• TABLE OF CONTENTS
HIDE
 Half Title
 Title Page
 Inhoud van de negen en twintigste...
 De industriele voorsprong...
 Enkele nadere gegevens betreffende...
 Een vijfdaags bezoek aan Suriname...
 Het algemeen Curacaosch pensio...
 Kroniek
 Bibliography
 Britse federatieve voorstellen...
 De betalingsbalans en het geldwezen...
 Het onderzoek van de vissen van...
 Bethesda
 Boekbespreking
 Kroniek
 Eenige opmerkingen over de visscherij,...
 De K.L.M. in West-Indie
 Ondernemersraad voor Suriname
 Gedenkteekens en gedenkplaten in...
 A lady of quality in Suriname
 Boekbespreking
 Kroniek
 Bibliography
 Enkele opmerkingen over het water...
 De Surinaamse landbouw
 Het eerste gasthuis in Surinam...
 Kroniek
 De Surinaamse landbouw
 Bijdrage tot de kennis van de waarde...
 Bibliography
 Oud number van de St. Eustatius...
 Sterfhuis en begrafenis bij de...
 Boekbespreking
 Kroniek
 Bibliography
 Onze west 1898-1948
 Wat er overbleef van het kerkhof...
 De wiri-wiri, een muziek-instrument...
 Surinaams hout op de voorjaarsbeurs...
 Boekbespreking
 Kroniek
 Bibliography
 Een half jaar politiek
 Enkele opmerkingen over het fosfaat...
 Het geschenk van Suriname's vrouwen...
 Boekbespreking
 Kroniek
 Bibliography
 Een Middelbare School in Surin...
 Toeristenindustrie
 Boekbespreking
 Kroniek
 Bibliography
 Beoordeling van Surinaamse...
 Het eerste Nederlandsche bestuur...
 Mensapen in Zuid-Amerika?
 Curacaosche gegevens op economisch...
 Boekbespreking
 Kroniek
 De landbouwplannen van den gezaghebber...
 Westindische samenwerking
 Het huldeblijk van Suriname aan...
 Boekbespreking
 Kroniek






Group Title: West-Indische gids.
Title: De West-Indische gids
ALL VOLUMES CITATION THUMBNAILS PAGE IMAGE ZOOMABLE
Full Citation
STANDARD VIEW MARC VIEW
Permanent Link: http://ufdc.ufl.edu/UF00075466/00011
 Material Information
Title: De West-Indische gids
Physical Description: 39 v. : ill. ; 25 cm.
Language: Dutch
Publisher: M. Nijhoff
Place of Publication: 's-Gravenhage
Publication Date: 1919-1959
Frequency: monthly
regular
 Subjects
Subject: Periodicals -- Suriname   ( lcsh )
Periodicals -- Netherland Antilles   ( lcsh )
Genre: periodical   ( marcgt )
 Notes
Dates or Sequential Designation: 1 jaarg. (1919/20)-39 jaarg. (Dec. 1959).
Numbering Peculiarities: Aug. 1944-Nov. 1945 nos. were not issued.
Numbering Peculiarities: "1. jaargang" is in 2 vols.
Issuing Body: Published in Amsterdam by N. v. Boek- en Handelsdrukkerij, 1919-20.
 Record Information
Bibliographic ID: UF00075466
Volume ID: VID00011
Source Institution: University of Florida
Rights Management: All rights reserved by the source institution and holding location.
Resource Identifier: aleph - 000328385
oclc - 27645363
notis - ABV7932
lccn - sn 93026062
 Related Items
Succeeded by: Nieuwe west-indische gids

Table of Contents
    Half Title
        Page i
        Page ii
    Title Page
        Page iii
        Page iv
    Inhoud van de negen en twintigste jaargang
        Page v
        Page vi
        Page vii
        Page viii
    De industriele voorsprong van Curacao
        Page 1
        Page 2
        Page 3
        Page 4
        Page 5
        Page 6
    Enkele nadere gegevens betreffende den ,,cursus H.B.S.B." te paramaribo over de periode van zijn bestaan
        Page 7
        Page 8
        Page 9
        Page 10
        Page 11
        Page 12
    Een vijfdaags bezoek aan Suriname in 1825
        Page 13
        Page 14
        Page 15
        Page 16
        Page 17
        Page 18
        Page 19
    Het algemeen Curacaosch pensioenfonds
        Page 20
        Page 21
        Page 22
    Kroniek
        Page 23
        Page 24
        Page 25
        Page 26
    Bibliography
        Page 27
        Page 28
        Page 29
        Page 30
        Page 31
        Page 32
    Britse federatieve voorstellen en Nederlandse federatieve mogelijkheden in West-Indie
        Page 33
        Page 34
        Page 35
        Page 36
        Page 37
        Page 38
        Page 39
        Page 40
        Page 41
        Page 42
        Page 43
        Page 44
        Page 45
        Page 46
        Page 47
    De betalingsbalans en het geldwezen van Suriname tijdens de tweede wereldoorlog
        Page 48
        Page 49
        Page 50
        Page 51
        Page 52
        Page 53
        Page 54
    Het onderzoek van de vissen van Suriname
        Page 55
        Page 56
        Page 57
        Page 58
    Bethesda
        Page 59
    Boekbespreking
        Page 60
    Kroniek
        Page 61
        Page 62
        Page 63
        Page 64
    Eenige opmerkingen over de visscherij, naar aanleiding van het rapport welvaartsplan Nederlandsche antillen 1946
        Page 65
        Page 66
        Page 67
        Page 68
        Page 69
        Page 70
    De K.L.M. in West-Indie
        Page 71
        Page 72
        Page 73
        Page 74
        Page 75
    Ondernemersraad voor Suriname
        Page 76
        Page 77
    Gedenkteekens en gedenkplaten in Suriname
        Page 78
        Page 79
        Page 80
    A lady of quality in Suriname
        Page 81
        Page 82
        Page 83
        Page 84
        Page 85
        Page 86
        Page 87
    Boekbespreking
        Page 88
        Page 89
    Kroniek
        Page 90
        Page 91
        Page 92
        Page 93
    Bibliography
        Page 94
        Page 95
        Page 96
    Enkele opmerkingen over het water dat wordt gebruikt voor het zetten van Surinaamse Liberia-koffie
        Page 97
        Page 98
        Page 99
        Page 100
        Page 101
        Page 102
        Page 103
    De Surinaamse landbouw
        Page 104
        Page 105
        Page 106
        Page 107
        Page 108
        Page 109
        Page 110
        Page 111
        Page 112
        Page 113
        Page 114
        Page 115
        Page 116
        Page 117
        Page 118
        Page 119
    Het eerste gasthuis in Suriname
        Page 120
        Page 121
        Page 122
        Page 123
    Kroniek
        Page 124
        Page 125
        Page 126
        Page 127
        Page 128
    De Surinaamse landbouw
        Page 129
        Page 130
        Page 131
        Page 132
        Page 133
        Page 134
        Page 135
        Page 136
    Bijdrage tot de kennis van de waarde van's lands domein in Suriname, betreffende bauxiet en hout
        Page 137
        Page 138
        Page 139
        Page 140
        Page 141
        Page 142
        Page 143
        Page 144
        Page 145
        Page 146
        Page 147
        Page 148
        Page 149
        Page 150
        Page 151
        Page 152
        Page 153
        Page 154
        Page 155
        Page 156
        Page 157
        Page 158
        Page 159
    Bibliography
        Page 160
    Oud number van de St. Eustatius gazette
        Page 161
        Page 162
        Page 163
        Page 164
        Page 165
        Page 166
        Page 167
        Page 168
        Page 169
        Page 170
        Page 171
        Page 172
        Page 173
        Page 174
    Sterfhuis en begrafenis bij de saramakkanen
        Page 175
        Page 176
        Page 176a
        Page 176b
        Page 177
        Page 178
        Page 179
        Page 180
        Page 181
        Page 182
    Boekbespreking
        Page 183
    Kroniek
        Page 184
        Page 185
        Page 186
        Page 187
    Bibliography
        Page 188
        Page 189
        Page 190
        Page 191
        Page 192
    Onze west 1898-1948
        Page 193
        Page 194
        Page 195
        Page 196
        Page 197
        Page 198
        Page 199
        Page 200
        Page 201
        Page 202
        Page 203
        Page 204
        Page 205
        Page 206
        Page 207
        Page 208
        Page 209
    Wat er overbleef van het kerkhof en de synagoge van de Joden-Savanne in Suriname
        Page 210
        Page 211
        Page 212
        Page 213
        Page 214
        Page 215
        Page 216
        Page 216a
        Page 216b
        Page 216c
        Page 216d
        Page 217
        Page 218
        Page 219
        Page 220
        Page 221
        Page 222
        Page 223
        Page 224
        Page 224a
        Page 224b
    De wiri-wiri, een muziek-instrument van Curacao
        Page 225
        Page 226
        Page 227
        Page 228
    Surinaams hout op de voorjaarsbeurs utrecht 6-15 April 1948
        Page 229
        Page 230
        Page 231
    Boekbespreking
        Page 232
        Page 233
        Page 234
        Page 235
        Page 236
        Page 237
        Page 238
        Page 239
        Page 240
        Page 241
        Page 242
        Page 243
        Page 244
        Page 245
        Page 246
        Page 247
        Page 248
    Kroniek
        Page 249
        Page 250
        Page 251
    Bibliography
        Page 252
        Page 253
        Page 254
        Page 255
        Page 256
    Een half jaar politiek
        Page 257
        Page 258
        Page 259
        Page 260
        Page 261
        Page 262
        Page 263
        Page 264
        Page 265
        Page 266
        Page 267
        Page 268
        Page 269
        Page 270
        Page 271
        Page 272
    Enkele opmerkingen over het fosfaat van Curacao in verband met de eisen voor fosforzure voederkalk
        Page 273
        Page 274
        Page 275
        Page 276
        Page 277
        Page 278
    Het geschenk van Suriname's vrouwen en meisjes aan hare majesteit de koningin ter gelegenheid van de geboorte van Prinses Juliana
        Page 279
        Page 280
        Page 281
    Boekbespreking
        Page 282
        Page 283
    Kroniek
        Page 284
        Page 285
        Page 286
        Page 287
    Bibliography
        Page 288
    Een Middelbare School in Suriname
        Page 289
        Page 290
        Page 291
        Page 292
        Page 293
        Page 294
        Page 295
    Toeristenindustrie
        Page 296
        Page 297
        Page 298
        Page 299
        Page 300
        Page 301
        Page 302
        Page 303
        Page 304
        Page 305
        Page 306
    Boekbespreking
        Page 307
        Page 308
        Page 309
        Page 310
        Page 311
    Kroniek
        Page 312
        Page 313
        Page 314
        Page 315
        Page 316
    Bibliography
        Page 317
        Page 318
        Page 319
        Page 320
        Page 320a
    Beoordeling van Surinaamse tabak
        Page 321
        Page 322
        Page 323
        Page 324
        Page 325
        Page 326
        Page 327
    Het eerste Nederlandsche bestuur van Curacao
        Page 328
        Page 329
        Page 330
        Page 331
        Page 332
    Mensapen in Zuid-Amerika?
        Page 333
        Page 334
        Page 335
        Page 336
        Page 337
        Page 338
    Curacaosche gegevens op economisch gebied II
        Page 339
        Page 340
        Page 341
        Page 342
    Boekbespreking
        Page 343
        Page 344
        Page 345
        Page 346
        Page 347
        Page 348
        Page 349
    Kroniek
        Page 350
        Page 351
        Page 352
    De landbouwplannen van den gezaghebber van raders
        Page 353
        Page 354
        Page 355
        Page 356
        Page 357
        Page 358
        Page 359
        Page 360
        Page 361
        Page 362
        Page 363
        Page 364
        Page 365
        Page 366
        Page 367
    Westindische samenwerking
        Page 368
        Page 369
        Page 370
        Page 371
        Page 372
    Het huldeblijk van Suriname aan H.M. de koningin ter gelegenheid van haar huwelijk op 7 Februari 1901
        Page 373
        Page 374
        Page 375
        Page 376
        Page 377
    Boekbespreking
        Page 378
        Page 379
        Page 380
        Page 381
        Page 382
    Kroniek
        Page 383
        Page 384
Full Text















DE STNDIDS







DE WEST-INDISCHE GIDS


.2 -'~ r





















































































N.V. VAN DE GARDE & CO'S DRUICKERU. ZALTBOH0MEL







De


West=Indische Gids
ONDER REDACTIE VAN

Prof. Dr. J. BOEKE, Mr. B. DE GAAY FORTMAN,
W. R. MENKMAN EN
Dr. P. WAGENAAR HUMMELINCK

NEGEN EN TWINTIGSTE JAARGANG 1948

DERTIGSTE DEEL


'S-GRAVENHAGE
MARTINUS NIJHOFF
1948


















AMEitjj











Copyright 1948 by Martinus Nijhoff, The Hague, Netherlands
A I rights reserved, including the right to translate or to
reproduce this book or parts thereof in any form


PRINTED IN THE NETHERLANDS













INHOUD VAN DE NEGEN EN TWINTIGSTE JAARGANG

Blz.
BIBLIOGRAFIE ..... 27, 94, 160, 188, 252, 288, 317
BOEKE, J., Enige opmerkingen over de visserij naar aanlei-
ding van het rapport Welvaartsplan Nederlandse Antillen
1946 . . . . . .. 65
BOSMAN, H. W. J. De betalingsbalans en het geldwezen
van Suriname tijdens de tweede wereldoorlog .... 48
DONICIE C.ss.R., A., Sterfhuis en begrafenis bij de Sara-
makkanen .................... 175
FLOOR, Ir. J., De Surinaamse landbouw. Lessen uit het ver-
leden bij een nieuw begin . .... 104, 129
GAAYFORTMAN, B., Een vijfdaags bezoek aan Suriname 13
Een half jaar politiek . . .... 257
De landbonwplannen van den gezaghebber Van
Raders .. . . . . . 353
-- Boekbespreking . .. 235, 246, 309, 310, 311, 381
GOEJE, C. H. DE, De wiri-wiri, een muziekinstrument van
Curagao ........... ........ 225
Mensapen in Zuid-Amerika .. . 333
--- Boekbespreking .. . ..... 242
GONGGRYP, J. W. Bijdrage tot de kennis van de waarde van
's lands domein in Suriname betreffende bauxiet en hout. 137
HARTOG, Dr. JOHAN, Oud number van de ,,St. Eustatius
Gazette.. ... ... .. .. ... .... 161
HUURMAN, Mr. D., Britse federatieve voorstellen en Neder-
landse federatieve mogelijkheden in West-Indie . 33
KRis, H. E., Toeristenindustrie. . . .. 296
KouMANs, Dr. F. P., Het onderzoek van de vissen van
Suriname. ........ .. ..... 55







VI INHOUD VAN DE NEGEN EN TWINTIGSTE JAARGANG

Blz.
KRONIEK 23, 61, 90, 124, 184, 249, 284, 312, 350, 383
LATOUR O. P., M. D., Boekbespreking . .. 236, 306
MEETEREN, N. VAN, Boekbespreking, . .242
MENKMAN, W. R., Het Algemeen Curagaos pensioenfonds 20
Veeteelt en veestapel in Suriname. . .. 21
Bethesda ................... 59
Ondernemersraad voor Suriname . .. 76, 341
A lady of quality. Herinneringen ener officiers-
vrouw . . . . . 81
-- Onze West 1898-1948 . . .... 193
-- Filmstichting ,,West-IndiE" . . .. 251
-- Het eerst Nederlandse bestuur van Curagao 329
-- Curagaose gegevens op economisch gebied II 339
-- Westindische samenwerking. . . 368
Boekbespreking .. 233, 240, 247, 282, 311, 378, 382
MENKMAN-WALTERS, J. M., Boekbespreking . 232
OUDSCHANS DENTZ, FRED., Gedenktekens en gedenkplaten
in Suriname ................... 78
-- Het eerste gasthuis in Suriname . ... 120
-- Wat er overbleef van het kerkhof en de synagoge van
de Jodensavanne in Suriname . . .. 210
-- Het geschenk van Suriname's vrouwen en meisjes aan
Hare Majesteit de Koningin ter gelegenheid van de ge-
boorte van prinses Juliana. . . . 279
-- Het huldeblijk van Suriname aan H.M. de Koningin
ter gelegenheid van haar huwelijk op 7 Februari 1901 373
SAMSON, H. A., Boekbespreking . . 245
SAMSON, PH. A., Een middelbare school in Suriname .. 289
SESSELER, W. M. Zie SPOON, Ir. W.
SPOON, Ir. W., Surinaams hout op de voorjaarsbeurs
Utrecht 6-15 April 1948. . . . 229
-- Enkele opmerkingen over het fosfaat van CuraCao in
verband met de eisen voor fosforzure voederkalk . 273








INHOUD VAN DE NEGEN EN TWINTIGSTE JAARGA NG


Biz.
SPOON, Ir. W., en W. M. SESSELER, Enkele opmerkingen
over het water, dat wordt gebruikt voor het zetten van
Surinaamse Liberia-koffie . . ... 97
Behandeling van Surinaamse tabak ...... 321
TRY ELLIS, W. CH. DE LA, Boekbespreking. . ... 348
VERVOORT, J., De K.L.M. in West-Indi . 71
WAGENAAR HUMMELINCK, P., Enkele nadere gegevens be-
treffende den ,,cursus H.B.S.B" te Paramaribo over de
period van zijn bestaan . . . 7
D. L. UYTTENBOOGAART t ....... 47
Boekbespreking. . . .. 60, 89, 241
WALLE, J. V. D. De industriele voorsprong van Curacao.
Enige aantekeningen bij het Welvaartsplan Nederlandse
Antillen 1946. ...................
Boekbespreking. . ....... 66
Wouw, Ir. J. J. VAN, Boekbespreking . .. 343


BESPROKEN BOEKEN ENZ.
(De laatste cijfers verwijzen naar D.W.I.G.)

AMSTEL, HANS VAN, De laatste der Wajarikoele's in Suriname. Bussum
1946. 232.
Aruba van onze dagen, afl. 4 en 5 1948 van Naar ruimer horizon. 240.
DEBROT, COLA, Bewolkt bestaan. 378.
DIEKMANN, MIEP, Panaderio pan. Hoorn 1947. 246.
DROOGLEEVER FORTUYN-VAN LEYDEN, C. E., Waarnemingen omtrent
het legeren van zeven variiteiten van rijst in Suriname. Mededelingen
Landbouw economische zaken. Suriname. 1946. 60.
DIJKHUIS, H. J., Moderne landbouw in Suriname. Amsterdam. 1947 343.
Economische stichting West-Indie-Nederland. Economisch bericht no. 5,
1948. 243. no. 6, 1948. 382.
FERNANDES, D. S., Is er in Suriname een nieuwe ziekte in de citrus op-
getreden? Mededelingen Landbouw-Economische Zaken. Suriname
1947. 241.
GORRIs, GABRIEL, Palabroea de wifte uil van Hato. Tilburg z.j. 242.
GOUKA, Ir. A., In het Surinaamse oerwoud. 's Gravenhage. 1948 247.
HALL jr., ROBERT A., The linguistic structure of Taki-Taki. Linguage
1948. 242.
HERSKOVITS, MELVILLE J. en FRANCES S., Trinidad village. New York
1947. 88.
JAMES, PRESTON E., Latin America. Londen 1941. 89.








VIII INHOUD VAN DE NEGEN EN TWINTIGSTE JAARGANG

JANSEN, C. P., Diccionario Papiamento Holandes. Curacao 1945.
Nederlands Papiaments handwoordenboke. Curagao 1947. 309.
JARVIS, J. ANTONIO, The Virgin Islands and their people. Philadelphia
1944. 236.
LEGANE, P. M., Suriname land mijner dromen. Den Haag z.j. 311.
MEETEREN, NICOLAAS VAN, Volkskunde van Curafao. CuraCao 1947. 307.
MENKMAN, W. R., De West-Indische compagnie. Amsterdam 1947.349.
Natuurwetenschappelijke Studiekring voor Suriname en Curacao. Jaar-
boek 1946-1948. Utrecht 1948. 311.
Ons Koninkrijk in Amerika. 's Gravenhage 1947. 235.
Oranje en de zes Caralbische Parelen. Officieel gedenkboek.
ROTHGIESSER, FRITS RUEBEN De betwiste brown. Amsterdam, 1947. 245.
SCHULTZ, H. L. C., De Broeders, Zeist z.j. 381.
SMIT, ARN. L. R. Surinaamse bauxietmaskarade, Paramaribo, 233.
De Stoep Dec. 1945-Jan. 1948. Curacao. 310.















DE INDUSTRIELE VOORSPRONG VAN CURACAO
ENIGE AANTEKENINGEN BIJ HET WELVAARTSPLAN
NEDERLANDSE ANTILLEN 1946
DOOR
J. V. D. WALL
Het rapport, dat door Prof. Ir. D. DRESDEN en Prof. Ir.
J. GOUDRIAAN werd uitgebracht ten bate van het ,,Welvaartsplan
Nederlandse Antillen 1946" heeft zonder enige twijfel meer
dan tijdelijke waarde. Het bevat vele gegevens, die men ook
vinden kan in allerlei tijdschriftartikelen en in vroegere rappor-
ten. Het bevat vele raadgevingen, van wier nut iedereen over-
tuigd is. Beide rapporteurs echter slaagden erin om hun material
in korte tijd vergaard, ordelijk en overzichtelijk te rangschikken,
terwijl hun invloed, in het moederland, van een dergelijk belang
is, dat zij, behalve als rapporteurs, door hun persoonlijke kennis-
making met het gebiedsdeel, veel voor de Nederlandse Antillen
hebben gedaan en nog kunnen doen.
Het rapport zal in zekere kringen de aandacht trekken. In de
eerste plaats betekent dit, dat bedoelde kringen nogmaals de over-
tuiging.vernemen, dat Curacao het zonder een behoorlijke dollar-
voorziening niet kan stellen. In de tweede plaats bevat het
een opwekking aan plaatselijke autoriteiten om het vestigen
van nieuwe bedrijven, geen belemmeringen in de weg te leggen.
De eerste opmerking is vooral van belang voor de Nederlandse
regering. De tweede is een vingerwijzing aan het adres van de
locale overhead en van hen, die menen, dat de bestaande Cura-
caose bedrijven in sommige gevallen protective van node hebben.
Met alle waardering dus voor dit rapport mogen ons enkele
critische opmerkingen vergund worden. Wij missen in deze
,,outline" voor een te volgen welvaartspolitiek op Curacao enkele
onderwerpen, die van zo groot belang zijn, dat zij voor de toe-
komstige welvaart van het gebiedsdeel een overwegende bete-
kenis hebben.
Wij bedoelen daarmede: het Bestuur van het gebiedsdeel, de

-1-West-Idische Gids XXIX
West-Indische Gids XXIX






J. V. D. WALL


geografische ligging en de international ontwikkeling in het
Caraibisch gebied. Zonder een uitermate evenwichtig bestuur is
de kans op een gunstige ontwikkeling, zeker na eventuele in-
krimping of verdwijning van beide oliebedrijven, bijna ondenk-
baar. Wij kunnen ons voorstellen, dat de rapporteurs deze kwes-
tie niet wilden aansnijden en a priori aannemen, dat het Bestuur
op Curacao, ook in de toekomst, een zelfde evenwichtig karakter
zal blijven behouden als sedert lang het geval is. Geografische
ligging en international ontwikkeling echter zijn twee factoren,
die uitvoeriger bespreking verdiend hadden in dit welvaarts-
rapport. Onder invloed van de oorlog en mede dank zij de
arbeid van de voormalige Anglo-Amerikaanse Caraibische com-
missie, die thans Caraibische commissie heet heeft in geheel
Caribia het denkbeeld vorm gekregen, dat de Westindische
eilanden min of meer op elkaar aangewezen zijn.
Sommige eilanden blijken op een bepaald gebied bijzondere
kwaliteiten te hebben. Zo meent men, zelfs in de kringen van hen,
die in de West-Indische, ten dele door buitenlandse onderne-
mingen geleide, ,,grote landbouw" een politiek en economisch
gevaar vermoeden, dat bijvoorbeeld het eiland Barbados, tot
op bepaalde hoogte, te allen tijde suiker op grote schaal zal
moeten blijven produceren. Dit eiland zou, tenzij zich geheel
nieuwe verschijnselen manifesteren, niet geschikt zijn voor het
doorvoeren van een sterke industrialisatie.
Op de eilanden Curacao, Aruba en Bonaire echter bestond
nimmer een belangrijke suikercultuur. Zelfs een,,grote landbouw"
zoals elders in West-Indie, was onbekend. De belangrijkste
bronnen van bestaan waren, in tegenstelling tot de meeste West-
Indische landen, niet de landbouw, maar handel en nijverheid
namen een overwegende plaats in. Waarbij bleek, dat de handel,
veel belangrijker nog dan de nijverheid, in bijzondere mate
gestimuleerd werd door de natuurlijke haven van het loofd-
eiland en door de ligging van Curagao tegenover de kust van
Venezuela.
In het moderne Curacao echter, nam de ontwikkeling van de
nijverheid een reusachtige vlucht, dank zij de exploitatie van
de oliebronnen in Venezuela, een land ,dat niet over behoorlijke
havens beschikte en dat, in tegenstelling tot Curacao, een minder
evenwichtig bestuur had.
Door deze ontwikkeling ontstond op Curacao, in tegenstelling
tot het overige West-India Trinidad ten dele uitgezonderd -
een industriele bevolking, die haar typische, landelijke West-







DE INDUSTRIfLE VOORSPRONG VAN CURACAO


indische karaktertrekken begint te verliezen, trekken, die plaats
gaan maken voor moderne urbane verschijnselen. Deze bevolking
levert echter in nog slechts geringe mate geschoolde arbeids-
krachten op. Deze laatsten moeten (nog steeds) van elders worden
geimporteerd.
Voor de toekomstige welvaart van Curagao vooral indien
de oliebedrijven zich mochten inkrimpen of geheel verdwijnen -
is het van het allergrootste belang, dat zo spoedig mogelijk een
einde komt aan de import van geschoolde arbeidskrachten,
door met inspanning van alle krachten het aantal geschoolde
arbeidskrachten op Curagao, dat in het industriele leven werk-
zaam kan zijn, dermate op te voeren, dat in de behoefte voorzien
kan worden.
Op dat moment zal Curacao in toenemende mate gebruik
kunnen maken van de mogelijkheden, die het naast de ,,olie"
heeft. Deze mogelijkheden worden niet in de eerste plaats door
de natuurlijke rijkdommen van het eiland bepaald, die, voor
zover we weten, gering zijn, maar door geografische ligging,
haven en luchtverbindingen. Deze drie elementen zijn het, die
voor de toekomstige welvaart van Curagao van overwegend
belang zijn.
Immers op het ogenblik, dat de Curagaose bevolking de be-
hoefte aan geschoold personnel, die door de grootbedrijven
gekoesterd wordt afgezien van de betrekkelijk weinige top-
posities, die waarschijnlijk nog zeer lang door ,,vreemdelingen"
bezet zullen worden verzadigt, zal het eerst mogelijk zijn om
bedrijven te vestigen, naast de olie, die eveneens behoefte ge-
voelen aan goede en geschoolde arbeiders.
Deze selling mag echter geen belemmering zijn en zij is
dat ook in de praktijk niet om reeds thans, zij het noodge-
dwongen op betrekkelijk kleine schaal, bedrijven te vestigen
ter verwerking van West-Indische producten, die daarvoor in
aanmerking komen. Geen West-Indische producten, die in de
eerste plaats uit Curagao zelf afkomstig zijn. ,,Curagao zelf zal
zich", zo menen de rapporteurs terecht, ,,niet moeten toeleggen
op het ter hand nemen van cultures van stapelartikelen met
een wereldmarkt, waarin deze eilanden slechts een klein aandeel
zullen kunnen hebben, zodat zij onderhevig zijn aan al de wissel-
valligheden der international prijsvorming".
Curanao, dat echter, tengevolge van haar industriele ontwik-
keling, een voorsprong heeft op geheel West-Indie, kan zich
echter wel toeleggen op de verwerking van stapelproducten,







J. V. D. WALLE


die elders in West-Indie worden gewonnen. Het kan dit temeer
tengevolge van het feit, dat het een ligging heeft, haven-facili-
teiten, een evenwichtig bestuur en een krachtig georganiseerd
financieel -en handelsleven, zoals men, bijna nergens in West-
Indie kan vinden.
Uit verschillende plaatsen van het rapport blijkt, dat de rap-
porteurs met deze mogelijkheid, zij het minder bewust, wel
rekening hielden.
Wij lezen op pag. 38: ,,Wij menen, dat er alle reden is om
de vestiging aan te moedigen van kantoren, niet alleen van
Nederlandse, maar ook van Belgische, Scandinavische, Zwit-
serse en misschien Tsjechische en Poolse ondernemingen, ten-
einde van hieruit de export dezer landen naar Colombia en
Venezuela, eventueel ook naar andere Amerikaanse gebieden,
te stimuleren.
Curacao met zijn voortreffelijke lucht- en scheepvaartver-
bindingen is bij uitstek geschikt als vestigingscentrum voor
bewerking van de markten in het Spaans sprekende deel van
Amerika".
In het hoofdstuk, dat aan de ,,Industrie" gewijd is, vinden
we een opsomming van bestaande industrieen. Onder deze indus-
triin bevindt zich ook de rijstpellerij van de firma Laan. Rijst
is een gewas, dat op Curacao alles behalve inheems is. Het wordt
aangevoerd vanuit andere West-Indische landen.... en op
Curacao verwerkt! Met de vestiging van dit bedrijf en de moge-
lijke uitbreiding hiervan wordt aangetoond, binnen welke ba-
nen de toekomstige welvaart op Curacao zich zal kunnen be-
wegen.
Onder de andere belangrijke industrieen, die het rapport noemt
zouden we nog even aandacht willen vragen voor combinatie
Pletterij-Nederhorst, die zich op velerlei gebied actief tpont.
Tijdens de oorlog ontplooide dit bedrijf ook zijn activiteit in
Suriname. Niets staat het in de weg om ook elders in het
Caraibisch gebied de vleugels uit te slaan. Nog minder zal
dit het geval zijn als men de beschikking verkrijgt over een
groep geschoolde en geselecteerde arbeiders, die men, voor het
uitvoeren van werkzaamheden, buiten Curacao, tijdelijk kan
verplaatsen.
De vele suggesties, die het rapport bevat zijn stuk voor stuk
waardevol. Het is te hopen, dat het rapport anderen zal opwekken
om verschillende onderwerpen dieper te bestuderen dan de
rapporteurs mogelijk was. Steeds echter blijft daarbij het doel







DE INDUSTRIELE VOORSPRONG VAN CURA9AO


voor ogen eigen middelen en mogelijkheden van Curacao tot
leven te wekken. Natuurlijk is dit van betekenis.
Voor een duurzame verbreding van het economisch leven op
Curagao echter zal men een uitermate dankbaar gebruik dienen
te maken van de voorsprong, die de bevolking, reeds nu, op andere
West-Indische landen heeft, door samenwerkend binnen de daar-
voor aangewezen international lichamen, 1) Curagao meer en
meer te maken tot de werkplaats en het verwerkingscentrum
van Caraibische producten. Aan dit beginsel heeft Curagao zijn
huidige bloei volkomen te danken. Het is, dank zij ligging,
haven en bestuur, het grote oliecentrum van West-Indie.
Het kan daarnaast uitgroeien tot een Caraibisch industrieel
centrum van betekenis indien het, na afvloeiing van geimpor-
teerde, geschoolde arbeidskrachten, door vervanging van eigen
arbeidskrachten, een reserve gaat maken van geschoolde arbei-
ders, physiek, maar bovenal geestelijk geschikt voor de eisen,
die het moderne, industriele leven stelt. Deze reserve kan dan
worden tewerk gesteld in bedrijven, waarvoor thans de grondslag
gelegd kan worden en waarvan een rijstpellerij als door de firma
Laan begonnen een eerste voorbeeld is, welke bedrijven op hun
beurt behoefte zullen voelen aan eigen Curagaose (Kust-) scheep-
vaartondernemingen.
Deze ontwikkeling kan worden bedreigd door veranderingen
in het bestuur, die het ondernemers minder aantrekkelijk maken
om op Curacao nieuwe bedrijven te vestigen.
Zij kan worden bedreigd door een al te intellectualistische,
eenzijdige scholing van de jeugd, hetgeen zich in sommige West-
indische landen, ten dele heeft voltrokken.
Maar zij kan in het gebiedsdeel Curacao in het bijzonder
worden bedreigd door al te grote nadruk te leggen op de moge-
lijkheden van de handel. Deze mogelijkheden staan of vallen
niet uitsluitend met de industriele mogelijkheden, die het ge-
biedsdeel biedt, maar zij zijn daarmede wel ten nauwste verbon-
den. Op het hoofdeiland Curagao vooral bestaat het denkbeeld,
dat de handel van overwegende betekenis is. Ook de rapporteurs
delen dit denkbeeld, waar zij schrijven, dat ,,Aruba de voorkeur
verdient voor nijverheidsondernemingen, Bonaire voor Land-
bouw, tuinbouw en veeteelt en Curacao voor handelsonder-
nemingen".
Het zou te ver voeren om deze selling in bijzonderheden te

1) In hoofdzaak is dit de Caraibische commissie.







DE INDUSTRIELE VOORSPRONG VAN CURACAO


bespreken. In hoofdzaak halen wij haar aan om duidelijk te
maken, dat ook de rapporteurs wonder de invloed zijn gekomen
van de buitengewone betekenis, die men het handelsleven op
Curacao moet toekennen. Zijn betekenis is, op het ogenblik,
zeker bijzonder groot. Het rapport houdt zich echter bezig met de
vraag wat men doen moet als de oliebedrijven inkrimpen of
verdwijnen. Tegenover deze probleemstelling verkrijgt dat
handelsleven een ander aspect, omdat het, voor een belangrijk
deel met die olie staat of valt.
Wij zullen het bij deze summiere opmerkingen laten. Waardevol
is het geschrift van beide hoogleraren zonder twijfel. Men mist
daarin echter enigszins het besef voor de international plaats,
die Curacao kan innemen, ten gevolge van de industriele voor-
sprong die het heeft, zijn ligging, haven en bestuur. Men mist dit
besef temeer nu in West-Indie international een neiging ont-
staat om eigen producten local te verwerken, in die landen
binnen de Westindische sfeer, die voor verwerkingsindustrieen
het meest in aanmerking komen. Hetgeen zeker met Curacao het
geval is.




















ENKELE NADERE GEGEVENS BETREFFENDE DEN
,,CURSUS H.B.S. B" TE PARAMARIBO OVER DE PERIOD
VAN ZIJN BESTAAN

gepubliceerd door P. WAGENAAR HUMMELINCK


Het bestaan van een ,,Cursus H.B.S. B" (Algemeen Middelbare
School) te Paramaribo, van 1 November 1943 tot 31 Mei 1946 -
waarover in het artikel van prof. drA.B.DROOGLEEVER FORTUYN
over ,,Middelbaar Onderwijs in Suriname" verslag werd gedaan
(W. I. Gids jrg. 28 dl 29, blz. 97-106) lijkt mij van zoo groote
beteekenis voor het cultureele leven in Suriname, dat ik niet kan
nalaten mede met het oog op de geschiedschrijving van dit land
- enkele gegevens te publiceeren uit bet feitenmateriaal dat mij,
op mijn verzoek, door ir J. E. HEESTERMAN ter inzage werd ge-
geven.

1. Lijst van docenten.

Naam Bevoegdheid, diploma Gegeven lessen


Mevr. C.E. DRdOCGLEEVER
FORTUYN-V'AN LEYDEN

Mej.J. ESSED


Mej. A. GROENEWEGEN
Mevr. dr S. C. JESSURUN-
TEN DAM HAM


Mej. J. THOMSON
R. ANIJS
H. A. J. BATTAERD

C. R. BISWAMITRE

W. Bos VERSCHUUR

A. T. CALOR


Biologisch doctoranda.


Hoofdacte L.O.


Acte Duitsch M.O. A
M.O. bevoegdheid Neder-
landsch, Geschiedenis,
Staatsinrichting, Staat-
huishoudkunde.
Acte Fransch M.O. A
Acte Gymnastiek L.O.
Chemisch candidaat.

Acte Staatsinrichting
M.O.
Acte teekenen M.A.

Hoofdacte L.O.


Plant- en Dierkunde;
volgde dr Geijskes op na
vertrek met verlof.
Nederlandsch; volgde
mevr. Jessurun op na
vertrek.
Duitsch.
Nederlandsch, ook Ge-
schiedenisgedurendever-
lof dr Einaar.

Fransch.
Lichamelijke Oefening.
Scheikunde, klasse II cur-
sus 1944-1945.
Staatsinrichting.

Handteekenen en Recht-
lijnig Teekenen.
Aardrijkskunde en Kos-
mografie.


-7-








P. WAGENAAR HUMMELINCK


Naam Bevoegdheid, diploma Gegeven lessen


Dr J. F. E. EINAAR

Ir H. DE GrUS

Dr D. C. GEIJSKES
C. G. GETROUW


Ir J. E. HEESTERMAN


H. J. HEILBRON


Dr H. J. MIJ~ER

L. J. SrrT

W. SMIT

H. SNo


M.O. bevoegdheid ge-
schiedenis.
Electrotechnisch inge-
nieur.
M.O. bevoegdheid biologie
Hoofdacte L.O.


Chemisch ingenieur.


Hoofdacte L.O.


M.O. bevoegdheid schei-
kunde.
Acte Fransch L.O.


Acte Boekhouden M.O.

Acte Wiskunde KI.


Geschiedenis.

Mechanica.


Plant- en Dierkunde.
Geschiedenis; volgde
mevr. Jessurun op na
vertrek.
Natuurkunde, gedurende
een deel van de cursus
ook scheikunde. (Di-
recteur).
Aardrijkskunde; serving
tijdelijk den heer Calor
gedurende verlof.
Scheikunde.

Fransch; volgde mej.
Thomson op na vertrek
met verlof.
Handelswetenschappenen
Staathuishoudkunde.
Wiskunde.


2. Overzicht over
Aantal leerlingen per klasse


Cursus 1943-1944 . .



Cursus 1944-1945 . .



Cursus 1945-1946 . .


het leerlingenaantal.
a bij begin van cursusjaar
b aan einde van cursusjaar
c gemiddeld gedurende cursusjaar


Klasse I Klasse II Klasse III


24
16
20,9
27
21
23,9


11
10
10,2
12
4
7,9


3. Ontvangen Gouvernementssubsidies.
Over cursusjaar 1943-1944. . . .. 3290,-
Over cursusjaar 1944-1945. . . .. 3408,-










GEGEVENS BETREFFENDE DEN ,,CURSUS H.B.S. B"


4. Lesrooster ingaande 1 Mei 1945.


ES beteekent Emmastraat
Hstr beteekent Heerenstraat


HS beteekent Hendrikschool
ST beteekent Sportterrein


S T Klasse I Klasse II
Dag Tijdlas a Pla
Vak Plaats Vak Plaats


Scheikunde
Mechanica
Fransch
Duitsch
Engelsch
Natuurkunde
Duitsch


Natuurl. Hist.
Scheikunde
Nederlandsch
Fransch
Wiskunde
Lich. Oef.
Aardrijkskunde

Natuurkunde
Teekenen
Teekenen
Staathuishoudk.
Wiskunde
Wiskunde
Engelsch
Geschiedenis


Natuurl. Hist.
Aardrijkskunde
Nederlandsch
Geschiedenis


Scheikunde
Teekenen
Teekenen
Wiskunde
Engelsch

Wiskunde
Duitsch
Natuurkunde

Natuurl. Hist.
Geschiedenis
Nederlandsch
Handelswetensch.

Fransch
Aardrijkskunde
Lich. Oef.


Natuurkunde
Staatshuishoudk.
Wiskunde
Fransch
Engelsch
Scheikunde
Natuurkunde

Natuurl. Hist.
Geschiedenis
Nederlandsch
Mechanica

Wiskunde


Maandag









Dinsdag








Woensdag








Donderdag







Vrijdag









Zaterdag


Aardrijkskunde
Engelsch
Nederlandsch
Staatsinricht.
Duitsch
Scheikunde
Fransch
Natuurkunde

Lich. Oef.
Wiskunde


9.40-10.30 Lich. Oef. meisjes uit beide klassen


7.00- 7.50
7.55- 8.45
8.50- 9.40
9.45-10.35
10.40-11.30
11.30-13.00
15.30-16.20
16.25-17.15
17.20-18.10

7.00- 7.50
7.55- 8.45
8.50- 9.40
9.45-10.35
10.40-11.30
15.30-16.20
16.25-17.15
17.20-18.10

7.00- 7.50
7.5-- 8.45
8.50- 9.40
9.45-10.35
10.40-11.30
15.30-16.20
16.25-17.15
17.20-18.10

7.00- 7.50
7.55- 8.45
8.50- 9.40
9.45-10.35
10.40-11.30
15.30-16.20


HS
HS
HS
Hstr
Hstr

Hstr
Hstr
Hstr

ES
Hstr
Hstr
Hstr

HS
HS
HS


ES
ES
HS
Hstr
Hstr
Hstr
Hstr

SE
Hstr
Hstr
Hstr

Hstr
ST


Hstr
Hstr
Hstr
Hstr
Hstr
HS
HS
ES

ST
ES
HS


16.30-17.30 Lich. Oef. meisjes uit beide klassen


7.00- 7.50
7.55- 8.45
8.50- 9.40
9.45-10.35
10.40-11.30
11.30-13.00
15.30-16.20
16.25-17.15
17.20-18.10

7.30- 8.20
8.40- 9.30


Scheikunde
Engelsch
Nederlandsch
Staatsinricht.
Fransch

Wiskunde
Natuurkunde


Wiskunde
Lich. Oef.








P. WAGENAAR HUMMELINCK


5. Prospectus over den ,,HB S Cursus georganiseerd
door de Vereeniging voor Middelbaar Ondertijs in Suriname".
(Een analoog prospectusje werd in 1943 verspreid. Interessant
in verband met de kwestie van de achtergehouden requesten is
het slot van het stukje over het diploma. Het bedoelde request,
dat de opstellers in Londen waanden, sliep echter in de archieven
van het Departement van Onderwijs te Paramaribo.)
NADERE VOORWAARDEN en BIJZONDERHEDEN van den cur-
sus, aanvangende 1 November 1944.
Cursusgeld. Het cursusgeld bedraagt:
/ 240,- per jaar bij een jaarlijksch inkomen van ouders of verzor-
gers tot / 5000,-
/ 360,- per jaar bij een jaarlijksch inkomen van ouders of verzor-
gers van / 5001,- tot / 10 000,-
/ 480,- per jaar bij een jaarlijksch inkomen van ouders of verzor-
gers boven / 10 000,-.
Het cursusgeld wordt betaald in twaalf gelijke termijnen.
Bij den aanvang van elke maand, uiterlijk op den achtsten dier
maand, moet telkens een termijn betaald worden, voor het eerst
op uiterlijk 8 November 1944.
Schoolboeken. Daar gedrukte boeken voor het grootste deel niet
te krijgen zijn, is het noodig gecyclostyleerde exemplaren te ge-
bruiken. Het is noodig de aanschaffing hiervan co6peratief te
doen voor alle leerlingen tegelijk. In verband hiermede wordt
voorloopig per leerling een deposit gevraagd van / 50,- voor
leermiddelen.
Het leerarencomit6 zal zorg dragen de kosten voor leermiddelen
tot het strikt noodzakelijke te beperken.
Van dit depositobedrag moet per leerling 25,- bij de inschrij-
ving worden voldaan, / 12,50 bij betaling van den eersten termijn
van het cursusgeld, en / 12,50 bij betaling van den tweeden ter-
mijn van het cursusgeld.
Cursusduur. De cursus duurt ongeveer twee en driekwart jaar.
Diploma. De cursus is in de eerste plaats gericht op het behalen
van het Bijzonder Staatsexamen, dat gedurende den duur van
den oorlog aan Nederlanders en Nederlandsche onderdanen wordt
afgenomen ter vervanging van het in Nederland anders af te leg-
gen eindexamen HBS, afdeeling B.







GEGEVENS BETREFFENDE DEN ,,CURSUS H.B.S. B"


Dit noodexamen kan ook te Paramaribo worden afgelegd, ech-
ter voor het laatst in den loop van het jaar, waarin de Nederland-
sche regeering weer in Nederland terugkeert.
Ingeval daardoor aan het eind van den cursus het officieele exa-
men niet te Paramaribo zou kunnen worden afgelegd, hebben de
leerlingen de keus in Nederland het eindexamen HBS af te leggen,
of wel in Paramaribo een examen af te leggen, afgenomen door de
gezamenlijke leeraren der school. Dit laatste examen zal op het-
zelfde peil staan als het Nederlandsche eindexamen HBS B, doch
geeft voorloopig niet dezelfde rechten. Het leerarencomit6 zal
echter trachten een oplossing te vinden, waardoor als ons aller
hoop op een spoedig einde van den oorlog vervuld zou worden, de
leerlingen van dezen cursus toch na afloop van den normalen cur-
susduur een diploma zouden kunnen verwerven, dat dezelfde
rechten geeft als het eindexamen HBS B. Voorloopig kan echter
wat dit laatste punt betreft, niets gegarandeerd worden. Wel kan
medegedeeld worden, dat reeds een adres aan de Nederlandsche
regeering te Londen gericht is, waarin verzocht wordt het nood-
examen nog eenigen tijd na de bevrijding van Nederland te laten
voortbestaan, terwijl ook de mogelijkheid niet uitgesloten is, dat
de cursus recht zou verkrijgen zelf een eindexamen af te nemen,
waarvan het diploma de zelfde rechten geeft als het eindexamen
HBS B.

Nadere bijzonderheden over het diploma H.B.S. (N i e t o v e r-
ge n o me n).
Eischen van toelating tot den Cursus. In het algemeen kunnen
tot den cursus worden toegelaten leerlingen, in het bezit van het
einddiploma van een der MULO-scholen (diploma met wiskunde).
Het leerarencomite zal leerlingen, die bij het eindexamen
MULO voor de geexamineerde vakken een lager gemiddeld cijfer
behaalden dan zeseneenhalf (6,5) niet tot den cursus toe laten,
voordat door een toelatingsexamen vaststaat, dat zij geschikt zijn
voor het volgen van het onderwijs.

Voorbehoud. Het bestuur van de Vereeniging voor Middelbaar
Onderwijs in Suriname behoudt zich voor de cursus die 1 Novem-
ber 1944 dient te beginnen, bij onvoldoende deelname niet te laten
doorgaan.
Zoodra het maximmumleerlingenaantal dat in een klas wordt
toegelaten bereikt is, worden geen nieuwe leerlingen meer toege-
laten.








12 GEGEVENS BETREFFENDE DEN ,,CURSUS H.B.S. B"

Leerlingen, die onvoldoende vorderingen maken kunnen van
den cursus verwijderd worden, of worden aan het eind van het
cursusjaar niet tot de hoogere klasse toegelaten.
Nadere bijzonderheden over de inschrijving van leerlingen. Bij
het inleveren van dit inschrijvingsbiljet moeten worden overge-
legd:
a. Afschrift van de puntenlijst, betrekking hebbend op het af-
gelegde Eindexamen MULO, gewaarmerkt door den directeur der
school.
b. Het definitive aanslagbiljet in de inkomstenbelasting van
ouder of verzorger over het loopende jaar (Alleen ter inzage).
De inschrijvingsbiljetten moeten uiterlijk 30 September a.s.
worden ingeleverd.
Degene, wiens besluit vaststaat, wordt verzocht niet tot het
laatste te wachten, doch zoo spoedig mogelijk het inschrijvings-
biljet in te leveren, waardoor de voorbereidende werkzaamheden
voor den cursus vergemakkelijkt worden.
Tegelijk met de inschrijving moet de eerste termijn van het
deposit voor leermiddelen (/ 25,- per leerling) gestort worden.
Inschrijvingsbiljetten inleveren en genoemde som voor deposit
voorleermiddelen te storten bij Ir. J. E. HEESTERMAN, Prins Hen-
drikstraat 9, directeur van den cursus.
Verlaten van den Cursus. Indien een leerling den cursus wenscht
te verlaten geeft de ouder of verzorger hiervan schriftelijk kennis
aan den directeur van den cursus.
Betaling van het cursusgeld is dan nog verplicht over de
maand, waarin de kennisgeving wordt ontvangen en de daarop
volgende maand.
Nadere inlichtingen. Nadere inlichtingen bij den directeur van
den cursus, Ir. J. E. HEESTERMAN, Prins Hendrikstraat 9 en bij
Dr. J. F. E. EINAAR, President da Costalaan 2A Voorzitter van
de ,,Vereeniging voor Middelbaar Onderwijs in Suriname".















EEN VIJFDAAGS BEZOEK AAN SURINAME IN 1825

DOOR

B. DE GAAY FORTMAN

Enigen tijd geleden kwam mij in handen een ,,dagboek",
zoals de schrijver het zelf aanduidde, van een reis naar Suriname
en van daar, na vijf dagen verblijf in Paramaribo, naar Curagao,
en van de eerste maanden van des schrijvers verblijf op dat
eiland.
Hier wordt daaruit alleen meegedeeld wat op het verblijf
in Paramaribo betrekking heeft,
De schrijver is de 2de luitenant der genie HENDRIK MAURITS
VAN DER GOES, die behoorde tot de groep officieren van dit
wapen, die in het voorjaar van 1825 wonder bevel van general
KRAYENHOFF met bestemming naar Curaao werd ingescheept
in verband met de daar voorgenomen verdedigingswerken. Het
was een groot gezelschap militairen, dat zich beyond aan boord
van de Amstel, die stond wonder commando van den kapitein ter
zee T. BAKKER.
Het verhaal van de lange reis bevat niet veel belangwekkends.
Den 13en Juni was men v66r de mond van de Surinamerivier
voor anker gegaan, en den volgenden dag kwam de loods aan
boord, maar nog tegenover de plantage Resolutie raakte het
schip vast in de modder. Aan den avond van dien dag kwam
de major der artillerie in Suriname DUSTELER aan boord met
de toezegging, dat de officieren den volgenden dag met tent-
booten zouden worden afgehaald. Toen deze kwamen, warren
enige officieren, die naar de plantage Resolutie geroeid waren,
nog niet aan boord teruggekeerd, zodat general KRAYENHOFF
slechts met een drietal, waaronder luitenant VAN DER GOES,
en met zijn staf in de tentbooten going; De dagboekschrijver
vergelijkt deze boten met kleine Hollandsche trekschuiten;
zij zijn smaller, een derde van de boot is overdekt, en daar kunnen
8 tot 12 mensen plaats nemen, terwijl in het niet overdekte


- 13-







B. DE GAAY FORTMAN


gedeelte de negerroeiers zaten. In anderhalf uur werd de afstand
naar Paramaribo afgelegd.
En nu laat ik VAN DER GOES zelf aan het woord:
,,Onder het bulderen van het geschut uit de forten Amsterdam
en Zeelandia state de general aan wal en wandelde toen tus-
schen de gelederen van ecn witte, geele, bruine en zwarte land-
storm en tusschen het voor hem paraderende garnisoen naar
het woonhuis van de gouverneur, aan wien hij zijne geheele
gevolg voorstelde. Alle officieren wierden gedurende hun ver-
blijf eens voor altijd op het gouvernement ten eten verzocht,
doch voor de staff alleen was er plaats om te logeeren. Van Stirum
en ik krabden onze ooren, geen eene recommandatiebrief om er
mede wonder te koomen en geene logementen, al wilde men ze
nog zoo duur betalen! Wij drentelden een uurtje rond, bij
geval hoort Van Stirum, dat de fiscal een heer VAN HEKEREN 1)
is, die hij in Zutphen goed gekend heeft. Wij gaan er eene visit
maken, worden vriendelijk ontvangen, alweder ten eten gevraagd,
maar er was slechts 66n bed over en dit was voor mijn kameraad.
Wij gaan de deur uit om ergens een koffyhuis op te zoeken,
waar ik wonder zou kunnen koomen, even op straat zijnde, hoor
ik mijn naam noemen en zie de jonge Harst 2), een officer der
marine, die ik in Delft als kader gekend heb, mij accosteeren
met alle blijken van tevredenheid. ,,Jongen", zegt hij, ,,ik heb
gehoord, dat gij kwaamt en reeds belet voor u gevraagd bij een
mijner vrienden, die u, als gij mij volgen wilt, met opene armen
zal ontvangen en u zooveel genoegen aandoen, als in zijn ver-
mogen is". Dat dit mij aanstond, begrijpt zich. Wij gaan er na
toe; wij worden door de beer HALVERSTAD 3), een ongetrouwd


1) Mr. EVERT LUDOLPH BARON VAN HEECKEREN VAN WALIEN (1784-
1838) was aanvankelijk als advocaat en schepen en later in rechterlijke
betrekkingen te Zutfen werkzaam geweest. In Suriname was hij in
dezen tijd procureur-generaal. In 1832 werd hij als opvolger van CANTZ'-
LAAR gouverneur-generaal der Ned. West-Indische bezittingen.
2) Bedoeld kan zijn C. VAN DER HART, toen luit. le kl. en D. VAN DER
HART, toen buitengewoon luit. 2e kl.
3) Bedoeld is waarschijnlijk de in later jaren zoo bekend geworden.
A. HALBERSTADT, eerste kommies bij de administrative van Financien,
die werd geschorst en ontslagen, zoals hij zelf zegt, wegens het vervaar-
digen en uitdelen aan eenige hoofdambtenaren op den nieuwjaarsdag
van 1834 van papieren ridderorden en het bezigen van lasterlijke ge-
zegden omtrent het Surinaamsche behind. Hij schreef ter verdediging
van zijn eigen zaak in 1856 Vrijmaking der slaven in Suriname en de
opheffing van het meesterschap volgens de staatscommissie en in 1862







EEN VIJFDAAGS BEZOEK AAN SURINAME IN 1825


man van ongeveer dertig jaar, op eene origineele doch guile
wijze ontvangen. ,,Zoo zijt gij daar" (zegt hij tegen mij, die hij
nooit gezien had) "van harten welkom! Nog drie uwer vrienden
kan ik bergen, en de overige moeten naar een mijner kennissen,
de heer VOOGT. Tevens bracht hij mij op mijne kamer, waar
volgens de manier van het land -een ledikant en eene hangmat
waren, om er na verkiezing in te kunnen slapen, beide zonder
dekens, doch digt met muskietennetten omgeven, en vervolgde
toen: ,,Ik weet, dat gij niet kunt blijven eten, des te better,
want ik had weinig bijzonders, maar zorg om half tien tehuis
te zijn, dan kunt gij een dertig mulattinnetjes zien, die bij mij
koomen dansen". Zoo gezegd, zoo gedaan. Om zes uren going
ik Van Stirum afhalen om bij de gouverneur te gaan eten, waar
wij een lekker dine en veele vruchten hadden, waarvan ik U
naderhand nog wel wat vertellen zal.
Om half tien was ik weer bij mijn gastheer, waar ik een twin-
tigtal zeer goed opgevoedde jonge menschen vond, waaronder
eenige officieren der marine van de brik de Mercuur, die hier
voor anker ligt, de heer Danjion(?), een advocaat, de hr. Voogt
een rijke planter, twee breeders Horstman 1), doctors, enz., de
drie laatste Duitschers. Na eenigen tijd gepraat te hebben,
begaven wij ons naar de danszaal, die voor een Europeaan een
verrassende aanblik opleverde: allerliefste blanke en lichtbruine
gezichtjes, welke door sommige donkerbruine mulatinnen, op
wier gelaatstrekken men nqg duidelijk de negerafkomst lezen
kon, gereleveerd wierden, zaten reikhalzend op ons te wagten
om het bal te beginnen. De muziek bestond uit blaasinstru-
menten, behalven dat een trom en triangel er een voorname rol
bij speelden. Behalven colliers en oorringen was de kleeding der
vrouwen zeer eenvoudig en bestond alleen uit een heel fijn
netelsdoeks kleedje; rokken geloof ik niet, dat zij aanhadden,
corsetten zeker niet; aan de oudere vrouwen stond dit laatste
wel niet zeer mooi, maar aan de jonge meisjes des te better.
Een standbeeld voor den Graaf Van den Bosch, waarvan de inhoud dan
ook weinig in overeenstemming met den titel is. Dr. H. D. BENJAMINS
vertelde mij eens dezen HALBERSTADT, die zijn leven lang Kroon en
Kamers en Ministers lastig viel over zijn onrechtvaardig ontslag, gekend
te hebben in Leiden, waar deze des morgens vroeg reeds de studenten-
kamers, in zonderheid die der studenten uit Suriname, afliep om zijn
ontbijt gratis op te halen.
1) Dr. F. W. R. HORSTMAN (1794-1872), geneesheer in Suriname.
Over hem de West-Indische Encyclopaedie en F. Oudschans Dentz in
D.W.I.G. XXIII, 31. Een broer van dezen was mede in Suriname.






B. DE GAAY FORTMAN


Eene eigenaardige luxe der vrouwen bestond daarin, dat zij ver-
scheide goed aangekleedde slavinnen mede brachten, welke
agter hunne stolen op de hurken zaten om hunne bevelen af
te wagten.
Als nieuwe aangekomene wilde ik niet veel dansen, slechts
een paar keer heb ik gewalscht, met veel genoegen.
Toen ik naderhand den huisheer mijne verwondering te kennen
gaf, dat ik geen eene Europeesche vrouw zag, vertelde hij mij,
dat, de blanken zich als den adel der kolonie beschouwende,
geene Europeesche vrouw zich zou verwaardigen om ooit met
eene kleurlinge (zoo noemt men hier de mulattenafstammelingen)
in gezelschap te zijn, maar dat zij, jongelieden, dit met de vrouwen
zoo naauw niet namen, doch ook geene mans in hunne bijeen-
komsten duldden. Ik merkte nu wel, dat deze partij half en half
eene bastringue 1) was, maar ik had mij kostelijk geamuseerd,
braaf gelagchen, wat wil men meer? Om half twee going ik naar
bed, en liet hen tot laat in den morgen doordansen.
Den 16en wierd ik ten half zeven door een negerjongen gewekt,
welke een groote kuip en een mandje met limmetjes op de kamer
bracht om er mijne voeten mede te wasschen, hetgeen ten
uiterste verfrissende is en alle onreinheid wegneemt.
Een licht dejeuner van een weinig thee en beschuit opent
hier den dag; ik had het genoegen van alle mijne kameraden er
aan te zien verschijnen, die met eene andere gelegenheid in de
stad gekomen waren. Van Stirum kwam mij halen om met hem
te gaan wandelen en naderhand, om twaalf uren, bij Van Hekeren
het de jeunera la fourchette, hier 2) genaamd, te gaan
gebruiken.
De levenswijs is hier als volgt: om zes uren staat men op en
drinkt een kop thee; vervolgens gaat ieder aan zijne bezigheden
tot elf uren, koomt dan te huis en neemt een warm dejeuner,
na welkers afloop men slapen gaat tot drie of vier uren; dan
doet men visities en wordt op maderawijn en limonades onthaald;
om zes uren wordt gegeten, men tafelt nogal lang, drinkt om
10 uren thee, en, wanneer men in gezelschappen gaat, koomt
men zelden voor 12 en 1 uren te huis. Zou deze levenswijs en het
menigvuldig gebruik van prikkelende wijnen ook het zijne.niet
tot de ongezondheid der kolonie bijbrengen?
De eerste wandeling, welke wij deden, bepaalde zich natuurlijk
tot de stad. De indruk van dezelve valt niet mede. De meeste
1) Bastrinque = danshuis.
2) Opengelaten in het handschrift.







EEN VIJFDAAGS BEZOEK AAN SURNAME IN 1825


huizen zijn van hout, en slechts weinigen hebben niet het uiterlijk
van lootzen of groote wafelkramen. De grachten, welke door
sommige straaten loopen, zijn groote stinkslooten, waar op zijn
best water genoeg in is voor de kano van een Indiaan. Op veele
plaatsen ziet men nog overblijfsels van den brand. Het sterkste
merkt men het aan een der grootste sieraden der stad, de oranje-
boomen, welke in dubbele reijen langs de straaten geplant zijn,
doch nu door bovengemelde oorzaak veel geleden hebben.
Behalven het even buiten de stad gelegen gouvernementshuis,
hetwelk een fraai luchtig gebouw is met een schoonen tuin, zijn
er zeer weinig steenen huizen. Van de houten zijn de planken,
welke de zijwanden uitmaken, op dezelfde wijze over elkander
heen gespijkerd als de latjes van vaste jalouzign, hetgeen eene
groote luchtigheid geeft. Glasramen zijn er weinig; hunne plaats
wordt door gazen chassinetten vervangen. Van binnen zijn de
huizen zoo netjes gemeubileerd, als men in Holland denken durft,
vooral schijnt de een den ander met keurig en prachtig glaswerk
te willen overtreffen.
Het dejeuner bij den heer Van Hekeren muntte door verschei-
denheid van vruchten uit; heerlijke ananassen, oranges en cinas-
appelen zijn genoeg bekend; de sapadilla, een mispel zoo groot
als een perzik van een heerlijke smaak, de marpusada, van de
grootte van een ganzenei, geheel glad en orange van kleur, van
binnen een slijmerige kern van weinig smaak, de mango, van
dezelfde grootte met een) pit er in als een pruim smaakt bijna
als een zoete wortel, die in de terpentijn heeft gelegen, de advo-
caat heeft de gedaante van een knol en ook een weinig van zijn
smaak, met een klein vanille geurtje; nog een paar anderen,
waarvan ik de naam ben vergeten, doch die walgelijk zoet
smaakten, in 66n woord: behalven de ananas, orange en sinaas-
afpel en de sapadilla heb ik geene vrucht gegeten, welke ik niet
gaarne tegen een goede Hollandsche suikerpeer had willen
ruilen, zoodat alle vrees, dat ik mij aan vruchten te buiten zal
gaan, overbodig is. Meloenen moeten hier goed zijn, doch ik
heb ze niet gezien.
Nadat wij gezamentlijk het middagmaal bij de hr. Halverstad
gebruikt hadden, gingen wij wandelen en vervolgens den avond
bij de hr. Voogt paseeren, die ons met een heel aardig muzijk-
partijtje verraschte: hijzelf heeft een heel mooije piano en be-
speelt ze zeer goed. De avond zou nog aangenamer geweest zijn,
indien niet een officer der marine zich allerhande onbeschoft-
heden had veroorloofd, zoQdat ik hem, toen hij dezelve tot mij
West-Indische Gids XXIX 2






B. DE GAAY FORTMAN


wendde, gevoelig hierover most teregtstellen, en men hem ver-
volgens de deur uitzette.
Den 14e besteedde ik den morgen om eenige inkopen te doen
van gember, lemmetjes enz. voor oom Van der Goes en om de
hiernevens gaande muntjes als eene kleine gedachtenis aan dit
land voor mijne lieve zusjes te koopen. Ik hoop, dat hun dit
kleine presentje welkom mag zijn; zij worden van de Indiaanen
of oude inwoners van het land in de bosschen gemaakt. Ik heb
ze van die menschen zelf gekocht, die van tijd tot tijd uit hunne
wildernissen in de stad koomen om tegen soortgelijke aardig-
heden hunne behoeften in te ruilen. Zij hebben nog dezelfde
gewoonten en kleding, als toen de Europeanen America het eerst
ontdekten, doch zij zijn zoo. dikwijls beschreven, dat ik lang-
dradig zoude worden, wilde ik het ook nog doen.
Op ons 1) kregen wij tot onze groote spijt de order van
de general Kraijenhoff om den 10en vroegtijdig aan boord te
zijn. Wij waren door de hr. Voogt verzocht om op dien dag zijne
koffijplantage te gaan zien, daar wij nu geene gelegenheid toe
gehad hebben. Na eerst eenigen tijd in de schoone tamarindelaan
gewandeld te hebben, die van het fort Amsterdam naar de stad
leidt, gingen wij bij de heeren Horstman hunne fraaije verza-
meling van inlandsche insecten zien, waaronder mij het meest
frappeerden verschillende soorten van lichtgevende kapellen
(lamptaarndragers), waarvan drie wonder een glas zooveel licht
geven, dat men erbij schrijven kan, andere, groter als de Hol-
landsche fledermuis en van de heerlijkste kleuren, spinnen zoo
groot als vuisten, dat men ervan schrikte, als men ze zag, dui-
zendbeenen zoo lang en small als een gewone breinaald, scor-
pioenen enz., vrij wat mooijer, als hetgeen Papa, de meisjes en
ik in de tent op de kermis zagen. Op de binnenplaats van dr.
Horstmann zagen wij de flamingo, een vogel een weinig kleiner
doch van dezelfde gedaante als onze ojevaar en van het schoonste
rood. In een put zat een jonge kaijman of Krocodil van vijf voet
lang en reeds zoo kwaadaardig, dat wij met groote moeite een
stok, welke men hem toegehouden had, uit zijn muil konden los
krijgen.
Den geheelen voormiddag besteedden wij met het bezichtigen
van deze bijzonderheden, en gingen toen bij den heer BOKS
eten, welke ons voor eene aardigheid op een schotel onthaalde,
die het voorname voedsel der negers en gemeene lieden uitmaakt.


i) Opengelaten in bet handschrift.








EEN VIJFDAAGS BEZOEK AAN SURINAME IN 1825


Het heet tomtom en is uit fijn gestampte bananen toebereid, maar
het was mij zoo sterk en walgelijk, dat ik het niet eten konde.
lets better beviel mij de cassave of maniok, die er, gekookt, bijna
als lange knollen uitziet, doch weinig smaak heeft.
Om de volgende morgen in den ochtenstond nog wat te kunnen
wandelen, was ik vroeg gaan slapen, doch een der heeren, bij
wien wij nog niet waren geweest kwam mij met eene geheele
karavane uit de hangmat halen; ik most weer opstaan en met
hun medegaan; het was elf uren, dat ik ongemerkt konde ont-
slippen.
Den 18e heb ik v66r naar het schip terug te keeren nog eene
groote wandeling in de laan van Tortana 1) gemaakt, die rondom
een gedeelte der stad loopt en afwisselend met oranje-, tamarinde-
en palmboomen beplant is. De palmboomen zijn mij zeer tegen-
gevallen, zij geven bijna geene schaduw en zijn veel minder mooi
voor het oog, als men zich verbeelt. De tamarinde daarentegen
geeft heerlijke schaduw en is wel zoo hoog als onze lindeboomen;
het blad heeft veel overeenkomst met dat van de gouden regen.
Een heerlijke bloem, die in de laan menigvuldig bloeide was de
witte jasmin, niet die, welke wij in Europa hebben, maar van
gedaante zooals de fijne geheele jasmin doch verscheiden maal
grooter en lekkerder van geur.
Om negen uren voeren wij in de tentbooten van de Paramari-
bosche heeren naar het ship terug; ik zat ii die van de jonge
NOBEL, aan de tantes te Nijmegen denkelijk goed bekend.
Om onze gasten better te kunnen ontvangen, hadden wij in
Paramaribo wat rijnsche wijn gekocht, welke goed en niet duur
is (voor 26 st. de fles). Tot zeven uren des avonds hielden wij
onze vriendelijke gastheeren bij ons, en lieten ze toen met harte-
lijken dank voor hunne beleefdheid vertrekken".

Tot zoover deze aanteekeningen. 19 Juni zeilde het schip de
river af, doch draaide tegen den avond bij om general KRAIJEN-
HOF af te wachten. Den volgenden dag werd water ingenomen
en daarna ,,met een stijve koelte" wonder zeil gegaan".




1) De Tourtonnelaan loopt naar de plantage Tourtonne, in 1701 in
de nabijheid van Paramaribo aangelegd door den directeur van de
Societeit van Suriname Jean Tourton.
















HET ALGEMEEN CURACAOSCH PENSIOENFONDS

Onder het vele dat om voorziening riep, toen Curacao zich was gaan
ontwikkelen tot een financieel zelfstandig gewest, nam de zekerheid-
stelling der pensioenen van landsdienaren een eerste plaats in.
Het tijdperk van voorbereiding en incidenteele maatregelen werd
afgesloten door het K.B. van 27 April 1936 (S. no. 941), waarbij een
Algemeen Curacaosch Pensioenfonds opgericht werd.
Dit fonds verkreeg de beschikking over de gelden welke in de jaren
1930 en volgende reeds bij Curacaosche begrooting voor het doel in
kwestie gereserveerd waren, terwijl volgende uitkeeringen uit de
Curagaosche geldmiddelen voorzien werden. Verder zouden alle in
Curacao ingehouden pensioen-kortingen, alsmede bijdragen van be-
langhebbenden voor weduwen- en weezenpensioen, aan het fonds ten
goede komen, waartegenover natuurlijk de uitbetaling der pensioenen
over bet fonds zouden loopen.
Het Alg. Curagaosch Pensioenfonds staat, te zamen met de Indische
pensioenfondsen, wonder het beheer van de directie dezer fondsen te
's Gravenhage.
Bepaald werd dat om de vijf jaren een wetenschappelijke balans ge-
publiceerd diende te worden, aan te vangen met die per 31 Dec. 1941.
Tengevolge van de oorlogsomstandigheden ondervond de samenstel-
ling der eerste zoodanige balans vertraging, zooals opgemerkt wordt
in het verslag van het fonds over het jaar 1945, dat eind 1946 door
den directeur der Indische Pensioenfondsen aan den minister van
Overzeesche Gebiedsdeelen aangeboden werd. Dit verslag geeft de
Nederlandsche en Curacaosche balansen per 31 December 1945, als-
mede de winst- en verliesrekeningen over 1945 voor Nederland en
over 1940 tot en met 1945 voor Cura9ao.
De rekening sloot met een kapitaalsaldo van ruim negej en een
half million (Ned. courant) in Nederland en van bijna 850.000 gulden
(Cur. courant) in Curacao. Het winstsaldo bedroeg in 1945 voor
Nederland ruim 3.875.000 gulden (Ned. couiant) en in de jaren
1940-1945 voor Curacao bijna 800.000 gulden (Cur. courant).
Aanvankelijk gold de bepaling, dat batige saldo's op de Curacaosche
begrootingen, voor zoover niet strekkende ter dekking van nadeelige
saldi van vroegere jaren, aan het fonds ten goede zouden moeten
komen. Deze bepaling werd voor het jaar 1941 en volgende jaren
ingetrokken; in 1945 echter heeft de Curagaosche begrootingswetgever
een extra uitkeering van 66n million gulden aan het fonds toegekend.
De beleggingen van bet fonds blijken te bestaan uit effecten,
hypotheken en rechtstreeksche leeningen. De hypotheken liepen in
1945 alle in Nederland, de rechtstreeksche leeningen eveneens; in
Curacao was een zeker bedrag belegd in een 3% gouvernements
leening.


-20-








PENSIOENFONDS


In de Nederlandsche administrative werd in 1945 een winst van meer
dan vijfkwart million gulden geconstateerd, wegens koersverschil
op nit Curagao naar Nederland overgemaakte gelden in Cur. courant.
Het verslag bevat nog de mededeelingen dat sedert 1943 de Cura-
caosche gepensioneerden duurtetoeslag genieten, dat bet maximum
weduwepensioen in 1939 van f 1500.- op / 2250.- per jaar gebracht
is en dat in 1944 een apart Curagaosth pensioenfonds opgericht is voor
gouvernements werklieden en hun weduwen en weezen -, beheerd
op Curacao, door den vertegenwoordiger aldaar van het Alg. Curagaosch
Pensioenfonds.
Als commissarissen van het A.C.P. in Nederland treden op een
oud-administrateur van Financien van Curacao en een hoofdambte-
naar van het department van Overzeesche Gebiedsdeelen; het col-
lege van commissarissen op Curacao bestond uit den administrateur
van Financien aldaar, met een hoofdambtenaar en een ambtenaar van
diens department.

Mei 1947 M.


VEETEELT EN VEESTAPEL IN SURINAME

In het Tijdschrift voor Diergeneeskunde (DI. 71, Jaarg. 1946, afl.
23 en 24) kwam een artikel voor getiteld ,,Diergeneeskunde in Suri-
name", van de hand van den Gouvernements dierenarts J. Frickers.
De heer F. gaf daarin niet uitsluitend een wetenschappelijke ver-
handeling op veterinair gebied, zooals de titel van zijn bijdrage wel-
licht zou doen vermoeden, doch ook een aantal interessante gegevens
betreffende veeteelt en Veestapel in Suriname. Hieronder volgen
eenige der voornaamste bijzonderheden dienaangaande. Uit de cijfers
van 1921 en 1944, den Surinaamschen veestapel betreffend, blijkt van
een belangrijke toeneming van het aantal runderen, schapen en geiten.
Zelfs in de afgeloopen oorlogsperiode heeft men kans gezien de sterkte
niet alleen te handhaven, doch deze zelfs nog iets op te voeren.
Van het aantal runderen. was in 1943 (toen een telling gehouden
werd in de districten met het meeste rundvee) 81% in het bezit van
Britsch Indiers (78% van het aantal rundveehouders-gezinnen) en
4.7% van de z.g. Hollandsche boeren (1.07% van de gezinnen).
Slachtvee most gedurende de oorlogsjaren weder ingevoerd worden,
niet om te voorzien in de per hoofd geringe consumptie der eigen
bevolking, doch wegens de aanwezigheid van een groot aantal mili-
tairen, met hooge vleeschrantsoenen. Om dezelfde reden was in die
jaren de import van vleeschwaren, boter en kaas, belangrijk hooger
dan voor den oorlog.
Wordt het rijstareaal vergroot, dan zal het aantal werkdieren opge-
voerd mbeten worden.
Invoer van rasvee, ter verhooging der zuivelproductie, wordt niet
nuttig geacht, zoolang de Surinaamsche weiden en de agrarische be-
drijven geen veevoeder van better gehalte opleveren. Voor kruisings-
doeleinden acht de heer Frickers, wat het rundvee betreft, de tro-
pische Zebu better geschikt dan Europeesche runder-rassen.








VEETEELT EN VEESTAPEL


Er zal, meent de schrijver, een aanvang gemaakt moeten worden
met cursussen, lezingen en demonstrates, ter voorlichting der vee-
houders, wat een eigenaardigen indruk maakt, gelet op de omstandig-
heid dat van 1893 tot heden met korte onderbrekingen bevoegde
dierenartsen in gouvernements dienst werkzaam geweest zijn. Pas
sedert 1946 echter doen er twee tegelijk dienst.
Inderdaad zal de voorlichting op het bezwaar stuiten dat een
groot deel der veehouders de Nederlandsche taal niet machtig is. Er
bestaat echter in Suriname zoo iets als een algemeene omgangstaal,
tegenwoordig ook wel de Surinaamsche taal genoemd; kennis van het
Negerengelsch is steeds een vereischte geweest waaraan ambtenaren
die met de agrarische bevolking te maken hebben voldoen moeten.
Reeds in 1905, zoo lezen wij, werd aangedrongen op het stichten
eener gouvernements boerderij; in de jaren 1920 en 1921 werd een
begin gemaakt met het inrichten eener zoodanige boerderij, welke
echter in 1925 verdween, na een kwijnend bestaan.
In 1940 eindelijk nam het gouvernement het beheer over van een
aan een geinterneerden Duitscher behoorende boerderij, welke later,
met het aanwezige vee, eigendom van den Lande werd. Hier held men
ongeveer 200 runderen en eenig ander vee en zouden proven
genomen worden op het gebied van zuivelproductie, teelt van slacht-
vee, bestrijding van veeziekten en verbouwing van veevoederge-
wassen.
Het wetenschappelijk onderzoek op veterinair gebied geschiedde
grootendeels nogin 1946 metbehulp van de eenvoudige middelen, waar-
mede in 1905 het slachthuis uitgerust werd; dit onderzoek liet dus
nog steeds veel te wenschen over.
Het slachthuis buiten Paramaribo voldoet niet meer; bij het
schrijven van het artikel was een aanvang gemaakt met den bouw van
een nieuw, annex koelhuis.
Mei 1947 M.














KRONIEK


SURINAME
Bij de Tweede Kamer werd een wetsontwerp ingediend tot wijziging
der Surinaamse staatsregeling; de bedoeling is aan art. 61 der grondwet
- regeling der inwendige aangelegenheden door Surinaamse organen -
een zo ver strekkende uitwerking te geven, als zonder grondwetswij-
ziging mogelijk is.
Voorgesteld wordt een college van gecommitteerden in te stellen, bij
delegate met uitvoerende macht te bekleden zo iets als de wethouders
der moederlandse gemeenten en een andere functie, die van verte-
genwoordiger in Nederland, te scheppen. De facultatieve regeling bij
K.B. van inwendige aangelegenheden komt principieel te vervallen en
de gouverneur zal nog slechts in zeer bizondere gevallen de aanwijzingen
des Konings in acht te nemen hebben.
De vertegenwoordiging zal uitgebreid worden en geheel uit gekozen
leden bestaan; zij zal met den gouverneur de wetgevende macht delen,
conform dus de verhouding van Kroon en Staten Generaal in het
moederland.
Algemeen kiesrecht zal ingevoerd worden voor mannen; voor vrou-
wenkiesrecht wordt de mogelijkheid geopend. Een bizondere regeling
is opgenomen waardoor het mogelijk zal zijn dat bepaalde gemeen-
schappen niet rechtstreeks het kiesrecht zullen uitoefenen, doch kies-
mannen aanwijzen.
Ook is een oplossing gezbcht voor het problem der geloofsgemeen-
schappen welke niet als erkende kerkgenootschappen golden en dus
niet de wettelijke bescherming genoten van laatstgenoemde.
De executive taak van den gouverneur ten slotte zal hoofdzakelijk
neerkomen op het uitoefenen van contr6le op het beleid der gecom-
mitteerden; van den Raad van Bestuur zal hij niet meer ambtshalve
lid zijn.
Tot zover het voornaamste van hetgeen de couranten aangaande het
wetsontwerp weten mede te delen. Intussen zal, ter rijksconferentie
(wanneer?), met de afgevaardigden van Nederland en de Nederlandse
Antillen overleg gepleegd moeten worden nopens de toekomstige ver-
houding der drie delen van het gereconstrueerde Koninkrijk.

De drie Guyanas wonder Europese vlaggen vormen op het vasteland
van Zuid Amerika een enclave in een overigens volkomen Latijnse
wereld, doch tot voor kort was er van enigen Latijnsen invloed in
Suriname vrijwel niets te merken. Dit is anders geworden.
In welke mate tijdens den oorlog het contact verlevendigd is, valt
voorshands moeilijk te beslissen: sedert er echter weder Surinaamse
nieuwsbladen in Nederland aankwamen, viel het op dat deze geregeld
berichten bevatten nit de Venezolaanse pers, soms slecht vertaald.
Is het misschien daarom, dat op instigatie van het Venezolaanse con-
sulaat te Paramaribo een cursus geopend is in de Spaanse taal? Of is het
omdat Venezuela mensen nodig heeft, Suriname mensen exporteert en


-23-







KRONIEK.


men zich dicht in de buurt, op Curagao en Aruba, van de bruikbaarheid
der Surinaamse werkkrachten heeft kunnen vergewissen?
Tijdens den oorlog heeft Venezuela zich nogal bezig gehouden met het
Caraibische deel van Nederlands West Indie, echter niet meer omdat
men in Curacao een gevaar zag voor eigen veiligheid, zoals ruim hon-
derd jaar geleden. Plotseling is nu Suriname aan de beurt gekomen;
Radio Venezuela schijnt zich op wel zeer onvriendelijke wijze over
Nederland uitgelaten te hebben, naar aanleiding van de samenzwering
te Paramaribo, door een aantal ontevreden gedemobiliseerde Suri-
naamse militairen op touw gezet. Is dit geschied omdat de leider der
beweging een Spaansen naam draagt en men in hemdaarom een Zuid-
amerikaansen caudillo meende te zien? Zodanige namen komen in
Suriname slechts bij hoge uitzondering voor en de person in kwestie
is een in Nederlands India geboren Surinamer.
Ook na den eersten wereldoorlog kwamen de (Britse en Franse) West-
indische contingenten ontevreden terug en was er voor de gedemobili-
seerden moeilijk werk te vinden.
Dat men het complot te Paramaribo tijdig ontdekt heeft, is een punt
in het voordeel der Surinaamse overhead, die tijdig maatregelen kon
treffen om onheilen te voorkomen; zoals dat ook geschied is in het ge-
val Killinger van 1910, in het geval De Kom van 1933 en in het nog
altijd niet officieel opgehelderde geval van tijdens den laatsten oorlog.
Wel een verschil met het Urbinaschandaal op Curacao van 1929! Wel-
licht dat dit verschil hierin gezocht moet worden, dat de volksaard -
en daarmede de verhouding tot de Politie in Suriname een andere
is dan op Curacao.

De Surinamedag op 15 dezer, georganiseerd door het Indisch Insti-
tuut en de Ver. ,,Ons Suriname", een unieke gebeurtenis, was een groot
success; er namen zeker een vijfhonderdtal personen aan deel en de
stemming was uitstekend.

De producten der Surinaamse citruscultuur blijven hier telandede
aandacht bezig houden, in verband met distribute en prijsbeheersing.
Ditmaal zijn het de citroenen die, volgens een Kamerlid, te duur aan de
consumenten verkocht zijn. Het is wel duidelijk geworden, dat Suriname
niet van de hoge prijzen profiteert.
30 November 1947. M.


NEDERLANDSE ANTILLEN

Het Curacaose volkslied

Niet velen ook lang niet allen in Curacao zullen weten, dat
,,Curagao" een eigen volkslied heeft. Het schijnt ook niet een volkslied
van het gebiedsdeel, maar alleen van het eiland Curacao te zijn. In het
laatste jaar kon men een en andermaal in de Curagaose kranten lezen,.
dat het Curacaose volkslied aangeheven was bij de aankomst van een
vliegtuig met Curacaosen last, op meetings, vergaderingen van het
Volkscomit6 en misschien ook van de Democratische partij.








KRONIEK


Een volkslied wordt niet als volkslied gemaakt, kan men zeggen;
een lied wordt volkslied, omdat het het volk pakt. Zo is het Wilhelmus
volkslied geworden, en zo is het Wien Neerlands bloed door d'aderen
vloeit, geschreven op een prijsvraag om een volkslied, het nooit geworden.
Een vijftig jaren geleden, was het zo, dat ,als ,,het Volkslied" opgegeven
werd, men nooit goed wist wat het zijn most, Wilhelmus of Wien
Neerlands bloed. De regering heeft daaraan enige tientallen jaren ge-
leden een einde gemaakt, door te bepalen: het Nederlandse volkslied is
en blijft het Wilhelmus.
Over het Curagaose volkslied doet Beurs- en Nieuwsberichten van
October en November eenige aardige mededelingen. Zo leest men, dat
ook het Curacaose volkslied niet als volkslied gemaakt is. Omstreeks
1898 maakte de in den loop der jaren als inspecteur van het R.K.
onderwijs zo bekend geworden frater Radulphus het lied om door de
kinderen in zijn school te laten zingen op de wijs van ,,Zu Mantua in
Banden der Treue Hofer war". Doordat nooit een door den dichter
verzorgde tekst werd uitgegeven, raakten de woorden verminkt. Beurs-
en Nieuwsberichten van 12 Nov. 1947 geeft de woorden, waarvan de
vertaling ongeveer aldus is:

Ons vaderland is over de ganse wereld maar weinig bekend;
het ligt verscholen in de grote zee. Maar wij houden van ons land
boven alle landen, en met geheel ons hart zingen wij zijn lof.
Ons land is rotsachtig en de zon brandt er; wij zijn arm en hebben
een moeilijk leven, maar dat leven is ons lief, het is still en rustig;
wij zijn een volk, dat eerbied afdwingt.
Geen dwingelandij verdrukt ons; de Nederlandse vlag waait hier,
en de edelmoedige hand van een machtige vorstin, Wilhelmina van
Nassau, bestuurt Curacao.
God spare ons geliefd Curacao, ons trouw rood, wit, blauw; Hij
spare voor ons onze welbeminde moeder Wilhelmina, ons arm maar
gelukkig volk!

Eigenaardig is, dat naar den eersten regel van het tweede vers het
lied gewoonlijk werd aangeduid als ,,Nos tera ta baranca", Beurs- en
Nieuwsberichten verzekert, dat dit vroeger anders was, en dat de aan-
duiding vroeger naar den eersten regel van het eerste vers ,,Den toer
nacion nos patria" geschiedde.
Er is reden om deze bijzonderheden, die weinig bekend zijn, te doen
voorafgaan aan wat een bespreking van dit onderwerp in deze maan-
delijkse kroniek rechtvaardigt. Men wil het volkslied veranderen, of
liever: iemand heeft een ander volkslied willen maken, omdat het oude
niet meer voldoet, niet meer past in de veranderde omstandigheden.
Beurs- en Nieuwsberickten maakt hierover een aardige opmerking, als
het blad zegt: inderdaad, wij zijn niet meer arm en het leven is niet
meer zwaar, maar het is merkwaardig, dat just dit tweede vers nog
steeds lustig gezongen wordt, terwijl de andere verzen, die niet zouden
behoeven gewijzigd te worden, in vergetelheid geraakt zijn. Zo zingt
men in Nederland sinds eeuwen van het ,,Duitse bloed" en van den
altijd geeerden zoning van Spanje.








KRONIEK


De dichter van het nieuwe ,,volkslied", I. C. Mauricio, bezingt Curacao
als de parel der Antillen, het schilderachtige landschap, zijn bergen
en dalen, zijn ,,hofjes" met bloemen, vruchfen en zangvogels. Dit land
van eeuwige zon is droog, maar af en toe valt een regen en dan bloeit
alles op. Vreemdelingen van overall komen hier en gaan niet meer weg;
zij genieten van de voordelen van den vooruitgang van Curagao, van
zijn handel en nijverheid, ,,O Curacao! wanneer zult gij U ons herinne-
ren, die altijd als trouwe zonen U hebben lief gehad? Maak ons groter
nog, zo als de andere ,,grote heren". God zegene ons vaderland en geve
blijvende voorspoed.
Is het een volkslied, dat ,,ad hoc" gemaakt wordt, en, omdat het
geboren is in en om de gewijzigde omstandigheden, de kiem der ont-
binding in zich draagt, voor het geval 2 regels eens niet meer kloppen?
Beurs- en Nieuwsberichten heeft een ander bezwaar, n.l., dat uit den
nieuwen tekst ,,helemaal niets meer blijkt van onze verbondenheid
met het Moederland, dat in de vele jaren van armoede en ellende, die
Curagao heeft doorgemaakt, geen stiefmoedervoor dit gebiedsdeel was;
geen verbondenheid met onze trouwe driekleur; geen verbondenheid
zelfs meer met het Huis van Oranje, dat toch altijd in de volksziel
een eerste plaats heeft ingenomen". ,,Men vraagt zich af", schrijft
B.- en N., ,,of dit volkslied een weerspiegeling is van wat er leeft in de
volksziel ?"
Ook op wat de dichter in zijn ,,volkslied" wel zegt, heeft het blad
hier en daar kritiek.
Een en ander heeft den heer Mauricio uit zijn tent gelokt, die zegt dat
zijn volkslied reeds ,,officieel" aangenomen is. Het is bestemd, zegt hij,
om een tweede plaats in te nemen, naast het Wilhelmus, ,,ons officieel
volkslied".
Een ander inzender hoorde in het, zo op het oog nogal make, laatste
vers, ,,de schreeuw... van ons volk, dat ongeduldig zit te wachten op
de zolang beloofde staatkundige hervormingen".
Dat beluistert men echter meer in een anders vers, dat op de keer-
zijde van de gramofoonplaat van het nieuwe volkslied voorkomt:
Curacao roept zijn zonen ten strijde voor de vrijheid. Vrijheid willen wij
voor Curagao, een eigen bestuur. Het koloniale stelsel heeft afgedaan,
enz. Brion en Piar worden aangeroepen.
Dit lied zou men eerder geslaagd kunnen achten voor hen, die geloven
aan een ,,roofstaat tussen Dollar en Schelde", driver van een bij de wet
geregelde slavernij.
Toen de Parlementaire commissie kwam, droeg de dichter J. M.
Hellburg haar een lied op. De commissie zal het Papiaments wel niet
begrepen hebben, maar toch wel, dat het een hulde niet aan haar is maar
aan DaCostaGomez, die,,metons" is, en ,,een met ons wonder de Neder-
landse vlag". Het 4de, laatste, vers luidt vertaald: Op, zonen van
Curacao, weest niet verschrikt en deinst niet terug. De vooruitgang
van ons vaderland moet allen bezielen. Zet den strijd voort. Blijft niet
achteraf staan. Eist uw recht op. Ons vertrouwen zij op God en Gomez.
Men vindt het gedicht in La Prensa eind Januari 1947.


30 Nov. 1947.








BIBLIOGRAFIE

Het is misschien niet overbodig er hier nog eens op te wijzen dat
deze bibliografie in drieerlei opzicht onvolledig is; omdat:
(1) hierin geen artikelen worden vermeld welke in De West-Indische
Gids zijn verschenen, en ook de verslagen van de Vergaderingen der
Staten van Suriname,,de Notulen van de Staten van Curafao, de mede-
delingen uit het Gouvernementsblad van Suriname en het Curafaos
Publicatieblad hoe belangrijk zif ook mogen zijn niet worden
genoemd;
(2) er geen artikelen zijn opgenomen waarvan het belang niet werd
ingezien;
(3) er geen publicaties in staan welke aan de aandacht van de samen-
steller van deze listen zijn ontsnapt.
Door het vermelden van artikelen uit De West-Indische Gids zou de
bruikbaarheid van de bibliografie weliswaar niet onaanzienlijk worden
vergroot, maar de omvang zou daardoor ook met ten minste 66n-derde
bladzijde per keer toenemen en waar elke lezer zonder veel moeite
in deze leemte kan voorzien, lijkt het verstandiger deze plaatsruimte
aan andere bijdragen te blijven besteden. Het verwerken van de inhoud
van de genoemde officidle publicaties zou nog aanzienlijk m66r ruimte
vergen.
De tweede beperking betreft de zeer moeilijk te bepalen omgrenzing
van het gebied. Dit kan alleen door het invoeren van een persoonlijk
element van waardering dat bij het samenstellen van deze bibliografie
zo veel mogelijk is vermeden.
Wat de derde beperking betreft. Deze onvolledigheid is een fout
welke door een voortdurende medewerking van velen in belangrijke mate
kan worden verkleind. Men sture hiertoe zijn opgaven aan dr. P.
WAGENAAR HUMMELINCK, Beethovenlaan 24, Bilthoven, die de zorg
voor deze rubriek op zich heeft genomen.
Publicaties welke de bewerker niet zelf wonder ogen heeft gehad zijn
met een aangeduid.

AFZONDERLIJKE UITGAVEN

Emigratie Suriname. Uitgave van de vereniging,,Nederland-Suriname"
(Nedsu) te Utrecht, (1947, 12 pp. incl. omslag), kaartje.
Propaganda voor het doel der vereniging.
Fresh and brackish water fish culture. Caribb. Res. Council Fisheries
Ser. 2. Washington D.C., June 1945, repr. Trinidad, Oct. 1947, 20 pp.
gestencild.
Op p. 10: Fresh water fish culture in British Guiana, by H. H.
BROWN, uit The fisheries of British Guiana, Devel. Welfare Bull. 3.
GAAY FORTMAN, B. DE: Schets van de politieke geschiedenis der Neder-
landsche Antillen in de twintigste eeuw (Curacao). W. van Hoeve, 's-Gra-
venhage, 1947, 72 pp., 4 platen met foto's buiten de tekst.
Grasses and grassland management in the Caribbean. Crop Inquiry Series
Carib. Res. Council 2, Washington D.C., 1946, x + 68 pp., uitsl. krtje
buiten de tekst.
Grotendeels het werk van H. W. MARSTON, p. 1-38 D. D. PATER-
SON: Grassland management in the West Indies, uit Bull. Imp.


-27-







BIBLIOGRAFIE


Bur. Pastures Forage Crops 31, 1, 1944. p. 39: Curagao; p. 61-62:
Surinam (Netherlands Guiana).
HAENS, W. H. M. D': Rapport inzake de reorganisatie van het onderwijs
in Suriname, door .... bij missive van de minister van Overzeese Ge-
biedsdelen van 24 Juni 1946, 7de afdeling nr. 23 ter beschikking gesteld
van de gouverneur van Suriname. (z. uitg., 1947), 77 pp. *
Inlichtingen en onderzoekingen van de Afdeeling Handelsmuseum in 1946
Meded. Indisch Inst. 71 (Handelmuseum 31), 1947, 42 pp., 1 foto.
Citroen-olie uit Suriname, p. 5; Surinaams hout voor kleinere toe-
passingen, p. 8; duurzaamheid van Surinaams hout tegen paal-
worm, p. 9; Surinaamse sinaasappelen, p. 37.
JESSURUN CARDOZO, Is.: Israilietische Almanak voor het jaar 5708.
Uitgegeven voor Curagao en Aruba van wege het Joods Hulpcomit6.
(1947), 96 blz., 7 platen. *
Koninklijke Vereeniging Indisch Instituut. Driemaandelijks Periodiek.
le Jaargang No. 1, Juli 1947, (4 pp.)
Verschijnt in Jan., April, Juli en Oct. Beoogt in de eerste plaats
de leden der vereniging op de hoogte te houden van de belang-
rijkste gebeurtenissen in het Instituut.
Koninklijke Vereeniging Indisch Instituut (voorheen Koloniaal Insti-
tuut) Amsterdam. Zes en dertigste Jaarverslag 1946. 90 pp., 4 platen met
foto's buiten de tekst.
Op p. 73: Verslag van een studiereis naar West-Indie 26 Sep-
tember-21 December 1946, door W. L. UTERMARK.
LATOUR, M. D.: Nobena na honor di Santa Filomena birgen i martin. Pa
debocion di fielnan di vicariato apostolico di Cura9ao. (Curacao, 1943),
23 pp.*
LATOUR, M. D.: Santa Ana patrona di nos vicariato. (Curagao, 1947),
20 pp., gekleurde titelafb. ingeplakt. [In titel: Santa Anna].
LATOUR, M. D.: Debocion pa Sagrado Curazon di Hesus. (Curacao,
1947), 24 pp.
LATOUR, M. D.: Entronizacion di Sagrado Curazon di Hesus den
cas. (Curagao, 1947), 13 pp.*
La Union. Feestnummer bij het 25-jarig bestaan. 23 Oct. 1947, 6pp. *
Livestock in the Caribbean. Crop Inquiry Series Carib. Res. Council 1,
Washington D.C., 1946, xII + 158 pp., uitsl. kaartje buiten tekst.
Grotendeels het werk van H. W. MARSTON. Op p. 27-28:
Cura9ao; p. 99-100: Surinam (Netherlands Guiana).
Loteria di Curafao. (Curagao, 1947), 30 pp.
MACPHERSON, JOHN: Development and welfare in the West Indies
1945-46. Report by Sir -. Colonial Off. London, 1947, n + 162 pp.
Heeft uitsluitend betrekking op Brits W.I.
MEETEREN, NICOLAAS VAN: Volkskunde van Curacao. Willemstad,
Curacao, drukkerij Scherpenheuvel, 1947, 248 pp., 8 blz. muziek, 17








BIBLIOGRAFIE


platen (10 met foto's en 7 met tekeningen) buiten de tekst, omslag-
tekening.
Notulen van de Algemene Ledenvergadering van de Ondernemersraad
voor Suriname gehouden op 15 September 1947 .... bevattende het ....
Verslag over het Twee en Twintigste Verenigingsjaar. ('s-Gravenhage,
1947), 21 pp.
Als bijlage: Opmerkingen betreffende het Ontwerp van Wet
opens de Stichting van een ,,Welvaartsfonds Suriname".
Ons koninkrijk in Amerika. West-Indii. Onder redactie van B. J. O.
SCHRIEKE en M. J. barones VAN HEEMSTRA; opzet van de Afd. Volken-
kunde van het Indisch Instituut; W. van Hoeve, 's-Gravenhage, 1947,
383 pp., 3 graf., 7 krtn. en 1 tekening, voorwerk met kaart en bandom-
slag (van J. F. DOEVE), 85 foto's op 44 blz. en 1 uitsl. krt. buiten de
tekst.
HEEMSTRA, M. J. barones VAN: Voorrede; p. 3-7.
RUTGERS, A. A. L.: Inleiding; p. 8-20, krt.
Algemeen gedeelte.
MOHR, E. C. JUL.: Geologie; p. 23-32.
BRAAK, C.: Klimaat; p. 33-37.
BOSCHMA, H.: Fauna; p. 38-44.
PULLE, A. A.: Flora; p. 45-52.
MENKMAN, W. R.: Historisch overzicht; p. 53-74.
GOEJE, C. H. DE: Autochthone talen; p. 75-77.
LICHTVELD, LOU: Heterochthone talen; p. 78-83.
LICHTVELD, LOU: Muziek; p. 84-90.
HAAREN, F. L. J. VAN: Bestuur en rechtspraak; p. 91-95.
KESLER, C. K.: Openbaarionderwijs; p. 96-105.
SWELLENGREBEL, N. H. en WINCKEL, C. W. F.: Ziekte en dood; p.
106-113, 2 grafieken.
RUTGERS, A. A. L.: Protestantse kerken en ending. Inleiding; p. 114-
115.
LINSCHOTEN, M. W. J. VAN en LINDONK, W. J. VAN: Protestantse kerk;
p. 115-124.
BIELKE, H. M.: Evangelische broedergemeente, Herrhutters: p. 125-
133.
VERHEGGEN, A. en WEERELT, A. VAN: Rooms-Katholieke Missie; p.
134-149.
KEMPEES, E. J. en BRINK, J. D. A. M. TEN: Wegen en verkeer; p. 150-
157.
ECK DUYMAER VAN TWIST, H. M. C. VAN: Luchtverbinding; p. 158-164.
SCHERMERHORN, W.: Luchtkartering; p. 165-171. (Naschrift; p. 171-
172).
BALEN, W. J. VAN: Bekoring van de West en tourism; p. 173-177.
HARTOG, J.: Pers; p. 178-184.
Het rivierenland Suriname.
BOONACKER, J.: Land; p. 187-194, uitsl. krt. buiten tekst.
WEYTINGH, C. R.: Bevolking; p. 195-205.
LIER, R. A. J. VAN: Cultureel even van indianen en bosnegers; p. 206-
218.
Vos, H. C. P. DE: Landbouw en water; p. 219-223.








BIBLIOGRAFIE


PRIESMAN, PH. J.: Cultures; p. 224-244.
GONGGRYP, J. W.: Bosbedrijf; p. 245-248.
TRAA, A. VAN: Mijnbouw. Algemeen overzicht; p. 249-256.
GRUTTERINK, J. A.: Mijnbouw. Techniek; p. 256-263.
KRUSEMAN, J. P.: Scheepvaart en goederenbeweging; p. 264-267.
TRAA, A. VAN: Geld- en credietwezen en overheidsfinancien; p. 268-277.
Het eilandenrijk Curacao.
LANGEMEYER, F. S.: Land; p. 281-290, 6 krtn.
SCHALKWIJK, F. G.: Bevolking; p. 291-298.
DRIFT, P. C. M. VAN DER: Invloed van de petroleumbedrijven op het
economisch leven van Curagao en Aruba; p. 299-307.
KRUSEMAN, J. P.: Curacao en Aruba als havens; p. 308-317, grafiek.
GRUTTERINK, J. A.: Mijnbouw; p. 318-320.
BREEMEN, P. J. VAN: Visserij; p. 321-324.
LANGEMEYER, F. S.: Zoutwinning; p. 325-328.
PRAKKEN, A. B. J.: Crediet- en geldwezen; p. 329-333.
De West in oorlogstijd.
SIMONS, R. D.: De West in oorlogstijd; p. 337-346.
Heden en toekomst.
HEEMSTRA, VAN: Suriname; p. 349-358.
SLOBBE, B. W. T. VAN: Curacao; p. 359-365.
HEEMSTRA, M. J. barones VAN: Hoe het leven was, is en wezen zal;
p. 366-371.
WIT, H. DE: Zes edelstenen in de Nederlandse Kroon; p. 369-371.
Zij die dit boek schreven; p. 373-377.
Literatuur; p. 378-379.
Inhoud; p. 380-381. (Drukbericht; p. 383).
N.B. De in dit werk opgenomen bijdragen worden niet meer wonder
het hoofd ,,Artikelen" genoemd.
Ontwerp van wet tot wijziging van de Surinaamse staatsregeling en van
de Curafaose staatsregeling. Hand. Stat. Gen. 1947-1948 nr. 650, Tweede
K. Mem. toel. bijlagen A-P. Rijksuitg. 's-Gravenhage, (1947), 104 pp.
RECORD, SAMUEL J. en HESS, ROBERT W.: Timbers of the New World.
Ed. 2. Yale Univ. Press, New Haven, 1943, xv + 640 pp., 8 kaartjgs,
58 platen buiten de tekst.
Vermeldt ook Surinaamse houtsoorten.
Report of the Caribbean Commission to the governments of the French
Republic, the Kingdom of the Netherlands, the United Kingdom, the
United States of America for the year 1946. (1947), 56 pp., 2 foto's.
Het le jaarlijkse rapport, met de tekst van de overeenkomst
welke door Nederland op 30 Oct. 1946 werd getekend op p. 37-43.
SCHAFFLtTZEL, HANS: Die Niitzholzer im Wort und Bild. Verband
Schweiz. Schreinermeister u. Mobelfabr. Zirich, xvii + 120 pp., 107
gekleurde en 67 ongekl. foto's.
Vermeldt ook enkele Surinaamse houtsoorten.
SPOON, W.: De voorziening met derriswortel voor en na den oorlog.
Berichten Aid. Handelsmus. Ind. Inst. 217, p. 3-7.
Overdruk Econ. Wkbl. IndonesiA 13, 1947, p. 253 (Nederl. p. 127).
Suriname komt slechts terloops ter sprake. Summary.








BIBLIOGRAFIE


SPOON, W.: Sinaasappelen uit Suriname. Berichten Afd. Handelsmus.
Ind. Inst. 215, 5 pp.
Overdruk Voeding 7, 1947, 0. 245. Summary; r6sum6.
TAMANCO, JULIO (W. J. van Balen): Kennismaking met Zuid-Amerika.
Een schets van het Latijnse werelddeel, met aanduiding van de mogelijk-
heden voor de Nederlandse zakenman. Uitgave Nederl. Zuid-Amerik.
Inst., 1947, 46 pp., 33 foto's, kaartje op omslag.
Heeft geen betrekking op de Nederlandse Gebiedsdelen.
The crawfish industry of the Bahamas. Caribb. Comm., Caribb. Res.
Council, Fisheries Series 1. Washington D.C., June 1945, repr. Trinidad,
Oct. 1947, 6 pp. gestencild.
Heeft geen betrekking op de Nederlandse Gebiedsdelen.
The Netherlands West Indies (Territory of Ciracao). Summary of
current economic information. Intern. Reference Service U.S. Dep. Comm.
3, Febr. 1946, no. 7, 3 pp., kaartje.
THOMPSON, R. W.: Black Caribbean, decorated by W. A. REDGRAVE.
MacDonald, London, Oct. 1946, 286 pp., ill.
Heeft geen betrekking op de Nederl. Antillen.
Uitgewerkte en toelichtende staat der uitgaven en ramingstaat der mid-
delen van het department van Overzeese Gebiedsdelen voor het dienstjaar
1948. Hand. Stat. Gen. 1947-1948, XIII 3, Tweede K., Rijksuitg.,
's-Gravenhage, (1947), 29 pp.
Verslag omtrent het Algemeen Curapaosch Pensioenfonds over het jaar
x944. Rijksuitgeverij, 's-Gravenhage, 1947, 29 pp.
Voorlopig verslag op de rijksbegroting 1948, hoofdstuk Overzeese Ge-
biedsdelen. Hand. Stat. Gen. 1947-1948 nr. 600, Tweede K., Rijksuitg.,
's-Gravenhage, 9 pp. *
ARTIKELEN
AHLBRINCK, W.: De wespenproef bij de Wajana-Indianen. St.
Clemensbode I, 1946, p. 67-82, 4 tekeningen.
AHLBRINCK, W.: Op zoek naar de Wama-Indianen. St. Clemensbode 2,
1947, p. 69-79, 6 tekeningen.
Ervaringen van zijn tocht van 23 Juli 1938-4 Febr. 1939 naar
de Boven-Oelemari in Suriname.
BAKKER, PIET: Verkenningstocht door het Koninkrijk I-V. Elseviers
Whbl. 3 no. 47, 22 Nov. 1947, p. 1; 48 p. 16 en 1; 49 p. 16; 50 p. 16, 3 en
1; 51, 20 Dec., p. 16; met 10 tekeningen van Jo SPIER en 1 foto.
I-IV gaat over Curacao, V over Aruba.
BROWN, H. H.: Fresh water fish culture in British Guiana; extract
from The fisheries of British Guiana, Devel. Welfare Bull. 3, in: Fresh
and brackish water fish culture, Caribb. Res. Council Fisheries Ser. 2,
1947, p. 10-19.
BRUIN, P. DE: De Bovenwindse Eilanden. Amigoe 2 Juli 1947, p. 4.
Vraagt aandacht voor een onderzoek naar de mogelijkheden
van vestiging van industrien waarvoor de grondstoffen in de
bodem aanwezig zijn.








BILLIOGRAFIE


Bij een afscheid. St. Clemensbode 2, 1947, afl. 1 en 2.
Verschillende bijdragen bij het afscheid van Mgr. Th. van Roos-
malen als Apostolisch Vicaris van Suriname.
Citroen-olie uit Suriname. Inlicht. Onderz. Handelsmus. Ind. Inst.
1946, 1947, p. 5-6.
Colonial development and welfare in the West Indies. Digest of Bien-
nal Report, 1945-1947. Caribb. Comm. Monthly Bull. I (1947) p. 15-20.
Heeft geen betrekking op de Nederl. Antillen.
DEBROT, ISAAC: Moderne theorieen over eigendom. Branding i,
Nov. 1946, 6 p. 1-4.
Lezing.
De resoluties over de West. Volkskrant 30 Oct. 1947. *
Beschouwing over de door de K.V.P. op haar congress van 25
Oct. genomen resoluties nopens de West.
De staatsregelingen van Suriname en Curacao. N.Rott. Cour. 104 no.
407, 28 Nov. 1947, p. 1.
De voorlichting tussen Nederland en de Nederlandse Antillen. Beurs
3783 enz. 1947, 29, 30 en 31 Oct., 3, 4, 5, 6, 7 en 10 Nov.
Een staatkundig evenement. Gooi en Eemlander 28 Oct. 1947. *
Met tekst van de resoluties nopens de West genomen door de
K.V.P. op 25 Oct. 1947.
E.M.S.: Het Indonesische geschil en Suriname. Nw. Sur. 54, 6 Dec.
1947, p. 2.
EZECHIELS, W.: Suriname.... een province? Nw. Sur. 5x, 1947,
p. 3.
Fourth meeting of Caribbean Commission held at Shaw Park Hotel,
Jamaica, on June 23-28, 1947. Caribb. Comm. Monthly Bull. x, (1947),
p. 12-14.
GAAY FORTMAN, B. DE: Curacao en zijn gouverneurs. Curafao 1947
38-44, portretten.
Geen gemakkelijk jaar voor handel en nijverheid. Olie-industrie de
grootste kurk waarop Cura9ao drijft. Beurs 3581, 25 Jan. 1947, p. 3;
3582 p. 3.
Rede van W. F. G. MENSING bij de opening van het nieuwe
zittingsjaar van de Kamer van Koophandel en Nijverheid op
Curacao.
Geen principieel geschil. N.Rotterd. Cour. 30. Oct. 1947. *
Bespreking van de wijziging der staatsregelingen voor Suriname
en Curagao.
GEERTSEMA BECKERING: De toekomst van Suriname en Curaao.
Beurs 3620, 13 Maart 1947, p. 2.
Verslag van een lezing van W. L. UTERMARK.
HARTOG, JOHAN: Nederland in de West. Op den Uitkijk, Sept. 1947,
p. 630-633, ill. *
Behandelt het politieke leven in de West.














BRITSE FEDERATIEVE VO.ORSTELLEN EN NEDER-
LANDSE FEDERATIEVE MOGELIJKHEDEN IN
WEST-INDIE

DOOR

MR. D. HUURMAN

De Pers (zie N.R. Crt dd. 8 Augustus 1947) bracht het bericht,
dat de bewoners van Aruba zich tot de Regering gewend hebben
met het verzoek dit eiland te lichten uit bet staatkundig ver-
band, waarin het met Curaqao en Bonaire en met de drie Boven-
windse Eilanden verkeert 1).
Tegengesteld aan deze ontbindende tendenz in Nederlands
West-Indie leeft in het Britse deel van Centraal-Amerika de
neiging om naast nauwere economische samenwerking 2) -
te komen tot een zekere mate van staatkundige eenheid.
De Britse gebiedsdelen in het central gedeelte van het Wes-
telijk halfrond bestaan uit de Bahama eilanden, Barbados, de
Leeward eilanden: Antigua, St. Christofer en Nevis, Montser-
rat, de Britse Virgin Eilanden; de Windward eilanden: Gra-
nada, St. Vincent, St. Lucia en Dominica; Jamaica met de Cai-
man en de Turks- en Caicos Eilanden; Trinidad, en, op het vas-
teland van Centraal-Amerika, Brits Honduras en, tenslotte op
het vasteland van Zuid-Amerika Brits Guyana, het buurland van
Suriname.
Op 14 Maart 1945 heeft de toenmalige Britse Secretary of
State for the Colonies, Colonel O. Stanley, zich gewend tot de
Gouverneurs van alle bovengenoemde kolonin met een bood-
schap, waarbij hij, in korte trekken, uiteenzette, dat het hem
1) Sedert het schrijven van dit artikel hebben de Staten van Cura9ao
hun afgevaardigden ter Rijksconferentie geinstrueerd om v66r de aan-
vang dier conferentie te bepleiten de losmaking van Aruba uit het
staatsrechtelijk verband, waarin dit eiland met Curacao, d.i. met de
overige Nederlandse Antillen, verkeert.
2) Vgl. mijn artikel in De West-Indische Gids 1947 bl. 47 vlg.: Neder-
land tezamen met Groot-Brittannie, de Ver. Staten van Noord-Amerika
en Frankrijk in West-Indie.

33-
West-Indische Gids XXIX 3







34 MR. D. HUURMAN, BRITSE FEDERATIEVE VOORSTELLEN

voorkwam, dat na de oorlog de tijd rijp geworden zou zijn om
tot een nauwe samenwerking van alle of zo veel mogelijk Brits-
West-Indische kolonien te geraken. Hierbij liet de Regering zich
leiden door de gedachte, dat het voor kleine gemeenschappen
steeds moeilijker wordt om hun volle bestuursonafhankelijkheid
te handhaven. De Britse Regering zou gaarne zien, dat die be-
stuurseenheden, die door nabuurschap of door eenzelfde taal ge-
meenschappelijke belangen hebben, zouden volgen de neiging
om zich nauw aaneen te sluiten. Het doel der Britse politiek is
dan om ervan uitgaande dat het streven tot nauwere aaneen-
sluiting voortkomt uit de landstreken zelf en dit hun niet opge-
drongen wordt op den duur te geraken tot de vestiging van
een federatie met .,full internal self-governement within the
British Commonwealth".
Aan het slot van deze boodschap deed Col. Stanley het voorstel
om te overwegen of het de moeite waard zou zijn om de suggestie
van federatieve samenwerking op een daartoe bijeen te roepen
conferentie te bespreken.
Dit voorstel hebben de wetgevende vergaderingen van alle
betrokken gebieden aanvaard, met uitzondering van de Bahama
Eilanden.
Naar aanleiding van deze bereidheid om de problemen van
staatkundige samenwerking gezamenlijk te bespreken heeft de
huidige Secretary of State Creech Jones aan alle genoemde Britse
gebiedsdelen, met uitzondering van de Bahamas, voorgesteld om
in September 1947 in Jamaica samen te komen. Als leidraad voor
de besprekingen van deze conferentie heeft de Minister een me-
morandum uitgegeven, waaraan de hierna volgende bijzonder-
heden ontleend zijn 1).
Geheel in de lijn van zijn ambtsvoorganger bepaalt de Minis-
ter zich tot het geven van wenken, welke evenwel dusdanig sug-
gestief zijn, en soms ook wel een peremptoir karakter dragen,
dat de vergadering moeilijk anders zal kunnen doen dan deze
wenken hetzij aanvaarden hetzij alle voorstellen algeheel ver-
werpen. Het blijkbaar doel van deze stijl van het memorandum
is om te bereiken, dat aanstonds de conferentie, tot resultaten
geraakt zijnde, deze geheel als haar eigen werk zal beschouwen.
Als noodzaak om tot staatkundige samenwerking te komen
houdt de Britse Regering haren West-Indischen kolonien voor,
dat in de huidige wereld gemeenschappen van 200.000 of minder
zielen geen onafhankelijke rol kunnen spelen in international
I) His Majesty's Stationary Office Cmd. 7120.







EN NEDERLANDSE FEDERATIEVE MOGELIJKHEDEN


discussies. Wil men komen tot behoorlijk zelfbestuur, sterk ge-
noeg zijn om weerstand te bieden aan economische en culturele
druk, en wil men een eigen politiek formuleren en doorvoeren,
dan is een groter gemeenschap noodzakelijk.
Na deze vooropstelling gaat het memorandum na opwelke
wijze een samenwerking van alle Britse West-Indische gebieden,
die op het vasteland inbegrepen, zou moeten worden tot stand
gebracht, en welke hare bevoegdheden behoren te zijn. De slot-
som is dan, dat slechts een federatief system mogelijk is: fede-
ratief system gedefini'erd als een verdeling van bevoegdheden
tussen enerzijds een enkelvoudig central gouvernement en an-
derzijds een aantal locale besturen van onderscheidene, in de
federatie te co6rdineren, gebiedsdelen. leder van deze besturen
heeft in zodanige federatie zijn eigen wetgevende spheer.
Het fundamentele problem bij het ontwerpen van een fede-
rale constitute is, aldus het memorandum, de verdeling der be-
voegdheden, de toedeling van de terreinen van staatkundige be-
moeianissen, waarop elk bestuur zijn taak zal vinden.
Het memo stelt naast elkaar de federal constitutes van
Australih, van India, van Canada, en betrekt ook de constitute
van de Verenigde Staten van Noord-Amerika in zijn beschou-
wing. Sommige dier constitutes bepalen nauwkenrig de onder-
werpen, welke ter uitsluitende competentie van de Federale Re-
gering behoren, en laten alle overige onderwerpen over aan de
regional gouvernementen; een andere behelst een omgekeerde
regeling; weer een andere enumereert onderwerpen, welke tot
de competentie van de gezamenlijke organen van federatie en
regional besturen behoren, naast onderwerpen, welke, min of
meer uitputtend, zijn toebedeeld hetzij aan de Federale Regering
hetzij aan de regional gouvernementen.
Minister Creech Jones wil aan de toekomstige Brits West-In-
dische Federatie geen system opdringen, doch stipuleert wil,
dat, indien geopteerd wordt voor het system van limitatieve
distribute van bevoegdheden aan het Federale Gouvernement,
in de constitute moet worden opgenomen, dat in geval van ge-
bleken noodzaak meer bevoegdheden aan het Federale Gouver-
nement zullen moeten worden toebedeeld.
Als onderwerpen, welke de Britse Regering van federal be-
lang acht, somt bet memorandum op:
1. Op z'n minst behoort te komen een eenheid van douaneta-
rieven, en bij voorkeur 66n douane-eenheid, teneinde te
komen tot uitbreiding van interregionale handel;







36 MR. D. HUURMAN, BRITSE FEDERATIEVE VOORSTELLEN

2. Centralisatie in het heffen der inkomstenbelasting;
3. Het brengen van eenheid in en control op gemeen-
schappelijke taken van dienst, zoals medische dienst,
rechtspraak, politie, administrative;
4. Het vormen van eenheid in de uitvoering van straffen;
5. Het co6rdineren van het interregionaal verkeer;
6. Het brengen van eenheid (ook administratief) van onder-
zoekings- en planbureaux.
Tot algemene richtlijnen voor het Brits West-Indische Federale
Gouvernement worden daarna de navolgende punten voorgesteld:
Aan het hoofd van de Federatie komt een Gouverneur-Gene-
raal met een central secretarie en afzonderlijke departementen
ter administering van die Diensten, welke wonder de autoriteit
van de Federale Wetgevende Macht vallen.
Het Wetgevend Lichaam zal moeten bestaan uit &n Kamer.
De gedachte van een Hoger- en een Lager Huis moet worden
verworpen, omdat het moeilijk zal kunnen blijken te zijn voldoen-
de bekwame personen te vinden. Een gedeelte van dit Wetgevend
Lichaam zal door directed verkiezingen gekozen moeten worden,
een minderheid zal evenwel benoemd moeten worden ,,teneinde
uitlegging te geven aan de politiek en de maatregelen van de
Federal Regering totdat het ogenblik is gekomen, waarop vol-
ledige ministeriele verantwoordelijkheid kan worden ingevoerd".
Naast dit Wetgevend Lichaam behoort er te komen een Exe-
cutive Counsel, een Privy Counsel en bij voorkeur Standing
Committees met een eigen voorzitter, alles naar het model van de
constitute van Jamaica.
De taak van de Executive Counsel in Jamaica is het opstellen
van de begroting van inkomsten en uitgaven. Het Wetgevend
(het Vertegenwoordigend) Lichaam kan geen wetsvoorstellen,
welke financiele consequenties met zich brengen, in behandeling
brengen zonder voorafgaande toestemming van deze Executive
Counsel. De Executive Counsel bestaat uit de Gouverneur (in
de Federatie dus de Gouverneur-Generaal), drie leden, die ambts-
halve zitting hebben, t.w. de Secretaris der kolonie, (i.c. der
Federatie), de Procureur-Generaal en de Administrateur van Fi-
nancien, voorts twee leden, door de Regering van het Moeder-
land te benoemen, en vijf leden, door en uit het Vertegenwoor-
digend Lichaam te benoemen.
Tot de werkzaamheden van de Privy Counsel behoort in hoofd-
zaak het adviseren van den Gouverneur (-Generaal), vooral bij
het nemen van die maatregelen, welke uitsluitend tot de bevoegd-







EN NEDERLANDSE FEDERATIEVE MOGELIJKHEDEN


heden van den Gouverneur (-Generaal) behoren, de z.g. ,,Reser-
ve Powers". De leden van deze ,,Raad van State" worden be-
noemd door de Regering te Londen voor de tijd van 3 jaren, be-
houdens de Procureur-Generaal, de Administrateur van Finan-
cidn, de Secretaris der kolonie (i.c. der Federatie) die dus in
twee bestuurslichamen ambtshalve sitting hebben! en de
commandant der troepenmacht, wier aller lidmaatschap geldt
voor den duur van hun ambt.
Boven en behalve de bevoegdheden van den Gouverneur-Gene-
raal, voortspruitende uit het Voorzitterschap van Privy Coun-
sel en Executive Counsel in welk laatste Lichaam de Voor-
zitter een beslissende stem heeft, zal de Gouverneur-Generaal
van de Federatie de macht verkrijgen om wonder zekere omstan-
digheden af te wijken van het ,,advies" van de Federale Execu-
tive Counsel in zaken betreffende de openbare orde en betreffen-
de ,,good government", en voorts de bevoegdheid erlangen om,
wonder zekere voorwaarden, dusdanige wetgevende maatregelen
uit te vaardigen, welke het Federale Wetgevend Lichaam ,,na-
latig gebleven is vast te stellen".
Het zou te ver voeren om in deze schets van de bestuursin-
deling der Brits West-Indische Federatie uitvoerig melding te
maken van de fiscal voorstellen, welke het memorandum vervat.
Volstaan worde hiermede, dat als ,,ideale regeling" voorgehouden
wordt, dat de Federale Regering de douane-inkomsten zal beuren
en de inkomstenbelasting zal innen, tezamen vormende ten naas-
tebij de helft van de normal inkomsten. De bedoeling is ver-
volgens om aan de Federale Regering toe te staan periodiek te
bepalen aandelen van deze inkomsten voor federal doeleinden
in te houden; de rest wordt door de Federale Regering uitge-
keerd aan de regional Regeringen.
Indien wij, na dit korte overzicht, analyseren hetgeen in
Brits West-India te gebeuren staat, blijkt, dat in onmiddellijk
uitzicht wordt gesteld een staatkundige samenwerking, met als
einddoel een, op den duur mogelijkerwijs zelfs geheel autonome,
federatie van alle Brits West-Indische territoiren. Thans wordt
slechts een eerste schrede gezet, welke niet verder gaat dan een
principle erkenning van het nut van federatieve samenwerking,
dewelke zich echter voorshands beperkt tot die onderwerpen,
welke van direct grijpbaar nut (beweerd worden te) zijn. De
democratische rechten komen in deze federatie echter niet tot
ontwikkeling: de bevoegdheden van de Kroon en van den Gou-
verneur-Generaal blijven gelijk deze zijn voor Jamaica en de







38 MR. D. HUURMAN, BRITSE FEDERATIEVE VOORSTELLEN

overige Brits West-Indische gebieden dusdanig groot, dat van
een volledig zelfbestuur: het uitoefenen van de regeermacht
voor het volk en door het volk, nog weinig sprake is.

Kan Nederland, en kunnen de Nederlandse Antillen en Suri-
name, iets leren van dit Britse voorbeeld?
Zouden de Arubanen, bij nadere beschouwing, niet kunnen in-
zien hoeveel waars er schuilt in de selling van de Britse Rege-
ring, dat kleine economische- en staatkundige eenheden het in
de moderne wereld moeilijk kunnen bolwerken?
En zou in Suriname en in de Nederlandse Antillen, met hun
gezamenlijk bewonertal van omstreeks 300.000, na kennisne-
ming van de Brits West-Indische federatieve plannen, niet
evenzeer tot de overtuiging kunnen komen, dat eenheid ook hun
meer macht zal geven
Men kan zich voorstellen, dat de West-Indier geneigd zou zijn
om deze vragen en vooral de laatste vraag ontkennend te
beantwoorden en de voorkeur zou geven aan de toestand, zoals
deze thans is krachtens de Wetten op de Staatsregeling van
Suriname en van Curacao (St. bl. 1936 nos 909 en 910), indien
een federatie van Nederlands West-Indie tot stand gebracht
zou moeten worden met bestuurslichaam, gelijksoortig aan die,
welke in het bestuur van de Brits West-Indische Federatie hun,
hierboven geschetste, taken en bevoegdheden krijgen. In velerlei
opzicht immers zou de dan aan Nederlands West-Indie te geven
federal staatsregering een stap achteruit zijn 1).
Doch, indien een Nederlands West-Indische federatie gevormd
zou kunnen worden wonder erkenning van zodanige burgerschaps-
rechten als de Surinamers en de Antilianen tot dusver genoten
hebben en, vooral, thans hopein te verkrijgen dan ware
voor een Nederlands West-Indische federatie alles te zeggen.
Het zijn dan niet alleen de voordelen, welke de Britse Rege-
ring haren West-Indischen gebieden voor ogen houdt en welke
ook den Nederlandsen gebieden van nut zouden kunnen zijn, die
aanleiding zouden kunnen geven voor een nauwere staatkundige
aaneensluiting van Suriname en de Nederlandse Antillen.
De belangen van een federatief samengaan van deze gebieden
liggen op hoger plan. Door het confedereren van Suriname en de
1) Dit klemt temeer indien aangenomen zullen worden de na het
schrijven van dit artikel, bij Koninklijke Boodschap dd. 26 November
1947 ingediende, wetsontwerpen tot wijziging der wetten S 1936 no.
909 en 910.







EN NEDERLANDSE FEDERATIEVE MOGELIJKHEDEN


Nederlandse Antillen zouden deze gebiedsdelen in een andere
staatsrechtelijke verhouding tot Nederland, en tot Nederland
als onderdeel van de Nederlands-Indonesische Unie gebracht
kunnen worden dan indien deze gebiedsdelen als op zich zelf
staande eenheden (of na splitsing volgens Arubaanse wens als
opzichzelf staande eenheidjes) een meer of minder nauw met het
Moederland verbonden onderdeel van het Koninkrijk der Neder-
landen zouden blijven of worden.
In een federatie van Nederlands West-Indii liggen, naar mij
wil voorkomen, mogelijkheden opgesloten, welke aan de Neder-
landse gebieden op het Westelijk Halfrond meer vrijheid van
handelen in eigen huis geven, aan deze gebieden better een eigen
plaats in de Nederlands-Indonesische Unie verschaffen, en tege-
lijkertijd in belangrijke mate tegemoetkomen aan het verlangen
van bijvoorbeeld Aruba om meer vrijheid te hebben tegenover
het ,,hoofdeiland" Curaqao, dan indien wonder tegemoetkoming
aan de zowel Surinaamse als Antillaanse wensen van ruimer
zelfbestuur de bij de wetten van 1936 (St. bl. 909 en 910) ge-
noemde gebiedsdelen elk hun eigen leven blijven leiden.
Wanneer men, bij de poging tot vormgeving aan gedachten
van federatieve samenwerking en bij het uitwerken van de voor-
delen, welke zulk een samenwerking biedt, zich beraadt op de
constructie van een Nederlands West-Indische Federatie en op
hare verhouding tot de Nederlands-Indonesische Unie, zoals
deze laatste in de basis-overeenkomst van Linggadjati voorzien
is, vindt men in het Nederlands staatsrecht, waar dit regelt de
verhouding van gemeente tot province, en van province tot
Koninkrijk, een dusdanig doordachte regeling, dat deze, overge-
bracht op het hogere niveau van de relative Nederland en Neder-
land Over Zee, als vanzelf de weg wijst naar de formulering van
een staatsregeling van een Nederlands West-Indische Federatie.
Wanneer men nl. Curagao tezamen met Bonaire, voorts Aruba,
dan de gezamenlijke drie Bovenwindse Eilanden, en tenslotte
Suriname, onderverdeeld in twee of drie districten, met gemeen-
ten vergelijkt, en de Federatie Nederlands West-Indii met een
province vergelijkt, dan vloeien de grondslagen van een Neder-
lands West-Indische staatsregeling bij wijze van spreken vanzelf
uit de pen.
Het hogere staatkundige niveau, waarop deze staatsregeling
zal staan, brengt met zich, dat ter betiteling van de onderdelen
van de Federatie Nederlands West-Indie een andere termino-
logie gevolgd wordt dan, bij het vergelijkenderwijs spreken in de







40 MR. D. HUURMAN, BRITSE FEDERATIEVE VOORSTELLEN

vorige alinea, genoemd is. Met een reminescens aan de zelfstan-
digheidsgedachte, welke het Nederlands woord provinceci" uit-
drukt, ware te overwegen de samenstellende delen van Neder-
lands West-Indie Provincies te noemen. En wederom een deugd-
zaam Nederlands woord zoekend voor de Federatie Nederlands
West-Indie ware de aandacht te geven aan het woord ,,Gewest".
Aldus zal het gewest Nederlands West-India omvatten de pro-
vincies Curagao en Bonaire, Aruba, enzovoort.
Het bestuur van deze provincies komt toe aan den ,,Com-
missaris" en aan ,,de Provinciale Staten".
Ter tegemoetkoming aan het gevoel van eigenwaarde onzer
Rijksgenoten in West-India zal de mogelijkheid moeten bestaan,
dat de taak van Commissaris der Provincie wordt opgedragen
aan, wat men in West-India gaarne noemt: een landskind.
De Provinciale Staten zullen, voor een vastgestelde termijn,
worden gekozen door en uit de (mannelijke 6n vrouwelijke) in-
gezetenen der Provincie naar algemeen of enigszins beperkt
algemeen kiesrecht.
De verordenende macht in de province wordt door den Com-
missaris en de Provinciale Staten gezamenlijk uitgeoefend (vgl.
art. 112 Grondwet). De verordeningen worden ontworpen door
den Commissaris, in samenwerking met ten hoogste drie ,,raden"
(vgl. Wethouders of Gedeputeerde Staten), die door en uit de
Provinciale Staten gekozen worden. Deze raden zijn verant-
woording schuldig aan de Provinciale Staten. Hier wordt dus
aangetroffen een ,,ministeriele verantwoordelijkheid" van ,,ra-
den", die in navolging van bijvoorbeeld Groot Brittannie leden
van het Wetgevend Lichaam zijn.
De verordeningen hebben betrekking op ,,de regeling en het
bestuur van de huishouding der provincee. De Provinciale Sta-
ten hebben, nadat de Commissaris, die hun Voorzitter is, deze
ontwerp-Verordeningen in de Provinciale Staten gebracht heeft,
het recht van amendment; voorts mag hun het recht van initia-
tief niet onthouden worden.
De provincial verordeningen treden niet in hetgeen van al-
gemeen belang der Nederlands-Indonesische Unie is of van alge-
meen gewestelijk belang is. De bepalingen van provincial Ver-
ordeningen, in welker onderwerp door of vanwege een ,,Rijks-
-verordening" (= besluit van de organen van de Nederlands-
Indonesische Unie) of een gewestelijke verordening wordt voor-
zien, houden van rechtswege op te gelden. De verordeningen,
welke in strijd geacht worden met het algemeen belang der Neder-







EN NEDERLANDSE FEDERATIEVE MOGELIJKHEDEN


lands-Indonesische Unie, worden door den Gouverneur van het
Gewest geschorst en door den Koning als Hoofd der Nederlands-
Indonesische Unie vernietigd. De Verordeningen, welke in strijd
zijn met het algemeen gewestelijk belang, worden door de Gewes-
telijke Staten geschorst en door den Koning als Hoofd der Neder-
lands-West Indonesische Unie vernietigd.
Alvorens voort te gaan met het schetsen van de staatsrechte-
lijke woning, waarin Nederlands West-Indie een onderdak zou
kunnen vinden, moge ik wijzen op enkele details der tekening.
In de gebezigde terminologie herkent men gemakkelijk de uit-
drukkingswijze van de Nederlandse organieke wetten. Evenmin
als daar worde met vermijding van het Britse system van
enumeratie van bevoegdheden geformuleerd wat provincial
belang, wat gewestelijk belang en wat het belang der Nederlands-
Indonesische Unie zal zijn. Verstandig beleid en deskundig in-
zicht van de komende bestierders van de Nederlands West-In-
dische gebieden, alsmede de politieke ontwikkeling van deze ge-
bieden, zullen uitmaken waar de grenzen liggen grenzen, welke
just door het gemis aan nauw-getrokken en scherp-omschreven
zijn, alle ruimte laten aan een voortdurende aanpassing aan steeds
veranderende toestanden, kortom: welke aan een vrije staatkun-
dige ontwikkeling de vrije loop laten.
De uitvoerende macht in de provincies zal, tezamen met het
dagelijks beleid, gelegd moeten worden in handen van den Com-
missaris. Ter wegneming van een der grieven, welke blijkens
sommige stemmen uit de West tegen de thans vigerende staats-
regeling bestaan, zal de Commissaris ook in deze taak worden
terzijde gestaan door de hoger genoemde raden, die ook deswege
verantwoordelijk zijn.
Afgeschaft zal moeten worden de Raad van Bestuur, het be-
noemde College, dat te vergelijken is met de Nederlandse Raad
van State (en met de Privy Counsel van de Brits West-Indische
Federatie). Wanneer men hierbij in ogenschouw neemt, dat de
Curagaosche en Surinaamse Raad van Bestuur niet kent een
Afdeling Contentieus, en dat in Nederland herhaaldelijk stem-
men zijn opgegaan om de Raad van State te doen verdwijnen
- laatstelijk in de Memorie van Antwoord op de Wet tot wijzi-
ging van de Grondwet dan zal er in redelijkheid geen bezwaar
tegen gemaakt kunnen worden om het kleine West-Indische
broertje van de Nederlandse Raad van State af te schaffen.
Deze provincies zullen geconfedereerd worden in het Gewest
Nederlands West-India.







42 MR. D. HUURMAN, BRITSE FEDERATIEVE VOORSTELLEN

Bij het formuleren van de taak de bevoegdhedenspheer -
van de gewestelijke organen komt, in sterker mate dan bij de
provincies, naar voren het hogere niveau waarop de verhouding
van Nederlands West-Indie tot het Koninkrijk in Europa staat
dan die van de Nederlandse province tot voorzegd Koninkrijk.
Reeds hierboven kwam dit tot uiting, waar gerept wordt van
strijd der provincial verordeningen met het algemeen belang
der Nederlands-Indonesische Unie, en niet genoemd werd strijd
met het algemeen belang, sc. het Nederlands algemeen belang.
Nederlands West-Indie is niet een onderdeel van het Konink-
rijk gelijk de Nederlandse provincies, bestanddelen van het Rijk
in Europa, dit zijn. De belangspheer is van dusdanig eigen aard
dat incorporering van Nederlands West-Indie als twaalfde pro-
vincie in Nederlands staatsverband door vrijwel niemand in over-
weging genomen wordt.
De belangen met Nederland en daarmede de verhouding
tot het Koninkrijk zijn niet vele anderen dan die, welke be-
trekking hebben op de buitenlandse betrekkingen, defense, fi-
nancien, en die, welke onderwerp zijn van economische en cul-
rele aard. Andere belangen laten zich m.i. moeilijk denken. Men
ervaart dan, dat dezen dezelfde punten zijn, welke blijkens arti-
kel 7 lid 3 van het accord van Rijswijk als gemeenschappelijke
belangen van Nederland en de Verenigde Staten van Indonesie
beschouwd worden!
Erkent men dit, dan moet daaruit voortvloeien, dat boven de
belangen van het gewest Nederlands West-Indie slechts kunnen
uitgaan de belangen van het grote, gelijksoortige belangen heb-
bend geheel: de Nederlands-Indonesische Unie.
Anderzijds behoeft dit geenszins te impliceren, dat nu ook
Nederlands West-Indie een ,,souvereine staat" wordt! De band
met Nederland zal van nauwer aard kunnen zijn dan die van
Nederland met de componenten van de federatie, welke de Ver-
enigde Staten van Indonesie zal heten.
Reeds dadelijk komt dit tot uiting in de figuur van den Gou-
verneur van het gewest. Deze ambtsdrager wordt benoemd door
den Koning als Hoofd der Nederlands-Indonesische Unie, en is
aan den Koning verantwoording schuldig voor zijn beleid nopens
onderwerpen, waarin hij als orgaan der Nederlands-Indonesische
Unie handelt.
Het bestuur van het gewest berust bij den Gouverneur en bij
,,de Gewestelijke Staten". Ook deze Staten zullen, voor een vast-
gestelde termijn, gekozen worden door en uit de (mannelijke en








EN NEDERLANDSE FEDERATIEVE MOGELIJKHEDEN


vrouwelijke) ingezetenen van het gewest naar algemeen of
enigzins beperkt algemeen kiesrecht.
Tot de taak van het Vertegenwoordigende Lichaam van het
gewest zal gerekend moeten worden:
1. de regeling en het bestuur van de huishouding van het
gewest en het coordineren van de onderscheidene belangen
van het gewest;
2. het houden van toezicht op het beleid van de provincial
Staten;
3. het onderhouden van de band tussen het Gewest en de
Nederlands-Indonesische Unie.
Naast de belangen, welke te begrijpen zijn wonder de huishou-
ding van het Gewest is van gewestelijk belang, dat de regelingen
der onderscheidene provincies niet met elkaar in strijd komen.
Het is mitsdien een gewestelijk belang, dat zodanige provincial
regelingen geco6rdineerd worden. M.a.w.; het Gewest zal zich
provincial belangen kunnen aantrekken wanneer het (hogere)
gewestelijke Bestuur dat nodig oordeelt, als wanneer automatisch
de, met elkaar strijdige, provincial regelingen ophouden te gelden.
Gelijk in de Provincie, worden de gewestelijke verordeningen
ontworpen door den Gouverneur, in samenwerking met een aan-
tal (van 2 tot 4) uit en door de Gewestelijke Staten te benoemen
,,gedelegeerden. Ook deze gedelegeerden zijn verantwoording
schuldig aan de Gewestelijke Staten.
De Gouverneur is voorzitter van de vergadering van de Ge-
westelijke Staten, aan welke hij de verordeningen ter goedkeu-
ring aanbiedt. De Staten hebben het recht van initiatief en amen-
dement. De gewestelijke verordeningen treden niet in hetgeen
van algemeen belang der Nederlands-Indonesische Unie is. De
Gouverneur, die de vertegenwoordiger is des Konings als Hoofd
der Nederlands-Indonesische Unie, heeft in de gevallen waarin
hij zodanige strijd aanwezig acht, schorsende bevoegdheid, en
de Koning vernietigt deze strijdige verordeningen.
Ook zonder voorafgaande spontane schorsing door den Gou-
verneur zal de Koning de verordeningen kunnen vernietigen -
zo nodig na eerst den Gouverneur gelast te hebben dezelve te
schorsen hetgeen mogelijk zal zijn doordat alle gewestelijke
verordeningen terstond door den Gouverneur aan den Koning
worden medegedeeld.
De bepalingen van gewestelijke verordeningen, in welker on-
derwerp door of vanwege een ,,Rijksverordening" wordt voorzien,
houden van rechtswege op te gelden.








44 MR. D. HUURMAN, BRITSE FEDERATIEVE VOORSTELLEN

Ook hier is weder geen plaats voor een begrenzing bij de Wet
van hetgeen gewestelijk belang is. De ontwikkeling van het sa-
mengaan van Nederlands West-Indie met Nederland in de Neder-
lands-Indonesische Unie zal moeten uitmaken wat het algemeen
belang dier Unie zal zijn. Alles, wat daaronder niet valt, is dan
gewestelijk belang.
Het ,,Koninklijk Besluit", waarbij een met dit algemeen be-
lang der Nederlands-Indonesische Unie strijdige verordening
wordt vernietigd, zal niet gecontrasigneerd kunnen worden door
den Minister, die thans als Minister van Overzeese Gebiedsdelen
deel uitmaakt van de Nederlandse Regering en als zodanig ver-
antwoordelijk is aan het Nederlandse Parlement. Zolang even-
wel de uitwerking van het accord van Rijswijk niet tot stand
gekomen is, zolang dus niet geregeld zijn de organen van de Ne-
derlands-Indonesische Unie, zolang niet bekend is hoe deze
Unie ,,geregeerd" zal worden en van de verantwoordelijkheid
dier ,,Regeerders" niets vaststaat, blijft de constructie, waar-
mede ik mij thans bezig houd, een lek vertonen. Mijn gedachten
gaan uit naar ,,Rijksministers", die verantwoordelijk zijn aan
een ,,Rijksparlement", welke Rijksministers, ieder op het ter-
rein zijner verantwoordelijkheid, zullen contrasigneren bet ,,Ko-
ninklijk Besluit" van vernietiging der Nederlands West-Indische
verordeningen 1).
Naast het uitoefenen van de verordenende bevoegdheid be-
horen de Gewestelijke Staten in eerste instantie te oordelen over
de vraag of een provincial verordening in strijd is met het alge-
meen gewestelijk belang. Het beleid der Provinciale Staten (ten-
einde de zaak duidelijk te stellen worde herhaald: de autonomie
der kleinere West-Indische gemeenschappen) wordt dus aller-
eerst onderworpen aan de repressieve control van een volks-
vertegenwoordiging, welke het grotere West-Indische geheel kan
overzien, en waarin uitsluitend onderdanen van Nederlands-
West-Indie zitting hebben. Hier is dus geen bemoeienis van
,,vreemden" in West-Indische zaken, doch een beoordeling door
,,eigen mensen".
Alvorens zodanige, met het gewestelijk belang strijdige, ver-

1) Inmiddels heeft, volgens persberichten, mr. Jonkman op 17 De-
cember 1947 in de Tweede Kamer zich uitgelaten, dat de Regering
voorshands is teruggekomen op de gedachte van een ,,Rijksparlement"
en thans overweegt een periodieke samenkomst der Ministers van de
onderscheidene Rijksdelen. Niet is gebleken hoe de Minister zich hierbij
de rol van West-Indie voorstelt.







EN NEDERLANDSE FEDERATIEVE MOGELIJKHEDEN


ordening ter vemietiging voor te dragen, pogen de Gewestelijke
Staten de Provinciale Staten te brengen tot de gewenste wijziging
in hun verordening. Eerst na weigering kan tot het voorstel van
vernietiging worden overgegaan.
Tussen het Gewest Nederlands West-Indie en de Nederlands-
Indonesische Unie behoort een verbinding te bestaan, en de stem
van Nederlands West-Indie behoort in de Hoge Vergadering van
die Unie'gehoord te worden, vertolkende eigen klanken en in die
Unie voorsprekende eigen belangen. Tot het beoordelen van die
belangen zijn het best in staat de Gewestelijke Staten, die immers
in voortdurend contact met het Bestuur van het gehele gewest
staan. Daarom worde voorgesteld om de vertegenwoordigers van
Nederlands West-India in het ,,Rijksparlement" te doen verkie-
zen door de Gewestelijke Staten uit hun midden 1).
Hoezeer, gelijk hiervoren betoogd, omtrent de staatsrechte-
lijke structuur van de Nederlands-Indonesische Unie tot dusver
niets vaststaat en het dus niet mogelijk is reeds thans uitwerkin-
gen te concipieren met betrekking tot het Gewest Nederlands
West-Indie, moet als zeer waarschijnlijk geacht worden het ont-
staan van een Orgaan, dat regelingen, geldend voor de gehele
Unie en behelzende bepalingen van algemeen unionistisch belang,
in het even roept, de ,,Rijksverordeningen". Het lijkt daarbij
waarschijnlijk, dat dWtailregelingen, voortvloeiende uit deze
,,Rijksver6rdeningen", ter nadere vaststelling worden overge-
laten aan de gebieden, welke tezaAm de Nederlands-Indonesische
Unie vormen: een selfgovernment dus op unionistische grond-
slag. Het zal dan de taak van de Gewestelijke Staten zijn om
deze uitvoeringsverordeningen vast te stellen.
Het kan geschieden, dat de Gewestelijke Staten hun taak,
de hun toevertrouwde belangen, verwaarlozen. Alsdan moet het
weer het ,,Rijksparlement" zijn, dat aan het Gewest opdraagt de
gewenste verordeningen te maken, hetgeen mede tot de taak van
de Gewestelijke Staten zal behoren.
Blijven de Gewestelijke Staten in gebreke de verordeningen
vast te stellen, waarop in de laatste twee alinea's gedoeld is,
dan zal tot derzelver vaststelling moeten overgaan de Gouver-
neur van het Gewest, die daartoe last ontvangt van den Koning
en Dezen deswege verantwoording schuldig is.
De uitvoerende macht in bet Gewest zal, tezamen met bet
dagelijks beleid, gelegd worden in handen van den Gouverneur,


1) Zie noot op bladz. 44.






46 MR. D. HUURMAN, BRITSE FEDERATIEVE VOORSTELLEN

die in deze taak wordt terzijde gestaan door de reeds genoemde
gedelegeerderi, zulks met dien verstande, dat dezen laatsten
slechts regardeert het dagelijks beleid voor zover dit betreft de
gewestelijke belangen. De gedelegeerden zijn, evenals de raden
in de province, verantwoordelijk jegens de Gewestelijke Staten.
Uit het bovenstaande volgt reeds voor een groot deel welke
de taak en welke de positive van den Gouvemeur van het Gewest
zal zijn.
Reeds is opgemerkt, dat de Gouverneur benoemd wordt door
den Koning als Hoofd van de Nederlands-Indonesische Unie en
dat de Gouverneur aan den Koning verantwoording schuldig is.
De positive van den Gouverneur is dubbelzijdig. Enerzijds is
hij vertegenwoordiger van den Koning als Hoofd der Nederlands-
Indonesische Unie, anderzijds is hij orgaan van het Gewest.
Behalve hetgeen in het voorgaande omtrent de taak des Gou-
verneurs als vertegenwoordiger van de belangen der Nederlands-
Indonesische Unie is medegedeeld, kan nog als verder deel van
zijn plichten en bevoegdheden worden gesteld het opperbevel
van de in Nederlands-West-India aanwezige strijdkrachten, het
uitoefenen van het recht van gratie enz.
Als orgaan van het Gewest is de Gouverneur voorzitter van
het Executieve Lichaam en voorzitter van het Wetgevend Li-
chaam. In deze hoedanigheden staat de Gouverneur in nauwer
contact met het staatkundig leven dan de Gouverneurs van Su-
riname en Curacao krachtens de staatsregelingen van 1936. Zijn
dezen als het ware ,,onderkoning" van hun gebiedsdeel, in boven-
staande constructie is de Gouverneur van het Gewest Nederlands
West-Indie een, aan het bestuur van zijn gewest actief deel-
nemende, figuur in het autonome Rijksdeel in het Westelijk
Halfrond.

In het tijdvak 1816-1845, dit is in de autocratische regeer-
periode, hebben Suriname en Curacao 66n Gouverneur-Generaal
gekend. Tot beider partijen voldoening is destijds aan deze ver-
eniging een einde gemaakt.
Men overwege thans, een eeuw later, opnieuw een vereniging.
Indien deze vereniging, deze federatie, aan de samenstellende
delen volledige vrijheid laat tot regeling hunner eigen belangen,
en deze federatie slechts beoogt federatief te verzorgen die be-
langen, welke werkelijk gemeenschappelijk zijn gemeenschap-
pelijk enerzijds wat aangaat de interne West-Indische belangen,
gemeenschappelijk anderzijds de West-Indische belangen in het








EN NEDERLANDSE FEDERATIEVE MOGELIJKHEDEN


grote Nederlands-Indonesische-West-Indische Verband, dan zal,
naar mij wil voorkomen, de hechtste basis gevonden kunnen
worden om zowel tegemoet te komen aan de verlangens naar
autonomie van West-Indie als om te construeren de band, welke
de West verbindt met het Moederland 6n met de Oost.

Gorinchem, September 1947












D. L. UYTTENBOOGAART t

Op 1 Aug. 1947 stierf te Heemstede, in de ouderdom van bijna 75 ja-
ren, dr DANIEL Louis UYTTENBOOGAART, een bekend entomoloog, die
van Juni-Nov. 1900 Suriname bezocht om handelsbelangen bij de goud-
industrie te controleren, en van deze gelegenheid gebruik maakte om een
belangrijke insectenverzameling bijeen te brengen (Tijdschr. Entom. 44,
p. 5, 45, p. 36 en 112, 87, p. 95). Een groot deel van zijn vangsten is
via de collective Veth over de verzamelingen van het Rijksmuseum
voor Natuurlijke Historie te Leiden verspreid Het overige is thans
terechtgekomen in het Zodlogisch Museum van Amsterdam, met uit-
zondering van de snuitkevers waarin UYTENBOOGAART zich had ge-
specialiseerd die zich eveneens te Leiden bevinden. Op biologisch ge-
bied waren de belangrijkste waarnemingen wel die betreffende het
merkwaardige instinct van de roofwants Beharus lunatus, die zijn
voorpoten in de uitvloeiende hars van de gomboom doopt om ze daarna
als lijmstok bij de vangst van zijn prooi te gebruiken.
P. W. H.
















DE BETALINGSBALANS EN HET GELDWEZEN
VAN SURINAME TIJDENS DE TWEEDE
WERELDOORLOG 1)

DOOR

H. W. J. BOSMAN

De betalingsbalans.
Over de ontwikkeling van verschillende bedrijfstakken van
Suriname tijdens de oorlogsjaren 1940-1945 is op het ogenblik
wel het voornaamste bekend. Vooral de uitbreiding der bauxiet-
ontginning, de achteruitgang van de plantagelandbouw, de
aanleg van wegen en defensiewerken en in verband hiermee de
toenemende schaarste aan arbeidskrachten vielen op.
In dit artikel willen wij eerst enkele aspecten nog eens nagaan
aan de hand van een ruw berekende betalingsbalans en daarna
zullen wij enkele monetaire kwesties beschouwen.
Bij het opstellen van een betalingsbalans voor Suriname zijn
wij ervan uitgegaan, dat de debetzijde gelijk moet zijn aan de
creditzijde, m.a.w. dat een betalingsbalans steeds in evenwicht
moet zijn. Is er immers een verschil tussen lopende ontvangsten
en uitgaven, dan wordt dit gedekt door goudbeweging of crediet-
verlening.
In dit opzicht vertoonde Suriname's betalingsbalans v66r de
jongste oorlog een eigenaardige trek. De invoer overtrof elk
jaar de uitvoer en dit verschil werd gedekt door een subsidie van
Nederland.
Gaan wij thans na, hoe deze toestand zich ontwikkeld heeft
tijdens de oorlog en beschouwen wij daartoe de geconstrueerde
betalingsbalans.

1) Dit artikel werd oorspronkelijk geschreven als deel van een scriptie.
Ik dank de heren Mr. A. van Traa en W. R. Menkman voor hun waarde-
volle aanwijzingen.


-48-







DE BETALINGSBALANS EN HET GELDWEZEN VAN SURNAME 49

Int. betalingsbalans Suriname over de jaren z94o t/m 1945
(in 1000)
Ontvangsten Uitgaven
Uitvoer (1) 60.267 Invoer (4) 83.868
Kapitaalimport, subsidie Bijdrage aan de oorlog(5) 5.000
enz. door Ned. Rege- .Geschenken aan Neder-
ring (2) 18.824 land in '45 (6) 350
Andere kap. imp. (3) 51.115 Dividend en rente (7) 30.000
Kort credit aan buiten-
land (8) 10.988
130.206 130.206
De verschillende posten kunnen als volgt verantwoord worden:
(1) en (4): total uit- en invoer 1940/1945, gesommeerd uit de
Handelsstatistiek van Suriname.
(2): ontleend aan: ,,De Rijksfinanci6n gedurende de oorlogs-
jaren 1940-1944", bl. 30. Hier vindt men wonder F 2 de
uitgaven van de Nederlandse Regering te Londen over de
verschillende oorlogsjaren ten behoeve van Suriname, w.o.
meest defensieuitgaven. De som bedraagt 2476.900. Omge-
rekend tegen een koers van / 7.60 is dit het bedrag wonder (2).
(3): sluitpost, verkregen door de posten (1) en (2) tezamen af te
trekken van de debetzijde.
(5): Ontleend aan een mededeling op bl. 38 van de Rijksbegro-
ting 1947. Dit bedrag werd ,,vrijwillig aan de Ned. Regering
te Londen afgedragen". Het is niet duidelijk of hier ook de
lening wonder begrepen is, die tijdens de oorlog in Suriname
werd gesloten. Dit is aangenomen.
(6): Ontleend aan een artikel ,,Suriname in oorlogstijd" in ,,Com-
mentaar" van 6 Mei 1946.
(7): Als volgt geschat: Op bl. 169 van zijn boek ,,Suriname 1900-
1940" geeft Mr. A. van Traa enkele getallen, waaruit blijkt,
welk deel van de bauxietuitvoer in 1936 en 1937 aan Suri-
name ten goede kwam in de vorm van belastingen, retri-
buties, lonen, salarissen enz. Dit percentage beliep ongeveer
40%. Als wij nu ditzelfde percentage toepassen op de oor-
logsjaren, dan moet van de total bauxietuitvoer ad / 52,4
mill. ongeveer 30 mill. als surplus-waarde voor het buiten-
land worden gerekend. Dit bedrag omvat dan de rente en
het dividend van het in de bauxietontginning gestoken
kapitaal." (Aan de Overheid droeg de Surinaamse Bauxite
Mij. in deze jaren / 15 mill. af, in de vorm van belastingen,
concessiegelden, retributies enz.).
WestIndische Gids XXIX







H. W. J. BOSMAN


(8): Berekend uit de balansen van 31 Dec. 1945 en 31 Dec. 1939
van De Surinaamse Bank. De posten ,,Bankiers en Corres-
pondenten" en ,,Belegging in U.S. Schatkistbiljetten",
balans 1945 debet, werden opgeteld. Daarvan werden afge-
trokken ,,Bankiers en Correspondenten", balans 1945 credit
en dezelfde post op de Balans van 1939 debet. De aldus
berekende toename van het deviezenbezit vormt kort cre-
diet aan het buitenland.
Ongetwijfeld zijn verschillende cijfers ruwe benaderingen, maar
wij menen, dat deze opstelling op ground van het beschikbare
material voldoende verantwoord is.
De post ,,Andere Kapitaalimport" is eenvoudig als sluitpost
genomen, daar debet- en creditzijde immers zoals wij zagen,
dezelfde som moeten vertonen.
Deze laatste kapitaalimport van ruim 51 million omvat de
bouw van de nieuwe bauxietinstallaties van de Surinaamse
Bauxite Mij. en de Billiton Mij. en de aanleg van wegen, de
uitbreiding van het vliegveld en de bouw van verdedigings-
werken, voorzover deze bekostigd werden door de Regering
van de Verenigde Staten. Voorzover de Nederlandse Regering
dergelijke objecten heeft gefinancierd, vindt men het bedrag
hiervoor als deel van de 18,8 million van post (2). De gehele
kapitaalimport zou dus bijna 70 (nl. 18,8 + 51,1) million
hebben bedragen, als wonder post (2) ook niet enkele zuiver
consumptieve uitgaven waren voorgekomen, zoals salarissen
en dekking van het begrotingstekort van 1940, dat 2 million
bedroeg. Na 1940 heeft Nederland niet meer hoeven bij te passen.
Wij zullen nu nog nagaan, of dit bedrag van 68 million
ook niet langs andere weg kan worden berekend. In het Econ.
Bericht No. 2 van de Stichting West Indie-Nederland (Dec. 1946)
wordt vermeld: ,,De versterkte bauxiet-ontginning door de
Amerikaanse Maatschappij en het aanvatten daarvan door de
Billiton-Maatschappij bracht veel geld in omloop en wel ca.
Sf 20 million (Sf = Surinaamse Guldens). Het Amerikaanse
leger bracht ca. Sf 12 million in circulatie en de bovengenoemde
defensiewerken ca. Sf 20 millionn. Wij moeten aannemen, dat dit
zijn lonen en betaling voor door de bevolking geleverde producten.
Een deel van de kapitaalimport zit hier dus in. Het andere deel
bestaat voornamelijk uit machines en motoren voor de bouw
der fabrieken, defensiewerken enz. benodigd. Wij hebben in de
invoerstatistiek nagegaan, wat de waarde was van een aantal
in deze jaren ingevoerde goederen, als motoren, machines,







DE BETALINGSBALANS EN HET GELDWEZEN VAN SURINAME 51

spoorstaven, stalen platen e.d. Deze greep was natuurlijk tame-
lijk willekeurig, maar wij hebben just die goederen genomen,
die o.i. voor de investeringen in defense of bauxietmijnbouw
hebben gediend. Wij kwamen op 13 mill. gulden. Dit, gevoegd
bij de 52 million uitbetaalde lonen geeft 65 million als kapitaal-
import, welk bedrag dus 3 million verschilt met het boven
gevonden bedrag. Dit verschil is te verklaren uit de ruwe schat-
tingsmethoden, vooral bij de laatste poging en misschien uit het
feit, dat ook consumptiegoederen voor de Amerikaanse troepen
zijn ingevoerd, die evenmin betaald behoefden te worden.
Het zou belangwekkend zijn te weten, welk deel van deze
kapitaalimport ten goede is gekomen aan de bauxiet-installaties
en de wegen, dus productief besteed werd en welk deel aan de
defensiewerken. Toch kan gezegd worden, dat het productie-
apparaat in de oorlogsjaren op deze manier behoorlijk is toege-
nomen, zij het ook, dat de verwaarlozing der plantages een ernstig
interen van kapitaal betekende.

Het geldwezen.
Het eerste, dat ons opvalt bij een beschouwing over de mone-
taire ontwikkeling van Suriname in de oorlogsjaren is de gewel-
dige toename van de geldhoeveelheid, die blijkt uit de volgende
cijfers, ontleend aan of afgeleid uit de jaarverslagen van de
Surinaamse Bank.
31 Dec. 1939 31 Dec. 1945 31 Dec. 1946
Metaalgeld 2.200.000 2.900.000 + 2.655.000
Bankbiljetten 1.392.340 11.363.200 12.083.900
Zilverbons 576.600 p.m.
Giraalgeld 1.019.929 6.365.222 6.706.919
4.612.269 21.205.022 21.500.000

Als ,,giraalgeld" is genomen de bedragen op de balans der
Surinaamse Bank wonder het hoofd: ,,Rekening-courant saldo's
Suriname". Hieronder vallen ook kleine bedragen aan termijn-
deposito's.
Om nu een indruk van het geldteveel te krijgen, zou men deze
geldhoeveelheid moeten vergelijken met het national inkomen.
Dit cijfer is echter voor Suriname niet beschikbaar. Als enige
maatstaf hebben wij daarom de Overheidsontvangsten genomen.
Wij beseffen zeer wel, dat een verandering in de Overheids-
ontvangsten niet parallel hoeft te lopen aan een verandering







H. W. J. BOSMAN


in de geldhoeveelheid, al was het alleen maar door invoering
van nieuwe en verhoging van bestaande belastingen. Maar
toch is er ongetwijfeld enig verband tussen national inkomen
en Overheidsontvangsten, zodat we de geldhoeveelheid met de
laatste hebben vergeleken. Als geldhoeveelheid hebben we deze
keer alleen bankbiljetten en giraalgeld genomen, daar voor de
andere geldsoorten geen jaarcijfers beschikbaar waren.

I II
I
Bankbiljetten Overheids- %
+ giraalgeld ontvangsten
1938 2210 4.243 52
39 2412 4.034 60
40 3579 4.725 76
41 6398 6.941 92
42 13060 10.293 127
43 18845 14.379 131
44 20958 12.995 161
45 17728 7.743 229
46 18791 12.672 150

Hoe ruw deze maatstaf ook moge zijn, toch ziet men hieruit
wel, dat er een grote zwevende koopkracht in Suriname is ont-
staan.
Hoe is nu al dit geld in de Surinaamse maatschappij gekomen?
Vooral de bouw der bauxietinstallaties en der defensie-werken,
hetzij dat deze productief of improductief waren, heeft zeer veel
geld wonder de bevolking gebracht. Dit geld werd, zo kunnen wij
redeneren, door middel van De Surinaamse Bank en in mindere
mate rechtstreeks door het Gouvernement in het verkeer gebracht
De circulatiebank kreeg daartegenover deviezen op ground van
de kapitaalimport vanuit de Ver.Staten en door de Ned. Rege-
ring. Zou voor dit geld voorzover het diende voor loonbetaling,
weer worden geimporteerd, dan zou het vanzelf weer verdwijnen.
Inderdaad is er natuurlijk veel meer geimporteerd dan vroeger,
maar weinig aan consumptiegoederen, want er waren maatregelen
tot invoerbeperking. Zo ontstond een grote zwevende koop-
kracht door de hoge lonen, die betaald werden en die voor een
deel niet in consumptiegoederen werden omgezet.
Wij hadden een en ander exact willen nagaan aan de hand
van een minitieus onderzoek van de balanscijfers der circulatie-







DE BETALINGSBALANS EN HET GELDWEZEN VAN SURNAME 53

bank. Dit is echter onmogelijk, o.a. omdat de balans van 1939
de beide kantoren in Amsterdam en Paramaribo tezamen be-
treft, terwiji voor 1945 balansen zijn opgesteld voor elk kantoor
afzonderlijk, vanwege het koersverschil tussen de Surinaamse
en Nederlandse gulden. Globaal genomen kunnen we echter
zeggen, op ground van de cijfers; dat de deviezenvoorraad van
de Surinaamse Bank met ongeveer / 10,6 million is toegenomen.
Daarvan komt echter 3,2 million ten name van het Deviezen-
fonds, zodat tegenover de rest ad 7,4 million nieuw bankgeld
in omloop is gekomen, waarvoor niet geimporteerd is, op de
wijze zoals boven beschreven. Dit bedrag vormt dus de zwevende
koopkracht.
Verder heeft de Bank sinds de Deviezenverordening van Febr.
1941 al het toen aanwezige en later gewonnen goud aangekocht,
zowel ten behoeve van het Deviezenfonds als voor de dekking
van haar bankgeld. Niet het gehele bedrag van deze aankopen
werkte geldvermeerderend, want een deel van dit goud werd
aan tandartsen en goudsmeden verkocht. Op ground van de
gegevens op blz. 49 van het verslag der central bank over de
oorlogsjaren, kan men zeggen, dat de aankoop van ongeveer
1500 kg. stofgoud een netto-inflationnair effect gehad heeft.
Hiervoor werd betaald / 1.80 per gram, d.w.z. ongeveer 2,7 mill.
gulden.
In het begin van dit hoofdstuk zagen wij, dat de geldsomloop
van 4,6 tot 21,1 mill. gestegen is. Van dit verschil van 16,5 mill.
is dus 10,1 mill. verklaard door de zojuist besproken twee oor-
zaken. De verklaring van de overige 6,4 mill. zal wellicht moeten
gezocht worden in het gestegen national inkomen. Als men
let op de grote bedrijvigheid in deze jaren en op de gestegen lonen,
dan is het duidelijk, dat het volksinkomen inderdaad gestegen is,
zo al niet reeel, dan toch zeker nominaal.
Ook om die reden most de circulatie stijgen.
En tenslotte heeft ook de prijsstijging van de ingevoerde
goederen invloed op de geldcirculatie gehad.
Volgens het Econ. Bericht no. 2 van de Econ. Stichting West-
Indi&-Nederland is het indexcijfer voor prijzen van importgoe-
deren gestegen van 100 op 209.
Er is hier een wisselwerking, want de vermeerderde geldcir-
culatie heeft weer de neiging de andere prijzen en de lonen te
doen stijgen. Toch heeft men deze tendentie behoorlijk in de
hand gehouden, hetgeen blijkt uit het feit, dat de index van de
levensstandaard op 160 & 165 geschat wordt, als 1939 op 100







54 DE BETALINGSBALANS EN HET GELDWEZEN VAN SURINAME

wordt aangenomen, terwijl de prijzen van de eigen producten
gemiddeld 2,5 maal zo hoog kwamen (Zie Econ. Bericht Eswin
no. 2).
Hoewel er dus een geweldige zwevende koopkracht aanwezig
is, is de omloopsnelheid van het geld gelukkig gering, daar er
veel oppotting plaats vindt, vooral door de Brits-Indische be-
volking. Verder zijn de prijsregelingen een rem.
Er is dus een geldteveel, maar dit is niet uitgewerkt en de
spiraal van steeds stijgende lonen en prijzen, het duidelijke
teken van een acute inflatie, heeft zich in Suriname niet voor-
gedaan. Men zou echter o.i. een deel van de te grote geldhoe-
veelheid kunnen wegwerken door de wonder het beheer van de
Bank zijnde deviezen aan te spreken en hiervoor te importeren.
De geimporteerde consumptie- of kapitaalgoederen worden dan
immers betaald met de deviezen en de consumenten resp. onder-
nemers betalen het overtollige geld aan de Bank om die deviezen.
te verkrijgen. Natuurlijk kan dit slechts zeer geleidelijk geschie-
den. In 1946 is de geldhoeveelheid nog iets toegenomen, o.a.
door binnenl. credietverlening. De deviezenvoorraad nam af,
behalve voor zover het Ned. guldens betrof.
















HET ONDERZOEK VAN DE VISSEN VAN SURINAME

DOOR

DR F. P. KOUMANS 1)

Het is een verheugend verschijnsel dat voor de visfauna van
Suriname meer belangstelling komt. Want de kennis van de
vissen is niet alleen van belang voor de wetenschap en de dier-
kundigen, maar is tevens van economische betekenis in verband
met de visserij.
Wanneer wij nagaan wat er voor de kennis van de Surinaamse
vissen in de loop der jaren is gedaan, dan is dit meer dan men zou
vermoeden. Reeds in 1824-1842 heeft de apotheker H. H.
DIEPERINK vrij grote aantallen vissen uit Suriname naar het
Rijksmuseum van Natuurlijke Historie te Leiden gezonden.
Hij geeft, jammer genoeg, als vindplaats alleen Suriname op,
zodat we van het verspreidingsgebied in Suriname niets weten.
Toch vormt deze verzameling een uitgangspunt, want van de vroe-
gere opgaven zijn de gegevens te vaag om ze te kunnen gebruiken.
De collective -Dieperink is voor een groot deel bewerkt door
onze grote ichthyoloog dr P. BLEEKER, die als arts in Nederlands-
Indie werkzaam was en 500 publicaties over vissen schreef,
waarvan 11 over Surinaamse vissen, gepubliceerd tussen 1862
en 1876. De bekendste hiervan is: ,,Description des esp6ces de
Silures de Suriname conservees aux Musees de Leide et d'Amster-
dam", Nat. Verh. Holl. Maatsch. (2) 20, 1864, 104 pp. Doch
ook buitenlandse ichthyologen deden in hun publicaties mede-
delingen over vissen uit Suriname. Deze publicaties zijn echter
zeer verspreid en vermelden dikwijls slechts een enkele soort
uit ons gebied. Samenvattende geschriften over Suriname zijn
er weinig. A. KAPPLER, een Duitser die lang in Suriname woonde,
publiceerde een lijst van, in Stuttgart gedetermineerde vissen
in ,,Hollindisch Guiana", Stuttgart, 1881, p. 167. Deze naamlijst
bevat nogal veel fouten en is alleen met de nodige voorzichtigheid
1) Rijksmuseum van Natuurlijke Historie, Leiden.


- 55-







DR F. P. KOUMANS


te gebruiken. In zijn bekende werk ,,Surinam.... ", Stuttgart,
1887, vindt men deze latijnse namen, en dikwijls ook de inlandse
namen, in de tekst van het hoofdstuk over de vissen terug.
Tussen de jaren 1900 en 1911 werden in Suriname verschillende
wetenschappelijke expedities, special voor topografische ver-
kenning van het binnenland, gehouden. Daarbij werden, meestal
door de dokter van het gezelschap, wonder de talrijke naturalia,
ook vele waardevolle vissoorten verzameld. Zo geschiedde dit
tijdens de Coppename-expeditie in 1901 door H. A. BOON, op
de Saramacca-expeditie 1902/1903 door P. J. DE KOCK, gedurende
de Gonini-expeditie 1903 en de Tapanahoni-expeditie 1904 door
G. M. VERSTEEG en bij de Corantijn-expeditie 1910/1911 door
J. F. HULK. Dit material is aan de collecties van het Rijks-
museum van Natuurlijke Historie toegevoegd.
Maar ook particulieren verzamelden material aan de kusten,
op de vismarkt te Paramaribo en in het binnenland. Degenen
die aan het Leidse museum vissen afstonden waren de handelaar
in naturalien FRANK, 1840-1849, KRAEPELIN & HOLM, 1861,
STEENBERGHE, 1864, de verzamelingen welke dr BLEEKER van
verschillende kanten ontving, H. VAN CAPELLE, 1901, de scheeps-
arts P. BUITENDIJK, 1904, D. HORST, 1907, de apotheker D.
BOLTEN, 1910, de bioloog Jhr. W. C. VAN HEURN, 1911, Dr
D. C. GEIJSKES, 1928, de preparateur van het Rijksmuseum van
Natuurlijke Historie H. W. C. COSSEE, 1939. Al deze verzame-
lingen zijn grotendeels reeds bewerkt en geven ons een indruk
van de soortenrijkdom aan vissen van Suriname. Dr J. W. B.
VAN DER STIGCHEL behandelde in zijn proefschrift, ,,South
American Nematognathi" 'Leiden, 1946 later verschenen als
,,The South American Nematognathi of the Museums at Leiden
and Amsterdam", Zool.Meded.Leiden 27, 1947 de Surinaamse
meervallen. Hij bestudeerde daarbij zowel het material dat ook
voor BLEEKER'S publicaties als basis gediend had, als het later
verzamelde.
Van de buitenlandse publicaties waarin Surinaamse vissen
behandeld worden, wil ik er slechts en noemen: C. H. EIGEN-
MANN, The freshwater fishes of British Guiana, Memoirs Carm.
Museum 5, 1912, 554 bladz., 103 platen. Hierin worden van
Brits Guyana 362 soorten genoemd, terwijl van Suriname 118
soorten worden opgegeven en van Frans Guyana 75. Wanneer
wij daarbij tellen wat we sindsdien nog van de zoetwatervissen
6n de zeevissen te weten zijn gekomen, dan kennen wij nu 213
soorten van Suriname! Dit aantal is stellig nog lang niet het







HET ONDERZOEK VAN DE VISSEN VAN SURINAME


aantal soorten dat werkelijk voorkomt, maar het geeft ons toch
een indruk van de visfauna van Suriname, die grotendeels wel te
vergelijken zal zijn met die van Brits Guyana. De publicatie
van EIGENMANN is voor Suriname van grote waarde, niet alleen
omdat het tot nu toe de uitvoerigste over Guyana is, maar tevens
omdat zij laat zien hoe Suriname nog pas ontgonnen terrein
is in verhouding tot de naastbij gelegen landstreken.
De visfauna van Suriname is te verdelen in de zeevissen en
de soorten die in het zoete water leven. De eerste beperken zich
niet alleen tot de kust van Suriname, maar worden langs een
groot deel van de noordkust van Zuid-Amerika aangetroffen
en vormen zodoende mede een onderdeel van de visfauna van
het West-Indische gebied. Sommige soorten zijn alleen gevonden
aan de kust van de drie Guyana's en Venezuela; de meeste hebben
echter een veel grotere verspreiding en zijn in het West-Indisch
gebied overall te vinden waar de levensvoorwaarden hun het
voorkomen mogelijk maken; enkele gaan nog verder, tot langs
de kusten van de zuidelijke staten van Noord-Amerika en voorbij
de Bahama-eilanden, of leven ook in andere tropische en sub-
tropische zeeen.
Het is voor de riviervissen minder vanzelfsprekend dat Suri-
name geen eigen visfauna bezit. De rivieren van Suriname toch
staan niet in verbinding met andere rivieren van Zuid-Amerika,
maar ondanks .dit, is het verspreidingsgebied van de meeste
soorten vrij groot. Er zijn wel enige soorten van riviervissen
in Suriname gevonden, die nog niet van vindplaatsen daarbuiten
bekend zijn, doch dit aantal is gering en veroorlooft ons niet -
ook al omdat we nog lang geen volledig overzicht hebben van
de plaatselijke visfauna er thans reeds een grote betekenis
aan te hechten. De meeste riviervissen van Suriname zijn ook
in Brits- en Frans-Guyana gevonden, vele zelfs in het stroom-
gebied van de Amazone en de Orinoco; enkele soorten in nog
verder af gelegen rivieren van Zuid-Amerika. Deze verspreiding
staat wellicht ten dele in verband met het ontstaan van het
vasteland van Zuid-Amerika, waarover in de Encyclopaedie
van Ned. West.-Indij op bladz. 290, wonder ,,Fauna", een en ander
wordt gezegd.
In Suriname is de laatste jaren weer belangstelling ontstaan
voor de visfauna, mede in verband met problemen, die de visserij
betreffen. Dit was de aanleiding, dat door Dr D. C. GEIJSKES
gedurende de oorlogsjaren 1942-1945 opnieuw een groot aantal
vissoorten in Suriname zijn verzameld, die naast nauwkeurige







58 HET ONDERZOEK VAN DE VISSEN VAN SURINAME

vindplaatsopgaven, grotendeels ook van de inlandse namen
zijn voorzien. Deze belangrijke collective is thans in het Rijks-
museum van Natuurlijke Historie te Leiden in bewerking. Voor-
dien kenden wij slechts van een 50-tal soorten de latijnse 6n
de inlandse naam, en we kennen nog wat inlandse namen, zonder
te weten, bij welke vissoort ze behoren. Uit een visserij-biologisch
oogpunt is zowel de nauwkeurige vindplaats in Suriname, alsook
de inlandse naam der marktvis-soorten zeer gewenst. Het is te
hopen, dat Suriname op deze wijze ook in de toekomst haar
medewerking zal blijven verlenen.


















BETHESDA


Terwijl het Surinaams Verslag 1940, in druk verschenen in 1947, ons
inlichtte over de leprabestrijding in Suriname in het algemeen, zoals de
stand van dien tak van ziekenzorg was in 1939, beschikken wij thans over
recenter gegevens, voor zover betreft 66n der drie leprozeriein welke het
land rijk is, vervat in de vijftigste aflevering van de bekende Stemmen uit
Bethesda. Wij vinden immers daarin het jaarverslag van het Centraal-
Comit6 ter behartiging der belangen in Nederland van ,,De Protestantse
Vereniging tot Verpleging van Lepralijders in Suriname" over het jaar
1946.
Vergelijken wij de cijfers uit het Sur. Versl. met die uit het verslag van
het Comit6, dan blijkt dat het aantal verpleegden in Bethesda in acht
jaar ongeveer gelijk gebleven is, 167 in 1939, tegen 176 in 1946; in eerst-
genoemd jaar had de R.K. inrichting 180 patienten, de gouvernements-
inrichting 240.
Dat de melaatsheid in Suriname nog alt'jd een ernstig kwaad is, wordt
aangetoond door het aantal nieuwe gevallen, in 1939 geconstateerd, zijn-
de 866; in zeer voorzichtige bewoordingen werd te kennen gegeven dat
wellicht het aantal gevallen wonder kinderen de laatste tien jaar afgeno-
men was.
Het Bethesda-verslag van 1946 geeft, even voorzichtig, iets ten beste
over de behandeling met het nieuwe middel Promine, dat nog te kort in
toepassing is om uit de verkregen resultaten conclusies te mogen trekken.
Toch vermeldt het Bethesda-verslag van 1946 enige gevallen van ver-
betering in den toestand van sommige patienten op wie dit middel toe-
gepast is.
Promine is helaas nog zeer kostbaar en de behandeling er mede moet
jarenlang voortgezet worden; iedere patient op wien het middel toege-
past wordt kost in Bethesda vijf honderd gulden per jaar.
De laatste oorlog heeft ook op de samenstelling van het verplegend
personnel van Bethesda invloed gehad; Duitse zusters, waarvan er in
1946 nog slechts drie in functie waren, moeten door Nederlandse vervan-
gen worden.
October 1947. M.


-59-









BOEKBESPREKING

Waarnemingen omtrent het legeren van even varii-
ten van rijst in Suriname door C. E. DROOGLEEVER
FORTUYN-VAN LEYDEN. Meded. Landb. Econ. Zaken
Suriname 5, Apr. 1946, 57 blz., 4 tab. buiten de tekst.
Het legeren van bijna rijpe halmen is een verschijnsel dat bij granen
veelvuldig voorkomt en als een bezwaar voor het goede oogsten wordt
aangemerkt, vooral als dit oogsten mechanisch geschiedt. Dit onderzoek
had ten doel na te gaan, welke factoren het legeren beinvloeden en hoe
enige veel voorkomende rijstsoorten in Suriname zich t.o.v. het legeren
gedragen. Onderzocht werden: Rexoro, Skrivimankoti, H79, Padi tjina
en drie Nickerie-varieteiten: 41K2A,'37D3 en 37C1.
Het al of niet legeren van rijst blijkt niet te kunnen worden toegeschre-
ven aan 6n erfelijke factor; het hangt samen met complexen van
eigenschappen welke ten dele correlatief zouden kunnen zijn verbonden.
Deze eigenschappen hebben betrekking op het wortelstelsel, de stengel,
de bladschede en de bladschijf.
Bij de onderzochte ,,varieteiten" hangt een goed ontwikkeld wortel-
stelsel samen met een sterke stengel of met stevige bladeren en een nauw
de stengel omsluitende bladschede. Het uitstoelingsvermogen staat in
omgekeerde verhouding tot het vermogen om de twee bovengenoemde
eigenschappen te ontwikkelen. (Dit geldt niet binnen de varieteit!). Het
productievermogen staat daarentegen in rechte verhouding tot het uit-
stoelingsvermogen.
Hierbij kan worden opgemerkt: 1. Planten met een goed-ontwikkeld
of diepgaand wortelstelsel hebben minder uitstoelingsvermogen dan plan
ten met een kort wortelstelsel, dat minder uitgebreid is, wat het aantal
wortels per tak betreft. Dit maakt H79 en Skrivimankoti tot goede uit-
stoelers; Rexoro tot een slechte uitstoeler. 2. De sterkte van de lage inter-
nodia beinvloedt het al of niet-legeren van de stengel. Deze eigenschap
maakt Rexoro tot een niet-legeraar, Padi tjina tot een min of meer lege-
rings-resistente varieteit. 3. Een sterke, vaste bladschede rondom een
zwakke stengel bevordert de rechte stand van het gewas. 4. De hoogte
van de plant beinvloedt het legeren. Deze factor draagt bij tot het resis-
tent zijn tegen legeren van de Nickerie-varieteiten, die een korte, maar
niet buitengewoon sterke stengel hebben; zij maakt, dat Padi tjina door
zijn grote hoogte, ondanks zijn sterke stengel tot de min of meer belang-
rijke legeraars behoort. 5. Een goed ontwikkeld wortelsysteem bein-
vloedt het transpiratieproces gunstig. Het diepgaand wortelsysteem van
Rexoro maakt deze tot een plant welke haar turgor niet gauw verliest;
het minder diepgaande maar uitgebreide wortelsysteem van Padi tjina
maakt, dat deze planten min of meer turgescent blijven, ook lang nadat
het veld is drooggelegd. Het vermogen om het bladoppervlak te verklei-
nen bij te sterke verdamping, door toevouwen van de bladschijf om de
middennerf maakt, dat de Nickerie-varieteiten lang hun stijfheid behou-
den na drooglegging van het veld.
Aan het slot van haar wetenschappelijk ten volle verantwoorde ver-
handeling geeft de schrijfster nog enkele wenken tot verbetering van de
planten door kruising, welke hun nut in de praktijk van de mechanische
rijstbouw stellig zullen bewijzen.
P. WAGENAAR HUMMELINCK.
















KRONIEK


SURINAME

Niet lang geleden kwam in een der Surinaamse nieuwsbladen een
merkwaardig bericht voor.
Op een avond was, in een der buitenwijken van Paramaribo, een
vrouw, door de duisternis misleid, in een trens (= sloot of greppel langs
den weg) gevallen; zij lag daar hulpeloos en liet een gekreun horen. De
voorbijgangers liepen haastig door en boden geen hulp, want.... het
was in de nabijheid van een kerkhof en het geluid kon van een jorka
(spook) afkomstig zijn. Dat de vrouw ten slotte uit haar benarden toe-
stand bevrijd werd, was te danken aan 66n jongeman, die haar te hulp
kwam, ondanks de waarschuwingen van anderen.
Dit geval speelde zich niet af in een dorp van heidense bosnegers,
doch in de stad, het centrum van het bestuur, dat ingevolge art. 157 der
geldende staatsregeling tot taak heeft de verspreiding van verlichting
en beschaving aanhoudend te bevorderen.
Dat het bijgeloof, d.i. de heidens-afrikaanse superstitie, in Suriname
nog welig tiert, is in dit tijdschrift aLeens door een bij uitstek deskundig
schrijver in het licht gesteld, als ook dat het euvel in kwestie niet tot de
minst ontwikkelden beperkt is. En dat de overhead, bij het uitvoeren
van haar opvoedende taak, niet kan volstaan met het goede te brengen,
doch ook het verkeerde heeft te bestrijden, blijkt uit het nog altijd niet
overbodig geworden zijn der strafbepalingen tegen afgoderij.
Geeft men zich met betrekking tot den culturelen toestand der be-
volking rekenschap van de werkelijkheid, dan dringt zich de vraag op,
of algemeen kiesrecht wel het eerst nodige is voor Suriname. Uitgaande
van de, thans wellicht verouderde opvatting, dat dit gewest Nederlands
zorgenkind is, zou men wensen dat het moederland dit kind nog wat
langer bij de hand zou kunnen leiden en het nog het een en ander zou
kunnen medegeven op den weg naar de zelfstandigheid.
Er zou dan niet in de eerste plaats gedacht worden aan algemeen
kiesrecht, hetwelk de bevolking van Europees Nederland zich zelf pas
dertig jaar geleden heeft toegekend. Wel wordt er overwogen zekere
groepen der Surinaamse bevolking slechts indirect het kiesrecht te doen
uitoefenen, doch in de practijk lijkt deze restrictie alleen betekenis te
zullen hebben voor zekere, buiten het centrum gelegen dorpsgemeen-
schappen. Welke andere differentiate zou uitvoerbaar en rechtvaardig
zijn?
Intussen, het schijnt thans niet meer de vraag te zijn wat Nederland
aan Suriname te geven of toe te staan heeft, maar wat Suriname geacht
wordt te verlangen, of te eisen.
Twede helft Januari 1948 zal eindelijk de lang verwachte rondetafel-
conferentie plaats hebben. Suriname zal daaraan deelnemen met acht


- 61 -








KRONIEK


personen, door het zittende vertegenwoordigende lichaam aangewezen,
buiten invloed van bestuur of opperbestuur, doch geacht wordend de
verschillende politieke stromingen te representeren welke zich in de
laatste jaren geopenbaard hebben. Deze delegate en de even sterke
Curagaose, zullen hebben samen te werken met een Nederlandse van
twaalf personen, niet door de Staten Generaal, doch door den minister-
raad benoemd. De inmiddels in functie getreden Surinaamse vertegen-
woordiger in Nederland en zijn Curagaose college, zijn leden der delega-
ties hunner respective gebiedsdelen.
In 1947 was het 280 jaar geleden dat Suriname Nederlands overzees
gebied werd; het laat zich aanzien dat aan deze verhouding in 1948 een
einde gemaakt zal worden. Of deze verandering Suriname tot heil zal
strekken, lijkt een open vraag.
Zij die te beraadslagen zullen hebben over den vorm waarin een nieu-
we verhouding gekleed zal moeten worden, staan voor een moeilijke en
verantwoordelijke taak. Wijsheid en voorzichtigheid zij hun op dezen
laatsten dag van het oude jaar toegewenst.

31 December 1947 M.

NEDERLANDSE ANTILLEN

De bespreking aan de ronde tafel

I

Op bet ogenblik, waarop deze kroniek wonder de aandacht van onze
lezers wordt gebracht, is de bespreking aan de ronde tafel misschien in
vollen gang ...... of reeds weer voorbij.
Er zijn namen genoemd van personen, die Curagao, en van anderen,
die Nederland zullen vertegenwoordigen, en het laatste nieuws is, dat 21
January 1948 de tegen September 1947 ontworpen besprekingen zullen
beginnen:
Curacao heeft niet voldaan aan het verzoek, of liever: aan de uitnodi-
ging, van de Kroon om haar 6, later 8, dubbeltallen voor te dragen.
Evenmin aan dat, om daarbij de Raden van politie zeggenschap te ge-
ven. In de Staten viotte het niet met de aanwijzing van personen. Daar-
mee zijn drie maanden gemoeid geweest. De afgevaardigden der De-
mocratische partij maakten gebruik van de afwezigheid van leden, om
de zaak op de lange baan te schuiven, naar men zegt, niet afkerig van
een uitstel, dat afstel worden zou. Mr. Da Costa Gomez, nog altijd Sta-
tenlid, is overgekomen, en heeft de ,,democratische" leden belezen, om
mee te doen, maar ten koste van een volledige capitulatie voor hun en
de Emanse eisen.
Alles is zeer geheimzinnig gegaan. De Curagaose bladen zijn er vol van,
en dat wil wat zeggen. Enige jaren geleden heeft de heer Da Costa
Gomez de afschaffing der ,,afdelingen" en de invoering van ,,commis-
sian" in de Staten ook verdedigd met een beroep op de nodige openbaar-
held bij de behandeling der publieke zaken, maar de klachten in de pers
over geheimdoenerij zijn, sedert de Staten dit advies volgden, toege-
nomen in plaats van ik zeg niet: verdwenen, maar verminderd.








KRONIEK


Daarbij zijn geheel nieuwe klachten gekomen. De door de Staten aan-
gewezenen, de oude leden der autonomie-commissie 1946 (met vervan-
ging van mr. Kwartsz door het statenlid Yrausquin) plus de heren Curiel,
als vertegenwoordiger van het Joodse volksdeel en den handel, en het
democratische statenlid V.d. Meer als Nederlander, zouden niet repre-
sentatief zijn. Deze klacht heeft men ook in de Nederlandse pers kunnen
lezen. In de A migoe van 19 Dec. 1947 komt een apologize voor van het
Statenbeleid in deze, blijkbaar in eigen keuken klaar gemaakt. De
trage gang van zaken wordt daarin chronologisch vastgelegd, de aan-
wijzing van de leden der autonomie-commissie verklaard uit hun er-
varing en de waardering van hun werk door het volk, de aanwijzing
van nog twee leden wenselijk genoemd ter plaatsing van het geheel op
breder basis, de niet-voldoening aan het verzoek der Kroon om een
voordracht verdedigd met een beroep op het ,,baas in eigen huis", en
ten slotte het niet-representatieve karakter der gezamenlijke heren ge-
weten aan.... ,,het gemis aan een krachtens algemeen kiesrecht aan-
gewezen volksvertegenwoordiging".
Een bulletin van 2 Dec. 1947 van de Democraat kondigt het
Curacaose volk het gebeurde aan als een onvoorwaardelijke overgave
aan en een nieuwe overwinning van de Democratische partij: geen
voordracht aan de Kroon, maar een benoeming door de Staten, en een
bindende instructie voor de heren, die inhoudt, dat, v66r zij aan de
tafel gaan zitten, Nederland hun moet verklaren Curacao als gelijkge-
rechtigde partij te erkennen, en dat ook onmiddellijk de autonome rech-
ten van het vrije volk van Curacao moeten erkend worden, met ver-
werkelijking daarvan, met name van een eigen verantwoordelijk be-
stuur binnen 66n maand. Worden deze eisen niet ingewilligd, dan gaan
de heren terug naar Curacao, zonder aan tafel te hebben plaatsgenomen.
Dit alles past weinig bij wat volgens een brief uit Nederland in het
weekblad CuraFao de gouverneur tijdens zijn verblijf hier te lande zou
gezegd hebben, dat Curagao er zo op gesteld is om de conferentie te
houden, dat het desnoods zonder Suriname met Nederland aan tafel
zou willen gaan.
Men mist wonder de door de Staten aangewezen personen node de
heren Statius Muller en De la Try Ellis, nog steeds de beste politieke
krachten met den heer Da Costa Gomez. Het is niet onwaarschijnlijk,
dat deze ook een opdracht in plaats van een voordracht en een bindend
mandaat niet zouden hebben begeerd. Althans laatstgenoemde schijnt
genoemd te zijn, maar de voorstanders van zijn aanwijzing moeten ge-
zwicht zijn voor dreigementen.
Van mandaat gesproken het was 150 jaar geleden een overwinning
van de democratic dat het bindend mandaat, dat zo veel onheil had
veroorzaakt, vervangen werd door .,eed en geweten" als richtsnoer voor
het politieke handelen. In Curacao schijnen het andere ,,democraten"
te zijn, die de klok op dit punt achteruit zetten.
Men zegt, dat ook de erkenning van Aruba om zich af te scheiden uit
het geheel der Nederlandse Antillen deel uitmaakt van het bindend
mandaat der aangewezen heren. Een paar maanden geleden heeft de
gouverneur eens laten uitrekenen wat Aruba opbrengt en wat het kost.
Globale cijfers wijzen voor de jaren 1942-1947 47 million aan ontvang-
sten en 361/: million aan uitgaven aan. Daarbij heeft de gouverneur








KRONIEK


gewaarschuwd voor het gevaar, dat men uit deze cijfers niet-verant-
woorde gevolgtrekkingen zou kunnen maken.
,,Het Volkscomit6", meer dan de Curacaose R.K. volkspartij als ge-
heel de aanhang van mr. Da Costa Gomez, doet in Nos Lucha van
15 December 11., alsof er geen ultimatum bestaat. Het stelt zich achter
de door de Staten aangewezen delegatetie, en uit deze verlangens:
souvereiniteit van het Huis van Oranje, geen vertegenwoordiging van
de koninklijke waardigheid in de Nederlandse Antillen maar uitoefening
van het Koninklijk gezag door een autoriteit, die in geen geval ,,gou-
verneur" mag heten, omdat dit woord een ,,koloniale" klank heeft,
volwaardigheid der delen van het Koninkrijk, vertegenwoordiging der
overzeese gebiedsdelen in alle organen van het Koninkrijk, eigen grond-
wet voor Curagao, daar gemaakt, eigen organen voor zelfstandige wet-
geving en bestuur bevoegdheid van elk eiland om zich voor'eigen zelf-
standigheid uit te spreken, met bereidheid van Curacao om het even-
tueel over zijn eerste armoede been te helpen, ten slotte: eigen vlag,
eigen wapen, eigen volkslied.
De kranten in Nederland hebben enige namen genoemd voor de
Nederlandse delegate. Zijn deze just, dan heeft men het meer in politics
dan in kenners van West-India gezocht.

28 Dec. 1947 F.

Naschrift. Eerder dan in de Nederlandse kranten verscheen in die op
Curagao het bericht, dat de regering drie advisers heeft benoemd,
wonder welke dr. De la Try Ellis, wat tot voldoening strekt. Voor Neder-
land zijn in hoofdzaak degenen benoemd, van wie het gerucht going.
















EENIGE OPMERKINGEN OVER DE VISSCHERIJ, NAAR
AANLEIDING VAN HET RAPPORT WELVAARTSPLAN
NEDERLANDSCHE ANTILLEN 1946

DOOR

J. BOEKE

In het zoo uitnemend gedocumenteerde en goed gestelde rap-
port uitgebracht door Prof. Dresden en Prof. Goudriaan ten be-
hoeve van ,,Het Welvaartsplan Nederlandsche Antillen 1946" 1)
wordt op blz. 29-31 naast de vele andere voorstellen om de wel-
vaart van de Nederlandsche Antillen te verhoogen, ook verbete-
ring van de visscherij en wat men noemt de industries van zeepro-
ducten aanbevolen. De schrijvers ,,zien in een krachtiger vissche-
rijbedrijf een zaak van groote beteekenis voor dit gebiedsdeel,
omdat men daardoor de eiwitvoeding van de bevolking verbetert
en het gebiedsdeel minder afhankelijk wordt van buitenlandschen
aanvoer". In volgende hoofdstukken is nog aangegeven, op welke
wijze een goed afzetgebied voor de gevangen visch etc. zou kun-
nen worden verkregen of in de hand gewerkt. Het spreekt echter
van zelf, dat het niet alleen de verbetering van de eiwitvoeding
der bevolking is, waarvoor uitbreiding van de visscherij nuttig zal
zijn, doch dat ook de volkswelvaart in belangrijke mate er door
zal worden bevorderd.
Als men, zooals het mij in 1904 en 1905 een voorrecht was te
mogen doen, een jaar lang de kolonie en de aangrenzende gebieden
heeft doorkruist ten einde de volkswelvaart te helpen verbeteren,
dan verliest men de liefde voor dit zoo karakteristieke deel van
onze West-Indische gebiedsdeelen niet meer, en zoo was het voor
mij een groote voldoening, dat het indertijd door mij aan de Re-

1) Rapport uitgebracht door Prof. Ir. D. DRESDEN en Prof. Dr. Ir. J.
GOUDRIAAN tijdens hun verblijf te Curacao van 14 December 1946 tot 16
January 1947 t.b.v. ,,Het Welvaartsplan Nederlandsche Antillen 1946".
(1947).

65 -
West-Indische Gids XXIX 5







J. BOEKE


geering uitgebrachte rapport 1) ng als basis voor verbeteringen
van de visscherij wordt aanvaard. Doch men bedenke, dat het 40
jaren geleden is, dat dit rapport werd uitgebracht, en dat de om-
standigheden radical zijn veranderd. Wel zijn de omgevende wa-
teren natuurlijk de zelfde gebleven en behoudt het daarop betrek-
king hebbende deel van het rapport, vooral van het tweede deel,
waarin de vischfauna uitvoerig wordt beschreven 2), wel zijn waar-
de, maar er zal toch veel nieuw werk te doen zijn om de visscherij
aan de tegenwoordige omstandigheden van Curacao zelf aan te
passen.
Elke poging tot verbetering van de visscherij en de industries
van zeeprodukten dient dus niet alleen uit te gaan van mijn rap-
port van 1907 dat in vele opzichten natuurlijk is verouderd -
maar moet in de eerste plaats worden voorafgegaan door een her-
nieuwde bestudeering van de betreffende vraagstukken door een
deskundig visscherij-bioloog (niet een hydrobioloog, zooals in het
welvaartsrapport wordt aangegeven; het moet een practisch on-
derlegde visscherij-man zijn), voordat de zakelijke mogelijkheden
nader kunnen worden onderzocht. Men zal goed doen zich in deze
te verstaan met het bestuur van de ,,Natuurwetenschappelijke
Studiekring voor Suriname en Curacao", dat zich ook met deze
zaak in grooter verband bezig houdt, opdat de Curagaosche bevol-
king zooveel mogelijk van het noodzakelijke biologische research-
werk zal kunnen profiteeren.
Ongetwijfeld hebben de 40 jaren geleden aangegeven voorstel-
len voor het verschaffen van een grootere welvaart en van betere
bestaanskansen special voor den ,,kleinen man", thans veel meer
kans van slagen, nu de welvaart, de bedrijvigheid, de algemeene
toestand, de verhouding tot het verdere W.-I. gebied, de koop-
kracht der bevolking zoozeer zijn toegenomen dank zij ,,de
olie". En niet alleen hebben zij een grootere kans van slagen, doch
ook, en vooral, een veel grootere beteekenis voor de verhooging
van de volkswelvaart. En die moet verhoogd blijven, ook, zooals

1) Rapport betreffende een voorloopig onderzoek naar den toestand
van de Visscherij en de industries van zeeproducten in de Kolonie Curagao
.... door Dr. J. BOEKE. Eerste gedeelte. 's-Gravenhage, 1907, IV+201
pp. met 13 foto's op 8 platen en 7 ten deele uitslaande kaarten buiten de
tekst.
Hierin o.m. :Visscherij-methoden (p. 64), schildpaddenteelt (p. 120),
oestercultuur (p. 134), sponsenteelt (p. 145), kreeftenteelt (p. 154).
2) Hetzelfde. Tweede gedeelte. 1919, XXXIV + 351 pp., 69 figg.
Waarin het uitgebreide ,,Report on the fishes...." door J. METZE-
LAAR.







EENIGE OPMERKINGEN OVER DE VISSCHERIJ


het in het rapport van de H.H. Dresden en Goudriaan heet, ,,als
de olie ons ontvalt".
Er zal, wonder de huidige omstandigheden, bij de groote toename
van de bevolking en haar koopkracht, veel meer vraag zijn naar
goede en versche visch; er zal ook meer gelegenheid zijn voor goe-
de conservative en voor export van de gevangen visch, van kreef-
ten, oesters (zoo mogelijk), van schildpadden. Goede conserveer-
fabrieken, zooals aan de kust van de Mexicaansche Golf, de ,,Gulf
Fisheries Company", ijsfabrieken en koelinrichtingen, zooals in
Cuba, in Port of Spain, Oyster-canneries, zooals in Apachicola, in
New-Smyrna, in Cedar Keys, bij New Orleans en sardinefabrieken
zooals in Venezuela, kosten veel geld bij de oprichting, maar just
Awaar de welvaart en de koopkracht op Curaaco thans zoo zijn toe-
genomen, is bij een juiste inrichting de daarvoor noodige kapitaal-
inzet zeer stellig goed rentegevend te maken, en eenmaal ingericht
kan het ook na ,,de olie" winstgevend blijven. Het komt slechts
op een goede inrichting en deskundige leading (een goed onderlegd
visscherij-bioloog).... en op goed, vast, betrouwbaar en kundig
personnel aan. Zijn deze voorwaarden vervuld, dan twijfel ik geen
oogenblik aan het success. Wat 40 jaar geleden onmogelijk te ver-
wezenlijken was wegens het volkomen gebrek aan leading en perso-
neel, moet nu bij de veranderde omstandigheden w6l mogelijk zijn,
mits slechts voor goede en deskundige leading en voor doelmatige
organisatie gezorgd wordt. Wat dit alles betreft, ga ik volkomen
accord met de voorstellen van het rapport Welvaartsplan 1946.
Van alle zijden kan de zaak met goed gevolg aangepakt worden.
Slechts enkele opmerkingen van practischen aard.
Ik noemde de oyster-canneries in Apalachicola. Over de voor-
uitzichten van de oestercultuur heb ik in het rapport van 1907
uitvoerig gesproken. Of hier een daadwerkelijk success zal kunnen
worden bereikt, is de vraag. De mangrove-oesters, en daar gaat
het in onze West om,zijn klein. Bij goede uitzaaiing en behandeling
zijn zij zeer zeker te veredelen en te vergrooten, zooals in Japan is
gebleken, doch zij blijven toch altijd klein en bij het hooge zout-
gehalte van de omspoelende zeewateren, zullen zij ook bij ver-
edeling toch wel niet veel grooter worden. Er is dus wel kans van
slagen, maar slechts tot op een beperkte hoogte. Conserveerfabrie-
ken, voor oester-conservatie geschikt, kunnen echter ook voor
kreeften- en krabbenconservatie worden gebruikt. Men zou trou-
wens ook, zooals in Holland en Zeeland op zoo groote schaal en
met success is gedaan, jonge oesters van andere streken kunnen
importeeren en die dan verder kweeken. Verder onderzoek is hier







J. BOEKE


zeer zeker geboden, v66r men tot practische uitvoering zou kun-
nen overgaan.
Bij de conserveerinrichtingen kwam reeds de teelt van kreeften
en krabben ter sprake. Op de Benedenwinden werden en wor-
den waarschijnlijk n6g vrij veel schaarlooze kreeften gevangen.
De vangst geschiedde echter op onbeholpen wijze, met lange stok-
ken met of zonder weerhaak, terwijl op Jamaica, aan de kust van
Venezuela en in Trinidad veel langoustes werden gevangen en grif
verkocht. Aftrek zouden zij vooral thans zeer zeker vinden, en bij
de ontwikkeling van het visscherijbedrijf zou dan ook zeker deze
visscherij tot grooteren bloei zijn te brengen. Of kunstmatige
kweekerij goede resultaten zou kunnen opbrengen, zouden proe-
ven moeten leeren. Door de Amerikaansche kweekerijen worden
jaarlijks millioenen kreefteneieren verzameld en uitgebroed, waar-
van (ten minste vroeger) ongeveer 80% goed uitkomen. Of dit ook
in de daarvoor geschikte baaien en inhammen van de kust van
Curacao mogelijk zou kunnen zijn, moet eveneens worden onder-
zocht -. Ook hiervoor is deskundige leading onontbeerlijk. Op
Cuba werd in 1936 voor een waarde van $ 36.580 aan kreeften
gevangen; in Florida schat men de jaarlijksche vangst op
300.000. Kreeften blijven lang leven in buns en op ijs blijven zij
langen tijd goed. Ook kunnen zij voortreffelijk worden geconser-
veerd. Voor garnalen geldt hetzelfde. Krabben zijn zeer gewild,
doch hun voorkomen is alleen op de Bovenwindsche Eilanden van
eenige beteekenis. Over al deze zaken bestaat er een uitgebreide
Amerikaansche literatuur.
Bij de sponsenteelt, al is die wel tot bloei te brengen, dient ten
zeerste gezorgd te worden voor het uitsluitend kweeken van goede
soorten. De vroeger door mij gekweekte soorten waren wel zacht
en dus bruikbaar, doch bros, spoedig gescheurd en dus voor allerlei
gebruik volkomen ongeschikt. Door import van goede stekken,
bijv. uit Tarpon Springs (Florida) kan dit euvel verholpen worden,
maar de langdurige groei van de stekken, het groote gevaar van
infectie en overwoekering door allerlei dieren en planten (wieren)
maken, dat de resultaten bij deze kweek wel zeer problematisch
zullen zijn.
Ook de schildpaddenkweek verdient onze belangstelling en kan
worden verbeterd. Doch, zooals ook reeds in het rapport van 1907
werd aangegeven, gaat het aantal schildpadden in de laatste jaren
sterk achteruit, mede dank zij de roekelooze uitroeiing van de die-
ren en het inzamelen van de eieren. Indien de bescherming van
deze dieren, wonder leading van een visscherij-bioloog, krachtig







EENIGE OPMERKINGEN OVER DE VISSCHERIJ


wordt aangepakt en zoowel het ontwerp natuurbeschermings-
wet voor het Gebiedsdeel Curaqao van Dr. Westermann als zijn
praeadvies inzake schildpaddenbescherming in West-India voor
de Caribbean Co6rdination Commission Netherlands doet zien,
dat in deze richting groote belangstelling bestaat zal ook hierin
stellig een goed resultaat verkregen kunnen worden.
Of de trawl-visscherij op de Saba-Bank, zooals in het rapport
Welvaartsplan wordt aangegeven, goede kans op slagen zal heb-
ben, betwijfel ik wel eenigszins. Vroegere experimenten om in de
tropische wateren met bodem-trawls te visschen, zijn steeds op
een fiasco uitgeloopen. De Saba-bank, het uitgestrekte zeegebied
ten Z.W. en W. van Saba en St. Eustatius, is 12-20 vademen diep.
De bodem is wel over het algemeen zanderig, doch overall komen
uitstekende rotspunten met koralen voor. Over den bodem ge-
sleepte trawl-netten gaan hierdoor onfeilbaar stuk of geheel ver-
loren. Deze wijze van visschen, in onze Noordzee zoo voortreffelijk
geschikt, zou hier ten eenenmale mislukken. Lijnvisschen, trek-
netten, hangende lange netten, aan de oppervlakte gehouden,
zullen bij den grooten vischrijkdom van de Saba-bank stellig een
goed resultaat opleveren.
Dit zijn slechts enkele opmerkingen. Het was er mij slechts om
te doen, de groote beteekenis van een goed georganiseerde uitbrei-
ding en verbetering van de visscherij voor de verhooging van de
welvaart en de levensomstandigheden op de eilanden van onze
West-Indische Gebiedsdeelen te onderstreepen.
Hierin is zeer zeker iets blijvends te bereiken, ook en vooral van
groote beteekenis, als de andere welvaartsbronnen van Curacao
zouden opdrogen. Maar men pakke bet goed en snel aan. Oprich-
tingskosten van conserveerfabrieken, de inrichting van een goede
vischmarkt, inrichting van goede visscherijvaartuigen enz., dat
alles kost bij den aanvang veel geld, doch in de toekomst zal dit
zeer zeker rijke vruchten voor de volkswelvaart dragen, en het
geld zal goed besteed zijn. Doch men beginne nh reeds met het
organiseeren van een goed ingericht laboratorium voor visscherij-
onderzoek, de uitzending van een ervaren visscherijbioloog, de
voorbereidende noodzakelijke maatregelen. Daarbij behoort ook
het opleiden van goed onderlegd personnel. Het zou bijv. zeker
aanbeveling verdienen (zooals ook reeds in mijn rapport van 1907
werd aangegeven), om in overleg met het Bureau of Fisheries van
de Vereenigde Staten aan eenige jongelieden, door den visscherij-
bioloog uit te kiezen, die tot visschers willen worden opgeleid, de
gelegenheid te verschaffen, het bedrijf, de groot-visscherij en de






70 EENIGE OPMERKINGEN OVER DE VISSCHERIJ

verschillende methoden van conserveeren in de U.S.A. op de
plaats zelve te bestudeeren, om dan, teruggekeerd, this de vis-
scherij met hun daar opgedane ervaring van dienst te zijn.
Kortom, de zaak moet goed en snel worden aangepakt, niet te
krenterig, royal doch in de goede richting. Dan zal de visscherij
stellig veel tot de volkswelvaart en het goede leven op Curagao
kunnen bijdragen.

Utrecht, 8 November 1947.

















DE K.L.M. IN WEST-INDIE


DOOR

J. VERVOORT

De ontwikkeling van het luchtverkeer in West Indie heeft vooral de
laatste jaren een geweldige vlucht genomen. Het vliegveld Hato op
Curagao is op het ogenblik het centrum van een zeer uitgebreid luchtnet
der K.L.M. en heeft voor de bewoners der Nederlandse Antillen eenzelfde
betekenis als Schiphol voor Nederland. Het ontstaan van het West-
Indisch Bedrijf der K.L.M. dateert van 1934. Reeds bij de oprichting
van de K.L.M. in 1919 had de directie een luchtverbinding tussen
Nederland en zijn gebiedsdelen op het oog, evenals een luchtnet in
beide gebiedsdelen tussen de eilanden onderling. Dat deze plannen
niet terstond ondanks het aandringen der Nederlandse regering werden
ten uitvoer gelegd vond zijn oorzaak voornamelijk in technische en
economische bezwaren. Immers het vertrouwen in de luchtvaart was
in die dagen nog niet zo heel groot, terwiji daarnaast de ontwikkeling
van het vliegtuig niet zo ver gevorderd was, dat passagiers over lange
afstanden konden worden vervoerd.

Daarom duurde het tot 1934 alvorens de K.L.M. de gelegenheid zou
aangrijpen haar plannen in West-Indie te verwezenlijken. De aanleiding
daartoe was het feit, dat het toen just 300 jaar was geleden, dat CuraCao
in het Nederlandse gemenebest werd opgenomen.
De bijzonder gunstige positive van Curagao, welke in vroeger eeuwen
haar de bijnaam van ,,sleutel van West-Indie" schonk, gold ook ten
opzichte van het luchtverkeer. De kansen welke Curarao het lucht-
verkeer bood werden ook door anderen begrepen, en reeds in 1924
hebben de Scadta, een gecombineerde Colombiaans-Duitse onder-
neming, en in 1929 de Pan American Airways, pogingen ondernomen
om Curaaao in hun luchtnet op te nemen. Dat deze pogingen mislukt
zijn is in hoofdzaak te wijten aan de weigering van Venezuela om vlieg-
tuigen van buitenlandse maatschappijen boven haar grondgebied toe
te staan. Mede om deze reden had de K.L.M. de vestiging van een lucht-
basis in West-Indie moeten uitstellen, maar tegelijk ook was het hieraan
te danken, dat deze kansen voor haar niet verloren zijn gegaan.
Op 14 December 1934vertrok dan het eerste K.L.M.-vliegtuig de
,,Snip", een Fokker F-18, van Schiphol naar de West. Aan deze bij-
zondere vlucht waren vele technische voorbereidingen en proefnemingen
voorafgegaan. Er moesten acht extra tanks met de inhoud van 3500
liter in de cabine worden ingebouwd. Met de drie normal, in de vleugels


-71 -







J.VERVOORT


ingebouwde, tanks konden in total 5500 liter worden meegenomen.
Deze hoeveelheid was voldoende om een afstand van 5100 km af te
leggen. De olievoorraad werd aangevuld met 110 liter in een extra tank.
De route liep over Marseille, Alicante, Casablanca, Porto Praya, Para-
maribo. Het traject was in total 10.300 km lang terwijl de afstand
over de Atlantische Oceaan 3612 km bedroeg. Te middernacht en in een
stromende regen, ondernam de ,,Snip" de lange tocht naar Curagao.
OAdanks het late uur en de ongunstige weersomstandigheden warren
velen naar Schiphol gekomen om van het vertrek getuigen te zijn. De
bemanning bestond uit de gezagvoerder J. Hondong, 2e bestuurder
J. J. van Balkom, de navigator S. van der Molen en de werktuigkundige
L. D. Stolk.
Van het vliegveld van Porto Praya werd de spring over de Oceaan
ondernomen. Op 20 December landde de ,,Snip" op de ,,Zanderij", het
vliegveld van Paramaribo en 22 December werd de plaats van bestem-
ming, Curagao, bereikt. Op beide vliegvelden werd de ,,Snip" wonder
grote belangstelling en met enthousiasme ontvangen. Wegens het
volbrengen van deze voor de Nederlandse luchtvaart zo belangrijke
en moeilijke opdracht werd elk lid van de bemanning door H. M. de
Koningin benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje Nassau.
Terstond na aankomst op Curacao, werd de ,,Snip" wederom geheel
voor passagiersvervoer verbouwd. De eerste weken werden benut om,
door het organiseren van rondvluchten, de Curacaoenaars vertrouwen
en belangstelling in de luchtvaart bij te brengen. Op 19 Januari 1935
kwam de eerste en geregelde luchtdienst tussen Curacao en Aruba tot
stand. Door deze luchtverbinding werd het verkeer tussen de beide
olie-centra in de Nederlandse Antillen aanmerkelijk verbeterd. De duur
van de reis tussen deze eilanden werd hierdoor van 6 uur tot op nog geen
5 kwartier bekort.
Reeds in Maart 1935 werden met de regering van Venezuela bespre-
kingen gevoerd voor het tot stand brengen van een luchtverbinding
tussen Curacao en Maracaibo. Eerst in Juli 1936 werd overeenstemming
bereikt en kwam deze luchtlijn tot stand. Het grote voordeel van deze
lijn was dat hierdoor aansluiting werd gekregen op de lijnen van de
Pan American Airways en de Eastern New York, waardoor Curagao
slechts op 21 dag reizen van New -York kwam te liggen.
In January 1937 werd de frequentie van de lijn Curacao-Maracaibo
van 2- tot 3 maal per week verhoogd, terwijl een nieuwe lijn op Vene-
zuela, Curacao met La Guaira, de haven van de hoofdstad Caracas,
verbond. Eind 1937 werd de kleine K.L.M.-vloot, welke slechts uit
2 Fokkers F 18 bestond, versterkt met de F 8 ,,Duif". Dit toestel was
voornamelijk bedoeld voor het maken van extra vluchten en was spe-
ciaal ingericht voor luchtfotografie.
Thans volgde de opening van nieuwe lijnen elkander in snel tempo op.
In February 1938 werd een wekelijkse dienst Curaao--Coro, eveneens
in Venezuela, aan het K.L.M.-net toegevoegd. Op 15 Mei van hetzelfde
jaar werd ook Barranquilla in Colombia in de K.L.M.-dienstregeling
opgenomen en in September kwam een dienst op Bonaire tot stand.
Begin 1939 volgde een dienst op Port of Spain, de hoofdstad van het
Britse eiland Trinidad. Spoedig werd deze verbinding doorgetrokken
tot Barbados. De belangstelling voor deze laatste verbinding was zo








DE K.L.M. IN WEST-INDIE


groot, dat de frequentie weldra most worden opgevoerd tot 4 maal
per week. Eind September 1939 werd de verbinding met Suriname via
Trinidad tot stand gebracht. In Januari 1940 voegde de K.L.M. de lijn
Trinidad-Ciudad Bolivar aan haar luchtnet toe.
Intussen werden in Nederland voorbereidingen getroffen voor een
geregelde luchtdienst tussen Nederland en West-Indie. De ontwikkeling
van het luchtnet in West-India dat most dienen als voedingsnet voor
deze transatlantische dienst, was in de loop der weinige jaren bijzonder
voorspoedig geweest. Duidelijker spreekt dit nog uit de cijfers over
deze jaren:



Jaar gies kilometers en kg ko- ieguren
Sgi baggage kg meters

1935 2659 65470 8.409 307 117 406
1936 3518 100900 19.937 735 408 628
1937 6293 228744 43.168 3239 703 1320
1938 9822 402956 83.659 6850 1325 2247
1939 14578 872869 117.356 10623 4181 3398
1940 17593 1053910 158.445 11980 4147 4058

Uit deze cijfers blijkt wel, dat een luchtverbinding tussen Nederland
en West-Indie alleszins verantwoord was, temeer daar hierop zowel in
Nederland als in West-Indie steeds-meer werd aangedrongen. Met
energie werden derhalve in Nederland de voorbereidingen getroffen
en reeds in September 1940 zou er een aantal proefvluchten, welke de
geregelde dienst most voorafgaan, worden uitgevoerd. De luchtroute
welke zou worden gevolgd, was dezelfde als die welke de gezagvoerder
Hondong in December 1934 met de ,,Snip" had gevlogen. Deze plannen
konden door het uitbreken van de oorlog helaas niet worden verwezen-
lijkt.
Het West-Indisch Bedrijf most nu op eigen wieken driven. Aan-
vankelijk ondervond men ook hier de terugslag van de politieke situatie
in Europa. Enkele diensten werden tijdelijk gestaakt en ook het passa-
giersvervoer nam zienderogen af. Toch duurde deze toestand niet lang
en reeds spoedig steeg de vraag naar passage aanmerkelijk.
Ondanks de oorlogstoestand en het drukke passagiersvervoer going de
K.L.M. in West-Indie voort met uitbreiding van haar luchtnet en weldra
kwam een luchtverbinding met Jamaica tot stand. Het jaar 1942 bracht
geen uitbreiding van het luchtnet of verhoging van frequentie met zich.
Toch was het een jaar, waarin grote activiteit werd ontplooid. De aan-
vragen voor passage waren zodanig gestegen, dat wachtlijsten moesten
worden aangelegd. Maar ofschoon alles naar wens verliep verloor men
de toekomst toch niet uit het oog en werden diepgaande besprekingen
gevoerd voor het openen van een dienst op Miami. Tevens werd een
eerste proefvlucht gemaakt naar Ciudad Trujillo, de hoofdstad van de
Dominicaanse Republiek, waarmede begin 1943 een geregelde dienst
tot stand kwam. In Augustus van dat jaar werd de verbinding met
Miami een .feit. In datzelfde jaar viel de K.L.M. de grote eer te beurt








J. VERVOORT


H. K. H. Prinses Juliana, die een bezoek aan Suriname bracht met de
Lockheed ,,Meeuw" te vervoeren. In Februari 1944 maakte H. K. H.
wederom van de K.L.M. gebruik, ditmaal voor een reis naar Aruba en
Curacao. Gedurende deze tocht vloog H. K. H. meer dan 6800 km per
K.L.M.
In 1944 kwam ook nog een luchtverbinding tot stand met St. Maarten
en in het jaar daarop werd een dagelijkse dienst tussen Miami, Curacao
en Venezuela geopend. In April 1946 werd een dienst van St. Maarten
naar St. Kitts aan het luchtnet toegevoegd. Op 25 Maart 1947 werd San
Jose, de hoofdstad van Costa Rica in Midden-Amerika aan het K.L.M.-
net toegevoegd en op 20 April volgde tenslotte Havana op Cuba.
Een bijzondere onderscheiding ontving bet West-Indisch Bedrijf der
K.L.M. door de toekenning van de Safety Award voor het jaar 1945
door de Inter American Safety Council wegens het vliegen van ruim
23.000.000 pass/km zonder enig letsel voor passagiers of bemanning.
In 1946 was het wederom de K.L.M. aan wie deze eer te beurt viel.
Intussen was de oorlog in Europa beeindigd en het contact met
Nederland wederom hersteld, maar helaas nog niet door de lucht. Het
zou echter niet lang meer duren of de plannen welke in 1940 zo jammer-
lijk mislukten, zouden werkelijkheid worden. In Nederland werden
daartoe reeds voorbereidingen getroffen. De eerste aanleiding tot het
uitvoeren van deze plannen, was een verzoek van de B.P.M. voor bet
overbrengen van haar personnel naar Cura9ao. Op 14 Februari 1946
werd de eerste van een reeks special vluchten wonder commando van
gezagvoerder A. Viruly uitgevoerd. Het behoeft geen betoog, dat het
eerste vliegtuig uit Nederland op Curagao met enthousiasme werd
ontvangen. De route liep aanvankelijk over het Zuidelijk deel van de
Atlantische Oceaan, n.l. Dakar en Natal. Op 6 Juni 1946 werd een
geregelde eenmaal wekelijkse dienst naar West-Indie geopend. Boven-
dien werd de route vanaf die datum niet meer via het zuidelijk deel van
de Atlantische Oceaan gevlogen, maar nam men de aanmerkelijk kortere
weg over New York. Daarnaast werden nog steeds special vluchten
voor de B.P.M. uitgevoerd.
Sinds 30 Mei van dit jaar werd deze dienst geheel uitgevoerd met
Constellations en op 6 October werd de frequentie hiervan op 2 maal
per week gebracht. Wel een bewijs, dat deze dienst in een grote behoefte
voorzag, wat trouwens ook uit de cijfers blijkt. Vanaf 14 Februari 1946
tot en met September 1947 werden ruim 7000 personen op dit traject
vervoerd. In 6143 vlieguren werd een afstand van 1.894.321 km. afge-
legd, terwijl aan vracht en post resp. 38.695 en 24.671 kg werden ver-
voerd. Ter illustrate van het voorgaande geven wij hier de cijfers der
vervoersresultaten van het West-Indisch Bedrijf over de jaren 1941
tot en met December 1947: Zie tabel volgende bladzijde.
Hoe voorspoedig de ontwikkeling van het West-Indisch Bedrijf zich
ook heeft voltrokken, toch had men vooral in de eerste jaren met vele
moeilijkheden te kampen. Aanvankelijk beschikte men niet over een
onderdelen-dep6t voor het verrichten van reparaties, terwijl ook vak-
bekwaam personnel, waar het bij een luchtvaartonderneming op aan
komt, moeilijk te verkrijgen was. Alhoewel in 1939 de K.L.M.-vloot,
welke uit slechts drie Fokkers bestond, met vier Lockheeds Super
Electra werd aangevuld, was deze nog geenszins toereikend. Eerst








DE K.L.M. IN WEST-INDIA


Passa- gevlogen vracht post l tnet
Jaa giers kilometers en kg kilo- vlieguren
__ bagage kg meters
1941 20513 962036 198.101 13.854 4119 3934
1942 25817 1314250 247.335 25.591 5004 5596
1943 33152 1854574 329.392 65.661 7265 7474
1944 33741 1996677 325.245 34.184 9510 8026
1945 39648 2686252 403.101 32.512 9664 10431
1946 50212 3669788 583.054 48.942 10997 14166
1947 76503 4519684 1.288.090 77.894 9577 17124

na het einde van de oorlog kwam hierin verbetering en thans beschikt
men dan ook over 9 moderne toestellen, welke tezamen aan bijna 250
personen plaats bieden.
Het ligt voor de hand, dat het tekort aan personnel en material
aan het gehele bedrijf zeer zware eisen stelde. De hoogspanning, waar-
onder men al die tijd heeft moeten werken, heeft echter aan de effi-
ciency en de veiligheid niets te kort gedaan. Dit spreekt wel zeer dui-
delijk uit de toekenning van de ,,Safety Award" aan de K.L.M. in West-
Indie in twee achtereenvolgende jaren.
Zo zijn eindelijk de plannen, welke de K.L.M.-leiding reeds van de
oprichting af voor de ogen stonden, na de oorlog tot werkelijkheid
geworden. Vier van de zes eilanden der Nederlandse Antillen zijn door
de lucht met Suriname verbonden, terwijl daarnaast verbindingen
bestaan met tien Amerikaanse landen en eilanden. Van een klein onbe-
tekenend lijntje van 117 km tussen Curacao en Aruba heeft de K.L.M.
in West-Indie zich ontplooid tot een krachtig bruggenhoofd, waarop de
reusachtige luchtboog over de Atlantische Oceaan tussen Nederland
en West-Indie veilig rust.
December 1947.

















ONDERNEMERSRAAD VOOR SURINAME

Het jaarverslag over 1946, behandeld in de algemene ledenvergadering
van 15 September j.l., is vooral interessant wegens de bijlage, No. V,
zijnde een copie van des Raads missive dd. 30 November 1946, houdende
een, uit eigen initiatief, aan den minister van Overzeese Gebiedsdelen
uitgebracht advies in zake het wetsontwerp tot stichting van een ,,Wel-
vaartsfonds Suriname".
Uit de memories van toelichting had de Raad gelezen, dat de regering
thans de period van ,,plantagekolonie" voor Suriname voor goed voor-
bij acht te zijn en meer heil ziet in inheemse bedrijven, kleine en midden-
standsbedrijven, op agrarisch en industrieel gebied, aan het uitheemse
grootbedrijf slechts een aanvullende plaats toekennend in het toekom-
stige economische bestel van het land. De Raad vreest dat, deze gedachte
vooropgesteld, het plantagebedrijf niet zal krijgen wat het, naar des
Raads oordeel, toekomt.
Hoewel het hier de plaats niet is om partij te kiezen in een blijkbaar
bestaand meeningsverschil tussen de regering en de organisatie der on-
dernemers, met betrekking tot de wijze waarop de welvaart in Suriname
bevorderd dient te worden, dringen zich toch enkele vragen op aan den
lezer van des Raads advies.
Wanneer, zoals de Raad terecht opmerkt, het plantagebedrijf staat of
valt met de mogelijkheid van geregelden aanvoer van betrouwbare en
niet te dure werkkrachten, een vraagstuk dat thans wellicht moeilijker
op te lossen zal zijn dan ooit te voren, ligt het dan niet voor de hand, dat
de gedachten uitgaan naar het reeds aanwezige reservoir van arbeidsbe-
kwamen en arbeidswilligen, blijkbaar door een natuurlijk process verloren
gegaan voor de plantages, maar in staat gebleken zich in eigen kleine
landbouwbedrijfjes een bestaan te verschaffen?
Het is waar, dat het voornaamste product van den kleinen man, de
rijst, langen tijd niet voldaan heeft aan de eisen welke voor export naar
het buitenland gesteld worden, zoals de Raad just opmerkt; men zou
hieraan nog kunnen toevoegen, dat de eigen geteelde rijst slechts, dank
zij een hoog invoerrecht, de binnenlandse market kon veroveren, verder
dat thans wel het Curacaose pellerijbedrijf en Venezuela elk
exportoverschot kunnen afnemen, doch dat dit direct samenhangt met
het uitvallen, misschien tijdelijk, van Achter Indi6 als belangrijk export-
gebied. Maar, heeft men niet in Ned. Indie aan de inheemsen geleerd
thee, rubber enz. voor export te produceren? En, leverden niet West
Afrika cacao en Haiti koffie voor de wereldmarkt, afkomstig van den in-
heemsen landbouw; was niet op Jamaica de kleine man ,,the backbone of
the banana-industry"?
Alleen het plantagebedrijf, zo meent de Raad, kan den export in snel


- 76 -








ONDERNEMERSRAAD VOOR SURINAME


tempo doen toenemen; van verbeteringen in den toestand van het klein-
bedrijf is zulks niet te verwachten. Toch is zodanige toeneming dringend
nodig, wil men niet voor belangrijke begrotingstekorten komen te staan
voor een toekomstig tijdperk van langen duur. Maar, vraagt men zich af,
heeft dan het verleden geleerd, dat een niet door schaarste van arbeids-
krachten belemmerde uitvoer van plantageproducten de begroting in
evenwicht hield?
De Raad stelt tegenover elkander het verstrekken van fondsen voor
den economischen opbouw van Suriname uit de moederlandse openbare
geldmiddelen aan den enen kant en de aanwezigheid anderzijds van 20 a
25 million gulden aan eigen Surinaams volksvermogen, tijdens de oor-
logsjaren gekweekt; de Raad vraagt zich af, of dit laatste niet zou beho-
ren deel te nemen in de financiering van het welvaartsplan. Hoe zou dit
kunnen geschieden; door een vermogens- of vermogensaanwas-heffing ?

Ter vergadering werd o.a. nog besproken de serving van arbeiders
voor Suriname op Barbados en Saint Lucia; een der leden opperde de
mogelijkheid ook op Haiti een poging aan te wenden.
Verder kan nog aan het verslag over 1946 ontleend worden, dat op het
einde van het jaar de besprekingen der Surinaamse Bananen Maatschap-
pij met de regering in een vergevorderd stadium geraakt waren, doch
door verschillende omstandigheden de aanvang der werkzaamheden ver-
traging ondervonden heeft.
November 1947. M.














GEDENKTEEKENS EN GEDENKPLATEN IN SURINAME

DOOR

FRED. OUDSCHANS DENTZ.

Behalve het standbeeld voor H. M. de Koningin, waarover wij
op bladzijden 11 e.v. in den vijftienden jaargang (1933/4) van dit
tijdschrift geschreven hebben, is Suriname slechts vijf gedenk-
teekens rijk.
1. In 19041) had de onthulling plaats op het Gouvernementsplein
van een door Charles van Wijk vervaardigd bronzen borstbeeld
van den oud-gouverneur jhr. mr. T. A. J. van Asch van Wijck.
Daarop staat te lezen: ,,1849-1902. Jhr. Mr. T. A. J. van Asch
van Wijck, Gouveneur van Suriname 27 Juni 1891 -12 Mei 1896
Minister van Kolonian 1 Augustus 1901-9 September 1902".
Het is een geschenk van de Surinaamsche bevolking. Ik herinner
mij, dat velen uit de gekleurde bevolking niet erg met dit bronzen
borstbeeld waren ingenomen, zeggende, dat de gouverneur blank
was en niet gekleurd.
2. Beter viel het marmeren borstbeeld in den smaak van den
heer Barnet Lijon, dat 7 Januari 1907 werd onthuld en door de in
Suriname aanwezige Britsch-Indiers werd bekostigd. Het op-
schrift luidt: ,,Aan Meester George Henry Barnet Lijon, agent-
generaal voor de Immigratie in de kolonie Suriname van 1 Maart
1892-1 Juni 1905, oud-lid van den raad van bestuur, ridder in de
orde van den Nederlandschen Leeuw, wordt dit borstbeeld opge-
dragen door de Britsch-Indische bevolking van Suriname als
blijk van waardeering en uit dankbaarheid voor de hoogst loffe-
lijke wijze waarop hij steeds de belangen der Immigranten heeft
behartigd". Het borstbeeld staat op den hoek van het Gouver-
nementsplein en de Groote Comb. Van dit borstbeeld herinner ik
mij de volgende anecdote. Directeur van de Surinaamsche Bank
was indertijd de heer R. Bdr von Hemmersweil. Deze geleek veel
op den heer Barnet Lijon, hetgeen den inlandschen beschouwers

') 29 Augustus.


- 78 -







GEDENKTEEKENS EN GEDENKPLATEN IN SURINAME 79

de opmerking ontlokte, dat zulks ook uit den naam op dit borst-
beeld: ,,Bar net Lijon" bleek.
3. Het derde gedenkteeken is dat voor den luitenant ter zee
Iste klasse J. G. W. J. Eilerts de Haan. Zijn marmeren borstbeeld
werd 5 December 1912 op het Vaillantsplein onthuld, een ge-
schenk van het Surinaamsche volk, vervaardigd door Bart van
Hove. Eilerts de Haan was als leider van een wetenschappelijken
onderzoekingstocht naar de Corantijn vertrokken op 18 Juli
1910. Door hevige koortsen aangetast, overleed hij 29 Augustus
1910 aan de Gran Rio. De Corantijn-expeditie werd voortgezet
wonder leading van den luitenant ter zee C. C. Kaijser, ondanks de
bezwaren van vele inlandsche helpers, die in den dood van Eilerts
de Haan een slecht voorteeken zagen.
4. Den 18den April 1928 werd te Albina een gedenkteeken
onthuld ter herinnering aan den districtscommissaris J. Weyne,
den aanlegger van den weg van Albina naar Moengo, welke naar
dezen Isten luitenant Weyneweg werd genoemd (den 24sten Nov.
1926 geopend).
5. Op 20 Juni 1945 is ter gelegenheid van het eerste eeuwgetijde
van de Nederlandsche kolonisten op de begraafplaats van Post
Groningen (Saramacca) een gedenkteeken onthuld voor hen, die
bij aankomst in Suriname waren overleden, nl. 189 van de 384
kolonisten.
De volgende drie gedenkplaten zijn te vermelden.
1. Een medaillon-gedenkplaat voor koning Willem III.
Onder zijn regeering werd op 1 Juli 1863 de slavernij in Suri-
name afgeschaft. Dit feit gaf de dankbare bevolking aanlei-
ding bij het gouden emancipatiefeest, 1 Juli 1913, een bronzen
gedenkplaat voor den koning te doen plaatsen in den voorgevel
van het gebouw, waarin de administrative van financien gevestigd
is op het Gouvernementsplein. Het medaillon vertoont de beelte-
nis van koning Willem III. Rondom slingeren zich taken van lau-
rierbladeren, de symbolische oranjeappels en de verbroken kettin-
gen en boeien der slaven. Gouverneur W. H. D. baron van Asbeck
onthulde de gedenkplaat, welke op aanwijzing van den architect
A. Salm G.Bz. te Amsterdam vervaardigd was bij de firma F. W.
Braat te Delft. De commissie wonder voorzitterschap van den heer
R. Bir von Hemmersweil (directeur van de Surinaamsche Bank),
kreeg bij resolutie van 13 Juni 1910 no. 18 vergunning voor de
plaatsing aan het voornoemd gebouw. De plaat werd door het de-
partement van Openbare Werken aangebracht, nadat zij aan
het gouvernement was aangeboden en bij resolutie van 15 Maart







80 GEDENKTEKENS EN GEDENKPLATEN IN SURNAME

1913 no. 304 aanvaard. Koning Willem III was in Suriname zeer
behind in verband met de afschaffing der slavernij, hetgeen ook
uit verschillende negerengelsche liederen blijkt. Hij werd de
,,vader van het Surinaamsche volk" genoemd.
2. De buitensocieteit ,,Het Park" werd in 1877 gesticht op
een moerassigen plek terzijde van het fort Zeelandia. Langs het
fort liep een gracht, welke gedempt werd. Een plantagehuis werd
aangekocht en op het terrein overgebracht. Dit gebouw ziet
over het Plein en de Surinamerivier uit. Als herinnering aan de
stichting van deze haast onmisbare ontspanningsgelegenheid
getuigt een koperen gedenkplaat met de volgende tekst:
,,1877-1903. Hulde aan den heer L. Stumpf R.E.K. 1) stichter
dezer buitensocieteit Het Park tijdens het bestuur en met den
steun van Z.E.Jhr. C. van Sypesteyn, Gouverneur van Suriname.
3. Op 23 Februari 1935 onthulde gouverneur Kielstra in een
daarvoor gehouden godsdienstoefening een gedenkplaat in het
bedehuis ,,Anetta" te Paramaribo, ter eere van en met het wel-
gelijkend beeld van de stichteres mevrouw de weduwe Anetta
Bos, geboren Visser. Dit bedehuis was een tweede gelegenheid
tot samenkomst voor het houden van godsdienstoefeningen van
de Hervormde gemeente van Paramaribo in de buitenwijk, voor-
namelijk van de ,,Hollandsche boeren.", de afstammelingen der
Nederlandsche kolonisten van 1845. Mevrouw A. G. Bos was de
weduwe van een Nederlandsch scheepskapitein. Zij was het, die
het initiatief tot het stichten van dit bedehuis nam en de gelden
ervoor met haar medewerksters bijeenbracht. Zij opende een
inteekenlijst met een bedrag van /200.-. Nadat een erf
was aangekocht en bebouwd, had op 23 Februari 1902 de
inwijding plaats van het gebouw, dat naar haar genoemd werd.
Tevens werd er een bewaarschoollokaal geopend. Mevrouw Bos
schonk het orgel. In 1915 werd het bedehuis ,,Anetta" vergroot
en verfraaid. Deze gemeente werd toen met de stadsgemeente
samengesmolten. Mevrouw Bos overleed op hoogen leeftijd in
1931.


1) Ridder van de Eikekroon.















A LADY OF QUALITY IN SURINAME


HERINNERINGEN EENER OFFICIERSVROUW 1)

DOOR

W. R. MENKMAN

Tien weken na haar huwelijk met den luitenant Jan Felix
Adriaan Eugeen van Lansberge vertrok de schrijfster, destijds
een jonge vrouw van vijf en twintig jaar, naar Suriname, waar
de vader van haar echtgenoot gouverneur was.
De wittebroodsweken had men voor een deel doorgebracht
op Huize De Kolk wonder Sint Oedenrode, bij de moeder van den
gouverneur, Maria Margaretha Henrica van Oldenbarneveld ge-
naamd Tullingh (1774-1864).
Omstreeks 1 Augustus 1862 werd de reis aanvaard, van het
Nieuwe Diep, met het barkschip Carolina. Te voren was Jan naar
Harderwijk getrokken, om een detachement van honderd man
af te halen, dat wonder zijn bevel den overtocht naar Suriname
maken zou.
Niet onvermakelijk is de beschrijving van het van boord gaan
der vrouw van den kapitein, met een karbies vol scheepsprovisie,
van het uitreiken van oorlam aan de manschappen en de toe-
spraak daarbij van den gezagvoerder, die blijkbaar ook zelf de
afscheids-jenever niet versmaad had.
De reis was tamelijk voorspoedig (een week of vijf), maar
vervelend; de Van Lansberges waren de eenige kajuitspassagiers,
Kapitein Cupido was niet bepaald zijn gezelschap waard en een
medicus voer niet mee. De soldaten vermaakten zich met zang
en dans (orgel en harmonica) en kort voor aankomst werd de
verjaardag van Kroonprins Willem (4 September) gevierd met
een parade (parodie) en een tooneelvoorstelling. Er was bij het
1) De m6moires zijn van Mevrouw Wilhelmina Susanna Petronella
Adriana van Lansberge, geb. Maas Geesteranus (1836-1914), welwillend
ter beschikking gesteld door den Heer J. W. G. van Lansberge te
's Gravenhage.

81 -
West-Indische Gids XXIX 6







W. R. MENKMAN


detachement een onderofficier ingedeeld, de later Kapitein
Theunis van het Surinaamsche garnizoen.
Bij de aankomst ter reede van Paramaribo lag aldaar Zr Ms
schroefstoomschip Amstel; de gouverneur kwam aan boord in
een achtriems tentboot, waarvan de bemanning uitgedost was
met roode mutsen en Ned.vlaggen als gordels.
Ten gouvernements huize werd men verwelkomd door schoon-
mama Van Lansberge (Victoria Maria Rodrigues, de Colombi-
aansche echtgenoote van den gouverneur), die haar zorgen aan
het jonge paar zou wijden, totdat dit een eigen woning (het
logeergebouw) zou kunnen betrekken. Aan tafel werd men
bediend door drie negers en twee Chineezen; op het erf van het
gouvernements huis werkten vier slavinnen als waschvrouwen,
luisterend naar de namen Premi6re, Aspasia, Juno en Minerva.
Onze schrijfster vermeldt de komst, volgens haar in 1863,
eener versterking der zeemacht, in verband met de aanstaande
slavenemancipatie; de ,,Zoutman" echter kwam volgens het
Kol. Verlsag reeds in 1862 uit Nederland aan, zoodat op het
einde van dat jaar in Suriname aanwezig waren een oorlogs-
stoomschip en twee oorlogsschoeners.
Ook de expeditie tegen de wegloopers aan de Surnauskreek
had plaats in het laatst van 1862, niet in 1863. De bedoeling zal
inderdaad wel geweest zijn de weggeloopen slaven over te halen
tot terugkeer naar hun meesters, die dan de schadevergoeding
wegens de vrijverklaring niet zouden behoeven te ontberen.
Dat er op deze expeditie een marine-officier gesneuveld zou zijn,
vermeldt het Kol. Verslag niet, wel dat er in 1862 een officer
der landmacht overleed i).
Zooals bekend is verliep de emancipatie over het algemeen
rustig en ook Mevr. Van L. brengt in verband hiermede hulde
aan de Herrnhutter leeraren. De schrijfster erkent dat aanvan-
kelijk vele geemancipeerden werkcontracten sloten tegen het
officieel vastgestelde dagloon van 80 c. voor de mannen en 60 c.
voor de vrouwen, met vrije woning en geneeskundige verzorging
op de plantages.
Het jonge paar Van L. leidde blijkbaar een vroolijk bestaan;
veel gezellige omgang met vrienden, picnics en logeerpartijtjes
op plantages. Als adjudant van zijn vader had Jan een niet
zwaren, maar wel met zijn levenslustigen aard strookenden
1) De gezondheidstoestand der troepen was, volgens het verslag, in
1862 zeer gunstig, d.w.z. dat er 22 man overleden, 4 sneuvelden en 4 ver-
dronken.







A LADY OF QUALITY IN SURINAME


dienst. In 1867 maakte hij deel uit van de commissie welke tot
taak had eenige moeilijkheden in de vestiging van Kappler aan
de Marowijne uit den weg te ruimen. Een benoeming tot district-
commissaris was hem ontgaan, omdat zijn moeder, die blijkbaar
mee bestuurde, het van belang achtte den schijn van bevoor-
rechting te vermijden.
In 1867 most men afscheid nemen van papa Van Lansberge,
die op 63 jarigen leeftijd aftrad als gouverneur en vervangen
werd door W. H. J. van Idsinga, gewezen gouverneur ter Kuste
van Guin6, daarv66r gezaghebber van Sint Eustatius en Saba.
Ook wonder den nieuwen bewindsman gelukte het den nu omstreeks
dertigjarigen eersten luitenant Van L. niet een burgerbetrekking
in Suriname te bemachtigen.
In 1869 going zijn vrouw, alleen vergezeld van de kinderen
en een n&n6, naar Holland, ook thans met een schip dat geen
medicus aan boord had, maar wel de vrouw van den kapitein,
die Mevr. van L. weinig beviel. De gezagvoerder zelf was een
wonderlijk type; hij viel flauw toen een tusschendeks-passagier,
een mar6chauss6e, aan disenterie kwam te overlijden. Een der
kinderen en de kindermeid werden ziek, een ander kind viel
zich een gat in het hoofd en tot overmaat van rampen werd men
op den vier en dertigsten dag der reis door zwaar stormweer
beloopen. Waarop dan nog een oponthoud van veertien dagen
in het Kanaal volgde, wegens windstilte en mist.
Eindelijk aankomst in het Nieuwediep, waar twee broers
van onze reizigster het gezelschap in ontvangst namen, maar,
zooals zij schrijft, meer belangstelling aan den dag legden voor
de zwarte n6ne dan voor haar. De winter werd doorgebracht
in Den Haag, bij vader en moeder Maas Geesteranus.
In den zomer van 1870 aanvaardde het gezin de terugreis
naar Suriname. In het hotel Den Burg te Nieuwediep, waar
men eenigen tijd gelogeerd had, omdat er op gunstigen wind
gewacht most worden, trof men aan de table d'h6te het tooneel-
gezelschap van Judels aan en vernam men van het uitbreken
van den Fransch-Duitschen oorlog.
Ditmaal trof het reisgezelschap het met het schip, den kapitein
en het weer. Medepassagiers waren drie Hermhutters, een
echtpaar en een Friulein die in Suriname haar toekomstigen
man zou ontmoeten, verder een zwarte muziekmeester.
Bij aankomst te Paramaribo kon Mevr. van L. haar man
alvast de kapiteins-fourageres overhandigen, want zijn promote
was op komst.







W. R. MENKMAN


Met een volgende gelegenheid arriveerde de jongste broeder
Maas Geesteranus, die op een plantage geplaatst werd, maar
met wien het niet bijzonder goed schijnt gegaan te zijn.
Kapitein Van Lansberge, nu garnizoenscommandant, vierde
van hartelust zijn liefde bot voor muziek en voor bloemen;
in het fort werd een prachtige bloementuin aangelegd. Overigens
leidde men weer een leventje van vroolijken Frans, totdat het
doodsbericht van den ouden Heer Maas Geesteranus 1) zijn dochter
in rouw dompelde; broader Arnold going nu meteen maar weer
naar Holland terug.
Onder het jaartal 1872 spreekt Mevr. Van L. over de expedities
van haar man met Cateau van Rosevelt, waarvan er een be-
schreven werd in den XXVII sten jaargang van dit tijdschrift;
toen eindelijk de kaart van Suriname gereed was, kende de regee-
ring in Nederland aan de beide explorateurs te zamen een bedrag
van vier en twintig duizend gulden toe, niet als betaling (alle
twee waren zij in overheids dienst), doch als blijk van waar-
deering voor hun werk. Deze gratificatie schijnt echter nimmer
uitbetaald te zijn.
Als werkverschaffing aan de 2de klasse van discipline van het
garnizoen werd in hetzelfde jaar 1872 een deel van het gouver-
nementsplein achter het fort Zeelandia tot park ingericht,
waarin later de Buitensocieteit gevestigd werd.
Het jaar 1873 bracht de doodstijding van den oud-gouverneur
Van Lansberge, terwijl er hetzelfde jaar in het Paramaribosche
gezin een tweeling geboren werd, waarvan er echter een weder
heenging. De gouverneur Van Idsinga vertrok en werd ver-
vangen door Jhr C. A. van Sypestein, een vriend van de families
Maas Geesteranus. De kapitein Van Lansberge going met verlof
naar Holland en nam zijn dochtertje mede, dat den leeftijd
bereikt had om in Patria opgevoed te worden.
Van het verlof, dat voor een deel doorgebracht werd te Brussel,
waar de broeder van onzen kapitein (Mr J. W. van Lansberge,
de later gouverneur general van Nederlandsch Indii) destijds
ons land als gezant vertegenwoordigde, werd niet ten voile ge-
bruik gemaakt; op het eind van het jaar was het verkleinde
gezin weder te Paramaribo vereenigd.
Er volgde nu een tijd van moeilijkheden, minder goede ver-
standhouding wonder de officieren van het garnizoen en een niet

') MR. ADRIAAN JAN CORNELIS M. G., Heer van Zuid Scharwoude,
vice president der Arr. Rechtbank te Alkmaar (1805-1871)







A LADY OF QUALITY IN SURINAME


altijd welwillende gezindheid van den gouverneur tegenover de
mannen (Cateau van Rosevelt en Van Lansberge) die zich onder-
scheidden op een terrein waarop Van Sypesteyn zelf zich even-
eens bewogen had. Ook going de gezondheidstoestand van Van L.
achteruit.
Anno 1875 wordt de aankomst vermeld van Baron Schimmel-
penninck van der Oye, als administrateur van Financien, dien
enkele hedendaagsche lezers zich wellicht nog herinneren, in
zijn otium in de Gravenstraat. Dan, 1876, de tentoonstelling
(in het Logegebouw) ter bevordering van nijverheid en land-
bouw, gevolgd door groote feesten.
De ,,goudkoorts" deed Van L. nog eenmaal, in 1877, naar het
binnenland trekken, om voor een ontginningsmaatschappij te
exploreeren. Een tienjarig zoontje werd dit jaar naar Holland
gezonden en het daarop volgende jaar repatrieerde de rest van
het gezin; de nu bijkans veertigjarige kapitein Van L. had genoeg
van Suriname, tenzij hij er als major terug zou kunnen komen.
De reis going ditmaal met de Fransche mail en een medepassa-
gier van Suriname was de Heer Rodrigues, dien wij ons nog als
Portugeesch consul te Paramaribo herinneren. Via Georgetown,
Port of Spain en Castries (ook later nog de route der Annexe
Fort de France-Cayenne van de Cie G6n. Transatlantique) going
het naar Martinique, voor overscheping aan boord van de
,,Am6rique", die met 600 passagiers vertrekken zou, meest ruwe,
vuile Amerikaansche Spanjaarden, schrijft Mevr. Van Lansberge;
de Parijsche tentoonstelling was blijkbaar een groote attractive
voor Latijnsch Amerika.
De reis was niet aangenaam; het eten was beneden peil en
een twist tusschen twee Zuidamerikaansche medepassagiers
eindigde met een moordaanslag en een zelfmoord. Tot verzet
van de zenuwen, zegt de schrijfster, gaf de commandant den-
zelfden avond een bal, met champagne ,,a discretion".
Een plezierige afwisseling was het aandoen van Fayal, waar
versche proviand ingeslagen werd; Mevr. Van L. houdt de
Azoren voor Spaansche eilanden.
Van Saint Nazaire reisde men via Angers naar Parijs, waar
de tentoonstelling bezocht werd en van daar naar Den Haag.
Vroolijk was het verblijf in Holland niet; Van L. werd twee maal
in een sanatorium te Laag Soeren verpleegd, zijn vrouw most
wegens een leveraandoening behandeld worden.
De bedoeling was dat de kapitein Van L., zonder gezin, naar
Curacao zou gaan, om aldaar zijn promote tot major af te







W.R.MENKMAN


wachten. De benoeming van zijn zwager (geh. met Emilie van
Lansberge) J. H. A. W. Baron van Heerdt tot Eversberg tot
gouverneur van Curagao, maakte de scheiding iets minder
pijnlijk. Samen going het echtpaar via Parijs naar Saint Nazaire,
waar men afscheid nam, zooals zou blijken voor altijd.
Op Curacao, als kapitein-commandant der troepen en van
het garnizoen, overleed J. F. A. E. van Lansberge, na een maag-
bloeding, op 23 Januari 1883. Zijn overschot werd bijgezet in
het familiegraf der families Hellmund op Mundo Nobo; toen reeds
de rustplaats van zijn zuster Charlotte (de in 1864 overleden
Mevrouw Hellmund) en van zijn in Coro gesneuvelden broeder
Henri.
Mevrouw Van Lansberge, die haar man ruim een en dertig
jaar overleefd heeft, schreef haar ,,Herinneringen uit een veel-
bewogen leven" in het jaar waarin zij weduwe werd; zij droeg
deze memoires aan haar kinderen op. Er waren er in Suriname
zes geboren, waarvan twee aldaar overleden waren.
Niet als historisch document heeft dit manuscript waarde,
doch als document human, dat ons iets leert van het leven in
West Indie in een tijd welke thans wel heel lang achter ons
lijkt te liggen. Ook vindt men er namen in terug, welke in de
intieme Surinaamsche geschiedenis een plaats gevonden hebben,
namen van militairen, ambtenaren, plantagehouders e.a., uit
een tijdperk toen Paramaribo nog een typisch koloniaal-Hol-
landsch stadje was.

Mei 1947.

Naschrift.
De Angelsaksers, met hun voorliefde voor gedenkschriften,
dagboeken enz., kunnen wonder hun Westindische litteratuur
wellicht wat meer door vrouwen nagelaten pennevruchten aan-
wijzen dan wij; en zij gaan ook gereeder tot de publicatie van
zoodanige geschriften over. Geraldine Mozley gaf de Letters to
Jane (1788-1796) from Jamaica uit (West India Committee
6 sh. 6 d.), Evangeline Walker Andrews en Chs McLean Andrews
bezorgden de uitgave van Janet Schaw's reisverhaal, wonder
den titel Journal of a lady of quality. Being the Narrative of a
Journey from Scotland to the West Indies, North Carolina and
Portugal, in the years 1774 to 1776 (New Haven; Yale Univer-
sity Press 1921). Janet Schaw's manuscript wordt bewaard in







A LADY OF QUALITY IN SURINAME 87

eht Britsch Museum (Egerton 2423); van de schrijfster zelf lezen
wij niet veel anders dan dat zij een Schotsche Presbyteriaansche
was, die haar broeder vergezelde naar Saint Kitts, waar hij
searcher of Customs worden zou, terwijl een andere broeder
op een plantage in N.Carolina woonde.
Het kwam mij voor dat Mevrouw Van Lansberge-Maas Gees-
teranus, wat stand en relatives aangaat, zeker niet minder dan
Miss Schaw een ,,lady of quality" was, vandaar dat het mij
behaagde haar denzelfden titel te geven dien de Amerikaansche
professor en zijn vrouw voor de achttiende eeuwsche Schotsche
reizigster gekozen hebben.

M.
















BOEKBESPREKING

MELVILLE J. en FRANCES S. HERKOVITS: Trinidad
village. Alfred A. Knopf, New York, 1947, 351 blz.

Toen bet echtpaar Herskovits in 1929 uit Suriname naar de Verenigde
Staten terugkeerde, las het in een der locale bladen van Trinidad een
opgewonden artikel van iemand, die protesteerde tegen de Shango
praktijken in de onmiddellijke omgeving van Port of Spain, de hoofdstad
van het eiland.
De Herskovitsen, Afrikanisten bij uitstek, besloten op ground van
dit artikel een onderzoek op Trinidad in te stellen, in de hoop hier nog
enkele overblijfselen te vinden van het Afrikaanse heidendom. Het
gevolg van dit besluit was het boek ,,Trinidad Village", dat van de zijde
van de uitgever werd voorzien van de merkwaardige toevoeging: ,,The
first anthropological study of a protestant Negro culture in the English-
speaking Caribbean".
In werkelijkheid is ,,Trinidad Village" geen anthropologische maar
hoofdzakelijk sociologische studied, die bovendien aangevuld werd met
tal van economische gegevens, die echter ten dele weer verouderd zijn.
Het dorpje Togo, een overwegend protestantse gemeenschap op
Trinidad, dat tamelijk geisoleerd ligt, werd tot uitgangspunt gekozen.
Daarbij stonden de Herskovitsen zeer lang still bij de secte der,,shouters"
een godsdienstige groep, welke op Trinidad een illegal leven leidt en
die, ondanks onmiskenbare Christelijke invloeden toch ook nog een
sterk Afrikaanse inslag heeft. Daarnaast werd aandacht besteed aan
de Shango Cultus, waarbij vrij duidelijk sprake is van syncretisme, die
in andere delen van het eiland wordt uitgeoefend (zeer onlangs bevatte
de Trinidad Guardian nog enkele mededelingen hieromtrent waaruit
bleek, dat de Shango-gelovigen nog steeds in de onmiddellijke nabijheid
van de stad gevonden worden) terwijl men wonder meer enkele zeer
knappe hoofdstukken wijdde aan het West-Indische huwelijksleven,
waarbij de Herskovitsen er in slaagden, om, dank zij hun observaties,
waardevol material aan onze kennis op dit gebied toe te voegen. Een
kennis, die voor hen, die op social terrein in de West werkzaam zijn,
van eminent belang is.
,,Trinidad Village" heeft evenals de overige werken van het echtpaar
Herskovits grote kwaliteiten maar lijdt, evenals die andere werken
wonder het gevaar, dat deze Afrikanisten-bij-uitstek allerlei verschijnselen
te uitsluitend door een Afrikaanse bril bekijken. Professor Simey heeft
in zijn boek: ,,Welfare and Planning in the West Indies" ergens opge-
merkt, dat dit het voordeel heeft dat het onze gedachten fris houdt,
maar het heeft toch ook het nadeel, dat men te weinig rekening houdt
met de invloed van enige eeuwen slavernij en verwestering, waaraan


- 88 -








BOEKBESPREKING


deze mensen bloot stonden. Bovendien tonen de Herskovitsen weinig
waardering voor het werk, dat wonder andere door de Christelijke kerken
in deze streken werd verricht, kerken, die een minstens even sterke,
zo niet sterkere invloed op het leven van de West-Indiers hebben, zelfs
in Togo, dan de Herskovitson ons zouden willen doen geloven.
Al moge de omslag van dit boek spreken van een ,,Protestant Negro
culture", de Herskovitsen maken het-de lezers niet gemakkelijk om
na te gaan waarvan meer sprake is: Christendom of Heidendom. Temeer
omdat de onderzoekers, ondanks al hun streven naar objectiviteit, hun
bijzondere, zeer nadrukkelijke belangstelling voor mogelijke resten van
Afrikaans gemeenschapsleven wonder dit deel van de bevolking van Tri-
nidad niet wonder stolen of banken steken.
Deze critische opmerking doet echter niets te kort aan een boek,
dat popular geschreven de leek gemakkelijk tot verkeerde con-
clusies kan leiden, maar dat voor de vakman, die op het terrein zelf
werkt, onmisbaar is, zolang hij begrip behoudt voor de ,,over-valuation"
van het Afrikanisme der Herskovitsen in hun strijd tegen: ,,The Myth
of the Negro-past".
J. VAN DER WALLE.

PRESTON E. JAMES: Latin America. Cassell & Cy
Ltd, London, Toronto etc. (gedrukt in de U.S.A.),
(z. j., voorbericht dd. Dec. 1941), XXV + 908 blz.,
165 kaartjes waarvan 3 buiten de tekst, 18 wapen-
schilden, 64 blz. met 132 foto's buiten de test, losse
omslag (geb. f30,70).

Een lesje in bescheidenheid zouden wij dit grote compilatiewerk
kunnen noemen, wanneer wij zien dat Suriname daarin met nog geen
halve bladzijde en de Nederlandse Antillen met nauwelijks meer dan
6n bladzijde worden afgedaan dat in zijn literatuurlijst van 293
nummers geen enkel werk heeft opgenomen dat op deze gebieden in
het bijzonder betrekking heeft.
Dat de bevolking van Saba aan welk eiland een halve bladzijde
wordt gewijd binnen in de krater van een uitgedoofde vulkaan
leeft en dat ,,The three Dutch Islands of Bonaire, Curagao, and Aruba
are formed of ancient crystalline rocks, similar in geologic structure
to the Goajira Peninsula of Colombia", zijn ondertussen onjuistheden
welke wij van dit ernstig opgezette werk niet behoeven te slikken,
terwijlde,,small production of gold and bauxite" van Suriname een wel
wat verouderde indruk maakt.
Het rijke illustratiemateriaal bevat een bekende luchtfoto van de
St. Annabaai met het Waaigat en een detail van een bauxietmijn in
Suriname. In het onderschrift van de laatste afbeelding wordt het
grote belang van de bauxietproductie van Suriname in 1941 wel even
naar voren gebracht.
P. WAGENAAR HUMMELINCK.

















KRONIEK


SURINAME

Wij leven in een tijdperk van herdenkingen; Suriname viert ook enige
eigene, behalve natuurlijk de national, Nederlandse, waaraan 1948 zo
rijk is.
Eind vorig jaar bestonden de Hendrikschool te Paramaribo zestig jaar
en de Pan American Airways twintig; beide instellingen, de eigene en de
vreemde, kunnen geacht worden het hare er toe bijgedragen te hebben,
het isolement waarin een land als Suriname door natuurlijke oorzaken
verkeert, zoveel als mogelijk is te verbreken. In het ene geval op geeste-
lijk, intellectueel en cultureel, in het andere op verkeersgebied.
In het nu ingetreden jaar zal men zich ongetwijfeld weten te herinne-
ren, dat in 1848 de openstelling der overzese Nederlandse havens
voor een vrij international verkeer plaats vond, of althans de eerste
belangrijke stappen in die richting gedaan werden en in 1863 de
slavernij afgeschaft werd. Twee historische gebeurtenissen van re-
spectievelijk een eeuw en driekwart eeuw geleden.
Veel is er in 1947 geschied waarvan het verdere verloop thans nog niet
algemeen hier te lande bekend is. hetzij omdat er nog geen afwikkeling
tot stand gekomen is, hetzij wegens de langzame berichtgeving. Zo b.v.
de berechting der bedrijvers van de laatste ,,staatsgreep". Dat de justi-
tie een aantal hunner tegen Kerstmis in vrijheid gesteld heeft, zou er op
wijzen, dat de zaak niet zo heel ernstig ingezien werd. De gouverneur
heeft de Staten uitvoerig ingelicht nopens de rechtmatige en de onrecht-
matige grieven welke de delinquenten tot hun optreden hebben doen be-
sluiten; een der plaatselijke bladen had een gerucht vernomen aangaande
een dieper liggende beweegreden, doch in een geval als dit duiken zoda-
nige vertelsels zo gemakkelijk op, zonder dat zij van werkelijke beteke-
nis zijn.
Al gerulmen tijd wordt van de spoorweg naar het binnenland het
baanvak Kabelstation-Dam niet meer bereden; het gouvernement stelde
zich voor het op te breken, ten einde onderhoudskosten te besparen,
terwijl de rails, die nog waarde hebben, verkocht, of voor een ander doel
bewaard kunnen worden. Aan den anderen kant wil de K.L.M. een aan-
vang maken met het instellen van een binnenlands luchtvaartnet.
In verband met een geuit verlangen naar voortgezet onderwijs in
Nickerie, waar de bevolking voor een zo aanzienlijke deel uit Aziaten be-
staat, werden cijfers gepubliceerd betreffende het bezoek der bestaande
scholen; het percentage verzuim bleek wel zeer groot te zijn, zowel in
het plaatsje zeif als in den omtrek, op het land dus. Een eigenaardige
moeilijkheid is d6ze, dat wanneer gelden beschikbaar gesteld worden


- 90 -








KRONIEK


voor een openbare onderwijsinrichting, volgens de bestaande bepalingen
automatisch een bijzondere gesubsidieerd moet worden; men zou dus
slechts de keuze hebben tussen twee scholen, of helemaal g66n school.
De Staten hebben den gouverneur verzocht te willen bevorderen dat de
regeling in kwestie gewijzigd worde.
De Staten hadden wel gewild, dat ook een gedelegeerde van Suriname
aan de conferentie te Bogota deel zou nemen; de gouverneur echter ver-
klaarde dat deze negende bijeenkomst der staten van de Pan Amerian
Union er een is van de republieken van het westelijk halfrond, welke dus
buiten Nederland om gaat. Dat een bespreking aangaande de Europese
kolonien in Amerika een der punten van de agenda is, brengt daarin
natuurlijk geen verandering.
Wel heeft de gouverneur, gevolg gevend aan een opdracht van de zijde
van den minister van Overzeese Gebiedsdelen, de Surinaamse pers uit-
genodigd een vertegenwoordiger aan te wijzen, om de ronde-tafel-confe-
rentie in Den Haag bij te wonen. De keuze is gevallen op het blad De
West. De redacteur van dit orgaan, de Heer W. Kraan, een zeer bekende
figuur in Suriname, ook als Statenlid, de Nestor der moederlandse inwo-
ners van het gebied, is gedurende zijn verblijf in Nederland overleden.De
Staten hebben voorgesteld een plein te Paramaribo naar hem te noemen.
Een aantal gedemobliseerde Surinaamse dienstplichtigen hebben in-
dertijd de uitkering welke zij uit de openbare kas ontvingen aangewend
om de plantage Slootwijk te exploiteren en daartoe opgericht de N.V.
Emergo. Het gouvernement wil thans deze onderneming steunen met een
aanzienlijk voorschot, terug te betalen in twintig jaar; bij niet welslagen
wordt het verlies voor 's Landskas begroot op maximum / 370.000.-.
Het bestuur van Emergo bleek van hulp in den vorm als voorgesteld
niet gediend; in plaats van de beschikking te verkrijgen over landbouw-
machines, zoals verwacht werd, staat men voor een geheel nieuw plan,
dat hierop neer komt, dat de leading in handen gegeven zal worden aan
een ambtelijk deskundige en de zelfstandigheid der vestiging daardoor
te niet zal gaan. Tegenover de kans na verloop van jaren eigenaars te
worden der plantage, zijn de tegenwoordige deelhebbers, of althans hun
leaders sceptisch gestemd.
Volgens een Aneta-bericht zou in de V.S. het invoerrecht op bauxiet,
tot dusver 66n dollar per ton, d.i. belangrijk meer dan Suriname nit de
exploitatie geniet, verminderd zijn tot 50 dollarcents. Van Surinaamse
zijde is tot de Aluminum Comp. of America het verzoek gericht dat nu
aan het gouvernement toegestaan zal worden het uitvoerrecht met deze
50 cents te verhogen. Of er kans op inwilliging bestaan zou ?
Er is al weder een nieuwe Surinaamse politieke partij in wording,
zijnde een Neger Politieke Partij. terwijl namens de oerwoudbewoners,
Bosnegers en Indianen, de aandacht gevestigd is op het ontbreken van
vertegenwoordigers dezer twee niet politiek georganiseerde groepen-ter
ronde-tafel-conferentie.
Op het punt van immigratie en kolonisatie is er geen ander nieuws,
dan dat deskundigen der Freeland League aangeko'men zijn en dat ver-
tegenwoordigers van het gouvernement nu ook naar Jamaica en Haiti
afgevaardigd zijn, om de mogelijkheid te bestuderen van deze twee eilan-
den, evenals van Barbados en Saint Lucia, arbeidskrachten te betrekken.
1 Febr. 1948 M.








KRONIEK


NEDERLANDSE ANTILLEN

De bespreking aan de ronde tafel

II

De vorige kroniek begon met de mogelijkheid te veronderstellen, dat
bij haar verschijning de bespreking misschien reeds zou afgelopen zijn.
Deze sombere veronderstelling was ingegeven door het ultimatum, dat
bij niet-inwilliging van den eis van invoering van een eigen verant-
woordelijk bestuur enz. binnen een maand de lasthebbende afgevaar-
digden of vertegenwoordigers zouden terugkeren. Dit laatste nu is niet
gebeurd. Alle heren hebben aan de ronde tafel zitting genomen. Er zijn
er, die zich uitdrukkelijk van hun last ontdaan hebben, en dat was niet
moeilijk, toen bleek, dat zij zitting kregen niet krachtens een benoeming
door de Staten maar krachtens benoeming door de Kroon, die daarbij
natuurlijk niet zo'n bindende opdracht gaf.
Men zegt ook, dat de opdracht op dezelfde wijze, als zij eerst gemaakt
is, gewijzigd is, zodat voor ,,binnen een maand" zou moeten gelezen wor-
den ,,onverwijld", wat dan een verlenging van den termijn zou inhouden.
Daags voor de opening van de bespreking zijn de Curacaose heren,
van welke zich enige hadden verlaat, bij den minister in diens Kabinet
binnen geweest, Het ligt voor de hand, dat zij daar hun woord gedaan
hebben, en dat de minister heeft geantwoord, dat hij getrouwheid aan de
grondwet gezworen heeft, maar dat zo veel mogelijk aan hun wensen zal
worden tegemoet gekomen. Het Handelsblad heeft zijn West-Indische
redacteur laten vertellen, dat de Curaaose leden tevreden zouden zijn,
als een bestuurswisseling kan worden toegezegd. Maar just is bericht,
dat de gouverneur benoemd is in een bijzondere ending naar Venezuela
ter gelegenheid van het optreden van den nieuw-gekozen president.
De Volkskrant heeft verteld, dat de leden voor Curagao Mr. Da Costa
Comez hebben aangewezen als hun woordvoerder ,,onder zeer bepaalde
restricties". De reden en de betekenis van deze ,;disqualificerende quali-
ficatie" werd er niet bij gezegd. -
De bespreking is begonnen. Het is verblijdend en moedgevend, dat de
taak der samenspreking is verruimd. Bij de opening is door den minister-
president meegedeeld, dat deze niet alleen zou zijn de Kroon van raad te
dienen en wensen en opvattingen kenbaar te maken waartoe toch
waarlijk een zo kostbare conferentie niet nodig kan geacht worden -
maar ook om in ontwerpen tot nadere regeling van de verhoudingen
tussen de staatsdelen en tot verwezenlijking van de nieuwe staatsorde
de beginselen der wenselijk geachte hervormingen uit te werken. Dit is
een reuzewerk, dat heel wat tijd kan kosten. Daarnaast heeft de minister
van Overzeese gebiedsdelen in de tweede zitting zich bereid verklaard
zo spoedig mogelijk overleg te plegen over de opzet der herziening (er
staat niet bij welke herziening is bedoeld, maar er wordt in dit verband
gesproken van de aanhangige herziening der staatsregeling, die echter al
,,opgezet" is, maar natuurlijk alsnog veranderd kan worden), over maat-
regelen, die op korten termijn kunnen strekken tot verwezenlijking (voor
zover met de huidige wetgeving verenigbaar) in feite van de doelstellingen
der Koninklijke rede, in afwachting van de verwezenlijking van de als




University of Florida Home Page
© 2004 - 2010 University of Florida George A. Smathers Libraries.
All rights reserved.

Acceptable Use, Copyright, and Disclaimer Statement
Last updated October 10, 2010 - - mvs