• TABLE OF CONTENTS
HIDE
 Half Title
 Title Page
 Dedication
 Acknowledgement
 Table of Contents
 Hoofdstuk I: Algemeene beschouwingen...
 Hoofdstuk II: Historisch overzicht...
 Hoofdstuk III: Suriname als kolonisatiegebied...
 Hoofdstuk IV: De bestaansmogelijkheden...
 Hoofdstuk V: De gezondheidstoestand...
 Slotbeschouwingen - Uitkomsten...
 Synopsis
 Aanteekeningen
 Bijlagen














Title: De mogelijkheid van landbouw-kolonisatie voor blanken in Suriname
CITATION THUMBNAILS PAGE IMAGE ZOOMABLE
Full Citation
STANDARD VIEW MARC VIEW
Permanent Link: http://ufdc.ufl.edu/UF00075384/00001
 Material Information
Title: De mogelijkheid van landbouw-kolonisatie voor blanken in Suriname
Physical Description: xi, 326 p. : illus., maps. (part. fold.) ; 25cm.
Language: Dutch
Creator: Verkade-Cartier van Dissel, Eline Françoise, 1906-
Publisher: H. J. Paris
Place of Publication: Amsterdam
Publication Date: 1938
 Subjects
Subject: Agricultural colonies -- Suriname   ( lcsh )
Colonization -- Suriname   ( lcsh )
Genre: non-fiction   ( marcgt )
 Record Information
Bibliographic ID: UF00075384
Volume ID: VID00001
Source Institution: University of Florida
Rights Management: All rights reserved by the source institution and holding location.
Resource Identifier: aleph - 000125718
oclc - 23297495
notis - AAP1693

Table of Contents
    Half Title
        Page i
        Page ii
    Title Page
        Page iii
        Page iv
    Dedication
        Page v
        Page vi
    Acknowledgement
        Page vii
        Page viii
    Table of Contents
        Page ix
        Page x
        Page xi
        Page xii
    Hoofdstuk I: Algemeene beschouwingen ten aanzien van de kolonisatie van blanken in de tropen
        Page 1
        Tropisch hygiënisch
            Page 2
            Page 3
            Page 4
            Page 5
            Page 6
            Page 7
            Page 8
            Page 9
            Page 10
            Page 11
            Page 12
            Page 13
            Page 14
            Page 15
            Page 16
            Page 17
            Page 18
            Page 19
            Page 20
            Page 21
            Page 22
            Page 23
            Page 24
            Page 25
            Page 26
            Page 27
            Page 28
        Conclusie
            Page 29
        Sociaal economisch
            Page 30
            Page 31
            Page 32
            Page 33
            Page 34
            Page 35
        Conclusie
            Page 36
            Page 37
        Literatuur bij dit hoofdstuck
            Page 38
            Page 39
            Page 40
    Hoofdstuk II: Historisch overzicht van de kolonisatie van blanken in suriname
        Page 41
        Page 42
        Page 43
        Page 44
        Page 45
        Page 46
        Page 47
        De eerste vestiging van Hollandsche boeren in suriname te voorzorg
            Page 48
            Page 49
            Page 50
            Page 51
            Page 52
            Page 53
            Page 54
            Page 55
            Page 56
            Page 57
            Page 58
            Page 59
            Page 60
            Page 61
            Page 62
            Page 62a
            Page 63
            Page 64
            Page 65
            Page 66
            Page 67
        De kolonisatie van Hollandsche boeren te groningen
            Page 68
            Page 69
            Page 70
            Page 71
            Page 72
            Page 73
        De kolonisatie van Hollandsche boeren bij paramaribo
            Page 74
            Page 75
            Page 76
            Page 77
            Page 78
        De gezondheidstoestand van deze boeren bij paramaribo
            Page 79
            Page 80
            Page 80a
            Page 81
            Page 82
            Page 83
            Page 84
            Page 85
            Page 86
            Page 87
            Page 88
            Page 89
        Conclusie
            Page 90
            Page 91
        De economische toestand van deze boeren bij paramibo
            Page 92
            Page 93
            Page 94
            Page 95
            Page 96
            Page 96a
            Page 97
            Page 98
            Page 99
            Page 100
            Page 101
            Page 102
            Page 103
            Page 104
            Page 105
            Page 106
            Page 107
            Page 108
            Page 109
            Page 110
            Page 111
            Page 112
            Page 113
            Page 114
            Page 115
            Page 116
        Conclusie
            Page 117
        Literatuur bij dit hoofdstuk
            Page 118
            Page 119
            Page 120
    Hoofdstuk III: Suriname als kolonisatiegebied voor europeanen
        Page 121
        De ligging
            Page 121
            Page 122
            Page 123
            Page 124
            Page 125
            Page 126
        Het klimaat
            Page 127
            Page 128
            Page 128a
            Page 129
            Page 130
            Page 130a
            Page 131
            Page 132
            Page 133
            Page 134
            Page 134a
            Page 135
            Page 136
        De bodem
            Page 137
            Page 138
            Page 139
            Page 140
            Page 141
            Page 142
            Page 143
            Page 144
            Page 144a
            Page 145
            Page 146
            Page 147
        De verkeerswegen
            Page 148
            Page 149
            Page 150
            Page 151
            Page 152
        De begroeiing
            Page 153
            Page 154
            Page 155
            Page 156
            Page 157
            Page 158
        De bevolking
            Page 159
            Page 160
            Page 160a
            Page 161
            Page 162
            Page 163
            Page 164
            Page 165
            Page 166
            Page 167
            Page 168
            Page 169
            Page 170
            Page 171
            Page 172
            Page 173
            Page 174
            Page 175
            Page 176
            Page 176a
            Page 177
            Page 178
            Page 179
            Page 180
            Page 181
            Page 182
            Page 183
            Page 184
            Page 185
        Conclusie
            Page 186
        Literatuur bij dit hoofdstuk
            Page 187
            Page 188
            Page 189
            Page 190
            Page 191
    Hoofdstuk IV: De bestaansmogelijkheden van den europeeschen land-bouwer in suriname
        Page 192
        Page 193
        Page 194
        Page 195
        Page 196
        Page 197
        Page 198
        Page 199
        Rijst
            Page 200
            Page 201
            Page 202
            Page 203
            Page 204
            Page 205
            Page 206
            Page 207
            Page 208
            Page 209
            Page 210
            Page 211
        Conclusie
            Page 212
        Het mechanisch rijstbedrijf te nickerie
            Page 213
            Page 214
            Page 215
            Page 216
            Page 217
            Page 218
            Page 219
            Page 220
            Page 221
            Page 222
            Page 223
            Page 224
            Page 224a
            Page 225
            Page 226
            Page 227
            Page 228
        Conclusie
            Page 229
            Page 230
        De surinaamsche hoeve maatschappij te domburg
            Page 231
            Page 232
            Page 233
            Page 234
            Page 235
            Page 236
            Page 237
            Page 238
            Page 239
            Page 240
            Page 240a
            Page 241
        Conclusie
            Page 242
        Bananen
            Page 243
            Page 244
            Page 245
            Page 246
            Page 247
            Page 248
            Page 249
            Page 250
            Page 251
            Page 252
            Page 253
            Page 254
            Page 255
            Page 256
            Page 256a
            Page 257
            Page 258
            Page 259
        Conclusie
            Page 260
        Ananas
            Page 260
            Page 261
            Page 262
            Page 263
            Page 264
            Page 265
            Page 266
            Page 267
        Conclusie
            Page 268
        De citrusteelt als nevencultuur
            Page 268
            Page 269
            Page 270
            Page 271
            Page 272
            Page 273
            Page 274
            Page 275
        Literatuur bij dit hoofdstuk
            Page 276
            Page 277
            Page 278
            Page 279
            Page 280
            Page 281
            Page 282
    Hoofdstuk V: De gezondheidstoestand van den europeeschen leider van een middel of grootbedrijf in de surinaamsche kuststrook
        Page 283
        Page 284
        Page 285
        Page 286
        Conclusie
            Page 287
        Literatuur bij dit hoofdstuk
            Page 288
    Slotbeschouwingen - Uitkomsten van het onderzoek
        Page 289
        Page 290
        Page 291
    Synopsis
        Page 292
        Page 293
        Page 294
        Page 295
        Page 296
    Aanteekeningen
        Page 297
        Page 298
        Page 299
        Page 300
        Page 301
        Page 302
        Page 303
        Page 304
        Page 305
        Page 306
        Page 307
        Page 308
        Page 309
        Page 310
        Page 311
        Page 312
        Page 313
        Page 314
        Page 315
        Page 316
        Page 317
        Page 318
        Page 319
    Bijlagen
        Page 320
        Page 321
        Page 322
        Page 323
        Page 324
        Page 325
        Page 326
Full Text



DE MOGELIJKHEID VAN
LANDBOUW-KOLONISATIE VOOR
BLANKEN IN SURINAME






V A l



DE MOGELIJKHEID VAN

LAbiBOUW-KOLONISATIE VOOR

BLANKEN IN SURINAME



PROEFSCHRIFT
TER VERKRIJGING VAN DEN GRAAD VAN DOCTOR
IN DE LETTEREN EN WIJSBEGEERTE AAN DE
RIJKS-UNIVERSITEIT TE UTRECHT, OP GEZAG
VAN DEN RECTOR MAGNIFICUS Dr W. E. RINGER,
HOOGLEERAAR IN DE FACULTEIT DER GENEES-
KUNDE, VOLGENS BESLUIT VAN DEN SENAAT DER
UNIVERSITEIT TEGEN DE BEDENKINGEN VAN DE
FACULTEIT DER LETTEREN EN WIJSBEGEERTE
EN VAN DE FACULTEIT DER WIS- EN NATUUR-
KUNDE TE VERDEDIGEN OP 5 FEBRUARI 1937,
DES NAMIDDAGS TE 4 UUR

DOOR

LINE FRANCHISE VERKADE-CARTIER VAN DISSEL,
GEBOREN TE BREDA


H. J. PARIS AMSTERDAM MCMXXXVII


/9




































AAN DE MOEDIGEN IN EENZAAMHEID











Met het voltooien van mijn academische studien, geef ik gaarne
uiting aan mijn dankbaarheid tegenover U, Hoogleeraren aan de
Rijks-Universiteit te Utrecht, van wie ik leading en voorlichting
mocht ontvangen.
In het bijzonder gaan mijn gedachten daarbij uit naar U, Hoog-
geleerden VAN VUUREN, Hooggeachten Promotor, die mij, ondanks
mijn kortstondige afdwalingen van het pad der wetenschap, steeds
weer vol vertrouwen den goeden weg hebt willen wijzen.
Voor de vriendelijke ontvangst, die mij in Suriname, bij alle
bevolkingsgroepen ten deel viel, betuig ik hier mijn groote erken-
telijkheid. Het schrijven van een studied, die zoo nauw samenhangt
met de social structuur, was zonder deze tegemoetkoming moeilijk
uitvoerbaar geweest.
Aan zijne Excellentie Mr J. C. KIELSTRA, Gouverneur van
Suriname ben ik dank verschuldigd voor de wijze waarop Z.E.
mij het onderzoek voor dit proefschrift heeft vergemakkelijkt, niet
het minst door mij de voortreffelijke hulp te verzekeren van
alle heeren ambtenaren in Suriname.
Van de levendige voorlichting, die ik van U, Zeergeleerden
FERNANDES mocht ontvangen, genoot ik in Suriname; eerst in
Holland heb ik de volledige waarde en wijsheid van uw woorden
kunnen beseffen.
De toewijding en overgave waarmee Gij mij bij mijn onder-
zoekingen in Suriname gesteund hebt, FREDERIK HENDRIK VAN
DIJK, hebben een blijvenden indruk op mij gemaakt.



















INHOUDSOPGAVE

Blz.
HOOFDSTUK I
ALGEMEENE BESCHOUWINGEN TEN AANZIEN VAN DE KOLONI-
SATIE VAN BLANKEN IN DE TROPEN ........... .. -40
Tropisch hygienisch ... . . . . .
Conclusie ....................... ....... 29
Sociaal economisch .................. ........... 30
Conclusie .......... .......... ........ ..... 36
Literatuur bij dit Hoofdstuk. .... . . . .. ... 38

HOOFDSTUK II
HISTORISCH OVERZICHT VAN DE KOLONISATIE VAN BLANKEN
IN SURINAME ........................... 41-120
Mislukte kolonisatiepogingen . . . .... ..... 41
De eerste vestiging van Hollandsche Boeren in Suriname te Voorzorg .... .48
De kolonisatie van Hollandsche Boeren te Groningen. . . ... 68
De kolonisaite van Hollandsche Boeren bij Paramaribo. . . 74
De gezondheidstoestand van deze Boeren bij Paramaribo . .... 79
Conclusie . .. . . . . . ... 90
De economische toestand van deze Boeren bij Paramaribo . . 92
Conclusie .....,.......... ............. 117
Literatuur bij dit Hoofdstuk. ................ .. .. .18

HOOFDSTUK III
SURINAME ALS KOLONISATIEGEBIED VOOR EUROPEANEN. .. 121-191
De ligging ......... ... ............. 121
Het klimaat .... ............... ... ...... .. 127
De bodem ... . . .. .. .. .. ... 137
De verkeerswegen. ............ . . . ..... 148
De begroeiing .......... .. .. ...... .. 53
De bevolking. ........ ..... ....... ........ ... 59
Conclusie ................ ... ...... .... 186
Literatuur bij dit Hoofdstuk ...... . . ... .187

HOOFDSTUK IV
DE BESTAANSMOGELIJKHEDEN VAN DEN EUROPEESCHEN LAND-
BOUWER IN SURINAME. .. . . . ... .192-282
Rijst .. ................. .. .. .............. 20oo
Conclusie ................ ........ ... 212
Het mechanisch rijstbedrijf te Nickerie . . . . 213
Conclusie ............ .... .... ......... 229










x INHOUDSOPGAVE
Blz.
De Surinaamsche Hoeve Maatschappij te Domburg. . . ... 231
Conclusie. . .......... . .............. 242
Bananen. . . . ..... . . 243
Conclusie ... . . . . 26o
Ananas . ... . . . . ... 260
Conclusie . . . . . . 268
Citrus als nevencultuur .................. . 268
Literatuur bij dit Hoofdstuk. ................ ..... 276

HOOFDSTUK V
DE GEZONDHEIDSTOESTAND VAN DEN EUROPEESCHEN LEIDER
VAN EEN MIDDEL- OF GROOTBEDRIJF IN DE SURINAAMSCHE
KUSTSTROOK .......... . . . 283-288
Conclusie .. . . .. . . ... .. 287
Literatuur bij dit Hoofdstuk. ........ . . 288

SLOTBESCHOUWINGEN UITKOMSTEN VAN HET ONDERZOEK. 289-.,1

SYNOPSIS .................. ................292-296

AANTEEKENINGEN ......... . . 97-319

LIJST VAN DE BIJLAGEN

BIJLAGE I
Bevolkingsregister van de Kolonisatie van Hollandsche Boeren aan de Saramacca.
Juni 1845-April 1853 . . . . .. (los bijgevoegd).

BIJLAGE II
Stamboomen van enkele Hollandsche Boeren families nabij Paramaribo. (--5de ge-
slacht van blanken in de tropen). . . ... (los bijgevoegd).

BIJLAGE III
Vragenlijst van de enquite ingesteld in 1935 bij de afstammelingen der Hollandsche
kolonisten van 1845, die in de nabijheid van Paramaribo gevestigd zijn. .... .320
BIJLAGE IV
Opgaaf van Hollandsche Boeren en afstammelingen van Boeren, die in 's Lands dienst
zijn, wachtgeld of pension genieten ten last van de Koloniale Begrooting op
x M ei 1935 . . .. . . . . 322

BIJLAGE V
Opgaaf van Britsch-Indiers, die in 's Lands dienst zijn, wachtgeld of pension genieten
ten last van de Koloniale Begrooting op I Mei 1935 . . 323

LIJST VAN PHOTOBLADEN

PHOTOBLAD I
Hollandsche Boeren bij Paramaribo. ..... . . . 80

PHOTOBLAD II
Begroeiing en verkeer in de kuststrook . . . . .128








INHOUDSOPGAVE xl

Blz.
PHOTOBLAD III
Eerste Ontginning ................... .......... 44

PHOTOBLAD IV
Begroeiing binnenland en Boschnegers . . . .... 6o

PHOTOBLAD V
Bevolkingsgroepen in Suriname. . . . ... ..... .176

PHOTOBLAD VI
Mechanischrijstbedrijf te Nickerie . . . . 224

PHOTOBLAD VII
Mechanisch rijstbedrijf te Nickerie. Surinaamsche Hoeve Mij. te Domburg. 240

PHOTO VIII
Vruchtenteelt. .......... . . . . 256

LIJST VAN KAARTEN

KAART No. I
De Laatste Vestigingsplaats in Holland van de Emigranten die in 1845 naar Suriname
trokken. Schaal : 8oo.ooo . . . . . .. 6

KAART No. a
Terreinen van de Hollandsche Boeren bij Paramaribo. Schaal I : 2o.oo0. ... 96

KAART No. 3
Overzichtskaart van Suriname. Schaal i : i.ooo.ooo . .. (los bijgevoegd)













HOOFDSTUK I


ALGEMEENE BESCHOUWINGEN TEN AANZIEN VAN DE
KOLONISATIE VAN BLANKEN IN DE TROPEN

Sinds jaar en dag wordt er een felle strijd gestreden tusschen
voor- en tegenstanders van de mogelijkheid van Europeesche
landbouw-kolonisatie in tropische gebieden. Het regent geschrif-
ten, brochures, artikelen, en ingezonden stukken. De diepgevoelde
behoefte een waarschuwende of aanbevelende stem te doen hooren
is algemeen. Geleerden en volslagen leeken, mannen uit de praktijk
en fantasten, geboren optimisten en pessimisten polemiseeren, of
praten langs elkander heen. De een wil zijn persoonlijke meening,
door zijn jarenlange ervaring op een miniatuur terrein opge-
bouwd, toegepast zien op het geheele gebied tusschen de keer-
kringen, wonder het motto ,,tropen", waarbij breedteverschillen,
als tusschen Moskou-Aleppo, Hamburg-Tunis bestaan, genegeerd
worden. Een ander acht zijn in de studeerkamer of op een reis
in de tropen gevormde meening van algemeene waarde, waarbij
hij de groote locale schakeeringen geheel uit 't oog verliest.
Hierbij komt, dat de felheid die de strijd kenmerkt, de weten-
schappelijke waarde ervan niet ten goede komt. Menschenlevens
staan op het spel! De voorstanders van kolonisatie willen de
,,menschen", het koste wat het wil, voor een economischen onder-
gang in het moederland behoeden door hen bijtijds naar de tropen
over te brengen, terwijl de tegenstanders deze landverhuizing tot
elken prijs willen voorkomen, overtuigd als zij zijn, dat de kolo-
nisten in de tropen zullen afzakken tot een den Europeaan onbe-
vredigend, zoo niet een hem onwaardig bestaan (physiek, psy-
chisch, economisch).
De verwarring is algemeen. Twee vragen dienen bij dezen strijd
v66r of tigen blanke kolonisatie in de tropen v66r alle andere
beantwoord te worden, dat zijn:







2 KOLONISATIE VAN BLANKEN IN DE TROPEN
I. tropisch hygi6nisch: kan de Europeaan van ge-
slacht op geslacht in de tropen gezond blijven, en wonder welke
voorwaarden zal dit mogelijk zijn?
II. social economisch: kan de Europeaan als kolo-
nist-landbouwer in de tropen een welstand bereiken grooter, dan
die, welke hij in het moederland kende, en wonder welke omstandig-
heden zal dit plaats kunnen vinden?
Hoewel uit een oogpunt van wetenschappelijke analyse een
gescheiden behandeling van deze beide vragen noodzakelijk is,
zal men steeds in het oog dienen te houden, dat hun working in
de praktijk niet te scheiden is, want er bestaat een onverbrekelijk
onderling verband. Immers men kan zich zeer goed indenken, dat
in een bepaald gebied de mogelijkheid bestaat een groep blanken
te beschermen tegen ziektegevaren, doch dat hiermede zoo hooge
kosten gemoeid zijn, dat just daardoor de kolonisatie sociaal-
economisch onmogelijk wordt, en zoodoende vraag II om tropen-
hygienische redenen ontkennend moet worden beantwoord.

I. TROPISCH HYGIENISCH

De tropische gezondheidsleer gaat met reuzenschreden voor-
waarts; de verschrikkingen der ziekten wijken. Bestrijdings-
methoden voor de voornaamste tropenziekten werden gevonden;
geheele menschengroepen werden binnen de keerkringen door
strong hygienisch toezicht langen tijd volkomen gezond gehouden.
De meeste tropen-hygienisten zijn heden ten dage van oordeel,
dat men ook een groep Europeesche kolonisten in de tropen
gezond kan houden, mits men over de middelen beschikt, die
noodzakelijk zijn, om hen te behoeden voor parasitaire tropen-
ziekten en neurasthenie.
De groote vraag is echter, zal men mogen verwachten, dat de
Europeesche kolonisten van generate op generate gezond zullen
blijven, indien men er in slaagt: het kolonisatieterrein jaar in jaar
uit vrij te houden van parasitaire tropen-ziekten; de gevallen van
neurose doorjuiste, oorspronkelijke selectie en doeltreffende maat-
regelen in het vestigingsgebied tot een minimum te beperken;
voorts de kolonisten economisch op een zoodanig peil te houden,







- TROPISCH HYGIENISCH


dat zij als groep, steeds over de middelen beschikken om voor de
gezondheid van alle groepsleden te waken.
Sommige vooraanstaande tropen-hygienisten meenen van wel.
Een onomstootelijk, algemeen geldend bewijs uit de praktijk kun-
nen zij nog niet aanvoeren. Toch winnen de min of meer geslaagde
experimenten van blanke kolonisatie in de tropen van dag tot dag
aan waarde en aantal. Hoewel het hier jonge, onvolkomen vesti-
gingspogingen betreft, in veelal economisch en klimatologisch uit-
zonderlijk gunstige omstandigheden, kan men aan het hieruit
verzamelde statistische material toch niet alle beteekenis ont-
zeggen. Het heeft den tegenstanders van Europeesche kolonisatie
binnen de keerkringen al menig wapen uit de hand geslagen, en
aangetoond, dat tal van de door hen voorspelde symptomen van
achteruitgang niet steeds bij de Europeesche kolonisten te ver-
wachten zijn.
Zoo is het geloof in de veelal voorspelde o n v r u c h t b a r-
heid van de Europeesche vrouw in de tropen in
het derde of vierde geslacht (I) moeilijk te handhaven, sinds men
noch in Queensland, noch in Brazilie, noch wonder de Hollandsche
Boerenvrouwen bij Paramaribo hiervan een spoor kan ontdekken.
De cijfers wijzen eerder het tegendeel uit (2).
Waar en wanneer hadden landbouw-kolonisatiepogingen van
blanken in de tropen plaats? Tallooze malen in de meest verschil-
lende streken, maar ontelbare mislukkingen waren hiervan het
gevolg. Het klimaat wordt dan meestal opgegeven als e6n der oor-
zaken van den ondergang, nimmer als de eenige. Het is dan ook
onjuist uit deze mislukkingen te willen concludeeren, dat Euro-
peesche kolonisatie in de tropen op onoverkomelijke moeilijkheden
stuit, te meer, daar de meeste pogingen plaats vonden in een tijd
toen de medische wetenschap heel wat minder ver gevorderd
was dan thans.
Op enkele plaatsen binnen de keerkringen zijn Europeesche
landbouwers er echter in geslaagd zich blijvend te vestigen, en hun
zuiver blank karakter te behouden (3) of ten minste grootendeels
te bewaren. Deze experimenten zijn te verdeelen in drie groepen:
x Deze groote tusschen haakjes geplaatste cijfers verwijzen naar de aanteekeningen achter
in dit boek.







4 KOLONISATIE VAN BLANKEN IN DE TROPEN
A. De kolonisaties, die hebben plaats gevonden in streken
binnen de keerkringen, die door hun gunstige ligging een afwijkend
tropisch klimaat bezitten.
B. De landbouw-vestigingen in gebieden, die slechts een ge-
deelte van het jaar een typisch tropisch klimaat kennen.
C. De volksplantingen, die in een constant specifiek tropisch
klimaat stand houden.
A. Als voorbeelden van store k e n, die n i e t in 't bezit
van een typisch tropisch klimaat zijn en waar
Europeesche kolonisatie heeft plaats ge-
had binnen de keerkringen, kunnen genoemd
worden:
tal van gedeelten van het hooggebergte van Midden
Afrika, (Uganda, Tanganrika, Noord-, en vooral Zuid-
Rhodesia); hooggelegen plateau's in Centraal Amerika en
Mexico; vele in de bergen gelegen plaatsen in de Brazi-
liaansche staten Minas de Geraes, Esperito Santo en Rio
de Janeiro; afzonderlijk gelegen kolonisten-dorpen als
Pozuzo in Peru en Tovar in Venezuela.
Uit de geografische beschrijvingen van deze streken kan men
opmaken, hoe deze oorden zich kenmerken door een voor Euro-
peanen buitengewoon gunstig klimaat. Tal van ziekten zijn hier
door de lage temperatuur of wel total, of wel een gedeelte van
het jaar onbekend. Het klimaat van Zuid-Rhodesia wordt verge-
leken met dat van Madeira. Het klimaat van het Dschaggagebied
wordt aanbevolen voor een sanatorium, Petropolis is de erkende
verfrisschende zomerresidentie van Rio de Janeiro, waar tal van
vooraanstaande Brazilianen jaarlijks heentrekken. De dagelijksche
of jaarlijksche temperatuurschommeling in al deze streken is be-
langrijk, vorst komt op tal van plaatsen voor 4).
Hieruit blijkt hoe groot het klimatologische verschil is, dat
heerscht tusschen bovengenoemde kolonisatiestreken en specifiek
tropische gebieden. Fen en ander wordt nog duidelijker onder-
streept door het 'tatistische material, neergelegd in Tabel I.
De loop va,- de natte-bol-thermometer geeft het zuiverste
inzicht in de bewoonbaarheid van een bepaald gebied. Wel moet
men er steeds rekening mee houden, dat een zoo belangrijke








TROPISCH HYGIENISCH


bijkomende factor als de wind, indien de natte-bol-temperatuur
wordt waargenomen, slechts gedeeltelijk, indien zij wordt berekend,
in het geheel niet, tot zijn recht komt.
Uit de opgaven van de droge-bol-temperatuur en die van de
relative vochtigheid werd met behulp van JELINEK'S Psychro-
meter Tafein voor tal van plaatsen in Centraal Afrika, Midden
Amerika en Brazilie de natte-bol-temperatuur in den loop van het
jaar berekend. Deze uitkomsten werden neergelegd in Tabel I,
terwijl de overeenkomstige cijfers van enkele typische tropen-
stations als Batavia, Paramaribo, en van een tropisch bergstation
met erkend heerlijk klimaat als Tosari, ter vergelijking hieraan
werden toegevoegd.
Volgens GRIFFITH TAYLOR is een streek met een natte-bol-
temperatuur van 21i C. nog just genietbaar. Uit Tabel I blijkt,
dat van al deze hooggelegen plaatsen geen enkele een maand-
temperatuur kent, hooger dan 20.70 C. In deze streken komen
bovendien perioden van enkele maanden voor, waarbij de ge-
middelde natte-bol-temperatuur beneden 15 C. ligt. Het verschil
tusschen de warmste en de koelste maand bedraagt wel 60 C. Het
klimaat in plaatsen als Batavia en Paramaribo valt hiermee niet te
vergelijken, (de maandgemiddelden der natte-bol-temperaturen be-
wegen zich hier alien tusschen 23.3 C. en 25.4 C), en is dus
volgens GRIFFITH TAYLOR's oordeel volkomen en constant on-
genietbaar.
Geheel anders is het in de kolonisatie-streken in Centraal-
Afrika, Midden-Amerika en Brazilie gesteld; een belangrijk deel
van het jaar en van den dag (5) heerscht hier een groote verfris-
schende koelte. Van neurose zal wonder deze omstandigheden wel
geen sprake zijn, de ontwikkeling van parasitaire tropenziekten is
6f uitgesloten, 6f aanzienlijk belemmerd door de large temperatuur.
Vermoedelijk zal niemand willen betwisten, dat Europeesche kolo-
nisten wonder dergelijke omstandigheden er in kunnen slagen van
geslacht op geslacht gezond te blijven, zoodat een kolonisatie in
zulke streken slechts van economische factoren afhankelijk is. Doch
zulke successen kunnen ons niets leeren omtrent het algemeene
problem van Europeesche vestiging in een gebied met een normal
tropisch klimaat.


















TABEL I

Natte-Bol-Temperatuur

(gemiddelde driedagelijksche waarnemingen)

Waar-
Naam der plaats Breedte i nemings- Jan. Febr. Mrt. April Mei Juni Juli Aug. Sept. Oct. Nov. Dec.
jaren


Salisbury .
Mumbwa .
Zomba .
Lauerdale .
Moschi .
Mamba-
Marangu

Mirador .
Oaxaca .
Tovar ...

Itatiaya .
Petropolis. .
Juiz de Fora
Neu Freiburg.
Kol. Alpina

Batavia .
Paramaribo .

Tosari .


17"49'Z. 1483
15" Z. ?
1523'Z. 954
16 I'Z. 774
3"19'N. 1170

317'N. 156o

I9"15'N. 11oo
16"57'N. 1574
r6*26'N. 1812

22026'Z. 2280
2230'Z. 813
2146'Z. 675
2219'Z. 876
22'40'Z. 800

6 9'Z. 8
5*49'N. 4

7055'Z. 1735


1923-1930
1921-1930
aantal 5
S 5
,, 6--8


z8.o
20.0
20.1
20.4
19.6


, 6-8 17.2


aantal 16

1857-1859

1914-1919
1913-1921
aantal 3o
S 5
4

1866-1923
1917-1934

1912-1918


I5.S
17.2
18.4
z8.r
17.6

16.2

15.1
15.9
13.0

10.1
16.7
18.9
I6.i
i6.5

24.5
24.8

14.8


io.8
13.6
15.3
15.4
15.2

12.6

z8.5
17.8
13.1

6.7
13.5
15.2
X2.4
12.3


23.3 23.5
25.2 25.4

13.o0 3.a


N .~. ~rysn-* Lo. .om-%A~mpVorp.st7en js~rolCe culiig~dt. ~d\4


17.3
19.9
19.3
19.7
18.4


16.9 14.6 12.8
15.9 14.8 13.r
13.1 12.9 12.0

10.0 10.8 11.2
36.3 17.0 17.6
17.5 18.8 20.1
14.6 16.8 18.3
16.5 16.6 17.2

23.8 24.0 23.9
25.4 25.3 24.5

14.o 14,6 14.8

""r r ,-


1 -- ---- --IrT ~' -- -- __~ __ _


-. I,.B. r-I- xiir


I .A




S-f 1 !.e relatieVe Vtchtiei t vanSaibuy e tubury e M zij onee t nduch r liatolie.
W. K6ppen, Graz und R. Geiger. Miinchen. Band V. Teil X. The Climate of Rodhesia, Nyassa and Mogambique Colony by C. L. Robertson
and N. P. Sellick. Berlin. 1933. Voor de relative vochtigheid van Mumbwa, die niet bekend is, werd die van het op gelijke breedte en hoogte
gelegen Salisbury in de plaats gesteld. De overige opgaven betreffende Afrikaansche plaatsen werden aan Julius Hann's Handbuch der
Klimatologie. Band II. Teil I. Klima der Tropen Zone. x91o, ontleend.

De gegevens der Mexicaansche plaatsen berusten op Julius Hann's Handbuch der Klimatologie. Band II. Teil I. Klima der Tropen Zone.
go19. Voor Tovar werd gebruik gemaakt van Handbuch der Klimatologie. W. K6ppen, Graz und R. Geiger. Band II. Teil G. K. Knoch.
Berlin. 1930. De gemiddelde relative vochtigheid geeft H. Pohl. Deutsche Ansiedelungen in den Tropen. 1904. voor de jaren 1857/58.
De loop der relative vochtigheid werd in overeenstemming gebracht met die van het nabij gelegen Caracas.

3 Wat de opgaven van de natte boltemperatuur der Braziliaansche plaatsen betreft: deze berusten op Knoch's Klimakunde vdn Sod Amerika.
193o. Handbuch der Klimatologie in finf Binder. W. K6ppen, Graz und R. Geiger. Band II. Teil I. Enkele uitkomsten werden direct uit
Tabel VI, p. G 292 overgenomen, de overigen werden berekend met behulp van Tabel I, p. G 250-273, en tabel V, p. G 288. De
natte bol temperature van de kolonisatie-plaatsen Petropolis, Juiz de Fora, Neu Freiburg en Kol. Alpina zin berekend uit de droge bol
temperatuur daar ter plaatse en de relative vochtigheid van Campos, een der meest ongunstige van Brazilie. In werkelijkheid zal de natte
bol temperatuur van bovenvermelde plaatsen dus nog aanzienlijk lager liggen.

De cijfers van Paramaribo zijn berekend uit de gegevens door C. Braak verschaft in Het Klimaat van Nederlandsch West-Indie. Koninklijk
Nederlandsch Meteorologisch Instituut. No. o02. Mededeelingen en Verhandelingen. No. 36. 's.Gravenhage. 1935.

De cijfers betreffende Oost Indische plaatsen zijn berekend uit de gegevens van C. Braak's Klimakunde von Hinter Indian und Insulinde.
Berlin 1931. Band IV. Teil R. Handbuch der Klimatologie. W. K6ppen, Graz und R. Geiger.








8 KOLONISATIE VAN BLANKEN IN DE TROPEN

B. De kolonisaties, die hebben plaats gevon-
den in streken, waar slechts een gedeelte van
het jaar een tropisch klimaat heerscht. Als zoo-
danig komen in aanmerking: enkele plaatsen in Esperito Santo,
het eiland Saba en Queensland.
Zes tot negen maanden van het jaar bezitten deze kolonisatie-
streken een zuiver tropisch klimaat. Een groot deel van den
zwaren veldarbeid moet just in dit jaargetijde verricht worden.
Hier tegenover staat echter, dat de bewoners van deze streken
een seizoen van verfrissching kennen, een period, waarbij de
temperatuur aanzienlijk daalt, wat voor het lichaam en de psyche
van den Europeaan zoo belangrijk is.
S a b a is verreweg de oudste van deze drie nederzettingen.
Reeds in de tweede helft der I7de eeuw bevonden zich op het
eiland anderhalf maal zooveel blanken als negers en Indianen. Van
een zuivere landbouwkolonisatie kan men hier niet spreken 1. Wel
bestonden op Saba kleine plantages, tot aan de afschaffing der
slavernij. Deze grondjes moet men zich betrekkelijk klein denken,
want 50 Europeanen bezaten 150 slaven in 1784. Bij de emancipa-
tie in 1863 bezaten de eigenaars gemiddeld 7 slaven; mannen,
vrouwen of kinderen. De blanken zullen hier dan ook veelal zelf
op het veld gewerkt hebben 2. Ook nu nog zijn een groot deel van
de blanke inwoners van Windwardside en Hellsgate landbouwers,
doch hiernaast bevonden zich wonder de Sabaners steeds veel zee-
lieden (smokkelaars) en handwerkslieden (hoofdzakelijk worden
schoenen, handschoenen, kantwerken, kousen gemaakt) 3.
Het eiland werd in 1932 bewoond door 1449 menschen, waarvan
ongeveer de helft zuiver blank is. Van degeneratie schijnt geen
sprake te zijn. Slechts in het afgelegen, uit 66n families bestaande
dorpje Marypoint, komt idiotisme veelvuldig voor, doch dit kan
geheel aan inteelt worden toegeschreven4. Over het algemeen be-
schouwt men de Sabaners als een gezond, krachtig volk. Vermen-
ging van blanken en negers vindt men slechts bij uitzondering (6).
1 A. Grenfell Price. White Settlement in Saba Island, Dutch West Indies. In ,,The Geogra-
phical Review". 1934. p. 43 en 46.
2 Ibid. p. 54.
a Ibid. p. 43 en 54.
4 Ibid. p. 56 e.v.







TROPISCH HYGIENISCH


Dit geslaagde langdurige verblijf van blanken in de tropen, is
waarschijnlijk grootendeels te danken aan het gunstige klimaat.
Saba is een jong-vulcanisch eiland, waarvan de hoogste top 2887
voet bedraagt, en het laagst gelegen dorp, The Bottom, nog altijd
800 voet boven den zeespiegel light 1. De temperatuur is hier dan
ook aanzienlijk lager dan op de omliggende eilanden, vooral des
nachts. Volgens VAN KOL 2, stijgt de wintertemperatuur van
January tot Maart niet hooger dan 210 C. GREI FELL PRICE
geeft voor het grootendeels door negers bewoonde The Bottom,
een belangrijk hoogere temperatuur voor deze maanden op (7)
('s morgens 23-24o C.). Maar The Bottom is ook het minst gun-
stig gelegen van de vier grootere plaatsen op Saba, vandaar dat
hier het percentage blanken ook het geringst is. Hoe hooger men
komt, en hoe Oostelijker, hoe meer blanken men aantreft (8).
Het hoogteverschil tusschen The Bottom en de blanke centra
Windwardside en Hellsgate bedraagt wel 2 a 300 m, zoodat men
in deze laatste nederzettingen ook een veel gunstiger klimaat mag
verwachten, te meer daar de wind op deze hoogte een belangrijk
verfrisschende factor is. Deze dorpen, waar de blanken in hoofd-
zaak gevestigd zijn, liggen aan de Oostzijde van het eiland en
daarmee geheel open voor den passaat-wind. Tropenziekten
komen op Saba vrijwel niet voor, vermoedelijk dank zij het gun-
stige klimaat.
Van de kolonisten, die zich in de lager gelegen gedeelten van den
Braziliaanschen staat E s p e r i t o S a n t o vestigden, beschik-
ken wij, voorzoover het de Duitsche, Protestante kolonisten be-
treft, dankzij de onderzoekingen van ERNST WAGEMANN, over
afzonderlijke gegevens 3. Deze Duitsche landverhuizers, grooten-
deels afkomstig uit West-Duitschland (Hunsriick en Noord Pom-
meren), vestigden zich in groepen op aaneengesloten terreinen.
Landaard en godsdienst vormden een geestelijke band; hun spe-
x A. Grenfell Price. White Settlement in Saba Island, Dutch West Indies. Geographical
Review, 1934, p. 42.
D. van Blom. Niederlandisch West Indien. 1912. Die Ansiedelungen von Europlern in
den Tropen. Schriften des Vereins fur Sozial Politik. No. 147. II. p. 153-156.
s H. van Kol. Naar de Antillen en Venezuela, 1904. p. 195.
3 Die deutschen Kolonisten im brasilianischen Staat Esperito Santo. Schriften des Vereins
fiur Sozialpolitiek. 147. Band. V. 1915, p. 44 e.v.







io KOLONISATIE VAN BLANKEN IN DE TROPEN
ciale dialecten zijn tot op heden bewaard gebleven. De Indianen
werden door hen teruggedreven. De Duitschers vestigden zich in
het boschrijke hoogland met zijn betrekkelijk gunstig klimaat op
ongeveer 300-500 m boven den zeespiegel. Door de snelle be-
volkingstoename was het jongere geslacht gedwongen ground te
zoeken in minder gunstige klimaten: dochter-kolonies ontstonden
in de heete zijdalen van de Rio Doce op zoo A 300 m hoogte 1.
WAGEMANN heeft aan de hand van de kerkboeken van deze
gemeenten, die hij zeer nauwkeurig bijgehouden acht, de geboorte-
en sterftecijfers nagegaan.
Uit de door hem verzamelde gegevens blijkt, dat het jaar 1912
zich niet noemenswaardig kan onderscheiden van de andere jaren
in deze eeuw. In 1912 woonden 11237 Duitschers, die alle
Luthersch zijn in Esperito Santo's kolonisaties. WAGEMANN
berekende, dat in 1912 per 0ooo Duitschers 48,5 kinderen werden
geboren, terwijl 7,8 menschen stierven. Dit zijn verbluffende cijfers
voor een in leeftijdsklassen normal opgebouwde bevolking, te meer
waar het een zuiver blanke bevolking geldt, waarvan thans het
derde, vierde en vijfde geslacht in de tropen verblijft op 200 Z-B
en 200-9oo m hoogte.
De afzonderlijke gegevens van de beide in het dal op slechts
200 A 300 m hoogte gelegen kerkelijke gemeenten Santa Cruz en
Santa Joanna zijn nog gunstiger. In 1912 werden hier op total
1615 gemeenteleden, 121 kinderen geboren, terwijl 17 menschen
stierven. Dit zou dus een geboorte-cijfer van 74,9 O/oo en sterfte-
cijfer van 10,5 O/oo opleveren. Bij deze beide dochter-kolonies
moet men er echter rekening mee houden, dat men hier nog met
een jonge groep te doen heeft. Bij een normaler verdeeling in
leeftijdsklassen zou het geboortecijfer bij deze bevolkingsgroep
lager, het sterftecijfer hooger liggen. Doch hoe belangrijk deze
wijziging ook mag worden, toch zal dit niets veranderen aan het
feit, dat men ook in deze laaggelegen vestigingsplaatsen te doen
heeft met een buitengewoon snel toenemende bevolking.
Q u e e n s lan d vormt het experiment bij uitnemendheid van
groep B. Oorspronkelijk had men hier te doen met een tropisch
land met gekleurde arbeidskrachten en blanke leading. Kanaken
1 Otto Burger. Brasilien. 1926. p. 389.







TROPISCH HYGIENISCH


uit de Zuidzee eilanden werden in grooten getale aangevoerd.
De gezondheidstoestand liet alles te wenschen over. Tropen-
ziekten maakten duizenden slachtoffers, ook het sterftecijfer der
blanken was aanmerkelijk grooter dan dat in de andere staten van
Australie. Europeanen begonnen met de gekleurde arbeidskrach-
ten te concurreeren. Het ,,arme blanken" problem doemde op.
In 1901 heeft de blanke groep aan dit process bewust een einde
gemaakt. De Europeesche bevolking eischte het land uitsluitend
voor zich op. De kleurlingen moesten op een enkele uitzondering na
Australie verlaten. Queensland is heden voor 98 0/o zuiver blank 1.
Vanaf dit moment werd Queensland een allerinteressantst
experiment van Europeesche kolonisatie in een tropisch laagland.
De verwarrende factoren, die een dergelijk process mede be-
invloeden waren hier tot een minimum beperkt. De economische
verhoudingen zijn bevredigend. Dankzij de afwezigheid van een
omringende onhygienisch levende inheemsche bevolking kan de
strijd tegen de tropenziekten nu met success gevoerd worden .
Door de afwezigheid van gekleurde werkkrachten is een tropische
structuur der maatschappij, met alle bezwaren van dien voor de
geestelijke gesteldheid van de Europeesche leaders, total uitge-
sloten. Het lot van den eenzamen Europeaan, met een te kort of
te veel aan innerlijke cultuur, en een gebrek aan leiderscapaciteiten,
die wonder den druk van de te groote verantwoordelijkheid van zijn
topzware positive, ten wonder gaat, is dan ook in Australie onbekend.
Het klimaat in Queensland is grootendeels tropisch, doch de
inrichting van de maatschappij is Westersch. Elkeen zal er, even-
als in het moederland, een bij zijn bijzonderen aanleg en karakter
min of meer passende werkkring weten te vinden. Ook het social
leven draagt hierdoor een meer Europeesch stempel. De groeps-
indeeling, het vereenigingsleven, de cultuur, zij zullen veel gelijke-
nis met die van het moederland vertoonen. Vrijwel iedere Euro-
peaan zal hier, onafhankelijk van zijn ontwikkeling en gemoeds-
leven, niet alleen een maatschappelijke, doch ook een social basis

I R. Herman Cohen. Het Blankenvraagstuk in tropisch Queensland. In ,,Mensch en Maat-
schappij". 1931. p. 220.
3 H. W. Tilling. The signification of Some Common Ennemies of Health. In ,,Queensland
Geographical Journal". Vols XL-XLI. 1924-1926. p. 42 e.v.








12 KOLONISATIE VAN BLANKEN IN DE TROPEN

kunnen vinden, die hem voldoet. De zenuwziekte die in tal van
tropische landen met een blanke bovenlaag, wonder de Europeanen
heerscht, en veelal een gevolg is van de veroorzaakte spanningen,
door een geestelijke overbelasting eenerzijds en geestelijke onder-
voeding anderzijds, de neurasthenie, komt in Queensland zoo
goed als niet voor. Slechts sporadisch wordt dit verschijnsel hier
en daar bij de vrouwen waargenomen, maar de vraag is, of men
hier niet met een tijdelijk symptoom te doen heeft, daar de huizen-
bouw, en vooral de ligging en ventilatie der keukens heelemaal
niet aan de normal eischen voldoet, die men in een tropenland
mag stellen 1.
Wat toonen ons nu statistieken en onderzoekingen aan omtrent
de drie a vier tropengeslachten oude Europeesche bevolking van
tropisch Queensland?
Het geboortecijfer in tropisch Queensland bedroeg in 1934 per
oo1000 inwoners 18, 8 2. Dit komt min of meer overeen met dat van
Europeesche landen, en is gunstiger dan dat van andere Australi-
sche staten: geheel Queensland 18,2; overige deel van Australie
(behalve Tasmania) 14-17.
Het sterftecijfer bedroeg in tropisch Queensland per I0oo be-
woners 8,6. Ook dit is gelijk te stellen met dat van gezonde Euro-
peesche staten b.v. in Nederland was dit cijfer 8,4 in 1934. In de
andere Australische staten was de sterfte 8,9 tot o1,2 /o00 in
1934. Volgens GREGORY3 is het lage sterftecijfer van tropisch-
Queensland gedeeltelijk te danken aan het minder voorkomen van
tuberculose in deze streek, vergeleken met het overige Australia.
Bij het kindersterftecijfer treden de buitengewoon gunstige ver-
houdingen in tropisch Queensland nog meer aan den dag: dit
bedraagt hier slechts 36; Nederland 42,6; geheel Queensland 40,6;
andere Australische staten 46,4-35,6.
Doch niet alleen geboorte- en sterftecijfers bepalen den gezond-
heidstoestand van een volk, want tal van lichamelijke en geestelijke
1 A. H. Baldwin. Life in Queensland Tropics. (Suitability for Whites). In ,,Queensland
Geographical Journal" Vols XLII-XLIV. 1926-29. p. 20 e.v.
2 De statistische gegevens zijn ontleend aan P. M. van Wulfften Palthe. Het medisch
aspect van Blanke Kolonisatie in de Tropen. In ,,Tijdschrift Kon. Ned. Aardrijkskundig
Genootschap" 1936. p. 353 e.v.
3 J. W. Gregory. Menace of Colour. 1925. p. 192.







TROPISCH HYGIENISCH


ziekten komen hierin niet tot uiting. Maar ook het andere verge-
lijkingsmateriaal van tropisch-Queensland en heel Australie, leidt
tot zeer gunstige conclusies. De kinderen zijn normal van gewicht,
het aantal afgekeurde recruten is in tropisch-Queensland kleiner,
dan in andere deelen van Australie. De schoolinspecties vinden
geen verschillen. De leerlingen van de noordelijke scholen winnen
het van de zuidelijke, volgens de examinatoren van de Queensland
University. De sportprestaties zijn niet minder 1. De physieke en
psychische aanpassing van den Europeaan aan het warme klimaat
schijnt in Queensland volledig te zijn. Zelfs HUNTINGTON 2, de
groote tegenstander van blanke vestiging in de tropen, moet toe-
geven, dat de gunstige resultaten in Queensland hem verbaasd
hebben, en dat de Europeaan in Queensland en zelfs in tropisch-
Queensland even gezond lijkt als in elk ander deel van de wereld.
Twee special factoren in Queensland hebben echter een blanke
kolonisatie van generate op generate begunstigd:
I. Queensland is het tropisch gedeelte van het werelddeel
Australie. Dit maakt het mogelijk, dat de kolonisten geleidelijk
vanuit het Zuiden naderen, langzaam acclimatiseeren; dat daaren-
tegen, degene wonder de bewoners van Queensland, die minder
goed bestand blijken tegen het tropisch klimaat, naar zuidelijker
koelere staten afzakken. Zoodoende kent men nog een laatste
selectie der kolonisten, in Australia zelf.
2. Het klimaat van Queensland 3. De suikerplantages, waarin
de Europeanen werken zijn laag gelegen alluviale vlakten. De
temperatuur is hier in de vijf warme maanden (November-
Maart) typisch tropisch. De rietsnijders, die in dit seizoen just een
deel van het zwaarste werk op het veld moeten uitvoeren, kunnen
hiervan meepraten! De gemiddelde maandelijksche temperatuur
bedraagt in dezen tijd ten Noorden van Cairns 80 F. GRIFFITH

1 A. H. Baldwin. Life in the Queensland Tropics. In ,,Queensland Geographical Journal".
Vols XLII-XLIV. 1926/29. p. I9 e.v. R. Herman Cohen. Het Blankenvraagstuk in Tro-
pisch Queensland. In ,,Mensch en Maatschappij", 1931. p. 224 e.v.
a Ellsworth Huntington. West of the Pacific. 1924. p. 359.
3 Zie hierover: Griffith Taylor. Geografical factors controlling the Settlement of Tropical
Australia. In ,,Queensland Geographical Journal" 1916/18. XXXII-XXXIII. p. i-68.
Ellsworth Huntington. West of the Pacific 1924. p. 334 e.v.
J. W. Gregory. Menace of Colour. 1925. p. 217 e.v.












TABEL II

Natte-Bol-Temperatuur
(gemiddelde drie-dagelijksche waarnemingen)

Hoogte Waar-
Naam der plaats Breedte inm nemings- Jan. Febr. Mrt. April Mei Juni Juli Aug. Sept. Oct. Nov. Dec.
Breedte in m re
jaren

Cairns ... 1655' Z. 5 1907-r928 24.2 20.2 23.6 22.5 20.3 I9.2 18.o 18.4 19.4 20.8 17I. 23.4
Townsville 18*14'Z. 22 1896-1926 24.1 23.6 22.9 20.8 18.2 16.8 15.5 16.2 17.9 20.5 21.7 23.8
Rockhampton' 23024' Z. 11 1898-1928 23.0 22.9 22.2 19.9 16.9 14.9 Z3.7 14.7 17.0 18.9 20.5 22.3

Campos .. 2146'Z. 10 1912-1919 22.8 22.8 22.4 21.2 19.4 17.8 17.3 17.6 18.9 19.8 21.2 21.8
Rio de Janeiro. 2254'Z. 60 189o-1918 22.3 22.5 22.1 20.6 19.1 i8.i 17.4 17.6 18.2 18.9 20.2 21.4
Rezende ... 2228'Z. 400 1913-1921 21.1 21.2 20.8 19.3 16.9 15.1 14.9 15.3 17.2 18.2 19.4 20.2
Montes Claros. 16*4o'Z. 615 1912-1920 20.7 20.4 20.6 19.7 18.0 15.4 14.9 15.2 17.5 19.6 21.0 a21.
BelloHorizonte'* 955'Z. 857 1910-1919 19.6 Z9.7 19.4 18.2 15.9 14.4 13.5 14.6 16.2 17.7 i8.5 18.3

Batavia' 6 9'Z. 8 1866-1923 23.9 24.0 24.2 24.5 24.4 24.0 23.5 23.3 23.5 23.8 24.0 23.9
Paramaribo' 549' N. 4 1917-1934 24.2 24.2 24.6 24.8 24.9 24.8 24.7 25.2 25.4 25.4 25.3 24.5


1 De natte bol temperatuur van de Australische plaatsen werd berekend uit de opgaven van de droge bol temperatuur en relative vochtig-
heid verstrekt door Griffith Taylor in ,,Climatology of Australia", Handbuch der Klimatologie. W. K6ppen, Graz und R. Geiger. Band
IV. Teil S. Australian und Neu Seeland. Berlin. 1932. Tabel I, p. S 8o-S 85. Tabel V. S 97 en S 98.
2 De opgaven van de natte bol temperatuur der Braziliaansche plaatsen berusten op K. Knoch's Klimakunde von Said Amerika. Handbuch
der Klimatologie in fiinf Binder. W. Koppen, Graz und R. Geiger. Band II, Teil I. 1930. Enkele uitkoms en werden direct uit Tabel VI,
p. G 29 overgenomen, de overigen werden berekend met behulp van Tabel I, p. G. 250-273, en Tabel V, p. G 288.
' De opgaven der natte bol temperatuur der Oost Indische plaatsen zijn berekend uit de gegevens van C. Braak's ,,Klimakunde von Hinter
Indian und Insulinde". Berlin. 1931. Handbuch der Klimatologie. W. K6ppen, Graz, und R. Geiger.
* De cijfers van Paramaribo zijn berekend uit de gegevens door C. Braak verschaft in ,,Het Klimaat van Nederlandsch West-Indie" Ko-
ninklijk Nederlandsch Meteorologisch Instituut. No. 102. Mededeelingen en verhandelingen. No. 36. 's-G avenhage 1935.







TROPISCH HYGIENISCH


TAYLOR noemt het klimaat in dit deelvan het jaar: ,,always uncom-
fortable", daar dit seizoen tevens de natte tijd is.
Hiertegenover staat echter een verfrisschende winterperiode. De
temperatuur daalt 's nachts aanzienlijk, wel tot 400 F. Ook overdag
is het aanmerkelijk koeler, terwiji de lucht helder en droog is, en
regenbuien slechts nu en dan voorkomen. De gemiddelde maand-
temperatuur ligt in deze period zeker 60 C. lager dan 's zomers,
terwijl in Juli uitsluitend het uiterste Noorden van de kustvlakte
(Cape York) nog een hoogen vochtigheidsgraad kent.
In Tabel II werd de natte-bol-temperatuur aangegeven van de
Australische, uitsluitend door blanken bewoonde steden, Cairns,
Townsville en Rockhampton, en van de Braziliaansche plaatsen,
Campos, Rio de Janeiro, Rezende, Montes Claros en Bello Hori-
zonte. In deze Zuid-Amerikaansche vestigingen vond geen Euro-
peesche kolonisatie plaats. Doch te midden van de klimatologische
stations Rio de Janeiro en Campos eenerzijds, en Rezende ander-
zijds zijn tal van Europeesche kolonistengroepen te vinden in het
200 1 300 m hoog gelegen heuvelland van Esperito Santo 1. De
loop van de natte-bol-temperatuur in deze kolonisaties moet zich
tusschen die van bovengenoemde klimatologische stations be-
wegen. De veranderingen, die een natte-bol-thermometer in het
Noordelijker gelegen Theophilo zal aantoonen, moet het midden
houden tusschen de gegevens van Montes Claros en Bello Horizonte.
Ter vergelijking is wederom den loop der natte-bol-temperatuur
van typisch tropische stations als Batavia en Paramaribo op-
genomen.
Nog duidelijker dan in Tabel II, valt het groote verschil op,
dat heerscht tusschen de periodiek sub-tropische en constant
tropische klimaten, in Fig. i.
In deze grafische voorstelling werd op de eene as de natte-bol-
temperatuur afgezet, op de andere de tijd in twaalf maanden.
De lijn van 21* C. natte-bol-temperatuur, volgens GRIFFITH
TAYLOR het criterium voor een nog just genietbaar klimaat, werd
special aangegeven. In de teekening werd nu vastgelegd, de loop
van de natte-bol-temperatuur van:
1 Zie: B. Brandt, Kulturgeographie von Brasilien, 1922. Siedelungsgirtel und Bev6lke-
rung, p. x6.








x6 KOLONISATIE VAN BLANKEN IN DE TROPEN

Coronie en Kabelstation, de twee laaggelegen Surinaamsche
plaatsen, waarvan de meest uiteenloopende gegevens be-
kend zijn;


Jan Feb lp. App Met Jun Juli Aug Sept Oct No. Da
----........ Coronie 4 ..............- Rockhampton
2 .......... Kabelstation 5- Rio de Janeiro
3 --- Cairns 6------ Rezende


Fig. i. Natte-bol-temperatuur (maandgemiddelden) in Suriname (i en 2), Queensland
(3 en 4) en Brazilie (5 en 6).

Cairns en Rockhampton, de Australische steden, waartus-
schen het vestigingsgebied in Queensland gelegen is;
Rio de Janeiro en Rezende, als representanten van de kolo-
nisaties in Esperito Santo.
Duidelijk blijkt uit de grafische voorstelling, hoe volkomen en
constant het Surinaamsche gebied in de ,,ongenietbare" zone ge-







TROPISCH HYGIENISCH


legen is. Voor Brazilie en Australie geldt dit slechts enkele maanden
per jaar.
De dagelijksche onperiodische temperatuurschommeling is in
Queensland lets kleiner, in Brazilie lets grooter dan in Para-
maribo (9).
De wind brengt evenals in Suriname zoowel in Brazilie als in
Queensland de noodige verkoeling, en is in beide streken een
special buitengewoon gunstige klimaatsfactor, waarmee in Tabel
II, met berekende natte-bol-temperaturen absoluut geen rekening
werd gehouden. In beide gebieden kent men overwegend Ooste-
lijke winden, d.w.z. verkoeling brengende zeewinden. Op ground
daarvan noemt OAKENFULL geheel Brazilie bewoonbaar voor
Europeanen, GRIFFITH TAYLOR het Oosten van Australie het
meest geschikt voor vestiging .
Alles waarvan de resultaten in Esperito Santo en tropisch
Queensland ons dan ook tot op heden kunnen overtuigen, is, dat
een zuiver blanke kolonisatie binnen de keerkringen, in een streek
nagenoeg vrij van tropenziekten, met een half tropisch, half sub-
tropisch klimaat, er wonder buitengewoon gunstige omstandigheden
in kan slagen drie a vier generaties volkomen gezond te blijven.
Het is waarschijnlijk, dat de gezondheidstoestand van volgende
geslachten in Queensland evenmin iets te wenschen over zal laten 2,
doch ook dan zal het experiment slechts waarde hebben, voor
periodiek subtropische streken, in gunstige omstandigheden.

C. De kolonisaties van blanken in gebieden met een
typisch tropisch, weinig wisselend klimaat.
Als zoodanig kan slechts genoemd worden de nederzetting van
de Hollandsche Boeren in S u r i n a m e. Deze kolonisatie, die
in I845 aanving, en tot heden toe stand held wordt uitvoerig in
Hoofdstuk II behandeld. De gezondheidstoestand der kolonisten
is tegenwoordig niet van dien aard, dat men hier van een volmaakt
geslaagde volksplanting mag spreken.
1 J. C. Oakenfull. Brazil in 1911. p. Ii.
Griffith Taylor. Geografical factors controlling the settlement of tropical Australia. In
,,Queensland Geographical Journal" 32nd-33rd Sessions, i916-i-98. p. 19.
' R. Herman Cohen. Het blankenvraagstuk in tropisch Queensland. In ,,Mensch en Maat-
schappij", 1931. p. 235.






18 KOLONISATIE VAN BLANKEN IN DE TROPEN
Toch moet aan het Surinaamsche experiment meer waarde
worden gehecht dan tot nu toe is geschied. Het is onjuist met
woorden als ,,selectie", ,,degeneratie" en ,,vemegering" op de
lippen, deze groep voorbij te gaan. De stamvaders van deze groep
waren verre van ideale kolonisten. Toch is een groot deel van de
Hollandsche Boeren ook nu nog zuiver blank, bepaalde degenera-
tie verschijnselen zijn niet waar te nemen. Negentig jaar lang hield
deze groep zich staande in een met malaria en ankylostoom be-
smette streek, ondanks inteelt en minder gunstige economische
omstandigheden. Alles wat men heden ten dage op den physieken'
toestand der Hollandsche Boeren kan aanmerken is, dat zij een
minder sterk menschen-type vertegenwoordigen. Van een cata-
strophalen invloed van de tropen, is zelfs wonder deze buitengewoon
ongunstige omstandigheden geen sprake.
De in Queensland, Brazilie, Saba en Suriname verkregen resul-
taten mogen het dus waarschijnlijker maken, dat kolonisatie van
Europeanen ook mogelijk zal zijn in een typisch tropisch klimaat;
zij kunnen zelfs de overtuiging versterken, dat waar de noodige
voorzorgsmaatregelen worden getroffen, van degeneratie geen
sprake zal zijn; zij geven de zekerheid, dat in dat geval een cata-
strophale achteruitgang zelden zal voorkomen, doch h e t ab-
solute bewijs, dat de Europeesche groep van
geslacht op geslacht gezond kan blijven in
een volmaakt tropisch klimaat, moet nog
steeds geleverd worden.
Een total andere kwestie is, of men op ground van deze over-
tuiging, op ground van de gunstige uitspraken van verscheidene
tropen-hygienisten, gecombineerd met de onvolkomen successen
in Queensland en Suriname (io), gerechtigd is een kolonisatie van
Europeanen aan te vangen in een bepaald tropisch gebied, wonder
overigens gunstige omstandigheden. Met stilzitten en afwachten
brengt men het problem niet tot oplossing, slechts experimenten
kunnen tot een beslissing leiden. De vraag is echter of de tijd reeds
rijp is voor verdere proefnemingen, in welke landen en wonder
welke omstandigheden deze moeten plaats vinden.
V66r alles zal deze proef wonder gunstige om-
standigheden moeten worden genomen, wil zij eenigen







TROPISCH HYGIENISCH


zin en wetenschappelijke waarde hebben. In de eerste plaats is
het hiervoor noodzakelijk, dat men er in slaagt, de kolonistengroep
te behoeden voor:
A. Parasitaire tropenziekten.
B. Neurasthenie.

A. T r o p e n z ie k te n, zooals malaria, ankylostoom, lepra,
tuberculose, dysenterie, pest, pokken, cholera, geslachtsziekten,
enz. zijn ook buiten de keerkringen over groote deelen der aarde
verspreid, doch vooral in de tropen vinden deze ziekten buiten-
gewoon gunstige ontwikkelingsmogelijkheden, door het klimaat,
het lage welvaartspeil, en de geringe geestelijke ontwikkeling van
de tropische volkeren.
B. N e u r o s e. Ook wanneer men er in geslaagd is, het kolo-
nisatie terrein voorgoed vrij te maken van tropische infectie-
ziekten, wil dit nog geenszins zeggen, dat de Europeesche kolonist
zich in het nieuwe gebied, geestelijk en lichamelijk even goed voelt
als in het moederland. Zelfs al zouden de geboorte- en sterftecijfers
van een bevolking, die sinds geslachten in de tropen verblijft,
geen onderscheid aantoonen met die van bevolkingsgroepen, die
in gematigde streken wonen, dan is daarmee nog niet bewezen,
dat het tropenverblijf als zoodanig, geen nadeeligen invloed op de
vitaliteit van den blanke zou hebben. De groote versterkende
invloed, die van een verlof in koelere klimaten op lichamelijke en
geestelijke gesteldheid van den tropischen Europeaan uitgaat, is
zeker voor een groot gedeelte aan de sfeer, doch tevens voor een
deel aan de klimaatsverandering te danken. RADsmAl wijst er op,
hoe de practizeerende medicus het meest geplaatst wordt tegen-
over de vraag hoe het tropenverblijf het individu beinvloed,
en hoe men bij een bestudeering van de klinische literatuur
omtrent den invloed van het tropenverblijf op den blanke,
onwillekeurig tot een heel wat minder optimistische opvatting
komt, dan bij een bestudeering der geboorte- en sterftestatistieken

1 W. Radsma. Over den invloed van het verblijf in tropische kuststreken op het lichaams-
gestel van den blanke. Rede Batavia. 16 Aug. 1932. In ,,Geneeskundig Tijdschrift voor
Nederlandsch-Indie. Deel 72. 1932. p. xo96 e.v.







20 KOLONISATIE VAN BLANKEN IN DE TROPEN

van Queensland. Tevens wijst deze geleerde er op, hoe de physio-
logische resultaten der laatste jaren steeds better met de ervaringen
der clinic overeenstemmen, en hoe het voortdurend duidelijker
wordt, dat men zich niet meer kan vergenoegen met de veronder-
stelling, dat klimaats- en andere factoren voor den gezondheids-
toestand van den blanke in de tropen van geen specifieke beteekenis
zijn. Een groote invloed wordt door de clinic in het bijzonder
toegeschreven aan de inwerking van het tropenverblijf op het
zenuwgestel van den Europeaan 1. Neemt deze neurasthenie een
ernstigen vorm aan, dan manifesteert zij zich volgens VAN
WULFFTEN PALTHE2 in ,,stoornissen van den bloedsomloop,
hersenwerking, de maagdarmfuncties, de voedselvertering, de
waterhuishouding, enz. enz. en leidt aan den subjectieven kant
tot klachten over hoofdpijn, duizeligheid, angst, hartkloppingen,
prikkelbaarheid, onbeheerschtheid en extreme moeheid" (II).
Geen wonder, dat tal van ziekteverloven van Europeanen in de
tropen, op ground van deze neurose verleend worden.
Door VAN WULFFTEN PALTHE S wordt er op gewezen, hoe in
Nederlandsch-IndiE in de period van 1915-1925, 50 0/0 van
het total aantal verleende ziekteverloven aan neurose most
worden toegeschreven, terwijl slechts 5,5 en 6,6 0/o voor rekening
van malaria en dysenterie kwam. Doch anderzijds waarschuwt
hij er voor, vooral geen overdreven voorstellingen te maken, van
het absolute cijfer der Europeanen, die aan een nerveuse instorting
zouden gaan lijden (12).
De denkbeelden, zooals HELLPACH -die wonder den naam
,,Tropenbiasthenie" verkondigt, zijn sterk overdreven. Vrijwel
iedere Europeaan in de tropen zou volgens hem door dit zenuw-
lijden worden aangegrepen, aan gezondheid en vitaliteit inboeten,
en geestelijk uit zijn evenwicht worden gebracht, wat veelal in
,,Tropenkoller" zou eindigen.
Men moet zich eenerzijds voor oogen houden, dat slechts een
betrekkelijk kleine groep wonder neurose gaat lijden, en het over-
1 Zie ook: Handbuch der Klimatologie. Band. I. Teil E. Einfluss des Klimas auf den
Menschen. I. W. Borchardt. Medizinische Klimatologie. p. E 37.
2 P. M. van Wulfften Palthe. Het medisch aspect van Blanke kolonisatie in de tropen.
In ,,Tijdschrift Kon. Ned. Aardrijkskundig Genootschap". Mei 1936. p. 354.
3 Ibid. p. 356.








TROPISCH HYGIENISCH


groote deel van de Europeanen in de tropen volkomen gezond blijft
Anderzijds moet er hier op gewezen worden, dat het zenuwlijden
natuurlijk grooter is, dan de cijfers van uitgesproken neurasthenie
doen vermoeden.
Wat is de oorzaak, dat men in de tropen wonder de Europeanen
betrekkelijk zooveel zenuwlijders aantreft? Neurasthenie is geen
special tropisch verschijnsel, en wordt op tal van plaatsen waar-
gencmen, waar de mensch met special, veelal social, moeilijk-
heden te kampen heeft. Als oorzaken kunnen genoemd worden:
a. eenzaamheid en heimwee. Een mensch heeft behoefte aan
ontwikkeling, social gezelligheid en omgang met gelijk gerichte
geesten. Mist men de stimuleerende working van het gemeen-
schapsleven, dan zal een langzame verslapping van den geest, van
vitaliteit en van weerstand hiervan het gevolg kunnen zijn, wat
bij enkelen tot zenuwziekte kan leiden. Een tropische omgeving
is voor dit process niet noodzakelijk. GREGORY 2 wees er reeds op,
dat dit zenuwlijden vooral bij de zendelingen in Japan wordt
waargenomen, en dat neurasthenie wonder de veedrijvers, op de
schaap- en veestations in Australia, in het gezondste klimaat van
de wereld, en bij de ,,trappers" van Canada, in den vorm van
,,hut madness" vermoedelijk niet minder voorkomt, dan wonder de
eenzamen in de tropen. Ook het sexueele leven zal hier een factor
van beteekenis kunnen zijn.
b. het verantwoordelijke bestaan als leider van inheemsche be-
volkingsgroepen. Het aantal Europeanen, dat in tropische gebieden
plaatsen bezet, waarvoor zij noch de capaciteiten, noch de ervaring
noch de innerlijke beschaving bezitten, is aanmerkelijk grooter
dan in Europa. Waardevolle adviezen van hooger geplaatsten,
colleges of vrienden, zijn veelal niet te verkrijgen. Bovendien zijn
er special gaven noodig, om aan de inheemsche bevolkings-
groepen, met hun anders gerichte gedachtensfeer, leading te kun-
nen geven. Dit laatste geldt ook in het bijzonder voor Euro-
peesche vrouwen in de tropen, wat den omgang met bedienden
betreft.
c. de ongezonde, weinig aan het klimaat aangepaste levenswijze.
1 W. Hellpach. Geopsyche 1935; p. 1o5 e.v.
2 J. W. Gregory. Menace of Colour. 1925. p. 195 e.v.







22 KOLONISATIE VAN BLANKEN IN DE TROPEN
Een eerste vereischte in de tropen is een geregelde lichaamsbewe-
ging en goede voeding. Het is een bekend feit, dat zij, die lichame-
lijk het hardst werken HUNTINGTON noemt in dit verband de
waschvrouw -, zich het best voelen in de tropische warmte, en
het gezondst blijven (13). Neurasthenie komt dan ook vrijwel
uitsluitend voor, wonder geestelijke arbeiders, die een zittend leven
leiden, en wonder vrouwen, die dank zij de uitgebreide staff per-
soneel, geen vinger meer uitsteken. Bij deze laatsten geldt bo-
vendien:
d. het gebrek aan bezigheid. Ook in Europa is bij bepaalde
groepen, waar de vrouwen weinig bezigheid weten te vinden, het
aantal zenuwlijderessen grooter dan elders.
e. wonder hen, die naar tropische gebieden, vooral jonge kolo-
nien trekken, zullen zich procentsgewijs meer avonturiers, meer
geestelijk onevenwichtigen bevinden, die voor zenuwziekte een
praedispositie bezitten (14).
f. het tropisch klimaat.
De groote vraag is nu, in hoeverre komt het zenuwlijden van de
Europeaan in de tropen voor rekening van het klimaat, en in
hoeverre is dit toe te schrijven aan de factoren a-e. Reeds eerder
zagen wij, hoe in Queensland neurasthenie hooge uitzondering is,
omdat daar Westersche maatschappelijke omstandigheden met
groeps- en gemeenschapsleven naar de tropen zijn overgebracht,
en de Europeaan en zijn vrouw, daar bij gebrek aan inheemsche
arbeidskrachten gedwongen zijn lichamelijken arbeid te ver-
richten en bovendien een laatste selectie in Australie zelf
mogelijk is. Ook in Esperito Santo, wordt wonder de Duitsche
groepen, die zich hier als landbouwers vestigden, en die een sterk
godsdienstig gemeenschapsleven kennen, geen neurasthenie ver-
meld. Bij ondervraging van ongeveer 75 volwassen Hollandsche
Boeren en Boerinnen bij Paramaribo, naar hun ernstige ziekten
in het algemeen, gaf 66n man ten antwoord: ,,Ik ben altijd lijdend
aan zenuwen", 66n vrouw: ,,Ik ben momenteel sukkelend met de
zenuwen", doch hier heeft men met een ondervoede, door malaria
en ankylostoom bezochte bevolkingsgroep te doen.
Het is waarschijnlijk, dat bij een landbouwkolonisatie van
Europeanen in de tropen, mits men de noodige voorzorgen in acht








TROPISCH HYGIENISCH


neemt, het zenuwlijden tot een minimum beperkt kan blijven.
Noodzakelijk hiervoor is:
a. dat een strenge special keuring, zoowel wat de mannelijke
als de vrouwelijke kolonisten betreft, aan de emigratie vooraf gaat,
niet alleen physiek, doch ook psychisch, opdat al degenen, die
een zekere praedispositie voor zenuwziekte bezitten geweerd
worden.
b. dat de kolonisten tijdens het vervoer en in het land van vesti-
ging medisch en hygiEnisch gecontroleerd worden, opdat zij een
bij het klimaat passende levenswijze volgen.
c. dat de groep zorgvuldig samengesteld wordt, opdat de
groepsgeest zoo gunstig mogelijk zij. Zoo verdient het verplaatsen
van groote familiegroepen, van chorologisch, of godsdienstig
gebonden groepen, enz. aanbeveling.
d. dat de kolonisten als groep gevestigd worden. De dorpsvorm
verdient hierbij aanbeveling. Voor de noodige ontwikkeling en
social gezelligheid moet worden zorg gedragen. Recreatie-
mogelijkheden, geestelijke en lichamelijke, moeten worden ge-
schapen.
Dat landbouwende kolonisten, zoowel mannen als vrouwen,
onafhankelijk van den bedrijfsvorm flink de handen uit de mouwen
zullen moeten steken, en daardoor aan lichaamsbeweging, nood-
zakelijk voor het behoud van de gezondheid niet te kort zullen
komen, zal een ieder wel duidelijk zijn.
Neemt men al deze maatregelen in acht, dan zal zenuwlijden,
bij een dergelijke landbouw-groep geen rol van beteekenis
spelen.
Een belangrijker punt van het hygienische programma bij land-
bouw-kolonisatie is echter de strijd tegen de paras i-
taire tropenzie k te n. De wetenschap is tegenwoordig
zoo ver gevorderd, dat de tropenhygiknisten zich in staat achten,
iedere landstreek binnen de keerkringen vrij te maken van parasi-
taire ziekten, mits men beschikt over het hiervoor benoodigde
kapitaal en de medewerking van de geheele bevolking (15). Het
hygienische success bij het doorgraven van het Panama-kanaal door
Gorgas en zijn medewerkers bereikt, stelt hen in het gelijk.
Dit is echter slechts van theoretische waarde. In de praktijk is


23-








24 KOLONISATIE VAN BLANKEN IN DE TROPEN
het saneeren van een bepaald gebied teruggebracht tot een econo-
misch vraagstuk, en daarom staat men bij landbouw-kolonisatie
voor de oplossing van de beide vragen: Hoeveel geld is er noodig,
om de door de kolonisten te bewonen streek, en de omgeving die
van hygienisch belang is, vrij te maken en te houden van tropen-
ziekten? Zal het bedrijf van de kolonisten winstgevend genoeg zijn,
om de middelen op te brengen, noodzakelijk voor het behoud van
een normal gezondheid van alle groepsleden?
Wanneer men bedenkt, dat de saneeringskosten in de Panama-
z6ne f io.ooo per ha bedroegen 1, en het thans jaarlijks nog groote
sommen zou vergen, indien men den gezondheidstoestand in dit
gebied op peil wilde houden 2, dan zal het geen verbazing wekken,
dat een dergelijke hygienische prestatie voor landbouwkolonisatie
geen practisch nut inhoudt.
Tal van tropische landen zullen heden ten dage dan ook niet
in aanmerking kunnen komen voor Europeesche landbouwkoloni-
satie, omdat deze streken niet vrij zijn te maken van parasitaire
tropenziekten op economisch-hygienische gronden. Vele landver-
huizers komen voor kolonist in de tropen niet in aanmerking,
omdat zij te weinig ontwikk/ld zijn om zich 6f als groep wonder
medische en hygienische contr6le te stellen, 6f om als individuen
in staat te zijn zelf voor hun gezondheid zorg te dragen.
Of men in staat zal zijn het kolonisatieterrein geheel vrij te
maken van parasitaire tropenziekten, is van tal van locale factoren,
de plaats van vestiging, groep en leading betreffende, afhankelijk.
A. Wat de plaats van vestiging aangaat is
van belang:
i. Het klimaat. Dank zij den vooruitgang van de medische
wetenschap, is deze factor steeds meer op het tweede plan ge-
drongen, doch dit wil niet zeggen, dat ze daarom bij den strijd
tegen de parasitaire tropenziekten niet langer van belang is.
Immers een lage temperatuur gedurende een gedeelte van het
jaar of van den dag, belet of vertraagt de ontwikkeling van tal van
bacillen, vibrionen, en larven van ziekte overbrengende insecten,
1 P. C. Flu. TropenhygiEne. 1930. p. 3.
2 A. Grenfell Price. White settlement in the Panama Canal Zone. In ,,The Geographical
Review". Vol XXV. 1935. p. 5 e.v.








TROPISCH HYGIENISCH


en verlicht aanzienlijk den strijd tegen de tropenziekten (16). Ook
droogte heeft een zeer gunstige uitwerking. Zoo wordt de af-
wezigheid van tropenziekten op Curagao 1 grootendeels verklaard
door den geringen regenval, terwijl de strijd tegen de parasitaire
ziekten, vooral malaria, in Queensland aanzienlijk wordt vereen-
voudigd door den sub-tropischen winter, en de droogteperio-
den in dit kustgebied.
In verband met neurose wezen wij er reeds op, dat het klimaat
een van de factoren is die het zenuwlijden van den blanke in de
tropen veroorzaakt, en dus verslappend werkt. Ook al treft dit
slechts enkelingen in geringe mate, toch kan deze verslapping een
bedreiging voor de gezondheid van een geheele groep beteekenen,
indien de afname van het weerstandsvermogen van deze enkele
individuen gepaard gaat met zorgeloosheid en nalatigheid op
hygiEnisch gebied, en het groepsverband niet dusdanig ontwik-
keld is, dat men hen wonder contr6le kan stellen en tot waakzaam-
heid verplichten. In een dergelijke gemeenschap, waar de gezond-
heidstoestand van den verslapten enkeling een bron van infectie
voor de geheele groep kan beteekenen, kunnen weersveranderingen,
met hun buitengewoon gunstigen invloed op weerstandsvermogen
en vitaliteit van den blanke in de tropen, van groote beteekenis
zijn.
20. De bodem. Een droge goed gedraineerde bodem belet de
ontwikkeling van tal van ziekte-overbrengende insecten. Zoo is
het een van ouds bekend feit, dat malaria just daar optreedt, waar
de ground wordt ontgonnen. Vroeger meende men hier met slechte
gassen (mal-aria) te doen te hebben, doch thans beseft men, dat
de malariamug wonder die omstandigheden, in tal van poelen en
stilstaande plassen ideale broedplaatsen vindt.
Op vele plaatsen in een malarialand, wordt deze ziekte local
niet waargenomen bij gebrek aan broedplaatsen voor de over-
brengende muskieten (b.v. het Paradistrict in Suriname). Door
het scheppen van nieuwe of het dichtgooien van oude broed-
plaatsen, kan men den gezondheidstoestand van een streek soms
geheel wijzigen.
1 Th. Lens. Open brief aan den Heer F. P. Schuitemaker, arts te Paramaribo. In ,,DeWest".
13 Augustus 1934.








26 KOLONISATIE VAN BLANKEN IN DE TROPEN
3. De natuurlijke begroeiing. Het openleggen van den ground,
zoodat zon en wind er vrij spel hebben, special in de directed
omgeving van de woning, voorkomt menige infectie. Het ontstaan
van broedplaatsen wordt zoo veelal verkleind, bovendien kan de
wind meer verfrissching brengen.
40. De inheemsche bevolking. Voor den strijd tegen de parasi-
taire tropenziekten is het van het grootste belang, of een inheem-
sche bevolking op of om het kolonisatie terrein gevestigd is, en
hoe het met de ontwikkeling en het welvaartspeil van deze groep
gesteld is.
Daar tropenziekten van den eenen lijder op den anderen worden
overgebracht, is de gezondheidstoestand van de kolonisten in
hooge mate afhankelijk, van die van eventueele bevolkingsgroepen,
die reeds in het gebied gevestigd zijn (17). Als regel heeft men dan
te doen met primitive volken, waarbij parasitaire tropenziekten
inheemsch zijn, en die niet in staat zijn (bij gebrek aan middelen
of hygienisch inzicht) of niet geneigd zijn (eigen inzicht in de
oorzaak der ziekte, of onverschilligheid) de noodige hygienische
maatregelen te treffen.
Verreweg de beste mogelijkheden uit gezondheidkundig oogpunt
bezitten dan ook de Europeesche kolonisten, die in de gelegenheid
zijn zich te vestigen in een leeg land ver van primitive volkeren.
Vooral Queensland kan ons aantoonen, hoe de afwezigheid van
een inheemsche bevolking den strijd tegen de tropische ziekten
verlicht. De gezondheidstoestand van dit gebied was zoodoende
uitsluitend afhankelijk van het hygienisch inzicht van den meer
ontwikkelden blanke, wat het saneeringsproces aanzienlijk ver-
eenvoudigde.
Is men daarentegen verplicht zich te midden van een inheem-
sche bevolking te vestigen, dan hebben die kolonisten-groepen de
beste kans een goede gezondheid te behouden, die over de macht
beschikken, deze inheemschen tot een opvolgen van hygienische
voorschriften en een zich stellen wonder medische control te
dwingen. Hoe groot de resultaten kunnen zijn, die met dergelijke
maatregelen bij tropische landbouwende volken te bereiken zijn,
is in Deli getoond (18).
Heeft men geen macht over de inheemsche bevolkingsgroepen,








TROPISCH HYGIENISCH


die men als werkkrachten aanwendt, dan verdient het in elk geval
aanbeveling, hen op een behoorlijken afstand van de Europeesche
kolonisten te huisvesten, en sexueel verkeer onderling te vermijden.
Ook voor het psychisch heil van de kolonisten, is een zoo volledig
mogelijke scheiding tusschen de bevolkingsgroepen onderling
gunstig.
Bij de behandeling van de neurose werd reeds uiteengezet, hoe
de maatschappelijke structuur, social groepeering, enz., die een
gevolg kunnen wezen van het zich vestigen te midden van inheem-
sche bevolkingsgroepen, indirect de vitaliteit en spankracht van
den Europeeschen individu kunnen ondermijnen, en dezen zoo-
doende minder weerstandkrachtig tegen tropenziekten, en minder
zorgzaam in de bestrijding kunnen maken.

B. Wat de groep betreft is van belang:
i. De welvaart van de groep tijdens en na de vestiging, special
in verhouding tot den aard en de grootte van het te saneeren gebied.
Dit is het essentikele punt. Immers met malariabestrijding in een
bepaald gebied kunnen zoowel- met de organisatie, als met het
doorvoeren van de maatregelen, aanzienlijke sommen gemoeid
zijn 1. De welvaart van de groep bepaalt ten slotte of het de kolonis-
ten mogelijk zal zijn het terrein van vestiging vrij te maken en te hou-
den van parasitaire tropenziekten, de noodige hygirnische maatre-
gelen hiertoe te nemen, zorg te dragen voor een behoorlijke drink-
watervoorziening, een doelmatige verwijdering van faecalien, een
juiste bestrijding van ziekte-overbrengende insecten, een isoleering
en verpleging van lijders. Bovendien zijn slechts welvarende boeren
in staat luchtige ruime huizen te bouwen, zich goed te voeden,
zich doelmatig te kleeden, en voor geregelde medische contr6le
zorg te dragen (19).
2. De ontwikkeling, de goede wil, en het hygiknisch besef van
de kolonisten. Dit bepaalt eerst, of de groep, die economisch in
staat is, de tropenziekten te bestrijden, hier ook werkelijk toe zal
overgaan. In tal van Europeesche streken hebben de Europeanen
uit domheid, onverschilligheid, gemakzucht of gehechtheid aan


1 P. C. Flu. Tropenhygiene. 1930. p. 192.








28 KOLONISATIE VAN BLANKEN IN DE TROPEN

gewoonten uit hun geboorteland, de meest eenvoudige hygieni-
sche wetten met de voeten getreden. Als men leest, dat de kolo-
nisten in Queensland van tal van oud Engelsche gewoonten geen
afstand willen doen; dat een deel der Hollandsche Boeren kolo-
nisten die in 1845 naar Suriname trokken, gedurende de eerste
maand van hun verblijf in de tropen, ofwel geen verschoning
hadden, ofwel het overdreven vonden deze reeds aan te trekken;
dat de Duitschers in Esperito Santo op matrassen van maisstroo
slapen, en hier en daar wonder veeren dekbedden 1, terwijl tal van
naties hun huizenbouw onveranderd naar de tropen overbrach-
ten 2, dan zal het ons duidelijk zijn welk een belangrijke belemme-
rende invloed van dit conservatism op den strijd tegen de tropen-
ziekten moet uitgaan. Reeds SToKVIS (20) wees er in 1894 op, dat
de mensch in de tropen v66r alles zorg moet dragen de eenvoudige
wetten der gezondheidsleer niet te negeeren en GREGORY verstaat
wonder acclimatisatie voor een groot deel een goed diet, en een
aan het klimaat aangepaste levenswijze 3.
3. De groepsgeest. Deze bepaalt in eerste instantie in hoeverre
elk individu genegen is, zich persoonlijk moeiten te getroosten
ten bate van den gemeenschappelijken strijd tegen de tropenziekten.
4. De bestaansvorm van de kolonisten. Deze is niet zonder
invloed op den strijd tegen de tropenziekten. Zoo kan het stil-
staande water van een sawah een ideale broedplaats voor de malaria-
muskiet zijn. Natte rijstbouw in de directed omgeving van de ves-
tiging is dan ten sterkste afte raden. Vee daarentegen op eenigen af-
stand van het woonhuis, zal de insecten van de menschen afleiden.

C. Wat de leading betreft is van belang:
I. De ervaring en kennis op tropenhygifnisch gebied, niet
alleen in het algemeen, maar vooral ook plaatselijk. V66r allies
moet de leading een volledig inzicht hebben in de special ken-
merken van het te saneeren gebied, en in alle factoren afzonderlijk,
die elkander aldaar beinvloeden. Een voorafgaande zorgvuldige
1 Wagemann. Die Deutsche Kolonisten im brazilianischen Staate Esperito Santo 1915,
p. loo.
2 Otto Burger. Brasilien. 1926. p. 21 e.v.
3 Gregory. Menace of Colour. 1925. p. 192.







TROPISCH HYGIENISCH


studied ter plaatse, en daarop gebaseerde bestrijdingsmethode kan
tot enorme besparingen leiden. Zoo is het b.v. bij malariabestrij-
ding van het grootste belang eerst vast te stellen, welke soort
overbrengende insecten hier in het bijzonder op den voorgrond
treden, hoe deze muggen leven, waar ze broeden, hoe ver zij vlie-
gen, enz. alvorens men tot de plaatselijke bestrijding overgaat 1
2. Het vermogen, de op deze ervaring en kennis gebaseerde
hygienische regelen en voorschriften bij alle kolonisten ingang te
doen vinden; het recht hen desnoods tot social handelingen te
kunnen dwingen. Immers en zieke vormt weer een bron van
besmetting voor alle andere groepsleden, vandaar dat ,,dwang-
gemeenschappen" den strijd tegen de tropenziekten zoozeer
vereenvoudigen 2.
Uit het bovenstaande ziet men, hoe tal van eigenschappen van
de plaats van vestiging, de groep en de leading, mede bepalen of
een zeker kolonisatieterrein vrij is te maken of te houden van
parasitaire tropenziekten. Deze mogelijkheid is nimmer vast te
stellen op ground van resultaten, met een andere groep in andere
tropische gebieden bereikt.

DE MOGELIJKHEID, OF EEN BEPAALDE GROEP, ONDER
BEPAALDE LEADING, IN STAAT IS EEN BEPAALD VESTI-
GINGSGEBIED VRIJ TE MAKEN EN TE HOUDEN VAN
TROPENZIEKTEN (WAT VOLGENS VOORAANSTAANDE
TROPENHYGIENISTEN TEVENS DE WAARSCHIJNLIJKHEID
INHOUDT, DAT DEZE KOLONISTENGROEP OOK VAN
GENERATE OP GENERATE GEZOND ZAL BLIJVEN) KAN
SLECHTS WORDEN AANGETOOND OP GROUND VAN DE
RESULTATEN VERKREGEN DOOR BESTUDEERING TER
PLAATSE VAN HET VESTIGINGSGEBIED, EN EEN ONDER-
ZOEK NAAR DE KENMERKEN VAN DE KOLONISTENGROEP
EN HAAR LEADING.
OF SURINAME ZICH LEENT VOOR EEN LANDBOUW-
KOLONISATIE EXPERIMENT KAN, WAT HET HYGIENISCHE
GEDEELTE BETREFT, SLECHTS IN HET LAND ZELF
VASTGESTELD WORDEN.


SJ. J. van Loghem, Tropische Gezondheidsleer. 1933. p. 38.
s Ibid. p. 89.







30 KOLONISATIE VAN BLANKEN IN DE TROPEN

II. SOCIAL ECONOMISCH

Kan de Europea a n in de tropen bevrediging van behoeften vinden
grooter dan hij in het moederland kende? Onder welke omstandig-
heden zal dit mo gelijk zijn?
Veelvuldig hoort men de volgende theorie verkondigen: de
Europeaan heeft in de tropen veel geringere behoeften dan in het
moederland (brandstof, voeding, kleeding). Met een gelijke hoe-
veelheid arbeid brengt de Europeaan in de tropen een veel grootere
productive voort dan in gematigde luchtstreken. Dus geniet de kolo-
nist in het nieuwe gebied een z66veel grootere welvaart, dat
kolonisatie gemotiveerd is, zoo gauw men voor de gezondheid van
de Europeanen in het vestigingsgebied kan instaan.
Doch niet de grootheid van voortbrenging en de geringe eischen
bepalen de mate van welvaart, doch de waarde der productive in
vergelijk met de waarde ten koste waarvan de behoeften bevredigd
kunnen worden. Deze waarden worden grootendeels bepaald door
productiviteit en levenspeil van de concurreerende tropische be-
volkingsgroepen. Niet het feit of de Europeaan in de tropen minder
behoeften heeft dan in het moederland bepaalt de mogelijkheid
van kolonisatie. Beslissend in deze is of de Europeesche kolonist
aan het leven belangrijk hoogere eischen stelt dan de mededingende
tropische volkeren, en of hij aan deze grootere behoeften te gemoet
kan komen, door doelmatiger te arbeiden dan de inheemsche
bevolking.
Hoe geringer de behoeften van de mededingende volkeren
zijn, hoe grooter moeite het den Europeaan met zijn door cul-
tuur en hygiene gestelde eischen zal kosten, om de concurrentie
vol te houden. De tropische natuur verkleint
economisch de mogelijkheidvankolonisatie
voor Europeanen in plaats van haar, zooals tal van
voorstanders van kolonisatie doen voorkomen, te vergrooten.
De Duitsche boer, die in het begin van deze eeuw als land-
verhuizer over den Oeral trok, zal in het nieuwe woongebied wel-
licht gemiddeld iets hoogere eischen aan het leven gesteld hebben,
dan de doorsnee Sibirjak, doch een belangrijk verschil zal er tus-
schen deze beide bevolkingsgroepen, wat de te bevredigen behoef-






SOCIAL ECONOMISCH


ten betreft, niet bestaan hebben. Immers iedere bewoner van
Siberie heeft een bepaalde hoeveelheid brandstof, een behoorlijke
huisvesting, voeding en bleeding noodig, wil hij de koude winters
doorstaan. De som der minimum-behoeften die bevredigd moeten
worden is groot. De Duitscher zal iets betere woning, voeding,
bleeding enz. eischen dan de Siberische boer, doch deze extra
wenschen zullen een geringe waarde vertegenwoordigen in ver-
houding tot die, welke geeischt worden voor de bevrediging van de
basis-behoeften, die elkeen in dat gebied kent. De total uitgaven
van den Duitscher zullen dan ook bijv. 120 /o van die des Sibir-
jaks bedragen, en hij zal in staat zijn, met den Siberischen boer
te concurreeren, wanneer hij iets harder werkt, of dank zij zijn
grootere ontwikkeling kans ziet iets doelmatiger te arbeiden, of
iets handiger zijn producten van de hand te doen.
Anders liggen de verhoudingen binnen de keerkringen. De
tropennatuur komt aan tal van dagelijksche wenschen van den
mensch tegemoet. De inheemsche tropenvolken kennen zoodoende
slechts weinig te bevredigen behoeften. Een Javaan leeft op Java
van nog geen dubbeltje per dag. De Europeesche landbouw-
kolonist daarentegen zal, wil hij gezond blijven, hygienische voor-
zorgsmaatregelen moeten treffen, special eischen moeten stellen
aan zijn huisvesting, zich goed moeten voeden, zich doelmatig
moeten kleeden, enz. Bovendien zal hij eenige, zij het dan ook
geringe, cultureele behoeften kennen. Juist doordat de tropen-
natuur een zoo buitengewoon laag minimum levenspeil mogelijk
maakt, zal de Europeesche kolonist in de tropen, behoeften kennen,
die niet alleen grooter zijn dan die van den inheemschen tropen-
mensch, doch daar een aanzienlijk veelvoud van vormen. Hierdoor
zal hij niet voor een bijv. 1,2 maal grootere waarde moeten produ-
ceeren dan de mededingende tropenmensch, wil hij hiermee kun-
nen concurreeren, doch voor een 5, 10, 20 maal grootere
waarde (dit cijfer is afhankelijk van tal van plaatselijke factoren).
Zoo bedroegen de gezamenlijke uitgaven voor eenige belangrijke
levensbehoeften van een Europeesch gezin op Java in 1929: f4,28
gemiddeld per dag, waarvan f 3,59 aan voeding besteed werd, het
overige aan zeep, gas, petroleum en lucifers. Dit zelfde cijfer
bedroeg in 1929 per Javaan 9,48 cent, waarvan 8,65 cent voor







32 KOLONISATIE VAN BLANKEN IN DE TROPEN
voeding x. De uitgaven voor voeding van deze beide bevolkings-
groepen zijn waarschijnlijk nog de minst uiteenloopende cijfers
(vgl. kleeding, woning, enz.) en wanneer men de total uitgaven
naast elkander zou leggen, zou men vermoedelijk tot nog grootere
verschillen komen dan die van de voeding aangeven.
Het is mogelijk, dat de energieke Europeesche landbouwer in
de tropen in staat is harder te werken, dan de doorsnee tropen-
bewoner, te meer daar deze laatste veelal nadat hij zijn kost voor
dien dag verdiend heeft, naar huis gaat. De ervaringen in Queens-
land, en de meeningen van verschillende schrijvers wijzen in die
richting 2.
Dochhoe het zij, ook al zou de energiekeEuropeesche landbouwer
in staat zijn gemiddeld twee-, driemaal harder te werken dan de
doorsnee tropenbewoner, toch zou hij in normal omstandigheden,
met vrije mededinging van de tropenvolken op de wereldmarkt,
den economischen strijd tegen deze inheemsche groepen niet vol
kunnen houden. Ook al zou zijn inkomen driemaal grooter zijn,
dan dat van den omringenden tropenbewoner, toch zou hij ge-
dwongen zijn af te dalen tot een levenspeil, waarbij hij niet langer
in staat zou zijn zich te behoeden voor parasitaire tropenziekten,
ondervoeding, geestelijke achteruitgang, neurasthenie, verslap-
ping, enz.
Bovenstaande beschouwing maakt het wellicht begrijpelijk
waarom tal van geleerden eenerzijds de meening zijn toegedaan,
dat zware lichamelijke inspanning voor de gezondheid van Euro-
peanen in de tropen heilzaam, zoo niet noodzakelijk is, terwijl zij
anderzijds van opinie zijn, dat veldarbeid voor den Europeeschen
kolonist in de tropen buitengewoon ongezond is.
Queensland en volkomen tropische streken, waar buitengewoon
gunstige economische verhoudingen voor landbouw-kolonisatie
heerschen, zullen ons waarschijnlijk steeds overtuigender be-
wijzen, dat veldarbeid in de tropen door den Europeeschen kolo-
nist kan worden uitgevoerd zonder schade voor zijn gezondheid.
1 Prijzen, Indexcijfers en Wisselkoersen op Java I913-1929. Mededeelingen van het
Central kantoor voor de statistiek te Bataviacentrum. No. 88. Department van Land-
bouw, Nijverheid en Handel. p. 1oo-113.
s Kappler. Surinam. 1887. p. 325. Gregory Menace of Colour 1925. p. 224. Huntington.
Civilization and Climate. 1924. p. 30 e.v.







SOCIAL ECONOMISCH


In economisch-normale omstandigheden zal veldarbeid den Euro-
peeschen kolonist in de tropen echter een onvoldoende bestaan
opleveren, wat in den regel tot ziekte en verslapping zal leiden.
Veldarbeid is zoodoende als regel indirect, via economische gron-
den, schadelijk voor de gezondheid van den Europeeschen kolonist
in de tropen.
In welke uit z onderingsgevallen is het nu mogelijk,
dat de Europeesche kolonistengroep in een tro-
pisch gebied toch een voldoende economisch be-
staan in den landbouw weet te vinden?
Dit zal het geval zijn, wanneer:
a. de groep voor haar producten een market weet te vinden,
waar zij geen mededinging zal hebben te duchten van tropische
volkeren, die op een laag welvaartspeil staan. Dit is te verwachten,
wanneer:
i. de Europeesche groep over de macht en de wil beschikt haar
afzetmarkt voor zulke concurrenten te sluiten. Dit zal slechts daar
mogelijk zijn, waar de tropische Europeesche landbouw-produ-
centen door andere dan zuiver economische banden met de groep
der consumenten verbonden zijn. Slechts in dit geval zal de groep
der consumenten zich niet uitsluitend door zijn economisch inzicht
laten leiden, doch er in toestemmen, desnoods een hoogeren prijs
voor 6n of meerdere producten te betalen, mits hier andere voor-
deelen voor haar tegenover staan. Queensland is hiervan een
schitterend voorbeeld. De installing van de Commonwealth hield
in, dat de ,,White Australia-Policy" ook in dezen staat aanvaard
zou worden. De gekleurde arbeidskrachten moesten het land
verlaten, doch geheel blank Australia was genegen de schade, die
deze maatregel met zich meebracht te dragen (21). Doordat
tropisch-Australik slechts een klein deel van het geheele we-
relddeel uitmaakt, en het aantal consumenten van tropische
producten in de Commonwealth groot is, in vergelijk met het
aantal producenten, hield het doorvoeren van de White Australia-
Policy in Queensland weinig opofferingen voor de overige
staten in.
Het voornaamste product van Queensland was en is suiker.
De uitvoerwaarde van suiker bedroeg in 1933/34 7.000.000, het







34 KOLONISATIE VAN BLANKEN IN DE TROPEN
tweede belangrijkste uitvoerproduct was vruchten met een
waarde van i.ooo.ooo 1.
Het bestaan van Queensland was dus van het in stand houden
van de suikerindustrie, ondanks het terugvoeren van de gekleurde
arbeidskrachten, afhankelijk, en hiervan was de regeering toenter-
tijd ter dege doordrongen. Hun suikerpolitiek werd niet beheerscht
door algemeene economische beginselen, doch door de bestaans-
mogelijkheid van den blanken arbeider in Queensland. Een accijns
van 3 per ton suiker werd geheven. Zoolang nog gekleurde
arbeiders in het land aanwezig waren werd blanke arbeid special
gesteund 2.
De canefarmer in Queensland kan dus, dank zij de regeerings-
steun, zijn product steeds afzetten tegen hooge prijzen bij de
central fabrieken, en hierdoor blijft het bestaan van zijn bedrijf
verzekerd. Het is echter ondenkbaar, dat de landbouwers zich in
Queensland met een andere cultuur of met den verbouw van
voedingsgewassen een bestaan zouden kunnen verschaffen. Hun
welvaart is direct afhankelijk van de hen steunende suikerpolitiek
van de regeering.
20. de inheemsche groepen, door gebrek aan wilskracht, midde-
len, kennis of omstandigheden niet in staat zijn met concurreerende
producten ter market te komen. Zoo was voor de Hollandsche
Boeren bij Paramaribo gedurende de laatste twintig jaren van de
vorige eeuw, de geringe activiteit, arbeidslust en belangstelling in
den landbouw van den Surinaamschen Creool, een groot voordeel.
3. de mededingende inheemsche groepen reeds een hooger
welvaartspeil, dat het Europeesche kolonistenpeil nabij komt, be-
reikt hebben.
b. De Europeesche groep beschikt over de middelen, die haar
in staat stellen een netto bedrijfsopbrengst te produceeren, die vele
malen grooter is, dan die van de inheemsche bevolkingsgroepen.
Wanneer de Europeaan beschikt over het benoodigde kapitaal
en de vereischte kennis, en hij in staat blijkt met behulp van ge-

1 C. J. J. van Hall. Bestaan in de tropen nederzettingen van Europeesche klein-landbou-
wers? Berichten van de Afdeeling Handelsmuseum van de Kon. Vereeniging Koloniaal
Instituut. No. 104. p. 21.
a Ibid. p. 24 e.v.







SOCIAL ECONOMISCH


huurde inheemsche arbeidskrachten, dierlijke of machinale trek-
kracht, een veel grooter stuk ground te bewerken dan de inheemsche
tropenbewoners, zoodat hij een productive verkrijgt, die een aan-
zienlijk veelvoud vormt van de opbrengst der gronden van de
inheemsche kleinlandbouwers, dan kan hij een voor hem en voor
zijn gezondheid noodzakelijk welvaartspeil bereiken.
Het klein bedrijf heeft dan plaats gemaakt
voor het middel- of grootbedrijf, de eenige
bedrijfsvorm, die voor Europeanen in de tro-
pen onder economisch-normale omstandig-
h e d e n, een bestaansmogelijkheid inhoudt.
Zoo zijn de Europeesche kolonisaties in Afrika alien op inheem-
sche arbeidskrachten gebaseerd. Het zijn geen boerenbedrijven,
doch kleine plantages wonder Europeesch beheer. Zoo steunen in
Kenya alle landbouwbedrijven op inlandsche arbeiders, en daarom
wordt in Tanganyka gemiddeld gerekend op een bedrijfsopper-
vlakte van 1oo ha, terwijl in dit land een dwergbedrijf van 25 ha,
dat zich door zijn gunstigen bodem en ligging nog just kan be-
druipen, reeds io inheemsche arbeidskrachten behoeft. Zonder
kapitaal kan de Europeaan in een dergelijk land dan ook niet
slagen 1. In de Afrikaansche hooglanden behoeft de pionier een
aanvangskapitaal van zeker 500-- iooo. Het gouverement
van Zuid-Rhodesia raadt aan, zich uitsluitend met een minimum
kapitaal van 2000 in dat land te vestigen. Ook de landverhuizer
naar Brazilie heeft een flink aanvangskapitaal noodig, wil hij in het
nieuwe woongebied slagen (22). Aan landbouwers ontraadde men
reeds v66r den oorlog, om naar Cuba te komen, wanneer zij niet
in het bezit waren van ruim iooo2.
Het groote gevaar van dezen kolonisatievorm, die op middel- of
grootbedrijf berust is, dat degene, die den strijd om het bestaan
op dit niveau niet vol kan houden, gedoemd is langzamerhand
af te zakken tot een welvaartspeil, dat zich weinig van dat der
inheemschen onderscheidt. Het droeve lot van ,,den a r m e n
1 C. J. J. van Hall. Bestaan in de tropen nederzettingen van Europeesche klein-landbou-
wers? Berichten van de afdeeling Handelsmuseum van de Kon. Vereeniging Koloniaal
Instituut. No. 104. 1936. p. 8 e.v.
2 W. R. Menkman. Nog eens emigratie van Nederlanders naar Suriname. ,,West Indische
Gids" IX. 1927/28. p. 219.








36 KOLONISATIE VAN BLANKEN IN DE TROPEN
b 1 a n k e" in de tropen zal steeds een klemmende waarschuwing
blijven voor alle lichtvaardig opgezette middelbedrijf-kolonisaties
van Europeanen in tropische streken, waar een Europeaan met
handenarbeid geen bestaan kan vinden. In Brazilie, waar men
overigens weinig aandacht aan rasproblemen besteedt, vormt
het handhaven van het loonpeil van den ongeschoolden, blanken
arbeider naast den gekleurden werkman, een belangrijk problem.
In het niet tropische Zuid-Afrika waar men deze zelfde verhou-
dingen kent behooren 1/o1 van het total aantal in Zuid-Afrika
gevestigde Europeanen tot deze ,,arme blanken" groep1.
Hoe men het afzakken van enkelingen bij een landbouwkoloni-
satie van Europeanen in de tropen tot een minimum zal kunnen
beperken is een vraagstuk op zich zelf. Zeker is, dat men door
een zorgvuldig ingesteld onderzo'ek naar de mogelijkheden van
het kolonisatiegebied; door een strenge geestelijke en lichamelijke
keuring van de kolonisten; door een betrekkelijk hoog te stellen
kapitaaleisch, zooals men reeds in tal van kolonisatiegebieden
kent; door een gemeenschappelijke organisatie, een bepaalde graad
van co6peratie en een groepsverzekering, tal van mislukkingen
zal kunnen voorkomen.
We kunnen dus concludeeren:
KOLONISATIE VAN EUROPEANEN ALS KLEINLANDBOU-
WERS IN DE TROPEN IS SLECHTS BIJ HOOGE UITZONDE-
RING MOGELIJK; HET AFZETGEBIED VOOR DE PRODUCTEN
MOET HIERTOE VOOR DEN WERELDHANDEL MIN OF
MEER GESLOTEN ZIJN, TERWIJL IN HET KOLONISATIE-
GEBIED TAL VAN HISTORISCHE, GEOGRAFISCHE, ECONO-
MISCHE EN ANDERE FACTOREN MOETEN SAMENWERKEN,
OM DEZEN UITZONDERINGSTOESTAND VOOR EEN BE-
PAALDE GROEP EN PERIOD IN HET LEVEN TE ROEPEN.
DE NORMAL VORM VAN LANDBOUWKOLONISATIE VAN
EUROPEANEN IN TROPISCHE GEBIEDEN IS HET MIDDEL-
OF GROOT-BEDRIJF. DOCH OOK EEN DERGELIJKE VESTI-
GING STELT, WIL ZIJ ECONOMISCH VERANTWOORD ZIJN,
HOOGE EISCHEN AAN GROEP EN LEADING, OF AAN HET
KOLONISATIEGEBIED, OFWEL AAN BEIDE.
1 R. Herman Cohen. Het Blankenvraagstuk in tropisch Queensland. In ,,Mensch en Maat-
schappij". 1931. p. 217 e.v.








SOCIAL ECONOMISCH 37

Of een bepaalde Europeesche groep klein-, middel-, of groot-
landbouwers in een bepaald vestigingsgebied een economisch be-
staan zal kunnen vinden, is van tal van locale factoren afhankelijk:
ligging, bodem, klimaat, natuurlijke begroeiing, verkeerswegen,
staatsverband van het kolonisatiegebied, levenspeil en produc-
tiviteit van de inheemsche concurreerende bevolkingsgroepen,
ervaring, kapitaal, gezondheid, saamhoorigheid van de Euro-
peesche kolonisten, zijn wel de belangrijkste.

OF EEN BEPAALDE TROPISCHE STREEK EEN ECONOMISCHE
MOGELIJKHEID BIEDT VOOR LANDBOUWKOLONISATIE
VAN EUROPEANEN, KAN SLECHTS OP GROUND VAN EEN
SPECIAL ONDERZOEK TER PLAATSE WORDEN VAST-
GESTELD.
DERHALVE KUNNEN VOOR SURINAME DE MOGELIJKHEID
EN DE VOORWAARDEN VOOR EUROPEESCHE KOLONISA-
TIE SLECHTS WORDEN BENADERD DOOR EEN HISTORI-
SCHE BESCHOUWING VAN ALLE KOLONISATIEPOGINGEN
TOT NU TOE IN DIT LAND VERRICHT, EN EEN GEOGRA-
FISCH-ECONOMISCHE STUDIED VAN DIT GEBIED ALS
KOLONISATIETERREIN VOOR EUROPEESCHE KOLONISTEN.


















GERAADPLEEGDE LITERATUUR HOOFDSTUK I


(chronologisch gerangschikt)

DASSEN, M. H. Jr. Over de doelmatigheid van het vestigen van volkplantingen in warme
gewesten. Utrecht. 1849.
SUNDER, H. Kann die Weisze Rasse in den Tropen akklimatisieren? In,,Koloniale Abhand-
lungen". Heft 16.
STOKVIS, B. J. De invloed van tropische gewesten op den mensch, in verband met kolonisatie
en gezondheid. Haarlem. 1894.
Die Lage der deutschen Einwanderung in Brasilien. In ,,Deutsche Kolonial Zeitung".
1895. p. 265-269.
ZWECK, A. Ackerbau kolonien als Bedurfnis der Wirtschaftlichen Entwicklung Deutsch-
lands. In ,,Deutsche Kolonial Zeitung". 1895. p. 290-293.
SAMBON, L. W. Remarks on the Possibility of the Acclimatization of Europeans in Tropical
Regions. In ,,British Medical Journal". 1897. p. 61-66.
HUEPPE, F. Uber die Modernen Kolonisationsbestrebungen und die Anpassungsm6glich-
keit der Europier in den Tropen. Berlin. 19o1.
POHL, H. Kritische Rundschau fiber altere deutsche Ansiedelungen in den Tropen. Aca-
denisch proefschrift. Bonn. 1904.
KOL, H. VAN. Naar de Antillen en Venezuela. Leiden. 1904.
PLAATs, V. VAN DER. Acclimatisatie en Kolonisatie in tropische gewesten. In ,,De Amster-
dammer" so en 17 Mei. 19o8.
HANN, JULIUS. Handbuch der Klimatologie. Band II, Teil I. Klima der Tropenzone. Stutt-
gart. 19io.
KOHLBRUGGE, J. H. F. Kan de blonde Europeaan acclimatiseeren in een tropisch klimaat.
In ,,Vragen van den dag". Jan. 1911. p. 36-43.
LENS, ALB. Kolonisatie van Europeanen in de tropen. In ,,Vragen van den dag" Nov., 1911,
p. 846-852.
OAKENFULL, J. C. Brazil in 19II. London. 1912.
GREGORY, J. W. The Employment of White Labour in the Sugar Plantations of Queens-
land. In ,,Proceedings of the Royal Philosophical Society of Glasgow". Vol. XLIII.
1911-1912. p. 182-194.
Die Ansiedelung von Europiern in den Tropen. Minchen und Leipzig. 1912-1915.
Schriften des Vereins fur Sozial Politik. No. 147. Teil I, 2, 3, 4 u. 5.
ENOCK, C. R. The Tropics, their resources, people and future. London. 1915.
LOGHEM, J. J. VAN. Klimaat en Ziekte. Rede. Amsterdam. 1916.
TAYLOR, GRIFFITH. Geographical factors controlling the Settlement of Tropical Australia.
In ,,Queensland Geographical Journal". 1916-1918. p. i-68. Brisbane. I918.
JENSEN, H. I. The Geology, mineral prospects, and future of North Queensland. In,,Queens-
land Geographical Journal". 1918-1920. Vols. XXXIV-XXXV. p. 23-36 Brisbane.
192o.










GERAADPLEEGDE LITERATUUR 39

LENs, TH. Kolonisatie van Europeanen in de tropen. In ,,De Indische Mercuur" 15 Jan.,
1919.
GOFFERJE-FLORIANOPOLIS, FRIT. Die Volksgesundheit in den deutschen Siedelungen von
Santa Catharina. In ,,Archiv fur Schiffs- und Tropen-Hygiene". 23 Band. 1919
p. 498-513.
TAYLOR, GMiurTH. The Settlement of Tropical Australia. In ,,The Geographical Review".
Volume VIII, I919. p. 84-115.
BrELER, ADOLF. Brasilien. Hamburg. I92o. Auslandswegweiser 4.
BRANDT, B. Kulturgeographie von Brasilien. Stuttgart. 1922.
TAYLOR, GarFFITH. The Distribution of Future White Settlement. In ,,The Geographical
Review". 1922. p. 375-403.
HUNTINGTON, ELLSWORTH. West of the Pacific. 1923.
BALFOUR, ANDREW. Sojourners in the tropics. In ,,The Lancet". 1923. p. 1329-1335.
BALroUR, ANDREW. Problems of acclimatisation. In ,,The Lancet". 1923. p. 84-88 en
243-248.
HUNTINGTON, ELLSWORTH. Civilization and Climate. New Haven. 1924.
ROBERTS, STEPHEN H. MA. History of Australian Land Settlement 1788-1920. Melbourne
1924.
HASSERT, KURT. Australien und Neu Seeland geographisch und wirtschaftlich. Stuttgart.
1924.
TILLING, H. W. The Significance of Some Common Enemies of Health in our midst.
In ,Queensland Geogr. Journal". 1924-1926. Vols. XL-XLI. p. 42-53. Brisbane.
1926.
GREGORY, J. W. The Menace of Colour. London. 1925.
BURGER, Orlo. Brasilien. Eine Landes- und Wirtschaftskunde for Handel, Industrie und
Einwanderung. Leipzig. 1926.
FLEETWOOD, CHDELL. Australia White or Yellow? London. 1926.
BALDWIN, A. H. Life in the Queensland Tropics. Suitability for Whites. In .,Queensland
Geographical Journal". Brisbane. 1926-1929. Vols. XLII-XLIV. p. 5-22.
TAWSE-JOLLIE, ETHEL. Southern Rhodesia: A White Man's Country in the Tropics.
In ,,The Geographical Review". January 1927. p. 89-107.
PYTTERSEN, TJ. Kolonisatie van blanken in de tropen. In ,,Vragen des Tijds" LIV. 1927/28.
p. 54-62.
VEERSEMA, J. Nederlandsche volksplantingen in de keerkringen. In ,,Koloniale Studien"
Weltevreden. 1928. p. 226-239.
PYFTERSEN, TJ. Europeesche Kolonisatie in Suriname. In ,,West Indische Gids". 's Gra-
venhage. IX. 1927/28. p. 192-198.
MENKMAN, W. R. Nog eens emigratie van Nederlanders naar Suriname. In ,,West Indische.
Gids". IX. 's Gravenhage. 1927/28. p. 213-229.
JEFFERSON, MARK. An American Colony in Brazil. In ,,The Geographical Review". April,
1928. p. 226-232.
FLU, P. C. Tropenhygiene. Populaire voordrachten. Weltevreden. 1930.
JOSE, ARTHUR W. Histoire de l'Australie depuis sa decouverte jusqu'a nos jours. Paris. 1930.
WILKINSON, H. L. The world's population problems and a white Australia. London. 1930.
K6PPEN, W., GRAz und GEIGER, R. Handbuch der Klimatologie in f nf Banden. Min-
chen. 1930-33. Teil I, E; II, G; IV, R u. S; V, X.
CoHEN, R. HERMAN. Het blankenvraagstuk in tropisch Queensland. In ,,Mensch en Maat-
schappij". 1931. p. 217-235.










40 KOLONISATIE VAN BLANKEN IN DE TROPEN

DARBY, H. CLIFFORD. Settlement in Northern Rhodesia. In ,,The Geographical Review",
Volume XXI. 1931. p. 559-573.
KAMERLING, Z. Het Duitsche Kolonisatiegebied in Zuid-Brazilik. In ,,Natuur en mensch"
LII. 1932. p. 205-207.
RADSMA, W. Over den invloed van het verblijf in tropische kuststreken op het lichaams-
gestel van den blanke. (Rede uitgesproken bij de vijfde herdenking van den Dies
natalis der Geneeskundige Hoogeschool te Batavia op 16 Aug. 1932). In ,,Genees-
kundig Tijdschrift voor Nederlandsch-Indie". Deel 72. Afl. 17. p. 1090ogo-1.
WERNER, HILDE. Die hygienische Eroberung der Tropen durch die weisze Rasse, In
,,Koloniale Rundschau". XXV. Heft %. 1933.
TROLL, CARL. Europaische Tropensiedlung, ihre Aussichten und ihre Grenzen. In ,,Kolo-
niale Rundschau" XXV. Heft %. 1933. p. 32-36.
LOGHEM, J. J. VAN. Tropische Gezondheidsleer. Amsterdam. 1933.
LENS, TH. Open brief aan den Heer F. P. Schuitemaker, arts te Paramaribo. In ,,De West".
Paramaribo. 13 Aug. 1934.
PRICE, A. GRENFELL. White settlement in Saba Islands. Dutch Indies. In ,,Geographical
Review". 1934. P. 42-61.
PRICE, A. GRENFELL. White settlement in the Panama Canal Zone. In ,,The Geographical
Review". Vol. XXV. 1935. p. I-11.
HELLPACH, WILLY. Geopsyche. Leipzig. 1935.
HOLLANDER, A. N. J. DEN. De landelijke arme blanken in het Zuiden der Vereenigde Staten.
Een social historische en Sociografische studied. Groningen. 1933. Academisch proef-
schrift Amsterdam.
PALTHE, P. M. VAN WULFFTEN. Het Medisch Aspect van Blanke Kolonisatie in de Tropen.
In ,,Tijdschr. Kon. Ned. Aardrijkskundig Genootschap". Leiden. 1936. p. 352-359.
HALL, C. C. J. VAN. Bestaan in de tropennederzettingen van Europeesch klein-landbouwers?
Berichten van de Afdeeling Handelsmuseum van de Kon. Vereeniging Koloniaal
Instituut. No. 104. Amsterdam. 1936.














HOOFDSTUK II


HISTORISCH OVERZICHT VAN DE KOLONISATIE VAN
BLANKEN IN SURINAME

Het slagen van een kolonisatie is afhankelijk van de plaats van
vestiging, van de groep en van de leading. Indien wij kunnen aan-
toonen, dat in den loop der geschiedenis een bepaalde leider er in
geslaagd is, een groep goede Europeesche kolonisten op het juiste
tijdstip naar Suriname over te brengen, deze in een voor hen ge-
schikte en tot kolonisatie behoorlijk voorbereide streek te vestigen
en wonder deskundige leading te laten werken, en dat deze volks-
plantingsproeve ondanks al deze maatregelen is mislukt, dan be-
hoeft men zoolang de tijd de omstandigheden niet total ge-
wijzigd heeft, geen vernieuwde kolonisatiepogingen aan te
vangen. Is een vestigingsproeve in vroegere tijden echter wel
geslaagd, en kan men die in onze dagen wonder nagenoeg gelijke
omstandigheden herhalen, dan kan men er zeker van zijn, dat
ook deze recent proef groote kans heeft met success bekroond
te worden.
Vele malen heeft een groep Europeanen getracht zich blijvend
in Suriname te vestigen:
in 1684 tijdens het Gouverneurschap van Van Aerssen van Som-
melsdijk de Labadisten;
in 1739 een aantal Duitschers;
in 1747 een groep Paltzers;
in 1748 een groep Zwitsers;
vanaf 1751 de bijeengegaarde resten van deze kolonisaties
aan het pad van Rama;
in 1845 en volgende jaren de Hollandsche Boeren,
achtereenvolgens op Voorzorg, te Groningen, enkelen aan het pad
van Rama, en bij Paramaribo;
in 1896 en 1935 Duitschers aan de Suriname river.







42 KOLONISATIE VAN BLANKEN IN SURINAME


De vestiging van Portugeesche Joden in Suriname,
de zoogenaamde ,,Joden Savanne", wordt hier buiten beschouwing
gelaten 1. Als Semieten kunnen zij voor een blijvende vestiging
van Europeanen, wat gezondheid van geslacht op geslacht betreft,
weinig positiefs aantoonen, en als plantagehouders kunnen zij
economisch, voor een landbouwkolonisatie van boeren, geen nieuwe
gezichtspunten opleveren. K a p p e r' s g r o e p van Wurtem-
bergsche houthakkers beoogde geen blijvende vestiging. Na afloop
van hun contract liet de leider, bij gebrek aan bedrijfswinsten, zijn
arbeiders weer vertrekken.
Al deze groeps-kolonisatiepogingen van Europeanen liepen op
een spoedige teleurstelling uit. Slechts enkele uit die groepen
getreden personen, die het somtijds tot voorspoed en tot een
hooge positive brachten, bleven in Suriname achter. Alleen
de Hollandsche Boeren bij Paramaribo slaagden min of meer.
Hoewel zij zich hier niet in groepsverband vestigden, en hun
saamhoorigheidsgevoel nimmer voldoende ontwikkeld was om
zich economisch aaneen te sluiten en om zich wonder deskundige
leading te stellen, zijn zij 6n door hun rastegenstelling met de
inheemsche bevolking en door hun onderlinge familiebanden,
wederom samengegroeid tot meer dan een uitsluitend chorologisch
gebonden groep.

Waardoor zijn nu al deze vestigingspogingen mis-
Su k t, en wat leert ons de geschiedenis van de Hollandsche
Boerenkolonisatie in Suriname?
i. De plaats van vestiging. Voor een groepsvestiging van land-
bouwers, die geheel of gedeeltelijk van binnenlandschen afzet
moeten leven, zooals in Suriname het geval was, is maar en juiste
plaats van vestiging, en wel de direct bereikbare omgeving van de
afzetmarkt, in dit geval: Paramaribo. Hier kon men zijn producten
aan den man brengen. Bovendien was men hier in vroeger eeuwen
beschermd tegen de invallen van kwaadwillende Indianen en
weggeloopen negerslaven. Tevens bestond hier de mogelijkheid
' Zie hierover: Fred. Oudschans Dentz. De kolonisatie van de Portugeesch Joodsche
natie in Suriname en de Geschiedenis van de Joden Savanne. 1927.
J. Wolbers. Geschiedenis van Suriname. 1861. p. 7V e.v.







MISLUKTE KOLONISATIEPOGINGEN


zich op de hoogere gezonde zandritsen te vestigen, terwiji men
verzekerd was van medische hulp. -
Maar alle mislukte kolonisatie-pogingen hadden ver van Para-
maribo plaats. De L a b a d is t e n vestigden zich, ondanks den
goeden raad, van den hun zoo goed gezinden Gouverneur van
Aerssen van Sommelsdijk, op drie dagreizen van de hoofdplaats
op een plantage aan de Suriname-rivier, die zij ,,L a P r o v i-
d e n c e" noemden (zie Kaart No. III). Dit was het gevolg van
hun verlangen, een volksplanting op werkelijk idealistischen grond-
slag te vormen, een geheel afgesloten geestelijke gemeenschap 1.
De bodem bleek minder geschikt voor tropische culture.
Indianen vielen de kolonisatie aan. Nergens buiten de plantages
was de blanke veilig, maar special gold dit constant gevaar voor
de bewoners van het ver van de andere plantages verwijderde
,,La Providence". Ziekten braken bovendien uit, en de kolonie
verliep door sterfte en wegtrekken naar Nederland en Noord-
Amerika 2.
Vanaf 1733 kwamen jaarlijks eenige D u it s c h e r s in Para-
maribo aan, totdat deze inmiddels tot 19 Duitsche kolonisten-
families aangegroeide groep, in Februari 1739 naar den b o v e n-
loop van de Cottica werd gezonden, waarvandaan alien
in Juni 1739 reeds terugkeerden, op negen na, die inmiddels ge-
storven waren 3.
De veelvuldige aanvallen van de Marrons in het midden van de
i8de eeuw deden de plantagehouders wenschen, dat er neder-
zettingen van blanken ten Zuiden van het cultuurgebied zouden
worden gesticht, als borstwering tegen den binnenlandschen vijand.
Dit valt samen met den wensch van de Mineraal-Maatschappij,
die in deze dagen gevormd werd, om eenige arme Europeesche
families aan de bovenrivier te plaatsen ter verdere exploratie
van het land. Hierom werd aan Gouverneur Jan Jacob Mauricius,
die in 1742 naar Suriname vertrok, opgedragen, een onderzoek in
1 H. Pyttersen Tz. Europeesche Kolonisatie in Suriname. 1896.
* H. van Berkum. De Labadie en de Labadisten. Deel II. 185I p. 138 e.v. S. Kalff. Emi-
gratie naar Suriname. In ,,De Indische Gids" L. I. 1928. p. 149. J. Wolbers. Geschiedenis
van Suriname. I861. p. 67 e.v.
* R. Bijlsma. Immigratie van Duitschers in Suriname. i861. In ,,West Indische Gids" I.
1919/20. p. 412 e.v.







44 KOLONISATIE VAN BLANKEN IN SURINAME
te stellen naar de wenschelijkheid van Europeesche kolonisatie,
ten einde een cordon van vestigingen te vormen tegen de wegge-
loopen slaven. Christenen hadden, omdat zij varkens konden
kweeken, hierbij de voorkeur boven Joden 1.
Het resultaat van deze onderzoekingen was, dat in Augustus
1747 een groep Palt z e r s arriveerde. Bij hun aankomst was
niets gereed, en in eerste instantie werden zij op de plantages
ondergebracht. Hier bleven zij een half jaar; zij gaven hun
gastheeren aanleiding tot veel klachten. Toen werden zij naar de
Bo v e n S u r i n a m e overgebracht, boven het tegenwoordige
Berg en Dal. Spoedig stierven verscheidenen van hen, de overigen
verlieten den ground en de kolonisatie verliep in korten tijd.
Een jaar later kwamen voor het zelfde doel Io Z w i t s e r sc he
families naar Suriname wonder leading van Dr. Bussy. In
November 1748 vestigden zij zich in het Pa r a d i s t r i c t. Alles
verliep in den beginne uitstekend. Ze begonnen met den aanplant;
het noodige vee en gereedschap werd hen verstrekt. Doch in
Juli 1749 braken ziekten uit; 3 families vertrokken naar de stad.
Het kleine groepje dat overbleef, werd in 1753 overrompeld door
de Marrons. Deze plunderden de kolonie leeg. Gedeeltelijk wer-
den de droeve resten van deze beide vestigingen, soms met
grooten tegenzin van de kolonisten, naar het p a d v a n R a m a
(ook wel Oranjepad genaamd) overgebracht, waar een soort mili-
taire vestiging plaats vond, wonder leading van Von Bilow, ter
dekking van de plantages aan de Boven-Suriname en Para, tegen
de aanvallen der weggeloopen slaven. Deze ,,desperate post" in
lage ongezonde landen, waar alle landbouw uitgesloten bleek,
beteekende een vrijwel zeker kerkhof voor soldaten, boeren, en
wie zich verder er maar wilden vestigen.
In February 1896 kwam een kleine groep van i8 D u it sc he r s,
vegetariers, in Suriname aan, als voorloopers van een groote land-
bouwgroep. Daar zij zich op een plaats wilden vestigen, waar zij
op den duur over duizenden ha land zouden kunnen beschikken,
was een vestiging in de nabijheid van Paramaribo uitgesloten.
Bovendien meenden zij tijd en geld te kunnen besparen door land
1 H. van Breen. Europeesche kolonisatie in Suriname. In ,,Vragen des Tijds". 1897. I.
p. 46 e.v. H. Pyttersen Tz. Europeesche Kolonisatie in Suriname. I896. p. x8.








MISLUKTE KOLONISATIEPOGINGEN


te kiezen waar inpoldering niet noodzakelijk was, en daarom kozen
ze, tevens met het oog op zoet water, de streek bij Berg en Dal aan
de B o v e n-S u r i n a m e. Hoewel een ieder hen waarschuwde
voor dit gebied, dat niet malaria vrij is, gingen 2 Maart I896
8 personen naar den ground Weltevreden. 2 April d.Cv. keerden
er 6 terug (2 mannen waren inmiddels gestorven), die alien in het
militair hospital opgenomen moesten worden, en waarvan er
eenige zelfs hard ziek warren 1.
In 1935 herhaalde een groep Duitschers dit zelfde experiment:
weer vestigden zij zich in deze zelfde streek aan de Boven-Suri-
name, en wederom werden zij binnen enkele maanden ziek. Allen
keerden onverrichter zake naar Paramaribo terug.
2. De Groep. De L a b a d i s t e n waren eerlijke, werkzame
en goedwillende menschen, doch slechts enkelen van hen beschik-
ten over de noodige landbouw ervaring, terwijl zij ten eenenmale
kennis van de tropen misten. Bovendien was hun streven niet
in de eerste plaats gericht op een stoer bewerken van den ground
of het met groote krachtsinspanning opbouwen van een economisch
bestaan. Hun aandacht concentreerde zich op ,,le grand oeuvre
de Dieu": de bekeering der heidenen. Dit doel bepaalde in hoofd-
zaak hun handelingen, vandaar hun fatale keuze van de plaats van
vestiging tegen better weten in, en hun pogingen de slaven broeder-
lijk te behandelen, wat een mislukking werd.
De 19 Duitsche families, die in I739aandeCottica geves-
tigd werden, worden beschreven als arm, sommigen van hen aan den
drank verslaafd, en allen zijn te lui om hun rantsoen levensmiddelen
aan het fort af te halen. Bovendien bezaten zij veel kleine kinderen 2.
De Palt z e r s waren ten eenenmale geen boeren. Kermis-
klanten bleken zich wonder hen te bevinden, van landbouw had-
den zij niet het minste begrip, bovendien waren zij buitengewoon
lui. Ook zij hadden te veel jonge kinderen '.
I H. van Breen. Europeesche Kolonisatie in Suriname. In ,,Vragen des Tijds". 1897. I.
p. 52 e.v.
2 R. Bijlsma. Immigratie van Duitschers in Suriname. In ,,West Indische Gids". I. 1919/20.
P. 415.
. H. van Breen. Europeesche kolonisatie in Suriname. In ,,Vragen des Tijds". 1897. I.
p. 5i e.v. R. F. van Raders. Geschiedkundige Aanteekeningen rakende proven van Euro-
peesche kolonisatie in Suriname. x86o. p. 99.








46 KOLONISATIE VAN BLANKEN IN SURINAME
De Z w i t s e r s vormden verreweg de beste groep kolo-
nisten, het waren landbouwers, die wel werken wilden, doch zij
waren zeer vuil en slordig, wat kwalen in de hand most werken;
bovendien buitengewoon twistziek, zoodat oneenigheden onder-
ling, met de leaders en met den Gouverneur van Suriname niet
van de lucht waren .
De Duitschers van I895 en 1935 maakten een uiterst
gunstigen indruk, wat hun ontwikkeling betreft, zoowel van geest
als van lichaam. Zij leken een voortreffelijk slag kolonisten. Doch
hun opvattingen en levenswijze maakten hen voor een vestiging
in het oerwoud weinig geschikt. Zij weigerden bijv. chinine of
andere medicijnen te gebruiken, en hielden er een eigenaardige
geneeswijze op na, van natte omslagen en inwikkelen in wollen
dekens, wanneer de lijder koude gevoelde en naakt in de zon
liggen, wanneer hij het warm had 2. Dit alles is hen op deze
ongunstige plaats van vestiging noodlottig geworden.

3. De Leiding. De taak van den leider is tweeerlei:
I moet de plaats van vestiging met zorg worden gekozen, en
deze nieuwe woonruimte in gereedheid worden gebracht ter
ontvangst van de kolonisten, die met kennis van zaken moeten
worden uitgezocht, toegerust en overgebracht naar het
nieuwe gebied.
20 moeten de landverhuizers in het kolonisatiegebied zoo snel
mogelijk tot een goed bestaan worden gebracht, terwiji voor
hun gezondheid voldoende moet worden gewaakt.
Of leading noodzakelijk is, en however deze moet gaan in
macht en duur, is van allerlei factoren afhankelijk, zooals de ont-
wikkeling en ervaring der kolonisten, de groepsgeest, de moei-
lijkheden waarvoor de groep zich in dit nieuwe gebied geplaatst
ziet, de min of meer groote verschillen van deze woonruimte met
het moederland, special omstandigheden, enz. Zeker is, dat hoe
grooter de overgang voor de groep is, hoe meer een ervaren
leading van waarde zal kunnen zijn. Zoo zal een bekwaam leider
1 J. Wolbers. Geschiedenis van Suriname. 1861. p. 112 e.v.
2 H. Pyttersen Tz. Nederlandsche kolonisatie in Suriname. In ,,Tijdschrift voor Neder-
landsch Indie" van wijlen W. R. baron van H6evell. Tweede nieuwe series I. 1897.
p. 782 e.v.







MISLUKTE KOLONISATIEPOGINGEN


de mogelijkheid van kolonisatie van een groep Europeanen zonder
tropenervaring zeker verhoogen, mits hij de kolonisten op het
juiste gebied en tijdstip hun vrijheid laat of hergeeft.
Bij de kolonisatiepogingen in Suriname kan nergens van eenige
systematische voorbereiding der groepsvestiging gesproken wor-
den. De Labadisten hadden boodschappers vooruitgezonden, die
met uiteenloopende berichten huiswaarts kwamen. De allereerste
ontginning van het oerwoud was de taak van de eerste groep, die
zich op ,,la Providence" vestigde. Voor Zwitsers en Paltzers was
niets in gereedheid gebracht. De Duitschers van 1896 en 1935
waren zelf de voorboden van toekomstige groote groepen.
Bij geen van deze kolonisaties was dus van een behoorlijke
voorbereiding sprake, bij geen van hen was een bepaalde leading,
behalve bij de Labadisten, en bij hen blijkt hoe een onervaren
leading met macht over de groep, slechter voor de kolonisatie is
dan total geen leading.
De L a b a d i s t e n kenden een strenge onderlinge tucht,
die bij een volksplanting in de tropen een zeer gunstige factor
had kunnen zijn, indien de leading de noodige kennis van de
tropen, landbouw- en kolonisatie-ervaring had bezeten, of ten
minste over enkele advisers had beschikt, die haar in deze hadden
kunnen voorlichten. Doch hiervan was geen sprake. Raad en
steun van een van Sommelsdijk werden genegeerd door de eigen-
zinnigheid en onkunde van de Labadistenleiders, die zich uit-
verkoren waanden een bovennatuurlijke roeping te volgen,
waarbij de menschelijke rede niet in de eerste plaats den weg
wees. Doch toen hun hoogere taak ten eenenmale mislukte, (hun
onderwijs vond bij de slaven en Indianen weinig ingang) en het
dagelijksch leven een en al misire werd, gingen steeds meer
breeders twijfelen, aan den van hooger hand aangewezen weg,
aan het werk des Heeren. Men werd critisch ten opzichte van de
leading, de eenheid was gebroken, het gemeenschapsgevoel going ver-
loren en de gehoorzaamheid werd opgezegd. De kolonisatie verliep1.
Resumeerend kan men dus zeggen, dat al
deze kolonisatiepogingen in Suriname mis-
lukt zijn:
1 H. Berkum. De Labadie en de Labadisten. 1851, Deel II. p. 145.







48 KOLONISATIE VAN BLANKEN IN SURINAME
a. door een total verkeerde keuze van de plaats
van vestiging, wat gedeeltelijk toe te schrijven is aan
een gebrek aan inzicht bij de leaders of leidende instanties,
ten deele aan de in de groep levende idealen.
b. door een minder gunstig kolonisatiemateriaal,
zoowel wat de groep betreft, als de individuen.
c. door het total ontbreken van eenige leading,
ofweldoor volmaakte onbekwaamheid van de leaders.
Deze weinig gunstige uitspraak is ook van toepassing op de
vestiging van de Hollandsche Boeren op de voormalige plantage
,,Voorzorg" aan de Saramacca in 1845 en later in het aan den
anderen over gelegen Groningen. Ook hier was de leading op
alle punten te kort geschoten, had men een total verkeerde plaats
van vestiging gekozen, deze slecht voorbereid, en aan de groep
was wat samenstelling betreft, niet de noodige zorg besteed. Dat
wij deze beide kolonisatiepogingen hier afzonderlijk behandelen
vindt zijn oorzaak in het feit, dat uit deze beide mislukkingen
de Hollandsche Boeren kolonisatie in de nabijheid van Para-
maribo is voortgekomen. Daar deze groep Boeren nu sinds 85
jaar in deze streek gevestigd is, verdienen zij als Europeesche
kolonisatie in de tropen onze special belangstelling, zoodat het
juister is deze groep, vanaf zijn komst in Suriname systematisch
te volgen, en dus deze drie kolonisatiepogingen achtereenvolgens
te bespreken.

DE EERSTE VESTIGING VAN HOLLANDSCHE BOEREN IN
SURINAME TE VOORZORG.
De plaats van vestiging. Deze kolonisatie vond plaats op 's Lands
kosten en wonder directed leading van drie predikanten, die total
geen tropenervaring bezaten. In 1843 vertrokken de predikant
J. H. BET T I N G uit Beesd en drie ,,landbouwers" naar Suriname
ten einde de plaats van vestiging te bepalen. Zij waren geen van
driven ooit eerder in de tropen geweest en waren zeer teleur-
1 Van deze drie ,,boeren" bleef er slechts en in de kolonie tot de groep kolonisten
aankwam. Dit was Jan Rijsdijk (zie bijlage I, No. 367), van beroep werkman-aannemer,
later waarschijnlijk politieagent, in elk geval geen boer. De beide anderen zijn misschien
boeren geweest.








HOLLANDSCHE BOEREN OP VOORZORG


gesteld toen zij de nieuwe omgeving leerden kennen. Twee van
de ,,boeren" keerden vrij snel geheel ontmoedigd naar Holland
terug en Ds BETTING schreef brief op brief in mineur naar
Holland. Ondanks dat stelde hij de plaats van vestiging vast,
waarbij drie motieven hem moesten leiden:
1. de wensch ,,de kolonisten verre van Paramaribo, buiten
alle aanraking met de door lepra en allerlei ondeugden besmette
bevolking te houden" 1. Dit principle held al een vrijwel zekere
mislukking op economische gronden in.
20. het kiezen van vruchtbaren ground met het oog op de
grootere kans van slagen van de landbouwkolonisatie.
30. het de voorkeur geven aan hoog gelegen, drogen ground,
waar goed drinkwater te verkrijgen was, ten einde den gezond-
heidstoestand van de Europeesche kolonisten zoo min mogelijk
in gevaar te brengen.
Nu zijn het tweede en derde punt in het laagland van Suriname
slecht te vereenigen: de hooggelegen zandgronden, de schelp-
ritsen, zijn ongetwijfeld de meest gezonde woonplaatsen, doch
de ground is daar onvruchtbaar, terwijl de vruchtbare klei-
gronden zoo laag gelegen zijn, dat het terrein ingedijkt moet
worden, terwijl van goed drinkwater daar geen sprake is. Boven-
dien is er veel kans op malaria en andere tropische ziekten in
deze streek, zoolang deze ground niet over een groote oppervlakte
in cultuurland is omgezet, door het bosch te kappen en door
den aanleg van een perfect loozingsstelsel over het geheele ter-
rein.
D s BETTING heeft lang geweifeld aan welk beginsel hij de
voorkeur most geven. Oorspronkelijk koos hij het hoog op de
schelpritsen aan de Saramacca gelegen gezonde Groningen, waar
men over goed drinkwater kon beschikken, en waar bovendien nog
tamelijk bruikbare gebouwen van een verlaten militaire post
stonden. Doch de onvruchtbaarheid van den ground schrikte hem
tenslotte af. Ook schijnt hij een moment een open oog te hebben
gehad voor de bezwaren van de afgelegen ligging, die de afzet
van producten naar het 8 10o uur verwijderde Paramaribo on-
1 J. J. Leys. Kolonisatie van Suriname door Nederlandsche Landbouwers. In ,,West-
India", Maart 1917, p. I.








KOLONISATIE VAN BLANKEN IN SURINAME


mogelijk zou maken. In een van zijn wanhoopsbrieven raadde
hij tenminste aan de plantage Beekhuizen te koopen Doch
inmiddels ontving hij uit Holland berichten, om nu haast te
maken, en tenslotte werd op zijn voorstel de oude suikerplantage
,,V o o r z o r g", die tevens als leproserie had dienst gedaan 2,
gekocht. Dit wil dus zeggen, men negeerde de gezondheid der
kolonisten als belangrijke factor bij de keuze van vestigingsplaats
en concentreerde zich uitsluitend op de economische toekomst,
door zich v66r alles neer te laten op goeden ground, n.l. de vette,
om zijn vruchtbaarheid beroemde klei langs de Saramacca, on-
danks het feit 3, dat deze ground uiterst laag gelegen, zeer water-
rijk en moerassig was, terwijl het in orde brengen van het terrein
van vestiging en het plantklaar maken van een deel van den ground,
veel tijd, werkvolk en kapitaal zou eischen. Dat d e r a m p van
1 8 4 5 een dusdanigen vorm heeft aangenomen is mede te
wijten aan de slechte voorbereiding in Holland en Suriname, aan
de gesteldheid van de kolonisten, en aan de onoordeelkundige lei-
ding. Doch als hoofdoor zaak moet zeer zeker de no od-
lottige keus van de vestingsplaats gelden. Om
het drama, dat zich op Voorzorg zou gaan afspelen te voor-
spellen, zooals TYDEMAN deed, is geen helderziendheid, zelfs
geen medisch inzicht noodig. Want ook de brieven van D s
BETTING waren al zeer somber gesteld, terwiji hij op
TYDEMAN'S voorspelling: ,,wel domino, zorg dan voor een kerkhof
voor de helft" het merkwaardige antwoord gaf: ,,Nu maakt gij
het d1 te erg" 4
Had men zich in de eerste plaats tot de zandrits van Groningen
als wooncentrum bepaald, waar men over goed drinkwater kon
beschikken, en was men van hier uit begonnen het omliggende
land in cultuur te brengen, dan was het aantal slachtoffers ver-
moedelijk heel gering gebleven. Later gaf het overbrengen der
zieken van Voorzorg naar Groningen aan de epidemic reeds een
1 J. J. Leys. Kolonisatie van Suriname door Nederlandsche Landbouwers. In ,,West-
Indie". Maart 1917.. p. 2.
2 H. Pyttersen Tz. Europeesche Kolonisatie in Suriname. 1896. p. 57.
3 H. Pyttersen Tz. Europeesche Kolonisatie in Suriname. 1896. p. 70.
F. W. L. Tydeman. lets omtrent de kolonisatie te Voorzorg aan de Saramacca in het jaar
1845. In ,,Het Pantheon". 1855. p. Ioo.







HOLLANDSCHE BOEREN OP VOORZORG


gunstige wending, terwiji degenen, die op Voorzorg bleven vrij-
wel alien bezweken.
De Kolonisten. CoPIJN1 verhaalt hoe D s BE T T I N G, die zich
wat later bij de andere bestuurders van de kolonisatie gevoegd
had, betwijfelde of er wel voldoende neiging tot emigratie in
Nederland bestond, en of men daar wel een voldoend aantal
landverhuizers zou kunnen vinden. Dit was de oorzaak, dat de
minister van Kolonien in zeer korten tijd van de leaders een opgaaf
eischte van een vijftigtal gezinnen, die verklaarden aan emigratie
deel te willen nemen. Dit had tot gevolg, dat de zaak te gauw een
algemeene ruchtbaarheid verkreeg met alle bezwaren van dien,
en dat men zich niet voldoenden tijd gunde een groep goede
kolonisten samen te stellen.
Wie waren nu deze in der haast bijeen gebrachte landver-
huizers?
Op het bevolkingsbureau te Paramaribo berust een special
register, dat een volledig inzicht geeft in den loop der bevolking
van de kolonisatie aan de Saramacca. Met het oog op het belang
van deze vrijwel onbekende gegevens, werden deze volledig afge-
drukt in Bijlage I van dit werk. Doch dit register berust geheel
op opgaven van de kolonisten zelf of hunne leaders, en deze
hadden er belang bij ideale kolonisten te schijnen of aan te brengen.
Met het oog hierop werden de opgaven uit het bevolkingsregister
zooveel mogelijk vergeleken met de gegevens, die de archieven
van een zeventigtal Nederlandsche gemeenten, waar deze kolo-
nisten te eeniger tijd hun domicili hadden, opleverden.
De kortstondige vestiging te Voorzorg, waarbij van landbouw
vrijwel geen sprake kon zijn, mislukte direct door hygienische
misstanden, zoodat de al of niet juiste keuze van de kolonisten
naar het beroep, eerst in de tweede plaats behandeld zal worden.
Voor alles zal daarom worden nagegaan, de physieke en psychische
gesteldheid van de emigranten, aan de hand van de officieele ge-
gevens, en wel in de eerste plaats de groepssamenstel -
lin g.
Wil een groep geschikt zijn voor den pioniersarbeid van de
1 A. Copijn. Schets van de Lotgevallen der Kolonisten, die aan de proeve van Europeesche
Kolonisatie aan de Saramacca hebben deelgenomen. In ,,West Indie". 1855. p. 241.








52 KOLONISATIE VAN BLANKEN IN SURINAME
vestiging in de tropen, zal zij moeten samengesteld zijn: uit
jonge menschen van 20 tot 30 jaar, kleine gezinnen, liefst met
een kind van meer dan een jaar oud. Kolonisten ouder dan 35
jaar, kinderen wonder het jaar, en aanstaande moeders moeten
geweerd worden.
Hoe was het nu gesteld met de landverhuizers van 1845? De
geboorte data van 359 van de total 370 kolonisten geeft het re-
gister te Paramaribo (zie Bijlage I) aan. Van de ontbrekende ii
werd in zeven gevallen het geboortejaar gevonden in een Hollandsch
gemeentearchief, dit wordt in Bijlage I cursief gedrukt aangegeven.
Van de overige 359 kolonisten werden er 5 op de zeereis naar
Suriname geboren; gezien het evenement, en de controleerende
leading, mag men veronderstellen, dat deze opgaven just zijn.
Van 31 kolonisten werd de leeftijd, van 310 kolonisten de ge-
boortedatum gecontroleerd aan de opgaven van Hollandsche
gemeenten waar 6dn of meer familie-leden werden geboren. In
tien gevallen was er een verschil van enkele dagen met de gegevens
uit het register te Paramaribo, vermoedelijk doordat de boeren
den datum van hun doop als geboortedatum opgaven. In zes ge-
vallen werden verschillen van respectievelijk 20 dagen, 3 maan-
den, 9 maanden, i jaar, i jaar, en 5 jaar gevonden. Deze in Hol-
land gevonden geboortedata werden in Bijlage I cursief gedrukt
naast de foutief aangegevenen geplaatst: slechts in e6n geval
kwam een kolonist hierdoor in een andere leeftijdsgroep bij de
indeeling.
Door het verloren gaan van een gemeentearchief (Beusichem)
en een onjuiste opgave van de geboorteplaats door enkele kolo-
nisten, vooral vrije arbeiders, was het ondoenlijk 13 geboorte-
data in total uit het register te Paramaribo te controleeren.
Doch daar van de in Bijlage I vermelde geboorteaangiften zeker
96 % just is bevonden, zijn de gegevens van het register zeer
zeker betrouwbaar genoeg om er een verdeeling van de kolonisten
naar de leeftijdsklassen op te mogen baseeren (zie tabel III, p. 53).
Onnoodig te zeggen, dat dit voor een kolonisatie een fatale
samenstelling beteekent omdat:
Io. De groep van de werkelijke kolonisten, ruim genomen van
18 tot 35 jaar, slechts 54 mannen en 43 vrouwen groot is (waar-







HOLLANDSCHE BOEREN OP VOORZORG 53
TABEL III
Overzicht van de kolonistenbevolking, die in 1845 in Suriname arriveerde, ver-
deeld naar geslacht en leeftijd:
mannen vrouwen
o-i jaar 5 8
x-6 ,, 33 38 40%
6-12 36 27
12-18 26 26 14%
18-25 27. 24 27%
S27 %
25-35 27 19
35-45 23 21
45-55 ,, 15 10 19%
55-65 ,2 i
Totaal 192 1741

van 18 mannen en 8I vrouwen vrije arbeiders zijn, dus geen
gezinshoofden) d.w.z. zij maakt slechts 27% van het total aantal
kolonisten uit.
20. Van de 55 gezinshoofden zijn 40 der mannen en 32 hunner
vrouwen (dus 2/, van het aantal ouders) van een zoodanigen ouder-
dom, boven 35 jaar, dat zij nimmer als kolonisten aangenomen
hadden mogen worden.
3. Van detotale groepbestaat meer dan de helft, 54 %, uit min-
derjarige kinderen, terwijl liefst 40 % van het total aantal kolo-
nisten wordt gevormd door kinderen beneden 12 jaar.
40. 13 kinderen beneden het jaar, en 28 personen boven de
45 jaar, waarvan nota bene 3 boven de 55 jaar, hadden wonder geen
voorwaarde deel mogen uitmaken van een kolonisatie in de tropen.
Men kan dus zeggen: de keuze der gezinnen is wat leeftijd be-
treft aller ongelukkigst, de ouders waren te oud, de kinderen te
veel in aantal n.l.: 3,6 gemiddeld per gezin, en een deel der kin-
deren was te jong. Gezinnen als die van Klaas van Leyen en
Gerrit Jan Zweerts (zie Bijlage I no. 233 tot 255) mogen nooit
door leaders medegenomen worden bij een allereerste vestiging
in een tropisch gebied.
Hoe fataal deze samenstelling der groep was, niet alleen van
* Van vier kolonisten zijn de geboorte data onbekend. Totaal 370 kolonisten arriveerden
in Suriname.













Mannen

40
0 Aangekomen
35
Gestorven
30

ws n ~ n -

20

f5

10
IV
~I
,i


5

h


Vpouwen



o Aangekomen

Gestorven














0 1 6 12 18 25 35 45 65
tot tot tot tot tot tot tot tot tot
1 6 12 18 25 35 45 55 65

Leeftiyd


Fig. 2. Aantal en sterfte van de mannelijke en vrouwelijke Europeesche kolonistengroep te Voorzorg aan de Saramacca in het jaar
1845 naar de leeftijdsklassen.


0 1 6 12 18 25 35 45 55
tot tot tot tot tot tot tot tot tot
1 6 12 18 25 35 45 55 65








HOLLANDSCHE BOEREN OP VOORZORG 55

economisch standpunt gezien (het productive deel der bevol-
king was veel te gering), doch ook uit gezondheidsoogpunt, bleek
bij het uitbreken der ziekte aan de Saramacca. Het groote aantal
slachtoffers vond men special in die groepen, die men van een
kolonisatie had moeten uitsluiten, zooals onderstaande tabel aan-
toont:

TABEL IV
Loop der kolonisten bevolking te Voorzorg in het jaar 1845.
Mannen Vrouwen
leeftijd
aangekomen gestorven % aangekomen gestorven %
o-- jaar 5 5 zoo % 8 7 88 %
x-6 31 19 61% 38 24 63%
6-2 ,, 36 16 44% 27 14 52%
12-18 26 9 35% 26 9 35%
18-25 ,, 27 10 37% 24 6 25 %
25-35 ,. 27 9 33% 19 i 58%
35-45 23 II 48% 21 II 52%
45-55 15 9 60% o 5 50 %
55-65 2 2 Zoo% I I oo %

Totaal 192 go 174 88

Deze tabel IV (zie ook de op deze gegevens gebaseerde gra-
fische voorstelling Fig. 2) geeft een just inzicht in de groote
sterftekans van kinderen beneden het jaar, en van ouderen boven
55 jaar, terwijl ook de groepen van i tot 6 en van 45 tot 55 jaar
meer dan de helft door den dood verloren. De groep van 12 tot
35 jaar bleek het meest resistent, uitgezonderd de groep van
vrouwen van 25 tot 35 jaar, wat te verklaren is uit het feit, dat
zich in deze groep just het meerendeel van de gehuwde vrouwen
bevonden, die een kind verwachtten, wat zij vrijwel zonder uit-
zondering met den dood moesten bekoopen 1. Van de 24 vrouwen
van 18 tot 25 jaar waren 16 vrije arbeidsters, bij wie een bevalling
wel niet uitgesloten was, maar toch zelden voorkwam 2
1 F. W. L. Tydeman. De Epidemie van Typhus geheerscht hebbende op het Etablissement
voor de Europeesche Kolonisatie in Suriname te Groningen aan de Saramacca in 1845.
Academisch proefschrift. Leiden. 186o. p. 15.
' Ibid p. 3,







56 KOLONISATIE VAN BLANKEN IN SURINAME

De physieke gesteldheid van de kolonis-
te n. Van een keuring van de emigranten in Holland is
geen sprake geweest. TYDEMAN wijst er dan ook op, hoe velen
een voor de tropen weinig geschikt gestel bezaten, terwijl bij de
kinderen aanleg tot scrophulosis en verschijnselen van worm-
lijden werden waargenomen 1.
Bovendien werd door de verzorging der kolonisten in Holland
en tijdens hun overtocht, hun lichamelijke gesteldheid er niet
better op. De meesten hadden zich reeds twee jaar voor het ver-
trek als kolonist opgegeven en rekenden op een spoedige emi-
gratie. Zij verkochten hun woningen en bedrijven zoo gauw
zich een goede gelegenheid voordeed en verlieten hun diensten 2,
zoodat reeds enkele der gezinshoofden in 1843 bij de geboorte-
aangifte van een kind opgaven zonder beroep te zijn. (zie bijv.
No. 324 van Bijlage I). Deze menschen waren dus bij het vertrek
uit Holland reeds eenige jaren werkloos, terwijl zij in den winter
van 1844-'45 door de kolonisatieleiding ondersteund moesten
worden.
Terwij zij hun geheele leven uiterst matig gevoed waren en zwaar
gewerkt hadden, kregen zij gedurende hun reis naar Suriname, waar-
bij zij het grootste deel van den tijd tusschendeks opeengepakt leef-
den, en uiterst weinig beweging konden nemen, de zware en vette
matrozenkost. Door het groote aantal kleine kinderen waren de
scheepsporties te groot en daardoor namen de krachttoeren in
het vele eten benauwende vormen aan 3. Hoe vuil de landver-
huizers waren, en welk een afschuwelijke lucht tusschendeks
heerschte vertelt TYDEMAN, die op de Saramacca river aan boord
kwam. Noch hem, noch zijn medebezoeker, den heer Allan, was
1 F.W. L. Tydeman. De Epidemie van Typhus geheerscht hebbende op het Etablissement
voor de Europeesche Kolonisatie in Suriname te Groningen aan de Saramacca in 1845.
Academisch proefschrift. Leiden. 186o. p. 8.
a A. Copijn. Schets van de Lotgevallen der Kolonisten, die aan de proeve van Europee-
sche Kolonisatie aan de Saramacca hebben deelgenomen. In ,,West Indie" x. 1855.
p. 243.
. F. W. L. Tydeman. lets omtrent de kolonisatie te Voorzorg aan de Saramacca in
het jaar 1845. In ,,Het Pantheon" 1855. p. 102.
F. W. L. Tydeman. De Epidemie van Typhus geheerscht hebbende op het Etablissement
voor de Europeesche Kolonisatie in Suriname te Groningen aan de Saramacca in 1845.
Academisch proefschrift. Leiden. 186o. p. 8.







HOLLANDSCHE BOEREN OP VOORZORG


het mogelijk ,,eene minuut in het tusschendeks te vertoeven,
zoo zelfs, dat bij dien heer de zigtbare gevolgen daarvan niet
uitbleven"1.
De h y gi e ne liet bij de kolonisten alles te wenschen over.
De hen behandelende geneesheer TYDEMAN doet hierover krasse
mededeelingen: ,,Verscheidene families waren zoo onverwacht ver-
trokken, dat zij het meerendeel hunner goederen hadden moeten
achterlaten, welke dan met andere, nader te verwachten bodems
zouden worden toegezonden; hierdoor kwam het, dat er waren,
die geene genoegzame verschoning hadden, die toch vooral in
de warmte en aan boord zoo noodig is. Anderen waren er weder,
bij wie het hetzij uit luiheid of nalatigheid geen plaats vond;
immers, hoe kan verklaard worden, dat toen ik, nadat zij reeds
3 a 4 weken daar hadden doorgebracht en ik sommigen wonder
behandeling kreeg, bij het onderzoek zag, dat hals, borst en
armen en verschillende lichaamsdeelen met korsten als begroeid
waren; zoude lusteloosheid door teleurgestelde verwachting en
ook het zenuwachtig karakter, dat de epidemic in haar verloop
aannam, niet als de vooraamste oorzaak hiervan te beschouwen
zijn? Ik geloof ja!" 2 Wat dit gebrek aan hygiene zeggen wil, bij
een reis tusschendeks van 25 dagen in de tropen, waarvan negen
op een tropische river, zal een ieder duidelijk zijn.
De psychische staat van de kolonisten liet ook veel
te wenschen over. Het lange wachten in Holland en het einde-
looze gesukkel op de Saramaccarivier, moet velen tot wanhoop
gebracht hebben, zoodat de teleurstelling bij aankomst hen geheel
overstuur maakte.
Het saamhoorigheidsgevoel van de groep kan
niet bijster groot geweest zijn: de kolonisten kwamen uit 25
verschillende gemeenten. Wel waren alien (op het Evangelisch
Luthersch gezin van Eickelman na) Hervormd; dit zal de onder-
linge band versterkt hebben, doch van een idealistisch doel was
bij deze volksplanting geen sprake; men wilde voor alles econo-

1 F. W. L. Tydeman. lets omtrent de kolonisatie te Voorzorg aan de Saramacca in het
jaar 1845. In ,,Het Pantheon". 1845. p. 117.
2 F. W. L. Tydeman. lets omtrent de kolonisatie te Voorzorg aan de Saramacca in het
jaar 1845. In ,,Het Pantheon" 1855. p. 0oS.







58 KOLONISATIE VAN BLANKEN IN SURINAME
mischen vooruitgang. TYDEMAN wijst dan ook op het volmaakte
gebrek aan tucht en alle bezwaren van dien 1.
Daarenboven kan men uit de gegevens van den burgerlijken
stand der verschillende gemeenten opmaken, dat verscheidene
der emigranten niet het ware kolonistenbloed bezaten.
De leading van een kolonisatie, staat bij de keuze der land-
verhuizers direct voor de taak kolonisten en av o n t u r i e r s
te scheiden. Beide groepen zijn geen gewone menschen, zij be-
zitten den innerlijken drang lets nieuws op te bouwen, het
aanpassingsvermogen zich te vestigen in een vreemde omgeving,
doch terwijl de kolonisten jaren lang zullen worstelen om zich
in die nieuwe woonruimte een bestaan te scheppen, zijn de avon-
turiers geen blijvers. Zij zullen zich snel wederom verplaatsen
naar een ander tooneel van eersten strijd, daar zij in wezen op
zoek zijn naar het nieuwe, niet naar een vast bestaan in een be-
paalde woonruimte. De groep der avonturiers kan in sommige
landen, wonder bepaalde omstandigheden zijn nut hebben, als
voor- en grenspost, doch bij een kolonisatie als in 1845 in het
Surinaamsche kustgebied, beteekende iedere avonturier wonder de
landverhuizers uitsluitend een slechte kolonist. Dit te verwachten
gebrek aan volharding, is veelal uit het verleden van den zich
aanmeldenden landverhuizer op te maken, en de leaders van de
kolonisatie in 1845 hebben hier niet voldoende rekening mee ge-
houden. Mannen als Frederic van den Eng (Bijlage I No. 69,
die de voorafgaande 15 jaar 6 kinderen had gekregen, geboren
op 5 verschillende plaatsen, en inmiddels 4 verschillende am-
bachten uitoefende) Dirk Bleyerveld (No. 81 Bijlage I, met 3
ambachten in o1 jaar) en Willem Vink (No. 264, een onderwijzer,
die zich voor landbouwer uitgeeft, met een opvallende vrouwen-
perkara achter zich) mogen voortreffelijke menschen geweest zijn,
als kolonisten deugden zij echter psychisch niet.
De bekwaamheid der kolonisten. De kolo-
nisatie van 1845 was een landbouwkolonisatie, en het slagen van
deze vestigingspoging was voor een goed deel afhankelijk van het
feit, hoeveel volwassen, ervaren landbouwers zich wonder de 370
1 F. W. L. Tydeman. lets omtrent de kolonisatie te Voorzorg aan de Saramacca in het
jaar 1845. In ,,Het Pantheon" 1855. p. III.







HOLLANDSCHE BOEREN OP VOORZORG


kolonisten bevonden en hoe het met hun bekwaamheid gesteld was.
In het register van den loop der bevolking van de kolonisatie
aan de Saramacca (Bijlage I) wordt het beroep vermeld, doch
daar deze gegevens berusten op mededeelingen van de kolonisten
zelf, die er belang bij hadden voor boer door te gaan, staat menig
handwerksman, die in Holland, 6f wel na het sluiten van zijn
zaakje nog wat in zijn moestuin spitte, 6f wel nooit een spade
gehanteerd had, als landbouwer te boek.
Voor zoover de gemeente-archieven dit mogelijk maakten, is
aan de hand van de geboorteacten der kinderen, het beroep
der ouders nagegaan en dit werd zoo volledig mogelijk
naast de gegevens van ieder kind in Bijlage I vermeld (cursief
gedrukt).
Ook het beroep der ouders van de gezinshoofden werd zooveel
mogelijk nagegaan en vermeld, terwijl van de vrije arbeiders
steeds het milieu waaruit zij afkomstig zijn special werd aan-
gegeven. Vergelijkt men deze gegevens met die van het register
uit Paramaribo dan krijgt men een eenigzins ander inzicht in de
indeeling in beroepsklassen, waarin de kolonisten te splitsen zijn.
Deze moet er in werkelijkheid hebben uitgezien als in Tabel V
is aangegeven.
Al degenen werden tot groep II gerekend, die niet dui-
delijk bij een der drie andere groepen behoorden. Het begrip
,,boer" werd zeer ruim opgevat, zoodat hierbij ook wol-
kammersknechten, een visscher en een schaapsherder werden
meegeteld. Bovendien werden alle vrije arbeiders (ondanks de
hieronder aangehaalde uitspraak van TYDEMAN) en zonen van
gezinshoofden, die in het Surinaamsche register als landbouwers
te boek gesteld zijn, in Tabel V ook als zoodanig ingedeeld,
zelfs al waren zij uit een handswerksliedenmilieu afkomstig.
Het aantal van hen, die in Tabel V tot groep II gerekend
werden, is dus stellig niet te klein. Men kan dan ook met zeker-
heid concludeeren:
van de mannelijke volwassen kolonisten,
die in 1845 deel uitmaakten van de landverhuizing naar Suriname
is slechts 5 5 % (53 van de 96 volwassen kolonisten) m i n
of meer bekend met den landbouw; 49 van









TABEL V
Indeeling van de kolonisten van 1845 naar de beroepen, die zij in Holland vervulden.
De Gezinshoofden

Groep IV.
Groep I. Leiders. Groep II. Boeren Goep en Ongeschikte
Handwerkslieden
beroepen

Predikant 2 Zelfstandige Kuiper I Kanonier
Schoolonder- landbouwers 4 Steenbakker I tapper I
wijzer I Daghuurders 25 Schoenmaker 2 Soldaat I
Vroedmeester I Kleermaker 2 Schutter-
Wagenmaker 2 daghuurder-
Hoefsmid 2 koetsier I
Broodbakker I Onderwijzer-
Timmerman 2 landbouwer i
Kopergieter I Oppasser-
Grutter I landbouwer x
Wever 2
Werkman-
aannemer I
Totaal 4 29 18 5

De Vrije Arbeiders

Boeren- Bakker I
arbeiders g Metselaar I
Timmerman 6
Schilder 2
Apothekers-
leerling I
9 II
Kinderen van gezinshoofden boven x8 jaar op I Juli 1845.

Zoon bestuur- Boerenzoons 15 Schoenmaker i
der predikant x Timmerman x
I 15 a
Volwassen Mannen zonder gezin

Opzichter
bouwwezen i
Adjunct be-
stuurder
2

Totaal alle Volwassen Mannelijke Kolonisten
Groep Groep Groep Rest geen
der leaders der boeren handwerkslieden boeren

7 53 31 5








HOLLANDSCHE BOEREN OP VOORZORG


deze 53 landbouwers waren niet gewend zelfstandig te werken
(boerenarbeiders).
Het resultaat van dit onderzoek naar het beroep der landver-
huizers komt overeen met de verklaringen van ooggetuigen. Zoo
schreef TYDEMAN: ,,Zij, die als landbouwers naar de Sara-
macca kwamen, waren het niet alien; wel is waar, men heeft ook
ambachtslieden noodig, maar ,,Wat als matroos aan boord komt,
moet als matroos varen"; en dit was op verre na niet op alien
toepasselijk, die wonder den naam van landbouwer een deel van
het personnel uitmaakten; vooral was er op de zoogenaamde
vrijgezellen van beide geslachten vrij wat aan te merken" .
KAPPLER was van meening, ,,dass nur ein kleiner Teil der Kolo-
nisten aus Landleuten, der weit gr6ssere aber aus Handwerkern
bestand" 2.
Het groote aantal handwerkslieden was gedeeltelijk veroor-
zaakt door gebrek aan inzicht bij de leaders, die b.v. twee bakkers
meenamen, terwiji er bij aankomst geen oven bleek te zijn; ten
deele aan de verkeerde keuze van de plaats van vestiging: dichtbij
Paramaribo had men met een paar handwerkslieden kunnen
volstaan.
Ook van de vrije arbeidsters waren slechts 3 van de 18 van
boerenafkomst, de ouders van de overige 15 hadden de meest
uiteenloopende stedelijke werkkringen.
Met het oog op hun landbouwervaring is het tevens van het
grootste belang, uit welke streek in Nederland
de kolonisten afkomstig zijn. VAN HINTE wijst er
op, hoe bij de Hollandsche landverhuizers de neiging bestond
zich ook weer in Amerika neer te laten op de zelfde grondsoort
als waarop zij in Holland hun bedrijf uitoefenden, terwiji de
leaders er zich van bewust waren, dat dit de kans van slagen ver-
grootte.
Op kaart No. I zijn de plaatsen aangegeven, vanwaar de vol-
wassen landverhuizers afkomstig waren. Wij zien dat in Nederland
' F. W. L. Tydeman. lets omtrent de kolonisatie te Voorzorg aan de Saramacca in het
jaar 1845. In ,,Het Pantheon" 1855. p. Io.
2 A. Kappler. Surinam. 1887. p. 322.
' J. van Hinte. Nederlanders in Amerika. Groningen. 1928. Deel I. Academisch proef-
schrift. Amsterdam. p. 2o6 e.v.








62 KOLONISATIE VAN BLANKEN IN SURINAME
de meeste ,,boeren" gevestigd waren op de Utrechtsche heuvel-
rug, in de Geldersche Vallei, en op de Randgebieden van de Veluwe
(Oosterbeek, Velp en Terwolde) en een klein gedeelte in de
Betuwe. Slechts deze laatsten zullen zich in de zware Surinaamsche
klei min of meer this gevoeld hebben, doch de handen van de
zand- en laagveenboeren zullen in het Surinaamsche laagland
verkeerd hebben gestaan. Deze zullen voor een vestiging op de
zand- en schelpritsen, zooals in Groningen en bij Paramaribo
better geschikt geweest zijn. Vooral zij, die in Holland hoofd-
zakelijk veehouder waren (uit Veenendaal, Wilnis enz.) moeten
in de nabijheid van de stad, waar de melkverkoop de hoofdzaak
van het bedrijf uitmaakt, eerst tot hun recht gekomen zijn. Daarom
hoeft het ook geen verwondering te wekken, dat de van Ravens-
waay's een van de meest welgestelde Hollandsche Boeren-
families van Suriname geworden zijn.
Resumeerend kan men dus zeggen:
DE GROEP LANDVERHUIZERS, DIE ZICH IN SURINAME
KWAM VESTIGEN IN 1845, VOLDEED IN GEEN ENKEL OP-
ZICHT AAN DE MINIMUMEISCHEN, DIE MEN KOLONISTEN
MOET STELLEN.

Bij de keuze der emigranten had men geen rekening gehouden
met:
de leeftijd, zoowel uit gezondheidkundig als uit economisch oog-
punt (het productive gedeelte van de groep was te gering),
de physieke en psychische gesteldheid der landverhuizers,
de bekwaamheid der kolonisten als landbouwers.
Bovendien was de ontwikkeling van deze kolo-
nisten uiterst g e r i n g. Het beroep der emigranten in Hol-
land, de gegevens omtrent hun woning, bezit, aanslag in be-
lasting, alles wijst er op, dat wij te doen hebben met lieden uit
de armste werkende klasse. Ook het feit dat degenen die in 1844
hun bedrijf reeds aan andere overdeden, in den winter van 1844 op
1845 ondersteund moesten worden, toont dit aan. Wij moeten
ons dus voorstellen een groep uiterst eenvoudige daglooners en
handwerkslieden uit een aantal boerendorpen, zonder eenig
besef van de beteekenis van een tropisch land, velen bovendien







KAART I


lfaar6 uVan de /dalstje Y
4.7 -11.800nd,00

ichade d rien 1..800000.


Top. Diensl 19.36.








HOLLANDSCHE BOEREN OP VOORZORG


analphabeet en geen enkele met ook maar het flauwste begrip
van hygiene.
Wat deze simple lieden bij den grooten overgang behoefden was
voor alles een deskundige, ervaren leading. Reeds in het moeder-
land en tijdens de bootreis had men den physieken en moreelen
weerstand van de kolonisten zoo groot mogelijk moeten maken.
Men had hun de voornaamste begrippen van hygiene en tropen-
landbouw voor het vertrek bij moeten brengen. Tijdens de over-
vaart en bij de eerste vestiging in het nieuwe gebied zou het de
plicht van de leading hebben moeten zijn de strengste discipline
te bewaren, om deze groote verandering mogelijk te maken voor
deze primitive menschen.

De Leiding. Deze kolonisatie geschiedde op 's Lands kosten.
De minister van Kolonien J. C. BAUD had de opperleiding,
het dagelijksche bestuur in het kolonisatie gebied vertrouwde
deze bewindsman toe aan drie plattelands dominO's zonder eenige
tropenervaring: de predikanten V A N D E N B R A N D HO F,
B E T T I N G en Co P Ij N. Het Gouvernement van Suriname had
slechts adviseerende en controleerende macht in het land van
vestiging.
Het was de taak der leaders:
a. De kolonisten uit te zoeken.
b. De plaats van vestiging te bepalen en tot ontvangst van de
kolonisten in gereedheid te brengen.
c. De kolonisten op het geschikte moment en op de juiste manier
naar de plaats van vestiging over te brengen.
d. De gang van zaken in de vestigingsplaats na de komst der
kolonisten te regelen.
Hoe hebben zich de leaders van deze taak gekweten?
a. Vergelijkt men de voorbereiding in Neder-
I a n d met die in Suriname, dan is men in het moederland veel
te vroeg begonne n. Door een ongelukkige uiting van
D s BETTING heeft men reeds voor het vertrek van de ver-
kenners naar Suriname een lijst moeten overleggen van de aan-
staande 50 kolonisten-gezinnen. In plaats van voorzichtig te polsen
en de neiging tot kolonisatie bij de toenmalige Nederlandsche








64 KOLONISATIE VAN BLANKEN IN SURINAME
bevolking te onderzoeken, going men over tot aanwijzen van
de eerste groep aanstaande emigranten op een tijdstip, waarop
de plaats van vestiging nog gekozen most worden en men er
dus zeker van kon zijn nog enkele jaren noodig te hebben
voor men tot het overbrengen der kolonisten zou kunnen
overgaan.
Het noodlottig gevolg hiervan was, dat de belangstelling en de
gedachten van de aanstaande emigranten, nadat zij dit levens-
besluit genomen hadden, uitgingen naar het nieuwe gebied. Ze
werkten niet meer met animo in het moederland, ,,ze gaan toch
weg", ze plantten niet meer, ,,in den oogsttijd zijn ze er toch
niet meer", ze grepen iedere goede kans aan, om hun woning,
bezittingen en bedrijf te verkoopen, en concentreerden al hun
energie op de toekomst, ze wilden gauw gaan: ,,iedere dag is
er een"
Vallen de voorbereidende werkzaamheden in het nieuwe ge-
bied tegen, en dat doen zij vrijwel steeds, dan zullen deze kolo-
nisten spoedig gesteund moeten worden. Een ieder's belang is
met een snel vertrek gediend, men gaat de moeilijkheden in het
vestigingsgebied van uit het moederland onderschatten, verge-
leken met de dagelijksche lasten en kosten this, en ondanks de
waarschuwende brieven van de organisatoren in het nieuwe
gebied besluit men tot een overhaast vertrek, en zoo verschijnt
de groep in het land van vestiging op een moment dat men aldaar
voor de ontvangst der kolonisten niet gereed is 1.
Hierbij kwam, dat in 1845 in zeer korten tijd de lijst met
namen van de 50 kolonisten-gezinnen most worden opgesteld.
De geringe ervaring van de bestuurders in het uitkiezen van
kolonisten was mede de oorzaak dat de groep zulk slecht kolonisatie-
materiaal werd.
b. Ds BE T T I N G was noch de geschikte person om de
plaats van vestiging uit te zoeken, noch de man,
die alles ter ontvangst van de kolonisten in g e r e e d h e i d
kon brengen. Veel nutteloos werk werd verricht, niets werd be-
hoorlijk afgemaakt, en de inpoldering van het terrein liet alles te
1 R. F. Raders. Geschiedkundige Aanteekeningen, rakende proven van Europeesche
kolonisatie in Suriname. 186o. p. 99.








HOLANDSCHE BOEREN OP VOORZORG


wenschen over. Want op alle punten ontbrak het hem aan de
noodige ervaring. Bovendien werd hij door de zuinigheid van het
Surinaamsche Gouvernement in hevige mate tegengewerkt. Zoo
stelde Ds B E T T I NG voor, volgens het ontwerp van den
stadsarchitect van Paramaribo, 50 flinke, getimmerde huizen te
laten bouwen op voetstukken, waarvan ieder f iooo zou moeten
kosten, en waarvoor een ploeg van 500 negers noodig zou zijn
geweest. De administrateur van finantien LEER S, verwachtte
echter total geen success van de kolonisatie en wilde het Gouver-
nement zoo min mogelijk op kosten jagen. Daarom behandelde
hij alles zoo zuinig mogelijk, zoodat b.v. slechts 50 noodwoningen
geplaatst zouden worden voor total f I9.ooo, met hulp van 40
slaven; later werden er nog 15 A 20 meer te werk gesteld1.
Door die zuinigheid en door de vele regens school het werk
weinig op, en toen nu bovendien, ondanks de waarschuwingen
van Ds BE T T I N G 2, de kolonisten uit Holland kwamen
op het moment dat de voorbereidende maatregelen nog lang
niet af waren, was het gevolg, dat bij de aankomst der kolo-
nisten:
i. het loozingsstelsel veel te wenschen over liet. Bij spring-
getijden kwam het water tot aan de huizen, het terrein zelf was
de geheele regentijd modderig en men liep er geregeld met natte
voeten. In het omliggende gebied lagen uitgebreide zwampen.
Ratten vormden een ware plaag.
20. slechts primitive woningen waren opgetrokken. Het
waren de meest simple negerhutten, waarvan slechts 2 kleine
hokjes bevloerd en bezolderd waren. De vloer was soms nog geen
voet van de vochtige bodem verwijderd. Bovendien waren slechts
13 van de 50 woningen gereed, zoodat zij ieder twee families en
soms nog enkele vrijgezellen moesten bergen.
30. Geen voet grounds ontgonnen was. Dit had behalve het be-
zwaar, dat hierdoor een gedeeltelijke eigen voedselvoorziening
was uitgesloten, ook het zeer ongunstige hygienische gevolg, dat
tien passen achter de hutten zich het dichte secundaire bosch
1 J. Wolbers, Geschiedenis van Suriname 1861. 700 e.v.
H. Pyttersen Tz. Europeesche Kolonisatie in Suriname. 1896. p. 56.
2 Ibid. p. 58 e.v.








66 KOLONISATIE VAN BLANKEN IN SURINAME

beyond (kappewierie), hoewel de hutten vrijwel direct aan de
river stonden.
4. voor drinkwater niet gezorgd was, zoodat de kolonisten
het onzuivere water uit de river, dat nu eens zoet dan weer brak
was, dronken, totdat men drinkwater uit een wel op Groningen,
aanvoerde.
5. de voeding liet in den aanvang vee. te wenschen over.
Het beloofde vee en pluimvee kwam eerst wcken later. Levens-
middelen waren er nog niet, de loodsbooten brachten die
pas in beperkte mate aan. Aan een oven weld eerst na aan-
komst gedacht. Brood was de eerste week dus niet te krijgen,
men most zich behelpen met koeken, waarin spek en zout vleesch
verbakken waren 1.
Geen wonder dat de kolonisten bij aankomst razend waren,
en weigerden van boord te gaan 2, wat na een verblijf van 40
dagen tusschendeks nogal wat zeggen wil.
c. Het moment van vestiging. Er is reeds op
gewezen hoe ongeschikt en onhygienisch de leading het vervoer
regelde. Hierbij kwam dat in Suriname de geschikste tijd van
vestiging de maand November is, of de kleine droge tijd: de
maanden Maart, April. In elk geval is eind Juni de ongeschikste
tijd voor vestiging. De twee natste maanden zijn dan just voorbij,
de kans op allerlei ziekten o.a. malaria is maximaal, de groote
droge tijd gaat beginnen, voor aanplanten is de gelegenheid
voorbij.
Zoo viel de droogte just in bij de komst der kolonisten. Zij had
daarenboven dit jaar een zeer extreem karakter. Volgens de per-
soonlijke thermometrische waarnemingen van TYDEMAN bedroeg
de temperatuur 's morgens om 10 uur reeds 860 Fahr. in de

I Zie: J. J. Leys. Kolonisatie van Suriname door Nederlandsche landbouwers. In ,,West
Indie" IV. 1919. p. 4. F. W. L. Tydeman. De Epidemie van Typhus geheerscht hebbende
op het Etablissement voor de Europeesche Kolonisatie in Suriname aan de Saramacca in
1845. Academisch proefschrift. Leiden. 1860. p. io. A. Copijn. Schets van de lotgevallerI
der Kolonisten die aan de proeve van Europeesche Kolonisatie aan de Saramacca hebben
deel genomen. In ,,West Indie". I. 1855. p. 245. F.W. L. Tydeman. lets omtrent de Kolo-
nisatie te Voorzorg aan de Saramacca in het jaar 1845. In ,,Het Pantheon" 1855. p. 103.
2 A. Copijn. Schets van de lotgevallen der Kolonisten, die aan de proeve van Europeesche
kolonisatie aan de Saramacca hebben deel genomen. In ,,West-Indie" I. 1855. p. 245.







HOLLANDSCHE BOEREN OP VOORZORG


schaduw, en liep in den middag tot 92 A 93 op. Slechts hoogst-
zelden brachten hevige regen- en donderbuien verfrissching.
Voegt men daarbij de ingesloten ligging van Voorzorg, te
midden van het oerbosch, aan de lage rivieroever, waar
geen zuchtje doordrong, dan is het geen wonder, dat het er
ondragelijk warm was. Houdt men bovendien nog rekening
met de plaatselijke hooge vochtigheidsgraad, zonder wind, dan
kan men begrijpen hoe onpleizierig de kolonisten zich gevoeld
moeten hebben.
Is het wonder, dat wonder zulke omstandigheden een e p i d e -
mie uitbreekt (volgens TYDEMAN typhus gastricus
c o n t a g i o s u 2). Zal iemand er zich over verbazen, dat een
dergelijke ziekte een fatalen afloop moet hebben bij kolonisten,
die de eerste hygienische beginselen negeeren, gedeeltelijk geen
verschoning bezitten of die niet gebruiken, opeengepakt leven
met 2 a 3 families in hutten, waar de ratten over de tafel
loopen, door slechte voeding, na het zware scheepseten ver-
zwakt zijn en bovendien bitter teleurgesteld waren in al hun
verwachtingen?
d. Hoe gedroeg zich de leading in het vestigingsgebied?
Slecht was alles voorbereid, de geneesheer (zie Bijlage I, No.
213) kwam eerst met de tweede ending drie weken later. De
g e n e z i n g was afhankelijk van een scheepsarts, die nog nooit
de tropen bezocht had en e6n scheepsmedicijnkist.
Toen het tweede schip aankwam waren de eerste slachtoffers
al gevallen, toch ontscheepte men ook de nieuwe kolonisten
te Voorzorg, ondanks de waarschuwingen van TYDEMAN,
die aan Ds CoPIJN en Ds VAN DEN BRANDHOF
aanraadde, deze kolonisten voorloopig in een loods van een ver-
laten koffieplantage van het gouvernement wonder te brengen,
zoolang men de toen reeds epidemisch heerschende ziekte niet
1 F. W. L. Tydeman. De Epidemie van Typhus geheerscht hebbende op het Etablissement
voor de Europeesche Kolonisatie in Suriname aan de Saramacca in 1845. Academisch
proefschrift. Leiden. 186o. p. 12.
F. W. L. Tydeman. lets omtrent de Kolonisatie te Voorzorg aan de Saramacca in het jaar
1845. In ,,Het Pantheon" 1855. p. 1ox.
2 F. W. L. Tydeman. lets omtrent de kolonisatie te Voorzorg aan de Saramacca in het
jaar 1845. In ,,Het Pantheon" 1855. p. 0o5.








68 KOLONISATIE VAN BLANKEN IN SURINAME

bedwongen had. Doch Ds. VAN DEN BRANDHOF zag de
waarde van dezen raad niet in 1.
De kolonisten van het derde schip, die op de plantage ,,Mijn
Vermaak" ontscheept waren, werden door gebrek aan inzicht van
de leaders toch in contact gebracht met de besmette kolo-
nisten van Voorzorg 2; hierdoor stierven van de 36 hier wonder
gebrachte kolonisten er geheel onnoodig 16 .
Men kan dus besluiten met te zeggen, dat de e i d i n g b ij
de eerste kolonisatie van Hollandsche Boe-
ren in Suriname vrijwel alle fouten ge-
maakt heeft, die er maar te maken zijn. Men
stuurde de verkeerde menschen, op het meest ongelukkig ge-
kozen moment, wonder de slechtste omstandigheden, naar een
fatale plaats van vestiging en being daar alle fouten, die een
ongelukkigen afloop in de hand kunnen werken. Geen wonder,
dat binnen zes maanden I80 van de 369 kolonisten stierven.
ledere dusdanig opgezette kolonisatiepoging is bij voorbaat ge-
doemd te mislukken. Daarom kan de noodlottige vestiging van
de Hollandsche Boeren te Voorzorg geen bewijs zijn tegen een
volksplantingspoging van blanken in de tropen, van Hollanders
in Suriname. De 180 kolonisten zijn noch gevallen voor een ideaal,
noch voor de wetenschap, en dit is almee de ergste beschuldiging
die men den leaders voor de voeten kan werpen.

DE KOLONISATIE VAN HOLLANDSCHE BOEREN
TE GRONINGEN
De overige boeren, die de epidemic te Voorzorg doorstaan
hadden, werden zoo gauw mogelijk naar het aan de andere zijde
van de river gelegen Groningen gebracht.
De plaats van vestiging. Uit gezondheidsoogpunt
1 A. Copijn. Schets van de lotgevallen der Kolonisten die aan de proeve van Europeesche
kolonisatie aan de Saramacca hebben deel genomen. In ,,West-Indie" I. 1855. p. 246.
F. W. L. Tydeman. lets omtrent de Kolonisatie te Voorzorg aan de Saramacca in het jaar
1845. In ,,Het Pantheon". 1855. p. 104.
2 F. W. L. Tydeman. De Epidemie van Typhus geheerscht hebbende op het Etablissement
voor de Europeesche Kolonisatie in Suriname te Groningen aan de Saramacca in 1845.
Academisch proefschrift. Leiden 186o. p. 12.
3 Zie Bijlage I.









HOLLANDSCHE BOEREN TE GRONINGEN


is Groningen zeer g u n s t i g gelegen, want deze vestiging
ligt op een schulprits een meter of vijf hoog. De ground is droog,
zuiver welwater is altijd aanwezig, bovendien kan de wind hier
goed doordringen.
TABEL VI
Loop der bevolking van de kolonisatie te Groningen aan de
Saramacca (1845-1853)

1845 1846 1847 1848 1849 1850 1851 1852 1853

Aantal kolonisten op
i January van het
jaar ...... 371 193 169 184 200oo 129 122 99 85
Hiervan stierven in
den loop van het
jaar ...... 8o 7 2 8' 12 44 27' I 1
Werden geboren in
den loop van het
jaar . 21 3 15 15 16 5 7 3 1
Vestigden zich in
den loop van het
jaar ....... o I 4 12 10 0 0 0 o
Vertrokken in den
loop van het jaar o 21 2 3 85 8 3 16 29

Het jaar 1845 wordt berekend vanaf i Juli 1845 tot I Jan. 1846.
Het jaar 1853 wordt berekend vanaf i Jan. 1853 tot 15 Maart 1853.
15 Maart 1853 bevinden zich in de kolonisatie aan de Saramacca dus nog slechts 56 kolo-
nisten.
1 Bovendien een doodgeboren kind.
2 Waarvan 5 beneden het jaar.
s Waarvan 7 beneden het jaar.
* Waarvan 3 beneden het jaar.
S Waarvan 5 beneden het jaar.

Het geboorte- en sterftecijfer bedroeg dus voor deze zelfde jaren (met een-
zelfde beperking wat 1845 en 1853 betreft):

1845 1846 1847 1848 1849 185o 1851 1852 11853

Geboortecijfer. 5 16 88 82 80 39 57 30 12
Sterftecijfer . 485 36 12 43 6o 31 221 o1 12

Ter vergelijking: Sterfte in Nederland per looo inwoners 184o-1859 . 26.03
Aantal levend aangegeven per Iooo inwoners in Nederland
184o- 1859 . . . . . .. 33.69







70 KOLONISATIE VAN BLANKEN IN SURINAME
De sterfte der kolonisten was hier dan ook, be-
halve in het jaar 1851 toen een gele-koorts-epidemie heerschte,
niet veel grooter dan toentertijd in Nederland, nl. 32 tegenover
in Nederland 26.03 per duizend. (zie tabel VI samengesteld vol-
gens de verwerkte gegevens van Bijlage I). De geboorte daaren-
tegen was aan de Saramacca belangrijk grooter dan ter zelfder
tijd in Nederland nl. 56 tegenover 33.69. Dit cijfer is zoo hoog
door het groot aantal huwelijken, dat na de epidemic van 1845
door achtergebleven weduwen en weduwnaars onderling en
met vrije arbeidsters en arbeiders gesloten werd, en door de be-
trekkelijk gunstige indeeling in leeftijdsklassen van de geheele
groep.
Wat het dage ij ksch bestaan der kolonisten betreft:
de g r o n d in Groningen was schraal en mager, gedeeltelijk ge-
heel o n v r u c h t b a a r. Bij gebrek aan weidegrond most het
veevoer van verre gehaald worden, wat het houden van vee duur
maakte. Na de langdurige droogte van 1846 slaagden de kolo-
nisten er evenwel in een overvloed van aardvruchten en groenten
te telen. Afzet op de plaats zelf was uitgesloten daar elkeen,
zelfs de ambachtslieden en de bestuurder, tot het verbouwen van
de noodige producten voor eigen gebruik waren overgegaan 1. De
stad zou een geschikte market geweest zijn om de overtollige pro-
ducten af te zetten, maar de tocht er heen nam minstens 12
uren in beslag, terwijl men vaak op het getij most blijven wachten.
Kwam men dan ten slotte in de stad aan, dan was door de hitte
somtijds een deel (groenten) reeds bedorven, voorts was men
gewoonlijk door tijdnood gedwongen de lading tegen elken prijs
te verkoopen, zoodat de winst ten slotte minimal was 2. Stapel-
producten werden niet geteeld, eenige proefnemingen hadden
mede door het gebrek aan ervaring van den leider geen success.
Hard werken en vergrooten der productive had zoodoende weinig
zin. De meesten gingen dan ook voor een vast bedrag in daghuur
werken bij het bestuur der kolonisatie.

1 A. Copijn, Schets van de lotgevallen der kolonisten, die aan de prove van Europeesche
kolonisatie aan de Saramacca hebben deel genomen. In ,,West-Indie". I. 855. p. 248.
a F. W. L. Tydeman. lets omtrent de kolonisatie te Voorzorg aan de Saramacca in het jaar
1845. In ,,Het Pantheon" 1855 op. .







HOLLANDSCHE BOEREN TE GRONINGEN 71
DE AFGELEGENHEID VAN DE PLAATS VAN VESTIGING
MAG ALS EEN DER HOOFDOORZAKEN VAN HET MISLUK-
KEN DER KOLONISATIE TE GRONINGEN GENOEMD WOR-
DEN.

De Kolonisten. De samenstelling van de groep
naar den leeftijd was door de sterfte verbeterd, en moet in
October 1845 na de epidemic, er als volgt hebben uitgezien:

TABEL VII
Mannen Vrouwen
o-i jaar o I
I-6 12 14
6-12 ,, 20 13
12-18 ,, 17 17
I8-25 ,, 17 18
25-35 ,, 18 8
35-45 ,, 12 o1
45-55 ,. 6 5
Totaal 102 86

De groep werkelijke kolonisten d.w.z. de menschen van I8
tot 35 jaar maakt nu 32 % van de total groep uit, (in Juni 1845
27 %) wat voor een kolonisatie nog veel te gering is. Uit gezond-
heidkundig oogpunt is de groep, met minder kleine kinderen en
oude menschen natuurlijk geschikter voor kolonisatie dan bij
aankomst.
De physieke gesteldheid der kolonisten zal er niet
better op geworden zijn door de ziekte, die alien op elf na aan-
greep. De vraag is echter of de ziekte alleen door de sterkere indi-
viduen doorstaan is, en dus op de groep een selecteerenden in-
vloed heeft uitgeoefend. Het is twijfelachtig of men aan besmette-
lijke typhus een dergelijke uitwerking mag toeschrijven, en of
het maken van slachtoffers daarvoor niet te afhankelijk was van
tal van andere oorzaken: de huisvesting, ik denk hier aan het
total uitgestorven gezin Gebly (Bijiage I No. 155-161), waarvan
de woning boven een trens was gelegen de mate van overvoed
zijn aan boord justt de ouders van groote gezinnen zullen dank
zij de overmatige kinderporties meer eetprestaties geleverd hebben







72 KOLONISATIE VAN BLANKEN IN SURINAME
dan de vrije arbeiders en arbeidsters); de zwangerschap van enkele
vrouwen; het extra risico dat de moedigen bij een besmettelijke
ziekte loopen; het moment van aankomst.
De psychische gesteldheid zal ook door al het
doorgestane leed niet verbeterd zijn. Wel had in de eerste vesti-
gingsjaren te Groningen een zekere selectie plaats, daar enkele
families (21 kolonisten in 1846)1 naar Holland terugkeerden en
den strijd om het bestaan in Suriname opgaven, zoodat vermoe-
delijk een better deel gevestigd bleef.
Het saamhoorigheidsgevoel zal door de gemeen-
schappelijke ellende zijn toegenomen, doch hiertegenover staat,
dat het gezinsverband een gevoelige slag kreeg. Immers van de
55 gezinnen, die zich te Groningen vestigden, verloren slechts
6 geen enkel familielid; 5 families stierven geheel uit, terwijl de
overige 66n of meer familieleden verloren1.
De samenstelling van de kolonistengroep naar de b e r o e p e n
is evenmin veranderd; na de epidemic en den uittocht in 1846
zorgden 47 volwassen mannen, waaronder hoogstens 26 boeren-
arbeiders, voor het bestaan van 166 personen.
DE OORSPRONKELIJKE CONCLUSIE OVER DE KOLONISTEN
(zie blz. 15) GELDT DUS OOK NOG VOOR DEGENEN, DIE ZICH
TE GRONINGEN VESTIGDEN.
De Leiding. Na het overlijden van Ds C o P Ij N te Voorzorg,
kwam de geheele leading van de kolonisatie in handen van den
alleen overgebleven bestuurder: Ds VAN DEN BRANDHO F.
Door een regeling, die de domin6's-leiders in Holland getroffen
hadden, was deze bestuurder geheel onafhankelijk van het kolo-
niaal bestuur 2. Hij had een zeer groote macht over de kolonisten .
Deze waren verplicht vijf jaar lang in alles wat de dagelijksche
leading en arbeid betrof den raad van den bestuurder te volgen.
De kolonisten mochten zonder zijn toestemming de kolonie niet
verlaten. Onder deze omstandigheden was het welslagen der kolo-
nisatie in groote mate afhankelijk van de kennis, het inzicht en
den tact van dezen predikant.
1 Zie bijlage I.
2 J. Wolbers. Geschiedenis van Suriname. x861. p. 699.
3 H. Pyttersen Tz. Europeesche Kolonisatie in Suriname. 1896. p. 71 e.v.







HOLLANDSCHE BOEREN TE GRONINGEN


Tal van geschriften toonen aan, dat Ds v an d e n B r a nd-
hof te eenenmale ongeschikt was voor
leider van een kolonisatie. Het is mogelijk, dat
sommige geschriften, zooals b.v. het adres van 4 Boeren aan de
Leden van de Tweede Kamer' min of meer overdreven zijn,
doch verscheidene maken een absoluut betrouwbaren, objectieven
indruk, zooals b.v. het rapport van LISMAN, Gouvernements-
Secretaris die tracht Ds VAN DEN BRANDHOF zooveel
mogelijk de hand boven het hoofd te houden. In zijn verslag be-
rusten de minder gunstige uitspraken, op mededeelingen hem
door DSVAN DEN BRANDHOF zelf gedaan.
Op ground van deze geschriften mag men dan ook concludeeren,
dat Ds VAN DEN BRANDHOF:
a. volmaakt onkundig was op het gebied van tropencultures
en kolonisatieproblemen (23).
b. physiek ongeschikt was om als leider van een kolonisatie op
te treden (24).
c. niet die karaktereigenschappen bezat, die een bestuurder
noodig heeft.
Hij was pedant, kleinzielig, eigenzinnig, weinig volhardend,
verkwistend met 's Lands geld waar het uit onwetendheid voort-
komende doellooze grootscheepsche plannen gold en van eigen
belang zeker niet vrij te pleiten (25). Elk dezer eigenschappen zou
voldoende zijn geweest om dezen man ongeschikt te maken als
leider van een Europeesche kolonisatie. De combinatie van al deze
voor een leider hoogst ongunstige trekken, maakte de algeheele
mislukking van de kolonisatie onvermijdelijk.
Door het doellooze werken als houtbranders of als daglooners
bij parkaanleg Ds VAN DEN BRANDHOF hoopte op de
komst van een groep nieuwe landverhuizers kwamen de kolo-
nisten al gauw tot het inzicht, dat zij wonder zijn leading niet vooruit
zouden komen. Zij bereidden dus vestigingsplannen voor in
andere deelen van Suriname. Sommigen plantten niet meer voor

1 Antoon van Ravenswaay, G. van Ravenswaay, E. van der Klift, J. C. van Brussel. Adres
aan de leden van de Tweede Kamer. Amsterdamsche Courant. 6 Augustus. 1855.
' J. AE. Lisman. Verslag der Europeesche kolonisatie te Groningen aan de Saramacca
gedaan op den 18 Juli 1848 en volgende dagen. 1848.








74 KOLONISATIE VAN BLANKEN IN SURINAME

een nieuwe oogst. Zoo gauw zij aan hun verplichting, om vijfjaar
in de kolonie te blijven wonen voldaan hadden, vertrokken zij
naar Rama aan de Boven-Suriname 1 of naar Paramaribo. In 1849
had een ware uittocht plaats. Toen men ten slotte in 1853 de
kolonie te Groningen ophief, bestond deze nog slechts uit leaders,
weduwen, en weezen, terwijl alle werkelijke kolonisten naar
elders vertrokken waren 2.
Men kan dus zeggen, de kolonisatie aan de Saramacca te Gro-
ningen is verloopen doordat:
a. het terrein der vestiging te ver afgelegen was van de afzet-
markt (Paramaribo).
b. de kolonisten, vooral ook wat landbouw kennis betreft,
verre van ideaal waren.
c. de leading in hooge mate belemmerend was voor een natuur-
lijke ontwikkeling van de groep in het nieuwe woongebied.

DE KOLONISATIE VAN HOLLANDSCHE BOEREN BIJ
PARAMARIBO.
Vanaf 1849 verliet een deel der kolonisten Suriname, een ander
deel vestigde zich te Rama, en na de mislukking hier, in de buurt
van Paramaribo, terwijl een vijftal kolonistengezinnen direct den
raad van Gouverneur VAN RADERS volgde, en zich in de nabijheid
van Paramaribo vestigden 3. i Mei 1855 bedroeg de sterkte van
deze groep 73 zielen 4.
De plaats van vestiging. Deze Boeren hebben zich nedergezet
op en aan de zandritsen ten Westen van de stad. (Gemeenenlands-
weg, Wanicaweg, l'Hermitage). De ground is zeer verschillend van
1 Deze kolonisatie wonder den Heer Westphal verliep als alle kolonisaties in het binnen-
land. Het begon met gebrek leiden, en eindigde met den dood van velen.
2 A. Copijn. Schets van de Lotgevallen der kolonisten die aan de proeve van Europeesche
Kolonisatie aan de Saramacca hebben deelgenomen. In ,,West India" x855. Deel I. p. 252
en 257. Zie ook Tabel VI uit dit werk.
s R. F. van Raders. Geschiedkundige aanteekeningen rakende proven van Europeesche
kolonisatie in Suriname. 's Gravenhage 1860. p. 28, 31 en 36.
R. F. van Raders. De vestiging van Nederlanders te Suriname aanbevolen. Den Haag,
1854. P. 9.
* A. Copijn. Schets van de lotgevallen der kolonisten, die aan de proeve van Europeesche
kolonisatie aan de Saramacca hebben deelgenomen. In ,,West-Indie". I. Haarlem 1855
p. 257. Tabel II en IV.







HOLLANDSCHE BOEREN TE PARAMARIBO 75
samenstelling, niet bijster vruchtbaar. Hij eischt daardoor een
zware bemesting. Een gemengd bedrijf, met veeteelt als hoofd-
zaak gaf de Boeren de beste kans van slagen. Tot een behoorlijk
loozingsstelsel hebben de Boeren het gezamenlijk nooit weten te
brengen, waardoor de weilanden minder gunstig zijn, en het vesti-
gingsgebied als woonruimte meer te wenschen
overlaat, dan noodig is.
Wat de afzet der producten betreft, is de ligging
van dit gebied i d e a a 1. Men is in de directed nabijheid van
Paramaribo, de eenige groote market van het land, de stad waar
het niet landbouwende deel der bevolking is gevestigd, waar alle
Europeesche instellingen zijn geconcentreerd en waar de booten
proviand innemen.
Men kan dan ook zeggen, dat de plaats van vestiging uitstekend
is gekozen door de Boeren toentertijd. Het is geen wonder,
dat de Boeren zich ook nu nog in die streek bevinden, en zich
just op de het dichtst bij de stad gelegen terreinen gehandhaafd
hebben. (Vgl. De kaart van het Verslag van de Kolonisatie Com-
missie van 1892 met kaart No. II in dit werk).
De kolonisten. Volgens COPIJN verlieten total 41 kolonisten Su-
riname, tusschen 1849 en 1853 vestigden zicher 53 als landbouwers
bij Paramaribo, welk aantal i Mei 1855 al 73 bedroeg, 75 lieten
zich elders in Suriname neer 1. Gedeeltelijk zullen deze laatsten
op den duur ook in de nabijheid van Paramaribo terecht zijn
gekomen. De namen van hen, die zich nabij Paramaribo vestigden
zijn mij onbekend. Wel geeft het Verslag van de Commissie van
1892 over kolonisatie van Europeanen naar Suriname, een ge-
slachtslijst van de op ultimo December 1895 in Suriname aan-
wezige kolonisten van de opgeheven kolonisatie te Groningen
aan de Saramacca en hunne onvermengde afstammelingen, voor
zoover ze landbouwers zijn. Hierdoor kennen wij dus de werke-
lijke stamvaders-kolonisten van de Boeren van 1895, die tevens
de stamvaders zijn van de hedendaagsche Boeren.
Deze voorvaderen van de kolonisten, die zich nu als land-
1 A. Copijn. Schets van de Lotgevallen der Kolonisten, die aan de proeve van Europeesche
kolonisatie aan de Saramacca hebben deelgenomen. In ,,West-Indie" I. 1855. p. 257. Tabel
I en III.








76 KOLONISATIE VAN BLANKEN IN SURINAME

bouwers in de nabijheid van Suriname bevinden, zijn in het register
van Bijlage I special met 0 aangegeven. Deze groep bestaat uit:
TABEL VIII
Het Beroep der Voorouders van de hedendaagsche kolonisten bij Paramaribo
o1 daglooners-arbeiders en hunne vrouwen, waarvan 8 zonder beroep, I spinster en
I werkster.
I schoenmaker en zijn vrouw.
I timmerman en zijn vrouw.
I aannemer-arbeider en zijn vrouw.
I boekbinder (eerst herfst 1848 in Suriname aangekomen).
I wagenmaker ( ,, 1848 ,, ,. ).
I broodbakker en zijn vrouw (eerst herfst 1848 in Suriname aangekomen).
I zoon bouwknecht.
I natuurlijke dochter waarvan de moeder dienstmaagd was.
5 vrije arbeiders (waarvan slechts een landbouwer).
5 vrije arbeidsters (geen uit een landbouw milieu).

Van deze 42 kolonisten maakten 4 het rampzalige jaar 1845 in
Suriname niet mee. Dit waren de broodbakker Tamminga en zijn
vrouw, en twee van de drie gebroeders van Brussel, waarvan nu
nog vele afstammelingen bij Paramaribo gevestigd zijn. De helft
van het aantal in Suriname aanwezige Hollandsche Boeren, was
tijdens de gele-koorts-epidemie in 1851, op de meest verschillende
plaatsen in Suriname gevestigd: Groningen, Rama, nabij Para-
maribo, in de stad, enz. De vraag is, of de typhusepidemie en de
ziekte van 1851, een physiek-selecteerende invloed op de groep
heeft gehad. Bezien wij de overgebleven groep, dan krijgen wij
niet den indruk, dat just de sterksten ge-
spaard b 1 e ven. Zoo is het aantal vrije arbeidsters en
arbeiders (toch zeker niet het physiek beste deel der kolonisten)
in verhouding tot de geheele groep toegenomen.
Psychisch heeft er daarentegen zeker een selectie plaats gehad.
De avonturiers, de weinig volhardenden, keerden naar niet tro-
pische landen, meestal Nederland, terug.
De hedendaagsche kolonisten nabij Paramaribo stammen af
van een derde der in 1845 en direct daaraan volgende jaren in
Suriname gearriveerde Nederlandsche landverhuizers. Psychisch
zijn zij een selectie van deze groote groep; veronderstelt men,
dat zij tevens wat hun physiek betreft, tot de besten van de oor-







HOLLANDSCHE BOEREN TE PARAMARIBO


spronkelijke kolonisten behooren (wat te betwijfelen valt), ook
dan blijft de meening van van Blom en anderen nog onaanvaard-
baar nl.: dat deze selectie-groep uit buitengewoon geschikte kolo-
nisten zou hebben bestaan, en dat de hedendaagsche Hollandsche
Boeren nabij Paramaribo dus zouden afstammen van een groep
,,bij uitstek sterke individuen", zooals geen tweede keer, zonder
een dergelijk wreed selectie process, bijeen te brengen zou zijn.
Hierdoor zou een vergelijking van de geschiedenis van deze
kolonisten met de verwachtingen, die men heden ten dage aan een
kolonisatie zou stellen, alle wetenschappelijke waarde verliezen.
Hiertegenover kan eigenlijk reeds volstaan worden met erop
te wijzen, dat de oorspronkelijke groep kolonisten, die in
het midden van de vorige eeuw in Suriname aankwamen,
geestelijk en lichamelijk zoo weinig beantwoordde aan de ge-
ringste eischen, die men aan landverhuizers stellen mag, dat het
,,geselecteerde" derde gedeelte van deze groep, nog nauwelijks
uit acceptable kolonisten bestaan kan hebben.
Zou men in onzen tijd kolonisten naar de tropen zenden, dan
zou men deze aan een strenge medische keuring onderwerpen,
en ook een onderzoek instellen naar hun karakter en ontwikkeling,
om zoodoende tot een groep kolonisten te komen, die veel better
tot vestiging in de tropen geschikt zou zijn, dan de ,,geselec-
teerde" groep, die zich nabij Paramaribo neerliet.
Naar mijn meening bestond de groep, die zich daar vestigde,
ook indien zij het resultaat was van ,,een onbarmhartige selectie",
hoogstens uit de beste individuen van een
bijzonder slechte groep. Hierdoor wordt volstrekt
niet aanvaardbaar, dat deze lieden zoo buitengewoon sterk waren,
maar slechts waarschijnlijk gemaakt, dat wij hier te doen hebben,
met normal kolonisten, die aan matige eischen voldoen. Het is
onjuist aan de relative verdienste van deze geselecteerde kolo-
nisten een absolute waarde te willen toe kennen.
Volgens deze meening is dus het aler g u n s t i g s t e, dat

1 D. van Blom. Kolonisatie met Nederlandsche boeren in Suriname. In ,,West Indische
Gids" I. 1919/20. p. 346.
J. E. Muller en C. Hoekstra. Het vijftigjarig jubild der Boeren in Suriname. 1845-21 Juni
1895. p. 13.








78 KOLONISATIE VAN BLANKEN IN SURINAME
gezegd kan worden: de hedendaagsche Hol-
landsche Boeren in Suriname stammen af
van gewone kolonisten (wat niet wil zeggen, van ge-
wone menschen).
Toen zij zich bij Paramaribo vestigden, waren de meesten
lichamelijk in een weinig gunstige conditie, vooral zij, die via
Rama kwamen. Daarentegen hadden alien een period van accli-
matisatie van eenige jaren achter zich, en just door dit verblijf
van ongeveer vijf jaar in de tropen was deze resteerende groep
veel better geschikt voor kolonisatie dan degenen, die in 1845 in
Suriname aankwamen.
Wat hun bekwaamheid betreft, moeten zij ondanks de slechte
leading te Groningen, toch een groote mate van ervaring hebben
opgedaan ten aanzien van het bewerken van de lichtere gronden
in Suriname.

De Leiding. Van een feitelijke leading kan niet gesproken
worden. Wel hielp het Gouverement oorspronkelijk door het
bouwen van woningen, en het beschikbaar stellen van vee, doch
iedere Boer was zijn eigen baas, wat voor velen na het wanbestuur
van Ds VAN DEN BRANDHOF een ware verademing was.
Oorspronkelijk had dit, dank zij de vijfjarige ervaring der Boeren,
weinig bezwaren, maar op den duur bleek, dat zij te weinig ont-
wikkeld waren om zonder hulp te komen tot co6peratie en voor-
uitgang in de techniek van landbouw en veeteelt. Een leider, die
hen met tact had weten te adviseeren, had hen tot grooter welvaart
kunnen brengen.
In hoeverre kan men deze kolonisatie
met Hollandsche Boeren in de nabijheid van
Paramaribo nu geslaagd noemen?
Wil een economisch gefundeerde kolonisatie geslaagd heeten,
dan moeten de kolonisten in het nieuwe woongebied, een grootere
behoefte bevrediging vinden, dan in het moederland mogelijk
was. Deze bevrediging van behoeften is drieerlei:
I. physiek: de kolonist moet in het nieuwe gebied gezond zijn.
20. psychisch: de kolonist moet het buiten het economische ook
naar zijn zin hebben.







HOLLANDSCHE BOEREN TE PARAMARIBO


30. economisch: voor den kolonist moeten in het nieuwe gebied
grootere bestaansmogelijkheden zijn weggelegd dan in het
moederland.
Hoe is het nu met den hedendaagschen Hollandschen Boer
nabij Paramaribo gesteld? Officieel zijn weinig gegevens over de
Hollandsche Boeren in Suriname verstrekt. De meeste geschriften
over hen en hun omstandigheden zijn dan ook gebaseerd op
een oppervlakkige waarneming en een bij voorbaat vaststaande
meening over de mogelijkheid van kolonisatie van Europeanen
in de tropen; niet op feitelijke gegevens en cijfermateriaal deze
groep betreffende berust dus de kennis hieromtrent.
Ten einde bovenstaande drie punten zoo just mogelijk te kun-
nen handelen werd een enquete ingesteld bij 40 Hollandsche
Boerengezinnen in Suriname 1. Van 6 dezer gezinnen zijn de
gezinshoofden zoons van landbouwers, maar zelf werkzaam in een
ander beroep. (veelal militair of agent van politie).
Een Hollandsche Boerennaam in Suriname schenkt geen waar-
borgen, dat men met een blanke, zuivere afstammeling van de
oorspronkelijke kolonisten te doen heeft. Toch zijn tallooze taken
van vele families volmaakt zuiver en blank gebleven. Daar just
deze voor het onderzoek van waarde zijn, werd de afstamming
van bovengenoemde veertig in de enquete betrokken gezinnen,
zoo veel mogelijk nagegaan. (zie Bijlage II). Daarbij bleek mij,
dat de kinderen van 11 van de bovengenoemde 40 gezinnen,
ofwel niet geheel blank zijn, ofwel geen zuivere afstammelingen
van de kolonisten van I845.
I. Is de hedendaagsche Hollandsche Boer
in Suriname gezond?
De meeningen loopen op dit punt zeer uiteen, en bewegen zich
tusschen de uitspraak van MULLER en HOEKSTRA, ,,dat van ras-
degeneratie geen sprake is", en de beschrijving van JOEST (26)
uit het einde der vorige eeuw, die tal van blijken van lichamelijke
en geestelijke achterlijkheid bij hen ontdekte; hen als nutteloos en ge-
speend van elke goede eigenschap beschouwde en als bewijs aan-
voerde voor zijn selling: dat Europeanen in de tropen niet in
1 Voor de vragenlijst waar de enquete op berust zie Bijiage III. Slechts de families van
Ravenswaay en Jacob van Brussel weigerden mij inlichtingen te geven.


79-----







8o KOLONISATIE VAN BLANKEN IN SURINAME


staat zijn een gezond ras voort te brengen en in stand te houden.
Tegen de uitspraak van JOEST kan aangevoerd worden, dat:
a. duidelijke degeneratieverschijnselen, als daar zijn idiotisme
(vergelijk Marypoint op Saba), criminaliteit, erfelijke dronken-
schap, enz. bij de Hollandsche Boeren niet waar te nemen zijn.
De vruchtbaarheid der vrouwen is evenalsin
Queensland zeer groot, in de 40 bovengenoemde in de
enquete betrokken gezinnen, werden 239 kinderen geboren
(115 jongens en 124 meisjes) d.w.z. per vrouw gemiddeld 6
kinderen 1. De 29 zuiver blanke vrouwen, die van kolonisten af-
stammen, brachten te zamen 172 kinderen voort, wat een huwe-
lijksvruchtbaarheid van bijna 6 beteekent. Houdt men rekening
met de 5 gezinnen der van Ravenswaay's 2, die in deze telling
niet begrepen zijn, dan vindt men voor de 45 vrouwen een ge-
middelde huwelijksvruchtbaarheid van 6,1; voor de volbloed Hol-
landsche Boerengezinnen een gemiddeld aantal verkregen kin-
deren van 6,3; voor niet zuivere afstammelingen bij 12 gezinnen
een huwelijksvruchtbaarheid van 5,6. Volgens de gegevens van
deze kleine groep zou de huwlijksvruchtbaarheid van de zuiver
blanke vrouwen, die van kolonisten afstammen, dus iets grooter
zijn, dan van de overige Boerenvrouwen.
Gemiddeld heeft de Hollandsche Boerenvrouw in Suriname 6
kinderen ter wereld gebracht.
Hierbij dient men in het oog te houden, dat een groot deel
der vrouwen de middelbare leeftijd nog niet bereikt heeft, en
waarschijnlijk aan nog meerdere kinderen het leven schenken zal,
zooals onderstaande gegevens doen verwachten:
22 van de 40 vrouwen bereikten nog niet de veertigjarige leeftijd: 3
4 hiervan hebben 3 kinderen beneden 5 jaar.
9 ,, 2 ,, ,, 5
5 ,, ,, I kind ,, 3
I heeft I ,, ,, 5
2 ,, zijn tot nu toe kinderloos waarvan een 21; een
31 jaar oud is.
1 Enquete Vraag 6.
a Zie Bijlage II.
3 Enquete Vraag 3.


































I HOLLANDSCHE BOEREN
BIJ PARAMARIBO
I. Cassaveveld.
2 en 4. Stallen en koeien.
3. Woonhuis van Hendrik van Ra-
venswaay.
5. Weiland en bananenveld (plantains).
6. Families van Dijk. 2de, 3de en 4de geslacht van blanken in de tropen.








-ATaSF~







HOLLANDSCHE BOEREN TE PARAMARIBO


i vrouw met vier kinderen is v66r haar veertigste jaar weduwe
geworden.
In de overige 18 gezinnen zijn de vrouwen ouder dan 40 jaar,
zoodat eerst deze groep een just inzicht geeft in de vruchtbaar-
heid der Hollandsche Boerenvrouw in Suriname. Deze 18 vrou-
wen brachten 149 kinderen ter wereld, wat dus wil zeggen een
huwelijksvruchtbaarheid van 8,3. Van deze waren er 136 tijdens
het onderzoek in leven, of hadden den leeftijd van 15 jaar bereikt,
wat dus een opgroei- coefficient van 7,6 oplevert. 15 van deze
18 vrouwen waren moeders van volbloed Hollandsche Boeren-
gezinnen, zij brachten total I29 kinderen voort, wat de gemid-
delde huwelijksvruchtbaarheid nog zou verhoogen tot 8,6. Houdt
men bovendien nog rekening met de families van Ravenswaay,
dan vindt men in total bij 17 zuiver blanke kolonistenvrouwen,
ouder dan 40 jaar, een huwelijksvruchtbaarheid
van 8,81.
Natuurlijk kan men aan deze gegevens, die slechts op waar-
nemingen bij een uiterst kleine groep berusten geen algemeene
waarde toekennen, doch we zien, dat bij deze zuiver blanke
vrouwen, die het derde of vierde kolonistengeslacht in de tropen
uitmaken, van een afname der huwelijksvruchtbaarheid geen
sprake is (zie photo 6). Ook uit de geslachtslijsten, die uit ge-
gevens samengesteld zijn, bij de Boeren zelf verzameld en in
Bijlage II afgedrukt, blijkt dit duidelijk.
Een groot aantal kinderen is bij al deze families een regelmatig
voorkomend verschijnsel. Ook in vroeger tijden moet de huwelijks-
vruchtbaarheid groot geweest zijn, zooals uit de geslachtslijsten
van Bijlage II blijkt 2, per 6 gezinnen van de tweede generate van
kolonisten vindt men total 44kinderen, dit beteekent een huwelijks-
vruchtbaarheid van 7,3; 23 gezinnen van de derde kolonisten

1 In de drie niet zuiver Hollandsche Boerengezinnen werden 2o kinderen geboren, een
dochter der van Ravenswaay's (met een zuivere Europeaan niet kolonist getrouwd)
bleef kinderloos.
' Daar de gezinnen nog langen tijd voor uitbreiding vatbaar zijn bij de Hollandsche Boeren.
moet een berekening, als Blom uit de gegevens van het Verslag van de Commissie van
1892 maakte (zie Encyclopedie van Nederlandsch West-Indi. p. 287) tot onjuiste resultaten
leiden. Hij kon bovendien geen rekening houden met de gestorven kinderen en vond een
huwelijksvruchtbaarheid van 2,72.







82 KOLONISATIE VAN BLANKEN IN SURINAME

generate brachten 147 kinderen ter wereld waaruit een huwe-
lijks-vruchtbaarheid volgt van 6,4. (In deze 23 gezinnen was
het laatste kind in 1931 of een voorafgaand jaar ter wereld
gekomen).
Over total sterfte of gemiddelde levensduur van de Hollandsche
Boeren zijn mij geen cijfers bekend.
Van de in total 239 in deze 40 gezinnen geboren k i n d e r e n,
s t i e r v e n er in den loop der jaren:
op 115 jongens 16, waarvan 10 beneden de leeftijd van i jaar.
Het sterftecijfer van zuigelingen 1 wonder de mannelijke leden van
deze 40 gezinnen bedroeg dus 87.
op 124 meisjes 10, waarvan i beneden de leeftijd van I jaar.
De zuigelingensterfte wonder de vrouwelijke leden van de 40 ge-
zinnen bedroeg dus 8,1, dus slechts een tiende gedeelte van dat
der mannelijke.
Slechts een grondige vergelijking met andere landen in de
tropen waar kolonisatie met Europeanen heeft plaats gehad, kan
inzicht geven in het feit of we hier met een toeval of een meer
voorkomend verschijnsel te doen hebben, wat het groote verschil
in zuigelingensterfte betreft bij de twee geslachten.
De zuigelingensterfte bij deze 40 gezinnen bedroeg dus in
total 46. Van de afstammelingen van Hendrik van Ravenswaay
stierf van de in total 21 geboren jongens geen beneden het
jaar (4 op leeftijden van 29, 19, 5 en 2 jaar). Van de 13 geboren
meisjes geen. 2
Houdt men echter slechts rekening met de 33 van de blanke
kolonisten van I845 afstammende families, dan bedraagt het
sterftecijfer van zuigelingen bij hen slechts 30 (Bij de jongens 58,
bij de meisjes o) 3. Natuurlijk is de groep te gering om hieraan
een buitengewoon groote waarde te willen toekennen, en er verge-
lijkingen met andere landen op te willen baseeren, maar wel kan
2 Sterfte van kinderen beneden I jaar berekend op 1ooo geboorten. Enquate Vraag Io.
s Zie Bijlage II.
3 In de ii niet volbloed kolonistengezinnen vonden 3 geboorten van jongens, 38 van
meisjes plaats. Hiervan stierven beneden het jaar: 4 jongens en i meisje. De sterfte cijfers
voor de niet zuivere afstammelingen zouden bij deze kleine groep dus bedragen: total 70,
voor jongens 121, voor meisjes 26. Dat een vermenging het weerstandsvermogen der kinderen
zou vergrooten, blijkt dus niet uit deze zuigelingensterfte cijfers.







HOLLANDSCHE BOEREN TE PARAMARIBO


men op ground van dit cijfer zeggen, dat van een groote
kindersterfte bij deze groep geen sprake is.
Tegenover het feit, dat geen duidelijke degeneratie verschijn-
selen bij de Hollandsche Boeren zijn waar te nemen, en dat ge-
boorte- en kindersterftecijfer van deze groep een buitengewoon
gunstigen indruk maken, staat, dat deze kolonisten
uiterlijk geen krachtig menschentype ver-
t e g e n w o o r d i g e n. Wanneer men een week in Paramaribo
heeft doorgebracht, kent men de Boerenjongens uit de overige
Europeesche militairen. De doorsnee Hollandsche Boer is lang,
uit zijn krachten gegroeid, small en slap van houding, en heeft
een bleek, blond, mager, vriendelijk voorkomen. Hoe opvallend
dit verschil is, bleek mij ook bij een gesprek met een Euro-
peesche dame, die reeds jaren in Suriname woont. Ik sprak over
het weinig krachtige uiterlijk van de Hollandsche Boeren, waarop
zij, die hen vrijwel allen persoonlijk kent en zeer op hen gesteld
is, dadelijk tot hun verdediging zei: ,,Maar niet allemaal, dien
b.v. vind ik een krachtigen vent". De door haar genoemde man,
is getrouwd met een Hollandsche Boerin, en woont te midden
van de Hollandsche Boeren als landbouwer, wordt zoodoende
voor een Hollandsche Boer aangezien, doch is eerst deze eeuw
als matroos in Suriname aangekomen!
Ook de Hollandsche Boerin maakt geen sterke, krachtige indruk,
en veroudert snel.
Wat hun karakter betreft: de landbouwende gezinnen hebben
een zeker boersch wantrouwen bij eerste kennismaking behouden,
doch blijken spoedig uiterst vriendelijk en toeschietelijk. Ze vor-
men een rustig, ordelijk deel der Surinaamsche bevolking en
komen zelden of nooit met het Gerecht in aanraking. Bij verge-
lijking van de rapportcijfers van de jonge Boertjes met die van
kinderen van andere bevolkingsgroepen, op dezelfde school, vallen
de hooge cijfers der Boerenkinderen voor gedrag en netheid op.
Weinig Boeren brengen het tot intellec-
t u e e e a mb t e n. De meesten bezoeken uitsluitend de Lagere
School, slechts enkelen loopen de U.L.O. af, sporadisch ziet men
er op de Hendrik School, nimmer bezoekt er een de Geneeskundige-
School. Zij die het Boerenleven verlieten worden militair of agent








84 KOLONISATIE VAN BLANKEN IN SURINAME
van politie. Uitzonderingen vormen twee onderwijzers, een onder-
wijzeres, e6n kweekelinge, ~6n vroedvrouw en twee ambtenaren
bij de belastingen. Maar overigens worden alle betrekkingen die
eenige geestelijke ontwikkeling vereischen, en niet door Euro-
peanen bezet zijn, zooals de ambtenaarsplaatsen op Gouverne-
mentsbureaux en Banken in Suriname, door Creolen en Britsch-
Indiers ingenomen.
De vraag is echter of wij hier niet met een voorbijgaand ver-
schijnsel te doen hebben. Immers de oorspronkelijke kolonisten
uit 1845 waren onontwikkelde boeren en arbeiders, veelal analpha-
beet Hun kinderen zullen na een korte period van onderwijs,
na de vestiging te Rama of Paramaribo van ieder verder onder-
wijs verstoken zijn geweest. Bij mijn enquete bleek2, dat de
daaropvolgende generate, zij die nu 60 jaar en ouder zijn, ge-
middeld slechts vier jaar (enkelen slechts ein jaar) de school
bezochten. Degenen die nu 40 A 60 jaar oud zijn, genoten ge-
middeld 6, zij die 25 tot 40 jaar oud zijn, gemiddeld 7 jaar onder-
wijs. Men ziet dus een duidelijke vooruitgang, maar thans kan
men nog geen groote stuwende kracht voor de ontwikkeling der
kinderen bij de ouders verwachten. De belangstelling van de
Boerenouders in de schoolvorderingen der kinderen is dan ook
geringer dan die van de Britsch-Indiers.
De meening over het intellect der Boeren is zeer verschillend.
Volgens sommigen zijn zij niet in staat tot een eenigszins verder
doorgevoerd logisch denken, en gaat hun verstand na hun tiende
jaar langzamer dan normal vooruit, volgens anderen ligt dit aan
het onderwijs, en zijn zij bepaald intelligent. Het is moeilijk, ge-
zien de geringe geestelijke ontwikkeling van de voorafgaande ge-
slachten, reeds nu een definitive uitspraak over het intellect der
Boeren te doen. Dat de verstandelijk zeer active personen, bij
deze agrarische groep tot nu toe uitzonderingen zijn, is geheel
historisch te verklaren.
Mijn persoonlijke meening, gebaseerd op schoolbezoek en ge-
sprekken met Hollandsche Boeren, is dat zij in de conversatie
tot rake gezegdes in staat zijn, gevoel voor humor hebben, veel
1 Bijlage I.
2 Enquete Vraag 4 en 5.







HOLLANDSCHE BOEREN TE PARAMARIBO


belangstelling toonen en boerenslim zijn. Van een persoonlijk
initiatief geven zij de laatste jaren ook hier en daar blijk. Men-
tale degeneratie bleek mij nergens, achterlijkheid kon ik bij
geen enkelen Boer ontdekken. De tijd zal moeten leeren, of
de Hollandsche Boeren, die zich van den landbouw afkeeren,
op den duur in staat zijn intellectueele ambten te vervullen. Met
het oog daarop werd in Bijlage IV een special voor dit doel
opgemaakte staat opgenomen van de Boeren en afstamme-
lingen van Boeren, die in 's Lands dienst waren, of wachtgeld
of pension genoten ten last van de Koloniale Begrooting op
i Mei 1935.
Zijn er nu verschijnselen buiten het kli-
maat, die deze minder groote kracht van
de Hollandsche Boeren in Suriname ver-
k a r e n ? Zeer zeker:
A. het gebrek aan inzicht en zorg, het bijgeloof, en de slechte
economische toestanden veroorzaken, dat verscheidene tropische
ziekten wonder deze groep meer voorkomen dan noodzakelijk is. De
Hollandsche Boer bezoekt slechts den dokter als het te laat is;
eerst laat hij de ziekte belezen, (twee personen wonder de Boeren
zijn hiertoe in staat) helpt dat niet dan gaat hij s6ms naar den
dokter, en zet dan de behandeling meestal slecht door.
De twee belangrijkste ziekten zijn:
i. Ankylostoo m. Ter voorkoming wordt weinig gedaan.
De kleine Boerenkleuters spelen zonder schoenen, een deel der
oudere kinderen komt zonder schoenen op school, ook oudere
Boeren en Boerinnen ziet men om en bij het huis veelal bloots-
voets gaan.
Van de school uit wordt getracht met een ankylostoomkuur deze
ziekte bij de kinderen te bestrijden, maar men vindt weinig mede-
werking van ouders en kinderen. Het gevolg is dan ook, dat toen de
enquete werd ingesteld bij 41 Boeren-gezinshoofden, 1 waarvan 35
landbouwers waren, 31 van hen herhaaldelijk behandeld bleken
te zijn voor ankylostoom; van de overigen waren de meesten
ouder dan 50 jaar en hadden een minimal inkomen. Het is
waarschijnlijk dat zij aan ankylostoom leden, doch zich niet lieten
1 Enqubte Vraag 31.








86 KOLONISATIE VAN BLANKEN IN SURINAME

behandelen. Van de total groep kan men in ieder geval zeggen,
dat 78 % a 92 % langeren of korteren tijd een ankylostoom-lijden
hebben doorgemaakt. Deze ziekte veroorzaakt bloedarmoede en
afname van krachten in het algemeen, het is een langzaam sloopend
process, en zooals TILLING aantoonde heeft het niet alleen phy-
siek, maar ook mental een fatalen invloed. Hij toonde aan dat bij
kinderen, licht-geinfecteerden gemiddeld 9.3 maanden achter
zijn, zware gevallen 23.4 maanden, soms wel 5 jaar, terwijl ook
bij recruten en studenten in Queensland dit verschil merkbaar
is. Bij een zorgvuldige behandeling toonden de kinderen weer snel
een geestelijke activiteit, en werd het gemiddelde klassepeil door
hen veelal weer ingehaald1.
Bij een dergelijke kleine groep als de Hollandsche Boeren zou
de ankylostoomziekte gemakkelijk te bestrijden zijn, indien de
personen zelf zouden willen meehelpen, door systematisch door-
gezette kuren, gepaard met het nemen van de noodzakelijke maat-
regelen om verdere besmetting te voorkomen. Zoolang hiervan
geen sprake is zal de ziekte algemeen verspreid blijven.
2. M a a r i a. In den loop der jaren is door de Hollandsche
Boeren weinig gedaan om zich voor malaria te behoeden. Zij
leefden wel op de hoogere gronden, gezondere zandritsen, doch
te midden van moerassen, kweekplaatsen van muskieten. Sedert
1922 is daar eenige verbetering in gekomen, doch het loozings-
systeem van hun weilanden laat nog steeds veel te wenschen
over 2.
Hierbij komt, dat slechts een gering aantal van hen mus-
kietengaas gebruikt. In de door mij onderzochte gezinnen van
35 Boerenlandbouwers, bleek dat slechts 30 % van een klamboe
gebruik maakte 3.
Geen wonder dat van de 40 gezinshoofden-Hollandsche Boeren,
die door mij ondervraagd werden er I in hun leven (meestal
tusschen 12 en 30 jarige leeftijd) een zware malaria-aanval gehad
1 H. W. Tilling. The Significance of some Common Enemies of Health in our midst.
In ,,Queensland Geographical Journal" 1924-1926. Vols XL-XLI. Hilde Werner. Die
hygienische Eroberung der Tropen durch die weisze Rasse. In ,,Koloniale Rundschau"
XXV. Heft 1/2. 1933. p. 30.
STj. Pyttersen. Kunnen wij dat zelf niet? West Indische Gids. sl28/29. p. 337 e.v.
* Enquete Vraag 30.




University of Florida Home Page
© 2004 - 2010 University of Florida George A. Smathers Libraries.
All rights reserved.

Acceptable Use, Copyright, and Disclaimer Statement
Last updated October 10, 2010 - - mvs