• TABLE OF CONTENTS
HIDE
 Half Title
 Title Page
 Inhoud van den twintigsten...
 Folklore van Suriname
 Cuenta di nanzi
 Boekbespreking: Surinaamsch...
 Boekbespreking: Gegevens betreffende...
 Kroniek: Suriname
 Bibliography
 Surinaamsche journalistiek I
 Boekbespreking: Zeer aenmerkelijke...
 Kroniek: Suriname
 Bibliography
 Surinaansche journalistiek II
 Oorlog en handel in West Indie...
 Kroniek: Suriname
 Bibliography
 Oorlog en handel in West Indie
 Cuenta di nanzi III
 Loterijen in Suriname
 Kroniek: Suriname
 Bibliography
 De bevolking van Amerika
 Suriname en het Luchtverkeer
 Cuenta di nanzi IV
 Creolen?
 Boekbespreking: Geneeskundige hulp....
 Kroniek: Suriname
 Bibliography
 Joh. F. Snelleman
 De sociale ontwikkelingsgang van...
 Wijziging van de regeling nopens...
 Tortola
 Nederland in Brazilie en de Caraibische...
 Naamlijst der gereformeerde lidmaten...
 De naam Curacao
 De Curacaosche realen en stuivers...
 Staatkundige geschiedenis...
 Kroniek: Suriname
 Boekbespreking: Jong Suriname op...
 Bibliography
 Suriname onder de regeering van...
 Curacao onder de regeering van...
 Javanen in Suriname reeds in het...
 Shi
 Eenige aanvullingen op de encyclopaedie...
 Kroniek: Suriname
 Bibliography
 Surinaamsche journalistiek III
 Twee historische liederen...
 Cuenta di nanzi V
 Boekbespreking: Onze West
 Kroniek: Suriname
 Jubileum-tentoonstelling 1938 koloniaal...
 Bibliography
 Zeewaterverwerking
 De familie van Heemskerk in...
 Economische en sociale vraagstukken...
 Moderne ontdekkingsreizen in het...
 Kroniek: Suriname
 Bibliography
 Suriname gedurende de regeering...
 Over verweeringholten in diorietblokken...
 De naam Aruba
 Eenige aanvullingen op de encyclopaedie...
 Boekbespreking: Afrika in de XVIde...
 Kroniek: Suriname
 Bibliography






Group Title: West-Indische gids.
Title: De West-Indische gids
ALL VOLUMES CITATION THUMBNAILS PAGE IMAGE ZOOMABLE
Full Citation
STANDARD VIEW MARC VIEW
Permanent Link: http://ufdc.ufl.edu/UF00075466/00001
 Material Information
Title: De West-Indische gids
Physical Description: 39 v. : ill. ; 25 cm.
Language: Dutch
Publisher: M. Nijhoff
Place of Publication: 's-Gravenhage
Publication Date: 1919-1959
Frequency: monthly
regular
 Subjects
Subject: Periodicals -- Suriname   ( lcsh )
Periodicals -- Netherland Antilles   ( lcsh )
Genre: periodical   ( marcgt )
 Notes
Dates or Sequential Designation: 1 jaarg. (1919/20)-39 jaarg. (Dec. 1959).
Numbering Peculiarities: Aug. 1944-Nov. 1945 nos. were not issued.
Numbering Peculiarities: "1. jaargang" is in 2 vols.
Issuing Body: Published in Amsterdam by N. v. Boek- en Handelsdrukkerij, 1919-20.
 Record Information
Bibliographic ID: UF00075466
Volume ID: VID00001
Source Institution: University of Florida
Holding Location: University of Florida
Rights Management: All rights reserved by the source institution and holding location.
Resource Identifier: aleph - 000328385
oclc - 27645363
notis - ABV7932
lccn - sn 93026062
 Related Items
Succeeded by: Nieuwe west-indische gids

Table of Contents
    Half Title
        Page iii
        Page iv
    Title Page
        Page v
        Page vi
    Inhoud van den twintigsten jaargang
        Page vii
        Page viii
    Folklore van Suriname
        Page 1
        Page 2
        Page 3
        Page 4
        Page 5
        Page 6
        Page 7
        Page 8
    Cuenta di nanzi
        Page 9
        Page 10
        Page 11
        Page 12
        Page 13
        Page 14
        Page 15
        Page 16
        Page 17
        Page 18
    Boekbespreking: Surinaamsch staatsrecht
        Page 19
        Page 20
        Page 21
        Page 22
    Boekbespreking: Gegevens betreffende de, oprechte Hollandsche civet
        Page 23
        Page 24
        Page 25
        Page 26
    Kroniek: Suriname
        Page 27
        Page 28
        Page 29
        Page 30
        Page 31
    Bibliography
        Page 32
    Surinaamsche journalistiek I
        Page 33
        Page 34
        Page 35
        Page 36
        Page 37
        Page 38
        Page 39
        Page 40
        Page 41
        Page 42
        Page 43
        Page 44
    Boekbespreking: Zeer aenmerkelijke reysen gedaan
        Page 45
        Page 46
        Page 47
        Page 48
        Page 49
        Page 50
        Page 51
        Page 52
        Page 53
        Page 54
        Page 55
    Kroniek: Suriname
        Page 56
        Page 57
        Page 58
        Page 59
        Page 60
        Page 61
        Page 62
        Page 63
    Bibliography
        Page 64
    Surinaansche journalistiek II
        Page 65
        Page 66
        Page 67
        Page 68
        Page 69
        Page 70
        Page 71
        Page 72
        Page 73
        Page 74
        Page 75
        Page 76
    Oorlog en handel in West Indie I
        Page 77
        Page 78
        Page 79
        Page 80
        Page 81
        Page 82
        Page 83
        Page 84
        Page 85
        Page 86
        Page 87
        Page 88
    Kroniek: Suriname
        Page 89
        Page 90
        Page 91
        Page 92
        Page 93
    Bibliography
        Page 94
        Page 95
        Page 96
    Oorlog en handel in West Indie
        Page 97
        Page 98
        Page 99
        Page 100
        Page 101
        Page 102
    Cuenta di nanzi III
        Page 103
        Page 104
        Page 105
        Page 106
        Page 107
        Page 108
    Loterijen in Suriname
        Page 109
        Page 110
        Page 111
        Page 112
        Page 113
        Page 114
        Page 115
        Page 116
        Page 117
        Page 118
        Page 119
    Kroniek: Suriname
        Page 120
        Page 121
        Page 122
        Page 123
        Page 124
        Page 125
        Page 126
    Bibliography
        Page 127
        Page 128
    De bevolking van Amerika
        Page 129
        Page 130
        Page 131
        Page 132
        Page 133
        Page 134
        Page 135
        Page 136
    Suriname en het Luchtverkeer
        Page 137
        Page 138
        Page 139
        Page 140
        Page 141
        Page 142
    Cuenta di nanzi IV
        Page 143
        Page 144
        Page 145
        Page 146
        Page 147
    Creolen?
        Page 148
        Page 149
    Boekbespreking: Geneeskundige hulp. Populair-geneeskundig en hygienisch handboek
        Page 150
        Page 151
        Page 152
    Kroniek: Suriname
        Page 153
        Page 154
        Page 155
        Page 156
        Page 157
        Page 158
    Bibliography
        Page 159
        Page 160
    Joh. F. Snelleman
        Page 160a
    De sociale ontwikkelingsgang van Curacao
        Page 161
        Page 162
        Page 163
        Page 164
        Page 165
        Page 166
        Page 167
        Page 168
        Page 169
        Page 170
        Page 171
        Page 172
        Page 173
        Page 174
    Wijziging van de regeling nopens het circulatiebankwezen van Curacao
        Page 175
        Page 176
        Page 177
    Tortola
        Page 178
        Page 179
        Page 180
        Page 181
        Page 182
        Page 183
        Page 184
        Page 185
        Page 186
        Page 187
        Page 188
        Page 189
        Page 190
        Page 191
        Page 192
    Nederland in Brazilie en de Caraibische Zee
        Page 193
        Page 194
        Page 195
        Page 196
        Page 197
        Page 198
        Page 199
        Page 200
        Page 201
        Page 202
        Page 203
        Page 204
        Page 205
        Page 206
        Page 207
        Page 208
        Page 209
        Page 210
        Page 211
        Page 212
        Page 213
    Naamlijst der gereformeerde lidmaten in Jesu Christi gemeente binnen curacao door Beleydenisse als door Attestatie, 23 Dec. 1730
        Page 214
        Page 215
        Page 216
        Page 217
        Page 218
        Page 219
        Page 220
        Page 221
        Page 222
        Page 223
        Page 224
    De naam Curacao
        Page 225
        Page 226
        Page 227
    De Curacaosche realen en stuivers van 1821 en 1822
        Page 228
        Page 229
        Page 230
        Page 231
        Page 232
        Page 233
    Staatkundige geschiedenis van Curacao
        Page 234
        Page 235
        Page 236
        Page 237
        Page 238
        Page 239
        Page 240
        Page 241
        Page 242
        Page 243
        Page 244
        Page 245
        Page 246
    Kroniek: Suriname
        Page 247
        Page 248
        Page 249
        Page 250
    Boekbespreking: Jong Suriname op avontuur
        Page 251
        Page 252
        Page 253
        Page 254
    Bibliography
        Page 255
        Page 256
    Suriname onder de regeering van Koningin Wilhelmina 1898-1938
        Page 257
        Page 258
        Page 259
        Page 260
        Page 261
    Curacao onder de regeering van Koningin Wilhelmina 1898-1938
        Page 262
        Page 263
        Page 264
        Page 265
        Page 266
        Page 267
        Page 268
        Page 269
    Javanen in Suriname reeds in het jaar 1714?
        Page 270
        Page 271
        Page 272
        Page 273
        Page 274
    Shi
        Page 275
    Eenige aanvullingen op de encyclopaedie van West-Indie
        Page 276
        Page 277
        Page 278
        Page 279
        Page 280
        Page 281
    Kroniek: Suriname
        Page 282
        Page 283
        Page 284
        Page 285
        Page 286
        Page 287
    Bibliography
        Page 288
    Surinaamsche journalistiek III
        Page 289
        Page 290
    Twee historische liederen in Suriname
        Page 291
        Page 292
        Page 293
        Page 294
        Page 295
    Cuenta di nanzi V
        Page 296
        Page 297
        Page 298
        Page 299
        Page 300
        Page 301
        Page 302
        Page 303
        Page 304
        Page 305
    Boekbespreking: Onze West
        Page 306
        Page 307
        Page 308
        Page 309
        Page 310
        Page 311
    Kroniek: Suriname
        Page 312
        Page 313
        Page 314
        Page 315
        Page 316
    Jubileum-tentoonstelling 1938 koloniaal instituut
        Page 317
    Bibliography
        Page 318
        Page 319
        Page 320
    Zeewaterverwerking
        Page 321
        Page 322
        Page 323
        Page 324
        Page 325
        Page 326
    De familie van Heemskerk in Suriname
        Page 327
        Page 328
    Economische en sociale vraagstukken in Curacao
        Page 329
        Page 330
        Page 331
        Page 332
        Page 333
        Page 334
        Page 335
        Page 336
        Page 337
        Page 338
        Page 339
        Page 340
        Page 341
    Moderne ontdekkingsreizen in het Surinaamsche binnenland
        Page 342
        Page 343
        Page 344
        Page 345
    Kroniek: Suriname
        Page 346
        Page 347
        Page 348
        Page 349
        Page 350
    Bibliography
        Page 351
        Page 352
    Suriname gedurende de regeering van Koningin Wilhelmina
        Page 353
        Page 354
        Page 355
        Page 356
        Page 357
        Page 358
        Page 359
        Page 360
        Page 361
        Page 362
        Page 363
    Over verweeringholten in diorietblokken op Aruba
        Page 364
        Page 365
        Page 366
        Page 367
        Page 368
        Page 368a
        Page 368b
        Page 368c
        Page 368d
        Page 369
    De naam Aruba
        Page 370
        Page 371
    Eenige aanvullingen op de encyclopaedie van West-Indie
        Page 372
        Page 373
        Page 374
    Boekbespreking: Afrika in de XVIde eeuw en de handel van Antwerpen
        Page 375
        Page 376
        Page 377
    Kroniek: Suriname
        Page 378
        Page 379
        Page 380
        Page 381
        Page 382
    Bibliography
        Page 383
        Page 384
Full Text



















DE WEST-INDISCHE GIDS









De


West=Indische Gids

ONDER REDACTIE VAN


Prof. Dr. J. BOEKE, Mr. B. DE GAAY
en W. R. MENKMAN.


FORTMAN


TWINTIGSTE JAARGANG 1938


EENENTWINTIOSTE DEEL


'S-GRAVENHAGE
MARTINUS NIJHOFF
1938


7"


wz











/43











Copyright 1938 by Martinus Nijhoff, The Hague, Holland
All rights reserved, including the right to translate or to reproduce
this book or parts thereof in any form


PRINTED IN THE NETHERLANDS
















INHOUD VAN DEN TWINTIGSTEN JAARGANG

ABBENHUIS Fr. M. F., Creolen ............ 148
BISWAMITRE, C. R., Suriname gedurende de regeering
van Koningin Wilhelmina ............ 353
COHEN HENRIQUEZ, dr. ir. P., Zeewaterverwerking .321
COMVALIUS, THEOD A. C., Twee historische liederen in Suri-
name . . . . . 291
ETTINGER, J. VAN, Wijziging van de regeling nopens het
circulatiebankwezen van Curaao . ... 175
GAAY FORTMAN, mr. B. DE, Staatkundige geschiedenis van
Curacao (De Curacaosche begrooting voor 1938) .. 234
- Curagao wonder de regeering van koningin Wilhelmina 262
- Economische en social vraagstukken in Curaao 329
-- Kroniek . 30, 60, 91, 125, 156, 285, 315, 349, 381
- Boekbespreking:
1. Dr. mr. J. A. E. Buiskool, Surinaamsch staatsrecht (19). -
2. L. C. Vrijman, Slavenhalers en slavenhandel (54). 3. 1938
West-Indische kalender (55). 4. Nieuw-Nederlandsch Bio-
grafisch Woordenboek X (55). 5. Kalender van de ,,Cura-
gao Trading Company S.A." (55). 6. Wat is dat? De encyclo-
pedie voor jongeren (55, 152, 311). 7. Emilio L. Henriquez,
A noranzas de una vida meritoria (152). 8. B. A. Kwast en C.
Lekkerkerker, Beknopt leerboek der aardrijkskunde voor bur-
gerscholen, Gymnasia en Kweekscholen. P. Eibergen en C. Lek-
kerkerker, Sociale geografie van Nederland en zijn overzeesche
gewesten; dr. A. Blonk, J. Brummelkamp en dr. J. J. Fahren-
fort, Hoofdstukken uit de volkenkunde en de social aardrijks-
kunde voor de middelbare scholen (253). 9. Handboek voor
Suriname en Curafao (254). 10. Economisch statistische be-
richten (254).
GOEJE, C. H. DE, De bevolking van Amerika . .. 129
HENGEL, dr. J. W. A. VAN, De Curacaosche realen en stui-
vers van 1821 en 1822 . . .... 228
HOYER, W. M., De naam ,,Curaao" ... . .. 225
De naam ,,Aruba" ............... .370
JOSSELIN DE JONG, dr. J. P. B., Folklore van Suriname 1
KESLER, C. K., Javanen in Suriname reeds in het jaar
1714? . . . . . 270








INHOUD VAN DEN TWINTIGSTEN JAARGANG


KNAPPERT, dr. L., Naamlijst der Gereformeerde lidmaten
in Jesu Christi gemeente binnen Curacao door beleyde-
nisse als door attestatie, 23 Dec. 1730 . ... 214
KRONIEK . 27, 56, 89, 120, 153, 247, 282, 312, 346, 278
LAMPE, H. E., Shi .................. 275
LATOUR O. P., M. D., ,,Cuenta di Nanzi" 9, 103, 143, 296
LEGENE, P. M. Boekbespreking:
Hans van Amstel, Jong Suriname op avontuur (251)
MENKMAN, W. R., Oorlog en handel in West-Indii .. 77, 97
Tortola . . . . . 178
Nederland in Brazilie en de Caraibische zee .. 193
-- Moderne ontdekkingsreizen in het Surinaamsche bin-
nenland . . . . . 342
Kroniek 27, 56, 89, 120, 153, 247, 282, 312, 346, 378
-- Boekbespreking:
1. Mr. Izak Prins, Gegevens betreffende de ,,oprechte Hollandsche
civet" (23). 2. Dr. David van der Sterre, Zeer Aenmerkelijke
Reysen gedaan door Jan Erasmus Reyning (bewerkt door L. C.
Vrijman) (45). 3. Hendrik de Leeuw, Onze West (306). -
4. Dr. J. Denuc6, Afrika in de XVIde eeuw en de handelvan
Antwerpen (375).
- Jubileum-tentoonstelling 1938 . ... 317
OUDSCHANS DENTZ, F., Surinaamsche journalistiek 33, 65, 289
De families Van Heemskerk in Suriname . .. 327
- Bibliografie 32, 64, 94, 127, 159, 255, 288, 318, 351, 383
PREY, L. C., Suriname en het luchtverkeer ...... 137
RADEMAKER, Boekbespreking:
Dr. J. Mebius, Geneeskundige Hulp. Popular Geneeskundig
en Hygienisch Handboek (150).
RUTGERS, dr. A. A. L., Suriname wonder de regeering van
Koningin Wilhelmina 1898-1938 ........ 257
J. F. Snelleman t . . . v66r 161
VERWEY, ir. R. A., De social ontwikkelingsgang van Cu-
racao . . . . . 161
WAGENAAR HUMMELINCK, P. Over verweeringsholten in
diorietblokken op Aruba . . . 364
WEYTINGH, C. R., Eenige aanvullingen op de Encyclopae-
die van West-Indie. De krijgsmacht in Suriname .276
- II De krijgsmacht in Curagao . ... 372
ZAAL, G. Ph., Loterijen in Suriname . ... 109















FOLKLORE VAN SURINAME


EEN BELANGRIJK BOEK

DOOR

DR. J. P. B. DE JOSSELIN DE JONG

Melville J. Herskovits and Frances S. Herskovits, Suriname
Folk-Lore. With transcriptions of Suriname Songs and musico-
logical analysis by Dr. M. Kolinski (Columbia University Con-
tributions to Anthropology, Volume XXVII), New York, Colum-
bia University Press, 1936.

Dit boek berust op onderzoekingen gedurende de zomers van
1928 en 1929 wonder de binnen- en benedenlandsche bevolkings-
groepen van Afrikaansche afkomst in Suriname. De eerstbedoelde
groep, die der Boschnegers, is vertegenwoordigd door een aantal
spreekwoorden, raadsels en gezangen in het Saramacca-dialect
en meer dan 100 Djoeka-liederen, terwijl de musicologische
beschrijving (door Dr. M. Kolinski) op beide groepen betrekking
heeft. Verreweg het grootste deel van het boek is echter gewijd
aan de benedenlandsche en special aan de negerbevolking van
Paramaribo. Reeds in een vroegere voorloopige publicatie over de
social organisatie der Boschnegers (in Proceedings of the twenty-
third international congress of americanists, New York 1930, p. 713)
en in hun aardig boek Rebel Destiny, Among the Bush-Negroes of
Dutch Guiana (New York 1934) hadden de auteurs getoond, met
veel profit wonder deze slecht bestudeerde bevolkingsgroep ge-
werkt te hebben, zoodat de volledige publicatie van hun resulta-
ten met spanning werd tegemoetgezien. Het boek, dat thans voor
ons ligt, heeft onze groote verwachtingen niet beschaamd. Onder
den bescheiden titel van ,,Suriname Folk-Lore" geeft het niets
minder dan een zorgvuldige ethnologische beschrijving van de
stadsnegerbevolkig en een aanzienlijk deel der inheemsche littera-
tuur in Negerengelsch en Engelsche vertaling met taalkundige
toelichting en een rijk vergelijkingsmateriaal aan Westafrikaan-

-1-West-Indische Gids XX
West-Indische Gids XX







J. P. B. DE JOSSELIN DE JONG


sche en Antillische parallelen. Ongetwijfeld zijn de schrijvers
erin geslaagd te bewijzen, wat door sommigen wel eens betwijfeld
werd, dat ook de cultuur der gechristianizeerde en gemodernizeer-
de stadsbevolking nog tal van duidelijk traceerbare Westafrikaan-
sche elementen bevat, en zelfs in 't algemeen nog een onmisken-
baar Westafrikaansch karakter vertoont. De term ,,Westafri-
kaansch", hoewel vaag, is in dit geval bruikbaar, omdat ondanks
alle taal- en cultuurverschillen tusschen de vele Westafrikaansche
volken, die in het Surinaamsche mengelmoes vertegenwoordigd
zijn, dat heele Westafrika, vergeleken bij al wat Amerikaansch of
Americano-Europeesch is, zich als een betrekkelijk homogeen cul-
tuurgebied aan ons voordoet. Wij kunnen dit gebied trouwens nog
wel iets nader omgrer.zen, want het wordt steeds duidelijker, dat
in alle wonder Afiikaanschen invloed tot stand gekomen taal- en
cultuurcreolizeerirgen in Amerika het Westsoedaneesche element
overhPerschend is. Wat de taalcreolizeeringen betreft was daar
reeds vroeger op gewezen, zoo o.a. ten aanzien van het Neger-
hollandsch van St. Thomas en St. John (zie Mededeelingen Ko-
ninkl. Akad. v. Wetensch. 57, series A, No. 4), en dat het ook van
de overige cultuur geldt, mag na het grondig onderzoek dat ons nu
bezighoudt als bewezen worden beschouwd.
Het spreekt varzelf, dat ook dit boek van 766 bladzijden tal
van special kwesties onopgelost laat en dat de beoordeeling der
gegevens, bijvoorbeeld in de ethnologische beschrijving, soms
voor discussie vatbaar is. De schrijvers zelf wijzen trouwens uit-
drukkelijk op het voorloopig karakter van hun zienswijze ten aan-
zien van allerlei punten waarop na de uitwerking en publicatie
van al hun in Westafrika verzamelde gegevens waarschijnlijk nog
wel nieuw licht zal vallen. De beschikbare plaatsruimte gedoogt
niet op dit alles in te gaan. Wij zullen ons moeten beperken tot een
beknopt overzicht van den rijken inhoud en een paar opmerkingen
over erkele nieuwe of althans nu voor 't eerst duidelijk beschre-
ven gegevens van bijzonder belang.
De stof is verdeeld over drie afdeelingen. Part I, getiteld ,,Notes
on the Culture of the Paramaribo Negroes", behandelt het geheel
van gebruiken en opvattingen, dat als karakteristiek voor dit deel
der bevolking mag gelden. Wij zullen niet alle titels van afzonder-
lijke paragraphen opsommen, maar alleen vermelden, dat o.a.
afzonderlijke schetsen worden gewijd aan ,,The Koto-Missi",
,,Fiofio", ,,Gods and Familiar Spirits", ,,Magic, Good and Evil",
,,The Spirits of the Dead". Part II geeft ,,Stories, Riddles,
Proverbs and Dreams". Het material zelf omvat 148 verhalen







FOLKLORE VAN SURINAME


uit Paramaribo, 106 raadsels, voor verreweg 't grootste deel even-
eens uit Paramaribo, 144 spreekwoorden in taki-taki of beneden-
landsch Negerengelsch, 49 spreekwoorden van de Saramacca-
groep en 29 inheemsche droomverklaringen, en wordt voorafge-
gaan door een zorgvuldige wetenschappelijke inleiding, die reken-
schap aflegt van de method van opneming en de gebruikte
spelling en verder als een taalkundige, folkloristische en ethnolo-
gische toelichting gekenschetst kan worden. Part III is gewijd aan
de muziek.Ook dit deel is in verschillende hoofdstukken verdeeld.
Eerst komt de musicologische analyse door Dr. Kolinski; daarop
volgen een voorloopige ethnologische beoordeeling en een be-
schrijving der muziekinstrumenten. Het material bestaat uit
263 liedjes, waarvan 112 van de Djoeka, 143 van de Stads-negers
en 8 uit Haiti afkomstig zijn. En eindelijk volgen dan nog eenige
analyses van toonstructuur en verscheidene woorden- en andere
listen als appendices.
Wat de ethnologische inleiding aangaat, zij hier in de eerste
plaats de aandacht gevestigd op de interessante mededeelingen en
beschouwingen over de hoofddoek en de belangrijke rol die dit
kleedingstuk in het leven der Surinaamsche vrouw vervult. De
figuurpatronen dezer doeken worden aangeduid met namen die,
in den vorm van een spreekwoord of op andere wijze, een toe-
speling bevatten op een gebeurtenis, een situatie, dikwijls van
erotischen aard, die men hekelt. Er bestaat in den regel geen enkel
verband tusschen den naam en de versiering waarop hij doelt;
in de enkele gevallen dat er wel eenig verband valt te constateeren,
wanneer bijv. een doek klaarblijkelijk genoemd is naar de over-
heerschende kleur der figure, bevat de naam, zoover de ervaring
der auteurs gaat, geen social toespeling. Ook de bindwijzen wor-
den aangeduid met namen. In dit geval bestaat er wel verband.
Deze namen hebben namelijk vooral betrekking op de stemming
van de draagster, en de bindwijzen drukken hetzelfde uit. Zoo
geeft de bindwijze genaamd trobi (,,trouble") te kennen, dat de
draagster van de doek aan een slecht humeur lijdt en dat men
better doet, uit haar buurt te blijven. Deze bindwijze is gekenmerkt
door een driehoekig vouwsel, netjes van voren, maar met los-
hangende einden van achteren. De auteurs wijzen erop, dat dit
namensysteem in verband met de hoofddoek typisch Westafri-
kaansch is. Wij mogen vermoeden, dat het ontbreken van ver-
band tusschen figuurpatroon en naam een (in betrekkelijken zin)
moderne trek is en een gevolg van het ongebreidelde gebruik van
bedrukte katoentjes met hun onbegrensde patroonsvariatie. Het








J. P. B. DE JOSSELIN DE JONG


zou zeker van belang zijn, na te gaan, hoe dit gebruik zich verder
ontwikkelt.
Zeer belangrijk zijn ook de mededeelingen over de socio-famili-
ale en de religieuze banden tusschen ouders en kinderen. In so-
ciaal opzicht bestaat er een zeer sterke band tusschen moeder
(resp. moeder's families in de vrouwelijke lijn) en kind. Ofschoon de
stadsbevolking, naar de gepubliceerde gegevens te oordeelen, geen
clan-systeem meer heeft, blijkt toch wel duidelijk, dat het ook hier
vooral gaat om het onderscheid tusschen patrilineale en matri-
lineale verwantschap. Bepaalde verboden van bovennatuurlijke
orde (taboe's), genaamd trefu of kina, zijn erfelijk in de mannelijke
lijn. Divinatie-technieken en winti (goden of demonen) worden
bij voorkeur nagelaten door een man aan zijn broer en door een
vrouw aan haar zuster. Is men de laatste van zijn generate, dan
vererft dit bezit van een vrouw op haar dochter en van een man
op zijn zuster's zoon. Ontbreken kinderen, dan denkt een vrouw
in de eerste plaats aan haar zuster's dochter en een man aan zijn
zuster's zoon. Uitzonderingen op deze regels ontbreken weliswaar
niet, maar het valt toch niet te betwijfelen, dat voor beide soorten
van bovennatuurlijk bezit matrilineale vererving als normal
wordt beschouwd. Dit geldt ook van kunu, de bovennatuurlijke
straf voor het schenden van een taboe in den vorm van de be-
zoeking door een boosaardigen winti als kwelduivel. Het is de
moeite waard eraan te herinneren wat ons sinds de belangrijke,
hoewel zeer beknopte, mededeelingen van Dr. Herskovits in zijn
bovenvermeld opstel van de Boschnegers dienaangaande bekend
is. De schrijver trof daar een duidelijk matrilineaal clan-stelsel
aan. De Aucaners kennen heilige clan-dieren, tref genaamd, die
dus erfelijk zijn in de vrouwelijke lijn. Bij de Saramacca-groep
werd dit geloof niet gevonden, maar hier bleken zekere boven-
natuurlijke genees- en afweermiddelen matrilineaal te vererven.
Beide groepen kennen bovendien voedsel-taboe's en afweer-
middelen, die als patrilineaal erfelijk gelden. De auteurs brengen
deze tweedrlei erfelijkheid in verband met het dubbele clan-
systeem of, zooals zij bet uitdrukken, de ,,dubbele exogamie", bij
Afrikaansche volken als de Ashanti. Inderdaad werpen de Afri-
kaansche gegevens een helder licht op den achtergrond dezer ver-
schijnselen. Het is nauwelijks aan twijfel onderhevig, dat de
voedsel-taboe's overblijfselen zijn van een patrilineaal clan-
totemisme, terwijl de clan-dier-vereering als het overblijfsel van
een matrilineaal totemisme is op te vatten. Dat de clans bij de
Boschnegers ook nu nog ,,min of meer" gelocalizeerd zijn, wijst







FOLKLORE VAN SURINAME


op een local matrilineaal clan-totemisme. In verband hiermee is
het de moeite waard op te merken, dat ook bij de stadsbevolking
de belangrijkste groep van winti de ,,aardmoeder"-groep is, d.w.z.
de vrouwelijke godheden van de plaats, het gebied, de aarde, in
haar verschillende manifestaties. Tegenover de aarde-groep, die
zich vooral in den vorm van slangen openbaart, staat de groep
van hemel-godheden, zooals de 7 dondergoden, die zich eveneens
als slangen kunnen incarneeren. En daar dit ook van alle soorten
van demonische wezens inclusief de voorouders geldt, kan men
zeggen, dat alles samenvloeit in de slang. Dit blijkt ook uit de
voorstelling, dat de hemelgoden zich vereenigen met vrouwelijke
slangen en omgekeerd de aardgodheden met mannelijke slangen.
Hemel en aarde zijn in deze voorstelling dus het mannelijke en het
vrouwelijke aspect van het alles omvattende en dus natuurlijk
ook tweeslachtige slangewezen. De voorouders zijn in het ritueel
met de aarde geassocieerd. Het ligt voor de hand te vermoeden,
dat deze voorstelling meer in 't bijzonder vroeger wellicht uit-
sluitend de matrilineale voorouders geldt, maar uit de thans
beschikbare gegevens valt een mythisch onderscheid tusschen
patrilineale en matrilineale voorouders niet met zekerheid af te
leiden. Wie zich een denkbeeld wil vormen over de mythische
stelsels in Afrika, waarin het Surinaamsche voorstellingscomplex
ongetwijfeld wortelt, zij hier, behalve naar de door de schrijvers
vermelde litteratuur, ook nog verwezen naar H. G. Luttig, The
religious system and social organisation of the Herero. A study in
Bantu culture (Utrecht 1934) en over de mythische beteekenis van
de slang in tal van culture raadplege men G. W. Locher, The
serpent in Kwakiutl religion. A study in primitive culture (Leiden
1932).
Part II, dat ongeveer de helft van het heele boek in beslag
neemt, is niet minder rijk aan gegevens en beschouwingen die tot
nadere gedachtewisseling aanleiding geven dan de ethnologische
beschrijving bleek te zijn. Wij moeten ons weer tot enkele punten
bepalen. Van bijzonder belang is het zeer nauwgezet onderzoek
naar de herkomst van een aantal uitdrukkingswijzen, waarvan de
schrijvers terecht niet konden aannemen, dat zij eenvoudig als
uitingen van onbeholpenheid bij het gebruik der vreemde taal
zouden zijn te beschouwen. Hun studied van de gepubliceerde ge-
gevens, aangevuld door eigen onderzoek in Westafrika, heeft hen
in staat gesteld de Arikaansche herkomst van het grootste deel
dier morphologische en syntactische eigenaardigheden onomstoo-
telijk vast te stellen. De bereikte resultaten wettigen de verwach-







J. P. B. DE JOSSELIN DE JONG


ting, dat voortgezet onderzoek door specialisten op 't gebied der
Westsoedaneesche talenwereld nog heel wat aanrakingspunten
aan 't licht zullen brengen, die niet zoo aan de oppervlakte
liggen en daardoor tot nog toe aan de aandacht zijn ontsnapt.
Waarschijnlijk zal dan ook de overwegend Westsoedaneesche
geaardheid van het klanksysteem komen vast te staan. Dat
verreweg het grootste deel van den woordenschat al dezer West-
indische specimina van taalcreolizeering aan de Europeesche
talen waarmee men te maken had (Engelsch, Nederlandsch,
Portugeesch, Spaansch) ontleend is, sluit volstrekt niet de moge-
lijkheid uit, dat de ontwikkeling der klanksystemen niettemin in
hoofdzaak door typisch Westsoedaneesche tendenties beheerscht
bleef.
Na het gezegde behoeft het geen betoog, dat het den schrijvers
ook niet moeilijk viel, het overwegend Afrikaansche karakter der
inheemsche litteratuur in 't licht te stellen .Het is opmerkelijk,
dat de bevolking van Paramaribo niet, zooals de overeenkomstige
bevolkingsgroep op St. Thomas en St. John, onderscheid maakt
tusschen,,oldtime stories" en ,,stories from books" of ,,school
stories" (zie Het huidige Negerhollandsch, Verh. Kon. Akad. v.
Wet. Amsterdam 1926) Alle verhalen noemt men in Paramaribo
Anansi-tori en de auteurs verklaren dit uit een Ashanti-mythe,
die verhaalt hoe Anansi op deze wijze werd beloond voor zijn werk
in dienst van God. Het is mogelijk, dat de auteurs in zooverre
gelijk hebben (zij konden zich op een zeer besliste uitlating van
den Ashanti-kenner Rattray beroepen), dat de bedoelde mythe in-
derdaad nog in Suriname heeft doorgewerkt, maar daarmee is
nog niet verklaard, dat men zelfs in het doodenritueel geen on-
derscheid maakt tusschen daarbij hoorende en niet daarbij
hoorende vertellingen. Ook op de bovengenoemde eilanden spelen
de Anansi-verhalen een rol in het doodenritueel, maar al wat men
tot de boeken- of schoolverhalen recent komt niet in aanmerking
om bij die gelegenheid te worden voorgedragen. Weliswaar is de
onderscheiding ook hier, historisch beschouwd, vrij willekeurig.
Gepubliceerd en ongepubliceerd sprookjes- en mythenmateriaal
van beide vastelanden is in de litteraire traditie tot een onont-
leedbaar geheel vergroeid, zoodat soms bijna woordelijk uitGrimm
navertelde sprookjes als ,,old-time stories" gelden, terwijl op
school en via verzamelingen als ,,Uncle Remus" in omloop ge-
brachte Afrikaansche sprookjes niet als zoodanig worden herkend
en dus bij ,,school stories" worden ingedeeld. Dit neemt echter
niet weg, dat men een traditioneele tegenstelling oud-eigen -







FOLKLORE VAN SURINAME


nieuw-vreemd kent en tracht te handhaven. Wellicht moeten wij
de verklaring zoeken in de omstandigheid, dat deze Negerhol-
landsche taalgemeenschap, tevens de draagster der Negerhol-
landsche traditie in ruimeren zin, uit een kleine, snel uitstervende
groep van ouderen bestaat, die van de jongere geslachten die
de taal zelfs niet kennen- geen steun meer krijgt, maar evenmin
- just tengevolge van haar isolement voor modernizeerende
invloeden van die jongeren vatbaar is. In Paramaribo daaren-
tegen, waar de Negerengelsche traditie en wat daarmee samen-
hangt gedragen wordt door de gansche Afrikaansche bevolkings-
groep, een integreerend deel der levende cultuur vormt, en dus
niet door een kloof van het cultuurleven eener jongere generate
gescheiden is, voltrekt zich een modernizeeringsproces, dat op den
duur ook de meest essentieele elementen der oude cultuur aan-
tast ook zonder dat men bewust met dat oude breekt of het
heele complex m6t de oudste generate van het tooneel ver-
dwijnt.
Dat de verhalenschat ook voor de bevolking zelf tot litteratuur
geworden is, men kan wel zeggen tot profane litteratuur, ondanks
het nog steeds niet verbroken verband met het doodenceremo-
nieel, blijkt ook uit het ontbreken van echte mythen, onverbreek-
baar verbonden met het godsdienstig ritueel, waarvan zij als
't ware rekenschap geven. Misschien is dit desintegratie-proces bij
de Boschnegers nog niet zoo ver gevorderd. Althans bleek de
religieuze beteekenis van vele liederen daar nog niet zoozeer ver-
vaagd te zijn als bij de stadsbevolking. Het kostte den schrijvers
vaak moeite, den juisten tekst te bemachtigen; de namen van
voorouders en andere bovennatuurlijke wezens trachtte men
achter te houden en het zingen in de phonograaf werd dikwijls
voorafgegaan door een toelichtende verontschuldiging jegens de
voorouders. Het zeer ouderwetsch karakter dezer gezangteksten,
vooral van die in de geheime Kromanti-taal, valt trouwens niet
meer te betwijfelen sedert de schrijvers de merkwaardige ont-
dekking hebben gedaan, dat hun Fanti- en Ashanti-zegslieden
van de Goudkust een aantal dezer liedjes geheel konden vertalen.
Van deze Kromanti-litteratuur zijn dus blijkbaar heele stukken
nog nagenoeg zuiver Afrikaansch; geen wonder, dat een zoo zorg-
vuldig bewaarde traditie haar sacralen aard nog niet verloren
heeft.
De voltooiing van dit belangrijke werk, welks rijke inhoud in
deze beknopte bespreking niet tot zijn recht kon komen, is een
gelukwensch zeker waard. Nu de schrijvers eenmaal hun aan-







8 J. P. B. DE JOSSELIN DE JONG FOLKLORE VAN SURINAME

dacht op Suriname hebben gericht, mogen wij hopen, dat zij het
niet bij dit eerste onderzoek zullen laten, maar zullen voortgaan,
zich te wijden aan een wetenschappelijke taak, die Nederland
blijkbaar gaarne aan anderen overlaat maar beschamend
is het!

Oegstgeest, October 1937.
















,,CUENTA DI NANZI"


DOOR

M. D. LATOUR O.P.

II

NANZI EN DE KONING (COMPA NANZI Y SHON AREY)

Eens waren er veel mensen zonder werk. Toen dit den koning
ter ore kwam, liet hij alle moeders, die kleine kinderen hadden,
bij elkaar zoeken om in zijn moestuin ,,kouseband" (een soort
spersieboontjes, maar langer en smaller dan de Hollandse) te
plukken. Ten bewijze, dat ze inderdaad kleine kinderen hadden,
moesten ze die meebrengen.
Toen Nanzi dat hoorde, going hij gauw naar huis en zei tot zijn
vrouw, Shi Maria: ,,Weet je wdt! Ik kleed me net eender aan als
een baby en dan draag je me naar de tuinen van den koning."
Nanzi zette een kapje op, trok een luier aan en deed een fop-
speen in zijn mond. Shi Maria droeg hem zo naar de tuinen bij
het paleis. Daar brachten alle moeders hun kindertjes bijeen
wonder een grote boom.
Tegen het middaguur kregen de kleinen natuurlijk honger en
begonnen een gezamenlijk geschrei aan te heffen, dat horen en
zien verging De baby's huilden natuurlijk met babystemmen,
maar Nanzi's geschrei leek wel op het geknor van een varken.
De koning luisterde met stijgende verwondering naar dat zon-
derlinge geschrei, dat hem geweldig hinderde. Het had een ogen-
blik opgehouden, maar plotseling zette Nanzi weer met vernieuw-
de krachten een nieuwe huilpartij in.
Toen had de koning er genoeg van. Om er een eind aan te ma-
ken, riep hij uit alle macht: ,,Moeders! Gauw je kleintjes oppak-
ken, want de boom dreigt te vallen."
De moeders kwamen aanstormen, maar Nanzi wachtte niet, tot
de boom op zijn hoofd zou vallen en vloog er vandoor. Dit had
echter tot ongelukkig gevolg, dat hij zijn mutsje, luier en speen
verloor.


-9-








M. D. LATOUR O.P.


Toen de koning dat zag, begon hij hard te lachen en hij begreep
dat het Nanzi weer was geweest.

NANZI EN ZEZE (COMPA NANZI CU COMPA ZEZE)
Op zekere dag liepen Nanzi en Zese samen honger te lijden op
het veld. ,,Zeze", zei Nansi, ,,laten we een schaap gaan stelen bij
den koning."
,,Geen kwaad idee," vond Zeze.
Zij begaven zich aanstonds op weg, kwamen bij de koraal 1) van
den koning, drongen er voorzichtig in door, zochten eens goed
rond en verdwenen weer even still en ongemerkt als ze gekomen
waren, met een vet schaap.
Het vlees viel de beide Compaders zeer in de smaak en ze be-
slotendagelijks eenschaap uit de koraal van Shon Arey weg te halen.
Toen echter op zekere dag Shon Arey zelf zijn kudde kwam in-
specteren, kwam het hem voor, dat er veel schapen gestolen
moesten zijn. Hij raasde hevig: ,,Wie. voor den duivel, is hier be-
zig al mijn schapen een voor een in de wacht te slepen?"
Hij dacht na wat hij doen zou en liet ten slotte Cha Tiger bij
zich komen.
,,Wie weet, of het Nanzi niet is!" meende Cha Tiger.
De koning verzocht den tijger toen, of hij niet tussen de schapen
zou willen liggen, om eens een oogje in het zeil te houden.
,,Goed", zei de tijger, en hij going in een schapenvacht gehuld bij
de schapen liggen.
's Avonds kwamen de twee gepatenteerde dieven weer op de
mooie schapen van den koning af.
,,Blijf buiten staan en hinder me niet," zei Nanzi tot Zeze,
,,want het eerste schaap dat ik daar zie staan, is al een prachtig
dik dier."
Zeze bleef buiten staan en Nanzi reikte hem de buit over. Ver-
volgens sprong Nanzi zelf over de omheining en nam het schaap
van Zeze over. Terwijl hij dit deed, kwam hem een vreemde lucht
in de neus en hij dacht bij zich zelf: ik ben een boon, als dat geen
tijger is.
Alsof hem plotseling iets te binnen school, zeide hij tot Zeze:
,,Houd even dat beest voor me vast, want ik heb mijn mes laten
liggen in de koraal van Shon Arey en je weet, die speelt er niet
mee, als we gesnapt worden. Het mes zou me verraden, want op
het heft staat geschreven ,,Nanzi"."

') Koraal is de omheinde plaats, waarbinnen het vee bewaakt wordt.







CUENTA DI NANZI


De niets kwaads vermoedende Zeze nam het schaap in zijn
armen en Nanzi zette het meteen op een lopen, stomverwonderd
nagestaard door Compa Zeze.
Toen Nanzi een flink eind weg was, keerde hij zich om en
schreeuwde: ,,Gooi dat duivelse beest neer; het is een tijger."
Zeze schrok zich bijna een stuip en liep zich de been uit het lijf
om bijtijds uit de weg te zijn. Nanzi, die buiten gevaar was, stond
zich een kriek te lachen.
NANZI EN DE HOND (COMPA NANZI CU COMPA CACH6)
Op zekere dag had Nanzi honger, maar hij had niets te eten. Hij
going in het bos wandelen en ontmoette daar Compa Zeze.
,,Waar ga je met al die schapen naar toe", vroeg Compa Nanzi.
,,Naar het land brengen", antwoordde Zeze, ,,en van avond ga
ik ze weer terug halen."
Toen vroeg Nanzi: ,,Vind je goed, dat ik de schapen voor je
naar het veld breng?"
,,Gerust," zei Zeze, ,,als je dat zo graag wilt."
Zeze gaf de leading van de schapen over aan Nanzi en going naar
huis. Maar Nanzi, in plaats van de kudde naar de gewone velden
te brengen, going naar Compa Cach6 en vroeg hem, of hij geen
schapen wilde kopen.
,,Dat zal er aan liggen", zei de hond, ,,wat je er voor vraagt."
,,Je kunt de hele kudde krijgen voor een zak vol fruit en groente
uit je knoek 1), plus zes eieren", zei Nanzi heel royaal.
,,Goed", zei de hond, ,,breng ze maar in mijn plantage."
Nanzi leidde de kudde naar de plantage van Compa Cach6. Toen
hij terug kwam, zei hij tegen den hond: ,,Wat een prachtige pom-
poenen, mispels en mango's en wat een eieren!"
,,Ga eerst maar rustig slapen", zei de hond, ,,en daarna kan je
alles krijgen wat je hebben wilt, als je het maar niet aan anderen
oververtelt."
Nanzi beloofde, dat hij het aan niemand zeggen zou, en going
achter het huis liggen slapen. In zijn droom zag hij nog alle mooie
vruchten voor zich en hij murmelde in zijn slaap: ,,Heb ik de
pompoen al gehad ? Gekookte pompoen ? Niet weigeren, niet wei-
geren, je hebt het beloofd."
Toen hij wakker werd, going hij naar binnen en zei tegen den
') Knoek of conuco is een oud woord, in het Amerikaanse Spaans
zeer gebruikelijk. Het beteekent eigenlijk: een stuk ground door den eige-
naar aan een slaaf afgestaan ter bebouwing voor eigen rekening. Het
woord is vermoedelijk van Caribische afkomst.







M. D. LATOUR O.P.


hond: ,,Nu moet ik naar huis; geef me dus, wat je me beloofd
hebt."
De hond gaf een grote zak vol groenten en fruit en zes eieren,
zoals hij beloofd had en drukte Nanzi nogmaals op het hart om er
niet over te praten met anderen.
,,Nee, nee," verzekerde Nanzi, ,,ik zwijg als het graf."
Maar Nanzi hield zijn woord niet en going aanstonds naar den
koning, om te vertellen, dat Compa Cach6 een plantage van den
koning geroofd had.
Toen de koning dat hoorde, werd hij boos en liet den hond
dadelijk bij zich komen. Nanzi zelf werd met de gevangen-
neming belast en deze kwam spoedig met den hond samen bij
den koning.
Onderweg vroeg de hond: ,,Wat heb ik toch gedaan ?"
,,Wil je wel eens still wezen", zei Nanzi nors, ,,anders sla ik je
dood."
Compa Cacho begon langzamerhand te vermoeden, dat er weer
een list van Nanzi achter school en hield zich voorbereid op een
valse beschuldiging.
Bij den koning gekomen, vroeg deze: ,,Waar heb je die knoek
gekocht. ?"
,,Die knoek, die knoek", zei de hond, alsof hij diep stond na te
denken, ,,o ja, dat is waar ook, die heb ik gekocht van Compa
Nanzi."
Toen Nanzi dat hoorde, maakte hij zich uit de voeten en liet zich
voorlopig niet meer zien in de nabijheid van het paleis van Shon
Arey, noch in de buurt van den hond.
Compa Cach6 werd van alle schuld vrijgesproken en mocht naar
huis terugkeeren.
NANZI EN DE TEERPOP (NANZI CU POPCHI DI BREU)
Er was eens een koning. Achter zijn paleis had hij een zeer mooie
en grote tuin met allerlei soorten bloemen en bomen, vooral fruit-
-bomen. ledere morgen maakte de koning een wandeling in zijn
tuin en het was hem opgevallen, dat hij de laatste tijd voort-
durend fruit miste. Er most diefstal in het spel zijn.
De koning going te keer tegen zijn hofbewakers, dat ze niet better
uit hun ogen keken. Waar had hij ze anders voor aangesteld ? Ze
konden erop rekenen, dat ze hun betrekking verloren, als er geen
eind kwam aan die diefstallen!
Het hielp allemaal niets, want de dief was slimmer dan de be-
wakers, die hem maar niet konden snappen.







CUENTA DI NANZI


Op zekere dag had de koning zelf een list bedacht. Hij liet een
pop maken, zo groot als een volwassen mens, van stroo en pek.
Hij gaf hem de houding van een soldaat met een geweer in de hand
De pop werd bij de put in de tuin neergezet.
's Nachts kwam de dief, die niemand anders was dan papa Nan-
zi, weer in de tuin van den koning en zag op een gegeven ogen-
blik een soldaat onbewegelijk bij de put staan. Nanzi echter kende
uit ondervinding de geringe moed van 's konings soldaten en riep:
,,Maak dat je weg komt, lelijke bullebak!" Maar de soldaat ver-
roerde geen spier.
Dat vond Nanzi wel een beetje sterk. Hij sloop naderbij en riep
nog eens: ,,Je moet niet denken, dat ik bang voor je ben; ruk in,
of ik zal je mores leren!"
De soldaat bleef onbeweeglijk. Dat was voor Nanzi te veel.
Woedend vloog hij op den soldaat af en gaf hem een oplawaai,
waar een kind aan gestorven zou zijn. Maar dat viel Nanzi niet
mee, want zijn hand bleef aan de teerpop vastplakken. Toen gaf
hij met zijn andere hand de pop een oorvijg, die klonk als een klok,
maar daarmee zat tevens zijn tweede hand gevangen. Nanzi werd
er bepaald zenuwachtig van en zei: ,,Als je soms denkt, dat ik nu
al machteloos ben, dan heb je het toch mis en hij gaf de pop een
kopstoot1) ,die een woedenden stier niet kwaad zou gestaan hebben.
Het vreselijke gevolg was echter, dat nu ook zijn hoofd aan de pop
bleef vastzitten, want de teer plakte geweldig.
Toen verloor Nanzi alle zelfbeheersing. Hij ging.te keer met
armen en been en zat weldra zo vast, dat hij bijna bewegingloos
op de ground viel. Hij begreep, dat er wat op zou zitten voor hem,
maar wilde evenmin in de tuin blijven liggen met die dwaze pek-
pop aan hem vast.
Nanzi begon nu te roepen: ,,O koning, ik ben de dief, maar ik
beloof plechtig, dat ik nooit meer stelen zal. Vergeef me, zeer ver-
eerde koning!"
Op het gej ammer van den gevangene werd de koning wakker en
kwam toelopen, blij, dat eindelijk de lang gezochte dief gevonden
was. Aangekomen bij de put zeide koning: ,,Zo, zo, ben jij die dief,
die iedere nacht mijn fruit steelt! Daar zal je van opfrissen, kerel-
tje! Ik zal je laten doden."
Nanzi huilde tranen bij tuiten en smeekte onophoudelijk: ,,Ach,
zeer geeerde koning, ik zal nooit meer stelen, n66it meer!"
1) De kopstoot (dal cabezA) is een vechterstruc, bij de negers gebrui-
kelijk. Zij boksen onverwacht met hun harde schedel tegen de borst
van den tegenstander, die dan bijna zeker ademloos achterover valt.







M. D. LATOUR O.P.


Maar er hielp geen lieve vader of moeder aan. ,,Nee", zei de
koning, ,,ik vergeef je niets; sterven zal je!"
De koning riep op staande voet een paar soldaten; ze moesten
Nanzi in een grote zak naaien en in zee gooien. Zo gezegd, zo ge-
daan. Nanzi werd in een zak genaaid, en de soldaten gingen op
mars. Maar het is warm op Curagao en de weg was lang. Na een
half uur open kregen de soldaten dorst. Ze kwamen voorbij een
kroeg, deponeerden hun vrachtje zolang op de stoep voor het huis
en gingen zelf naar binnen om een biertje te nemen en even uit te
blazen.
Nanzi in de zak zweette peentjes van angst en benauwdheid.
Wat was dat? Aha, hij hoorde een kudde schapen langs komen
met een herder er achter.
,,Wacht even," dacht Nanzi, ,,nu moet ik mijn slag slaan."
,,Herder, herder, luister eens even," riep Nanzi. De Herder bleef
verbluft staan en ontdekte eindelijk, dat de stem uit de zak kwam.
,,Als je in deze zak zit, kun je iets zien, z6 mooi, z6 wonderlijk,
z6 toverachtig, z6 onbegrijpelijk school, als je van je leven niet
gezien hebt en nooit meer te zien zult krijgen", loog Nanzi.
De domme herder vloog erin. ,,Toe, laat mij dan ook een kijken,"
smeekte hij.
,,Nu voor deze keer dan, omdat je zo aanhoudt", zei Nanzi,
,,maar niet lang, hoor!"
De herder knoopte de zak los en Nanzi kroop eruit. Popelend
van nieuwsgierigheid stak de herder zijn hoofd in de zak. Nanzi
gaf hem een zetje en in minder dan geen tijd zat de herder in de
zak geknoopt.
Nanzi zette de grote zonnehoed van den herder op en going
achter de schapen open, alsof ze van hem waren.
Toen de soldaten een beetje waren bijgekomen van de vermoei-
ende wandeling met de zware zak en hun dorst gelest was, werd de
zak weer over de schouders genomen, en kort daarop verdween de
arme, onschuldige schaapherder in de golven van de zee en ver-
dronk.
De koning liep een eindje te wandelen en verkneukelde zich nog
in de hopeloze positive, waarin Nanzi zich die nacht gebracht had,
toen hij daar opeens, alsof er geen kou aan de lucht was, papa
Nanzi aan zag komen met een kudde schapen.
,,Wel heb je van zijn leven", riep de koning verbaasd, ,,lig jij
dan niet op de bodem van de zee?"
,,Daar heb ik gelegen, zeer vereerde koning," antwoordde de on-
verbeterlijke listigaard, ,,maar diAr heb ik just deze schapen ont-







CUENTA DI NANZI


moet. Ze waren zonder herder, en ik ben ze nagelopen en zo van-
zelf weer op het droge gekomen. Er is trouwens nog heel wat meer
te zien en te halen", vervolgde Nanzi onverschillig, ,,grote kisten
met goud en diamanten en allerlei mooie en kostbare dingen."
,,Wat je zegt," zei de koning verstomd, ,,maar dan laat ik me ook
in een zak naaien en in zee gooien." En aanstonds liet hij enige
soldaten komen, die hem in een zak moesten naaien.
Papa Nanzi hielp zelf een handje mee; de koning werd in de zee
geworen en tot de dag van vandaag is hij er nog niet uitgekomen.
Toen going Nanzi zelf in het paleis wonen en werd heer over alle
goederen van den koning.
Naschrift. Over het slot van dit verhaal is nog een variatie in
omloop.
Toen Nanzi den herder hoorde langs komen, begon hij luidruch-
tig te wenen en te roepen: ,,Ik wil niet trouwen met de dochter van
Shon Arey, ik wil niet, ik wil niet!"
Verbaasd stond de herder te luisteren en kwam naderbij:
,,Maar je bent ook gek, als je niet met de dochter van Shon
Arey trouwen wil," vond de herder. ,,Nou," zei Nanzi, ,,kruip jij
dan maar in deze zak en als de soldaten komen, zeg je maar dat
je wel wilt trouwen met de dochter van den koning."
,,Wdt graag," zei de herder en liet zich door Nanzi in de zak
sluiten, nadat hij zelf Nanzi bevrijd had.
Toen later de soldaten de zak weer opnamen, begon de herder
te roepen: ,,Ik wil wel trouwen met de dochter van Shon Arey, ik
wil best, laat me er maar uit!"
,,De kerel is gek geworden", zeide de soldaten tegen elkaar, ,,hoe
krijgt hij het in zijn hoofd om te willen trouwen met de dochter
van den koning!"
(De herder wordt verdronken en Nanzi maakt later bij den ko-
ning melding van koeien met gouden horens, die hij nog gezien
heeft op de bodem van de zee. Deze variatie werd mij verteld
door den Heer J. Statius Muller.)

Een gedeeltelijk andere lezing van ,,Nanzi en de Teerpop" vond
ik in het derde Jaarverslag van het Genoots hap met de eindeloze
naam te Willemstad, 1899, opgeschreven door Abraham Jesurun.
De eerste helft van het verhaal is vrijwel het zelfde, maar wat hier
wonder volgt, is het gedeelte, dat anders is.

Reeds vroeg in de morgen kwamen er soldaten aan, die Nanzi
vonden en hem met pop en al voor den koning brachten. Daar







M. D. LATOUR O.P.


werd hij publiek, door iedereen, die het zien wilde, uitgelachen en
bespot. Toen men genoeg gelachen had, gaf de koning bevel Nanzi
naar de gevangenis te brengen en hem de volgende dag te doden.
,,Het heeft er nog nooit zo lelijk voor me uitgezien; het schijnt
dat het afgelopen is met me", zei Nanzi, ,,maar laat ik er nog eens
rustig over nadenken, of er geen middel meer is om me uit dit pe-
nibele geval te redden.
Na lang peinzen, liet Nanzi den koning smeken hem als gunst
toe te staan, dat zijn vrouw, Shi Maria, bij hem op bezoek mocht
komen. Dit werd hem toegestaan.
Wenende verscheen Shi Maria. ,,Hoe kom je toch in zo'n toe-
stand", snikte ze. ,,Het is nu geen tijd om er over te redeneeren,
hoe ik er in gekomen ben", meende Nanzi, ,,maar help me liever
een middel te verzinnen om er weer uit te komen."
,,Zelf heb ik al iets bedacht", zeide hij, ,,en oordeel zelf of het
niet goed is: Deze nacht, als het donker is, moet je heimelijk ko-
men en een gat in den ground graven dichtbij de slaapkamer van
den koning; in dat gat moet je onze jongste spruit verbergen, die
even bij-de-hand belooft te worden als zijn vader, en je moet het
gat met het gras bedekken, zodat niemand vermoeden, kan, dat
er op die plek een gat is. Dan moet je den jongen enige liedjes
leren, die ik je zal voorzeggen, en die hij in de vroege morgen moet
aanheffen, maar met treurende, klagende stem."
Shi Maria beloofde alles te zullen doen, zooals Nanzi het haar
geleerd had. Zij leerde de liedjes van buiten en nadat zij zeer
bedroefd afscheid genomen had van Nanzi naar zij dacht: voor
altijd going zij naar huis.
Nauwelijks begon de morgen aan te breken, of daar hoorde men
een klagelijke stem, die uit de ground scheen te komen, het volgende
zingen: ,,Als Nanzi sterft, zal het niet meer regenen"; ,,Als
Nanzi sterft, zal de koningin geen kinderen meer krijgen";
,,Als Nanzi sterft, zal ook de koning sterven," en vele andere
nare dingen, die den koning, zijn families en zijn land zouden over-
komen, als Nanzi werd ter dood gebracht.
De klaagzangen hadden ook eindelijk den koning gewekt en
een grote vrees being hem langzamerhand bij het hooren van die
stem, waarvan niemand de herkomst wist, en die zulke slechte
dingen voorspelde!
Tenslotte voelde de koning er zich zoo ongelukkig wonder, dat hij
bevel gaf, Nanzi maar te laten lopen.
Op die manier ontliep Nanzi een welverdiende straf.
N.B. Volgens den heer M. R6mer is deze lezing waarschijnlijk







CUENTA DI NANZI


de oudste en dus de meest oorspronkelijke. De beide andere
zouden een later vinding zijn.

NANZI EN ZEZE (COMPA NANZI Y COMPA ZEZE)

Compa Nanzi en Compa Zeze gingen samen dikwijls naar de
wei van den koning, vet snijden uit de buik van een koe. Als
Nanzi zijn genoegen gegeten had, rende hij hard weg, maar Zeze
kon zo hard niet open en was natuurlijk al gauw de gevangene
van Shon Arey, aan wien hij verklapte, dat Nanzi 66k vet kwam
stelen.
De koning zette toen enige soldaten op post in een hinderlaag
De eerstvolgende keer dat Compa Nanzi weer vet going snijden uit
de buik van een koe in de wei van den koning, werd hij door de
soldaten gesnapt en gegrepen.
,,Dacht je, dat ik geen hoofd had", zei Nanzi en hij wilde een
soldaat een kopstoot geven, maar een andere soldaat bemerkte
het tijdig en sloeg hem zo hard op zijn hoofd, dat hij bewusteloos
bleef liggen, en de soldaten dachten, dat hij dood was en keken niet
meer naar hem om.
Maar Nanzi was niet dood; hij was niet eens bewusteloos. Toen
de soldaten uit zicht waren, klom hij over de omheining en liet
zich voorlopig niet meer zien.
Lang kon hij natuurlijk zijn gulzigheid niet bedwingen en op
zekeren dag going hij weer 's nachts er op uit, om vet te snijden uit
de buik van een van 's konings koeien. Maar Compa Zeze had het
gemerkt en om zich te wreken, dat Compa Nanzi hem niet meer
als bondgenoot wilde, omdat hij niet hard genoeg kon lopen en
zodoende oorzaak was, dat ze gesnapt werden, liep hij naar het
paleis om Nanzi te verraden.
Weer gingen er enige soldaten op af en betrapten Nanzi op
heterdaad. Toen keek Nanzi hem met dreigende ogen aan en sprak:
,,Als julie me niet vrij laten gaan, dan zal je wat zien gebeuren."
En meteen begon hij met onheilspellende stem te zingen:
,,Als Nanzi gedood wordt, zal het niet meer regenen!
Als Nanzi gedood wordt, zal de zon niet meer opgaan!
Als Nanzi gedood wordt, zal Shon Arey sterven!
Als Nanzi gedood wordt, zal het kind van den koning sterven!
Als Nanzi gedood wordt, zal de koningin sterven!
Als Nanzi gedood wordt, zal al het vee van den koning sterven!
Als Nanzi gedood wordt, zullen alle planten en bomen in de
tuinen van den koning verdrogen!"
West-Indische Gids XX 2







M. D. LATOUR O.P. CUENTA DI NANZI


De soldaten werden er akelig van en trokken zwijgend en bang
weg. Zo ontkwam Nanzi weer eens aan een welverdiende straf.
N.B. Het klaaglied van Pegasaya, den jongsten spruit van
Nanzi, komt in dit sprookje veel vollediger voor dan in het voor-
gaande.
Hoe onbenullig bovenstaand verhaal ook lijkt, toch verraadt
het weer iets van het Spin-karakter van Nanzi. Het is vrijwel
overbodig te vermelden. dat een mens zich geen toegang kan
verschaffen tot de buik van een koe. Alleen een klein insect
kan zo iets proberen.
Dit binnendringen in de ingewanden van de koe, is moeilijk op
een kieze wijze te omschrijven.
ANTWOORD AAN DE REDACTIE
Gaarne wil ik hierbij nota nemen van het onderschrift van de
Redactie wonder mijn vorig artikel over de Cuenta di Nanzi.
Het komt mij niet waarschijnlijk voor, dat hinchad6 van hin-
char komt, omdat de andere verklaring meer voor de hand liggend
is. Men maakt het zich toch niet moeilijker, dan nodig is ? Hinchar
kan inderdaad voorkomen in de betekenis van opblazen, over-
drijven, maar echar, dat vele beteekenissen heeft, wordt o.a. ook
gebruikt voor: een stuk opvoeren, een rede uitspreken, een voor-
drachtje opzeggen.
Het woord ,,cargapilon" is inderdaad na veel mensen geraad-
pleegd te hebben, die voor informaties in aanmerking komen, een
raadsel voor me gebleven. Het betekent letterlijk: suikerbrood-
drager. Dat bracht mij en anderen op het vermoeden, dat mis-
schien de eenbultige kameel, of dromedaris bedoeld is. De ver-
taling door olifant vind ik nog duisterder dan de mijne. Carga-
pilon is in geen geval het gewone woord voor olifant. De Cura-
caoenaar zegt daarvoor olifant of elefante.
Dat compader en comader in andere talen eveneens in ruimere
betekenis bestaat, was me bekend. De Redactie bedoelt waar-
schijnlijk, dat ik dat er wel bij had kunnen vermelden. Als ik
eventueel overga tot het bundelen van de sprookjes, kan mij deze
opmerking van pas komen.
Chi is inderdaad geen lidwoord; wat het dan wel is, weet ik niet.
Een woord als Chi is me in het Papiamento total onbekend.
Misschien heeft het iets te maken met de Tsji-talen, gesproken
door de negers, van wie de Cuenta di Nanzi afkomstig zijn. Ik wil
met genoegen trachten mijn licht op te steken bij anderen.















BOEKtESPREKING


Surinaamsch Staatsrecht door Dr. Mr. J.
A. E. Buiskool, Amsterdam H. J. Paris -
MCMXXXVII.

Het is altijd prettig, wanneer er eens een echt wetenschappelijk
boek over Suriname of Curacao verschijnt, en deze traditie
wordt door dit werk niet gebroken. Op onderhoudende wijze,
met belangstelling voor zijn onderwerp en liefde voor het land,
dat in geding is, vertelt de auteur achtereenvolgens van
I. de staatsrechtelijke positive en staatsinrichting van Suri-
name tot aan de grondwetsherziening van 1922,
II. Suriname en de grondwetsherziening van 1922,
III. de nieuwste staatsregeling voor Suriname (1936),
IV. ius constituendum,
terwijl als bijlagen het regeeringsreglement van 1865 en de Staats-
regeling van 1936 voor Suriname zijn bijgevoegd.
Voor een groot deel is het boek een samenvatting van den
staatkundigen toestand van Suriname en de staatsrechtelijke
verhouding van dit gebied tot het moederland vroeger en nu,
zooals die te vinden is in de staatsregelingen en grondwetten
van Nederland, in de elkaar opvolgende regeeringsreglementen
en laatstelijk in de staatsregeling van Suriname. De eigen mee-
ning van den schrijver komt, behalve in het laatste hoofdstuk,
het meest uit in zijn uitleggingen van de bestaande grondwette-
lijke bepalingen en in zijn bespreking van de vraag, of de staats-
regeling van 1936 met die bepalingen en haar geest in overeen-
stemming is.
Toch krijgt men ook reeds in het eerste hoofdstuk af en toe
iets van des schrijvers opvatting te hooren. Niet alleen als hij
polemiseert met Da Costa Gomez of Eigeman, maar ook in de
waardeering der feiten. Zoo trekt het de aandacht, als hij met
instemming eenige malen zijn oordeel geeft, dat reeds in de laatste
jaren wonder het regeeringsreglement van 1865 in de verhouding
van den gouverneur tot bet opperbestuur de geest der grondwet


- 19 -







BOEKBESPREKING


van 1922 tot uiting is gekomen. Het is bekend, dat dit ook meer-
malen van regeeringszijde in de Staten-generaal is betoogd ter
afwering van een ingrijpen dat men niet wenschte, maar tal-
rijker zijn wellicht de gevallen, waarin aan de West de wil van
het moederland is opgelegd met een enkel beroep op die wil.
Trouwens dit is een van mijn bezwaren tegen dit boek, dat het
te weinig met de praktijk rekening houdt. Ook in de keuze van
de geraadpleegde, voor zoover vermelde, litteratuur. Daartoe
behooren natuurlijk het rapport der commissie-Staal, Kranen-
burg, Kleintjes, Van Vollenhoven, Eigeman, Huart, maar wij
missen de schrijvers der praktijk; ik wijs slechts op hen, die in
De West-Indische Gids en het Koloniaal Weekblad, Algemeen
Handelsblad, Avondpost, (die echter eenmaal, op blz. 90, wordt
aangehaald), Nieuwe Rotterdamsche courant, om mij hiertoe te
bepalen, de politieke vragen van den dag behandeld hebben.
Ons tijdschrift bevat trouwens in zijn bijna twintig jaargangen
heel wat bijdragen van kenners van Suriname in verband met
des schrijvers onderwerp (ik noem de namen van Staal, Coutin-
ho, Menkman, J. Bakker, Van Kol, Van Limburg Stirum, Fer-
nandes, Da Costa Gomez) waarvan de kennisneming hem nuttig
had kunnen zijn. Het staatsrecht van Suriname en dat van Cu-
racao loopen evenwijdig, en het is te begrijpen, dat Da Costa
Gomez' proefschrift van 1935 meermalen wordt aangehaald,
maar waarom geschiedt dit niet met mr. Eskes' voordracht in
het Indisch genootschap en wel met die van Fernandes? Is ook
het ongevraagd advies van de commissie der vereeniging ,,Indi&-
Nederland" uit 1935 zoo onbekend? Ik zou dit niet zeggen, wan-
neer mr. Buiskool niet zelf zich beriep op het gezag van anderen
en met derden niet polemiseerde; nu hij dit wel doet, was er m. i.
geen reden zich tot de weinige, bijna alien theoretici, die hij
noemt, te bepalen, en anderen, die om hun kennis van de prak-
tijk niet minder beteekenis hebben, onbesproken, ja onvermeld,
te laten.
De uitvoerige beschouwingen van den schrijver over de ver-
houding der verschillende staatsdeelen volgens art. 1 der grond-
wet zijn belangwekkend, ook om den vorm, waarin zij gegeven
worden. Hetzelfde kan gezegd worden van zijn opmerkingen
over de verhouding van den gouverneur tot de Kroon. Het
best acht hij de invoeging van de gehoudenheid van den land-
voogd aan des konings aanwijzingen als ongeschreven te beschou-
wen. In het algemeen neemt hij tusschen de ultra's aan beide
zijden van 1922 een eigen standpunt in. De grondwetgever heeft







BOEKBESPREKING


volgens hem aan de overzeesche gewesten vooralsnog slechts
beperkt zelfstandige bestuursorganen wonder leading en toezicht
van Nederland willen geven, met een landvoogd, die geen last-
hebber maar zelfstandig bestuursorgaan is.
Is er, zou ik willen vragen in de regeeringspraktijk wel een
volstrekte scheiding te maken tusschen staatsbelangen en in-
wendige belangen der gebiedsdeelen? Behooren de beginselen
van het algemeen regeeringsbeleid steeds tot de staatsbelangen?
of welke is hun verhouding tot de misschien uiteenloopende
practische eischen der verschillende inwendige belangen? Hoe,
als de inwendige belangen niet in eigen financieele kracht naar
eisch kunnen behartigd worden? Mag dan aan het eigenbelang
van den geldgever, ook als dit nog geen staatsbelang is, niet het
recht tot het geven van een aanwijzing ontleend worden? Is het
werkelijk denkbaar, dat in de praktijk de Kroon buiten de aan-
wezigheid van een staatsbelang van iedere aanwijzing afgezien
van haar vorm zich angstvallig onthouden zal? en gelooft men
aan een gouverneur, die een koninklijke aanwijzing ten aanzien
van een inwendig belang naast zich zal neerleggen ?
In meer dan een opzicht beantwoordt de schrijver de vraag, of
de beginselen der grondwetsherziening van 1922 in de Staats-
regeling van Suriname (1936) tot uitdrukking zijn gekomen,
ontkennend. Vooral acht hij dit het geval in de samenstelling der
Staten voor een deel uit beroemde leden, een meening o. a. door
den kroniekschrijver in dit tijdschrift gedeeld. Belangrijker nog
lijkt mij, dat de verdediging van den minister met een beroep op
de Aziatische bevolkingsgroepen weinig overtuigend is. Mr. Buis-
kool betoogt dit uitvoerig, en hier en daar neemt hij een wel-
verdiend loopje met de argumentatie van den minister.
Een beroep op den geest niet natuurlijk op de letter der
grondwetsherziening van 1922 lijkt mij, als het geldt de West-In-
dische gebiedsdeelen, altijd minder just. Heeft men zich in
1922 wel (voldoende) ervan rekenschap gegeven, dat het niet
alleen om de Oost maar ook om de West going?
Mr. Buiskool vreest, dat de nieuwe wijze van samenstelling
der Staten haar stempel zal zetten op de staatkundige en econo-
mische ontwikkeling van Suriname, en voegt daaraan toe, dat
hoe meer zeggenschap men de bevolking overzee geeft, des te
meer drang er zal zijn om ook geldelijk wonder het Rijk in Europa
uit te komen. ,,Die krachtsinspanning", aldus meent hij,
,,wordt nutteloos geacht, zoolang men geen vrijheid van handelen
heeft". Hiertegenover is een beroep op de praktijk in Curacao op








BOEKBESPREKING


zijn plaats. Daar heeft de Koloniale raad vele jaren lang met
groote Krachtsinspanning, meermalen tegen het beleid van het
Koloniaal bestuur en de regeering in het moederland in, ge-
werkt om als kroon op de geldelijke onafhankelijkheid vrijheid
van handelen te verkrijgen.
Het is m. i. dan ook niet just een gekozen vertegenwoordiging
tot voorwaarde voor de ontwikkeling van Suriname te maken.
Over de economische ontwikkeling van dit gebiedsdeel denkt
de schrijver overigens wel wat licht, alsof deze alleen van buiten-
landsch kapitaal afhankelijk is. Dit wordt trouwens niet anders
geargumenteerd dan met een beroep op mevrouw Verkade's
proefschrift.
De staatkundige ontwikkeling van Suriname stelt de schrijver
zich voor als die van de Engelsche dominions. Geleidelijk wil
hij die ontwikkeling zich laten voltrekken. Eerst uitbreiding
van zelfbestuur en autonomie binnen de grondwettelijke grenzen.
Daarna verlegging dier grenzen. Met als einddoel volstrekte
zelfstandigheid binnen de eenheid van het staatsverband.
Om die ontwikkeling te verkrijgen acht de schrijver noodig,
dat de stem van Suriname en van de andere overzeesche ge-
biedsdeelen, want het gaat hier om aller toekomstige status -
in het wetgevend orgaan in het Rijk gehoord wordt bij monde
van toehoorders met adviseerende steun. De geleidelijke gang
dezer ontwikkeling stippelt hij in het laatste hoofdstuk uit. Te
weinig wordt naar mijn meening daarin aandacht geschonken
aan de vraag van de politieke rijpheid der bevolking en haar ont-
wikkeling, die ik een eerste eisch acht voor toekenning van meer
autonomie en zelfbestuur, om van den dominion-status nog maar
niet te spreken.
De lezing van dit werk is voor mij een genoegen geweest, ook
voor zoover ik daarin geen aansluiting bij eigen opvatting vond.
Gaarne had ik zelfs gezien, dat de schrijver zijn taak ruimer
had opgevat, en niet alleen op de theoretisch-cardinale punten
zoo uitvoerig was geweest, zoodat wij gekregen hadden een com-
mentaar op de geheele staatsregeling van Suriname, waaraan
m. i. behoefte bestaat.
DE GAAY FORTMAN
Amsterdam, September 1937.







BOEKBESPREKING


Gegevens betreffende de ,,oprechte Holland-
sche civet", medegedeeld door Mr. Izak Prins.
Economisch Jaarboek. Twintigste deel. 1936

De gegevens, welke de Heer Prins wonder den hierboven ge-
noemden titel publiceerde, heeft hij verzameld tijdens een studied,
welke hem reeds jaren bezighoudt 1), die n.l. der Iberische schijn-
christenen van Joodschen bloede en van hun terugkeer tot een
talmudisch leven, in Holland. Marranen heetten deze schijn-
christenen, een naam, welke echter, bij ons te lande, 66k gebruikt
werd als scheldnaam voor de onderdanen des Spaanschen Ko-
nings, zooals o.a. uit verschillende spot- en hekeldichten van den
aanvang der 17e eeuw blijkt.
Dat Portugeesche en Spaansche Joden, die zich in de Neder-
landen vestigden, hun kapitaal, hun handelservaring en hun re-
laties medebrachten, was bekend; de Heer Prins heeft echter, bij
de studied hunner geschiedenis in Holland, een nieuwe figuur ont-
dekt in het oud-hollandsche zakenleven, zooals prof. Posthumus
in zijn toelichting op de door den auteur verzamelde documenten
opmerkt.
Die figuur is de handel in civet, een parfum dat verkregen werd
uit een secretum, afgescheiden door zekere klieren in het lichaam
der civetkat; dat de civetindustrie een rol gespeeld heeft in onze
(Afrikaansch-) Westindische geschiedenis, was door Hamelberg 2)
reeds, zeer ter loops, vermeld. In de Encycl. v. Ned. W. I. is geen
artikel aan de civetkat en het civet gewijd.
Als parfum en geneesmiddel was het civet reeds in de XVe eeuw
bekend, in het laatste vierde deel der XVIe trok het artikel ook in
de Nederlanden de aandacht en van af den aanvang der XVIIe is
het in Holland bereid geworden. In de Amsterdamsche beurs-
noteeringen kan men het aantreffen van 1624 tot en met 1744.
Vervalsching van het product, alsmede Engelsche concurrentie,
hebben in de XVIIIe eeuw een, voornamelijk op export gerichte,
industries doen verdwijnen, welke eens van beteekenis was, niet
alleen omdat er aanzienlijk kapitaal bij betrokken was (civet was
een zeer kostbare waar), maar ook wegens een eigenaardige be-
drijfsorganisatie, welke zij deed ontstaan.
De civetkat kwam voor in Azie (Bengalen, Philippijnen,
China) en in Afrika. Men schijnt geen kans gezien te hebben de
') Zie: De vestiging der Marranen in Noord-Nederland in de XVIe
eeuw. Mr. Izak Prins 1927,
') De Nederlanders op de W. I. Eilanden.







BOEKBESPREKING


dieren hier te lande te kweeken en importeerde ze (sedert 1610)
van de Afrikaansche westkust. De importeurs, van Spaansch-
Portugeesch-Joodschen of Waalschen oorsprong, lieten op den
duur de verzorging der dieren en het ,,trekken" van civet, aan
personen van eenvoudiger allure over; de ,,civettrekkers" waren
vaak minder welgestelde verwanten der civetkathouders.
Deze laatsten oefenden hun bedrijf meestal in vennootschap uit;
de civettrekkers (veelal tevens kleinhandelaars in civet) eveneens.
De groothandelaars, Portugeesche Joden of Hollanders, behoorden
tot den toenmaligen ,,haut commerce" en waren dus ook bij an-
dere zaken betrokken; de kleine lieden oefenden enkel het civet-
bedrijf uit.
Na 1623 zien wij den handel in civet zich ontwikkelen tot een
bloeienden groothandel, maar ook tot een straf georganiseerd be-
drijf; de vennootschappen contracteeren met elkander, ook aan-
gaande alleen-leveranties en prijsregeling, met boetebepalingen.
Bij een contract van 1627 (Abraham Willemsz. van Beyerlant)
nemen de groothandelaars de leading; een combinatie wordt ge-
vormd, voornamelijk tot vennootschappelij ken opkoop der katten.
Deze combinatie wist in 1630 van de Staten Generaal een oc-
trooi voor dertien jaar te verkrijgen, waarbij haar het uitsluitend
recht verleend werd civetkatten te houden; wat wij tegenwoordig
een kartel noemen was tot stand gekomen, dat zoowel den in-
koopsprijs der katten, als den verkoopsprijs van het civet ver-
mocht te regelen.
Na eenige malen verlengd te zijn geworden, kwam het octrooi
in 1659 door een beslissing der Staten van Holland feitelijk te ver-
vallen. De West-Indische Compagnie, die steeds den aanvoer ge-
controleerd had, of had kunnen controleeren, was blijkbaar be-
geerig naar de winsten welke de civethandel afwierp; zij besloot
in 1679 aan haar personnel te verbieden tot den invoer van katten
door particulieren mede te werken, zelf op Curacao katten te gaan
houden en aldaar civet te winnen.
Dit is in het kort het verloop geweest van den handel in ,,de op-
,,rechte Hollandsche civet", zooals prof. Posthumus het, aan de
hand van het door Mr. Prins verzamelde material, in een toe-
lichting beschrijft.
Deze laatste geeft een lijst, van niet minder dan 58 nummers,
der vermeldingen van de civetkat en het civet in de Nederland-
sche litteratuur, tusschen 1579 en 1800. Ik trof daarin niet aan de
vermelding in het journal der Nassausche vloot (November 1623,
bladz. 19) der civetkatten, op het eiland Annobom door de Portu-







BOEKBESPREKING


geezen gehouden. Evenmin de bijzonderheden over ,,Biesenkat-
zen" bij Hemmersam, die wel niet in het Hollandsch schreef,
maar wiens reisverhaal 1), naar ik meen, even goed in het Hol-
landsch als in het Zweedsch vertaald is. Deze reiziger vond, enkele
jaren na de verovering van S. Jorge da Mina door de Hollanders,
aldaar een ,,Katzenplatz" en nog in de 19e eeuw droeg die, buiten
het eigenlijke kasteel gelegen plaats den naam kattenplaats 2).
De verzameling archivalia, door Prins bijeengebracht en gepu-
bliceerd, telt 190 nummers. De nummers 27, 59, 90, 101-104, 115
hebben betrekking op het hooger genoemde octrooi van 1630. Dit
was door de Staten Generaal in zoo ruim mogelijke bewoordingen
verleend en in 1643 voor elf jaar verlengd, met toevoeging even-
wel, dat de civetcompagnie gehouden zijn zou op het oude octrooi
,,te versoucken oock t' obtineren attache van die Provincie off
,,Provincien, binnen dewelcke sij de voors. civetcatten sullen con-
,,tinueren te houden ende doen houden". In 1659 deelde Amster-
dam aan zijn gedeputeerden mede, niets tegen een verdere ver-
lenging te hebben en in hetzelfde jaar werd deze door de Staten
General verleend, voor twaalf jaar; de Staten van Holland even-
wel beslisten, kort en bondig: ,,In desen kan nyet werden getre-
den."
Een notarieele acte van 1640 behelst, dat een Amsterdamsche
civetkathouder en koopman den toenmaligen Directeur Generaal
der W. I. Comp. ter Kuste van Guin6 (Arent Jacobsz. van Amers-
foort) 120 gulden voor iedere kat betalen zou, welke uit het
rechtsgebied van genoemden functionaris aan den importeur, met
uitsluiting alle andere gegadigden, geleverd worden zou.
Uit de gepubliceerde resoluties van Heeren X blijkt, dat de
W. I. Comp. in 1679 begon met op te komen tegen het gebruik,
dat de D. G. ter Kuste en anderen in haren dienst, zich inlieten
met de levering van civetkatten uit Afrika aan particulieren.
Den D.G. echter werd 5% toegekend van al ,,het civet" dat door
hem zou overgezonden worden; de katten die men zou kunnen
bemachtigen, moesten met de slavenschepen naar Curacao ver-
scheept worden, om aldaar voor Compagnies rekening gehouden
te worden, terwijl de Directeur van dit ciland eveneens een
emolument van 5% genieten zou van het in zijn gebied verkregen
civet. Nicolaes van Liebergen (1679-1682) was dus de eerste
1) Michael Hemmersam. West Indianische Reiszbeschreibung de An.
1639 bis 1645 von Amsterdam nach St. Jorius de Mina. Niirnberg 1663.
*) Brodie-Cruickshank. Achttien jaren aan de Goudkust, vert. en
inl. van D. P. M. J. Weytingh, Amsterdam 1855.








BOEKBESPREKING


gouverneur, die zich op Curagao met het civetbedrijf bezig te
houden had.
In 1682 werd aan een D. G. ter Kuste de geheele opbrengst van
de katten en van het limoensap als emolumenten toegekend, in
1685 werden deze verminderd tot op 66n derde; een derde der
winst op de katten zou ten goede komen aan schippers en schepe-
lingen der schepen waarmede het vervoer plaats had, al het overige
bleef aan de Comp. In 1690 vervielen de emolumenten voor de
generalsels, zoowel uit katten als uit limoensap; maar reeds het
volgende jaar is er sprake van een ,,erkentenisse" welke hun zou
worden toegekend, indien mocht blijken dat hun ,,vigilantie", op
het stuk der beide voortbrengselen in kwestie, groot voordeel zou
hebben opgeleverd; weder een jaar later (1692) werden de oude
emolumenten in eere hersteld, doch het jaar daarop weder inge-
trokken.
Dat op Curagao nog lang civetkatten gehouden moeten zijn,
blijkt uit de door den Heer Prins als voorlaatste summer in zijn
documentenverzameling opgenomen resolutie der Staten Gene-
raal van 28 Mei 1764 houdende goedkeuring der instructie van den
Directeur Rodier; in art. 43 werd afzonderlijk melding gemaakt
van de 5% welke de directeur genieten zou van ,,het civet, 't welk
,,van de aldaar zijnde civetkatten sal komen te provenieeren."
N.B. Waarom spreekt Mr. Prins overall van ,,de" civet? De
naam van het product is ook volgens Van Dale onzijdig.
Wij danken de publicaties van den Heer Prins aan een coinci-
dentie; twee Amsterdamsche civettrekkers, de reeds genoemde
Beyerlant en Pieter (de) la Burgh, waren tevens deelnemers in
een mystieke beweging. ,,Een groep om Spinoza" was ,,in handels-
,,belang en handelsgeheim verbonden met een groep Hollandsche
,,gereformeerde kooplui-mystici"; aldus verklaart de schrijver zijn
belangstelling voor de civetindustrie. Men denkt onwillekeurig
meteen aan een andere relative, het glazenslijpen van Spinoza en de
dioptrische liefhebberij van burgemeester Hudde.
Beyerlant, zegt prof. Posthumus, was tot dusver slechts als
mysticus (Boehmiaan) bekend; De la Burgh kan men vermeld
vinden als drukker van Sociniaansche geschriften 1).
Het is te hopen, dat de Heer Prins spoedig zijn belofte zal kun-
nen nakomen, nog wat meer te vertellen van de geoctroyeerde
civetcompagnie, als economisch verschijnsel der tweede helft
van de 17e eeuw. MENKMAN.

1) K. O. Meinsma. Spinoza en zijn kring.















KRONIEK


SURINAME

Het jubileum der Hendrikschool te Paramaribo (gemengde
M.U.L.O.-school), waarvan op bl. 215, jaarg. XIX gesproken
werd, blijkt op 8 November feestelijk aldaar gevierd te zijn; er
werd bij die gelegenheid tevens een plan ontworpen om een stich-
ting in het leven te roepen ten algemeenen nutte van de school-
jeugd.
En op 1 November herdacht de Christelijke school te Parama-
ribo haar veertigjarig bestaan. De Vrije Evangelisatie stichtte
haar eerste school een kleine kwart eeuw v66r de ,,gelijkstelling";
thans volgt een 900tal leerlingen haar lager, voorbereidend, Fr6-
bel en opleidend onderwijs.
Van de actie tot het verkrijgen van M.O. te Paramaribo (jaarg.
XIX blz. 249), is thans h.t.l. iets meer bekend geworden. Het is
jammer dat hetgeen er reeds ter plaatse zelf verricht schijnt te zijn
z66 weinig houvast biedt, dat voorloopig de kans op steun van
moederlandsche zijde al heel gering lijkt; jammer vooral omdat
Suriname toch reeds den naam heeft van het land te zijn der vage,
slecht uitgewerkte plannen en onvoldoend voorbereide onder-
nemingen, waar dan ook meestal mislukt wat men aanpakt. De
Surinamers echter zijn optimisten, zij zullen wel niet versagen,
wat nog meer te betreuren zou zijn, want het vraagstuk van het
M.O., dat lang niet nieuw is, heeft aspecten welke van groot be-
lang geacht moeten worden voor land en volk.
Met de kwestie der hoogere opleiding hangt o.a. samen het ont-
werp-verordening tot regeling van het overheidstoezicht op de
volksgezondheid, welk ontwerp reeds in November 1935 ingediend
werd en nog voorkwam in de opgave der onafgedane voorstellen
van 7 November 1937. Blijkens het eindverslag konden de Staten
zich niet vereenigen met bet denkbeeld van den gouverneur, dat
de leading van geneeskundigen en pharmaceutischen dienst in
Suriname slechts toevertrouwd behoort te worden aan personen
die een Nederlandsche universitaire opleiding genoten hebben; de


- 27 -








KRONIEK


vertegenwoordiging was van meening dat de mogelijkheid niet
uitgesloten mag worden in buitengewone of bijzondere gevallen
personen te benoemen met niet meer dan Surinaamsche bevoegd-
heid. Ook kon men zich niet vereenigen met het voornemen van
het Gouverement om de plaatselijke opleiding tot tandheelkun-
dige te sluiten; de Staten waren de meening toegedaan dat er nog
ruimte te over is voor plaatselijk opgeleide deskundigen, die geen
Nederlandsch radical van tandarts bezitten.
Suriname bereidt er zich op voor in 1938, het jaar van Hr. Ms.
veertigjarig regeeringsjubileum, ook de slavenemancipatie (1 Juli
1863) te herdenken.
Er zal gelegenheid zijn vooruitgang op velerlei gebied te consta-
teeren, sedert wonder Koning Willem III voor een derde deel der
Surinaamsche bevolking de banden der slavernij geslaakt werden
maar helaas zal de welvaartstoestand van het oogenblik geen reden
kunnen geven tot verheuging, zelfs niet tot voldoening. Er wordt
bitter armoede geleden, schreef onlangs iemand in een Suri-
naamsch nieuwsblad en ,,gedwongen door den nood, die overall in
,,Suriname heerscht, zijn velen verplicht hun toevlucht te nemen
,,tot den landbouw". Een uiting welke veel te denken geeft!
Wat is er eigenlijk in 75 jaar tijds gedaan om den ,,creool" op te
voeden tot een eenigszins welgesteld landbouwer? Snuffelend in
oude koloniale verslagen vonden wij in dat over 1905 een rapport
over den kleinen landbouw van wijlen W. L. Loth, waarin ook
aan dien welke de Surinamer van Afrikaansche afkomst uitoefent
de noodige aandacht geschonken was. Laat ons hopen dat het
Surinaamsch Verslag over 1938 ons een uitvoerig overzicht zal
brengen van den toestand der creolen, vooral in het kleine land-
bouwbedrijf.
In het najaar van 1937 going de leider van het Surinaamsche
rijsthoeve-bedrijf naar ginds terug, dankbaar voor den financiee-
len steun, hem h.t.l. verleend en toegezegd, maar zonder de zeker-
heid dat deze steun voldoende zijn zal om hem in staat te stellen
zijn toch niet zeer kostbare proefneming tot een zoodanig einde
te brengen, dat positive conclusies getrokken zullen kunnen wor-
den. En dit is een plan, waarmede 66k beoogd wordt de mogelijk-
heid vast te stellen voor inheemschen om zich in een middenstands
landbouwbedrijf een bestaan te verschaffen. Verdient een zoo-
danige proefneming niet de volle aandacht? Naast de pogingen
om het Europeesche plantage-bedrijf op de been te houden, of
het nieuw leven in te blazen, om voor Hollandsche landbou-
wersgezinnen in Suriname den weg te bereiden, of om de







KRONIEK


Aziatische immigranten tot een hooger welvaartspeil te leiden.
Wat de Indische pers ons wist mede te deelen aangaande de
stemming der laatste uit Suriname op Java teruggekeerde emi-
granten en over de kansen om in de naaste toekomst meer Java-
nen te kunnen bewegen om naar Nederlandsch Guyana te verhui-
zen, klonk niet bepaald bemoedigend.
Een der Surinaamsche nieuwsbladen noemde eenige cijfers uit
de begrooting van Britsch Guyana, het westelijke buurland van
Suriname, voor 1938. Uitgaven ruim vijf en een half miljoen dol-
lar, tegenover de Surinaamsche voor hetzelfde jaar zes een half
miljoen gulden. Bedenkt men dat Br. Guyana ongeveer twee maal
zooveel inwoners heeft als Suriname en dat uitgaven voor een
kleine bevolking, al het overige gelijkstaande, niet naar evenredig-
heid geringer zijn dan voor een groote, dan zou men tot de con-
clusie kunnen komen dat de Surinaamsche overhead niet duur
werkt. Alleen.... in Br. Guyana worden de uitgaven gedekt door
eigen inkomsten, wat helaas in Suriname niet het geval is.
In Br. Guyana (of, zooals men in Suriname zegt, in Demerara)
worden ook nog steeds proven genomen met de bacoven-cultuur,
zoo lezen wij; resultaten, of althans gunstige resultaten, laten ock
daar nog altijd op zich wachten. Onlangs verscheen hier, in Neder-
landsche vertaling, een brochure over den banaan en zijn cultuur
in Central Amerika; wat ons het meest in deze verhandeling op-
viel, was hetgeen verteld werd over de nog altijd prominent posi-
tie der Gros Michel-varifteit op de wereldmarkten. Hoewel het
reeds herhaaldelijk gezegd is, moge toch hier nog wel eens her-
haald worden, dat een der zwakke punten (er zijn er meer) in de
plannen tot hervatting der Surinaamsche bacoven-cultuur dit zou
zijn, dat men met een moeilijk verkoopbare en moeilijk verscheep-
bare soort aan de market zou komen.
Er schijnen plannen te bestaan om in Amsterdam een alumi-
nium-walswerk te stichten en in Limburg een fabriek tot het ver-
werken van gezuiverd bauxiet tot aluminiummetaal; de grondstof
voor laatstgenoemd bedrijf zou men uit Nederlandsch Indie willen
betrekken.
Bauxiet als Surinaamsch bodemproduct werd het eerst in 1903
vermeld (zie het betreffende artikel van prof. Grutterink in den
eersten jaargang van dit tijdschrift), de bekende vindplaatsen zijn
thans in handen van twee buitenlandsche ondernemingen, uitvoer
naar de V.S. heeft geregeld plaats, sedert 1926 ook uitvoer van
gebroken (crushed), gewasschen en gedroogd bauxiet.
De afstand van Nederl. Indie naar Nederland bedraagt onge-








KRONIEK


veer 9000 zeemijlen, die van Suriname naar Nederland plus minus
4000.
Ja, men kan niet alles weten! Vroeger werd blijkbaar de kans
dat Nederland nog eens een eigen aluminium-fabricage noodig zou
hebben als een te verwaarloozen factor beschouwd, of althans als
een waarmede voor het oogenblik geen rekening gehouden kon
worden.
15 December 1937.

CURAqAO

De candidaatstelling

Aneta heeft onlangs van Curagao naar het moederland getele-
grafeerd, da* bij de ,,petroleum" een beperkte en inmiddels reeds
weer gebluschte brand had plaats gevonden' Blijkbaar vond het
persbureau dit belangrijker dan een bericht over de candidaatstel-
ling voor de Staten van Curacao. Inmiddels zijn de gegevens hier-
over met de locale pers tot onze kennis gekomen.
Uit de Amigoe van 24 November 1937 weten wij, dat op Bonaire
bij enkele candidaatstelling gekozen is de heer J. A. de Jongh.
Hoe gemoedelijk de zaak daar gaat, blijkt uit de volgende ,,Bo-
nairiaanse Krabbels" in dat blad. Er zijn op Bonaire 31 kiezers;
drie daarvan zijn uiteilandig; van de 27 overige kiezers hebben er
18 den heer De Jongh voorgedragen, zoodat voor een verdere
candidaatstelling niet genoeg kiezers overbleven.
Op Curacao zijn candidaat gesteld de heeren I. H. Capriles,
M. F. da Costa Gomez, A. W. J. M. Desertine, C. W. J. Jonckheer,
J. M. P. Kroon, W. P. Maal, E. C. Martijn, E. A. Romer, J. Rus-
tige, J. H. Sprockel, H. C. Suares en J. Tinge. Van deze candida-
ten zijn slechts 3 tegenwoordige leden van den Kolonialen raad,
t.w. de hh. Jonckheer, Martijn en Sprockel. 10 der leden van dit
college zullen dus geen deel krijgen in de behartiging der openbare
belangen van het gebiedsdeel in het vertegenwoordigend lichaam,
tenzij zij door den gouverneur benoemd worden, wat slechts met
een vijftal ten hoogste het geval zal kunnen zijn. Moet in de niet-
candidaatstelling van dit tiental ein ongunstige gevolgtrekking
gemaakt worden voor het oordeel van de kiezers over de wijze,
waarop deze leden hun taak vervuld hebben, of is misschien de
Koloniale raad in zijn geheel zoo inpopulair, dat reeds daarom de
overgroote meerderheid zijner leden niet in aanmerking gekomen
is? Het is wel teekenend, dat, terwijl de Koloniale mad meerma-







KRONIEK


len in het openbaar erover klaagde moeite te hebben met het vin-
den van candidates bij de periodieke vacatures, het kiezerscorps
nu ineens met 9 nieuwelingen weet te komen, alleen reeds op
Curagao.
Hoe is het op Aruba gegaan? De Amigoe achtte in een vorig
nummer het niet uitgesloten, dat daar bij de heerschende ont-
stemming geen candidates gesteld worden zouden. Er zijn daar
thans voor twee plaatsen vijf candidates gesteld.
Op de bovenwindsche eilanden zijn de reeds eerder genoemde
heeren Brouwer en Plantz de candidates.

Passief kiesrecht

De Amigoe meent een ontdekking gedaan te hebben. Haar rede-
neering komt hierop neer. Volgens art. 71 der Curagaosche staats-
regeling moet men om verkiesbaar te zijn als lid der Curagaosche
staten voldoen aan de eischen, die voor het active kiesrecht ge-
steld zijn. Daaruit volgt en ook het Kiesreglement going ervan
uit -- dat de verkiesbare als kiezer op de kiezerslijst moet voor-
komen. Echter is nu een Publicatieblad (no. 116) verschenen, dat
rekening houdt met candidates, die niet op de kiezerslijst staan.
Mij lijkt dit just. Voor de verkiesbaarheid is niet vereischt het
zijn van kiezer maar het voldoen aan dezelfde eischen, waaraan
kiezers moeten voldoen. En zoo kan met het zien gebeuren, dat
een Staten-candidaat een examenproef moet afleggen. Proficiat!
lets anders is mij hierbij opgevallen. Het Kiesreglement, een
Koninklijk besluit, kan bij landsverordening gewijzigd worden.
Art. 108 bepaalt, dat, zoolang daarin bij landsveroordening niet is
voorzien, de gouverneur aanvullende voorschriften mag geven
voor die gevallen of ten-aanzien van die punten, waaromtrent bij
de uitvoering blijkt, dat zij geen voldoende regeling vinden. Staats-
rechtelijk beschouwd lijkt mij deze figuur niet onbedenkelijk.
Maar wat heeft de gouverneur nu gedaan? Hij heeft art. 43 van
het Kiesreglement niet alleen aangevuld maar ook gewijzigd, en
zijn besluit er een genoemd tot uitvoering van art. 108 van het
Kiesreglement. Waarschijnlijk had formeel hetzelfde bereikt kun-
nen worden zonder wijziging, alleen in den vorm van aanvulling.
De Amigoe is de tel kwijt van de publicatiebladen over het kies-
recht. Ik meen ze behoorlijk uitgeschoten te hebben en bezit
thans, buiten de Wet op de staatsinrichting, tot een 13 stuks.











BIBLIOGRAPHIE


A. TIJDSCHRIFTEN, COURANTEN, ENZ.

Indian Labour Information. 63ste Jrg. no. 10. Repeal of Penal
Sanctions in Barbados.

Idem. 63ste Jrg. no. 13. Labour Relations in British West Indies.

Ons Suriname, November 1937, no. 11. Uit de intreepreek van Broe-
der W. Baudert Paramaribo. Radio-toespraak door den zendeling-
leeraar G. E. E. Polanen 15 Sept. 1937; Ontdekking van een nieuwen
Indianen-stam in Suriname.
De Volksdans Mare. Herfst 1937, no. 1. Volksdansen in Ned. West-
Indie.
Die Woche. 9 Juni 1937. Stervende kolonie Suriname.
Oost en West. December 1937, no. 12. De Luchtlijn naar de West. De
tweede wereldlijn der Nederlandsche luchtvaart; Korte Golfjes uit
Curagao en Suriname.
West India Committee Circular. 21 Oct. 1937, no. 1019. Trade in
Staple Tropical Crops; Forestry Work in 1936 in British Honduras and
Trinidad; Jamaica's Trade in 1936; Agricultural News (Experiments
with Sweet Potatoes Selenium Fatal to Cotton Stainers Cane
Farming Contracts in Trinidad Nutmegs from Trinidad).

Idem. 4 November 1937, no. 1020. Cocoa in Ecuador. Witch-Broom-
Resistant for Trinidad; Imperial Fruit Show. Jamaica's Fine Dis-
play; Brazil's Banana Industry; Eighteenth Century Jamaica, door
lord Oliver of Ramsden; Sugar in Jamaica; Antigua's Sugar Factory;
Jamaica' New Potatoes; Agricultural News (Sea Island Cotton
Research Duncan, Marsh and David Grapefruit Promoting Use
of Sweet Potato Starch Importance of Well Selectes Bud Wood).
Beurs- en Nieuwsberichten 6 November 1937. Indrukken van Surina-
me door W. van Eyk [overgenomen door De West van 15 Nov. no.
3186].
Haarlems Dagblad 22 October 1937. Van Curagao naar Suriname,
door J. C. Mollerus [overgenomen door De West van 8 Nov. no. 3165].
De Surinamer. 20 November 1937, no. 4500. Volksplanting of ko-
lonie? [Critiek op het artikel in de Rijkseenheid van 13 October].
Algemeen Handelsblad. 11 Nov. 1937. Avondblad. Curacao met zijn
eigen karakter, door mr. W. J. van Balen.
Idem. 11 December 1937. Avondblad. Curagao, Aruba en de olie,
door mr. J. W. van Balen.
De Curafaosche Volkskrant. 11 Nov. 1937, no. 1144. Nieuw Leven in
Guyana. Fransche koloniale politiek op een keerpunt ?


- 32 -















SURINAAMSCHE JOURNALISTIEK


I

DOOR

FRED OUDSCHANS DENTZ

Reeds voordat de Encyclopaedie van Ned.-West-Indid ver-
scheen (dat was op Crynssendag, 27 Februari 1917) was ik eenige
jaren bezig geweest met het verzamelen van gegevens over de
niet meer bestaande dag-, week- en maandbladen van Suriname,
alsmede van bijzonderheden omtrent de destijds in dit land voor-
komende kranten. Daarbij legde ik een lijst aan van kranten,
welke nog verschenen.
Het bleek mij bij de verschijning van de Encyclopaedie, dat
de opgave wonder het hoofd Journalistiek op blz. 393/6 1) verre
van volledig was en zooals de samenstellers zelf opmerkten -
de juistheid der jaartallen in sommige opzichten aan twijfel
onderhevig was. Na verlof in 1918 teruggekeerd, heb ik tot 1926
daar te lande en feitelijk tot heden in Nederland mijn onder-
zoekingen voortgezet, en ik meen, dat thans de tijd gekomen is
om de lijst, zooals ze hierna zal volgen, te doen afdrukken 2).
Immers verbeteringen kunnen er van mijn kant niet meer in
aangebracht worden, noch twijfelachtigheden opgelost. Zij, die
meenen tot verbetering iets te kunnen bijdragen, zullen dit voor-
zeker te mijner kennis willen brengen.
Een soortgelijke, minder uitvoerige, list, op Curacao betrek-
king hebbend, van de hand van pater Euwens, is bereids in den
vierden jaargang, 5de deel, blz. 59/61 van De W. I. Gids opge-
nomen, Bovendien verscheen een uitvoeriger lijst in het Jubi-
leumnummer van de Amigoe di Curacao van 30 December 1933,
no 2605 wonder den naam van Lijst van Curacaosche Periodieken,
') Ik verwijs tevens naar het hoofd: Tijdschriften en Periodieken in
de Encyclopaedia van Ned.-West-Indig, blz. 679/81.
i) Van een zeer groot deel der opgeheven en bestaande kranten is een
exemplaar in mijn bezit.

33 -
West-Indische Gids XX 3







FRED. OUDSCHANS DENTZ


in volgende numbers door den heer Maduro aangevuld. Mr. B.
de Gaay Fortman deed in het Curacao-Herdenkingsnummer van
Oost en West, Mei 1934, een artikel verschijnen geheeten ,,Curagao
in de Nederlandsche Pers", voorafgegaan door een artikel van
zijn hand in het Maartnummer van dat jaar in Oost en West
geheeten ,,De Pers in Curagao". Verder verwijzen we belang-
stellenden naar het Curagaosche blad La Prensa van 9 April
1934.
Alvorens met de lijst aan te vangen vestig ik de aandacht op
de eerste krant, 10 Augustus 1774 in Suriname verschenen. Van
het oorspronkelijk in mijn bezit zijnde exemplaar neem ik de
eerste bladzijde over, de ,,Opdragt van den Uitgever" mr. W. J.
Beeldsnyder Matroos, welke wel na meer dan anderhalve eeuw
aan de vergetelheid mag worden ontrukt.
Suriname maakt wonder de toen bestaande Nederlandsche kolo-
nian geen slecht figuur en was de tweede, waarin een courant
uitkwam. In Oost-Indie was 7 Augustus 1744 de eerste krant ver-
schenen, de Batavia Nouvellen en Politique Raisonnementen.
Suriname volgde, als gezegd, op 10 Augustus 1774, St. Eustatius
in 1790 met The St. Eustatius Gazette; in 1793 verscheen De Cou-
rant van Essequebo en Demerary, op 5 Januari 1810 te Batavia de
Bataviasche Courant en op 11 December 1812 op Curacao The
Curagao Gazette and Commercial Advertiser 1).
Ik heb mijn overzicht in drie deelen verdeeld: A. de dag-, week-
en maandbladen van 1774 tot en met 1937 2); B. de gelegenheids-
bladen, en C. de in Nederland verschenen en verschijnende pe-
riodieken over Suriname 3).



1) Het eerste nieuwsblad in Europa verscheen op 15 Januari 1609 te
Augsburg. Op 8 Januari 1656 verscheen in Nederland de eerste Haar-
lemsche Courant by Abraham Casteleyn, geheeten de Weekelyke Cou-
rante van Europa, welke later, in 1664, de naam van Opregte Haarlem-
sche Courant zou ontvangen. Op 26 April 1658 verscheen te Middelburg
de Courier van Zeeland, in 1799 de Trinidad Weekly Courant, te Kaap-
stad op 16 Augustus 1800 de Geaurhoriseerde Kaapsche Stads-Courant
en Afrikaansche Berigter en 25 September 1857 de eerste (staats) cou-
rant in Transvaal.
3) De met een kruisje gemerkte bladen komen nog uit.
3) Vande Surinaamsche couranten is slechts een kleindeel te vinden
in het Nederlandsch Persmuseum, gevestigd in het voormalig Koren-
metershuisje aan de Nieuwe zijde Kolk, no 28 te Amsterdam. Ik vond
er verschillende exemplaren terug, welke ik in den loop der jaren uit
Suriname daarheen gezonden had.







SURINAAMSCHE JOURNALISTIEK


Ao 1774 No.1
JUSTITIA
De Weeklyksche PI E T A S Woensdaagsche
Surinaamsche FIDES Courant
Van den 10 Augustus

OPDRAGT VAN DEN UITGEEVER
Zie hier dan goedgunstige Leezer het eerste Blad, by wyze van
Courant, 't welk in deeze Colonie van Surinaamen gedrukt zynde,
't Daglicht komt te aanschouwen; een Werk, 't geen moogelyk
voor my, door andere, zints lange zoude zyn ondernoomen ge-
weest; wanneer de Zwaarigheeden altoos, omtrent het admit-
teeren eener Drukkerye in Reflexie gekoomen, eerder weg ge-
ruimt waaren geworden; alzoo men reeds wonder de Regeering
van wylen den Heer Gouverneur Mauricius, daarover heeft be-
ginnen te denken; doch dit nu door de Medewerking, teffens,
van den teegenswoordigen Regeerende Heer Gouverneur Jan
Nepveu, tot zoo verre zyn beslag gekreegen hebbende, en dat ik,
vervolgens myne Suppliques, gepresenteert aan Haar Ed: Groot
Achtb: de Heeren Directeuren, als meede aan den Ed: Hove van
Police en Crimineele Justitie deezer Colonie, goedgunstiglyk
geappointeert zijn geworden, en dienvolgens met een Privilegie
van 25 Jaaren begunstigt. Zoo is het, welmeenende Leezer, dat
ik niet heb willen afzijn, omme, zoo veel moogelijk, 't nut en ge-
mak, eener Drukkerye, aan een yder te doen blyken, en dus met
deeze onderneeming te beginnen, in hoope het my mooge gelukken
om door de hulp en gunstige handbieding, van kundige Lief-
hebbers den Leezer altoos naa zyn genoegen te kunnen voldoen.
Dus dan bedankende, den geene, die zig by Inteekening wel
hebben willen verbinden, omme een jaarlyks Exemplaar te
zullen neemen, en dezelve als de grondleggers van dit Werk ben
Considereerende; zoo is het, dat ik als noch, gelyk by myn reeds
gedivulgeerd Advertissement gedaan hebbe, en waaraan ik my
kortheidshalve Refereere, alle kundige Liefhebbers verzoeke,
omme zoo veel moogelyk te Contribueeren, 't geen eenigzints
tot in standthouding deezer kan dienen; en teffens, strekken tot
Nut en vermaak der geene die dezelve zullen willen Leezen; aan
wien te gelyk verzoeke, alle Feilen, ten minsten in den beginne, met
een gunstig oog te willen passeeren, en my derzelver Remarques en
Consideration op een of andere manier te doen geworden, dewelke
altoos met erkentenisse zullen werden aangenoomen. Vaart wel.
MR. W. J. BEELDSNYDER MATROOS.








FRED. OUDSCHANS DENTZ


LIJST VAN DAG-, WEEK- EN MAANDBLADEN, UITGEGE-
GEVEN IN SURINAME (PARAMARIBO EN NICKERIE) VAN
1774 AF TOT HEDEN.
A.
1. ALGEMEEN NIEUWS- EN ADVERTENTIEBLAD 1844-
1854.
Gedrukt bij J. C. Muller, Az. (No. 38 van 28 Maart 1844 in het
Ned. Persmuseum.
2. ALGEMEEN NIEUWS-EN LETTERKUNDIGBLAD.
Gedrukt bij J. C. Muller Az.
Eerste nummer Dinsdag I Februari 1842.
Verschijndagen Dinsdag en Vrijdag. Onder dezen naam uit-
gegeven tot Vrijdag 29 December 1843 No. 104. In 1844 kreeg
het den naam van Algemeen Nieuws en Advertentieblad en
werd gedrukt bij J. H.C. Muller.
3. HET ANKER.
Iste nummer November 1936, no. 1.
Laatste nummer.....
Redacteur-uitgever E. L. Vervuurt. Gedrukt ter drukkerij
Eben Haezer te Paramaribo
Verschijndagen Dinsdag en Vrijdag.
Abonnementsprijs f 0. 50 per jaar.
4. DE ARBEIDER. Orgaan van de Surinaamsche Democra-
tische Arbeiders Partij.
Verschijnt elken Zaterdag.
Iste nummer 8 Juli 1933, no. 1.
Laatste nummer .....
Gedrukt bij Eben Haezer.
5. ADVERTENTIEBLAD.
Uitgever Joh. C. Markus.
Iste nummer Juli 1921, no. 1.
Laatste nummer 18 November 1921, no. 5.
6. DE BANIER van Waarheid en Recht. Surinaamsch Nieuws-
en Advertentieblad
Iste nummer 2 Juli 1929, no. 1. Laatste nummer 27 Juni 1936
no. 722.
Verscheen Dinsdag- en Vrijdagavond, later Woensdag en
Zaterdag.
Abonnement f. 12.- per jaar.
Drukkerij H. B. Heyde tot ...... later Eben Haezer.
Redacteur-uitgever P. A. May tot...., later J. C. Sarucco.
7. BATAAFSCHE SURINAAMSCHE COURANT met het
wapen der Bataafsche Republiek. Verschijnt Maandag en
Donderdag. Sedert 1805 tot .....
8. BEDESI BHARATH BASI (INDIA IN EEN VREEMD
LAND).
Iste nummer 26 Januari 1920, no. 1.








SURINAAMSCHE JOURNALISTIEK


Laatste nummer 31 Juli 1920, no. 7.
Redacteur-uitgever P. Chander Sekher Sharma.
Verscheen elken Donderdag.
Abonnementsprijs f. 8.- per jaar. Drukkerij P. S. Girpathi.
9. BINNENLANDSCHE SURINAAMSCHE COURANT.
Gedrukt ter geprivilegeerde Drukkerij van Wede Tresfon Jr.
door van Driest en Reyneke; later door P. van Driest.
No. 1 van 1808 in de Koloniale Boekerij te Paramaribo.
Verschijndagen Maandag en Donderdag.
10. DE BODE VAN PARAMARIBO.
Uitgever B. Heyde.
Iste nummer 7 December 1885, no. 1.
Laatste nummer.....
Verscheen dagelijks met uitzondering van Zon- en feestdagen.
Prijs per summer 4 cent.
11. (*) BULLETIN. Uitgegeven door de Vereeniging van Gouver-
nements Bureau-Ambtenaren in Suriname.
Iste summer October 1932.
Gedrukt bij J. H. Oliviera, Paramaribo.
12. CHINESE OVERSEAS WEEKLY SURINAM.
Onder redactie van Chin A. Kon. Verscheen iederen Zaterdag.
Begonnen in 1931. Laatste nummer 17 October 1931.
13. DE CHRISTELIJKE HUISVRIEND.
Uitgever C. Kersten & Co.
Iste nummer Januari 1888, no. 1. Laatste nummer December
1900, no. 26.
Verscheen elken 2en Zondag van de maand.
Abonnementsprijs f. 1.50 per jaar.
14. DE CREOOL. Eerste nummer 3 Juli 1871.
Laatste nummer.....
15. DE ECHO. Orgaan van de VIIIste klasse der Hendrikschool.
Iste summer 2 April 1928 op de schrijfmachine, vervolgens
gedrukt.
Onder redactie van leerlingen van de 8ste klasse der Hendrik-
school.
Gedrukt ter drukkerij Erven H. van Ommeren.
Aan het einde van het schooljaar 1928 gaven de oprichters
het eerste gedenknummer uit.
Laatste nummer.....
16. DE EMANCIPATIE COURANT.
Uitgegeven door het Emancipatie Comit6.
Iste nummer 1 Juli 1926, no. 1. Laatste summer 1 Juli 1929,
no. 4.
Boek- en Handelsdrukkerij D. A. G.')
') Door Arbeid Groeiend.








FRED. OUDSCHANS DENTZ


17. EXCELSIOR. Christelijk vooruitstrevend tijdschrift voor Su-
rname.
Uitgever-redacteur Joh. C. Marcus.
Iste nummer 25 September 1906, no. 1. Laatste nummer 3de
kwartaal 1910, no. 195.
Verschijndagen elke vijftien dagen tot 1907, daarna elke week
van 1907-1910. Abonnementsprijs f. 6.- per jaar tot 1907
en f. 4.- per jaar van 1907-1910.

18. GAZETTE DE SURINAM.
Verscheen te Paramaribo bij Charles Brouwn op Maandag.
No. 14 van 30 April 1792 in mijn bezit.

19. GEPRIVILEGEERDE SURINAAMSCHE COURANT met
het wapen van Suriname.
Ter geprivilegeerde Drukkerij van A. T. Bordas. Later ter
geprivilegeerde Drukkerij van Worsdell en Brink, van 1815
af ter Geprivilegeerde Drukkerij van J. Brink en daarna van
de Erven J. Brink. Van Maandag 10 Maart 1817 ter geprivile-
geerde Drukkerij van het Gouvernement.
Verschijndag Donderdag in Hollandsch en Engelsch. Oudste
nummer in de Koloniale Boekerij te Paramaribo no. 1 van
3 January 1811, doch verscheen eerder. In 1829 verscheen zij
nog.

20. GEPRIVILEGEERDE SURINAAMSCHE COURANT. Ge-
drukt ter Geprivilegeerde Gouvernements Drukkerij van de
Erven J. Brink. Verschijndagen Maandag en Donderdag.
Oudste nummer in het Ned. Persmuseum No. 84 van 1821 en
in de Koloniale Boekerij te Paramaribo 4 Januari 1830, no.
1. Verscheen nog in 1843.

21. GOEDE TIJDING.
Uitgever B. Heijde.
Iste nummer Woensdag 6 Januari 1892, no. 1.
Laatste nummer Woensdag 29 September 1897, no. 78.
Verschijndagen Woensdag en Zaterdag.
Abonnementsprijs f. 20.- per jaar. (Zie no 61).
22. (+) GOUVERNEMENTS- ADVERTENTIEBLAD.
Drukker B. H. Heyde.
Iste nummer 1 Januari 1885, no. 1.
Abonnementsprijs f. 20.- per jaar. Verscheen tot einde De-
cember 1891 elken Dinsdag en Donderdag. Van 1 Januari 1892
af elken Dinsdag en Vrijdag.
De abonnementsprijs werd toen f. 15.- per jaar.
In 1909 en 1910 werd het blad uitgegeven door H. J. van Om-
meren. Van 1911 tot 1918 door B. Heyde. Van 1918 tot 1928
door H. J. van Ommeren, sedert 1928 door D. A. G. 1)
Abonnementsprijs f. 5.- per jaar.
1) Zie noot bij 16.








SURINAAMSCHE JOURNALISTIEK


23. DE GUYANA.
Iste nummer 1888
Laatste nummer 1889

24. DE HINDOSTANI. Maandblad uitgegeven door de Suri-
naamsche Immigranten Vereeniging ,,Bharat Oeday".
Verscheen den derden Maandag der maand.
Eerste nummer Maandag 17 September 1934, no. 1.
Laatste nummer 18 Februari 1935, no. 6.
Gestaakt ingevolge besluit van de bestuursvergadering van
28 February 1935.
25. (+)DE HERRNHUTTER. Een blad voor het Christelijk Huisge-
zin. Orgaan der Evangelische Broedergemeente in Suriname.
Verschijnt om de veertien dagen.
In de plaats getreden van no. 121.
Abonnementsprijs f, 2.60 per jaar.
Redactie Stadszending Paramaribo.
Drukker J. H. Oliviera, Paramaribo,
26. (*) DE HINDOSTANSCHE STEM.
Iste nummer Maart 1937, no. 1.
Redacteur I. S. Mungro.
Abonnementsprijs f. 1.- per jaar.
27. HSON NAN CHOU K'AN (in Chineesche letterteekens, be-
teekent volgens inlichtingen van het Sinologisch Instituut te
Leiden: Periodiek van het Zuiden).
Iste nummer: 6de van de 8ste maand van het 23ste jaar van de
Chineesche Republiek, d. i. 6 Augustus 1934.
Verscheen in boekvorm.
Laatste nummer.....
28. JONG SURINAME. Een blad voor het Christelijk huisgezin.
Orgaan der Evangelische Broedergemeente in Suriname.
Iste nummer Zondag 10 Juli 1921. Verscheen om de 14 dagen.
Laatste nummer .....
Abonnementsprijs f. 2.- per jaar. Redacteur S. Schmidt,
Stadszending. In de plaats getreden van no. 30. Gedrukt bij
Stoomdrukkerij J. H. Oliviera.
29. JONG SURINAME. Nieuws -en Advertentieblad.
Redacteur- uitgever L. Doedel. Verscheen om de 30 dagen.
Iste nummer 27 Juni 1934, no. 1 tot 16 November 1934.
Abonnementsprijs f. 1.- per half jaar.
Gedrukt bij Eben Haezer.
30. JONG SURINAME. Maandblad voor de Christelijke Jonge-
lings-Vereeniging en de Knapenvereeniging Timotheus.
Iste summer 3 Augustus 1919, no. 1.
Laatste nummer.....
Redactie J. Vogt. Verscheen den eersten Zondag van elke maand
Drukkerij J. H. Oliviera.








FRED. OUDSCHANS DENTZ


31. JONG SURINAME. Orgaan van de Debatteerclub ,,Jong
Suriname". Uitgever: Kantoor voor Algemeene Zaken: wonder
auspici.n van de Vakliedenbeurs.
Redacteur L. Doedel. Verscheen maandelijks.
Iste nummer September 1933, no. 1.
Laatste nummer 8 December 1933. No. 4.
Gedrukt bij Eben Haezer.
32. (+) DE KATHOLIEKE WAARSCHUWER.
Uitgever G. Randag, later A. H. P. de Groot C. ssR. Iste num-
mer Zondag 1 November 1891 in het Nederlandsch. Twee jaar
later kwam bet uit in bet Negerengelsch, eens per maand. In
1896 werd zij een bijvoegsel van De Surinamer als wekelijksche
uitgave en diende als kerkdienstenlijst. In 1903 werd de K. W.
van de Surinamer gescheiden en verscheen wekelijkselken Zon-
dag tot 2 December 1934. Abonnementsprijs f. .- per jaar,
later f. 1.50. Sedert 2 December 1934 verscheen zij als no. 48
van de 32ste jaargang in dubbel format wonder den naam van
DE KATHOLIEK, Zondagsblad voor Katholieken.
33. KAWAI FA. Maandblad voor Chineezen.
Uitgever J. Timmerman.
Iste nummer 1894.
Laatste nummer 1895.
34. KLIMOPRANKEN. Orgaan van de Vereeniging van Gouver-
nements Bureau-ambtenaren in Suriname.
Iste nummer I Januari 1920. Verscheen voorloopig maande-
lijks.
Laatste nummer.....
Commissie van redactie H. F. Esser, F. E. Bruyning, A. J. da
Costa, H. K. A. Kleine, J. C. Zaal.
Abonnementsprijs voor Leden f. 1.50 per jaar, voor niet-leden
f. 2.50.
Drukkerij J. H. Oliviera.
35. KLIMOPRANKEN. Maandblad voor de leerlingen der Zon-
dagsscholen van de Hervormde Gemeente.
Iste nummer Augustus 1919.
Verscheen eenmaal per week.
Laatste nummer.....
Abonnementsprijs naar verkiezing.
Drukkerij H. B. Heyde,
36. (*) KOLONIAAL NIEUWSBLAD.
Uitgever J. Morpurgo.
Iste nummer 1 Januari 1848. Verschijndagen Dinsdag en Vrij-
dag.
Abonnementsprijs aanvankelijk niet vermeld, later tot 1904
f. 20.- per jaar, later f. 12.-.
Verschenen wonder den naam SURINAME. KOLONIAAL
NIEUWS- EN ADVERTENTIEBLAD sedert ............
(In Ned. Persmuseum aanwezig een nummer van 1895).








SURINAAMSCHE JOURNALISTIEK


Uitgever-redacteur.........
Redactie overgenomen door P. A. May op 1 Juli 1919, no. 52,
op 4 Juni 1929 door A. A. Dragten, op........ door Joh. A.
Wijngaarde.
37. KOLONIAAL NIEUWSBLAD. 1866-1870.
38. De KOLONIST. 1842-1872.
Gedrukt bij Rose & Co. Verschijndagen Donderdag en Zondag.
Abonnementsprijs f. 20.- per Jaar.
Oudste nummer in de Koloniale Boekerij te Paramaribo Zondag
6 January 1867, no. 21.
39. DE KOLONIST. Tijdschrift toegewijd aan de welvaart van
Suriname.
Verschenen in 1838-1839 in het geheel 15 stukken.
Gedrukt en uitgegeven bij J. J. Engelbrecht.
40. HET KOMPAS. Orgaan van groep II (Welpen en Verkenners)
van de Vereeniging ,,De Nederlandsche Padvinders" Afd. Pa-
ramaribo.
Iste nummer December 1928, no. 1.
Laatste nummer.....
Gedrukt ter Drukkerij Erven H. van Ommeren.
Abonnementsprijs f. 1.- per kwartaal.
41. KORFBAL REVUE.
Officieel orgaan der Surinaamsche Korfbal Bond. Later ge-
heeten: Weekblad gewijd aan de Surinaamsche Korfbal.
Iste nummer 12 Januari 1935.
Laatste nummer.....
42. (*) MAKZIEN VO ARNITRIESOEMA. )
Iste nummer Januari 1912. Verschijndagen elken Zondag.
Abonnementsprijs f. 1.- per jaar.
Drukkerij H. B. Heyde. Paramaribo.
43. MAKZIEN VO KRISTENSOEMA ZIELIE.')
Uitgever C. Kersten & Co.
Verscheen maandelijks.
Iste nummer Januari 1852. Laatste nummer December 1879.
Abonnementsprijs f. 1.- per jaar.
Verscheen opnieuw. Iste nummer Januari 1889. Laatste num-
mer December 1932. Gedrukt bij H. B. Heyde. Paramaribo.
44. DE MARCONIST. Weekblad voor Nieuws en AdvertentiEn.
Onder den spreuk: Ik zal handhaven. Recht en Waarheid.
Uitgever J. Ch. Wekker & Co.
Iste nummer 14 Maart 1925, no. 1.
Laatste nummer.....
Abonnementsprijs f. 1.- per kwartaal.
i) Magazijn voor Herrnhutters.
') Magazijn voor de zielen van christenen.








FRED. OUDSCHANS DENTZ


45. ,,DE MEIDOORN". Nieuws- en Advertentieblad. Paramaribo.
Mei 1933. Uitgegeven vanwege het kantoor voor Algemeene
Zaken. Suriname, wonder den spreuk: ,,Vrij is hij, wiens hart
van onrecht vrij is". Mei 1934 wonder den spreuk: ,,Te joe njam
joe brede naga botro; joe no moe frigiti to do na see gotro".
Laatste nummer .....
Redacteur-uitgever L. Doedel. Gedrukt ter drukkerij Eben
Haezer. Paramaribo.
46. DE NEGER-CHRISTENEN OF HET VIERDE KONINK-
RIJK VAN HET CHRISTENDOM.
Godsdienstig orgaan uit Suriname. Ned. W. I. wonder Redactie
van Johan J. Ryts. Uitgever Jacob R. E. Zuidveen.
Introductie nummer 1 Januari 1927.
Gedrukt ter drukkerij Erven H. van Ommeren.
47. THE NEW PARAMARIBO TIMES (The only English News-
paper in the Colony).
Uitgever J. E. Brown. Verscheen elken Zaterdag.
Iste nummer 22 Augustus 1914.
Laatste nummer.....
Abonnementsprijs f. 5.- per jaar.
Drukkerij Suriname.
48. (*)NICKERIE.
Maandblad. Verschijnt op den eersten van elke maand. Re-
dacteur-uitgever J. C. Heave.
Iste nummer 1 Februari 1936. Van het 2de nummer van 15
February 1936 af getiteld: NICKERIE BODE.

49. DE NICKERIE PIONIER. 't Eenigst dienend en afdoend
middel van bekendmaking in Nickerie.
Iste nummer 1895. (in Ned. Persmuseum).
Laatste nummer 1906.
Verscheen elken Zaterdag.
Abonnementsprijs f. 6.- per jaar. Drukker J. M. S. Tafares.
50. DE NIMRODBEWEGING. Weekblad handelend over de
geestelijke en stoffelijke belangen der volbloed negers in de
kolonie Suriname.
1ste nummer 1 December 1918, no. 1.
Laatste nummer 4 October 1919. Verscheen elken Zaterdag.
Abonn6's kunnen alleen Volbloed Negers zijn.
Uitgever J. J. Rijts. Redacteur J. J. Rijts. Drukkerij Gebr.
Rijts, Paramaribo. Geen abonnementsgeldelijke verplichting.
Elke abonn6 mag naar verlangen iets tot steun van dit blad
bijdragen. Dit is echter geen verplichting. Prijs voor niet-
abonn6's f. 0.10 per summer.
51. DE NIEUWE STEM. Surinaamsch Nieuws- en Advertentie-
blad.
Uitgegeven door de Boek- en Handelsdrukkerij ,,Door Arbeid
Groeiend".








SURINAAMSCHE JOURNALISTIEK


Directeur Ph. de Vries.
Verscheen Maandag- en Donderdagavond, later Woensdag-
en Zaterdagavond.
Iste nummer 1 Januari 1929, no. 1.
Laatste nummer 30 December 1931, no. 105.
Abonnementsprijs f. 10.- per jaar.

52. NIEUWE SURINAAMSCHE COURANT. Gedrukt ter Boek-
drukkerij van Boon & Co.
Verschijndagen Woensdag en Zaterdag. Oudste summer in de
Koloniale Boekerij te Paramaribo, Zaterdag 3 Januari 1835,
no. 1. Verscheen nog in 1843. Draagt het Wapen van Suriname.

53. NIEUWE S'URINAAMSCHE COURANT. Orgaan der be-
volking.
Uitgever-redacteur T. Libertador Ellis.
Proefnummer op Donderdag 30 Juni 1892. Iste summer Zon-
dag 3 Juli 1892. Laatste nummer 8 Mei 1913, no. .. Gestaakt
door overlijden van den uitgever. Verschijndagen Zondag en
Donderdag.
Abonnementsprijs f. 12.- per jaar. Sedert 1896 f. 16.- per
jaar.
54. NIEUWSBLAD VAN PARAMARIBO 1845.
55. NIEUWSVERTELDER of ZAMENSPRAAK TUSSCHEN
LOUW EN KRELIS, uitgegeven bij Hendrik Schouten om-
streeks 1796.
54. DE OLIJFTAK.
Iste nummer 1898.
Laatste nummer 1899.
57. (+) HET ONDERWIJS. Orgaan van het Surinaamsch-Onder-
wijzers-Genootschap.
Iste nummer 1 Januari 1906, no. 1. Laatste nummer 30 Juni
1911, no. 12.
Uitgever J. H. Oliviera.
Opnieuw verschenen 10 Maart 1915, no. I als Jaargang VII.
Uitgever J. H. van Ommeren, Verschijnt 1906-1911 eenmaal
per maand.
No. 1 van Jaargang VI, 1911, half maandelijks.
No. 1 van Jaargang VII, 1915, om de 14 dagen, later maande-
lijks.
Abonnementsprijs eerst f. 1.75 per jaar, later f. 1.- per half
jaar.
58. ONZE BERICHTEN. Orgaan van de Vereeniging van Gou-
vernements Bureau-Ambtenaren in Suriname. Verscheen maan-
delijks sedert Januari 1920.
Laatste nummer.....
Abonnementsprijs voor leden f. 1.50 per jaar, voor niet-leden
f. 2.50 per jaar. Drukker H. van Ommeren.








SURINAAMSCHE JOURNALISTIEK


59. (+) ONZE GIDS. Orgaan van de Christelijke Onderwijzersver-
eeniging ,,Broederschap."
Iste nummer Zaterdag 15 Mei 1920. Verschijnt elke maand.
Abonnementsprijs f. 1.50 per jaar. Gedrukt bij J. H. Oliviera.

60. ONZE STEM. Maandblad voor Hindostanische Belangen.
Iste nummer 15 Januari 1933, no. 1. Laatste nummer 15 No-
vember 1933 no. 23 Abonnementsprijs f. 1.50 per jaar.
Drukker D. A. G.1)

61. ONZE WEST. (Nieuwe uitgave van ,,Goede Tijding")
Uitgever B. Heyde.
Iste nummer Zaterdag 2 October 1897.
Laatste nummer ..... 1913.
Verschijndagen Woensdag en Zaterdag.
Abonnementsprijs f. 10.- per jaar. Zie no. 116.

62. OP DE UITKIJK.
Iste nummer 13 Februari 1915, no. 1. Laatste nummer 29
December 1917. no. 151. Verscheen elken Zaterdag. Redacteur-
uitgever R. D. Simons.
Abonnementsprijs f. 5.- per jaar.
Verscheen opnieuw Zaterdag 3 April 1920, no. 152.
Laatste nummer.....
Abonnementsprijs f. 1.50 per kwartaal.
Drukkerij J. H. Oliviera.

63. HET PADVINDERSBLAD. Orgaan van de Surinaamsche
Padvinders Organisatie.
Iste summer 5 November 1915, no. 1. Laatste nummer 25
Augustus 1916. no. 43. Verscheen elken Vrijdag als bijvoegsel
van ,,Suriname".
Abonnementsprijs. Wordt kosteloos verspreid wonder de leden.
Drukkerij J. H. Oliviera.

64. PARAMARIBO. Nieuws- en Advertentieblad voor Neder-
landsch Guyana.
Iste summer Vrijdag 15 Juli 1904.
Laatste nummer..... 1906.
Verschijndagen Dinsdag en Vrijdag.
Abonnementsprijs f. 10.- per jaar.

65. PARAMARIBO.
Gedrukt bij J. Lyons. Verschijndag Vrijdag. Abonnements-
prijs f. 10.- per jaar. Slechts een deel van 1871 in de Koloni-
ale Boekerij te Paramaribo.
Laatste nummer.....
(Slot volgt).


') Zie noot bij 16.















BOEKBESPREKING


Dr. David van der Sterre. Zeer Aenmerke-
lijke Reysen gedaan door Jan Erasmus Rey-
ning. Bewerkt door L. C. Vrijman. 1937.
Amsterdam P. N. van Kampen & Zoon N.V.

Zooals de Heer Vrijman in zijn voorrede doet uitkomen, heeft
hij geen eigenlijke bewerking gegeven van het in 1691 verschenen
boek van den Curagaoschen slavendokter, maar veel eerder, aan
de hand van dat boek en van andere gegevens de avonturen
van den Vlissinger vrijbuiter, slavenhaler en bevelhebber in
dienst van den Lande, Jan Erasmus, opnieuw verteld. Een nuttig
werk was dit ongetwijfeld, want het boek in kwestie is bij het
groote publiek niet bekend (welk een verschil met de reizen van
Bontekoe!) en wij mogen werkelijk wel eens meer aandacht gaan
besteden aan de geschiedenis der Nederlanders in de Caraibische
wateren.
Vrijman's boek is alleraardigst geschreven en goed geillustreerd.
De plaatjes zijn lang niet alle uit Van der Sterre overgenomen en
de tekst is aanmerkelijk aangevuld uit andere bronnen.
In de eerste plaats heeft de auteur het zeerooversboek naast
zich gehad van A. O. Exquemelin, een tijd- en beroepsgenoot, die
echter ,,Rasmus, fameux corsaire", zooals Eugene Sue 1) hem
noemde, niet vermeld heeft. Dat deze Exquemelin werkelijk z66
heette en een Franschman was van Honfleur, is een ontdekking, al
eerder gepubliceerd, waarvan de eer aan den Heer Vrijman toe-
komt. Een eer, welke hem o.a. ook gegeven is door een Engelsch
auteur 2). De opvatting, dat Exquemelin een schuilnaam zijn zou
voor Hendrik Smeeks, den schrijver van Krinke Kesmes, is nu
voor goed als onjuist veroordeeld.
Behalve over Exquemelin spreekt Vrijman over nog twee ande-
re Nederlandsche vrijbuiters in de West, uit den tijd van Rey-
ning, t.w. Eduard Mansveld en Rock Brasiliano, die beiden ook
1) Histoire de la Marine francaise. 1845.
*) Philip Gosse. The history of Piracy. 1932.


- 45-








BOEKBESPREKING


door Van der Sterre ten tooneele gevoerd zijn, omdat zijn held
met hen te maken gehad heeft. Aangaande twee andere beroemd-
heden uit de toenmalige vrijbuiterswereld, Nicolaas van Hoorn
en Laurens de Graaf, eveneens afkomstig uit de lage landen bij de
zee en eveneens in West Indie opereerende, is het een en ander
te vinden in den ook door Vrijman geraadpleegden Calendar of
State Papers (America and West Indies) en in de Sloane M.S.S.
In Franschen dienst was Laurens Cornille Baldran, Sieur de Graff,
lieutenant du Roi en chevalier de Saint Louis, zooals C. H. Ha-
ring 1) overnam van P. de Vaissi're 2). Dat de schrijver niet heeft
kunnen uitmaken wie Yhallahes (Jolles, Jellesz.) was, is jammer.
Was laatstgenoemde een tijdgenoot, De Graaf en Van Hoorn
sloegen hun grootsten slag toen Jan Erasmus het vrijbuiters-
beroep niet meer uitoefende. De Heer Vrijman heeft Van der
Sterre's werk voortgezet en vertelt ons wat er verder met zijn held
gebeurd is, nadat deze, het vrijbuitersleven vaarwel gezegd, de
Westindische expeditie van Binckes medegemaakt en eindelijk
met slaven gevaren hebbend, met de Koning Balthasar in Neder-
land teruggekomen was. Het is den auteur gelukt, den verderen
levensloop van kapitein Reyning na te speuren, van zijn aan-
stelling bij de admiraliteit van Amsterdam in 1689, tot zijn dood
in 's Lands dienst, in 1697.
In het algemeen kan gezegd worden, dat Vrijman's werk niet
alleen waarde heeft voor hen die zich voor onze Westindische -
speciaal de Curacaosche geschiedenis interesseeren, maar ook
een goed ,,leesboek" is. Wanneer ik hieronder eenige opmerkingen
ten beste geef, dan hoop ik dat de auteur daar geen Adnmerkingen
in zal willen zien, maar liever aanvullingen.
Willem Usselincx den oprichter der West-Indische Compagnie
te noemen (bladz. 13), wat ook anderen gedaan hebben, is meer
dan goedschiks verantwoord worden kan. De groote plannen-
maker moge sedert omstreeks 1600 een belangrijk aandeel gehad
hebben in de propaganda voor het tot stand brengen van zoo-
danige maatschappij, in verband met de daadwerkelijke stichting
in 1621 vindt men zijn naam niet genoemd. En waarom spreekt
Vrijman voortdurend (bladz. 42 en later) van de ,,Loffelijke"
W.-I. Comp. ? Dit epitheton ornans lijkt ontleend te zijn aan de
gescheidenis der Oostindische zusteronderneming.
Het is inderdaad zeer moeilijk, wijs te worden uit de namen van
1) The buccaneers in the West Indies in the XVII Century.
London, 1910.
*) Saint Domingue.







BOEK BESPREKING


allerlei tegenwoordig niet meer bestaande scheepstypes der 17e
eeuw 1). Een barcalonga (bladz. 58 en later) is volgens de Espasa 2)
een bepaald soort visschersvaartuig aan de Cantabrische kust;
men vindt echter in de Spaansche en Engelsche stukken den naam
barcoluengo, wat volgens dezelfde bron beteekent een vaartuig,
verschillend van afmeting, met ronden boeg, een dek, 66n mast en
66n, zeer groot, zeil. Patchalarga (bladz. 149) was ik nog niet tegen-
gekomen, wel patache 3), een soort adviesvaartuig, waarschijnlijk
wat bij ons een jacht heette.
De door Vrijman gebezigde zeemanstermen lijken mij just; op
bladz. 75 echter zou, dunkt mij, verzeilen better geweest zijn dan
verhalen.
Indianos-Bravos (bladz. 180) zullen wel geweest zijn indios
bravos, wilde, d.w.z. ongekerstende inboorlingen; indianos heeten
in Spanje de lieden die in Spaansch Amerika fortuin gemaakt
hebben, zoo iets als ons Indischgasten.
Toen Reyning een indiaansch dorp in Cayenne bezocht (bladz.
193), kon hij daar waarnemen, dat de vader van een pasgeboren
kind in de hangmat lag, terwijl de moeder er bij rondliep. Er
wordt niet getracht van dit voor ons zonderlinge gebruik uit de
biologische opvattingen en de animistische voorstellingen der in-
dianen den lezer een verklaring te geven. De Encyclopaedie van
Ned. West-Indie zegt er wel niet veel over, maar vermeldt in ieder
geval de litteratuur ter zake ').
De Grills (bladz. 137) was de Genuees Domingo Grillo, die in-
gevolge het asiento van 1662, vanaf 1 Mei 1663, tezamen met zijn
landgenoot Ambrosio Lomelino, voor zeven jaar met de voorzie-
ning der Spaansche kolonien in Amerika van slaven belast was.
Lomelino stierf in 1668 in West Indie, maar Grillo onderhandelde
zelfs in 1674 nog met de Hollanders over de levering. Waarom
noemt de Espasa den laatstgenoemde Domingo Fullo? 5)
De Engelsche politiek in West Indie, ten opzichte van Spanje,
zooals die in de 17e eeuw ook in de behandeling van het boeka-
niersvraagstuk tot uiting kwam, behoort m.i. uiterst objectief be-
oordeeld te worden, rekening houdende met wat destijds ,,staan-
de" opvattingen waren.
Sir Thomas Modyford, de gouverneur van Jamaica (bladz. 85,

1) Zie W. I. G. XVII. 101.
') Encicl. universal ilustr. Europeo-Americana.
*) Zie W. I. G. XVII. 204.
*) Bovenl. Indianen bladz. 173 en Couvade, bladz. 232.
') W. I. G. XVII. 19.







BOEKBESPREKING


86, 87, 121) was volgens professor Egerton 1) een man ,,eminently
,,fitted for the post." Volgens zijn biographies 2) werd zijn commissie
in December 1670 ingetrokken, nadat in Juli van dat jaar het
verdrag met Spanje tot stand gekomen en zijn beschermer, Lord
Albemarle, hem ontvallen was. Modyford zou eind 1674 nog als
gevangene in den Tower verblijf gehouden hebben, maar later
naar Jamaica teruggekeerd zijn; in ieder geval stierf hij op ge-
noemd eiland (1679).
Wanneer toegegeven wordt, dat M. zeeroof aanmoedigde, dan
vindt men daarbij vermeld, dat er genoeg voorstanders waren van
zijn method, d.w.z. tegenover het aggrestieve optreden der Span-
jaarden het wapen der kaapvaart te hanteeren, mits de kapers
geldige commissies bezaten, uitgereikt door den governor in coun-
cil; een vijftiende deel der prijsgelden viel rechtens aan 's Konings
gouverneur toe. Er worden nummers uit den Calendar of State
Papers aangehaald (1666, 1667, 1669, zelfs 1671), uit welke moet
blijken, dat de Koning den gouverneur herhaaldelijk machtigde
in buitengewone omstandigheden, in overleg met den council,
buitengewone maatregelen te nemen.
Het was natuurlijk maar de vraag, wanneer buitengewone om-
standigheden aanwezig waren. Spanje hield steeds vast aan het
principle harer souvereine rechten over de Westindische zeege-
bieden; stond zij, bij wijze van uitzondering, aan een vreemde
natie (verschillende tractaten met Engeland) handel en scheep-
vaart in die gebieden toe, dan werd het souvereiniteitsbeginsel
daardoor niet aangetast. Engeland zag den toestand volkomen
tegengesteld; de Westindische wateren vrij voor alle naties, be-
houdens de bevoegdheid van Spanje tot het nemen van maat-
regelen, strekkende tot bescherming van haar koloniaal mono-
polie, welke maatregelen (bestrijding van den sluikhandel) als uit-
zonderingen op het algemeene beginsel van vrijheid toelaatbaar
waren, maar slechts binnen zekere grenzen mochten worden toe-
gepast 3). Voorwaar een controversy, waaruit wel conflicten
moesten voortspruiten!
De guardacostas waren tenslotte ook niet veel meer dan kaper-
schepen, in zee gebracht door de Spaansche gouverneurs, die ook
op hun beurt uit de aanhalingen voordeel trokken ').
1) Hugh Edward Egerton. A short history of Br. colonial policy.
1606-1909. Londen 1932.
2) Dictionary of National Biogr.
*) R. Pares. War and trade in the West Indies 1739-1763. Oxford
1936.
') Ibid.







BOEKBESPREKING


Colonel Theodore Cary, de opvolger van den op Sint Eustatius
overleden Edward Morgan, schreef in 1666 1), dat Modyford den
boekaniers had laten overhalen tot een expeditie ter verovering
der Hollandsche eilanden, just om hun iets anders te doen te
geven dan de Spanjaarden verontrusten; zoodra bekend gemaakt
was dat de commissies ingetrokken waren, hadden verschillende
Engelsche kapers verklaard, nooit meer op Jamaica terug te zullen
keeren, tenzij in oorlogstijd, waarna zij direct het oog gericht had-
den op den buit, welken zij op het Spaansche Tortuga zouden
kunnen bemachtigen. De kaapvaart was een instituut dat men
wel instellen en organiseeren, maar niet zoo gemakkeljk weder
opheffen kon.
Ook beteekende vrede in Europa volstrekt nog niet altijd vrede
in West Indie; het ,,no peace beyond the line" heeft herhaaldelijk
een rol gespeeld in de verhouding der koloniale mogendheden on-
derling. De in 1655, wonder Cromwell, aangevangen oorlog met
Spanje was feitelijk nog gaande toen Karel II de Engelsche kroon
aanvaardde (1660). In het jaar zelf der restauratie werd een ver-
drag gesloten tot staking der vijandelijkheden, maar het vredes- en
handelstractaat kwam eerst in 1667 tot stand en de Amerikaan-
sche geschillen werden pas door het verdrag van 8 Juli 1670 bij-
gelegd 2). Van een werkelijken vredestoestand was dus in West
India in de jaren 1660-1670 niet bepaald sprake.
En dan, ten slotte, naast de kaapvaart, in oorlogstijd, bestond
nog het instituut der repr6sailles, tot een eind in de 18e eeuw 3),
dat aan particulieren de bevoegdheid gaf tot het zich gewelddadig
meester maken van vreemd eigendom, zonder dat een oorlogs-
toestand aanwezig behoefde te zijn. In 1686 vorderde een En-
gelsch onderdaan in West Indie van zijn Koning schadevergoeding,
,,either in money or reprisal", wegens hem door Spanjaarden be-
rokkend nadeel4).
Behalve met de Engelsche, brengt Vrijman's boek ons ook met
de Fransche koloniale en zeegeschiedenis der 17e eeuw in aan-
raking. Of de auteur volkomen gerechtigd is, het verval der
Fransche marine, na Colbert's dood, aan de onkunde van Pont-
chartrain (bladz. 22) toe te schrijven? Colbert overleed in 1683
en Louis Phelypeaux comte de Pontchartrain werd in 1690, als
secr6taire d'6tat, o.a. ook met de marine belast. Dat de finantieele
') Calendar of State Papers (Am. and W.I.) 1661-1668 No. 1265.
2) The Cambridge modern History.
3) Pares. War and trade.
4) Cal. St. P. (Am. & W.I.) 1685-1688. No. 673.
West-Indische Gids XX 4








BOEKBESPREKING


maatregelen van laatstgenoemde weinig gelukkig waren, moge
waar zijn, maar de bewering dat het verval der Fransche marine
door zijn onkunde veroorzaakt werd, is toch misschien wel wat ge-
waagd.
Wat de aardrijkskundige namen betreft, vond ik in Vrijman's
boek de Zuyt-Kajen van Van der Sterre's verhaal niet terug en
aangaande de Dronke-mans Kajen verspreidt de bewerker (bladz.
178) niet meer licht dan de oorspronkelijke auteur. Ik heb naar die
verschillende Kajen al eens tevergeefs gezocht 1). Petit Goyave
(bladz. 204) is Petit Goave, aan de Zuidkust van Haiti.
In denzelfden tijd als Exquemelin 2) heeft Reyning op Aruba
een Hollandschen commander aangetroffen (bladz. 55), wiens
naam, op zich zelf natuurlijk niet van belang, door Hamelberg 8)
niet genoemd wordt. Hendrik Carloff, wiens zoon wonder Binckes de
expeditie van 1676-1677 medemaakte (bladz. 194) was een be-
kende figuur in de geschiedenis der Nederlandsche betrekkingen
met Afrika en West India in het midden der 17e eeuw. 4).
Betreffende het asiento de negros en special over den slaven-
handel der Amsterdamsche firma Coymans, is meer verschenen
dan Scelle's Traite ndgriere bevat (bladz. 233); vooral in verband
met des Heeren Vrijman's opmerkingen betreffende de houding
welke de Spaansche regeering aannam inzake de feitelijke levering
der slaven, valt nog wel iets in het midden te brengen.
De constellatie was z66, dat Portugal de aangewezen leverancier,
Spanje de groote afneemster was der Afrikaansche negerslaven. In
1640 echter was Portugal van de Spaansche Kroon afgevallen,
wat de samenwerking voor geruimen tijd onmogelijk gemaakt of
bemoeilijkt heeft; bovendien had Portugal het herkregen Bra-
ziliaansche gebied van werkkrachten te voorzien en was de Portu-
geesche machtspositie aan de westkust van Afrika danig ver-
zwakt.
Aan wie de Kroon het asiento ook toekende, steeds most men
er rekening mede houden, dat de slaven feitelijk in de Amerika's
aangevoerd zouden worden door vreemdelingen, van wie men
groote gevaren te duchten had; afgezien nog van de vrees voor
kettersche invloeden, was men er sterk van overtuigd, dat de
slavenhandel dekmantel zijn zou voor sluikhandel in goederen.

1) W. I. G. XVII. 91.
') Ibid. XVII. 69.
*) Ned. op de W.I. eilanden, Curanao, Aruba, Bonaire.
*) Mr. N. de Roever, Twee concurrenten der eerste W. I. comp. Oud
Holland VII, 1889.








BOEKBESPREKING


Dit wil echter volstrekt niet zeggen, dat men er in Spanje onver-
schillig voor was wie het asiento in handen had. Van de West-
Indische Compagnie heeft men nooit ofte nimmer iets willen we-
ten; men zag in haar een staatsinstelling, waar de Staten Generaal
achter stonden, zoodat elk conflict uit een met haar gesloten
slavencontract voortvloeiende, tot een diplomatiek conflict zou
kunnen leiden.
Tegen het asiento van Grillo en Lomelino (1662/63) bestond in
Spanje groote tegenzin 1); de Genueezen zouden immers voor hun
aankoopen bij Hollanders en Engelschen terecht moeten komen.
Het grootste deel der slaven most natuurlijk van eerstgenoemden
betrokken worden; de Engelschen waren nog niet zoo heel sterk
op de kust en bovendien stond Spanje met Engeland nog niet ge-
heel op voet van vrede (zie vroeger).
De volgende asentista was weder eens een Portugees (Antonia
Carcia), die hoofdzakelijk op Cura9ao kocht; wonder de vorige
contractanten was reeds gebleken, dat aan den eisch, dat de
slaven direct uit Afrika aangevoerd moesten worden, niet voldaan
kon worden. Wij zien nu de Amsterdamsche firma Coymans op-
treden als agenten en bankers; er bestaat een vermoeden, dat het
zeer aanzienlijke kapitaal, waarover de houder van het asiento be-
schikken most, wel hoofdzakelijk door Amsterdam verschaft zal
zijn. Een Spaansch faillissement maakte na korten tijd een einde
aan dit asiento.
Hierop volgde een asientoloos tijdperk, eveneens van korten
duur, gedurende hetwelk de Consulado te Sevilla individueele per-
missies uitreikte tot het aanvoeren van slaven in de Spaansche
kolonien, wonder verbod van aankoop op Curacao (tegengaan sluik-
handel).
In 1679 trad de Consulado terug en verschenen weder Genueezen
op het tooneel, Barroso en Porcio; eerstgenoemde was in Spanje
gevestigd, maar Nicolas Porcio, zijn schoonzoon, was de voor-
naamste figuur.
Het was met dezen Porcio, dat de firma Coymans, die natuur-
lijk steeds bij den handel betrokken gebleven was, in groote moei-
lijkheden geraakte, waar de Spaansche regeering in betrokken
werd. De Hollandsche belanghebbenden wisten gedaan te krijgen,
dat in 1685 Balthasar Coymans met de verdere afwikkeling der
zaken van het asiento belast werd. Volgens de eene lezing had
deze Coymans zich zelf aangeboden, volgens een andere hadden


') Mr. Dr. S. van Brakel. Econ. Hist. Jaarboek IV.








BOEKBESPREKING


de Spaansche autoriteiten hem onderhands gevraagd naar zijn
condities. De kwestie was natuurlijk deze, dat Porcio geld schul-
dig was aan het huis Coymans en ook tegenover de Spaansche re-
geering zijn verplichtingen niet nagekomen was 1).
Don Balthazar was het te Cadix gevestigde lid der firma; Miss
Irene A. Wright 2) vertelt allerlei aardige bijzonderheden van hem
o.a. dat hij zich in Spanje, naar buiten, geheel als Katholiek ge-
droeg, geen ongewoon verschijnsel in die dagen bij Hollanders, die
in Spaansche landen zaken moesten doen. Onder de hem opge-
legde verplichtingen betreffende de slavenleverantie behoorde o.a.
deze, dat de schepen een aantal Capucijner monniken (barrevoe-
ters) gratis naar de Afrikaansche kust zouden overbrengen, om
daar als missionarissen te werken, waartegen Compagnie en Sta-
ten Generaal blijkbaar geen bezwaar hadden.
In April 1685, toen de nieuwe regeling nog geen twee maanden
oud was, liep het eerste der twee gewapende schepen uit de haven
van Cadix uit, welke Coymans op zich genomen had in de Caraibi-
sche Zee te onderhouden, tegen zeeroovers en als guardacostas,
wonder instructies der Spaansche gouverneurs. Het was de Profeet
Daniel, een te Hamburg gebouwd oorlogsschip, gecommandeerd
door een Liibecker (die wel een Spaansche vlag medekreeg, maar
geen Koninklijke commissie) en bemand met Hollanders en Vla-
mingen.
De Rey Balthazar, waarmede Reyning later zijn avontuurlijke
reis voor het huis Coymans naar Zuid Amerika maakte, was een
nieuw, special voor het doel in Nederland gebouwd schip. Wan-
neer onze ,,voyagieur" met dit vaartuig veilig van Porto Bello
in Holland teruggekeerd is, sluit Van der Sterre zijn verhaal af,
maar de Heer Vrijman zet het, zooals reeds gezegd is, tot den
dood van Jan Erasmus voort.
Het z.g. Coymans-asiento is niet van langen duur geweest.
Reeds in 1684 had de pauselijke Nuntius bezwaren geopperd tegen
een overeenkomst met een ketterschen vreemdeling, maar de
onderhandelingen werden toen als te ver gevorderd beschouwd om
weder afgebroken te kunnen worden. Toen echter Don Balthazar
in November 1686 te Cadix overleden was en intusschen de Raad
van Inquisitie niet still gezeten had, werd na een omvangrijke pro-
cedure het Coymans-contract in 1687 vervallen verklaard, niet
1) Zie o.a. Documents Illustrative of the History of the Slave Trade
to America, ed. by Elisabeth Donnan (Carnegie Instit. 1930) I.
') The Coymans Asiento (1685-1689). Bijdr. v. Vad. Gesch. en Oud-
heidk. VI. 1.







BOEKBESPREKING


alleen voor zoover betrof de administrative van het Porcio-asiento,
maar ook ten aanzien van de bedongen verlenging daarvan, voor
eigen rekening van Coymans.
In 1689 werd de in Spanje teruggekeerde Porcio (Barroso was
overleden) in het asiento hersteld, waarop de W.-I.C. antwoordde
met het openstellen van Curagao als vrije slavenmarkt. De Neder-
landsche gezant te Madrid had in 1687, namens de firma Coymans
te Amsterdam en de W.-I.C., tegen de interventie der Spaansche
Kroon geprotesteerd, maar deze laatste stelde zich steeds op het
standpunt, met niemand anders te doen gehad te hebben dan met
den nu overleden Don Balthazar en geen aanspraken van anderen
te kunnen erkennen.
Porcio, die de Kerk achter zich had, was als overwinnaar uit
den strijd te voorschijn gekomen en de Coymans-partij had het
onderspit gedolven. De tot deze laatste partij behoorende Spaan-
sche instanties hadden de meeting verdedigd, dat het den Hol-
landers slechts te doen was om handelswinsten en dat van hen
geen met de geloofsbelangen strijdige actie te vreezen viel; verder
dat de kolonian de slaven niet ontberen konden en de schatkist de
voordeelen uit het asiento niet missen kon. Een asentista die zijn
verplichtingen niet na kon komen en van Porcio viel niets te
verwachten beteekende eenvoudig dat in Spaansch Amerika
meer slaven clandestien ingevoerd werden, natuurlijk met ont-
duiking der wettelijk verschuldigde rechten. Intusschen waren
de verdedigers van het Coymans-contract persoonlijk wel eens
voor hun inkomen van een goede administrative van het asiento af-
hankelijk; de gouverneur van Panama, Juan de Pando Estrado,
werd er dan ook van verdacht, uit eigenbelang den Hollander wel-
gezind te zijn.
Te Amsterdam heeft men zich niet z66 maar bij de interventie
der Spaansche Kroon neergelegd; zich sterk voelende door den
steun der Amsterdamsche burgemeesters en der W.-I.C., sloeg de
firma Coymans een hoogen toon aan tegen den Spaanschen gezant
in den Haag en ook de Nederlandsche zaakgelastigde te Madrid
heeft zich geweerd. In 1692 schijnt de Spaansche regeering er in
toegestemd te hebben, dat de geldelijke verhouding tusschen Coy-
mans en Porcio door een arbitragecommissie behandeld worden
zou.
Ook in Nederland heeft de Coymans-affaire tot allerlei ver-
wikkelingen aanleiding gegeven, zooals niet lang geleden in dit
tijdschrift is medegedeeld ).
1) W. I. G. XVII. 11.







BOEKBESPREKING


Met Reyning intusschen heeft dit alles niet meer te maken.
Wanneer deze vrijbuiter-koopvaardijman-Landskapitein een
Mennoniet was (Vrijman bladz. 231), dan heeft hij het met het ver-
bod om wapenen te hanteeren zeker niet nauw genomen.

Amsterdam, Mei 1937. W. R. MENKMAN.


L. C. Vrijman, Slavenhalers en slavenhan-
handel. P. N. van Kampen & Zoon N.V.,
Amsterdam, MCMXXXVII.

Dit boekje verscheen in de uitgave P a t r i a. Vaderlandsche
cultuurgeschiedenis in monografieen wonder redactie van Dr. J. H.
Kernkamp.
Het kost mij eenige moeite een antwoord te vinden op de vraag
wat een schrijver ertoe brengen kan zich opzettelijk en naarstig
bezig te houden met de God- en menschenonteerende gruwelen
van slavenhandel en slavernij. Op het gezag van prof. Kernkamp
neem ik intusschen aan, dat in deze series de zwartste bladzijden
onzer cultuurgeschiedenis niet onbeschreven mochten blijven.
Maar dan mis ik toch ongaarne een verklaring van deze feiten in
het licht der 17de, 18e en zelfs 19de eeuw, want het geld verant-
woordt niet alles en ik zou zoo gaarne willen weten, hoe menschen
dit alles menschen hebben kunnen aandoen. Honderd jaar geleden
was er in onze overzeesche bezittingen n6g slavernij en zelfs sla-
venhandel,waarvan men de buitensporigheden zeker niet verkla-
ren kan met een rechtsopvatting, dat een slaaf geen mensch maar
een zaak, een voorwerp, was. Trouwens van het oogenblik af,waar-
op de Moravische breeders in Suriname en de R.K. priesters in
Curacao zich, anders dan met woorden alleen, gaan bekommeren
om de ziel van den slaaf, zijn de gruwelen van slavenhalers en sla-
veneigenaars, van de overhead ook, niet meer te verontschuldigen,
zelfs niet in het licht van den tijd.
Nu, dat doet Vrijman ook allerminst. Het boek is een doorloo-
pende aanklacht tegen hen, wier onmenschelijke daden hij be-
schrijft. Ook hij maakt de opmerking, dat de slaven, meerendeels
huisslaven, het op Cura9ao minder slecht hadden dan elders. Op
zijn gezag hier blijkt van ernstige bronnenstudie dient dit
aangenomen, maar tot roemen is hier weinig reden.
Vrijman is een vlot en levendig schrijver, het boek boeit van het
begin tot het einde. Het is duidelijk, dat een omvangrijke studied







BOEKBESPREKING


voorafgegaan is. Op een punt, mij in bijzonderheden bekend, uit de
papieren van den Commissaris-generaal Van den Bosch, vraag ik
mij af, of de schrijver niet twee gevallen verward heeft, dan wel dat
ik dit zelf misschien gedaan heb; ik bedoel die van den aanvoer
in Suriname van slaven in 1821 (1824) met de Fransche brik La
Legere en het gebeurde in 1822 met de slaven, door Beverley van
Martinique aangevoerd (Vrijman blz. 138 e.v., De West-Indische
Gids 1928/9 blz. 483 e.v.).
Waar Vrijman kennelijk aan De Encyclopaedie van Nederlandsch
Indie zijn korte mededeeling ontleend over de werving van negers
voor het Indische leger in 1831, moge ik zijn aandacht vestigen op
de uitvoerige beschrijving van dit geval en zijn voorgeschiedenis
in De Indische Gids van April 1929.
Noode mist men in dit boek een opgave der geraadpleegde bron-
nen. DE GAAY FORTMAN.
1988 West-Indische Kalender.
Altijd welkom. F.
Nieuw Nederlandsch Biografisch Woorden-
boek wonder redactie van Dr. P. C. Molhuysen
en Dr. Fr. K. H. Kossmann. Tiende deel.
A. W. Sijthoff's uitgevers-maatschappij. Lei-
den 1937.
Na 25 jaren is met het tiende deel deze uitgave voltooid. In deze
aflevering vond ik weder eenige ,,West-Indiers" behandeld. Ik
noem er hier eenigen van: H. J. Abbring (1787-1874), H. M. van
Andel (1833-1884), N. v. d. Brandhof (1834-1904), J. D. Crol
(1806-1870), jhr. I. J. Rammelman Elsevier (1802-1877), Joh. de
Graaff (de gouverneur van St. Eustatius gedurende den Ameri-
kaanschen vrijheidsoorlog), H. R. Hayunga (1790-1850), H. B.
Kip (1823-1897), J. R. Lauffer (1754-1833), H. J. Nuboer (1780-
1824), G. G. van Paddenburgh (1783-1824), A. M. de Rouville
(1812-1881), W. K. C. Sassen (1817-1877), D. Serrurier (1788-
1828), J. P. Smeele (1832-1888), B. de Sola (?-1817), P. B. van
Starckenborch (1755-1820), Abr. de Veer (1767-1838). F.
Kalender van de ,,Curacao Trading Com-
pany S.A.". Curacao.
Praktisch voor kantoor. Alles in het Engelsch. F.
Wat is dat? De encyclopedia voor jongeren.
Aflev. 9 en 10.
Bij Goud mis ik de vermelding van Suriname. F.















KRONIEK


SURINAME

Tot het allerbeste van hetgeen Nederland tot dusver voor de
Surinaamsche bevolking gedaan heeft, behoort ongetwijfeld de
hygienische verzorging; dit wordt ons opnieuw duidelijk wanneer
wij kennis nemen van het jaarverslag van den openbaren gezond-
heidsdienst aldaar voor 1935/36 en onze waardeering geldt zoowel
het verslag zelf als den verrichten arbeid welke er in beschreven
wordt. Dat deze gouvernements-publicatie eerst begin Januari
1938 h.t.l. beschikbaar was, is natuurlijk jammer, maar dit doet
geen afbreuk aan de waarde der gegevens welke het bevat. Wan-
neer zal het financieel zooveel sterkere Curacao een even uitvoerig
en even goed gedocumenteerd overzicht openbaar maken van den
toestand der volksgezondheid aldaar en van hetgeen er gedaan
wordt ter verbetering?
Het Surinaamsche verslag constateert niet alleen het goede dat
verricht is kunnen worden, het zegt ook waarom het niet mogelijk
was m66r te bereiken. De slechte woningtoestanden in de stad,
waar een zoo onevenredig groot deel der bevolking gevestigd is,
schijnt wel een schier onoverkomelijk bezwaar tegen een meer ef-
fectieve bestrijding van zekere volksziekten, in het bijzonder
de longtuberculose, te zijn. Wij weten dat thans de overhead een
begin gemaakt heeft met de verbetering der volkshuisvesting, een
allereerste begin wel te verstaan, door zekere bepalingen voor te
stellen op het bouwen van nieuwe volkswoningen.
De Geneeskundig-Inspecteur klaagt in zijn verslag ook over de
uit den aard der zaak groote moeilijkheden, welke aan een deugde-
lijk hygienisch toezicht in de buitendistricten in den weg staan en
hij meent dat in de crisisjaren ook de geneeskundige behandeling
der plantage-arbeiders achteruit moet zijn gegaan.
Men kan niet nalaten zich af te vragen waarom er niet nog veel
meer gedaan is om leven en gezondheid der inwoners te bescher-
men, terwijl z66 lang de overtuiging bestaan heeft dat het Suri-
name-vraagstuk een bevolkingsvraagstuk zijn zou, in dezen zin,







KRONIEK


dat de ontwikkeling van het land in de eerste plaats afhankelijk
zijn zou van de toeneming der bevolking. Hoeveel better hadden
b.v. de miljoenen besteed kunnen worden, welke aan den spoorweg
verspild zijn; wij lazen onlangs dat de kabelbaan verdwijnen zal,
als de kosten van het herstellen niet verdienend.
Intusschen getuigt het verslag van den O.G.D. er wel van dat in
Suriname op het gebied der volksgezondheid gedaan wordt wat er,
gegeven de beperktheid der geldmiddelen, gedaan kan worden en
ook leert men er uit dat het department van den G.I. voor een
veel omvattende taak gesteld is; er worden zelfs graphische voor-
stellingen gegeven van de vleesch-consumptie te Paramaribo.
Medio 1936 werd een bewaarplaats van opgevangen honden ge-
opend, van welke er in een half jaar tijds dus 243 gedood
werden, door middel van inspuitingen met een strychnine-prepa-
raat. Het doet in verband met dit laatste vreemd aan, dat nog in
November 1936 in de Kol. Staten geklaagd werd over het weer-
zinwekkende afmaken in het openbaar van losloopende honden,
door middel van geweerschoten, een procedure welke eenige
jaren eerder ook op Curagao gerechtvaardigde ergernis opgewekt
had.
Het lijkt een gezond beginsel, dat in een ,,koloniaal" land de
overhead, meer dan elders, een opvoedende taak te vervullen
heeft, waarmede methoden als de hierboven gewraakte niet te
vereenigen zijn. Ook op ander gebied eischt het belang der volks-
opvoeding van het gouvernement een zeer principieele en zeer
superieure houding; wij denken b.v. aan het loterijwezen, over
welk onderwerp de redactie van dit tijdschrift een lezenswaardig
artikel in portefeuille heeft. Aan vergunningen gebonden en van
overheidswege gecontroleerde loterijen vervullen de rol van pallia-
tief voor de kwaal der dobbelzucht bij een deel der bevolking,
maar tevens die van bron van inkomsten voor de openbare kas;
de wijze waarop eenige jaren geleden een loterijvergunning uitge-
reikt werd lijkt niet in overeenstemming met een richtig beleid en
de daarna gedurende eenige jaren van den concessionaris geheven
belasting had om meer dan 66n reden better gederfd kunnen wor-
den.
Thans is in Suriname een fiscal aangelegenheid actueel, waarin
geen moreele, maar economische elementen domineeren. Er is een
inlandsche cigaretten-industrie ontstaan, welke zich van een goed
deel der inheemsche market meester maken kan, wegens het ver-
schil in invoerrecht op de voorloopig nog in te voeren grond-
stoffen en op het gefabriceerde product; ook de in dezelfde om-







KRONIEK


standigheden verkeerende sigaren-fabricage neemt toe. Wat na-
tuurlijk neerkomt op derving van inkomsten voor den fiscus, niet
gecompenseerd door directed voordeelen voor de openbare kas uit
anderen hoofde. Zou het gelukken inheemsche tabak te verwer-
ken, dan werd het verlies van invoerrecht veel grooter; wel is het,
vele jaren geleden, niet gelukt in Suriname Deli-tabak te produ-
ceeren, maar of de inlandsche tabak (Javaansche kleine land-
bouw) op den duur niet in de behoefte der cigaretten-industrie
zou kunnen voorzien, is een andere vraag. Moet, zooals ten op-
zichte van de lucifers geschied is, een consumptie-belasting in de
plaats gesteld worden van het invoerrecht, of moet de nijverheid
aangemoedigd worden, ten koste der openbare kas?
Man kan over vrijhandel of protective, autarkie enz. verschillend
denken (ook voor de rijst- en de suikercultuur in Suriname werkt
het tarief beschermend, wat de inheemsche market betreft), doch
wij hebben hier te doen met een land dat in zeer bijzondere om-
standigheden verkeert, dat een nadeelige handelsbalans heeft als
chronisch verschijnsel, hetgeen alleen mogelijk is omdat het moe-
derland ten deele in de behoeften der bevolking voorziet, zonder
een equivalent terug te ontvangen. Nu wordt deze toestand er wel
niet minder onnatuurlijk op, wanneer een toeneming van eigen
productiviteit gepaard gaat met eveneens toenemende afhanke-
lijkheid van het moederland voor de dekking der overheids-uitga-
ven, maar dan blijft toch altijd nog het opvoedende element. Op
het vinden van den juisten middenweg zal.ook in dit geval wel het
beleid gericht moeten zijn.
Allicht kan er in Suriname, met wat aanmoediging, nog wel
meer bereikt worden op het gebied der kleine cultures dan tot dus-
ver het geval geweest is. Van Aerssen van Sommelsdijck was reeds
in 1684 bedacht op het telen van zijdewormen en het planten van
perzikboomen, maar in zijn tijd overheerschte het belang van de
suikercultuur al het andere. Tientallen jaren geleden werden proe-
ven genomen met de bijenteelt en thans lezen wij dat iemand zich
is gaan toeleggen op het planten van vijgeboomen.
Een Surinaamsch blad wees onlangs op de sterke afneming van
het gebruik van sterken drank, niet all66n als gevolg van de slechte
tijden. Dit naar aanleiding van een voorstel van den gouverneur
om aan den wettigen handel in gedistilleerd eenige verlichting van
lasten te schenken, met bet doel het gebruik van bushrum (clan-
destien gestookte drank van slechte kwaliteit) te bestrijden; al-
weer een maatregel dus met opvoedende strekking. De Staten
verklaarden zich accord; of echter de desbetreffende verordening







KRONIEK


nog v66r 1 Januari, zooals de gouverneur hoopte, het Gouv. Blad
bereikt heeft, was bij het schrijven van dit overzicht hier nog niet
bekend.
Ernstig is in Suriname het problem der opgroeiende jeugd,ernsti-
ger nog waarschijnlijk dan in den tijd toen het thans misschien
weder vergeten uitvoerige vagebondage-rapport verscheen.
Wat moet er wonder de huidige omstandigheden geschieden met het
opkomende geslacht, na het verlaten der school? Gelukkig schijnt
ook de begrooting voor 1938 nog in de bezoldiging van een ,,jeugd-
leider" te voorzien. Hoezeer bij de beoordeeling van het problem
der werklooze jeugd ook het ethische element in het oog gehouden
wordt, kan blijken uit de beschouwingen in de plaatselijke pers
over de voordeelen, maar ook over de gevaren, verbonden aan het
wegtrekken naar Curacao van Surinaamsche meisjes als dienst-
boden.
Begin December werd er in de Staten, bij de behandeling der
salaris-regeling van personen in overheidsdienst, een lans gebro-
ken voor verlaging van invoerrechten, als een middel om de kos-
ten van het levensonderhoud in Suriname te verminderen. Het
Statenlid, toen aan het woord, constateerde dat vele ambtenaren
wonder schulden gebukt gaanen dat de woeker welig tiert.
De verdere dealing der koffieprijzen schijnt aan het Surinaam-
sche plantagebedrijf den genadeslag te hebben toegebracht; voor
zoover dit bedrijf nog wonder contract werkende Aziatische (Ja-
vaansche) arbeiders in dienst had, zal het in den steek laten der
cultuur door de ondernemers het gouvernement, evenals in vroe-
gere gevallen, voor het problem stellen wat er met de contractan-
ten aangevangen dient te worden. Overigens lijkt het thans nog
moeilijk te beoordeelen welke invloed de nieuwe calamiteit zal
uitoefenen op den algemeenen welvaartstoestand der Surinaam-
sche bevolking; de koffiecultuur werd reeds geruimen tijd uit de
openbare geldmiddelen gesteund.
Wat er thans bekend geworden is aangaande de voorbereiding
der verkiezing wonder de nieuwe staatsregeling (candidaatstelling
voor de Staten zou 7 Januari moeten plaats hebben) maakt een
gunstigen indruk. Er is wel een wanklank te constateeren geweest,
fnaar over het algemeen schijnt het verlangen naar samenwerking
overheerscht te hebben; het door de kiesvereeniging opgestelde
politieke programma lijkt van minder belang.
De tegenwoordige bestuursperiode is op wetgevend gebied wel
buitengewoon vruchtbaar. Er zijn thans wijzigingen van het
W.v.S. voorgesteld, o.a. betreffende de openbare orde en het open-







KRONIEK


baar gezag, voor de godsdienstige gevoelens krenkende uitlatin-
gen en betere bescherming van minderjarigen (zedendelicten), al-
les in navolging van de moederlandsche wetgeving. Het voor-
laatste onderwerp is reeds eerder behandeld; de Staten achtten
toen geen aanleiding aanwezig tot regeling.
De nieuwe bepalingen op de bestuursinrichting, vervat in de
thans van kracht geworden Staatsregeling, hebben den gouver-
neur aanleiding gegeven een verordening te ontwerpen waarin een
nieuwe ambtelijke functie geschapen wordt, nl. die van commissa-
ris voor het stadsdistrict, wat weder afbakening noodig zal maken
der bevoegdheidsgrenzen; de functie immers van commissaris van
politie blijft uit den aard der zaak bestaan. Men kan thans reeds
aan zien komen dat de Staten tegen deze uitbreiding der ,,ambte-
narij" bezwaren in zullen brengen; Suriname begon just de repu-
tatie te boven te komen van een ,,kind met een administratief
waterhoofd" te zijn.
Verschenen is het voorloopig verslag der Tweede Kamer nopens
de Surinaamsche begrooting voor 1938. Zooals gewoonlijk zullen
zij die zich voor Suriname interesseeren zich teleurgesteld voelen;
de Kamer gaat niet diep op de Surinaamsche aangelegenheden in
en laat veel onbesproken dat bij deze gelegenheid te berde had ge-
bracht kunnen worden.
15 January 1938.


CURACAO

Verkiezingen

Ditmaal heeft Aneta althans iets better opgepast; het heeft ons
de namen der gekozenen geseind en de verhouding van 6 Roomsch-
Katholieken en 4 niet-Roomsch-Katholieken wonder de Staten-
leden. Daarop is gevolgd een bericht, dat de gouverneur door 2
R.K. en 3 niet-R.K. te benoemen de verhouding van beide groe-
pen als 8 : 7 heeft gemaakt. De plaatselijke pers heeft nadere bij-
zonderheden over de verkiezing gegeven, maar een volledig over-
zicht zal ons waarschijnlijk eerst De Curafaosche courant, die onze
redactie langs den officieelen omweg bereikt, melden.
Er zou op zichzelf iets vreemds in zijn, dat alle dezeberichten
een tegenstelling: R.K. en niet-R.K. maken, aldus wat men vroe-
ger onderscheidde als Protestanten en Joden tezamen tellende,
just nu in de laatste jaren die tegenstelling veel minder dan vroe-








KRONIEK


ger in den Kolonialen raad uitkwam, ware het niet, dat in de
candidaatstelling op Curacao de niet-R.K., althans aanvankelijk,
tezamen waren opgetrokken.
Reeds was het bekend, dat Bonaire zonder stemming den R.K.
beer J. de Jongh zou afvaardigen.
Op Aruba, waarvan sommigen zoo weinig verwachten uit onte-
vredenheid tegenover het gouvernement (een averechtsch middel
om het bestuur tot andere gedachten te brengen), is druk gestemd.
Van de 553 kiezers bleven er maar 85 this. Daarentegen is het
aantal der ongeldige stemmen, 87, zeer groot, maar niet onbegrij-
pelijk bij een zoo ingewikkeld stelsel. Het R.K. kiezerscorps is
blijkbaar zeer gedisciplineerd ter stembus gegaan.: de heer J. R.
Arends kreeg 197 en de heer J. M. de Cuba 196 stemmen. De heer
Eman had 86 stemmen.
Van het eiland Curagao hebben wij nog slechts onvoldoende cij-
fers. Van de 2035 kiezers hebben er 1665 van hun stemrecht ge-
bruik gemaakt, van welke er 116 een ongeldige stem uitbrachten.
Ook hier kan van de goede organisatie der R.K. partij gesproken
worden. Immers, deze rekende te beschikken over een 700 van de
kiezers, en daarmee wist zij drie van de zes zetels te veroveren,
voor de hh. mrs. M. F. da Dosta Gomez en A. W. J. M. Desertine
en E. C. Martijn. Verder werden gekozen twee Protestanten, de
hh. Maal en J. Rustige en verder de heer J. Caprilis, die Jood is.
Het is jammer, dat de plaatselijke pers, die ons bereikt (ondanks
ons aanbod van regelmatig ruilverkeer, alleen De Cur. crt., Amigoe
en La Union), onvoldoende gegevens bevat om de strubbelingen
in de Politieke Unie, waartoe de niet-R.K. candidates op Curaoao
behoorden, te schetsen. Behalve de drie laatstgenoemde gekoze-
nen waren candidates dezer partij de hh. C. W. J. Jonckheer (lid
van den Kol. raad), H. G. Suares en J. Tinge. Verschillende groe-
pen en tegenstellingen kwamen in deze ,,Unie" tot uiting. Men
heeft gesproken van ,,Jong-Curagaoenaars" tegenover ,,gematig-
den" (C. P. I. M. en Joden), van den candidaat der zeelui (Tinge),
van ,,Protestanten" (Jonckheer, Maal en Suarez, dus niet Rus-
tige) en de combinatie Capriles-Rustige (Joden en C. P. I. M.), en
ten slotte wordt gezegd, dat de verkiezing van den heer Rustige
een overwinning is van de C. P. I. M. op de Cur. Scheepvaart-
maatschappij (Tinge). Niet ten onrechte waarschijnlijk maakte de
Amigoe de opmerking, dat wonder de candidates er zijn, die dichter
bij de R.K. dan bij anderen van hun eigen ,,partij" staan. Op het
laatste oogenblik schijnt de ,,Politieke Unie" uiteengevallen te
zijn in de reeds genoemde groepen Jonckheer, Maal en Suarez








KRONIEK ,


eenerzijds, Capriles-Rustige anderzijds, waardoor de candidatuur-
Tinge geheel op zichzelf kwam te staan. Die twee groepen kwamen
op het laatste oogenblik nog elk met een eigen program, als partij-
program te onbeteekenend en te onbegrijpelijk (bijv. ,,De Pro-
testanse en Israelitische godsdiensten te handhaven in volle ge-
lijkgerechtigheid", letterlijk ontleend aan de Amigoe) om daaraan
hier meer aandacht te wijden.
Men heeft elkaar bestreden met advertenties en strooibiljetten,
tous comme chez nous in den goeden ouden tijd.
De juiste cijfers der verkiezing met de aan de candidates gege-
ven rangnummers zijn nog niet bekend. Allicht zullen zij nog tot
opmerkingen aanleiding geven.
De bovenwindsche kiezers zijn het slechtst opgekomen, nl. 106
(t.w. geldige stemmen) van de 140. Met groote meerderheid is hier
de heer A. R. Plantz gekozen, nl. met 72 stemmen tegen 34 op den
heer A. R. W. G. Brouwer.
Wij trekken uit het meegedeelde eenige conclusies. Vooreerst
deze, dat op het zeer overwegende R.K. eiland Curacao slechts 1/3
der kiezers tot de R.K. schijnt te mogen worden gerekend. Toch
weten dezen daar nog de helft der zetels te bezetten. Het tekort
zou kunnen worden weggewerkt door de benoeming van leden
door den gouverneur uit de niet of onvoldoende in het kiezers-
corps vertegenwoordigde R.K. groepen, zooals bij de behandeling
van de Surinaamsche staatsregeling gezegd is ter rechtvaardiging
van de daar gemaakte terugtred in de samenstelling van het ver-
tegenwoordigend lichaam. In Curacao blijkt nu de gouverneur de
niet-R.K. te hulp te zijn gesneld door hen de meerderheid der tot
zijn beschikking staande zetels toe te kennen.
Onze tweede conclusie is deze. Reeds bij de candidaatstelling,
wij wezen er verleden maand op, werden maar drie van de dertien
leden van den Kol. raad in aanmerking gebracht. Van deze drie
blijkt er nu slechts 66n gekozen te zijn.

In vogelvlucht

De door onze aanteekeningen over de verkiezingen ingenomen
plaatsruimte veroorlooft ons slechts enkele mededeelingen in vo-
gelvlucht:
1. De Fraters van de Congregatie van Tilburg hebben na 23 ja-
ren arbeid op Aruba de R.K. scholen aldaar moeten overdoen aan
de Fr6res des &coles Chr6tiennes uit Baarle-Nassau om voor het
eiland Curacao voldoende krachten beschikbaar te houden.








KRONIEK


2. Het Hof van justitie heeft nieuwe localiteiten gekregen.
3. De Curacaosche tijd is zes minute vooruitgezet op 1 Januari
1938.
4. De Curapaosche courant heeft met haar nummer van 10 De-
cember 1937 haar 125-jarig bestaan gevierd. De uitgever drukt
hierin de in 1837, 1862 en 1912 verschenen redactioneele herden-
kingsartkelen af. Wij op onze beurt ontleenen aan het Koloniaal
Weekblad de mededeeling, hoe dit blad voor een deel ,,staatscou-
rant" werd. Op 28 Maart 1816, dus 24 dagen nadat Curacao aan
Nederland teruggegeven was, deelde de gouverneur-generaal A.
Kikkert in den Raad van politie mee, dat hij William Lee tot
's Konings drukker had benoemd tegen 750 pesos van achten
's jaars, ,,om daarvoor alle PublicatiOn, advertissementen, Regle-
menten en voorts alles wat aan hem vanwegens het Gouvernement
en ambtenaren betreffende hun ambt gegeven wordt, te drukken"
in zijn wekelijksch blad, dat hij voortaan ,,onder de titel van Cura-
cao Courant zal uitgeven". Besloten wordt dan, dat dit bij publi-
catie aan de ingezetenen zal worden bekend gemaakt, ,,en dat
diensvolgens alles wat vanwegens het Gouvernement of ambtena-
ren betreffende hun ambt in de voorzeide Courant gedrukt en be-
kend gemaakt wordt, als officieel beschouwd en daaraan volko-
men geloof moet gegeven worden".
5. Voor groep West-Indie van het Indisch Genootschap heeft
16 Dec. 11. de heer dr. ir. P. Cohen Henriquez een rede gehouden
over ,,De economische toekomst van Curacao en de noodzaak van
een nauwer contact met het moederland. Een Cura9ao-Instituut
gewenscht?" Bij meer plaatsruimte hopen wij hierop terug te
komen.
6. De pers heeft gemeld de oprichting van het ,,Genootschap
ter bevordering van de kennis van Suriname en Curacao". De
vraag dringt zich op, of aan zulk een installing behoefte bestaat
naast andere vereenigingen, althans voor zoover het doel verder
strekt, dan het eenige wat het persbericht uitdrukkelijk als
middel om het doel te bereiken vermeldt vooraanstaande per-
sonen in de gelegenheid te stellen die landen, ook in betrekking
tot hun omgeving, door persoonlijke waarneming te leeren
kennen.













BIBLIOGRAPHIE

A. TIJDSCHRIFTEN, COURANTEN, ENZ.

Tijdschrift Nederl. Werkeloosheidsraad. 20ste Jrg. no. 10. Cura9ao en
Werkeloosheid, door ir. R. A. Verwey [overgenomen in Het Vaderland
6 Dec. 1937. Avondblad A.].
Nieuwe Rott. Courant. 9 November 1937, Avondblad A. Nieuws van
de citruscultuur.
Idem. 14 Nov. 1937, Avondblad A. Vijftig maal Kurassau.
Idem 20 November 1937, Avondblad A. Nickerie, spiegel van Suri-
name's toekomst.
Idem. 9 December 1937. Avondblad A. Kurazou, door W. R. Menk-
man.
Zakenwereld. 19de Jrg. no. 42. De beteekenis van Curagao, door J. C.
Mollerus.
Bulletin Mens. Inst. Col. Hdvre. La situation economique des Antilles
et de la Guyane Frangaise.
Tropisch Nederland. 4 en 18 October 1937, nrs. 12 en 13. Curagao.
Landbouw op de Benedenwindsche eilanden, door C. K. Kesler.
Koloniaal Missie Tijdschrift. 15 Nov. 1937, afl. XI. Het Apostolisch
Vicariaat van Suriname. 31, door fr. M. F. Abbenhuis.
Wereldkroniek. 13 November 1937. no. 2275. Zeg bet met knoopen,
door Lou Lichtveld [bet knoopen van hoofddoeken in Suriname].
Het Vaderland. 6 November 1937. Suriname's koffiecultuur en de
dealing van den koffieprijs.
Spice Mill. 60ste Jrg. no. 10. Dominica Lime Oil; Jamaica Annota
Exports.
Perfumery and Essential Oil Record. 28ste Jrg. no. 10. Tonca Beans
Propagation in Trinidad.
Nederlandsche Lederindustrie. 49ste Jrg. no. 31. Divi-divi.
Bulletin Imp. Institute. 35ste Jrg. no. 3. Nutmegs from Grenada.
Tropical Agr. Trinidad. 14de Jrg. no. 10. Tropical Fruits and Vege-
tables. An Account of their Storage and Transport, door C. W. Ward-
law; Banana Diseases, door C. W. Wardlaw. A note on the Acidity
of Mangrove Swamps Soil, door H. C. Doyme.
De Verkenner. December 1937. Saba, het kleinste eiland der Ned.
Antillen.
Echo's uit de Missies. 25 Dec. 1937, no. I. Een ideetje van het
moderne Curacao in Ned. West-India; Het Curacaose vliegveld.


- 64 -















SURINAAMSCHE JOURNALISTIEK


II

DOOR

FRED. OUDSCHANS DENTZ

66. THE PARAMARIBO TIMES.
Redacteur-uitgever James L. O'Connor.
Iste summer 15 Maart 1913, no. 1. Laatste nummer.....
Verscheen elken Zaterdag.
Prijs 5 cent.
67. DE PERISCOOP. Algemeen Weekblad voor Suriname.
Verscheen des Zaterdags.
Iste summer 1 November 1925, no. 1.
Laatste nummer 7 December 1929, no. 267.
Abonnementsprijs f. 7.- per jaar.
68. DE PIONIER (in Nickerie) 1891-1906.
69. DE PLANTERGIDS. Orgaan van den Algemeenen Planters-
bond.
lste nummer Juni 1919, no. 1.
Laatste summer Mei 1922.
Verscheen tweemaandelijks. Uitgever J. H. Oliviera.
Prijs voor leden f. 2.50 per jaar, voor niet-leden f. 3.50.
70. DE PLOEG.Weekblad hoofdzakelijk aan den landbouw gewijd.
Iste nummer 11 Juli 1908, no. 1. Laatste summer 19 Decem-
ber 1908, no. 24.
Verscheen elken Zaterdag. Uitgever B. Heyde. Redacteur
R. A. P. C. O' Ferrall. Abonnementsprijs f. 6.- per jaar.
71. DE POLITIEBODE. Orgaan van De Surinaamsche Politie-
bond. Verscheen maandelijks. Iste nummer Juli 1920. Abon-
nementsprijs voor leden f. 1.20 per jaar, voor leden van andere
organisaties f. 1.50 en voor particulieren f. 2.50 per jaar
Laatste nummer.....
Drukkerij H. B. Heyde.
72. (+) PROTESTANTENBLAD VOOR DE KOLONIE SURI-
NAME.
Uitgever J. H. Oliviera.

65 -
West-Indische Gids XX 5







FRED. OUDSCHANS DENTZ


Iste nummer Vrijdag 23 Augustus 1895. Laatste nummer 20
Augustus 1897, no. 52. Opnieuw verschenen 3de jaargang
Zaterdag 19 November 1904, no. 1 tot heden. Verschijnt
elken Zaterdagmorgen.
Abonnementsprijs tot 1915 f. 3.- per jaar, daarna f. 1.50 per
jaar.
73. (*) DE SCHAKEL tusschen School en Huis.
Bijlage van ,,Suriname".
Iste nummer 16 Mei 1930, no. 1.

74 DE SOCIAL DEMOCRAT.
Veertiendaagsch orgaan van de Surinaamsche Democratische
Arbeiders Partij, gevestigd te Paramaribo.
Iste nummer 25 November 1933.
Laatste nummer.....
Redactie: Partij. Gedrukt bij Eben Haezer.

75. SOERAT ADVERTENSI DAN KABARHARI-RAJA. EX-
TRA DI KELOEARKEN BOEAT KEHORMATAN ,,AI-
DULFITRI" ohleh Moh. Salikin. 1)
I Sjawal 1864. 18 Januari 1934.
Gedrukt bij Eben Haezer.
76. DE SPORT. Orgaan gewijd aan de belangen van Sport
Verscheen tweewekelijks.
1ste nummer 10 November 1928.
Redacteuren: M. T. Hylaart, Joh. Wijngaarde en James
Zeegelaar. (Jean Heilbron)
Laatste nummer.....
Abonnementsprijs f. 2.50 per halfjaar.
Drukkerij J. H. van Ommeren.
77. SURINAAMSCH WEEKBLAD. Gedrukt bij A. L. G. de Ran-
damie.
Verscheen des Zondags. 1847-1859.
78. DE STEM VOOR DE JEUGD. Onder de spreuk: ,,Blijmoe-
digheid is Zonneschijn". Jeugdblad van de Nieuwe Stem.
Iste summer Augustus 1928.
Laatste nummer.....
Redacteur: Vadertje Langbeen.
Gedrukt bij de Boek- en Handelsdrukkerij ,,Door Arbeid
Groeiend". Paramaribo.
79. (4)RADIOBODE VAN DE ALGEMEENE VEREENIGING
RADIO OMROEP SURINAME A. V. R. O. S.
Iste nummer Augustus 1935. Verschijnt om de 14 dagen.
Gedrukt op de drukkerij ,,De Tijd" (0. C. Marcus). Prijs 10
cent.
') Advertentieblad en Bericht van den grooten dag. Buitengewoon
uitgegeven voor ,,Aidulfitri."








SURINAAMSCHE JOURNALISTIEK


80. SATURDAGSCHE COURANT VAN NIEUWS, SMAAK EN
VERNUFT. 1794
81. SRANAM VOLKSBLAD. JNOESOE- EN ADVERTENTIE-
BLAD. )
Iste nummer 3 September 1911 No. 1.
Laatste nummer.....
Verscheen op den Zondag.
Redacteur Th. J. Valois Smith.
Abonnementsprijs f. 2.50 per jaar.
Verscheen wonder het motto: ,,Da stem vo piple di da stem vo
Gado". 1)
82. DE SURINAAMSCHE BODE. Koloniaal Nieuws- en adver-
tentieblad.
Uitgever-redacteur Th. J. Valois Smith.
Iste nummer 15 Juni 1901, no. 1. Laatste nummer Zondag
14 October 1917, no. 80. Gestaakt door overlijden van den uit-
gever.
Verschijndagen Woensdag en Zaterdag. Het blad draagt het
motto: ,,Het welzijn van het volk is de eerste Wet eens lands".
83. SURINAAMSCHE COURANT.
Verschijndagen Donderdag en Maandag.
Gedrukt bij de Erven J. Brink te Paramaribo.
In het Nederl. Persmuseum aanwezig no. 21 van 1835. Ver-
scheen met wapen van Nederland.
84. SURINAAMSCHE COURANT. Met de spreuk: ,,Te weten
hoe het elders gaat, voedt den geest en stut den Staat", tot
en met 10 April 1804, no. 29. Met de spreuk- ,,Der Waarheid
toegedaan en van Partijzugt Vrij op 18 April 1804 no. 30 Ver-
schenen ter geprivilegeerde Drukkerij van J. Voegen van Enge-
len. Van 18 April 1804 af ter geprivilegeerde Drukkerij van
L. E. A. Heyman en Comp. later bij L. E. A. Heyman. De heer
C. J. Karseboom werd door aankoop eigenaar van de drukkerij.
Bij hem werd het nummer 17 van Woensdag 27 Februari 1805
gedrukt in Nederlandsch en Engelsch wonder de spreuk: ,,Relata
Referro". In 1808 uitgegeven ter geprivilegeerde Drukkerij
van A. T. Bordas & Co. No. 27 van Woensdag 5 April 1809
is gedrukt ter geprivilegeerde Drukkerij van P. J. de Rives.
Verschijndagen Woensdag en Zaterdag.
85. SURINAAMSCHE COURANT EN ALGEMEENE NIEUWS-
TIJDINGEN. In het Nederlandsch en Engelsch. Ter geprivi-
legeerde Lands Drukkerij van Engelbrecht en Comp. Oudste
summer in het Ned. Persmuseum een exemplaar van 1795;
in de Koloniale Boekerij is no. 1 van Dinsdag 3 Juli 1804.
Verscheen nog in 1805. Verschijndagen Dinsdag en Vrijdag.

') Surinaamsch Volksblad. Nieuws- en Advertentieblad.
') De stem van het volk is Gods stem.








FRED. OUDSCHANS DENTZ


86. SURINAAMSCHE COURANT. In het Nederlandsch en
Engelsch. Ter geprivilegeerde Lands Drukkerij van Rens en
Soulage. Verscheen reeds in 1811, later in 1812 ter ge-
privilegeerde Drukkerij van Rens en Fuchs. Van 1816 af
verscheen zij alleen in het Nederlandsch ter Gouvernements-
Drukkerij van C. J. Fuchs en in 1834 bij Fuchs en Co. In 1835
kreeg bet blad den naam van ,,Surinaamsche Courant. Letter-
kundig Dagblad". In 1838 (Januari) heeft de drukkerij be-
hoord aan Fuchs en Comp. Verschijndagen Dinsdag en Vrijdag.
In de Koloniale Boekerij aanwezig tot 31 December 1841,
no. 105.
87. SURINAAMSCHE COURANT. In het Nederlandsch en
Engelsch. Ter geprivilegeerde Drukkerij van H. G. J. Serres.
In 1818 ter geprivilegeerde Drukkerij van H. J. en C. L. Serres.
Van 1820 af ter Drukkerij van gezusters Serres. Oudste nummer
in de Koloniale Boekerij te Paramaribo: Woensdag 2 Januari
1811, no. 1. Verscheen nog in 1843.
Verschijndagen Woensdag en Zaterdag. In 1830 was de prijs
f. 9.95 per jaar. Het blad droeg het Nederlandsche wapen.
88. SURINAAMSCHE COURANT. Gedrukt bij J. J. Engelbrecht.
Verschijndagen Zondag en Donderdag. Oudste summer in de
Koloniale Boekerij: 3 Januari 1828, no. 1. Verscheen nog
in 1835. Het blad droeg het Nederlandsche wapen.
Verschijndagen Zaterdag en Donderdag volgens No. 25 van
1838 in het Nederl. Persmuseum.
89. SURINAAMSCHE COURANT EN ALGEMEENE NIEUWS-
TIJDINGEN MET DEVICES: ,,VRIJHEID EN GELIJK-
HEID".
Verscheen Dinsdag en Vrijdag sedert 1805 bij W. W. Beeldsnij-
der.
90. SURINAAMSCHE COURANT EN GOUVERNEMENTS AD-
VERTENTIEBLAD. Verscheen in 1852 bij J. C. Muller Az.
Verschijndagen Dinsdag en Zaterdag.
91. SURINAAMSCHE COURANT EN GOUVERNEMENTS
ADVERTENTIEBLAD.
Gedrukt bij J. C. Muller Az. Verschijndagen Donderdag en
Zaterdag.
Abonnementsprijs f. 20.- per jaar. Oudste nummer in de
Koloniale Boekerij 1 Juli 1871. Het blad is vermoedelijk tot
einde December 1884 uitgegeven door Muller. Het nummer van
1 January 1885 heet alleen SURINAAMSCHE COURANT.
Het verscheen dan op Dinsdag, Donderdag en Zaterdag.
92. DE SURINAAMSCHE ARTZ.
Iste nummer September 1786. Verschenen 13 nummers als
eerste stuk tot 1788.
Redacteur J. Voegen van Engelen. Med. Doct.
Gedrukt bij W. H. Poppelman.








SURINAAMSCHE JOURNAKISTIEK


93. DE SURINAAMSCHE LANDMAN, of verhandeling over
verscheiden belangrijke onderwerpen den landbouw betreffen-
de.
Iste deel 1801 van 1-12. 2de deel 1805 no. 1.
Redacteur H. Blom.
94. DE SURINAAMSCHE NIEUWSVERTELDER. Uitgegeven
bij W. H. Poppelman, ter Geprivilegeerde Drukkerij der Edele
Directie van het Land. Met het wapen van Suriname. Ver-
scheen des Donderdags van 1785 af tot 1793.
95. DE SURINAAMSCHE POLITIE. Orgaan van ,,De Su-
naamsche Politiebond".
Verscheen maandelijks. Voor leden van den Bond gratis.
Iste summer Januari 1920.
Laatste nummer.....
Redactie: Het Bestuur.
Abonnementsprijs f. 1.50 per jaar.
Drukkerij H. B. Heyde,
96. (+) DE SURINAAMSCHE POLITIE GIDS. Gewijd aan de be
langen van het Surinaamsche Politiekorps.
Iste nummer 1 Januari 1935. Maandblad.
Abonnementsprijs f. 1.- per kwartaal.
Drukkerij J. H. Oliviera.
97. SURINAAMSCHE SPECTATOR. UITGEGEVEN door de
weduwe Tresfon 1787.
98. DE SURINAAMSCHE TELEGRAAF. Gedrukt ter Boek-
drukkerij van A. Lyons en H. Piza Iste nummer 3 November
1837 No. 1 (in Ned. Persmuseum). No, 61 op I Juni 1838
bij D. Coronel. In 1841, Dinsdag 18 Mei no. 40, gedrukt bij
Coronel & Co. Oudste nummer in de Koloniale Boekerij te
Paramaribo Vrijdag 4 Januari 1839, no. 2. Verscheen nog in
1842. Verschijndagen Dinsdag en Vrijdag.
99. SURINAAMSCHE VOLKSKRANT. Verschijnt om de 14
dagen.
Iste nummer September 1936, no. 1. Laatste nummer 2de
jaargang no. 9.
Opnieuw verschenen 6 November 1937 no. 10. Redakteuren-
tutgevers A. E. van Dorpel en S. E. Venoaks.
Gedrukt bij de Drukkerij ,,De Tijd".
Abonnementsprijs f. 0.75 per kwartaal, later f. 0.35 per maand.
100. SURINAAMSCH WEEKBLAD.
Iste summer 4 Januari 1857 No. 1.
Verscheen op den Zondag.
Laatste nummer.....
Gedrukt bij H. A. L. de Randamie.
101. THE SURINAM GAZETTE.
Verscheen Dinsdag en Vrijdag 1812.








FRED. OUDSCHANS DENTZ


102. (*) DE SURINAMER.
Uitgever G. Randag van de R. K. Missie. Later Redacteur-
uitgever A. J. Morpurgo.
Iste nummer Zaterdag 6 Januari 1894 wonder den titel: ,,Jus-
titia-Pietas-Fides".
Verschijndagen aanvankelijk in 1896 op Zaterdag, later Zon-
dag en Donderdag. Later Woensdag- en Zaterdagavond.
Abonnementsprijs f. 4.-, later f. 6.-, later f. 12.- per jaar.
Het nummer van 3 Januari 1934 is genummerd: 4098.
103. DE TIJDGEEST. Maandblad voor Suriname.
Iste nummer Januari 1932. Laatste nummer Mei 1932, no. 5.
Redacteur: J. R. Sleur. Abonnementsprijs f. 1.- per jaar.
Drukkerij D. A. G. 1)
104. DE TIJDGEEST. Surinaamsch Weekblad. 1857.
105. () DE VAKMAN. Maandblad gewijd aan Technische Vraag-
stukken.
Iste nummer 15 Maart 1933, no. 1.
Abonnementsprijs f. 1.50 per halfjaar.
Drukkerij D. A. G. )
106. DE VLIEGENDE KRANT.
Iste nummer 8 Maart 1936. Onder redactie van en uitgegeven
door F. Heinze. Gedrukt ter drukkerij Erven van Ommeren.
Laatste nummer.....
107. VOLKSBLAD. Weekblad voor Suriname.
Redacteur-uitgever Joh. C. Marcus.
Drukkerij J. D. Coronel.
Iste nummer 15 October 1925.
Laatste nummer.....
Abonnementsprijs f. 5.- per jaar.
108. DE VOLKSBODE. Uitgeefster: Vereeniging tot Exploitatie
van het blad ,,Volksbode", te Paramaribo.
I ste nummer..... 1890. Laatste nummer..... 1891.
Verschijndagen Zondag en Woensdag.
Abonnementsprijs f. 12.- per jaar.
109. DE VOLKSBODE. Uitgegeven door De Surinaamsche Volks-
bond. Paramaribo. 1ste nummer 5 November 1931.
Laatste nummer....
Gedrukt ter drukkerij H. B. Heyde. Paramaribo.
110. DE VOLKSVRIEND. Tijdschrift ter verspreiding van nuttige
kennis, tot bevordering van zedelijkheid en deugd en tot op-
wekking van nijverheid en volksvljt. Verschenen in 1855 bij
J. C. Mulder te Paramaribo vier nummers. Uitgegeven door
de Surinaamsche Maatschappij van Weldadigheid te Para-
,maribo.
') Zie noot bij 16.








SURINAAMSCHE JOURNALISTIEK


111. DE WACHTER. 1872.
112. THE WEEKLY NEWS.
Iste nummer 12 December 1912.
Laatste nummer.........
113. THE WEEKLY ECHO. (Newspaper for the English speaking
Community in Dutch Guiana)
I ste nummer 23 September 1911, no. 1. -Laatste nummer
17 Augustus 1912, no. 48.
Uitgever J. H. van Ommeren. Redacteur J. Barkley Percival.
Opnieuw verschenen Iste nummer 15 September 1918, no. 1.
Laatste nummer 31 December 1918, no...
Verscheen elken Zaterdag.
Abonnementsprijs f. 5.- per jaar.
114. DE WEEKLIJKSCHE WOENSDAAGSCHE SURINAAM-
SE COURANT. Iste nummer 10 Augustus 1774 met opdragt
van den uitgever Mr. W. J. Beeldsnyder Matroos. Draagt de
spreuk: ,,Justitia Pietas Fides". Deze wordt in 1775 vervangen
door het wapen van Suriname. Zij was gedrukt ter Geprivile-
geerde Societeits en Lands Boekdrukkerij, daarna bij Nicolaas
Flier ter Geprivilegeerde Societeits en Lands Boekdrukkerij,
later bij de Wed. Nicolaas Flier ter Geprivilegeerde Drukkerij
der Ed. Directie en het Land; in 1792 in de Geprivilegeerde
Edele Directie en Landsdrukkerij van J. P. Lemmers. In 1795
komt zij uit op Zaterdag met de spreuk: ,,Vrijheid, Gelijkheid
en Broederschap en wapen van Suriname". Het eerste Jaar
der Bataafsche Vrijheid. Gedrukt te Paramaribo in de eerste
door de Edele Directie en het Land Geprivilegeerde Drukkerij
van de Wed. J. Tresfon Jr. in huur bij W. P. Wilkens.

115. HET WELVAARTSBLAD. Neutraal halfmaandelijk schblad
voor het gebiedsdeel Suriname.
Iste Proefnummer 24 Maart 1934.
2de Proefnummer 23 April 1934.
Onder den spreuk: ,,De Waarheid wil ik dienen". Rechtvaar-
digheid bovenal. Redacteur-uitgever G. G. H. van Eer. 5 cent
per nummer.
Laatste nummer.....
Gedrukt bij Eben Haezer.
116. (*)DE WEST.
Uitgever-redacteur W. Kraan.
Iste nummer I October 1909 tot heden.
Verschijndagen aanvankelijk Maandag en Woensdag, later
Dinsdag en Vrijdag. Abonnementsprijs f. 10.-, later f. 13.20
per jaar.

117. DE WESTERLING. Nieuws- en advertentieblad.
Iste nummer 10 April 1906.
Laatste nummer.....









FRED. OUDSCHANS DENTZ


Redacteur-uitgever C. E. Gabriel.
Verschijndagen Dinsdag en Vrijdag.
Abonnementsprijs f. 10.- per ]aar.

118. WEST-INDIE. Landbouwkundig Tijdschrift voor Suriname
en Curagao.
Iste summer April 1916, no. 1.
Laatste summer Mei 1924, no. 2.
Verscheen eenmaal per drie maanden.
Redacteur J. J. Leys. Uitgever C. Kersten & Co.
Abonnementsprijs f. 1.-, per jaar.
119. DE WEST-INDIER. Dagblad toegewijd aan de belangen van
Nederlandsch Guyana. 1863-1898.
Oudste nummer in de Koloniale Boekerij te Paramaribo
Woensdag 2 Januari 1867. In 1867 tot Maart bij A. Vanier en
F. P. Emanuels.
Van 3 April 1867 no. 27 bij Vanier en Co. Verschijndagen
Woensdag en Zondag. Prijs per jaar f. 20.-. Later uitgegeven
bij Labad en Zoon.
120. ZONDAGSBLAD UIT EN VOOR DE EVANGELISCHE
BROEDERGEMEENTE IN SURINAME.
Uitgever C. Kersten & Co.
Iste nummer Januari 1907, no. 1.
Laatste nummer December 1911, no. 52.
Verschijndagen elken Zondag.
Met bijvoegsel ,,Zondeikoerantie vo Arnitriesoema". )
Abonnementsprijs f. 2.- per jaar.
121. ZONDAGSBLAD DER EVANGELISCHE BROEDERGE-
MEENTE IN SURINAME (zonder bijvoegsel). Iste nummer
January 1912, no. 1. Laatste nummer 26 Juni 1921, no, 26.
Verscheen elken Zondag.
Abonnementsprijs f. 1.50, later f. 2.- per jaar.
Drukkerij J. H. Oliviera.
122. DE ZONNEBLOEM. Maandblad voor Chineezen (in het Chi-
neesch).
Op de cyclostile vermenigvuldigd.
Het verscheen 13 Augustus 1893. Uitgever: een Protestantsch
Zendeling, wiens naam ongeveer moet luiden: Li-Chien.
Plaats van uitgifte: De Oude Kerk, Paramaribo (deze gegevens
zijn medegedeeld door het Sinologisch Instituut te Leiden).

Aanvulling
123. () BERG OPWAARTS. Orgaan der Forestery in Suriname.
Eerste nummer verschenen in September 1937 (geen datum
vermeld).
Motto: Sympathie, Eenheid, Eendracht, Welwillendheid.
Verschijnt om de 14 dagen.
') Zondagskrant van Herrhutters.








SURINAAMSCHE JOURNALISTIEK


Uitgave van de F. P. C.
Redacteur F. R. Niemel.
Gedrukt bij O. C. Marcus. Drukkerij De Tijd.
Abonnementsprijs f. 2.50.
124. () DE TYPOGRAAF. PERIODIEK ORGAAN VAN DE
TYPOGRAFEN VER. IN SURINAME.
Eerste nummer 20 December 1937, no. I.
Redactie: Het Bestuur.
Gedrukt ter drukkerij Eben Hadzer.
Verschijndagen niet genoemd, evenmin de prijs voor niet-leden.

B. GELEGENHEIDSBLADEN IN SURINAME VERSCHENEN.

1. ADVERTENTIEBLAD. Uitgever Job. C. Marcus. Juli 1921,
no. I tot en met 18 November 1921, no. 5. Gratis verspreiding
van 2000 exemplaren tweemaal 's maands.
2. BOSCHBODE. Dagblad voor Kabelstation, Sikakamp. Ganse
en omstreken. Dinsdag 11 Juli 1911, no. 1. Eenige en laatste
jaargang. Gedrukt bij J. H. Oliviera. Uitgegeven tergelegen-
heid van bet huwelijk van Ir. H. Wirix met Susanna Hendrika
Battaerd. op 11 Juli 1911.
3. DE DIERENVRIEND. Uitgegeven door de Vereeniging voor
Dierenbescherming in Suriname. 4 October 1935. Gedrukt bij
J. H. Oliviera, Paramaribo.
4. EUTERPE. 2 Februari 1925. Kosteloos summer. Gelegen-
heidsnummer van de Vereeniging Euterpe, opgericht 17 Octo-
ber 1921. Gedrukt bij de Erven H. van Ommeren, Paramaribo.
5. DE GOEDE RAADGEVER. Propagandablad van de Suri-
naamsche Geheelonthoudersvereeniging, afdeeling van de Neu-
trale Onafh. Orde van Goede Tempelieren. I. O. T. N. 31 Au-
gustus 1920 en 31 Augustus 1921. Stoomdrukkerij J. H. Oli-
viera, Paramaribo.
6. JE ADRESSEN VAN DEN DAG. Ter gelegenheid van den
Verjaardag van Hare Majesteit de Koningin.
De Nieuwe Moderne Stoomdrukkerij, Keizerstraat 48. Para-
maribo. (geen datum).

7. KERMISBODE. Uitgegeven door Simplicissimus. Motto:
,,Elk Het Zijn".
Gedrukt bij H. van Ommeren. (geen datum).

8. KONINGIN WILHELMINA-BLAD. Anno 1928 Augustus.
Gratis verspreiding wonder bet motto: ,,Adverteeren doet Ver-
koopen". Drukkerij Erven H. van Ommeren.








FRED. OUDSCHAINS DENTZ


9. DE MAABO-POST. Zondag 18 September 1924. Uitgegeven
ter gelegenheid van een tocht van de Padvinders naar et bin-
nenland.
Gedrukt bij Erven H. van Ommeren. Het bijblad is gedrukt
bij Stoomdrukkerij J. H. Oliviera. Paramaribo.
10. MAANDBLAD VOOR ADVERTEERDERS.
Iste nummer Augustus 1936, no. 1.
Uitgever Louis Doedel.
Gedrukt ter drukkery Eben Haezer te Paramaribo.
Gratis verspreiding.

11. P. A. MAY-BULLETIN. Uitgegeven door het huldigings-
comit6 P. A. May. Paramaribo 7 September 1932.

12. NATIONAAL RECLAMEBLAD. Gratis verspreiding door
stad en districten.
Oplaag tweemaal 1000 exemplaren. 19 en 27 Augustus 1919,
Uitgave van A. W. Marcus. Gedrukt bij H. B. Heyde,
Paramaribo.

13. ONZE STEM. Woensdag 7 September 1927. Surinaamsch
Orgaan.
Redacteur G. Ph. Zaal. Gedrukt bij Erven H. van Ommeren.

14. OUDEJAARSAVOND. 31 December 1934. Redacteur M.
Woiski.
Drukkerij De Tijd.

15. RADIO NIEUWS. Bijblad behoorende bij de Banier in 1930.

16. DE RADIOVERKONDIGER. Augustus 1929. (Uitgegeven
ter gelegenheid van den verjaardag van H. M. de Koningin).

17. RECLAMEBLAD VOOR SURINAME. Gratis verspreiding
door de stad en districten.
Vrijdag 19 December 1919, no. 1.
Uitgave A. W. Marcus. Gedrukt bij H. B. Heyde.

18. SPORTBLAD. Uitgegeven bij gelegenheid van het vertrek
van het vertegenwoordigend elftal van Suriname naar het
Buitenland.
Redacteur E. Wijngaarde.
Uitgever S. V. B. Oplaag 3000. Gedrukt bij J. H. Oliviera,
Paramaribo, Maandag 16 Juli 1934, gratis verspreiding.

19. SPORT PROPAGANDA-BLAD. Uitgegeven ten bate van het
Sportcomit6 bij gelegenheid van de inwijding van het Sport-
terrein op Zondag 29 Juli 1923, no. 1.
Gedrukt bij H. van Ommeren.








SURINAAMSCHE JOURNALISTIEK


20. SPORT PROPAGANDA-BLAD. Uitgegeven ten bate van
het Sportcomite bij gelegenheid van het vijfjarig bestaan van
het Sjortterrein op Zondag 29 Juli 1928.
Zondag 29 Juli 1928, no. 2. Drukkerij Erven H. van Ommeren.
21. SPORTPROPAGANDABLAD. Uitgegeven ter gelegenheid
van het tienjarig bestaan van het Surinaamsche Sportcomit6
en het twaalf en een halfjarig bestaan van den Surinaamschen
Voetbal Bond.
Oplaag 2000. Gratis verspreiding.
Gedrukt bij J. H. Oliviera, Paramaribo. (geen datum)
22. DE SURINAAMSCHE POLITIE. 31 Augustus 1930. Uitge-
gegeven door den Surinaamschen Politie Bond ter gelegenheid
van den geboortedag van H. M. de Koningin.

C. IN NEDERLAND VERSCHENEN OF VERSCHIJNEN NOG
DE VOLGENDE PERIODIEKEN
1. DE WEST. Veertiendaagsch Blad, gewijd aan de belangen van
Nederlandsch West-Indie.
Iste nummer verschenen 15 November 1898.
Redactie en administrative J. Ch. Blok te Scheveningen.
24 nummers verschenen in den eersten jaargang 1898 en
4 nummers in den tweeden jaargang 1899.
Abonnementsprijs f. 3.- per jaar.
Met het Nederlandsche en Surinaamsche wapen.
2. (+) DE WEST-INDISCHE GIDS. Maandschrift.
Iste nummer Mei 1919, no. 1. tot heden.
Uitgever M. Nijhoff te 's-Gravenhage.
Abonnementsprijs f. 18.- per jaar tot 1938, daarna f. 16.-
3. BERICHTEN UIT DE HEIDENWERELD.
Eerste nummer April 1835 (in het jaar 1835 zes nummers)
Tweemaandelijks: 1836
8 maal per jaar: 1837 t/m 1861
maandelijks: 1862 t/m 1921
tweemaandelijks: 1922 t/m 1928
Redactie en Administratie; Zendingsgenootschap der Evange-
lische Broedergemeente te Zeist.
Prijs per jaar: t/m 1891 65 ct. franco p. p., daarna / 1.25, de
laatste jaren / 1. 50.
4. () ONS SURINAME (voortzetting van de ,,Berichten uit de
Heidenwereld", alleen wonder een anderen naam).
Eerste summer Januari 1929.
Tweemaandelijks: 1929 t/m 1931.
Maandelijks: van 1932 af.
Redactie en Administratie- Zendingsgenootschap der Evan-
gelische Broedergemeente te Zeist.
Prijs per jaar: / 1. 50.








SURINAAMSCHE JOURNALISTIEK


5. (*)PETRUS DONDERS. Tijdschrift van de eerw. Redemp-
toristen voor hunnen Missie in Suriname.
I ste nummer September 1920 no. 1. tot 1934. Daarna geheeten:
TIJDSCHRIFT GEWIJD AAN DE VEREERING EN DE
MISSIE VAN DEN EERBIEDWAARDIGE, orgaan der
Pater Donders vereeniging" en van het ,,Hofbauer-Liefde-
werk". tot heden.
Redactie Keizersgracht 218, Amsterdam.
Abonnementsprijs f. 1.25 per jaar.
6. () ST. DOMINICUSPENNING
Iste nummer Januari 1928, no. 1.
Uitgegeven door de Paters Dominicanen te Nijmegen, Broers-
kerk.
Niet in den Handel.
Verschijnt vier maal in het jaar.

7. (+) ECHO'S UIT DE MISSIES.
Iste nummer 25 December 1927, no. 1.
Uitgegeven door de Zusters Franciscanessen van het Moeder-
huis Mariadal te Roosendaal, Vincentiusstr. 7 die haar Missies
hebben in Suriname en Curagao.
Abonnementsprijs f. 1.- franco per jaar.















OORLOG EN HANDEL IN WEST INDIE


I
DOOR
W. R. MENKMAN
War and trade in the West Indies 1739-1763 by Richard
Pares, Fellow of All Souls College. Oxford at the Clarendon
Press 1936.
,,This book deals with the West Indies and their
,,effect on European politics between the years 1738 and
,,1763, with special reference to the wars of 1739-1748
,,and 1756-1763. It is a study of English and foreign
,,diplomacy as well as of colonial conditions".
Wanneer wij in het Jaarboek der Universiteit van Amsterdam
1936-1937 het overzicht der lessen van de faculteit der letteren en
wijsbegeerte opslaan, dan vinden wij dat van de 62 onderdeelen
6en betrekking heeft op Koloniale Geschiedenis (Inleiding tot de
Geschiedenis van Ned.-Indie; de relatives met Indie in Oudheid en
Middeleeuwen) en 6n op Geschiedenis van het Zeewezen; Ge-
schiedenis van ons Zeew. in de 17e eeuw. Van onze Amerikaan-
sche geschiedenis echter wordt niet gesproken. Is het niet de moei-
te waard deze laatste afzonderlijk te doceeren?
Engeland is nog steeds eerste rangs zeemogendheid, maar de
Britsche Westindische gebieden zijn niet meer van zoo groot be-
lang, evenmin als de Fransche en de Nederlandsche, als in de 17e
en de 18e eeuw. Dat desniettemin de Engelsche historic de West-
indische geschiedenis nog altijd ijverig bestudeeren (evenals hun
Amerikaansche colleges trouwens), dat bewijst weder het werk
van ruim 600 pagina's, waarvan hierboven de titel gegeven wordt.
De bronnen welke hun ten dienste staan zijn schier onuitputte-
lijk, zooals blijkt uit de honderden voetnoten waarmede de tekst
van dit boek toegelicht wordt. Pares maakte gebruik van Engel-
sche, Fransche en Amerikaansche archivalia en litteratuur; hier
en daar haalt hij ook een Spaansch, een enkele maal een Neder-


-77-







W. R. MENKMAN


landsch werk aan en soms noemt hij een Nederlandsch archief-
stuk.
Hier moge een overzicht gegeven worden van hetgeen voor de
Nederlandsche Westindische geschiedenis van belang lijkt.
In een beschouwing over den dorst naar goud en zilver, als den
aanvankelijken prikkel tot Europeesche activiteit in de nieuwe
wereld, doet de schrijver ons de eer aan te constateeren dat wij, de
Hollanders, de eersten waren om in te zien, dat een natie bestaan
kon en welvaart kon genieten, zonder uit de eerste hand de beschik-
king te hebben over edele metalen, een uitspraak welke wonderwel
aansluit bij een zekere passage in Abraham Cabeliau's rapport
eener reis van 1597-1598 naar het Zuidamerikaansche kustgebied
tusschen de Amazonemondingen en Trinidad, opgenomen in De
Jonge's Opkomst. Met hulp van den Spaanschen gouverneur der
Guiana's n.b., had men in het Orinocogebied naar Raleigh's goud-
mijn gezocht, maar niets gevonden en de poging maar opgegeven,
hoewel er, volgens de berichten, hooger op de Caroni wel goud aan-
wezig zijn most; ,,voer luyden hen bemoeyende met coopman-
,,schappen en is tselfde nyet wel doenlick, om daer yet goets van
,,te verwachten" schreef Cabeliau.
Wanneer echter Pares ons mededeelt, dat Curacao en Sint
Eustatius nooit lets anders dan handelsposten geweest zijn, het
eerstgenoemde eiland met sluikhandels-oogmerken in bezit ge-
nomen was en het laatstgenoemde nooit tot iets anders dan tot
dien handel gediend had, dan kunnen wij het niet geheel met hem
eens zijn. Curagao heeft een voorgeschiedenis gehad als maritime
basis in den strijd tegen Spanje, Sint Eustatius een als landbouw-
kolonie.
In het door den schrijver behandelde stuk Westindische ge-
schiedenis wordt, uit den aard der zaak, veel vaker over deze
beide eilanden gesproken, dan over de Nederlandsche plantage-
kolonian op het vasteland van Zuid Amerika. Suriname wordt
slechts tweemaal genoemd, in 1758 en in 1762, dus tijdens den
zevenjarigen oorlog. In de maand Juni van eerstgenoemd jaar
werd van Suriname uit in het groote gebrek aan levensmiddelen
voorzien, waarin men in Cayenne was komen te verkeeren, waar
in veertien maanden geen schip uit Frankrijk aangekomen was.
Ook Suriname zelf echter, afhankelijk als het was van aanvoer
van provision uit de Engelsche Noordamerikaansche kolonian,
moet wonder den oorlogstoestand geleden hebben; wij lezen dat
zeer kort voor den vrede van Parijs (1762) de autoriteiten van
Rhode Island, tegen de verbodsbepalingen in, vergunning gaven







OORLOG EN HANDEL IN WEST-INDIA


tot uitvoer van levensmiddelen naar onze kolonie. Engeland be-
hoefde Suriname niet scherp in het oog te houden tijdens een oor-
log met Frankrijk, omdat er in dien hoek niet zooveel te vreezen
viel van contact met Franschen, hoewel in 1757 gebleken was, dat
het proviandeeren van Fransche kapers aldaar geen geheel denk-
beeldig gevaar was.
Wat de andere Nederlandsche plantage-kolonien betreft,
maakt Pares melding van de aanwinst welke Essequibo genoot,
kort voor het einde van den oorlog van 1739, door de vestiging
aldaar van welgestelde planters van de Engelsche suikereilanden,
zooals ook medegedeeld werd in Harris' levensbeschrijving van
Storm van 's-Gravesande.
Het is duidelijk, dat door de positive van Curagao en Sint Eusta-
tius, de beide conflicten, door Pares beschreven, voor onze kolo-
niale geschiedenis van belang zijn, ook al is de Republiek, hoewel
bondgenoote van Engeland, neutral gebleven, zoowel in den En-
gelsch-Spaansch-Franschen als in den Engelsch-Fransch-Spaan-
schen oorlog. Die neutraliteit opende verschillende mogelijkheden
tot het doen van voordeelige zaken, maar niet zonder dat daarbij
verzet ondervonden werd, vooral van den kant der met ons be-
vriende mogendheid. Het profiteeren van de omstandigheden,
waarop immers onze politiek in de Caraibische Zee neerkwam, zoo-
wel in oorlogs- als vredestijd, moge niet sympathiek zijn, doch wij
moeten bedenken dat destijds de overzeehandel nog altijd een be-
drijf was met een sterk avontuurlijk karakter. En vooral, dat de Ne-
derlander alleen zaken kon doen omdat de vreemdeling de wetten
van zijn eigen land, zij het noodgedrongen, ontdook, of -erger nog
wanneer zijn land in een oorlog gewikkeld was, niet tegen on-
trouw opzag, zoo er voordeel te behalen viel, of moeilijkheden
ondervangen moesten worden. Die wetten waren moederlandsche
wetten en die oorlogen waren moederlandsche oorlogen, doch dit
konden hoogstens de particuliere kolonisten, niet de koloniale ge-
zagdragers als verontschuldiging laten gelden.
In zijn eerste hoofdstuk, aangaande de oorzaken tot den oorlog
van 1739, stelt de schrijver in het licht dat Engeland en Neder-
land tegenover het Spaanschamerikaansche monopolie min of
meer in dezelfde conditie verkeerden. Engeland bezat in Jamaica
en Barbados stations voor den sluikhandel, zooals de Republiek
die had in Curacao en Sint Eustatius; zoowel tegenover den En-
gelschen als tegenover den Hollandschen sluikhandel trad Spanje
op door middel der guard costas, vrijwel als het eenige instru-
ment tot repressie.







W. R. MENKMAN


Van dit instituut der guard costas worden aardige bijzonder-
heden verteld, b.v. dat het in 1674 ingesteld was, eigenlijk als een
maatregel tegen de flibustiers, dat de guard costas zelf een soort
particuliere kaperschepen waren, uitgereed met bet doel prijsgel-
den te maken, waarvan sommige Spaansche gouverneurs een aan-
deel genoten.
In het algemeen konden vreemde sluikhandelaars natuurlijk
in de Spaansche kolonien slechts zaken doen wonder oogluiking der
al dan niet omgekochte autoriteiten, welke oogluiking volgens de
Spaansche regeering echter maar al te vaak afgedwongen werd
door geweld of bedreiging. Een Spaansche gezant beschuldigde de
bewoners van Curagao van daden van zeeroof op de Spaansch-
amerikaansche kusten, waartegenover de Staten-Generaal de niet
minder krasse beschuldiging stelden (resolutie 14 Oct. 1739), dat
de Spaansche kolonisten de Curacaoenaars naar de kust lokten,
z.g. om van hen te koopen, maar inderdaad om hen door de
guard costas te laten uitplunderen!
Als onbevooroordeeld historicus laat Pares steeds recht weder-
varen aan de gezichtspunten van Engeland's tegenstanders en
aan die van de bondgenooten-concurrenten, de Hollanders; ook
spaart hij zijn landslieden niet, wier methoden even weinig be-
wonderenswaardig waren als die der anderen, die in de achttiende
eeuw de wereldzeeen bevoeren. Koning George II, zoo vertelt hij,
beloofde wel, in 1732, een eind te zullen maken aan den misstand
dat bet Engelsche marinepersoneel aan den slavenhandeldeelnam,
,,but it does not seem to have stopped". Wanneer, in de dagen van
het Engelsche asiento en de South Sea Company, de sluikhande-
laars convooi wisten te verkrijgen van Engelsche oorlogsschepen,
dan behoeft het ons ook niet te verwonderen dat, op reizen via de
Westkust van Afrika naar West Indie, de marine-officieren van
de gelegenheid gebruik maakten om en passant wat slavenhandel
te driven.
In het tweede hoofdstuk (Outbreak of the war against Spain)
wordt o.a, bet instuut behandeld omstreeks 1739 reeds ver-
ouderd der ,,lettres de repr6saile", als een middel om particu-
lieren de gelegenheid te geven zich zelf voldoening te verschaffen
voor schaden, ondervonden door maatregelen eener vreemde mo-
gendheid, met welke men niet in oorlog is. Pares zegt, dat het
Curacao niet gelukt was door de toepassing van dit middel een
einde te maken aan het nemen van schepen en goederen. Waar-
schijnlijk heeft hij op het oog de maatregelen door den directeur
Nic. van Beek genomen, na het uitbreken van den Spaanschen
successie-oorlog.







OORLOG EN HANDEL IN WEST-INDIA


In de Nederlandsche litteratuur echter wordt in dit geval ge-
sproken van kaapvaart, wat juister lijkt, omdat de oorlogstoe-
stand aanwezig was 1).
Het derde hoofdstuk (Strategy of the war against Spain) bevat
o.a. eenige bijzonderheden over de exploitatie van den rijkdom
aan rood verfhout logwoodood", ons stokvischhout) door de Engel-
schen op het schiereiland Yucatan en aan de Caraibische kusten
van Centraal Amerika, een avontuurlijk bedrijf, waarover Wm.
Dampier in zijn New Voyage round the World zooveel heeft mede-
gedeeld. Ook in de 18e eeuw was dit verfhout nog onontbeerlijk
in de Europeesche wolnijverheid.
Aangaande het eilandje Ruatan of Rattan, dat later aan Koning
Willem I als een ook voor ons begeerlijk bezit werd voorgesteld 2),
vertelt Pares dat er in het midden der 18e eeuw gedurende ver-
scheidene jaren een Engelsch garnizoen lag, dat Engeland er in de
19e eeuw nog een schaduw van autoriteit over bezat en dat het
(volgens de Archives of Br. Honduras) pas in 1860 formeel aan
de republiek Honduras gecedeerd werd.
De verfhoutexploitanten rondom Belize in de baai van Hondu-
ras, hoewel meest Britsche onderdanen, vormden een soort repu-
bliekje; hun product going voor drie vierden naar Holland, ook
wanneer het door in Nieuw Engeland thuisbehoorende schepen af-
genomen werd en in 1743, 1745 en 1746 gaven zij te kennen dat de
Hollanders hun bescherming toegezegd hadden, in ruil voor een
contract betreffende den verkoop van al hun hout.
Ook wonder het behind van Isaac Faesch (1740-1761) blijkt, van
Curagao af, gewelddadig tegen de Spanjaarden aan den overwal
opgetreden te zijn, naar ik vermoed als repr6saille tegenover wer-
kelijke of vermeende vexaties. Pares vermeldt een klacht van den
Spaanschen gezant van 28 December 1741 bij de Staten-Generaal,
wegens het verwoesten der versterkingswerken van Tucacas door
een Curacaosche flotille van kleine vaartuigen; ook spreekt hij
over de materieele hulp welke Charles Knowles (commandore,
Leeward Islands station) in 1743 van Curaqao verkreeg bij zijn
aanslag op (La Guaira en) Porto Cabello, overigens een weinig ef-
fectvolle onderneming.
De Engelsche vice-admiraal Edward Vernon achtte het goede
politiek, ook tijdens den oorlog met Spanje den sluikhandel met
de Spaansche kolonien aan te moedigen en te beschermen, mits

') Amelunxen, Gesch. v. Curagao, p. 55.
') De G. Fortman, W. I. Gids XI, 29.
West-lndische Gids XX 6







W. R. MENKMAN


geen oorlogscontrabande aan den tegenstander geleverd werd; het
verwoesten van versterkingen, als die van Porto Cabello, be-
schouwde hij als nuttig, omdat voor de vijanden der smokkelaars,
de guard costas, die versterkingen de plaatsen van retraite wa-
ren. Natuurlijk waren ook de neutral sluikhandelaars hem dank-
baar, niet het minst ,,the Dutch", volgens Pares ,,some sort of
,,allies to us though they took the halfpence and left us the kicks".
Kleine Spaansche vaartuigen trachtten de koopvaarders, die de
protective van den Engelschen vlootvoogd genoten, te overvallen
en hun handel te belemmeren, waartegen deze laatsten zich dan
weder tot eskaders combineerden. Er is een bericht aangaande een
zoodanige particuliere gewapende expeditie van 1742, waaraan
twee Engelsche, vier Hollandsche en twee Fransche schepen deel-
namen.
In het vierde hoofdstuk worden in den breede de redenen uit-
eengezet waarom Nederland in het Engelsch-Spaansche conflict
neutral bleef, maar Frankrijk in 1744 mede in den oorlog gewik-
keld werd en wel als tegenstander van Engeland. Op verschillende
plaatsen wordt melding gemaakt van de houding der Nederland-
sche diplomatieke vertegenwoordigers, t.w. Vandermeer (Frans
van der Meer, sedert 1723 te Madrid), Van Hoey (Mr. Abraham
van Hoey, sedert 1727 te Parijs) en Hendrik Hop (sedert 1723 te
Londen).
Zoowel de Nederlandsche als de Engelsche regeering, zegt Pa-
res, vereenzelvigden zich tegenover Spanje meer met de sluikhan-
delaars in Spaansch Amerika dan met de belanghebbenden bij den
regelmatigen handel, welke laatste door tusschenkomst van Span-
je zelf gedreven werd. De klachten aangaande het optreden der
guard costas kwamen op hetzelfde neer, of zij door Van der Meer
of door zijn Engelschen college, of door beiden tezamen, ingediend
werden.
Curagao, zoo schenen H. H. M. te redeneeren, kon tot op zekere
hoogte wel voor zich zelf zorgen (lettres de repr6saille) en de kolo-
niale monopolies der vreemde mogendheden, de eenige redenen
van bestaan der Curagaosche handelsvestiging, waren er niet om
vernietigd, maar om ontdoken te worden.
En ten slotte was de neutral handel voordeeliger dan het
deelnemen aan een oorlog, met de kans dat de bondgenoot, na
met onze hulp Spanje als koloniale mogendheid vernietigd te heb-
ben, de handen naar onze overzeesche gebieden uitstrekken zou.
In het vijfde hoofdstuk (The West Indies wars against France)
lezen wij, dat toen in den zevenjarigen oorlog Guadeloupe door de








OORLOG EN HANDEL IN WEST-INDIt


Engelschen vermeesterd was (1759), de Fransche planters aldaar
eigenlijk van de hel in den hemel kwamen, omdat de scheepvaart-
verbinding met het moederland, in vredestijd reeds onvoldoende,
gedurende den oorlog langen tijd geheel onderbroken geweest was.
Na de Engelsche verovering kon men onbelemmerd levensmidde-
len uit Noord Amerika betrekken en suiker naar Europa (Enge-
land) exporteeren.
Wel bestond er een zeker bezwaar tegen den uitvoer van koffie
naar Engeland, maar deze smokkelde men naar Sint Eustatius;
ook kon men geen Franschen wijn importeeren, maar hierin voor-
zag de sluikhandel (de Statiaansche?) eveneens.
Waarom Engeland bij den vrede van Parijs de Fransche suiker-
eilanden restitueerde en Canada behield, in plaats van omge-
keerd, was reeds door Putman beschreven 1).
In het zesde hoofdstuk (Difficulties of warfare in the West
Indies) vond ik de bijzonderheid aangeteekend, dat de Franschen
van Guadeloupe, kort voordat de Engelsche belegering aanving,
op Sint Eustatius geweren gekocht hadden voor de insulaire mili-
tie. Deze musketten barstten voor het meerendeel bij het eerste
gebruik; zij waren niet gemaakt om er mede te schieten, maar
alleen om op de Afrikaansche kust bij den slavenhandel als ruil-
middel te dienen.
De Statiaansche handel in krijgsbehoeften was dus reeds actief,
voordat de Amerikaansche rebellen zich op ons eiland daarvan
kwamen voorzien.
Uit het zevende hoofdstuk (Naval strategy in the French wars)
neem ik alleen over wat aangaande de zoutvaart gezegd wordt.
De visscherij van Nieuw Engeland betrok veel zout uit West
Indie en bij den vrede van Utrecht (1713) had Spanje aan Enge-
land toegestaan wat het ons bij dien van Munster geweigerd had,
t.w. zout te garen aan de Venezolaansche kust en wel op het eiland
Tortuga. Tijdens den zevenjarigen oorlog werden de zoutschepen
voor Noord Amerika, die zich bij Barbados verzamelden, van daar
geconvoyeerd naar Tortuga en dan verder tot een veilig punt in
het Noorden, ten einde tegen Fransche aanslagen beveiligd te zijn.
Volgens de Franschen was deze zoutvaart ook al weder een dek-
mantel voor onwettigen Britschen handel met Spaansch Amerika.
Pares noemt dit Tortuga, westelijk van Margarita, Salt Tortuga
en het zal ook wel dit eiland zijn dat later in de Statiaansche ar-
chiefstukken zoo vaak genoemd werd 2). Bijna dezelfde verbaste-
') Development Br. W. I.
') W. I. Gids, XIV, 371 en XVII, 100.







W. R. MENKMAN


ring van den naam waaraan men zich op Sint Eustatius schuldig
maakte, vond ik bij Hans Sloane 1), die Saltertudos schreef en
daarmede bedoelde het eiland wonder de kust van Venezuela.
Hoofdstuk VIII is voor ons van belang, omdat er een aangele-
genheid in behandeld wordt, waarbij de positive van Curagao -en
vooral van Sint Eustatius nauw betrokken was (The French
colonies and the neutral traders).
De schrijver noemt de Fransche Westindische kolonien in
meerdere mate dan de Engelsche slachtoffers van het moeder-
landsche streven naar imperial autarkie, d.w.z. dat het Fransche
koloniale system nog meer dan het Britsche den sluikhandel
rechtvaardigde als correctief. Ook schildert Pares ons de onvol-
doende ontwikkeling der Fransche koopvaardij in het tijdperk in
kwestie en het gebrek aan zeelieden, alsmede de primitive han-
delsmethoden in de Fransche kolonien; wij leeren dat de vaart
tusschen Frankrijk en Fransch West Indie in 1757, dus in het eer-
ste jaar na dat der Engelsche oorlogsverklaring, nagenoeg geheel
ophield en dat op Saint Dominigue de importgoederen feitelijk
regelrecht tegen suiker ingeruild werden, waarbij nagenoeg geen
geld of geldswaardig paper van hand tot hand going.
De Nederlandsche handel met Saint Dominigue moet destijds
van belang geweest zijn; wij vinden correspondentie vermeld van
P. en S. Locquet (Amsterdam), J. & T. Marcelis (Amsterdam),
Gebrs. Texier (Aux Cayes), Klok Dedel & Co, Van Alphen &
Dedel, Bouwer & Zoon en De Windt (Jan de Windt, comman-
deur van Sint Eustatius? 2)). Ook komen geregeld Nederlandsche
namen van schepen en scheepsgezagvoerders voor; een en ander
in de voetnoten en waarschijnlijk meest uit prijsgerecht-procedu-
res. Van de Texiers is bekend dat zij tijdens den Amerikaanschen
onafhankelijkheidsoorlog te Amsterdam en op Sint Eustatius ge-
vestigd waren en Jan de Windt, de commander van laatstge-
noemd eiland, was in de eerste plaats koopman.
Dominicaansche indigo going veel naar Nederland en naar Sint
Eustatius, maar was, ondanks den oorlogstoestand, in 1757 en
1758 niet meer voordeelig, tegen de hooge en bij uitzondering in
contanten betaalbare prijzen op Saint Domingue. Nederlandsche
kooplieden, die ladingen naar dit Fransche eiland exporteerden,
ondervonden de groote moeilijkheid, welke het ruilhandel-sys-
teem medebracht, dat niet altijd een retour samengesteld kon
') A voyage to -- Jamaica, London 1707. Introd. LXXXVIII.
') Volgens Enc. Ned. W. I. 1750-1775, conform Bisschop Grevelink,
doch volgens prof. Knappert 1752-1775.








OORLOG EN HANDEL IN WEST-INDIE


worden van gelijke waarde als de uitlading, b.v. wegens slechte
prijzen van de bruine suiker. Maakten de producten goede prijzen,
dan konden de kooplieden op het eiland geen ruimte bekomen
voor goederen welke zij voor eigen rekening wenschten te ver-
schepen, want dan wilden de Hollandsche reederijen de schepen
geheel gevuld zien met voor hen op het eiland aangekochte pro-
ducten. Een en ander blijkt ook uit de geciteerde correspondentie
van Gebrs. Texier te Aux Cayes. Ook werden veel producten, op
Saint Domingue voor Nederlandsche rekening aangekocht, aldaar
tijdens den zevenjarigen oorlog opgeslagen, ter verscheping na
vredesluiting. Onze Westindische handel van destijds was er een
vol avontuur en speculate; kooplieden te Amsterdam werden door
hun agenten op Saint Domingue goed op de hoogte gehouden van
alle kansen en risicos, ook in verband met de uitbuitingsmethoden
der Fransche autoriteiten.
Reeds Colbert had getracht een einde te maken aan de Neder-
landsche deelname een zeer belangrijke in het handelsver-
keer der Fransche West Indien, ook met Frankrijk zelf; in oor-
logstijd echter kon men de Hollanders eerst recht niet missen. Na
den Spaanschen successie-oorlog had de Fransche regeering haar
best gedaan om den vreemden sluikhandelaar te weren, zeer tot
ongenoegen der Fransche kolonisten, die eenmaal zelfs een oproe-
rige houding aannamen, op Martinique.
De-Hollanders gingen voort met van Sint Eustatius en Curagao
slaven en gemanufactureerde goederen in de Fransche kolonien
in te voeren, ook nadat door den vrede van Aix la Chapelle (1748)
voor Frankrijk weder even een period van verademing ingetre-
den was. In 1744 was F. Libault te Amsterdam in het bezit ge-
komen van paspoorten voor drie neutral schepen, door De Mau-
repas uitgereikt aan een firma te Nantes; eerstgenoemde koop-
man echter zond zes Hollandsche schepen uit, drie naar Saint
Dominigue en drie naar Martinique, zoowel riskeerende dus con-
fiscatie in de Fransche kolonien, als neming door de Engelschen
onderweg. Het standpunt te Parijs was blijkbaar, dat op de Fran-
sche Antillen kleine vaartuigen van Sint Eustatius en Curacao
oogluikend konden toegelaten worden, maar geen schepen direct
uit Holland, dan alleen wanneer, ter beoordeeling der moeder-
landsche regeering, de kolonien in den uitersten nood verkeerden.
Aan den overkant evenwel had men eigen opvattingen aangaande
de behoeften der kolonisten.
In 1748 had De Maurepas een ernstig geval van fraude te be-
handelen, met betrekking tot een schip van Rotterdam (de Jonge








W. R. MENKMAN


Pieter en Adriaan), op Martinique quasi geconfiskeerd wegens on-
geoorloofden handel en wonder een anderen naam weder van dit
eiland vertrokken, met een volle lading voor Bordeaux, doch op
Sint Eustatius binnengeloopen en van daar uitgeklaard naar
Nederland.
Zoolang het product der Engelsche suikereilanden een beteren
prijs behaalde op de vrije dan op de moederlandsche market, was
het ter sluiks naar de Deensche en Hollandsche eilanden in de
buurt uitgevoerd; tijdens de oorlogen bewezen de Denen en wij
gelijksoortige diensten aan de Fransche planters. Curacao lag gun-
stig om in oorlogstijd van daar uit de zuidkust van Saint Domin-
gue te bedienen en van Sint Eustatius wendde men zich eveneens
naar deze Fransche kolonie, wanneer het verkeer met de Iles du
Vent, zooals in 1758, te gevaarlijk werd.
Geen der Fransche Antillen kon het in oorlogstijd buiten de
Hollanders stellen, die kapitaalkrachtiger waren dan de Denen
en als de aanzienlijkste neutral vrachtvaarders voor het Fran-
sche imperium werden aangemerkt. Op Guadeloupe liepen in
1743 nog zestien Fransche schepen binnen, in 1744 vier, in 1745
niet 66n; in laatstgenoemd jaar evenwel arriveerden er 168 vaar-
tuigen van Sint Eustatius, met een gezamenlijke tonnage, grooter
dan die der zestien Fransche schepen van 1743. Het gouverne-
ment van Guadeloupe most er in 1746 door De Maurepas op
gewezen worden dat deze vaart voor de Hollanders z66 voordeelig
was, dat zij haar niet gemakkelijk zouden opgeven en dat het dus
geen zin had zich door hen vermindering van rechten te laten
afdreigen. Den Franschen handel in staat te stellen de zaken zelf
te doen echter, door aan de schepen van Bordeaux en andere
moederlandsche havens convooi te verleenen, daartoe was de
minister niet bij machte.
In 1746 vroeg het bestuur van Saint Domingue vergunning om
aldaar de kleine vaartuigen van Curagao toe te laten in ballast,
ten einde den suikeroogst af te kunnen schepen; Hollandsche
schippers betaalden 21/, A 3 maal den prijs welke de Fransche bo-
den. Guadeloupe bracht in hetzelfde jaar dit system in practijk,
met betrekking tot de scheepvaart van Sint Eustatius. De Maure-
pas, die de klachten in ontvangst te nemen had der moederland-
sche belanghebbenden bij lage suikerprijzen, was in principle
slechts bereid neutral schepen te doen toelaten ingeval van be-
wezen gebrek aan levensmiddelen in de Fransche Antillen; de re-
geering kon echter in de kolonian nu eenmaal haar principles niet
altijd in acht doen nemen. Ook was die invoer van levensmiddelen








OORLOG EN HANDEL IN WEST-INDIE


uit nood maar al te vaak een dekmantel voor clandestienen aan-
voer van slaven en manufacture.
In hetzelfde jaar 1746 vernamen de kooplieden in Frankrijk dat
een ongewoon groot aantal schepen uitgerust werd, in Holland
voor Sint Eustatius en in Denemarken voor Sint Thomas;
begin 1747 werden de Hollandsche belanghebbenden niet minder
erg opgeschrikt door het bericht dat een schip van Rotterdam op
Martinique geweigerd was, omdat er momenteel op dit eiland
geen gebrek aan levensmiddelen was. In het einde echter bleven de
Hollandsche sluikhandelaars toch altijd meesters van het terrein;
Guadeloupe exporteerde clandestien honderden tonnen producten
naar Sint Eustatius en in Juli 1747 klaagden de kooplieden van
Bordeaux bij De Maurepas, dat volgens de laatste berichten
achttien Hollandsche schepen op Martinique gelegen hadden, wier
schippers en supercargos z66 goedkoop verkocht en z66 duur in-
gekocht hadden, dat Fransche concurrentie uitgesloten was.
Intusschen echter kon de Fransche overhead niet geheel werke-
loos blijven tegenover de eigengereidheid der kolonisten, welke
natuurlijk slechts mogelijk was met de hulp van oogluiking van
de zijde van sommige koloniale instanties. Hoe onwillig, of on-
machtig ook, legde het gouvernement van Martinique beslag op
eenige Hollandsche schepen, waartegenover echter Faesch op Cu-
ragao hetzelfde deed, of gedaan had, met Fransche schepen. De
verhouding tusschen Frankrijk en de Republiek werd een gespan-
nene, de handel van Curacao en Sint Eustatius werd belemmerd
door Fransche zoowel als door Engelsche maatregelen en de be-
volking der Fransche eilanden geraakte in beroering wonder het
gebrek aan levensmiddelen. Tegen het einde van den oorlog dach-
ten eenige kooplieden der Hollandsche eilanden nog zaken met de
Franschen te kunnen doen door zich als Denen te laten naturali-
seeren. De vrede van 1748 maakte voor eenige jaren een einde
aan de moeilijkheden, aan de avonturen en aan de oorlogswin-
sten, van het toch tot het einde toe neutralaa" gebleven Neder-
land; niet voor langen tijd echter.
Bij het uitbreken van den zevenjarigen oorlog in 1756 keerden
de oude toestanden terug. De Fransche marine was te goed om
voor convooidiensten gebruikt te worden, of niet sterk genoeg om
en de koopvaardij te beschermen 6n den vijand slag te leveren;
ook was het niet mogelijkde geleden verliezen tecompenseerendoor
hetgeen wederkeerig aan den vijand ontnomen kon worden, aan-
gezien Frankrijk geen zeevolk genoeg had om een voldoend sterke
kapervloot in de vaart te brengen. De strijd begon opnieuw tus-








OORLOG EN HANDEL IN WEST-INDIE


schen de kolonien, die tonnage noodig hadden en de Fransche
handel die zich tegen het toelaten van neutral schepen verzette,
gesteund door de Fransche industries, die bevreesd was dat de
Hollanders haar voor goed, of althans voor langen tijd, de kolo-
niale market bederven zouden. Het paspoortsysteem werd weder
ingevoerd, doch niet altijd eerlijk toegepast, terwijl de bepalingen
te strong waren om erg aantrekkelijk te zijn voor de Nederland-
sche reeders en kooplieden en bovendien maakten de Engelschen
in 1757 en 1758 op groote schaal Hollandsche schepen op weg van
en naar de Fransche kolonian buit; schepen van Sint Eustatius en
Curacao voeren weder zonder vergunning, of althans zonder ver-
gunning van den Franschen koning.
Sint Eustatius kreeg licenties van het gouvernement der Iles
du Vent, waarbij de persoonlijke belangen der Fransche koloniale
autoriteiten en die van Commandeur De Windt niet verge-
ten werden; bovendien was er volgens de berichten op het Hol-
landsche eiland een kantoor dat licenties van anderen opkocht.
De Windt's agent op Saint Domingue schreef zijn patroon in 1757
met naieve verontwaardiging over de stuitende ongerechtigheden,
welke aldaar bij het verleenen van permissies plaats hadden. In-
tusschen voelden de kooplieden van Curacao en Sint Eustatius
zich sterk genoeg om voor hen al te weinig voordeelige transacties
af te kunnen slaan, welke door den markies De Vandreuil (waar-
nemend gouverneur van Saint Domingue) en zijn kornuiten met
zelfzuchtige bijbedoelingen uitgedacht waren. Ook de correspon-
dentie uit dezen tijd van de eerder genoemde Gebrs. Texier te Aux
Cayes is leerzaam, met betrekking tot de toestanden op de Fran-
sche eilanden, waar ook de allerhoogste gezagdragers tevens plan-
ters en dus belanghebbenden waren.
De Vandreuil trachtte altijd nog wel, wat den invoer betreft, de
belangen te beschermen der exporteurs in Frankrijk en nam maat-
regelen wanneer de Hollanders in dit opzicht al te brutaal werden,
special die van Curacao, zooals blijkt uit de correspondentie van
Pieter Kock Jansz. aldaar; soms werden Curagaosche schepen ge-
weigerd, omdat zij andere koopwaar dan provisie brachten.
Op Martinique gebeurde hetzelfde met schepen van Sint Eusta-
tius, welke toegelaten werden als brengende de onontbeerlijke le-
vensmiddelen, maar in werkelijkheid beladen waren met manu-
facturen, welke men veronderstelde, hetzij wegens gebrek aan toe-
zicht, hetzij door omkooping, te kunnen slijten; in dit verband
wordt een brief aangehaald van J. P. Allier op Sint Eustatius,
gedagteekend 24 Juni 1758. (Slot volgt.)
















KRONIEK


SURINAME

Wat indertijd in deze kroniek gezegd werd in verband met de
pogingen om in Suriname te geraken tot volledig en volwaardig
middelbaar onderwijs, een heelemaal niet nieuwe kwestie, heeft
ter plaatse bijval gevonden en wel in zoodanige mate, dat een der
te Paramaribo verschijnende nieuwsbladen ons betoog een plei-
dooi voor Suriname genoemd heeft.
Minder enthousiast was de CuraCaosche pers, waarin geprotes-
teerd werd tegen onze bewering dat van een uittocht van better
geschoolde Surinamers in de eerste plaats de Nederlandsche An-
tillen zouden kunnen profiteeren. Afgezien van ons bezwaar dat
de Amigoe di Curacao, door in deze bewering een voornaam argu-
ment onzerzijds v66r het instellen van m.o. in Suriname te willen
zien, het verband van ons betoog minder nauwkeurig in het oog
gehouden heeft dan wij wel gaarne gezien zouden hebben, kunnen
wij natuurlijk ten volle begrijpen dat Curacao liever een eigen
h.b.s. zou hebben, dan op een Surinaamsche aangewezen te zijn.
Alleen doet zich de vraag voor waarom men dan aldaar niet
voor het tot stand komen eener zoodanige onderwijsinrichting
ijvert. Wanneer de toestand er rijp voor is, kunnen de kosten geen
bezwaar opleveren. Gelukkige tegenstelling met Suriname!
Intusschen valt niet te ontkennen dat Suriname en Cura9ao tot
dusvdr dezelfde organisatie bezaten op onderwijsgebied (.o.,
u.l.o. en m.u.l.o.) en dat desniettemin Suriname wel aan Curagao
werkkrachten geleverd heeft, maar CuraCao geen of nagenoeg
geen aan Suriname. Zelfs hebben Surinamers het in Ned. Indie
tot belangrijke functies in overheidsdienst weten te brengen, ter-
wilj Curagaoenaars vaak in Spaanschamerikaansche buurlanden
in den handel goed terecht kwamen. Men kan nu eenmaal de toe-
standen in het eene gebied niet altijd met die in het andere over
66n kam scheren.
Wij blijven het van belang achten een misvatting met betrek-
king tot het Surinaamsche onderwijs te bestrijden, de misvatting


-89-







KRONIEK


dat door het instellen van m.o. het paard achter den wagen ge-
spannen zou worden, omdat niet eens alle abiturienten (in de ei-
gen maatschappij) passed werk kunnen vinden. Integendeel,
wanneer een m.u.l.o.-opleiding niet voldoende is, in sommige ge-
vallen zelfs voor Suriname niet voldoende, dan verergert men de
moeilijkheid niet, maar dan helpt men haar oplossen, door de ge-
legenheid te openen tot het erlangen van verdere vorming.
Ook gelooven wij niet in het gevaar dat hooger opvoering van
het onderwijs de beste krachten zal doen wegtrekken naar den
vreemde, tot schade voor de eigen maatschappij. Het voor intel-
lectueele ontwikkeling vatbare deel der bevolking verdwijnt niet
door den uittocht van hen die zich, na beeindigde opleiding, ter
plaatse overcompleet voelen. Er heeft voortdurend aanvulling
plaats van onderop en zelfs lijkt het logisch dat, wanneer er een
surplus ontstaan is, het gehalte der blijvers daardoor niet ver-
minderd, maar eerder verhoogd zal worden.
In Curacao hoorden wij ook wel eens het standpunt verdedigen
dat het m.u.l.o. aldaar rekening houden most met de mogelijk-
heid dat de leerlingen later elders een bestaan zouden willen
zoeken en wij meenen dat het leerplan daarop ten deele inge-
richt is.
Dat er vooralsnog h.t.l. van eenige belangstelling voor het
vraagstuk van het Surinaamsche m.o. nauwelijks sprake is, kan
gemakkelijk verklaard worden. Het moederland kan pas de hel-
pende hand uitsteken, wanneer de plaatselijke overhead onmachtig
of onwillig zou blijken te zijn om aan een gerechtvaardigd verlan-
gen tegemoet te komen, wat tot nu toe niet het geval is.
Ook is nog niet komen vast te staan wat men in Suriname ei-
genlijk wil. Een h.b.s. naar Nederlandsch, of een a.m.s. naar
Indisch model; m.o. in aansluiting op het 1.o. (waardoor het
bestaande m.u.l.o. ingekrompen zou kunnen of moeten worden),
dan wel m.o. in aansluiting op het bestaande m.u.l.o. Een der
primaire vragen welke nog op beantwoording wachten.
Een verblijdend verschijnsel is het intusschen dat de pers aan
de overzijde blijkbaar met aandacht de uitingen der moederland-
sche volgt, wanneer deze laatste Surinaamsche of Curagaosche
onderwerpen behandelt. Dit bleek ook uit de verontwaardiging
van De Surinamer over de strekking van sommige artikelen, welke
wonder het pseudoniem Emeritus in De Rijkseenheid verschenen
zijn. De Avondpost meende dat deze bijdragen door een gewezen
gouverneur geleverd zouden zijn, wat minder waarschijnlijk lijkt.
Een oud-landvoogd zou allicht niet schrijven dat het verschil hem








KRONIEK


ontgaat tusschen Nederlandsch onderdaanschap en ,,voluit"
Nederlanderschap.
Dit doet echter minder ter zake; waar wij de aandacht op wil-
len vestigen is dat E. in zijn verweer (De Rijkseenheid No. 18) ons
vertelt dat de Javanen in Suriname hun ,,sembah" niet meer
maken, omdat anderen hen wijsgemaakt zouden hebben dat in
deze wijze van groeten iets vernederends steekt.
Wij herinneren ons dat, wanneer oudtijds een transport Neder-
landschindische emigranten in Paramaribo aangekomen was en
de menschen zich op het scheepsdek opstelden voor inspectie, de
mannen aan de eene, de vrouwen en kinderen aan de andere zijde,
allen neerhurkten; door tusschenkomst der tolken werd dan last
gegeven op te staan. En ook de Surinaamsche rechter verlangde
dat Aziatische beklaagden of getuigen staan zouden en niet hurken.
Natuurlijk was allerminst de bedoeling aanwezig den Javaan
bedenkelijke vrijheidsbegrippen bij te brengen. De immigratie-
en justitie-autoriteiten handelden eenvoudig naar het destijds
geldende principle, dat de landverhuizer in Suriname zich zoo
spoedig mogelijk had aan te passen aan de toestanden zijner nieu-
we omgeving en zij zagen in den pas aangekomen contractar-
beider reeds den toekomstigen kolonist, die als zoodanig meer
waarde zou hebben naar mate hij sneller zou leeren zich te voegen
in een ander maatschappelijk verband dat dan waarin hij this
geleefd had.
Deze zienswijze schijnt plaats te moeten maken voor een ande-
re men kan wel zeggen voor een daaraan tegengestelde opvat-
ting en men denkt betere resultaten te kunnen verkrijgen met
een method van differentiate en segregatie. Verliest men daarbij
niet uit het oog, dat het process van omvorming en gelijkmaking
door alle tijden heen een zich overall in ,,koloniale" landen herha-
lend verschijnsel geweest is?
Wanneer de Surinaamsche Javaan zijn ,,sembah" vergeten
heeft, dan zullen daartoe wel andere factoren medegewerkt heb-
ben dan verkeerde ,,Aufkldrung" van de zijde van anderen.
15 February 1938.

CURACAO
Het Curacao-instituut van dr. ir.
Cohen Henriquez
Daar ik de voordracht van den heer Cohen Henriquez in het
Indisch genootschap op 16 Dec. 11. niet heb kunnen bijwonen,







KRONIEK


maak ik gebruik van de welwillendheid van een der aanwezigen
om er hier iets van te zeggen.
De eerste selling van den spreker was: Curacao's welvaart is
onzeker en eenzijdig, afhankelijk als zij is van de petroleumraffi-
nage. Bij nieuwe concessies zal de Venezolaansche regeering wel
als voorwaarde stellen bewerking van het product in eigen land.
De nu ontgonnen petroleumrijkdom is in ten hoogste 20 jaar uit-
geput, en ook te dien aanzien kan die regeering het den concessio-
narissen nog moeilijk maken o.a. door ,,nationalisatie", wat -
evenals intensiever ontginning de Curagaosche welvaart nog
meer kan beperken.
Van de vroegere welvaartsbronnen, behalve de fosfaat-industrie,
is voor de toekomst weinig te verwachten, en de landbouw en vee-
teelt zullen het nooit verder brengen dan voorziening in de eerste
levensbehoeften.
Wanneer ,,de petroleum" verdwenen is, zal Curaqao er econo-
misch gesproken slechter aantoe zijn, dan v66r de raffinagebe-
drijven hun intree deden, en men zal zitten met een hooger levens-
peil en de lasten der maatregelen, die in den welvaartstijd getrof-
fen zijn.
Een juiste welvaartspolitiek zal moeten uitgaan van- en beginnen
met de studied van de natuurlijke en in de loop der jaren verwor-
ven voordeelen van Curacao: de central ligging, de haven, zon
en wind, het voorpost-zijn van Zuid-Amerika en het gezonde kli-
maat.
In het derde deel van zijn betoog komt de heer Henriquez aldus
tot den eisch van zijn instituut: Er is te weinig aanraking tusschen
Curacao en Nederland; men kent hier Curagao niet; de Curacao-
sche vraagstukken moeten in Nederland bestudeerd worden, en
reeds dadelijk zouden jonge intellectueelen aan de Nederlandsche
hoogescholen en economisch-technologische institute kunnen
beginnen met orienteerende studies, bijv. van het vraagstuk der
zoutindustrie, dat sedert Langemeyers onderzoek in 1920 geheel
van karakter veranderd is. De heer Henriquez meent ook, dat
studied te maken valt van het belang van den Nederlandschen
handel bij Latijnsch Amerika en van het voordeel, dat daarbij te
trekken is van Curacao's ligging en de betrekkingen van Curacao-
enaars met die landen. Voor het onderzoek van alle welvaarts-
mogelijkheden voor Curacao zal op den duur een blijvend insti-
tuut noodig zijn.
Tot zoover de heer Cohen Henriquez.
Men veroorlove ons eenige vragen.








KRONIEK


Bedoelt de spreker de welvaart van het gebiedsdeel of van het
eiland Curagao? Zijn betoog doet behalve dat Langemeyers
naam genoemd wordt het laatste vermoeden. Dan ziet hij m.i.
het vraagstuk te beperkt en teveel als toekomstig vraagstuk. En
bij die toekomst zal toch ook Aruba nauw betrokken zijn.
Dit brengt vanzelf tot de tweede vraag: wat is er te zeggen
van de beperktheid der petroleum-welvaart ? Ook om de factoren,
die de spreker zelf aangegeven heeft hoewel ,,nationalisatie"
voor een land als Venezuela toch wel haar eigenaardige bezwaren
zou meebrengen lijkt het mij better het vraagstuk der welvaart
van Curagao los te maken van een onzeker langer of korter leven
van de petroleumbedrijven.
Wordt wel voldoende rekening gehouden met het belang en de
kansen van de Nederlandsche handel en nijverheid, wanneer men
daarbij de Caraibische landen naar voren schuift ? Het is toch niet
te verwachten, dat die nijverheid zich ter will van Curagao
daarheen zal richten. En men heeft er de mededinging van Duitsch-
land, dat zonder een voorpost als Curacao zich daar gevestigd
heeft en Engeland, dat toch Trinidad heeft, achter zich gelaten
heeft. Welke betrekkingen onderhouden de Curacaoenaars met
deze landen, waarvan voordeel te trekken zal zijn ? De moeite, die
de K.L.M. gehad heeft om in Venezuela haar wenschen vervuld
te krijgen, spant de verwachtingen niet hoog.
Dit alles neemt niet weg, dat onverwijlde en voortdurende be-
studeering der Curacaosche welvaartsproblemen noodig is. Hier
en in Curacao met onderling contact en dat m.i. van rijkswege.













BIBLIOGRAPHIE

A. TIJDSCHRIFTEN, COURANTEN, ENZ.

West India Committee Circular, 18 Nov. 1937, no. 1021. Mr. Frank
Cundall; Trinidad's 1938 Budget; British Guiana's Finance and Trade;
Law and Order in Trinidad; Dominica's Constitution; Central Water
Supply Scheme for Trinidad; A Trinidad Sugar Scheme. Caroni and
Waterloo Estates Amagalmate; Agricultural News (Cold Storage of
Marsh Grapefruit- Milk not Quite a Complete Food- Bush Velvet
Beans-Should Soluble Manures be Forked in).

Idem. 2 December 1937, no. 1022. What is Chocolate?; Dominica's
Constitution; Barbados 1937 Sugar Crop; Trinidad and The Windwards;
Progress in British Honduras; Agricultural News (Improvement of Ja-
maica Hides Witch-Broom Resistant Cacao Teaching Tropical
Hygiene at Hampstead Pink Bollworms in Bird's Nests Colou-
ring West Indian Oranges); Teaching of West Indian History; Jamai-
ca's Sugar and Rum; Trinidad's Sugar Scheme Approved.

Idem. 16 December 1937, no. 1023. Social Welfare in Jamaica;
Progress in Jamaica. Record Banana and Sugar Crops; Trinidad's 1937
Sugar Crop; Fruit Packing Competition; Agricultural News (Bitter
Oranges Popularising Coffee in England Citrus Mottle Leaf and
Zinc Salt and the Labourers Efficiency Survey of the Coco-nut
Industry); WestIndian Trade in 1937.

Idem. 30 December 1937, no. 1024. The Jubilee of the Seedling Cane;
The Leeward Islands; The Sea Island Cotton Association; Dominica's
Status, Soil Erosion; Agricultural News (Small Farmers in British
Guiana Future of Mahogany in British Honduras -Manuring Canes
in Jamaica); The Folk-Lore of Surinam; Creole Enchantment.

Idem. 13 Januari 1938, no. 1025. The Cocoa Situation; The Barbados
Disturbances; The Badge of St. Lucia; Early Jamaica Stamps; Trini-
dad's Tourist Industry; Turks and Caicos Islands; St. Vincent in 1937;
Agricultural News (Citrus Crops Cane Seedlings and Gumming
Disease Palestine's Grape Fruit Propaganda Anti-Soil Erosion
Measures in Antigua Sugar Expansion in India Bermuda New
Potatoes for England).

Idem. 27 Januari 1938, no. 1026. A Fresh Menace to the Banana;
The Jamaica Standard; New British Guiana Loan; Barbados Emigra-
tion; Agricultural News (Labour Condition in St. Lucia Edible Coco
nut Oil The Fineness of Ground Limestone When to Cut
Elephant Grass Produce More Milk in the West Indies).

Ons Suriname. January 1938, no. 1. Opening Dessa-school. Javaan-
sche vestiging te Alkmaar a/d Commewyne.


- 94 -




University of Florida Home Page
© 2004 - 2010 University of Florida George A. Smathers Libraries.
All rights reserved.

Acceptable Use, Copyright, and Disclaimer Statement
Last updated October 10, 2010 - - mvs