een vergadering heeft verzet tegen het invoeren van
een koloniale munt en tegen het vermeerderen van gekapt geld, op ground
dat daardoor de waarde van het ronde geld te veel zou rijzen, er bijvoegen-
de, dat, indien de dubloenen op 20 pattinjes bleven en niet weer tot 16
pattinjes of daaromtrent daalden, de kolonie geruineerd zou zijn. De uit-
slag is gunstig voor den Gouverneur. Zelfs herinnerden Cancrijn en Beau-
jon rich, dat Jutting gezegd had, dat alle andere munstspecien dan het
gekapte geld voor haar intrinsieke warden moesten circuleeren: dubloe-
nen tegen 16 pattinjes en pattinjes tegen 12 realen.
De ontknooping kwam toen Jutting in 1826 most aftreden. Met den
aftredende, volgens art. 27 van bet Regeeringsreglement, werden de heeren
I. N. C. Jutting, lid van den Raad van Justitie, en de planter Claas Schot-
borgh op de voordracht geplaatst. Deze laatste, die inmiddels voorgedragen
was voor een met het raadslidmaatschap onvereenigbaar ambt, werd ver-
vangen door Daniel Beevers, die ookdoor den Gouverneur benoemd werd.




MUNT- EN GELDMOEILIJKHEDEN OP CURACAO


Het vonnis tegen de landsdebiteuren viel den 4den
Nov. 1824. Het wekte de verbolgenheid van den Gouver-
neur. Vooreerst om de inderdaad wel wat vreemde over-
wegingen, vooral als men bedenkt, dat de Raad van Jus-
titie doorgaans geheel ongemotiveerde beslissingen gaf.
,,Gelet dat het dezen Raad niet vrystaat, noch tot des-
zelfs attributed behoort over de nuttigheid of schade-
lykheid van zoodanige maatregelen te oordeelen als aan
andere magten zijn gereserveerd noch special over de
verhouding welke de prysbepaling op geld Specien welke
's ryks Kas mag komen te ontvangen behoord te hebben,
tot de waarde dierzelfde geldspecien in den handel naar
gewigt en gehalte, veel minder om van gehoorzaamheid
aan Z. M. besluiten het zy final of by voorbaad te dis-
penseeren," werd de gedaagde (S. Lyon) veroordeeld
om het gevorderde bedrag te betalen ,,in gekapt zilveren
geld, Schellingen of Stuivers, zoo ver by zich hetzelve
zal kunnen verschaffen en voor het overige gedeelte in
andere gouden of zilveren Specien op den voet zoo als
dezelve tot betaling van Gouvernements inschulden vol-
gens Gouvernements bepaling worden aangenomen, on-
der reserve van en onverlet des Debiteurs regt om in ge-
val Zyne Majesteit mogt komen te besluiten dat de reeds
verschenene Gouvernements inschulden in die Specie
tegen eenen hoogeren voet zouden worden kunnen be-
taald als dan het te veel betaalde terug te vorderen, met
condemnatie van den Eischer R. 0. in de kosten 1).
Mr. Serrurier, G. Striddels, J. N. C. Jutting, D. Specht
en J. C. Meyer zijn de rechters, die dit vonnis gestreken
hadden. Het vofinis going vergezeld van de opmerking
van de rechters aan den gouverneur, ,,dat zij zich met
leedwezen ter gehoorzaamheid van 's Konings bevelen
verpligt hebben gevonden op de posten van den Raad
Fiscaal, ten voordeele van den eischer te decideren,"
en van een verzoek aan den gouverneur om tegenover
de veroordeelden toegeeflijkheid te gebruiken ,,waardoor
President en Raden.... bij de overtuiging van hunnen
') Dit en andere judicieele stakken, op deze zaak betrekking hebbende
zijn te vinden Oud-Archief no. 387.




50 MUNT- EN GELDMOEILIJKHEDEN OP CURACAO.

pligt te hebben gedaan, nog die zouden kunnen voegen,
dat aan bet vonnis, buiten merkelijke ongelegenheid
van iemand hunner mede ingezetenen, voldaan zoude
kunnen worden." De Gouverneur maakte de weinig
menschkundige opmerking, ,,dat het te bevreemden is
hoe of eene regtbank leedwezen gevoelen kan in volgens
de wet regt te spreken." Er is meer over de wet dan vol-
gens de wet recht gesproken, zegt een andere opmerking.1)
Na de rechtspraak moet de rechtbank zich met de zaak
niet inlaten. Aan partijdigheid voor de landsdebiteuren
en aan onwil om het Gouvernement recht te laten we-
dervaren grenst -dit vonnis, wat echter weinig te verwon-
deren is, daar twee der rechters tot de onderteekenaars
van het verzoekschrift van 13 September behooren. Zoo
min als het politiek gezag zich met de administrative der
justitie mag bemoeien, mag de justitie zich inlaten met
de politieke administrative. Sterk stond de gouverneur
met een beroep op het geval van G. Curiel, die meerma-
len uitstel van betaling had gehad, ten bewijze zijner
bewering, dat het gouvernement, waar mogelijk, toegeef-
lijkheid gebruikte.
Een andere reden, waarom de Gouverneur over de
beslissing van den Raad van Justitie misnoegd was,
was de kostenveroordeeling in 34 gevallen ten last van
den Raad-fiskaal qq. als eischer. Hoe de Raad tot deze
beslissing gekomen is, leeren de Notulen van denzelfden
4den November:
,,Overgaande tot de decisie der kosten proponeert de
Raad Jutting alzoo volgens de erkentenis van den Raad
Fiscaal R. O. en ook volgens den aard der zaak, het in-
vorderen der in e6ne Maand schuldig geworden preten-
tien by verschillende procedures het gevolg is van de
inrigting op de Lands kantoren, en niet van eenige daad
der contribuabelen, de debiteuren te condenmeeren in
de kosten gevallen op de invordering der laatste reke-
ning in ieder Maand en den Raad Fiscaal en wel R. 0. in
die der vorigen.
') Ontleend aan het advies van den fiskaal, aan den gouverneur uit-
gebracht.




MUNT- EN GELDMOEILIJKBEDEN OP CURArAO


Alle de Heeren vereenigen zich met dit voorstel, en
wordt dus hetzelve gearresteerd."
De Gouverneur vroeg echter tevergeefs naar de reden
dezer beslissing; de Raad was niet bereid die mee te dee-
len. Toch was het van belang om die reden te weten in
verband met de vraag of geappelleerd zou worden, en
met het oog op nieuwe procedures van dezen aard. Ook
bestond de regel, dat schade, den Lande veroorzaakt
door fouten van ambtenaren, op deze werden verhaald.
Van verhaal op den fiskaal kon nu geen sprake zijn, om-
dat van eenig verzuim van dezen ambtenaar niet geble-
ken was. De Gouverneur besloot allereerst hooger beroep
te laten aanteekenen. Een daartoe strekkend verzoek
werd door den Raad afgewezen, waarop de Gouverneur
besloot de vonnissen niet ten uitvoer te doen leggen al-
vorens de Koning hieromtrent zou hebben beslist. Langs
een omweg kwam de Gouverneur achter hetgeen hij we-
ten wilde, toen hij kort daarop met het oog op nieuwe
procedures tegen schuldenaren van den lande den fiskaal
bij den Raad van Justitie inlichtingen liet vragen om-
trent de wijze waarop tot invordering van 's Lands rech-
ten en accijnzen behoorde te worden geprocedeerd. Het
antwoord van den secretaries hield in, dat in de eerste
plaats ,,er op den precisen vervaldag der rekening dag-
vaardiging op dezelve zoude moeten geschieden," en
verder dat ,,voor de rekeningen van iedere maand slechts
eene dagvaardiging zoude moeten gedaan worden." In
zijn journal van 14 Januari 1825 merkt de Gouverneur
op ten aanzien van den eersten eisch, dat toch niemand
een schuldeischer kan beletten aan zijn schuldenaar
uitstel van betaling te geven, en ten aanzien van de twee-
de voorwaarde, dat dit een verandering in de bestaande
manier van procedeeren is in strijd met art. 53 van het
het Regeeringsreglement (,,ook zal in de manier van
procederen in de Kolonie gebruikelijk provisioneel geene
verandering worden gemaakt"....) en practisch niet
uitvoerbaar zonder vertraging, wanneer bijvoorbeeld
66n der posten van een maandrekening bestreden wordt.
De Gouverneur vat zijn grieven tegen den Raad aldus




52 MUNT- EN GELDMOEILIJKHEDEN OP CURACAO

samen: ,,Dat de Raad van Justitie voormeld wegens alle
omstandigheden als partij tegen het Gouvernement moet
worden beschouwd in zoo ver dezelve, niet alleen geaar-
zeld heeft regt te spreken en zulks niet dan met leedwezen
ten behoeve van het Gouvernement heeft gedaan,
maar zich verder niet met de zaak tusschen hetzelve en
de onwillige Lands debiteuren ingelaten heeft dan be-
hoorlijk was en met deszelfs attributed overeenkwam,
buiten en behalve de regtspraak zelve die de oorzaak
is dat de Landskassen ontstoken blijven van de bedragen
der sententien tegen eenige van die debiteuren waarbij
het office fiskaal in de kosten is gecondemmeerd, ten
ware dat die kosten, welke ten last der koloniale kas
zouden moeten komen, uit dezelve betaald wierden;
terwijl bovendien nog het hiervorengemelde sustenu ge-
opperd is, als een tastbaar middel om het Gouvernement
in de vervordering van deszelfs regt te verhinderen, wan-
neer hetzelve zich niet aan willekeurigheid zoude willen
onderwerpen; al hetwelk niet te bevreemden is als men
in aanmerking neemt dat de President bekend staat
als de steller van een rekwest voor sommige der handel-
drijvende ingezetenen dewelke zichnaargaansin demand
September over den koers van gouden dobloenen en zil-
veren pattinjes hebben geadresseerd en twee der Leden
onderteekenaars zijn van het eerste in die maand over
dat onderwerp ingeleverd rekwest, waar in zij hunne
gevoelens aan den dag hebben gelegd."
Op ground dat de Raad fiskaal tot aan de bedoelde be-
slissingen altijd geprocedeerd had zonder de nu bekend
geworden voorwaarden na te even riep de gouverneur
den Raad van Justitie ter verantwoording met een be-
roep op het gemelde artikel 53 van het Regeeringsregle-
ment. De Raad van Justitie betoogde, dat dit van de zijde
van den Gouverneur een verboden inmenging in de jus-
titie was, en zoo bleven partijen scherp tegenover elkaar
staan. De Raad had zelfs de onkieschheid voor een
plaatsvervangersplaats A. de Veer Jr. voor te dragen,
waarop de Gouverneur antwoordde, dat, daargelaten dat
in dit geval een voordracht niet noodig was, hij toch nooit





MUNT- EN GELDMOEILIJKHEDEN OP CURACAO


een voordracht zou aannemen, waarop De Veer voor-
kwam, ,,die wonder het getal behoort van de genen tegen
dewelke het office fiscaal.... gekwalificeerd is om in
regten te procederen, en waartegen eisch tot ontzegging
van het burgerregt gedaan is."
Intusschen bleken zelfs de autoriteiten zich zoo weinig
rekenschap te geven van den inhoud der wettelijke bepa-
lingen, waaraan de Gouverneur krampachtig vasthield,
dat o. a. de fiskaal van meening was, dat wie eenmaal
dubloenen en daalders tegen den handelskoers aangeno-
men had, verder niet weigeren mocht, betaling tegen dien
koers aan te nemen. De Gouverneur vond daarin aanlei-
ding tot een bekendmaking in de Curafaosche courant
van 5 Februari 1825, dat niemand verplicht was, deze
munten tegen andere waarden, dan onderling werd
overeengekomen aan te nemen; de wettelijke koersbe-
paling was alleen verbindend in handelingen met het
Gouvernement.
Wat dit laatste betreft, ik heb niets gevonden, dat
wijst op de waarheid van Simons bewering, dat bij uit-
gaaf van gouvernementswege de dubloenen tegen de
handelswaarde werden berekend. Uit de kwestie der
militaire soldijen blijkt het tegendeel.
En bij uitgaaf van wege den gouverneur als particu-
lier person? In een brief aan Mr. Serrurier van 28 Fe-
bruari 1825 zette Cantz'laar uiteen, wat van dit verwijt
waar was. Van Jeosuah Naar had hij dubloenen gekocht
tegen 30 pesos in gekapt zilvergeld, waarmee deze een
schuldaan het Gouvernement voordeeliger kon betalen.
Als particulier had hij gebruik gemaakt van zijn recht,
om deze dubloenen uit te geven tegen f. 40.-, zooals
overeengekomen was, aan Jutting en De Veer voor over-
tochtsgeld van zijn kinderen.
Over de rechtszaken tegen de onderteekenaars van
het protest zou in plaats van het lid van den Raad van
Justitie Jutting het lid van het College van commerce
en zeezaken Ziegler als lid ad hoc oordeelen. De fiskaal
deed nog een poging, om den Gouverneur tot uitstel te
bewegen in afwachting van des Konings beslissing op




54 MUNT- EN GELDMOEILIJKHEDEN OP CURACAO

het verzoekschrift van de nalatige schuldenaren der
kolonie, maar de Gouverneur wees er terecht op, dat
de procedure tegen de protesteerders daarbuiten stond.
Een dezer laatsten, C. A. Zeppenfeldt, vroeg,,in submissie
te worden aangenomen," wat geweigerd werd omdat de
zaak in handen was van den Koning, ,,wiens Hooge en
Souvereine regten bij het .... protest zijn aangerand."
Wel kreeg de fiskaal opdracht het process tegen hem te
staken op ground van betoond berouw.
25 April 1825 nam de Raad-fiskaal zijn conclusie
van eisch en vorderde, dat het ,,quasi, of onvolkomen
protest zal verklaart worden te zyn van eene aller
Laesifste en aller indecenste inhoud vilipendeerende
het respect en de gehoorzaamheid, die burgers, inge-
zetenen en vreemdelingen op dit en onderhorige Eilan-
den, kragtens het Reglement op het Beleid den Handel
en lustitiewezen dd. 14 Septemb. 1815 geemaneert, spe-
ciaal volgens art. 1. aan zijn Excellentie den Gouverneur
in der tijd schuldig zyn waardoor tevens zyne Majesteit
hooge auctoriteit, in de person van hoogst desselfs Ver-
tegenwoordiger is beledigt en midsdien als een Fameus
en Lasterlijk Libel en dat hetzelve ter openbare audientie,
ter rolle van den Raad in tegenwoordigheid dezer ge-
daagden door den Deurwaarder zal worden gescheurt
en vernietigd. -
Voords dat alle de Gedaagdens ieder voor hun person
over en ter zaake dezer tekening en overlevering zullen
worden verklaart voor zo verre van het Burgerregt
dezer kolonie jouisseeren, van hetzelve te zyn vervallen
met verlies van alle baten regten en praerogativen by
Publicatie van 13 February 26 July 1821 daaraan
verknogt en verleent special by art. 9. der eerst
gemelde, bepaalt onvermindert het regt van rehabilita-
tie in tyd en wylen, indien zyne Exellentie den Gouver-
neur hiertoe termen mogte vinden of de Gecondemneer-
dens daarmede zoude gelieven op nieuws te beneficeeren
by wyze van remissie met wyders inhabiel verklaring
voor het verkrygen van dat Burgerregt, ten regarded
der gene welke gedaagde of Gedaagdens in deze, daar-




MUNT- EN GELDMOEILIJKHEDEN OP CURACAO


van als noch niet waaren Jouisseerende", met veroordee-
ling van 12 hunner in een boete van 4000 pesos elk, en
10 hunner ,,als bovendien zich schuldig gemaakt heb-
bende aan leugenachtige voorgevens wegens de van hun
door het office fiscal ingevoerde Landsgeregtigheden
en 't welk zij niet anders hebben wedersproken dan door
zich schuldig te verklaren aan complotten en verkrag-
ting van art. 1601) der grondwet in een boete van Vijf-
duizend Pezos van agten.
En eindelijk de Gedaagdens
1 M. Trois
2 M. A. Jesurum
3 E. Brandao en
4 Joseph P Brandao Jr.
boven deze alle schuldig door ook nog voorgegeeven
te hebben aan Z: E: den Gouverneur requesten te hebben
geoffereert, waarop zij hun tekening gronden terwyl
zulks gansch en al onwaaragtig en niet geschied was,
waarop zij zich niet anders hebben kunnen defendeeren
dan dat voor het Corps Kooplieden waaren opgekomen en
misschien in complot voor en in naam van een niet gele-
galiseerd Corps getekent hadden, strydig mede alzo te-
ges het bereids geallegueerde artikel der grondwet in een
boete ieder van zes Duizend Pezos van agten ...... of tot
zodanige anderestraffen mulcte en poene als deze WelEd:
agtb: Raad tot maintien van 's Gouverneurs gezag in
zyne Majesteits naam gevoert en reparatie aan hetzelve
door deze Gedaagden toegebragt, in goede Justitie zal
vermeenen te behooren."
Eerst 18 October werd het vonnis uitgesproken, waar-
bij, ditmaal weer zonder eenige motiveering, de eisch
van den fiskaal werd ontzegd met zijn veroordeeling
in de kosten.
Dat de Gouverneur hierover niet te spreken was, be-
') Bedoeld zal zijn art. 161: Ieder ingezeten heeft het regt om verzoeken
aan de bevoegde magt schriftelijk in te dienen, mits die persoonlijk en niet
uit naam van meerderen worden onderteekend, welk laatste alleen zal
kunnen geschieden door of van wege ligchamen wettiglijk zamengesteld
en als zoodanig erkend, en in dat geval niet anders dan over onderwerpen
tot derzelver bepaalde werkzaamheden behoorende.




56 MUNT- EN GELDMOEILIJKHEDEN OP CURACAO

hoeft geen betoog. Aanstonds liet hij den Raad-fiskaal,
krachtens artt. 4 en 5 van het reglement van appel van
13 November 1803 een verzoek tot injectie van appel
bij Raden Commissarissen indienen. Dezen verwezen
de beslissing naar het ,,volle Hof," dat 27 Oct 1825 het
verzoek afwees. Uit de Notulen van den Raad van dien
dag treft de verklaring van Ziegler ,,op ground van het in
de vorige Sessie door des Presidents gezegde, dat het von-
nis in zake van den Raad Fiscaal contra als boven door
den Raad te wijzen niet zoude zijn appellabel, geconsen-
teerd te hebben in het slaan van het vonnis over dezelve
zaak, hebbende anders de decisie daarvan aan hoogere
magt in het moederland willen renvoyeeren" Volgens
den president zou dit raadslid hem echter verkeerd heb-
ben begrepen en hij alleen gesproken hebben van de
inappellabiteit van een vonnis, overeenkomstig des reques-
trants gevoelen ,,geslagen op de confessie." Striddels
was daarentegenover just van meening, dat het vonnis
nu inappellabel was, en dit niet zou geweest zijn bij
veroordeeling. Dit gevoelen was in zoover niet in strijd
met het rechtsgevolg, door den voorzitter aan een vonnis
op bekentenis gehecht, als sommige rechtsgeleerden
aan den eisch van bekentenis der feiten en omstandighe-
den verbonden dien eener ,,confessie van de Strafbaar-
heid." Het appMl werd geweigerd met 4 stemmen tegen
die van den president, nadat deze nog verklaard had,
dat ,,de Raad in deze al verkeerd vonnissende het erreur
reparabel zijn zal, dewijl het Hoog Geregtshof in 's Gra-
venhage zich aan 's Raads decisie niet zal binden." Zoo
zal ook de Gouverneur gedacht hebben, die den Raad
van Justitie berichtte, dat hij de aanteekening van appal
als steunende op de wet niet had mogen ontzeggen. Den
deurwaarder werd verboden mee te werken aan de execu-
tie van het vonnis, en toen deze zijn medewerking niet
stellig genoeg doch slechts ,,provisioneel" weigerde, be-
zorgde dit hem een ernstige berisping van den Gouverneur.
Des Konings beslissing werd over de zaak zelf ingeroepen.
Ruim een jaar later was deze zaak nog niet geeindigd,
hetgeen blijkt uit het volgende.




MUNT- EN GELDMOEILIJKHEDEN OP CURACAO


Toen op 30 Januari 1827 de kooplieden A. de Veer
Jr., H. A. de Lima en J. de Sola den Gouverneur een dank-
adres aan den Koning voor de openstelling der haven over-
handigden, going dit, zooals de Gouverneur in het gouver-
nements-journaal van dien dag meedeelt, bij monde van
den beer De Veer gepaard met een ,,betuiging van
leedwezen over het vroeger voorgevallene tusschen de
kooplieden en het Gouvernement, verklarende in sub-
stantie, dat zij daarbij geene bedoeling gehad hebben
om ons personnel in het minste te beleedigen, daar zij
integendeel ons altoos de hoogste acting hebben toege-
dragen en nog toedragen; voorts dat het hun ernstige
wensch was om nu en in het vervolg met ons mede te
werken, voor de welvaart van den handel dezer kolonie
en daarom hoopten dat het voorledene van geenen in-
vloed op het tegenwoordige zoude zijn. Waarop door
ons, mede in substantie is geantwoord: dat wij blotelijk
beschikken konden over het gene aan ons was verble-
ven; terwijl al het gene aan eene regterlijke uitspraak
was overgelaten, thans nog stond ter beslissing van hoo-
ger hand en daarom in deszelfs geheel behoorde gelaten
te worden, zoo mede dat wij verlangen ons over het ge-
beurde, als gebeurde, niet verder uittelaten op ground
van ondervinding dat in al de gevallen waarin eene toe-
nadering verlangd wordt, men de herhaling der oorzaken
van de bestaan hebbende geschillen behoorde te vermij-
den om niet, uit hoofde van het gelijk dat ieder aan zijne
zijde vooronderstelt, in stede van zich te verzoenen, in
nieuwe twisten of geschillen te vervallen; dat wij overi-
gens meenden het regt te hebben om ons te verbeelden
dat ons gedrag ten allen tijde zoodanig is geweest, dat
wij op de acting der ingezetenen billijker wijze, eenige
aanspraak mogen maken, terwijl wij ons uit hoofde onzer
geisoleerde positive, better in staat geloofden om over de
algemeene belangen te oordeelen dan wel de genen die
door hunne verschillende betrekkingen met anderen,
met welke goede bedoeling dan ook bezield, toch aan-
vankelijk of eindelijk, meer op hun eigen dan wel op
het algemeen belang bedacht zijn, en eindelijk dat wij




58 MUNT- EN GELDMOEILIJKHEDEN OP CURAqAO

ons altijd tot en voor het algemeen belang beijverd had-
den en ook daarin zouden volharden zonder terugzage
op het voorledene."
Het heeft er alles van, of de hand der verzoening hier
wordt geweigerd.
Niet waarschijnlijk is, dat de kooplieden deze welwil-
lende houding zouden aangenomen hebben, als zij inmid-
dels den Gouverneur in zoo strenge bewoordingen bij
den Koning verklaagd hadden, als Brusse wil doen geloo-
ven. Hoe het zij of en in hoeverre de uitzending van
den Commissaris-generaal Van den Bosch te danken is
geweest aan klachten over Cantz'laar de uitkomst is
een eerherstel voor hem geweest: Van den Bosch
maakte hem Gouverneur-generaal der Nederlandsche
West-Indische bezittingen. Maar ook de tegenpartij,
zoo er van animositeit toen nog geen sprake is geweest,
zal niet ontevreden zijn geweest: I. N. C. Jutting, dien
de gouverneur bij diens aftreden in den Raad van Justi-
tie had laten vallen, was niet slechter af in den Raad van
politie, en A. de Veer, de voorman van het,,protest'
zag zich door Van den Bosch benoemd in den Raad van
Justitie.


Amsterdam 20 Januari 1926.




NAAR AANLEIDING VAN ,,DE NEGER EN ZIJNE
CULTUURGESCHIEDENIS"
DOOR
C. K. KESLER

In bet December-nummer van dit tijdschrift komt een
artikel voor van den Heer C. van Drimmelen, blijkbaar
geinspireerd door de nobele neiging, die ook destijds Wil-
berforce, Mrs. Beecher Stowe, onzen dichter Bernard ter
Haar en anderen bezielde, iets te doen, om het eeuwenoud
vooroordeel van de blanke rassen tegen de donkerder ge-
kleurde uit den weg te ruimen, om propaganda te maken
voor de idWe, dat alle menschen, ook de donker gekleurde,
breeders zijn, leden van hetzelfde huisgezin, de mensch-
heid, waarin geen plaats behoorde te zijn voor rassen-
strijd en rassenafgunst, voor trots op de lichtere huids-
kleur aan de eene zijde en voor een gevoel van nederigheid
wegens de aanwezigheid van donker gekleurd pigment
aan de andere zijde. Ongetwijfeld eene nobele opvatting en
het is niet goed aan te nemen, dat iemand, die mensch is
in den waren zin des words, zich tegen de algemeene aan-
vaarding daarvan zou willen verzetten. Dat dan ook in den
loop der eeuwen, en niet pas sedert in de meeste kolo-
nien slavenhandel en slavernij zijn afgeschaft, dus in de
19e eeuw, hoogstaande mannen en vrouwen van het
blanke ras zich aangegord hebben om aan den gruwel van
de onderdrukking der donkerder gekleurden paal en perk
te stellen, is volkomen verklaarbaar; het zou onbegrijpe-
lijk zijn, indien niet, als reactie tegen de beestachtige be-
handeling der negerslaven, reeds vele en vele malen krach-
tige stemmen zich verheven hadden, stemmen, die na lan-
gen tijd weliswaar en na vele mislukkingen, ten slotte dan
toch hebben weten te verkrijgen, dat negers en andere ge-




60 DE NEGER EN ZIJNE CULTUURGESCHIEDENIS

kleurde rassen in de meeste landen als gelijkgerechtigd
met de blanken beschouwd en behandeld worden. Nu is
het waar, dat die gelijkstelling in de Vereenigde Staten en
in Zuid-Afrika nog alles behalve volkomen is, dat er in-
tegendeel een wijde afgrond gaapt tusschen blank en ge-
kleurd, maar ieder, die in onze blanke maatschappij
rondziet, zal moeten toegeven, dat die afgrond haast niet
minder wijd en diep is, hier tusschen den van alle stoffe-
lijke voorrechten genietenden rijke en den van diezelfde
voorrechten geheel verstoken niets-bezitter, dat het voor
den laatste even moeilijk, even onmogelijk haast is, zich
op te werken tot den staat van den eerste, als het voor een
neger of kleurling in de Vereenigde Staten is om President
te worden, of in Zuid-Afrika om eene leidende positive in
de regeering of de zakenwereld te veroveren. Die ver-
schijnselen in onze tegenwoordige maatschappij eenvoudig
aan hebzucht en haat en egoisme der bezittenden toe te
schrijven, is er zich wel een beetje heel gemakkelijk af-
maken. En nu is het een nobel streven, te trachten in de
ongelijkheid tusschen arm en rijk verbetering te brengen,
aan den strijd tusschen blank en bruin zijne scherpte te
ontnemen, of dat streven in een afzienbare toekomst
success zal te boeken hebben, is nog een groote vraag. En
wel o.a., omdat de vele samenstellende krachten, waarvan
de tegenwoordige toestand de resultante is, nog steeds
niet volkomen bekend zijn.
En zeer zeker zal bet gewenschte success uitblijven,
indien men het doel, dat men zich gesteld heeft, met on-
juiste middelen tracht te benaderen. Het is ongetwijfeld
waar, dat in Suriname de afstand tusschen blank en ge-
kleurd zeer gering is, veel geringer eigenlijk, dan tusschen
de verschillende schakeeringen der gekleurden onderling;
even waar ook, dat de moederlandsche wetten zonder veel
omslag ook voor de in 1863 vrij-verklaarden toepasselijk
verklaard zijn. Maar, om nu maar eens bij het laatste te
blijven, is dat inderdaad het land en zijnen bewoners ten
zegen geweest? En had men in 1863 geweten, wat wij
thans maar al te goed weten, al is reeds toen het ver-
moeden, dat het zoo gaan zou herhaaldelijk uitgesproken,




DE NEGER EN ZIJNE CULTUURGESCHIEDENIS


dan had men toen wellicht een anderen weg ingeslagen.
Dan was waarschijnlijk op de vrijverklaring niet het ver-
nederende en irriteerende en volslagen nutteloos gebleken
10-jarig staatstoezicht gevolgd, maar was deze voorafge-
gaan door eene veellangere period van ,,apprenticeship"
eene period gedurende welke de negers opgevoed werden
tot staatsburgers, opgevoed tot het besef, dat ieder voor
zichzelf en de zijnen dient te werken en dat allen tezamen
hebben te arbeiden aan het welzijn van de gemeenschap.
Deze period is er niet geweest en dat is de ellende van
Suriname en van de meeste Westindische kolonin.
Als kinderen, die uit eene donkere ruimte plotseling in
het volle licht gebracht werden, zoo moesten de negersla-
ven van gisteren zoekend en tastend, verblind door dat
licht, hun weg trachten te vinden; moesten zij zonder
middelen en zonder voortgeholpen te worden, trachten
zich een bestaan te scheppen te midden van een hun
vreemde maatschappij van vrijen. Dat was bet resultaat
van het ,,zonder veel omslag van toepassing verklaren
der moederlandsche wetten". En zij zoeken nog, voor zoo-
ver zij of hunne nakomelingen den moed nog niet verloren
hebben; en zij hebben, enkele bevoorrechten daarge-
laten, hun weg nog steeds niet gevonden!
Wel langzaam ,,schrijdt daar de moderne gemeenschap
vooruit", uiterst langzaam in weerwil van de pogingen in
velerlei richting aangewend, om dien vooruitgang in wat
sneller tempo te doen plaats vinden, pogingen, uitgaand
van het Bestuur of van vreemdelingen intusschen, niet
van de inboorlingen zelve. Inderdaad vreemd doet het
aan, in een artikel, geschreven met de duidelijke en zeer
te prijzen bedoeling, in het licht te stellen, dat de neger
in geenen deele inferieur is aan den blanke, te moeten
lezen, dat 95 % van het ambtenarencorps uit Afro-Ame-
rikanen bestaat. Dat is just het ongeluk van Suriname,
of een der ongelukken, dat streven van de kern der bevol-
king naar het schijnbaar-heer-zijn, het streven, om, zoo-
als men het vroeger hier uitdrukte, te worden een prole-
tarier-met-een-hoed-op. Verklaarbaar is het, dat in 1863
de onontwikkelde slaven den plantages den rug toekeer-




62 DE NEGER EN ZIJNE CULTUURGESCHIEDENIS

den; verklaarbaar ook is het, dat die menschen in het
landbouwbedrijf iets vernederends zagen, maar thans zijn
wij ruim 60 jaar verder en onverklaarbaar is het, dat het
thans levende geslacht, steunende op ,,het goede en ge-
makkelijk te verkrijgen onderwijs", nog niet ingezien
heeft, dat Suriname aardig op weg is, een land van
Britsch-Indiers, wellicht eenmaal ook van Javanen te
worden. Want vooral de eerstgenoemden verrichten den
productieven arbeid, landbouw en veeteelt; de negers en
kleurlingen doen in die richting zoo goed als niets. Zeker,
95 % van het ambtenarencorps bestaat uit Afro-Ameri-
kanen, verricht dus arbeid, die ongetwijfeld zijn nut heeft,
- al moet hierbij tevens opgemerkt worden, dat het een
telken jare geuite klacht is, dat het ambtenarencorps in
Suriname veel te groot in aantal is, maar arbeid, die
niets of zeer weinig medewerkt om het land rijker en voor-
spoediger te maken, om het op te heffen uit het verval,
waarin het reeds veel te lang verkeert.
Dat wijst toch zeker wel op eene ,,psychische kloof"
tusschen blanke en neger. Nederland heeft zelf een boe-
renstand en daaronder een groote groep van kleine keuter-
boertjes, menschen, die slaven en zwoegen om er te komen
en, die lijden, diep en innig lijden, als zij hunne huizen
zien verzwelgen door overstroomingen, die er in willen
blijven, al dreigen die huizen ook boven hunne hoofden in
te storten; die met wanhoop in het hart het aanzien, dat
hun land voor jaren onbruikbaar wordt gemaakt, hun
land, waaruit zijzelven en geslachten v66r hen maar net
genoeg hebben kunnen halen om het leven te houden.
Maar die menschen hebben hun ground lief, leven mede
met hun vee, zijn echte boeren, stug en taai, die het niet
opgeven, al werkt ook alles tegen. Die menschen hebben
in vroegere eeuwen Nederland gemaakt, tot wat het nu
is, dat hadden de vroegere slaven of hunne nakomelin-
gen ook kunnen doen. Eeuwen waren zij aan de plantages
gebonden geweest, en toen zij de vrijheid kregen, vonden
zij niets beters te doen dan van die vrijheid te gaan genie-
ten door niets te doen, of te trachten den heer te spelen.
En dat het tegenwoordige geslacht nog niet van de dwalin-




DE NEGER EN ZIJNE CULTUURGESCHIEDENIS


gen zijns weegs is teruggekeerd, dat is het ongeluk van Su-
riname, van geheel West-India eigenlijk. Suriname is niet
te genezen door woorden, maar door daden, door hard
werken, in de eerste plaats van de bevolking zelve; door
uit den ground te halen de vele schatten, die erin verborgen
zijn; niet door minachting te hebben voor handenarbeid
maar door zelf de hand aan den ploeg te slaan, waar daar-
voor gelegenheid is; door te doen, als de Britsch-Indi&r,
die zuinig, haast gierig leeft, maar die hard werkende in
datzelfde Suriname het tot welstand weet te brengen. Dat
zooiets ook voor andere rassen niet onmogelijk is, blijkt
wel uit, wat thans in Zuid-Rusland met de Joden ge-
schiedt. In het December-artikel worden deze herhaalde-
lijk in vergelijking met de negers genoemd, op welk punt
wij hieronder terug komen; wordt zelfs de groote waar-
schijnlijkheid uitgesproken, dat in de Oudheid eene zeer
sterke vermenging van Joden met negers zou hebben
plaats gehad, met name in het Beloofde Land. Dit op het
oogenblik daarlatend, zij er hier toch op gewezen, dat,
sprekende van ,,psychische kloven", zoo'n kloof toch ze-
ker wel gaapt tusschen den neger en den Jood, zoodra het
erom gaat, zich aan veranderde omstandigheden aan te
passen. Eeuwen reeds is het terrein, waarop de Joden zich
bij voorkeur bewogen, geweest dat van den handel in al
zijne schakeeringen. In Rusland is dat na de revolutie zoo
goed als geheel voor hen afgesloten, terwijl ook in de in-
dustrie voor hen geen voldoende plaats te vinden is en
zie, bij duizenden hebben zij zich thans in de Oekraine tot
den landbouw gewend en zullen dien ook in de Krim ter
hand gaan nemen. zoodat heele stadjes in den loop van
1925 ontvolkt werden. En het eigenaardige hierbij is, dat,
ofschoon de Joden niet van ouder tot ouder landbouwers
geweest zijn, of misschien just daardoor, zij onmiddellijk
success te boeken hadden. Niet met vooroordeelen behept,
waren zij in het afgeloopen jaar, toen de kolonisatie op
groote schaal begon, onmiddellijk bereid, de meest mo-
derne werkwijzen toe te passen, veel meer dan de boeren,
in wier midden zij zich gevestigd hebben. Voorwaar, dat is
wel een sterk staaltje van vermogen tot aanpassing aan




64 DE NEGER EN ZIJNE CULTUURGESCHIEDENIS

veranderde omstandigheden, waarin trouwens de Joden
meesters gebleken zijn door alle eeuwen hunner lange ge-
schiedenis been.
Het is reeds zoo ontelbare malen, als van de daken ver-
kondigd, dat de bron van welvaart voor Suriname de
landbouw is en zoo lang reeds heeft de Afro-Amerikaan
getoond, uit die bron niet te willen of te kunnen putten,
dat dit artikel in die richting ook wel niets zal uitwerken.
Maar m. i. zal dat nog veel minder geschieden, als men
hem tracht diets te maken, dat hij, de lang verdrukte en
steeds verachte, eigenlijk de zaak most omkeeren en met
minachting op den blanke behoorde neer te zien, ,,die de
loyaliteit van de donkere breeders wel eens op een geduch-
te proef stelt" die bezeten wordt door ,,cultuurduivels"
als ,,zelfzucht en heerschzucht"
Zoo iets is toch geen gezonde redeneering, allerminst
geschikt om den neger erboven op te helpen, even onge-
schikt trouwens als de blik in de geschiedenis van het
negerras, die het December-artikel hem wil laten slaan.
Want, als hij aanneemt, wat hem daar wordt voorgehou-
den, dan is hij een heel eind verder op den verkeerden
weg. Het is ongetwijfeld waar, dat kennis van de geschie-
denis van zijn voorgeslacht den mensch met rechtvaar-
dige trots kan vervullen, hem er prijs op kan doen stellen
tot zijn volk te behooren. Maar dan geschiedenis, die
waarlijk onbevooroordeelde historic is, geschreven, alleen
om controleerbare feiten te verhalen, waaruit dan de
ontwikkelde lezer zelf zijne gevolgtrekkingen kan maken.
Geschiedenis echter, geschreven met eene zekere tendenz
is o.i. steeds afkeurenswaardig, vooral wanneer die be-
stemd is voor minder ontwikkelden, die nog niet in staat
zijn feit van tendenz te onderscheiden.
Niet de geschiedenis van het land zijner geboorte wil de
schrijver den jongen Afro-Amerikaan voorzetten, niet die
van het moederland, waarvan zijne voorouders in 1863
onderdanen werden, maar die van zijn ras, het ras, dat
,,reeds v66r den blanke een vrij groote mate van stoffe-
lijke en geestelijke beschaving bezat" Maar en nu
komen er vele maren, als dan daarbij gevoegd wordt, dat




DE NEGER EN ZIJNE CULTUURGESCHIEDENIS


,,de evolutie van den geest bij den neger in Midden-Afrika
vele eeuwen lang heeft stilgestaan", dan zal toch de op-
rechte Afro-Amerikaan tot zichzelf moeten zeggen:
,,Maar is dat nu wel alles waar, wat mij daar geleerd
wordt omtrent de superioriteit van mijn eigen ras boven
dat van mijn blanken mede-burger?" En dan zegt de ge-
schiedenis: ,,Neen, dat is niet waar". Men heeft in Surina-
me den onontwikkelden man uit het volk wel eens trach-
ten wijs te maken, dat Hannibal een neger was. En ziet,op
blz. 397 treffen wij de mededeeling aan, dat o.a. Hannibal
een Afrikaan was, waarbij het gezelschap van den Zoeloe-
hoofdman en de gekleurde pharao's, waarin hij voorkomt,
het vermoeden wettigt, dat met Afrikaan wel neger be-
doeld zal zijn. Nu is het volkomen just, dat Hannibal een
Afrikaan was, immers hij was, voor zoover wij weten aan
de N. kust van Afrika geboren, maar hij was een Semiet,
stamverwant der Joden, niet der negers, die vooral in die
oude tijden hoogstens als bruikbare soldaten, maar niet
als aanvoerders van Phoenicische legers zijn opgetreden.
Zoo is er nog veel meer. Als de neger-bijbelkundige werke-
lijk aan het nasporen gaat, zal hij vinden, dat de oorspron-
kelijke bewoners van het Beloofde Land geene negers of
negroide stammen waren, maar bf Semieten, zooals
de z.g. Kanainieten, de Hethieten, de Jebusieten enz.
of vrijwel volkomen gesemitiseerde Indo-Germanen z. a.
wellicht de Philistijnen. De overlevering zegt nu weliswaar
dat de Jebusieten afstamden van Kanaan, een afstamme-
ling van Cham, den zoon van Noach, en aan Cham schrijft
men een zwarte kleur en daarom het stamvaderschap van
de negers toe, maar is dat nu cultuurhistorie? En dat de
Joden, eenmaal in Kanain gevestigd, huwden met de
dochteren des lands, zal wel waar zijn, maar, of de uit die
verbintenissen voortgesproten nakomelingen kleurlingen
waren, is hoogst twijfelachtig en vrij zeker zullen, het
exclusivisme der Joden en hun bekende stamtrots in aan-
merking genomen, die nakomelingen wel niet als Jood be-
schouwd zijn. Waardoor het wederom ten hoogste on-
waarschijnlijk wordt, dat ,,door de aderen van den groo-
ten Leeraar en Heiland der Westersche wereld Semitisch-
5




66 DE NEGER EN ZIJNE CULTUURGESCHIEDENIS

Hamitisch bloed stroomde". Nog onwaarschijnlijker is het
dat Zipporah, de vrouw van Mozes een negerin was. Im-
mers Zipporah was de dochter van Jethro en deze be-
hoorde tot de Midianieten, een roovend herdersvolk,
waarschijnlijk in N. W. ArabiC, ten Z. van Palestina, voor
vaders dus van de tegenwoordige Bedouienen, en aller-
minst van de negers. Zoo was ook koning Salomo geen
neger, maar een Semiet; trouwens hij zegt niet van zich-
zelf in het Hooglied, dat hij ,,zwart, doch lieflijk" is, maar
bezingt op die plaats heel wat anders. En ten slotte, terug-
gaande tot de oer-geschiedenis der menschheid, met den
schrijver houden wij het voor mogelijk, dat de wieg der
menschheid in Centraal-Afrika gestaan heeft. Maar, dit
aannemende, moet uitgeschakeld worden, dat Adam de
eerste mensch geweest zou zijn, een gevaarlijk terrein
trouwens om zich op te wagen. Aanvaardt men echter
Adam op ground van het scheppingsverhaal in Genesis als
eersten mensch, dan is men in zooverre op veilig historisch
terrein, dat dan de menschelijke beschaving, zooals trou-
wens de geschiedenis leert, in die streken zich van Oost
naar West bewogen heeft, dus van Azie naar Afrika en
niet omgekeerd. Tot dusver weet men nog niet better, of
Centraal-Afrika heeft niet de beschaving in het oude
Egypte, in Babylon en in Indie in het aanzijn geroepen,
maar heeft just de beschaving, die het bezat, van daar
ontvangen, meer in het bijzonder van het Oude Egypte,
en wellicht van Phoenicie. Zeer waarschijnlijk zijn de
Egyptenaren lang voor den historischen tijd uit Azie
Afrika binnengedrongen en hebben zich, evenals andere-
uit Azie afkomstige volkeren, gevestigd in het vrucht-
bare Nijldal en de verdere aantrekkelijke deelen van het
werelddeel langs de kusten der Middellandsche Zee,
daarbij de oorspronkelijke neger-bevolking terugdrijven-
de of uitroeiende. Vermenging daarmede zalwelplaatsge-
had hebben, maar, dat te eeniger tijd neger-pharao's in
Egypte zouden geheerscht hebben, is toch wel hoogst on-
waarschijnlijk. Zoo ongeveer staat het ook met de Indo-
Germaansche voorvaderen der tegenwoordige Britsch-
Indiers, die, uit het Noorden, uit Midden-Azie het schier-




DE NEGER EN ZIJNE CULTUURGESCHIEDENIS


eiland binnendringende, de negerachtige Dravida's bf uit-
roeiden, bf naar het Zuiden en het binnenland dreven.
Dit alles toont, dunkt mij, duidelijk aan, dat de oudste
beschaving", de beschaving, welke denkers en geleerden
nog steeds bezielt", wel ergens ontstaan is, of wel op meer
plaatsen ongeveer tegelijkertijd, maar vrij zeker niet ,,aan
Afrika's donkeren boezem". Het zal verder uit deze voor-
beelden duidelijk zijn, dat de geschiedenis van het neger-
ras op die wijze allerminst geschikt is, om den jongen
Afro-Amerikaan trots op zijne afstamming in te boeze-
men en evenmin hem tot nederigheid behoeft te stemmen.
Trouwens, noch trots, noch nederigheid zijn ook maar
eenigszins gewenscht. Dat men afstamt van Semitische,
of Indo-Germaansche of van welke voorouders ook, be-
hoeft voor niemand een element van trots in zich te be-
vatten. Trotsch mag men zijn, behoudens de ieder ge-
boden menschelijke bescheidenheid, op, wat men zelf
gedaan heeft, op wat men tot stand bracht, om de ge-
meenschap vooruit te brengen, eigen geluk en dat der
mede-menschen te bevorderen. En dit aanvaardende, zal
de Afro-Amerikaan, die nadenkt en de hand in eigen boe-
zem steekt, moeten zeggen: Voor mijn land en volk heb ik
zoo goed als niets gedaan; wat daar is, is, hoe gebrekkig
dan ook, gewrocht door blanken; ik critiseer, ik keur af,
maar ik bouw zoo goed als niets op. Wie wat doet, is de
Britsch-Indier, dien ik als ,,koelie" veracht en bespot, wie
leading geeft en den weg aanwijst, is de Europeaan, dien
ik becritiseer, voor wiens gebreken ik een open oog heb.
Uit eigen kracht heb ik nog niets tot stand gebracht, noch
in Suriname, waar ik nog niet de leading in handen heb,
noch op Haiti, waar ik die gehad heb, doch de kracht en
het zelfbedwang miste, om haar te behouden.
Zoo, en niet anders zal de nadenkende Afro-Amerikaan
moeten spreken, als hij oprecht wil zijn. En oprecht, zon-
der vooroordeelen zichzelf te willen zien, is toch de eerste
stap tot verbetering. Wordt den Afro-Amerikaan nu een
spiegel voorgehouden, niet helder, maar beslagen met
vooroordeelen, dofgemaakt door onjuiste voorstellingen,
dan ziet hij niet zichzelf, zooals hij is. Daarom geen cul-




68 DE NEGER EN ZIJNE CULTUURGESCHIEDENIS

tuur-historie van het negerras op onjuiste grondslagen
rustende, geen cultuur-historie, met de tendenz, het voor
te stellen, als steeds onderdrukt door den door eigenbaat
en zelfzucht bedorven blanke, maar het opgeheven tot
mensch, gelijkwaardig aan dien blanke. Dat is een zwaar,
maar geenszins onmogelijk werk.

Amsterdam, Januari 1926.




JODEN OP HET EILAND CURACAO


DOOR
S. KALFF

In het archief van de Portugeesche gemeente te Am-
sterdam berusten bescheiden, waaruit blijkt dat te-
gen het midden van de 17de eeuw uit de nog jonge moe-
dergemeente groepen emigranten afvloeiden naar West-
Indie, naar kustlanden en eilanden, die voor korteren of
langeren tijd Hollandsche kolonien waren. Naar Suriname
in de eerste plaats, waar zij de bekende Joode Savanne
stichtten, maar ook naar Cayenne, Barbados, Jamaica,
Tobago, Nevis, St. Eustatius, enz.
Als reeders, planters, kooplieden, winkeliers, enz. na-
men Spaansche en Portugeesche Joden in deze koloniale
samenleving welhaast eene belangrijke plaats in. De West
Indische Compagnie voerde met hare schepen gestadig
zulke emigranten over om hare nieuwe volkplantingen in
Noord- en Zuid-Amerika te helpen ,,peupleeren", en on-
der deze was het Joodsche element naar verhouding ruim
vertegenwoordigd. 't Waren fortuinzoekers gelijk de rest,
maar geenszins in de ongunstige beteekenis van het woord,
noch waren 't allen berooide fortuinzoekers. Velen brach-
ten naar het vreemde land hunne kapitalen en hunne han-
delsrelaties mede; ook naar het eiland Curacao ) dat in
1634 door de Nederlanders op de Spanjaarden veroverd
was. Enkelen vestigden zich mede op de naburige kleinere
eilanden Bonaire, Aruba, St. Martin, Saba en St. Eusta-
tius, welke daarna te samen (St. Martin ten deele) wonder
het bestuur zouden worden geplaatst van een gouverneur,
bijgestaan door een Kolonialen Raad.
') Zie ook de ..Encyclopaedis van Nederlandsch West-Indib, wonder het
hoofd ,,Israelitische Gemeenten", blz. 389.




JODEN OP HET EILAND CURArAO


Het Joodsche element werd in Suriname, op Curagao
en elders nog versterkt door emigranten uit Brazilid, na-
dat Nederland die kolonie in 1647 had moeten prijsgeven
aan de Portugezen. Deze uitgewekenen hadden in dat
,,verzuimd Brasil" gelijk v. Haren het in zijn treurzang
noemde, den tropischen landbouw leeren kennen. Zij
brachten die kennis, eenigen ook hun kapitaal, naar hun-
ne nieuwe woonplaatsen over, en werden er plantage- en
slavenhouders. 't Heette dat zij op Curagao ten aanzien
van hunne woonplaats aan restricties onderworpen warren
en dat op de hoofdplaats Willemstad het ontstaan der
buitenwijken Pietermaai (van Pieter de Mey) en Scharlo
waarschijnlijk most worden toegeschreven aan de bepa-
ling, dat Israelieten niet binnen de kom der hoofdstad
mochten wonen. Doch Hamelberg schreef, dat van een
dergelijk verbod in de archieven niets te vinden was. In-
tegendeel pleitte voor hunne gelijkgerechtigheid in dit
opzicht het feit dat de Joden, evenals de overige ingezete-
nen, de burgerwacht moesten betrekken (behalve op den
sabbath) of die afkoopen; en oorspronkelijk alleen de bur-
gers, die in de stad zelve woonden, verplicht waren tot
het doen van ,,tocht en wacht".
Nadat eenige moeilijkheden met het bestuur door tus-
schenkomst van de Amsterdamsche moedergemeente bij
de W. I. Comp. waren uit den weg geruimd, werden de
Joden met de overige burgers in de meeste opzichten ge-
lijkgesteld. De ,,vrijheden ende exemption", door bewind-
hebbers aan David Nassy en zijne volgelingen op Cayenne
toegestaan, golden ook voor de overige bezittingen der
Comp. Art. 7 daarvan luidde:
,,Oock zullen de Jooden genieten sodanige vryheyt van
conscientie met publicque exercitie, Cinagoge en schoolen
gelyck by henluyden gebruyckelick is in de Stad van Am-
sterdam volgens de Leere van hunne ouderlingen, zonder
eenige verhinderinge, soo int district van dese colonies
(Cayenne) als in alle andere plaatsen van onse domeynen,
ende dat met alle exemption ende vryheden die onse inge-
boorenen burgers genieten, want wy henluyden voor soo-
danigen houden."




JODEN OP HET EILAND CURACAO


Deze zekerheid van vrije godsdienstoefening in eene
kolonie, waar ,,de ware gereformeerde religie" de staats-
kerk was, met nog de zekerheid voor lijf en goederen, lokte
weldra het Joodsch kapitaal en de Joodsche ,,uytwyke-
lingen". De verdrijving der Joden uit Brazilie door de Por-
tugeezen kwam ook aan de bevolkingssterkte op Curagao
ten goede. In een verzoekschrift van 1727 aan den gou-
verneur (de vroegere titel was directeur) Jan Noach du
Fay noemden de Joden zelve, als het tijdstip hunner eer-
ste vestiging op het eiland, het jaar 1659. Tevens werd
daarin verklaard, dat zij bij hunne komst door bewind-
hebbers der Comp. waren aanbevolen bij den directeur
Matthias Beck ,,om hen met neegers, paarden en alles te
assisteeren, en landen aan te wijzen". Voorts dat zij zich
op die gronden met den landbouw hadden bezig gehouden
,,totdat zij mettertijd de negotie aangesleept hebben"
Wellicht hadden sommige van deze nieuwe kolonisten
behoord tot degenen, die met David Nassy naar Cayenne
waren geweest, krachtens de vergunning van bewindheb-
bers om aldaar eene kolonie te stichten, of op eene andere
plaats aan de wilde kust van West-Indie. (Onder die wilde
kust verstond men de streken aan de noordkust van Zuid-
Amerika, welke alleen door Indianen bewoond werden).
Onder de emigranten uit Nederland behoorden ook gees-
telijken; zoo werd by. aan den rabbijn Josua Pardo in
1674 vergunning verleend om met vrouw en zes kinderen
naar Curacao te vertrekken met vrijstelling van de ver-
schuldigde 2 pCt. recognitiepenningen voor zijn mede te
nemen huisraad. Alle emigranten vestigden zich ter
hoofdplaats op een punt genaamd het Jodenkwartier, en
daar hadden zij reeds v66r 1680 hunne synagoge gebouwd
Uit dat jaar dagteekent eene oorkonde, welke voorzien
was van de handteekeningen van den rabbijn Josseyahu
Pardo en Daniel Aboab, en het duplicaat in de Portu-
geesche taal van de handteekeningen van een aantal
Joodsche notabelen, luidende:
,,Wy ondergeschreven alle van de Jootse natie vercla-
ren ende attesteren by desen onse onderteeckeninge waer
ende waarachtigh te syn, dat wy naer genoomen resolutie




JODEN OP HET EILAND CURACAO


in de vergaderinge van onse kerk ofte Synagoge den heer
directeur Nicolas van Liebergen eenige dagen na syn Ed.
voorstellinge (inhuldiging) alhier door onse gedeputeer-
den begroet ende bejegent hebben met een Regaal van
een Lampet Schootel neffens een Lampet, synde silver,
wegende beyde omtrent 13 marq. Syn Ed., na voorgaende
refuys, persuadeerende hetselve regaal te willen aanne-
men, vermits het hier by onse Natie altyt de gewoonte is
geweest aen een nieuw gestelde directeur ofte gouverneur
in diervoegen haere Salutatie te offereeren, alleenlyck om
ons also in desselfs gunste en vrintschap gerecomman-
deert te hebben. Considererende hetselve te wesen onse
schuldige plicht ende eerbiedigheyt sonder meer, dienvol-
gende verclaerende ende attesteerende dat wy in geener-
hande manieren hebben gesolliciteert, veel minder oock
van den welgemelte heer becoomen of ter saacke voorsz.
vercregen eenige saecken ofte dingen, die wy van syn Ed.
Praedecesseurs omtrent onse handelinge niet al te vooren
souden gehadt hebben, ende specialycken niet eenige het
minste consent en pouvoir omme met de Indianen ende
naturellen van dit Landt te mogen handelen ende nego-
tieeren, declarerende over sulcx voor de oprechte waer-
heyt dat al sulcke beschuldigingen van wie dieselve oock
souden mogen voortkomen, zyn leugenachtigh,puur valsch
en verdict. Twelcke wy desnoots en daertoe versocht
synde tevreden syn ende presenteeren met solemnele
Eede te bevestigen. Toirconde deses geteeckent in Willem-
stadt op Curacao den 30 October 1680"
Deze verklaring kon echter niet beletten dat, toen Lie-
bergen later bij bewindhebbers werd aangeklaagd wegens
verschillende vergrijpen, de aanneming van deze zilveren
lampet of schenkkan een der punten van aanklacht vorm-
de. Zijne instructie toch verbood hem geschenken aan te
nemen van personen, ,,welke van hem in zijne qualiteit
iets te verzoeken of eenige zaken met de Comp. uitstaende
hebben, of apparent zullen verzoeken" Voorts werd hem
verweten dat hy de slaven der Comp. gebruikt had voor
het omheinen van plantages van particulieren, voor-
namelijk die der Joden, en dat hij hun dezelfde (kosteloo-




JODEN OP HET EILAND CURAqAO


ze) assistentie verleend had bij den bouw hunner syna-
goge. De vijanden van den gouverneur trachtten daarmee
te insinueeren, dat voor deze goede diensten aan de Jood-
sche gemeente de wederdienst waarschijnlijk niet was uit-
gebleven.
In godsdienstzaken betoonde de Comp. zich gemeenlijk
toeschietelijk tegenover de Joodsche ,,coloniers" Wan-
neer er gouverneurs waren, die hen in de vrije uitoefening
van hun godsdienst trachtten te bemoeilijken, dan wer-
den deze daarover aanstonds terecht gewezen; in de par-
nassim der Portugeesche gemeente te Amsterdam vond
men gemeenlijk goede pleitbezorgers. Zoo ontving by. in
1701 de gouverneur Nicolaas van Beek de aanschrijving:
,,Dewyle wy van ter syden berigt syn geworden dat die
van de Joodsche Natie op het eylant Curacao, dewelcke
altyd de vryheit en privilege gehad hebben haar te gou-
verneren en leven na haar Wet, gelyk hier te lande, in
't houden van hare Sabatten, feestdagen als anders, al-
thans (tegenwoordig) daarinne souden worden geturbeert
ende dat men haar die privilege soude tragten te ont-
nemen, ende also sulcx strecken soude tot mercke-
lyken nadeele van de commerce ende bevolkinge van 't
voorsz. eylant, hebben wy nodigh geagt U.E. by desen
aan te schryven ende serieuslyck te recommanderen die
voorsieninge te doen ende soodanigen ordre te beramen,
dat die van voorsz. Joodsche Natie aldaar by hun vorige
vryheit en privilege, haer vergunt, werden gelaten."
Enkele ontspanningen en vermaken, van christen-bur-
gers of schepelingen uitgaande, die aanstootelijk werden
geoordeeld voor de Joodsche medeburgers, werden voorts
van hoogerhand geweerd. Alleen was de houding der gou-
verneurs ten dezen verschillend, al naar gelang zij den
Joden gezind waren. Zoo hadden ten jare 1682 op Witten
Donderdag de matrozen van een in de haven liggenden
Spaanschen slavenhaler een zg. Judas aan de ra van 't
schip opgehangen en een spel gespeeld met schapen, aan
welke zij Joodsche namen hadden gegeven. De gemeente
had hieraan aanstoot genomen, vooral omdat men meen-
de dat hun rabbi in die Judaspop zeer duidelijk was nage-




JODEN OP HET EILAND CURACAO


bootst. De gouverneur Liebergen had toen aanstonds dien
in effigie gehangen rabbijn van de ra laten nemen, en een
plakaat uitgevaardigd waarbij het verboden werd, op
straffe van 100 pesos (rijksd.) boete, arbitrale correctie
tot lijfstraf en bannissement toe, om aan beesten onchris-
telijke namen te geven, of Judassen op te hangen vertoo-
nende iemand van de Joodsche natie. Spaansche matro-
zen lieten zich echter niet zoo licht hun genoegen beder-
ven; toen wonder het bestuur van Nic. v. Beek een derge-
lijk incident zich voordeed, waarbij wederom het vee van
Laban betrokken was en Judas aan de ra thing, veroor-
zaakte de repressie van dit vermaak een opstootje wonder
het scheepsvolk. De zaak kwam in den Kolonialen Raad
ter sprake en werd nog een oorzaak van oneenigheid tus-
schen den gouverneur en den kapitein der burgerij, die 't
naar schijnt voor de Spanjaarden had opgenomen.
Dezelfde gouverneur, Nicolaas van Beek, kwam nog-
maals met de Joodsche ingezetenen in botsing, toen hij
hen wilde verplichten hunne slaven ook op den sabbath
aan de fortificatiewerken der Comp. te laten arbeiden.
't Is waar, die slaven zelve waren niet van het Israelie-
tisch geloof, maar de Mozaische wet gebood alsdan ont-
houdenis van arbeid ook voor de onderhoorigen. Een ver-
zoekschrift, door de Joden ter zake ingediend, werd niet
ingewilligd, waarop de zaak in hooger beroep kwam bij
bewindhebbers. En deze bevreemdden zich over de weige-
ring van den gouverneur omdat, blijkens vroegere er-
varingen, de Joden zelve aan die sabbathskwestie niet
zwaar tilden, wanneer de kolonie werkelijk in gevaar ver-
keerde. Thans gelastten bewindhebbers dat aan het ver-
zoek tot ontheffing alsnog voldaan zou worden, ,,want wy
vermeynen het ten dienste en voordeele van de Comp. te
wesen, dat de Joodsche Natie aldaar behoorlijk werde ge-
mainteneert"
Onder de industrien, waarop de Joden zich aanvanke-
lijk het meest toelegden, behoorde de landbouwindustrie;
o. a. de cultuur van tabak, en daarmee verbonden de fa-
brikatie van sigaren en snuif. Het duurde echter tot het
jaar 1783 alvorens de eerste snuiffabriek op Curacao werd




JODEN OP HET EILAND CURAqAO


opgericht door een Franschen Jood, afkomstig van St.
Domingo, die daarmee zijn fortuin maakte. Er was een
tijd waarin dit artikel veel voordeel opleverde; nog in de
19de eeuw kon een schrijver over Curagao, S. v. Dissel,
getuigen:
,,De snuifverkoopers hebben het goed. Ongeloofelyk
veel snuif wordt er jaarlijks gedebiteerd daar bijna al wat
vrouwelijk is, als het slechts tot zekere jaren is gekomen,
snuift, en onderscheidene heeren dit voorbeeld volgen.
Een klein blikken doosje, dat onderscheidene keeren des
daags moet gevuld worden, is het bijna noodzakelijk ge-
worden meubel, dat in zak of op tafel zelden gemist
wordt."
Ook sigaren werden op het eiland bij duizendtallen ge-
fabriceerd; de handel in dat artikel, zoomede in stroo-
hoeden, huiden, mais, katoen, copal, pinda's en andere
cultuurgewassen was veelal in handen der Joden. Over
den geldhandel legde dezelfde schrijver, v. Dissel, de ver-
klaring af:
,,Er wordt, vooral door de Israelieten, veel met geld
gespeculeerd; zij kunnen over veel geld beschikken en
ondernemen zaken waarover men verbaasd staat."
Er was echter nog een andere soort van handel, die van
zooveel grooteren omvang was dan de overige taken van
negotie, en waarbij tegenover veel risico ook aanzienlijke
winst stond; nl. de slavenhandel. Zonder slaven geen goed-
koope werkkrachten op de geringe inheemsche India-
nenbevolking viel ten dezen niet te rekenen en voor
het feit dat deze handel metterdaadberustte op menschen-
roof waren in de 17de eeuw, en nog wel later, de gewetens
als 't ware toegeschroeid. Verscheidene Joodsche koop-
lieden namen aan dezen handel deel, ook aan den smok-
kelhandel als zg. enterloopers of lorrendraaiers, want de
aanvoer van slaven was een monopolie van de W. I.
Comp. Zij waren in dit opzicht niet better of slechter dan
de overige bewoners van het eiland, in een tijd waarin de
slavernij eene gevestigde installing was en Afrikaansche
negers de gewone werkkrachten op de plantages waren.
Zelfs hooggeplaatste personen waren bij dien handel be-




JODEN OP HET EILAND CURAqAO


trokken en te Amsterdam, den zetel der West-Indische
Compagnie, waren gezworen makelaars in slaven geves-
tigd, die met Spaansche handelshuizen in betrekking
stonden. De eigenaars van West-Indische plantages rust-
ten zelve schepen uit om, in weerwil van het (moeilijk te
handhaven) monopolie der Comp. in Spaansche havens
eene ,,zwarte lading" in te nemen en die naar Suriname,
Curacao, Brazilie en elders over te voeren. Doch dat het
volksgeweten over dit eeuwenheugend misdrijf wel eens
ontwaakte, verried somtijds de volksdichter, waar hij in
zijne verzen of tooneelspelen dezen vloek der menschheid
brandmerkte. G. A. Bredero by., die zoozeer in de toe-
standen van zijne vaderstad Amsterdam this was, en die
in zijn Moortje den jongeling Ritsart liet zeggen met het
oog op den slavenhandel in de Braziliaansche havenplaats
Fernambuco:
Onmenschelyck ghebruyck! Godloose schelmeryl
Datmen de menschen vent tot paartsche slavery!
Hier zynder oock in stadt, die sulcken handel dryven
In Farnabock: maar 't sal Godt niet verhoolen blyven.

Daarmee hielden slavenhalers echter geen rekening,
Jood zoo min als Christen. Van een lid van eene bekende
Curagaosche families, David Henriquez, leest men dat hij
factor of agent was van de Compagnie van Guinee, welke
bestond van den slavenhandel. Zijn broeder, Philippe Hen-
riquez, gaf in 1699 een verslag van zijn wedervaren te
Cartagena, een Spaansche haven op de kust van Vene-
zuela, werwaarts hij eene lading slaven had overgebracht.
Hij werd in die haven gevangen genomen door de diena-
ren der H. Inquisitie, omdat hij verdacht werd propagan-
da te hebben gemaakt voor het Israelietisch geloof. Bij
zijne ondervraging in de gevangenis legde hij de verklaring
af dat hij te Amsterdam was geboren en dat, ,,besneede
zynde, door myn ouders was genaemt Jacob zoon van
Mordechay Senior en naerdat ick in de Negotie was geco-
men, ick myn Grootvader naem had altoos gebruyckt, te
weeten Philippo Henriquez, waermeede overall bekent
was dat ick Joodt van Religie was."




JODEN OP HET EILAND CURACAO


Deze Henriquez, die te voren in het Staatsche leger had
gediend, was sedert kapitein op een slavenhaler geworden
en had zijne gebrandmerkte waar het bewys van eigen-
dom werd den slaven in de huid gebrand met voordeel
afgeleverd in een dier havens van Venezuela, waarmede
Curaqao een vaak levendigen handel dreef. Doch die han-
del bracht somtijds geschillen teweeg, waarin ook de Jo-
den werden betrokken. Door den gouverneur J. N. du
Fay, die in 1721 optrad, was voorgesteld een hospital
voor zieke en gekwetste zeelieden op te richten, wier ver-
pleging en understand tot dusver zeer gebrekkig waren
geweest; in die mate dat het vaak moeilijk viel om vol-
doende volk voor de schepen te vinden. De kosten voor
dat hospital wilde hij bestrijden uit vrijwillige bijdragen,
instede van uit de kas der Comp. Doch een paar leden van
den Raad, waar de zaak ter tafel kwam, beweerden dat er
geld genoeg in die kas zou wezen indien het invoerrecht
van 66n pCt. op Spaansche goederen niet op het driven
der Joodsche kooplieden ware afgeschaft. Daarbij zou
zoo'n hospital het meest aan de belangen der Joden ten
goede komen, daar bijna alle scheepvaart op het eiland in
hunne handen was en zij de kaperschepen uitrustten,
wier ondernemingen tegen de Antillen en vreemde bo-
dems zooveel verlies aan dooden en gekwetsten veroor-
zaakten. Wanneer nu de Joodsche belangen door de ver-
werping van dit hospitaalplan ernstig schade leden -
welnu, in 't ergste geval moesten zij dan maar van de
reederij afzien en zich gaan toeleggen op de zaken van den
landbouw; zooals zij bij hunne komst op het eiland ge-
daan hadden.
Dit betoog werd echter krachtig wederlegd door David
Senior, als woordvoerder voor de Joodsche belanghebben-
den. De geschillen over deze kwestie liepen zoo hoog, dat
de vergadering ,,in tumulte en oneenigheit" afliep; dat
een der raadsleden, Isaac Levy Maduro, den gouverneur
op hoogen toon afvroeg of men hier was gekomen om zich
te laten beleedigen, en dat eindelijk David Senior handge-
meen raakte met den bestrijder van het hospitaal-ont-
werp Jan Martin, zoodat de gouverneur zelf tusschen




JODEN OP HET EILAND CURArAO


beide most komen om de vechtenden te scheiden.
De zaak had nog tengevolge, dat de parnassim openlijk
in de synagoge den ban afkondigden tegen de raadsleden
Martin, Berck en Eck, aan alle Israelieten verbiedend om
met deze personen handel te driven. Doch voor deze
eigenmachtige berechting werden zij door den gouverneur
veroordeeld tot eene boete van 2000 pesos (rijksd.). In
hooger beroep kwam de zaak in de Kamer Amsterdam
der W. I. Comp. terecht, welke de handelwijze der pamas-
sim afkeurde, maar evenzeer het bezigen van scheldwoor-
den in eene officieele vergadering. Dit doelde op den uit-
roep van het raadslid Cornelis Berck: ,,Zou ik mij laten
commandeeren door donderse smausen!" hetgeen toen
van beide kanten meer onakademische uitdrukkingen
had uitgelokt. In zake de uitgesproken boete werd de
gouverneur intusschen uitgenoodigd ,,alle mogelijke de-
voiren aan te wenden om de executive van zoodanig vonnis
te modereeren". Men wist zeker wel, dat het op Curacao
niet anders gesteld was dan in Suriname, waar de gou-
verneur Jan Jacob Mauricius zich eens uitgelaten had:
,,Gij zult eerder aan Hercules zijn knods dan aan een
Nederlander zijn beurs ontweldigen!"
De gouverneur du Fay deelde de berisping der Kamer
aan de parnassim mede en bracht hun wonder het oog dat
zij niet gerechtigd waren om zelf de wet in handen te
nemen. Overigens gedroeg hij zich naar de aanwijzing van
bewindhebbers, die 't aan zijne prudentie hadden overge-
laten om dit van blauwe oogen vergezeld geschil in der
minne te vereffenen, en rust en vrede op het eiland te her-
stellen. Hoofdzaak voor de Joodsche partij was, dat het
zeeliedenhospitaal toch tot stand kwam en dat deze stich-
ting weldra een gunstigen invloed uitoefende op het be-
mannen der schepen.
In 1731 was de Joodsche gemeente reeds tot zoodanigen
wasdom gekomen, dat de synagoge vergroot kon worden.
Maar 't was niet groot genoeg, want reeds tien jaren later
bleek het gebouw niet meer aan de behoefte te voldoen.
Daarom werd vergunning gegeven om aan de overzijde
der haven, in Otrabanda, eene tweede synagoge te vesti-




JODEN OP HET EILAND CURAqAO


gen in een huis met erf, dat door Mozes Penso kosteloos
voor dit doel was afgestaan. De Joden, welke in dit stads-
gedeelte hunne godsdienstplichten kwamen vervullen,
verlangden nu wonder eigen parnassim te staan, en niet meer
wonder die van de oude gemeente. Nieuwe beroering was
hiervan het gevolg. De pamassim van Willemstad kwa-
men tegen dezen eisch in verzet en brachten het geschil
voor den Raad, waarop deze besliste dat de toestand op
den ouden voet gehandhaafd zou blijven. Derhalve in de
nieuwe synagoge geen nieuwe pamassim. Nu wendden
zich ten jare 1746 Mozes Penso met een veertigtal zijner
volgelingen tot de Kamer Amsterdam en legden voor deze
hunne grieven open. Doch 't was nagenoeg terzelfdertijd
dat 235 van hunne geloofsgenooten, ,,van de voornaemste
van de Joodse natie van bet eyland", eene contra-mijn
lieten springen. Zij verzochten nl. aan de Portugeesche
gemeente te Amsterdam om bij de Kamer tegen het drij-
ven van Penso c. s. te protesteeren en betoogden in hun
verzoekschrift dat door twee synagogen, elk met eigen
pamassim, eene geheele scheuring wonder de Joodsche ge-
meente op Curacao zou ontstaan.
De Amsterdamsche kerkvoogden voldeden aan deze
opdracht. Zij gaven daarbij aan bewindhebbers tevens te
kennen dat, naar hunne overtuiging, de geschillen ten
dezen te wijten waren aan den invloed van zekeren Ita-
liaanschen Jood, David Aboab 1), afkomstig van Ja-
maica. En aangezien deze scheuringmaker sedert naar
dat eiland was teruggekeerd, zoo was er alle kans dat de
oneenigheden nu bijgelegd zouden worden. Bewindheb-
bers zonden daarop aan den gouverneur Faesch instruc-
tie om de zaak vooreerst op haar beloop te laten, en eene
oplossing af te wachten als door de Amsterdamsche par-
nassim voorzien. Evenwel, contrarie die verwachting,
duurden ook na Aboab's vertrek de geschillen tusschen
beide partijen nog voort, en liepen zelfs zoo hoog dat het
in 1749, in de Heerenstraat te Willemstad, tot eene vrij
STot dit geslacht behoorde waarschijnlijk de populaire opperrabbijn
Ishak Aboab, van wien portretten aanwezig waren op de Ghetto-tentoon-
stelling van 1916.




JODEN OP HET EILAND CURACAO


ernstige botsing kwam. Eerst in 't volgend jaar kwam er
een eind aan de zaak doordat de prins-stadhouder Willem
IV een besluit uitgevaardigde (opgesteld in het Hollandsch,
Spaansch en Portugeesch) waarbij aan de Israelieten op
het eiland gelast werd zich met elkaar te verzoenen, en
hunne parnassim te gehoorzamen. Een algemeene dank-
en bededag werd uitgeschreven; aan kerkvoogden werd
verboden om weer van den kerkelijken ban gebruik te
maken, tenzij in zeer notoire, gedecideerde gevallen, en
tevens werd bepaald dat de Israelietische gemeente zich
voortaan gedragen zou naar de reglementen, door de
pamassim van de Portugeesche gemeente vast te stellen
en door den prins goed te keuren. Maar dit zou geschie--
den onverminderd de rechten en privilegien, welke de
gemeente op Curagao reeds mocht bezitten.
Volgens de vigeerende bepalingen waren de Joden aan-
vankelijk niet benoembaar tot leden van den Kolonialen
Raad. De instructie voor den in 1764 opgetreden gouver-
neur Jean Rodier bepaalde, dat voor den Raad in aan-
merking zouden komen ,,die van de voornaemste en
vroomste opgezetenen, doende professie van de Gerefor-
meerde religie", mits ze niet onderling vermaagschapt
waren. Doch het voorbehoud daarbij luidde: ,,of zooda-
nige andere Personen als de Comp. in tijden en wijlen zal
goedvinden tot Raden te eligeren en aan te stellen." Het
geloof werd hierbij buiten spel gelaten; men had alsdan
ook de Roomschen en de Lutherschen, die te Willemstad
mede hun eigen kerk hadden, moeten uitsluiten. In eene
kleine koloniale samenleving was het exclusivisme om
des geloofs will op den duur niet vol te houden; de hos-
pitaalkwestie wonder den gouverneur du Fay (1721-1730)
toonde aan, dat er reeds in dien tijd Joden in den Raad
zitting hadden. Alleen waren zij niet zoo ver als hunne
geloofsgenooten van de Joodsche Savanne in Suriname,
wier wonder het Engelsch bestuur verkregen voorrechten
bij charter van 17 Aug. 1665 waren vastgesteld, die eene
zelfstandige burgerkompagnie wonder een eigen kapitein
en officieren vormden en een eigen vierschaar hadden
voor het burgerlijk recht.




JODEN OP HET EILAND CURACAO


De gemeente had ook haar eigen armwezen; zij onder-
steunde hare behoeftige leden door eene maandelijksche
uitdeeling. Later, nadat Curagao in 1807 den Engelschen
bij verrassing in handen was gevallen, werd ook eene
Joodsche Weeskamer opgericht en van eene instructie
voorzien. V66r dien tijd waren de pamassim en de pen-
ningmeester belast geweest met de ab intestato boedels
van personen tot hunne gemeente behoorende. Zij moes-
ten alleen, alvorens die te aanvaarden, special kwalifi-
catie van den Raad daartoe verzoeken.
Het Joodsche element vormde een van de drie groepen,
waarin de bevolking van het eiland gesplitst kon worden;
nl. de afstammelingen der oude Nederlandsche kolonis-
ten, die van de geimporteerde slavenbevolking en hare
bastaarden (kleurlingen) en die van de vroegere Spaan-
sche bezitters van het eiland, welke grootendeels van
Joodschen stam waren. Ook bedienden deze Joden zich
meestal van de Spaansche taal, welke mede op de scholen
onderwezen werd. Voorts van Engelsch en Fransch; het
Hollandsch, ofschoon de officieele, ambtelijke taal, was
in het dagelijksch leven de minst gebruikelijke. Ten jare
1911 waren er op het eiland ook slechts 302 geboren Hol-
landers. Doch wonder de Joodsche gemeente, die prat going
op hare meerdere beschaving boven de overige ingezete-
nen, hare liefde voor Joodsche wetenschap, voor taal-,
land- en volkenkunde, waren er velen die Hollandsch
spraken, of voor 't minst verstonden.
Het aantal Israelieten op Curagao werd in 1899 geschat
op een duizendtal. Twaalf jaren later werden op eene be-
volking van 32.846 zielen, met inbegrip van de 174 mili-
tairen van het garnizoen, 701 Israelieten gevonden, en in
1914 werd hun aantal opgegeven met 607. Zoo deze cijfers
achteruitgang toonden, dan was dit wellicht te wijten aan
het feit dat de Joden, die als 't ware 66ne groote families
vormden, steeds huwelijken wonder elkaar sloten. Of an-
ders want dezelfde oorzaak bestond reeds vroeger -
dat er, door immigratie uit Nederland of van elders, niet
meer zooveel nieuw bloed in hunne gemeenschap kwam.
Onder alle wisseling van voor- en tegenspoed in de
6




JODEN OP HET EILAND CURAgAO


kolonie, alle beroerten in eigen boezem, alle bestuursver-
anderingen: van Spaansch tot Nederlandsch, van Ne-
derlandsch tot Engelsch en van Engelsch weder tot Ne-
derlandsch, handhaafde de Joodsche gemeente op Cura-
gao zich als een aaneengesloten kerkgenootschap, ver-
bonden door het geloof der vaderen. Zij handhaafde zich
ook als onafhankelijk lichaam; zelve stelde zij hare rab-
bi's aan en betaalde die uit eigen middelen, terwijl zij
noch aan gouverneur en raad, noch aan bewindhebbers
eenige verantwoording schuldig was nopens den staat
der gemeente of der kerkelijke kas. Alleen wanneer zij
zelve de overhead met hare hoogloopende geschillen aan
boord kwam, gaf zij tijdelijk die onafhankelijkheid prijs.
Zij mocht roemen op eene synagoge ouder dan die van
Paramaribo, welke eerst van 1719 dagteekende; en ook
op het feit dat, toen de synagoge van de Joode Savanne
reeds tot een begroeide puinhoop was geworden, die van
Willemstad nog overeind stond als middelpunt van een
opgewekt godsdienstig leven. Meer nog mocht zij roemen
op een bloei, die in kolonien van meer beteekenis achter-
wege was gebleven.
Mr. H. J. Koenen schreef in zijne Geschiedenis der
Joden in Nederland, dat de Hoogduitsche Joden op
Curacao nimmer talrijk genoeg waren geweest om eene
afzonderlijke gemeente te kunnen vormen; en verder:
,,Eene eigene Gescheidenis kan men dus ook naauwe-
lijks zeggen dat deze Joodsche nederzetting heeft. Al-
leenlijk verdient vermelding, dat toen in 1805 de En-
gelschen een vruchteloozen aanval op dit eiland deden,
de Joden aldaar woonachtig hun plicht ter verdediging
van hetzelve moedig betracht hebben, zoodat een van
hen, zijnde Daniel Cardoso geboortig van Amsterdam,
bij die gelegenheid gesneuveld is".
Het mocht inderdaad een opmerkelijk verschijnsel
heeten, dat in het kleine Suriname en op het nog kleiner
Curacao het Jodendom zich aanstonds tot eene vaste
eenheid consolideerde, terwijl in het zooveel grooter en
rijker Oostindie die eenheid ver te zoeken was. De Jood-
sche emigranten die, evenals de Christenen, Oostindie




JODEN OP HET EILAND CURArAO


slechts als een groot passantenhuis plachten te beschou-
wen, verlieten aprJs fortune faite de kolonie metterhaast
en keerden terug naar hun geboorteland; terwijl in
Westindie de Joden eene vaste gemeenschap vormden en
geslachten achtereen op den ground bleven wonen. In
Oostindie bleef het Jodendom eeuwen lang op losse
schroeven staan. De vertegenwoordigers van het Semie-
tische ras verloren zich als 't ware in de massa. Zij warren
er als eene verspreide kudde zonder herder, hun aantal
was niet voldoende om zich tot eene religieuse gemeen-
schap aaneen te sluiten, noch bestond er een band met
eene Amsterdamsche moedergemeente. Velen name het
met de ritueele voorschriften van hun godsdienst niet
te nauw, sommigen huwden Christenvrouwen, anderen
werden zelve Christen. Eene synagoge werd in hun mid-
den niet opgericht, en bet gestoelte van den rabbi bleef
ledig. Het zou tot op onze dagen duren alvorens zij, en
dan nog slechts op enkele hoofdplaatsen, eene eigen be-
graafplaats konden aanleggen. Voor den orthodoxen
Jood was Oostindia eene verdorde province.
(Omtrent de reden waarom er zoo weinig Joden naar
Oostindie trokken stond de geschiedschrijver, Mr. Koe-
nen, de meening voor:
,,Het komt ons niet onwaarschijnlijk voor, dat zij uit
de Oost zijn teruggehouden door de voor hen zoo ge-
vaarlijke mededinging der Chinezen, die men wel eens
de Joden van Oostindie noemt, daar zij door schran-
derheid, doorslepenheid, ijverig winstbejag en rustelooze,
wel eens woelige handelsbedrijvigheid het beeld der
ballingen uit Kanain vertoonen. Neemt men deze ver-
klaring aan, dan laat zich lichtelijk begrijpen waarom
zij zich in de Westindien, waar de inlanders door hunne
beperktheid van vermogens hun veel schooner gelegen-
heid lieten, bij voorkeur gevestigd hebben").
Voor dezen gezonken staat in het groote Aziatische
eilandrijk gaven de Joode Savanne in de dagen van haren
bloei, de synagoge van Paramaribo, de synagoge van
Willemstad, de sprekende tegenstelling. En sedert de
Joden op den ground van Curacao wonder de Nederland-




JODEN OP BET EILAND CURACAO


sche wet volkomen godsdienstvrijheid hadden gevonden,
sedert zij op dit eiland hunne welvaart hadden opge-
bouwd en de erfenis van de uitgestorven inheemsche In-
dianenbevolking aanvaard, mochten zij het woord van
den Psalmist gedenken:
,,En Hij (de Heer) gal hun de landen der Heidenen,
zoodat zij in erfenis bezaten den arbeid der volken. Op-
dat zij zijne inzettingen onderhielden, en zijne wetten be-
waarden" 1).


) Psalm CV. 44 en 45.




DE WET OP DE STAATSINRICHTING VAN
SURINAME
DOOR
G. J. STAAL

Op hoffelijke wijze heeft de heer Mr. O. E. G. graaf van
Limburg Stirum in de Februari-aflevering van dezen Gids
een critiek durf ik niet zeggen na de vriendelijke be-
handeling, een beschouwing geleverd naar aanleiding
van den arbeid der Commissie van advies in zake de her-
ziening van het Regeeringsreglement van Suriname als
gevolg van de Grondwetswijziging van 1822.
Als oud-Voorzitter van die Commissie voelde schrijver
dezes zich zeer voldaan, dat eindelijk eens hier te lande
openbaar aandacht geschonken werd aan hare voorstel-
len om de West, evenals Oost-Indid, te doen deelen in de
toepassing van de beginselen, waaraan de nieuwe kolo-
niale artikelen der Grondwet vorm gegeven hebben.
Gaarne wil hij laten blijken van zijne erkentelijkheid en
waardeering, doch hij zou aan deze gevoelens te kort doen
wanneer hij volstond met een enkel woord van dank enlof,
en meent dus te moeten ingaan op het artikel van den
heer Stirum, vooral met het doel om hem en misschien
ook andere belangstellenden voor te lichten bij de pun-
ten, die hem niet duidelijk geworden zijn.
Art. 32. Inderdaad moet hier gedacht worden aan het
opheffen van functies, dus het tijdelijk intrekken van
ambten. De bestaande redactie is niet fraai, niet klaar;
de nieuw voorgestelde evenmin, doch dit is een gevolg
van de beperkende strekking der opdracht, die de Com-
missie ontving. Zij had de vraag te beantwoorden welke
wijzigingen het Regeeringsreglement most ondergaan
in verband met de nieuwe Grondwetsartikelen, dus eigen-




86 DE WET OP DE STAATSINRICHTING VAN SURNAME

lijk: als rechtstreeks daardoor noodzakelijk geworden.
Meermalen stuitte zij op bestaande redactionneele ondui-
delijkheden, onzuiverheden en feilen om niet te spreken
van andere gebreken en het kostte haar zelfbedwang
niet toe te geven aan de neiging om wat zij verbeteringen
oordeelde, ook in haar ontwerp op te nemen. De over-
weging echter dat zij dusdoende hare opdracht over-
schreed in die gevallen, waarin de veranderingen niet
voortvloeiden uit de gewijzigde Grondwetsbepalingen,
hield haar terug. Ware haar een algemeene herziening van
het Regeeringsreglement opgedragen geworden, dan zou
zij ongetwijfeld verder gegaan zijn dan zij going. In h661
enkele gevallen, waarin het haar, om het popular te zeg-
gen, al te dwaas werd, waagde zij een stapje buiten het
eng begrensd terrein.
De vraag hoe gehandeld moet worden met de dragers
van ambten, die tijdelijk worden opgeheven, behoeft niet
in de Wet op de Staatsinrichting beantwoord te worden.
Art. 38 geeft gelegenheid voor een wachtgeldregeling.
Het komt schrijvers dezes voor, dat de plaatselijke
keuren niet wonder de schorsingsbevoegdheid van art. 32
bis gebracht behoeven te worden, aangezien art. 1 5bis
wegen aanwijst om dienaangaande regelen te stellen.

Art. 36. In de taal der administrative wordt in Surina-
me wonder ,,buitenlandsch verlof" verstaan een verlof
naar Europa, terwijl ,,binnenlandsch verlof" in het alge-
meen allken beteekent een verlof binnen de landspalen -
hetgeen echter niet wegneemt, dat aan een binnenlandsch
verlof de vergunning kan worden verbonden zich buiten
Suriname te begeven. Dat zijn van die ambtelijke parti-
culariteiten, die den buitenstaander natuurlijk ontgaan
en hem wat spitsvondig moeten toeschijnen. In de fun-
damenteele wet zou ,,verlof" zonder meer zeker al vol-
doende zijn, nu er niet meer aan te twijfelen valt, dat
aanspraak op een verlof naar Europa kan worden ver-
kregen. Daartegenover zou echter een verandering van
uitdrukking de gedachte kunnen opwekken dat het an-
ders wordt.




DE WET OP DE STAATSINRICHTING VAN SURNAME 87

Art. 42-46. De afkondiging van locale keuren en re-
glementen behoort niet tot de taak van den Gouverneur.
Door wien en hoe die afkondiging zal moeten plaats heb-
ben is eene aangelegenheid, waaromtrent regelen gesteld
zullen moeten worden uit kracht van art. 115bis.
Koninklijke besluiten, die niet zijn Algemeene Maat-
regelen van Bestuur en derhalve niet valley wonder de re-
gelings-bevoegdheid des Konings, doch zuiver bestuurs-
beschikkingen zijn, worden niet afgekondigd in den wet-
telijken zin van dat woord. Zij kunnen desgewenscht wel
openbaar bekend gemaakt worden, doch dat is iets an-
ders: het is niet de eigenlijke afkondiging als voorwaarde
van verbindbaarheid, die art. 42 bedoelt.
Om deze redenen zou in geen geval in gemeld artikel
plaats zijn voor de keuren en reglementen en de evenbe-
doelde Koninklijken besluiten.
Artikel 42 handelt overigens allen over die wettelijke
regelingen, waarvan de afkondiging aan den Gouverneur
van 's Koningswege wordt opgedragen. Het formulier, in
art. 44 voor de afkondiging vastgesteld, vermeldt nog eens
uitdrukkelijk den grondslag van de daad. De afkondiging
van de zelf-uitgevaardigde verordeningen en besluiten ge-
schiedt eigener autoriteit krachtens de artikelen 46 en 55,
welke den algemeenen last tot aikondiging bevatten, en
dus ook in anderen vorm (artt. 52 en 55). Het zou uiter-
aard wel mogelijk zijn deze materie in haar geheel in een
verzamelartikel te regelen, doch wat zou men er bij win-
nen? Duidelijkheid niet en beknoptheid weinig.
Ten onrechte meent de geachte schrijver dat de (kolo-
niale) verordeningen reeds wonder art. 42 vallen. Zij zijn
w8l vermeld wonder 2* van art. 3, doch van de groep on-
der dat number neemt art. 42 alleen de wetten en alge-
meene maatregelen van bestuur over.
Waarom de onderscheiding in art 3? vraagt de heer
Stirum. Waarschijnlijk bedoelt hij; waarom niet al die
vormen van regeling achter elkaar opgesomd wonder het
66ne hoofd: wettelijke regelingen, zonder nadere groeps-
verdeeling in: algemeene verordeningen, besluiten van
den Gouverneur en keuren en reglementen? Het ant-




88 DE WET OP DE STAATSINRICHTING VAN SURINAME

woord kan zijn: voor het gebruik, voor de hanteerbaar-
heid in andere artikelen van het Regeeringsreglement
(wet op de Staatsinrichting). Onafwendbaar noodzakelijk
is die vorm intusschen weer niet, zelfs niet de opsomming:
Ned.-Indie doet het ook wel zonder. Maar het is gemak-
kelijk.

Art. 49. De heer Stirum raakt hier een zeer moeielijk
punt aan, de toepassing van het recht van schorsing,
waaromtrent de Commissie zelve, zooals hij in herinnering
brengt, niet tot eenstemmigheid is kunnen komen (bl.
9/10 van haar Verslag). Evenals de heer D. Coutinho in
zijn ,,Schorsing van koloniale verordeningen" (W. I.
Gids, 6de jaargang, bl. 561 vlg.) doet ook hij uitkomen,
dat de bevoegdheid van de Kroon om eene (koloniale)
verordening, al is zij reeds in working getreden en al zijn
er reeds rechten aan ontleend, ten alien tijde te schorsen,
wel eens de animo, vooral van buitenlandsch kapitaal,
om iets in Suriname te ondernemen, zeer zou kunnen be-
koelen. Aangezien de bedoeling van deze bespreking van
het artikel van den heer Stirum niet is om over de voor-
stellen der Commissie te discussieeren, zal schrijver dezes
geen debate over dit punt openen. Hij wil echter wel iets
uit eigen ervaring mededeelen, dat hij niet wil hebben op-
gevat als bewijs van het tegengestelde, doch slechts als
eene aanwijzing, dat ook een andere onderstelling niet ge-
heel zonder ground zou zijn. Het is dit: dat just buiten-
landsche ondernemers wel eens nadrukkelijk uitleg vroe-
gen of de plaatselijke wetgever in Suriname (Gouverneur
met Koloniale Staten) inderdaad en feitelijk autonoom
was, dan wel bet Opperbestuur de bevoegdheid had
achteraf nog in te grijpen, en dat zij zich bevredigd toon-
den wanneer hun het bestaan van deze bevoegdheid
werd verzekerd.

Art. 9z. Zonder inbreuk te maken op de hiervoren
aangeduide bedoeling van deze bespreking, moge toch een
enkel woord gezegd worden naar aanleiding van de op-
merking van den heer Stirum over het onderwerpelijk




DE WET OP DE STAATSINRICHTING VAN SURINAME 89

artikel, want die opmerking geldt niet een voorstel der
Commissie, doch een bestaand voorschrift. Het is theore-
tisch volkomen just, dat het recht van ontbinding van
de Koloniale Staten niet dezelfde innerlijke beteekenis
heeft als de bevoegdheid tot ontbinding van de Staten-
Generaal, en dat de Gouverneur niet behoeft te wijken of
toe te geven. Maar men stelle zich eens den toestand
voor en dat behoeft gelukkig ook alleen theoretisch! -
dat een gespannen verhouding tusschen Gouverneur en
Staten elke samenwerking onmogelijk maakt. Wat dan?
Alles in Nederland laten regelen? In zoo'n noodgeval
zou ontbinding te stade kunnen komen.

Art. i29. Het ligt geheel in den geest van de gewij-
zigde Grondwetsartikelen de rechtstreeksche bemoeienis
van de Kroon tot het strict noodige te beperken. Hieruit
moet verklaard worden het voorstel der Commissie om
het recht tot benoeming van den Griffier van het Hof
van Justitie over te dragen op den Gouverneur, zooals zij
ook voorstelde met betrekking tot den Administrateur
van Financidn en den Agent Generaal voor de Immigratie
(zie bl. 18 Verslag, ad. art. 19). De Kantonrechters en
Ommegaande Rechters ontvangen (reeds nu) ook geene
Koninklijke benoeming, evenmin als trouwens in Oost-
India de Voorzitters en leden der Raden van Justitie, de
Landraadvoorzitters enz. Dat evenals de onafzetbaren
(President en leden van het Hof van Justitie) ook de
Procureur-Generaal, hoewel niet onafzetbaar, toch door
den Koning benoemd wordt, is historisch te verklaren uit
den vroegeren tijd, toen deze titularis krachtens het Re-
geeringsreglement van rechtswege Ondervoorzitter van
den Raad van Bestuur was (Art. 58 R. R. v6or de wij-
ziging van 1901). Feitelijk is sedert die wijziging de ground
voor deze afwijking van den regel vervallen.

Art. 18, lid 3. (Onder corrigenda). De bedoeling is: een
overeenkomst met den Staat in zijn geheel, met het Rijk
in Europa of met Suriname. De bepaling stond er nu een-
maal voor overeenkomsten met den ,,Staat of de kolonie"




90 DE WET OP DE STAATSINRICHTING VAN SURINAME

en, zooals bekend, werd vroeger de uitdrukking ,Staat"
nu eens voor de geheele Staatsgemeenschap, dan weer
voor Nederland allen gebezigd.

De overige beschouwingen en aanteekeningen van den
heer Stirum over verschillende artikelen mogen voorbij-
gegaan worden, niet omdat zij niet de overweging waard
zouden zijn, doch omdat een bespreking daarvan zou voe-
ren buiten het Commissie-verslag of, voor zoover de on-
derwerpen daarin besloten zijn, tot de niet bedoelde pole-
miek.
De instemming, op verscheidene plaatsen betuigd met
de conclusies van de Commissie, las schrijver dezes met
bijzondergenoegen. Vooral trok het zijne aandacht, dat de
Commissie er blijkbaar in geslaagd is in art. 29 de positive
van den Gouverneur in verhouding tot de Kroon op dui-
delijke en juiste wijze te omschrijven. Het zal bekend zijn,
dat bij de behandeling van het ontwerp der wet op de
Staatsinrichting van Ned. Indie in de Tweede Kamer dit
moeielijke en teedere punt aanleiding heeft gegeven tot
veel discussie en tot amendementen. Zij zijn uitgeloo-
pen op de aanneming van een wetsartikel (art. 1.) van
dezen inhoud:
1. De uitoefening, in naam des Konings, van het bij het
tweede lid van art. 60 der Grondwet aan den Gouver-
neur-Generaal opgedragen algemeen bestuur van Ne-
derlandsch-Indik geschiedt overeenkomstig de in deze
wet gestelde regelen en met in achtneming van 's Ko-
nings aanwijzingen.
2. De Gouverneur Generaal is wegens de uitoefening
van zijn ambt verantwoordelijk aan den Koning. Enz.
Deze aanhaling is voldoende om er twee feilen in aan
te toonen, die de omschrijving van de Commissie gelukldg
niet heeft.
In de eerste plaats is de vervanging van het woord ,,be-
velen" in de uitdrukking ,,'s Konings bevelen", welke het
Oost-Indisch reglement had in art. 20, zooals het Suri-
naamsche Reglement haar nog heeft in art. 21, dat de
Commissie voor intrekking heeft aanbevolen, door het




DE WET OP DE STAATSINRICHTING VAN SURNAME 91

woord ,,aanwijzingen", eene miskenning van de hoogheid
van het Koninklijk gezag en de toch altijd ambtelijke
verhouding van ondergeschiktheid van den Landvoogd
tot den Vorst. De Koning geeft Zijnen ambtenaar geen
,,aanwijzing", wel een last. Bovendien: wat is aanwijzing?
Een raad? Een verzoek als het ware?
In de tweede plaats gold de nadrukkelijke instructie
tot het opvolgen van 's Konings bevelen in het Oost-In-
disch Regeeringsreglement special de regelings-bevoegd-
heid van den Gouverneur Generaal (die tot vaststelling
van verordeningen), terwijl nu in de Indische Staatsre-
geling (zoo heet het nieuwe Oost-Indische reglement) het
inachtnemen van 's Konings aanwijzingeri voor het be-
sturen van den Landvoogd is voorgeschreven. Klaar-
blijkelijk is de draagwijdte van de amendementen, die
het oorspronkelijk Regeerings-ontwerp aldus misvorm-
den, noch door haar, noch door de Kamer overzien.
Met erkenning en eerbiediging van het Koninklijk ge-
zag en tegelijkertijd rekening houdende met den geest
der Grondwetsherzienning, heeft de Commissie de thans
geldende artikelen 21 en 29 saamgetrokken in haar ont-
werp tot een nieuw art. 29, waarvan de ondergeteekende
hoopt dat het bij hen, die erover beslissen zullen, een
even gunstig oordeel zal ontmoeten als bij den schrijver
van de hier behandelde beschouwingen, en dat het niet
zal gaan gelijken op artikel 1 van de Indische Staatsre-
geling.


2 February 1926





UIT DE PERS.

SURNAME.

Is het in Suriname steeds een armoedige boel geweest? (Een blik in het ver-
leden). Onder de vele Duitschers, die zich in den loop der jaren in Suri-
name vestigden, behoorde in den aanvang der 18e eeuw ook een zekere
Johann Heinrich Schaefer. Hij legde verschillende plantages aan en na de
verhollandsching van zijn naam in Schaap, noemde hij een dezer plantages
,,Schaapstede", wel bekend bij de tegenwoordige bevolkng. Weinig had
deze Schaap kunnen vermoeden dat zijn erfenis aanleiding zon geven tot
vele moeilijkheden, processen en onderzoekingen welke tot op eenige jaren
na zijn gaande geweest. Een tweede Teylerkwestie? Dat niet. Doch de vele
malversaties die in vroeger jaren hebben plaats gehad, niet het minst on-
der bet beheer der wees- en boedelkamer, hebben ten slotte het gevolg ge-
had dat de werkelijke erfgenamen van Schaap van de erfenis weinig heb-
ben genoten.
Schaap overleed in 1765 te Paramaribo. Hij liet na aan zijn even een
aanzienlijk vermogen, bestaande nit plantages en huizen. Zijn testament
was 20 October 1764 verleden. Executeurs waren de heeren J. C. Smit te
Amsterdam, die overleed en Andreas Reijnsdorp alhier die alleen executeur
en bewindvoerder bleef. Deze kapitein Reynsdorp pleegde malversatien.
Een verklaring van hem aan bet Gerechtshof in den Haag werd opgemaakt
in 1784. Er werd een vonnis tegen hem geveld op 26 Juli 1802 om rekening
en verantwoording te doen. Ten slotte werd hij als executeur op 15 Juli
1808 ontzet door het Hof van Holland en in gijseling gesteld. Drie nieuwe
executeurs werden benoemd nl. de heeren Brondgeest, Eyssel en de Bas. Op
's Konings bevel werd Reijnsdorp gearresteerd en naar Nederland gevoerd,
waar hij zich in de gevangenpoort ophing. De weduwe Reijnsdorp, ge-
boren Polentz stond op 15 October 1815 de erfenis at aan Gravin van der
Horst, die op haar beurt, toen ze te weten kwam dat zij onrechtmatig in
het bezit der erfenis was gekomen, ze weer afstond aan de erfgenamen
Schaap op 5 October 1819. De procesvoerende even hadden tevoren een
transactie gesloten op 3 Januari 1815 waarbij besloten werd om Schaap-
stede en 2 huizen te Paramaribo te verkoopen om de proceskosten te be-
strijden. Nieuwe curators schijnen ook weer geen behoorlijke rekening en
verantwoording te hebben gedaan. De eene onregelmatigheid is op de an-
dere gevolgd, zoodat men kan zeggen dat de hopelooze verwarring en
complicate een eind aan deze miljoenenerfenis hebben gemaakt.
Uit de hierbijafgedrukte inventaris kan men nagaan welke rijkdommen
Schaap heeft bezeten, en o.a. plantage Boxel nog heel wat meer waard was
dan op 31 December 1924 in uw blad is vermeld, toen in 1820 de toenmalige
eigenaar Conolly stierf.
FRED. OUDSCHANS DENTZ.
(De Perishoop" van 19 December 1925).




University of Florida Home Page
© 2004 - 2010 University of Florida George A. Smathers Libraries.
All rights reserved.

Acceptable Use, Copyright, and Disclaimer Statement
Last updated October 10, 2010 - Version 2.9.7 - mvs