• TABLE OF CONTENTS
HIDE
 Front Cover
 Title Page
 Foreword
 Inleiding
 Christoffel Columbus ontdekt een...
 De oorspronkelijke bewoners van...
 Tochten naar het Nieuwe Werelddeel...
 Vestiging van Israëlieten...
 Willoughby, graaf van Parham, verovert...
 John Harman en Henry Willoughby...
 Zeeland verkoopt de kolonie aan...
 Cornelis van Aersen van Sommelsdijck,...
 Jan van Scharphuyzen. Inval van...
 Gevolgen van den inval van Cassard....
 Oprichting van de Mineraal Compagnie....
 Oneenigheid tusschen Crommelin...
 Van der Meer 1754-1756. Vestiging...
 Vrijen en slaven. Tochten tegen...
 Onderwijs. Godsdienst
 Bevolking. Landbouw. Kleederdracht....
 Nog eens Marrons. Jan Nepveu 1770-'79....
 Texier 1780-1783. Mr. Wichers...
 Juriaan Francois de Frederici....
 Suriname opnieuw door de Engelschen...
 Engelsch bestuur. 1804-1816
 Willem Benjamin van Panhuys (1816)....
 Van den Bosch voert een nieuw regeeringsreglement...
 Mr. Evert Ludolf van heeckeren...
 Van Heeckeren. Wederom een nieuw...
 Johan Constantijn Rijk. 1840-1842....
 Baron van Raders 1845-1852
 Von Schmidt auf Altenstadt. 1852-1855....
 Reinhard Frans van Lansberge 1859-1867....
 Militaire expeditie naar Broos....
 Willem Hendrik Johan van Idsinga...
 Jhr. C. A. van Sypesteijn...
 J.H.A. Baron van Heerdt tot Eversberg....
 Mr. H. J. Smidt. 1885-1888
 Jhr. de Savornin Lohman. 1889-...
 Mr. Van Asch van Wijck. 1891-1...
 Mr. Warmolt Tonckens Jlz. 1899-1902....
 Wetenschappelijke expedities
 Tramaanleg. 1903-1912
 Alexander Willem Frederik Idenburg....
 Kleine landbouw. Nijverheid. Onderwijs....
 W. D. H. Baron van Asbeck....
 Gerard Johan Staal. 1916-1920
 Mr. A. J. A. A. Baron van Heemstra....
 Naamlijst van de Gouverneurs naar...
 Errata














Title: Beknopte geschiednis van de kolonie Suriname
CITATION THUMBNAILS PAGE IMAGE ZOOMABLE
Full Citation
STANDARD VIEW MARC VIEW
Permanent Link: http://ufdc.ufl.edu/UF00074134/00001
 Material Information
Title: Beknopte geschiednis van de kolonie Suriname
Physical Description: 117 p. : ; 21 cm.
Language: Dutch
Creator: Bibaz, R. Bueno
Publisher: H. B. Heyde
Place of Publication: Paramaribo
Publication Date: 1928
Edition: 2. druk.
 Subjects
Subject: Suriname   ( lcsh )
Genre: non-fiction   ( marcgt )
 Record Information
Bibliographic ID: UF00074134
Volume ID: VID00001
Source Institution: University of Florida
Rights Management: All rights reserved by the source institution and holding location.
Resource Identifier: aleph - 001477416
oclc - 24821136
notis - AGY9332

Table of Contents
    Front Cover
        Front Cover
    Title Page
        Page 1
        Page 2
    Foreword
        Page 3
    Inleiding
        Page 4
        Page 5
        Page 6
    Christoffel Columbus ontdekt een nieuw land
        Page 7
        Page 8
    De oorspronkelijke bewoners van Guyana
        Page 9
        Page 10
    Tochten naar het Nieuwe Werelddeel en vestiging van Europeanen in Suriname
        Page 11
        Page 12
    Vestiging van Israëlieten in Suriname
        Page 13
    Willoughby, graaf van Parham, verovert Suriname 1650. Inval der Zeeuwen. 1667
        Page 14
        Page 15
        Page 16
    John Harman en Henry Willoughby plunderen de kolonie, 1667
        Page 17
        Page 18
        Page 19
    Zeeland verkoopt de kolonie aan de Westindische Compagnie. Oprichting van de Geoctroyeerde Sociëteit van Suriname. Zeeland verkoopt de kolonie
        Page 20
    Cornelis van Aersen van Sommelsdijck, Markies van Chatillon, Heer van Plate, Bommel, Spyck, Baron van Bernière en Bassols. 1683-1688
        Page 21
        Page 22
        Page 23
        Page 24
    Jan van Scharphuyzen. Inval van Du Casse 1689 - Brandschatting van Casssard. 1712
        Page 25
        Page 26
        Page 27
    Gevolgen van den inval van Cassard. Het fort Nieuw-Amsterdam gebouwd. Van de Schepper 1737-'42. Mauricius 1742-'57
        Page 28
        Page 29
        Page 30
    Oprichting van de Mineraal Compagnie. Kolonisatie van Paltzer - en Zwitsersche boeren
        Page 31
    Oneenigheid tusschen Crommelin en den kolonel Verschuer over de waarneming van het bestuur. (1752)
        Page 32
        Page 33
    Van der Meer 1754-1756. Vestiging van kleine landbouwers aan het Oranjepad. Crommelin 1756-1758. Papierengeld (1761)
        Page 34
        Page 35
    Vrijen en slaven. Tochten tegen de Marrons
        Page 36
        Page 37
        Page 38
        Page 39
    Onderwijs. Godsdienst
        Page 40
        Page 41
        Page 42
    Bevolking. Landbouw. Kleederdracht. 1650-1800
        Page 43
        Page 44
        Page 45
    Nog eens Marrons. Jan Nepveu 1770-'79. Corps guides of zwarte jagers opgericht. Komst van fourgeaud 1773. Tochten tegen de marrons
        Page 46
        Page 47
        Page 48
    Texier 1780-1783. Mr. Wichers 1783-1790
        Page 49
        Page 50
        Page 51
    Juriaan Francois de Frederici. 1790-1802
        Page 52
        Page 53
        Page 54
    Suriname opnieuw door de Engelschen veroverd
        Page 55
    Engelsch bestuur. 1804-1816
        Page 56
        Page 57
        Page 58
    Willem Benjamin van Panhuys (1816). Mr. Cornelis Vaillant. 1816-1821. - Brand te Paramaribo 1821. - intrekking van het kaartengeld.
        Page 59
        Page 60
        Page 61
        Page 62
    Van den Bosch voert een nieuw regeeringsreglement in. (1828). Cantzlaar (1828-1831). Gouverneur-generaal
        Page 63
        Page 64
    Mr. Evert Ludolf van heeckeren 1832-1838. Hevige brand te Paramaribo
        Page 65
        Page 66
    Van Heeckeren. Wederom een nieuw Regeerings-Reglement. 1832
        Page 67
        Page 68
    Johan Constantijn Rijk. 1840-1842. Burchard Jean Ellas 1842-1845
        Page 69
        Page 70
    Baron van Raders 1845-1852
        Page 71
        Page 72
        Page 73
    Von Schmidt auf Altenstadt. 1852-1855. Invoer van vrije arbeiders. Schimpff 1852-1855
        Page 74
        Page 75
        Page 76
    Reinhard Frans van Lansberge 1859-1867. Emancipatie der slaven 1868. Nieuwe wetgeving
        Page 77
        Page 78
        Page 79
    Militaire expeditie naar Broos. 1852
        Page 80
        Page 81
    Willem Hendrik Johan van Idsinga 1867-'73. Invoering van de nieuwe wetgeving. Einde van het Staatstoezicht. Koelie-immigratie
        Page 82
    Jhr. C. A. van Sypesteijn 1873-'82
        Page 83
        Page 84
        Page 85
    J.H.A. Baron van Heerdt tot Eversberg. 1882-1885
        Page 86
    Mr. H. J. Smidt. 1885-1888
        Page 87
        Page 88
    Jhr. de Savornin Lohman. 1889-'91
        Page 89
        Page 90
        Page 91
        Page 92
    Mr. Van Asch van Wijck. 1891-1896
        Page 93
        Page 94
    Mr. Warmolt Tonckens Jlz. 1899-1902. C. Lely 1902-1905. Krullotenziekte. Bacovencultuur
        Page 95
        Page 96
    Wetenschappelijke expedities
        Page 97
        Page 98
        Page 99
        Page 100
    Tramaanleg. 1903-1912
        Page 101
        Page 102
    Alexander Willem Frederik Idenburg. 1905-1901. Mr. Dirk Fock. 1908-1911
        Page 103
    Kleine landbouw. Nijverheid. Onderwijs. enz.
        Page 104
        Page 105
        Page 106
    W. D. H. Baron van Asbeck. 1911-1916
        Page 107
    Gerard Johan Staal. 1916-1920
        Page 108
        Page 109
    Mr. A. J. A. A. Baron van Heemstra. 1921-1928
        Page 110
        Page 111
        Page 112
    Naamlijst van de Gouverneurs naar de Jaren van opvolging
        Page 113
        Page 114
        Page 115
        Page 116
        Page 117
    Errata
        Page 118
Full Text













BEKNOPTE GESCHIEDENIS
VAN D
KOLONIE SURINAME.







2


BEKNOPTE GESCHIEDENIS

VAN DE


KOLONIE SURINAME

DOOR


R. BUENO BIBAZ
OUD-HOOFD EENER BIJZONDERE SCHOOL

PARAMAIBO.


2e DRUK.

Verbeterd en aangevuld.



H. B. HEYDE
PARAMARIBO
1928.






T281 E


LATIN AMMRCA

















VOORBERICHT.


By de than toenemende verbetering van hel onderwais m de
kolonie wordt meer en meer de behoefle gevoeld aan een beknopte
geschiedenis van Suriname. Terwijl tal van boekjes over de ge-
schiedenis van Nederland en andere landen den Surinaamschen
enderyijzer ten dienste staan, ontbreekt er ten enenmale een be-
knopte geschiedenis van ons vaderland in verihalvorm.
Om hieraan tI voldoen heb ik getracht met mjne geringe
krachten een dusdanig werkje te schrijfen, waarin de voornaamste
geschiedkundige feiten worden behandeld. Jong en oud sullen er
veel wetenstoaardigs over Suriname in vinden. -
Moge myn geringe arbeid tot meerdere kennis van ons vader-
land leiden, dan zal ik mijn moeite wel beloond achten.

DE SCHRIJVER.

















INLEIDING.


Bet land, waarin wi wonen, beet Suriname of Nederlendsch-
Guyana.
Bet light aan de Noord.Oostkust van Zuid-Amerika tusschen
2 en 6 Noorderbreedte en 54f en 580 Westerlengte van Greenwich
Het wordt ten Noorden bespoeld door den Atlantischen Oce-
an ; ten Oosten wordt het begrensd door de Marowijne. die
het van Fransch Guyana of Cayenne scheidt; ten Zuiden verheft
zich bet Toemoek Hoemakgebergte, dat de grens tusschen ons land
en Rrazili vormt; ten Westen scheidt de Coranlin het van
Rritsch Guyana of Demerarn.
Een deel der eilanden, gelegen in de Corantln- en in de
Marowgnerivier behoort aan Britsch-Guyana en aan Cayenne.
Suriname draagt zQn naam naar een Indianen-stam, de Su-
rinen, die bet land eertids bewoonden en door de krigshaftige
Caroiben werden verdreven. -
Suriname is ons vaderland, omdat wi er in geboren zan.
Geschiedenis van bet vaderland is bet verbaal van al bet
merkwaardige, dat in het land onzer geboorte is voorgevallen.
Nederland is ons Moederland.-
Wg noemen Nederland ons Moederland, omdat ons land een
kolonie van dat RQk is.
Paramaribo ontleent haar naam an de Caraiben, die aldaar
een dorpje madden, dat zQ PIrmurbo noemden. -
De bevolking der kolonie is zeer gemengd: zi bestaat nit









Indianen, Europeanen, Negers en diens afstammelingen; uit
Aziaten: Britsch-lndiers, Javanen, Chineezen en Syriers. -
In Suriname wonen ongeveer 119.000 zielen. Paramaribo telt
: 45000 zielen. -
De kolonie wordt verdeeld in: een stadsdistrict en in 12
buitendistricten. Aan het hoofd van de kolonie staat een
Gouverneur. Het boofd van 66n of meer districten beet dis-
tricts-commissaris.
Suriname beeft een oppervlakte van 160000 K.M2., d. i
bijna vijfmaal de oppervlakte van Nederland.













I. Christoffel Columbus ontdekt
een nienw land.
Op 't eind van de 15e eeuw leefde in Europa
een man, genaamd Christoffel Columbus.
Hij was geboren in Genua, een stad in Italia. Deze
koene zeevaarder, overtuigd van den bolvorm der
aarde, vatte het plan op om langs een westelijken
koers Indie te bereiken. Hij had echter geen geld
om zijn plan ten uitvoer te brengen. Voor zulk
een tocht was 't ook niet gemakkelijk geld te ver-
krijgen, want niemand geloofde in dien tijd eraan,
dat de aarde rond was. Na bij vele Europeesche
vorsten tevergeefs om hulp te hebben aangeklopt,
gelukte het hem toch eindelijk den noodigen bij-
stand te verkrijgen van den koning van Spanje,
Ferdinand van Arragon en diens gemalin,
Isa bella, koningin van Castillie. Zij gaven Co-
lumbus drie kleine schepen: de Nina, de Pinta en
de Santa-Maria en het noodige geld om matrozen
aan te werven. Met deze kleine vloot zeilde C o-
lumbus den 3en Augustus 1492 uit de haven van
Palos (Z.W. van Spanje).
Voor Columbus was 't een tocht vol geva-
ren, doch het gelukte hem, den lln October 1492,
land te ontdekken. Aan dit land, een eiland, door
de inboorlingen Guanahani genoemd, gaf Co-
lumbus den naam van San Salvador of Heilige






8

Verlosser. Op dit eiland, evenals op de andere
ontdekte landen, trof hij roodbruine menschen aan,
die door hem Indianen werden genoemd, omdat
hij meende in Indie te zijn aangeland.
Na nog eenige reizen naar de Nieuwe Wereld
te hebben ondernomen, overleed Columbus in
Spanje. In de hoofdkerk te Sevilla vindt men op
een eenvoudige tombe het volgende grafschrift:
A Castilho y Arragon
Otro mundo dio Colon.
d. i.: Aan Castillie en Arragon heeft Columbus
een andere wereld geschonken.
Zijn lijk werd later naar het eiland Sint-Do-
mingo (Hispanola) overgebracht en in een kerk
aldaar ter aarde besteld.
De Nieuwe Wereld verkreeg later den naarn
van5Amerika naar zekeren Americus Vespacci,
die er een kaart van vervaardigd had.








II. De oorspronkellke bewoners van Guyann.

Bij de ontdekking van het L\'ieuwe Werelddeel
trof men er een geheel nieuw menschenras aan. -
Aan dat ras gaf Columbus den naam van Indianen.
-- Andere ontdekkers gaven aan de inboorlingen
naar hun huidskleur den naam van Roodhuiden. -
In Suriname woonden, evenals in het geheele
Nieuwe Werelddeel ook de [ndianen of Roodhui-
den Zij waren in Suriname in 3 hooldstammen
verdeeld. De machtigste stam noemde zich Ka-
Slienja's (Cara'iben); de twee andere stammen
droegen den naam van Lokono's (Arowakken) en
Guarano's (Warrauws). Elke stam sprak een eigen
taal. -
Langs de oevers der rivieren en aan den rand
van de zandsavanne's bouwden zij eenvoudige
hutten, die met loof tbladeren van de pina, de
troelie- of de paloeloeplant) gedekt werden. De
Indianen beaten weinig huisraad Dit bestond uit
een zitbankje m a 1 o u 6 genaamd, eenige aarden
potten, kruiken en happen, (prapies) een pagaal
(gevlochten koffer), wat manari's evene) en ma-
tapies (cylindervormige cassavepcrsen) van wa-
rimbo -- een soort bies -- gevlochten en een
grooten platten steen om cassavebrood te bakken.
Jacht en vischvangst waren de voornaamste
bezigheden der mannen; zij beaten een scherp
gehoor en wisten de geluiden der dieren na te
bootsen om ze te verschalken. Pijl en boog warren
hun wapens. De boog werd vervaardigd uit let-
ter- of koenat4pihout; de pees werd uit bro-
meliavlas gedraaid.
In oorlogstijd, d. i. wanneer zij vijandig tegen








een anderen stamp optraden, gebruikten zij nog
een a p o e t o e (knots).
De landbouw bepaalde zich tot het aanplanten
van het hoognoodige; cassave en nappies waren
de voornaamste producten. Van den cassaveknol
bakten zij cassavebrood en bereidden zij verschei-
dene soorten dranken, z. a. de tapana of pawari,
de kasiri en de koemani. Van gebakken cassave
en palmzaden werd een op stopverf gelijkende
stof de sakoera bereid; deze werd altijd op
reis meegenomen, in het drinkwater opgelost en
dan als drank gebruikt. -
De vrouwen moesten het land, waar het bosch
door de mannen geveld en gebrand werd, be-
planten. Ook moesten zij de noodige aarden
kruiken en happen vervaardigen en den pot koken.
In rusttijd vlijden zij zich meestal in een hang-
mat, die door de vrouwon uit de vezels van de
bladeren van den mauritiepalm gevlochten werd.
De bleeding was eenvoudig; zij bestond slechts
uit een lendenschort, kwyjoe genaamd. -
Zij geioolden aan een Oppermachtig Wezen
en aan gocde en kwade geesten. De priester
piaiman had, volgens hen, de.macht om den
J a w a h u of boozen geest, aan wien zij alle
kwaad toeschreven, te verdrijven. De plaiman
was ook de ziektemeester of geneesheer. Hij bezat
daardoor grooten invloed op het dorp.
Bijna in alle districten worden nog afstam-
Tibiti,gen der Indianen gevonden, vooral aan de
melin de Wayambo, de Suriname, de Para en de
Saramacca.
In het verre Zuiden wonen ann de Lawa. de
Paloemeu en de Nieuwe Rivier vele met de Carai-








ben en Arowakken verwante stammen z a. de Trio's,
de Roucou's, de Ojana's, de Oejakoelee's enz.


Ill. Tochten naar bet Nienwe Werelddeel en
vestiging van Enropeanen in Suriname.
Na de ontdekking van het Nieuwe Werelddeel,
Amerika genoemd, werden er verscheidene tochten
naar dat werelddeel gedaan en vele landen ont-
dekt. De eerste ontdekkingstocht naar de vaste
kust van Zuid-Amerika werd in 1499 door Alonzo
Oj6da en Juan de la Cosa ondernomen. Zij
deden de noord-oostkust van Zuid-Amerika aan,
welke grootendeels woest was en door wilde In-
dianen bewoond werd. Aan die geheele streek,
die door de oorspronkelijke bewoners Guyana ge-
noemd werd, gaven zij den naam van Wilde Kust.
Het volgende jaar 1500 bezocht Juan
Pingon ook die streek; doch de eerste, diet aan
de kust van Suriname landde, was Domingo
de Vera in 1593. De Vera nam met heel
veel plechtigheid dat gedeelte van Guyana voor
den koning van Spanje in bezit. De Spanjaarden
hebben zich er echter nooit gevestigd.
Omstreeks dien tijd verspreidde zich het ge-
rucht, dat er in de binnenlanden van Guyana een
meer was, Parime geheeten dat verbazend
rijk aan goud zou zijn.
Duizenden trokken toen naar Guyana om dat
goudland, waarvan wonderen verhaald werden, te
zoeken. Zeo landden. in 1613 zekere Nederlan-
der, Direk Claeszoon van Sanen en eenigen








zljner landgenooten in Suriname. Zij bouwden op
het Indiaansch dorp Parmurbo, ook wel Parmorbo
genoemd, eenige hutjes, maakten de aldaar geves-
tigde Indianen tot vrienden en dreven met hen
ruilhandel. -
Na ecn kort verblijf geraakten zij met de In-
dianen in onmin en werden door dezen gedwongen
Parmurbo te verlaten.
De cerste geregelde nederzetting vond echter
plaats in 1630 wonder den Engelschen kapitein
M a r s h al en een zestigtal zijner landgenooten. -
In de streek, ongeveer waar thans de plantage
Waterland light, door de Indianen Ihorarica ge-
noemd, legden zij een dorp Thorarica of Santo
Bridge aan en bouwden er een forte, ten einde
zich tegen de aanvallen der Indianen te kunnen
verdedigen. Zij brachten eenige akkers met tabak
in cultuur en verscheepten kort er na duizenden
ponden tabak naar Engeland. -
Aan den mond van de Siparipabokreek, een
kreek, die zich in de Suriname ontlast, legden zij
een gehucht, Sandpoint genoemd, aan. Daar gingen
de schepen ten anker liggen om hout en andere
uroductcn te laden. Eenige jaren later en wel
in 1634 vestigden zich eenigeNederlanders wonder
David Pieterszoon de Vries aan de Comme-
wine. De Vries en zijn metgezellen waren door
Galibi-Indianen nit Cayeune verdreven. Kort
daarna -- 1640 kwamen ook in Suriname
een 65 tal Franschen wonder Britigny en De
N o a ill y. Zij bouwden aan de Surinamerivier een
fortje en leefden vriendschappelijk met de Indianen.
- Eenige jaren later verlieten zij Suriname weer.








IV. Vestiging van Israelieten in Suriname.

Onder de eerste kolonisten, die zich kort na
Marshal in Suriname hadden neergezet, behooren
de Israelieten. Zij kwamen nit Cayenne en
BrazilieU ook uit Spanje, Portugal en Nederland.
Hun eerste vestigingsplaats was Santo Bridge waar
zij een kleine synagoge bouwden. Aan de Suri-
name legden zij plantages aan. -- In 1644 ver
lieten zij Santo Bridge, stichtten aan den mond
.van de Cassipoerakreek een eigen dorp en bouwden
er een kleine Synagoge. Hun rijkdoin en hun
kennis als planters, maakten hen tot zeer voor-
name kolonisten
In 1685 stichtten zij wonder zekeren Samuel
Cohen Nassy, nietvervan hetoude, eennieuw
dorp, Joden Savanne geheeten. Het nieuwe dorp
lag op een heuvel van 12 M.; het was regelmatig
gebouwd, had breede en nette straten en ruime
gebouwen. In 't midden van 't dorp werd een
sierlijke steenen Synagoge opgetrokken.- In 1700
telde deze plaats reeds 500 zielen. -
De Israelieten bezaten toen reeds een groot
aantal suikerplantages en houtgronden aan de
Boven-Suriname en aan de Marshalkreek. Deze
droegen bij den aanleg de namen der eigenaars:
later kregen zij Bijbelsche namen; z. a. Gerar,
Hebron, Morea, Berg Sinai enz. -
Zij genoten vele voorrechten, die hun door
de Engelsche regeering in 1665 geschonken waren.
Zij hadden o. m. eigen rechtspraak, zoowel in
burgerlijke als in strafzaken. Hun rechtbank
mocht boete opleggen tot een bedrag van f 500. -
Hun parnassins kerkraden warren hun








wettige regenten. Bij de invoering van het re-
geeringsreglement door V an den Bos ch in 1828
werden al die voorrechten ingetrokken.
In 1785 werd op de Joden Savanne het eeuw-
feest van de stichting van de Synagoge met grooten
luister gevierd.
Ruim 1500 Ingezetenen, w. o. de Gouverneur
Wichers, namen aan dit feest deel. N1a dien tijd
going het dorp langzamerhand achteruit. Hiertoe
droeg bij een in 1832 gestichte brand, die er het
grootste gedeelte der huizen verwoestte. De
meeste bewoners trokken toen naar Paramaribo.
Van dit eens zoo schoone dorp zijn thans slechts
de ruYnes van de Synagoge en de grafsteenen over.


V. Willoughby, graaf van Parham, verovert
Suriname 1650. Inval der Zeenwen.
1667.

In 1650 rustte Lord Willoughby, graaf
van Parham, gouverneur van Barbados, die veel
van de vruchtbaarheid en den rijkdom van Suri-
name had gehoord, een kleine vloot uit en ver-
overde daarmee de kolonie. Parham herstelde
het door De Noailly verlaten fortje, plaatste er
eenige kanonnen en gaf het den naam van Wil-
loughby-fort. Het opperbevel droeg hij op aan
den sergeant-majoor Ru ff. Met het plaatselijk
beheer belastte hij Anthony Rowsen, voor
wien hij op Santo Bridge een huis Willoughby.
house liet bouwen en er den zetel van het be-
stuur vestigde. Na deze bestuursregeling vertrok








hij weer naar Barbados. In 1652 keerde Parham
naar Suriname terug en bracht met zich verschei-
dene Engelsche families, w. o. vele Israelieten en
hunne slaven mee. Parham droeg dus persoonlijk
veel bij om de bevolking te vermeerderen en de
welvaart te bevorderen. Tusschentijds hadden zich
eenige Nederlanders aan de Commewijne gevestigd
en er plantages aangelegd. In 1654 vestigden zich
ook eenige Franschen wonder Braglion ne en
Du P e s is, door Galibi-Indianen uit Cayenne
verdreven, in de kolonie. Parmurbo telde in 1655
reeds een 40 tal huisjes. Van al de kolonisten
was Parham echter de machtigste en de invloed-
rijkste. Terecht mocht hij zich toen heer en mees-
ter van Suriname noemen. En toch, om de voile
aanspraak op het door hem veroverd land te ma.
ken, most hij eerst door een vorst er mee be-
giftigd worden. Om dat bezitrecht te verkrijgen,
wendde Parham zich toen tot zijn vorst, Karel II,
koning van Engeland. Deze willigde het verzoek
van Parham in en schonk hem en zijn tochtge-
noot, Laurens Hide. zoon van den groot-kan-
selier, graaf van Clarendon, bij parlementsakte van
den 2en Juni 1662, al het land, gelegen tusschen
de Marowijne en de Coppename in vollen eigen-
dom en erfelijk bezit. Ook beloofde Karel II
hun in tijd van nood hulp en bescherming. -
Na de ontvangst van den giftbrief regelde
Parham het bestuur. Hij benoemde tot Gouverueur
William Bya m, wien een gemeenteraad ter
zijde stond.- Verder werd bepaald, dat de kolonie
volgens de Engelsche wetten zou worden bestuurd.
Parham bleef niet lang in het verkregen bezit.
In 1665 geraakte Engeland met de Republiek der








Vereenigde Nederlandsche gewesten in oorlog (2e
Eng. oorlog) en den 26n Februari 1667 vielen de
Zeeuwen met een vloot van 8 groote en eenige
kleine oorlogsschepen, bemand met 300 koppen,
wonder bevel van Abraham Krynszoon, ook
w.l Crynssen genoemd, 't Willoughbyfort aan.
en eischten zij in naam van de Staten van Zeeland
de overgave. Aan dien eisch werd geen gevolg
gegeven. Crynssen "richtte toen een hevig
kanonvuur op 't fort, dat duchtig tegenstand
bood Weldra zag Crynssen in, dat hij van de
rivierzijde alleen het fort niet zou kunnen innenen.
Hij ontscheepte toen heimelijk een deel zijner
manschappen en viel daarmede, den 27n Februari,
het foit ook van de landzijde aan, dat binnen
eenige uren werd ingenomen. Crynssen verloor
bij dezen aanval slechts 66n man
Den dag daarna den 28n Februari gaf
Byam de kolonie over. Byam en de Engelsche
troepen werden krijgsgevangen gemaakt: doch
kregen later de vrijheid weer. -
Alle bezittingen van Parham, alsook die van
alle afwezige Engelschen. werden verbeurd ver-
klaard. Deze buit bedroeg ruim 400.000 gulden.
Aan de Ingezetenen legde Crynssen slechts
een brandschatting van 100.000 pond suiker op.
Aan het Willoughbyfort gaf Crynssen den
naam van fort Zeelandia, en versterkte het met
eenige kanonnen en 120 Zeeuwsche soldaten. Den
kapitein De R a ma, benoemde hij tot Opperbevel-
hebber van Paramaribo.
Na deze bestuursregeling vertrok Crynssen met
het eskader. Om de orde te handhaven, liet
hij een oorlogsschip achter.-








Ongeveer twee maanden later 19 Juli 1667
kwam de vrede tusschen Engeland en de Ne-
derlanden te Breda tot stand, en werd er bij de
vredesvoorwaarden o. m. bepaald dat elk der oor-
logvoerende partijen zou behouden, wat door haar
v66r of op 1 Mei 1667 was veroverd; zoodat Su-
riname, dat den 28n Februari 1667 door de Zeeu-
wen was bemachtigd, een Nederlandsche bezitting
werd *)

VI. John Harman en Henry Willoughby
plunderen de kolonie 1667.

Kort na de inneming der kolonie door Crynssen
spoorde William Willoughby. die het verlies der
kolonie betreurde, den Engelschen opperbevelheb-
ber John Harman aan, Suriname weer te ver-
overen. De vloot van Harman versterkte hij met
nog twee oorlogsschepen wonder bevel van zijn zoon
Henry).
William Willoughby was de broeder van Frans Willoughby.
graaf van Parham, den eigenaar van Suriname.
Frans Willoughby was in 1666 op last van de Engelsche re-
geering met een vloot nit Barbados vertrokken om de Fransche
West-Indische Bezittingen te veroveren.- De schepen waarover
Frans Parham het bevel voerde. warden verstroo!d en zijn fregat
door storm overvallen, verging met man en mu's. Na zija dood
werd zin broer William erigenaam.
*) Volgens oude dagboeken nit Zeeland zouden reeds sedert 1581
kleine nederzettingen der Zeeuwen alhier zijn geweest, en zou bi
besluit van de Algemeene Staten van 10 en 1U Juui en 7 en 22
Juli 1568 aan de. Zeeuwen het recht zijn verleend. om op en
langs de kust van Guyana handel to driven tusschen de Orinoco
en de Marowine.








Den 18a October 1667 zeilde de vloot van/
Harman de Suriname op en nam dadelijk het fort
wonder vuur, dat, niettegenstaande de dappere ver-
dediging der Zeeuwsche soldaten, bijgestaan door
150 Franschen, wonder bevel van den Ridder de
L a z y, werd ingenomen. Deze Franschen waren
kort te voren, na de verovering van Cayenne door
dienzelfden Harman, naar Suriname gevlucht.
Harman en Willoughby plunderden de kolo-
nie. Alles. wat waarde bezat, werd geroofd. -
Plantages werden vernield en in brand gestoken.
- De plantage Berg en Dal, Parhamhill genaamd,
door Frans Willoughby aangelegd, werd grooten-
deels vernield en aan de vlammen prijs gegeven. -
Meer dan 1290 Engelschen, w. o. vele Israilieten,
die met Parham in de kolonie waren aangekomen,
werden gedwongen de kolonie te verlaten. Een
groot aantal slaven werd naar de Engelsche ko-
lonien overgezonden De Rama en de Zeeuwsche
soldaten werden gevangen genomen Na deze
wandaden verlieten Harman en Willoughby de
kolonie. V66r hun vertrek stelden zij den ko-
lonel De Barry tot gouverneur aan. Deze droeg
kort erna het bestuur over aan den Sergeant Majoor
James Bannister en vertrok naar Barbados.
Crynssen, die inmiddels bericht had gekregen
van de verovering der kolonie door Harman, keerde
met zijn vloot naar Suriname terug en nam het in
1668 weerin bezit. Bannister stuurde hij als
gevangene naar Zeeland. Crynssen voerde toen
zelve het beheer tot de komst van den nieuwbe-
noemden .gouverneur Julius Li.chtenberg
(1669). In hetzelfde jaar vertrok hij met zijn es-,
kader naar Zeeland. -








De inval van Harman was in strijd met den
te Breda gesloten vrede. Over deze trouwelooze
vredebreuk werd Willoughby door de Algemeene
Staten bij den koning van Engeland aangeklaagd.
- Deze gelastte hem den gouverneur De Rama en
de Zeeuwsche soldaten weer in vrijheid te stellen
en de aangerichte schade te vergoeden. Het laatste
is evenwei nooit geschied.
Lichtenberg bleef slechts twee jaar aan het
bestuur. In 1671 droeg hij het beheer op aan
den kommandeur Versterre en vertrok naar
Nederland. Deze overleed in 1677 en in zijn
plaats trad Abel Tisso op, die slechts eenige
maanden aan het bestuur bleef. De kapitein
Adrianssen trad toen, wonder den titel van
Kapitein-Kommandant der Provincie Suriname, op.
In 1678 nam Heinzius het bestuur van
Adrianssen over. -
Deze sloot, kort na zijn optreden, vriendschap
met de Caraiben, die tegen de kolonisten aan de
Boven-Suriname waren opgestaan. De Caraiben wer-
den door hem voor vrije en onafhankelijke lieden
verklaard -Om de orde te handhaven werden door
de kolonisten Schutterscorpsen opgericht. Ook
ontbood Heinzius militaire hulp juit Nederland.
In 1679 liet Heinz i us koperen munten,
ter waarde van 1, 2 en 4 duiten slaan en in om-
loop brengen. Aan de eene zijde der munt was
een papegaai, zittende op een tak, en aan de keer.
zijde waren de cijfers 1, 2 en 4 gestempeld, aan-
duidende de waarde dier munten. Op last der
Algemeene Staten werden die munten weer inge-
trokken. Heinzius stierf in 1680. De Twaalf
Raden van Politie namen nu het gezag zelve in han-








den tot de konist van Van Sommelsdijck (1683),
doch teitelijk bestuurde de kommandeur Van
Hemert en na hem de kommandeur Ver b o o m
de kolonie.

VII. Zeeland verkoopt de kolonie aan de
Westindische Compagnie. Oprichting
van de Geoctroyeerde Societeit
van Suriname. Zeeland ver-
koopt de kolonie.
Na de verovering der kolonie door de Zeeu-
wen ontstond er tusschen de Provinciale Staten
van Zeeland en de Algemeene Staten van Holland
oneenigheid over het eigendomsrecht en het op-
pergezag over de kolonie.
Zeeland beschouwde Suriname als zijn eigen-
dom, omdat het door de Zeeuwsche vloot was ver-
overd Het liet ook dadelijk den naam Parama-
ribo in dien van Nteuw-Middelburg naar Middel-
burg, de hoofdstad van Zeeland veranderen. -
Deze naam heeft echter den ouden naam niet kun-
nen verdringen. De Algemeene Staten daarente-
gen maakten aanspraak op het oppergezag, omdat
de Zeeuwsche vloot ook met Staatsche soldaten was
bemand. Daar geen der beide partijen wilde
toegeven, vertrok in 1669 de nieuwbenoemde gou-
verneur Lichtenberg zonder eedsaflegging naar Su-
riname. Na zijn komst in de kolonie legde hij
in handen van Crynssen der vereischten eed af. -
Eerst in 1672 droeg Zeeland aan de Algemeene
Staten het oppergezag op. Tien jaar later -
1682 verkocht Zeeland de kolonie aan de West-
indische Compagnie voor de som van 260.000







gulaen -- Reeds in 1683 verkocht de W. I. Com-
pagnie weer tweederde deel van de kolonie, en
wel een derde aan de stad Amsterdam en een derde
aan Cornelis van Aersen van Sommels-
d ij c k. Deze drie aandeelhouders vormden een
nieuwe Compagnie wonder den naam van Geoctroy-
eerde Soceteit van Suriname.
ffet oppergezag behielden de Algemeene Sta-
ten. De Westindische Compagnie daarentegen ver-
bond zich jaarlijks een bepaald aantal Afrikaansche
slaven aan te voeren. -
Het octrooi van 23 September 1682, dat door
de Algemeene Staten aan de W. I. Compagnie was
verleend, bleef van kracht voor de Geoctroyeerde So-
citeit van Suriname. Dit octrooi most om de 24 jaar
worden vernieuwd. Bij dat octrooi werd het bestuur
der kolonie geregeld. Het kon dus als het regee-
ringsreglement der kolonie worden beschouwd -
De Sociiteit had het recht belastingen te hef-
fen. De opbrengst van drie dier belastingen, nl.
het hoofdgeld, de in- en uitvoerrechten en de be-
lastingen op de openbare verkoopingen, k wam aan
de Societeit, die daarvoor zich verbond, voor de
verdediging zorg te dragen. De opbrengst der an-
dere belastingen most strekken tot dekking der
andere uitgaven van de kolonie. -

V11I. Cornells van Aersen van Sommelsdick,
Markies van Chatillon, Heer van Plate, Bommel,
Spyck, Baron van BerniBre on Bassols.
1688-18 8.
Van Sommelsdijck was een zeer rijk man, die
in Nederland en elders vele kasteelen en landgoe-








deren bezat. Hij wilde echter het land, dat hij
gekocht had, bezoeken en bet zelf besturen. Voor
zichzelven bedong hij geen bezoldiging; alleen
verlangde hij, dat de ,,Societeit hem van specerijen
en Fransche wijnen zou voorzien.
In 1683 kwam hij in Suriname met 300 man
krijgsvolk. Paramarbo bestond toen uit eenige
onregelmatig en slecht gebouwde huizen. De meeste
kolonisten woonden op de plantages, in prachtige
heerenwoningen.
Spoedig begon Van Sommelsdijck aan de ver-
betering der stad. Volgens een vast plan liet hij te
Paramaribo breede straten aanleggen (Graven.
straat, Keizerstraat, Heerenstraat), zoodat de plaats in
korten tijd in een net stadje werd herschapen Hij
stelde een rechtbank, Raad van Crimineele Justitie
en Politie, in. Deze was samengesteld uit de aan-
zienlijkste Ingezetenen, gekozen door vrije burgers,
die vaste goederen bezaten. -
Ook richtte hij een Wees- en Boedelkamer op,
een installing tot het beheeren van nalatenschap-
pen, waarvan de belanghebbenden afwezig of min-
derjarig waren. Deze installing heeft ruim twee
eeuwen bestaan en is eerst, na de inwerkingtreding
der nieuwe wetgeving van 1869 opgeheven Het
land stelde hij open voor alle refugi6s, uitgeweke-
nen, die door het opheffen van het Edict van Nantes
uit Frankrijk waren verdreven.
Velen dier uitgewekenen vestigden zich toen
in Suriname. De meesten kwamen van Cayenne
en de Fransche Westindische Eilanden. Onder hen
bevonden zich smeden, timmerlieden en land-
bouwers. -
Aan de landbouwers stond Van Sommelsdijck







groote stukken land af. waar zij plantages aanleg-
den en spoedig welvarend werden. Vele plantages
met Fransche namen dagteekenen uit dien tijd. -
Van Sommelsdijck voerde verschillende gewas-
sen in, o. a de cocospalm, die hij aan de planters
gratis uitdeelde Ook moedigde hij de planters aan
rijst. indigo. agave (om de vezels) te verbouwen. -
In laterejaren kregen vele dier Fransche uit-
gewekenen aanzienlijke betrekkingen in de kolonie
Sommigen hunner nakomelingen: J an C o ut i e r
en D e Ch e u s e s, werden zelfs tot gouverneur
benoemd. -
Met de Indianen aan de Coppename, die tegen
de kolonisen opgestaan waren, omdat dezen hunne
kinderen gevangen namen en tot slaven maakten.
sloot hij vriendschap en hij erkende ze als vrije
en onafhankelijke menschen (1684). Geen kolonist
mocht van toen af een Indiaan meer tot slaaf
maken. --
In hetzelfde jaar versloeg hij de Condinegers,
een bende weggeloopen slaven van de eerste ko-
lonisten. Om hen in bedwang te bouden, liet
Van Sommelsdijck het fortje Cottica. gelegen aan
de samenvloei'ng van de Commewijne en de Cot-
tica, verbouwen en versterken. Het fortje kreeg
toen den naam van fort Sommelsdijck. Ook aan de
Para bouwde hij een versterkt fortje. Voor de vei-
ligheid van Paramaribo droeg hij den meesten zorg.
Zeelandia bracht hij in goeden staat van tegenweer.
Aan den rivieroever liet hij een stevige kaai van
schelpsteenen aanleggen. Paramaribo werd on-
der goede looking gebracht. Een bestaande kleine
kreek die het overvloedig hemelwater most af-
voeren, werd vitgediept, verbreed en verlengd en







Sommelsdijckschekreek genoemd. Dit werk liet hij
door de soldaten verrichten. (Dezen, grootendeels
tuchthuisboeven, waren op zijn verzoek naar Su-
riname gezonden.) -
Het vellen van 't bosch, dat uit eeuwenoude
boomen bestond en het uitgraven en verwerken
van de schelpsteenen, was een zeer zwaar werk.
Spoedig ontstond er een geest van ontevredenheid
wonder de walkers. Toen later nog daarbij kwam,
dat het rantsoen uit gebrek aan levensmiddelen,
verminderd werd, sloegen zij aan het muiten. -
Op den morgen van den 19n Juli 1688 werd Van
Sommelsdijck, die met den kommandeur Verboom
in de Oranje!aan, than TamaIindelaan, wandelde,
door elf halibeschonken soldaten op zeer ruwen
toon aangesproken. Van Sommelsdijck. die zich
wilde weren, sloeg de hand aan zijn degen, doch
eer hij die kon opheffen, vuurden de muiters op
hem en viel hij doodelijk getroffen ter aarde. Ook
Ver b o o m werd gewond en stierf cenige dagen
later. De muiters, wier aantal weldra tot 200 aan-
groeide, maakten zich van Zeelandia meester, na-
men den Kapitein VanVredenburg en de of-
ficieren gevangen en plunderden de magazijnen
en het Gouvernementshotel. -
's Avonds begroeven zij met militaire eerbe-
wijzen het lijk van den vermoorden landvoogd in
het fort Waar weet men tot heden niet. -
Groote ontsteltenis en verwarring ontstond er te
Paramaribo, zoodat de Raad van Politie, om plun-
dering te voorkomen, met de muiters een voorloo
pig verdrag sloot. waarbij hun kwijtschelding van
straf beloofd werd, zoo zij zich vrijwillig onder-
wierpen. Intusscben kreeg men in de divisies ken-








nis van het gebeurde en trokken de officieren met
de aldaar aanwezige militaire en burgermacht naar
Paramaribo. Middelerwijl gelukte het V an V re-
denburg te ontsnappen en met de uit de divisies
toegesnelde tioepen trok hij tegen de opstande-
lingen op en nam hen aan boord van het sclip
,,de Salamander" waarheen zij gevlucht waren, ge-
vangen. Elf hunner werden alhier ter dood ver-
oordeeld. Een zestigtal werd naar Nederland op-
gezonden en aldaar terechtgesteld.

IX. Jan van Scharphnyzen. Inval van
Du Casse 1689. Brandschatting van
Cassard. 1712.
Suriname had door den dood van Van Som-
melsdijck een groot verlies geleden. Onder zijn
bestuur was Paramaribo een net stadje geworden.
Met leedwezen vernamen de Algemeene Staten
het treurig bericht van den gepleegden moord. Zij
boden toen zijn zoon, den Ridder de Chatil-
lon. die in de kolonie was, de plaats van zijn
vader aan. De Chat'llon nam het aanbod echter
niet aan, waarna Jan van Scharp-huyzen tot
gouvernenr werd benoemd. In 1689 nam deze
van den kapitein Van Vredenburg het bestuur
over..
Van Scharphuyzen, die voor een aanval der
Franschen, (Nederland was met Frankrijk in oor-
log, de Negenjarige oorlog), bevreesd was. liet Zee-
landia met de geheele e anwezige militaire macht
versterken.
Het bleek weldra, dat zijn vrees niet onge-
grond was Reeds den 8n Mei 1689 (eenige







maanden na zijn optreden, viel een Fransche
vloot wonder bevel van den admiral Du Casse
de kolonie binnen. Deze vloot bestond uit 9 bo-
dems. Dadelijk werd Zeelandia wonder vuur geno-
men. Drie dagen van den 8n tot den 10n Mei
- werd het fort door de Franschen beschoten.
De Franschen ondervonden echter zulk een ge-
duchten tegenstand, dat zij, op eigen veiligheid
bedacht, in alleriji weer zee kozen.
Onder de dappere verdedigers van het fort
behoorden de Ridder de Chatillon en de
Burger-Kapitein Cohen Nassy.
Kort na het vertrek van Du Casse strandde
een Fransch oorlogsschip op de Coppenamebank.
De bemanning 160 koppen sterk, werd gevangen
genomen en 24 stukken geschut werden buitge-
maakt. Van Scharphuizen liet de gevangenen goed
behandelen en stond hun zelfs toe, de kolonie te
verlaten. Deze edele daad kwam hem later ten
goede In 1696 werd hij op zijn terugreis naar het
Moederland door Fransche kapers gevangen ge-
nomen en naar St. Malo (in 't N. van Frankrijk)
gebracht. De overhead aldaar die van het gebeurde
in 1689 kennis droeg, gaf op hare beurt aan Van
Scharphuizen de vrijheid weer en verleende hem
de noodige hulp, om zijn reis voort te zet!en.
De Franschen hielden echter het oog op Su-
riname gevestigd. Een oorlog tusschen Frankrijk
en de Nederlanden was uitgebroken (Spaansche
Successieoorlog;; een Fransche vloot wonder bevel
van Jacques Cassard vielde haven binnen en
trachtte de kolonie bij verrassing in te nemen.
Toen dit niet gelukte, vertrok Cassard dadelijk
weer; doch eenige maanden later den 8n October








- keerde hij met een zeer groote vloot. bestaande
nit 9 groote en 30 kleine oorlogsschepen. 3000
man sterk, naar Suriname terug. Na een mislukten
aanval op het fort, dat door gouverneur D e
Go y e r in zeer goeden staat van tegenweer was
gesteld, zeilde hij het voorbij, outscheepte zijn
troepen aan den tegenovergestelden over, on-
geveer op de plek, waar nu de plantage Meerzorg
ligt. en sloeg er zijn hoofdkwartier op. Op de
stad wierp hij eenige bommen, die gelukkig geen
schade aanrichtten. Een deel der vloot voer de
Suriname tot Joden Savanne op, alwaar de troepen,
tot grooten schrik der bewoners, aan wal gingen..
Slechts de koperen en zilveren kerksieraden namen
zij mee. (Deze sieraden werden later door Cassard
teruggegeven.) Een fortje aan de Para werd door
Espino y ingenomen. Een leger, 200 man sterk,
wonder bevel van den fortcommandant, om Espinoy
te verdrijven, werd verslagen en gedwongen zich
over te geven. Espinoy verloor bij dezen strijd
12 grenadiers; hijzelf werd gewond.
Cassard was nu meester van de kolonie en
dreigde alles te vuur en te zwaard te vernielen,
indien er niet spoedig met hem werd onderhan-
deld. Voor het ergste beducht, belegde gouverneur
De Goyer met zijne officieren een krijgsraad ten-
einde met Cassard te onderhandelen. Cassard
legde de kolonie een brandschatting van 700 000
gulden op. Dit bedrag werd hem betaald aan
suiker, aan gouden en zilveren voorwerpen en aan
geld. Met dezen buit verliet hij den lin Decem-
ber de kolonie.








X. Gevolgen van den inval van Cassard.
Het fort Nienw-Amsterdam gebonwd. Van de
Schepper 1737-'42. Mauricius 1742-'57.
De inval van Cassard had nadeelige gevolgen
voor de kolonie.*) Vele slaven hadden van den
verwarden stand van zaken gebruik gemaakt te
vluchten en zich met de vroegere weggeloopen sla-
ven te vereenigen, zoodat op vele plantages gebrek
aan arbeiders ontstond. Daarbij kwamen nog de
kosten der brandschatting, die groove ontevreden-
heid verwekte. De burgerij beweerde, dat de Ge-
octroyeerde Socifteit de torten had verwaarloosd, dat
zij het octrooi van 1682 niet had nageleefd en dat
zij derhalve de kosten der brandschatting most
dragen Algemeen werd toen aangedrongen op
betere verdedigingsmiddelen en op een grootere
militaire macht. Hierin werd de bevolking gesteund
door opvolgende gouverneurs, z.a. Johan Mah o-
ny (1716-1717), Jan Coutier(1717-1724) e.a.
Eindelijk gaven de Directeuren der Societeit aan
den wensch der [ngezetenen gehoor en zonden in
1733 een ingenieur. Draak geheeten, naar Suri-
name om de forten te verbeteren en zoo noodig
nieuwe te bouwen. Draak, die een bolwerk tegen
den binnenvarenden vijand noodig achtte, koos
als 't geschikste punt daarvoor, een stuk zwamp-
land Krabbendam genosmd, gelegen aan de sa-
meuvloeiing van de Suriname en de Commewine.
Aan dat fort, dat den naam van Naeuw-Amsterdam
kreeg, werd de vorm van een vijfpuntige ster ge-
geven, waarvan een der punten door de Braams-
*) Het jaar 1712 zou men het ,Rampjaar" der kolonie kunnen
noemen.








punt het volle uitzicht in zee had, zoodat elk bin-
nenkomend vijandelijk vaartuig dadelijk wonder
schot kon worden genomen. De andere punten
dekten het fort aan de landzijde. Ruim elf jaar
werd aan dit fort gearbeid. Onder De Ch e uses
in 1734 begonnen, werd het eerst in 1746 wonder
Mauricius voltooid. De kosten van aanbouw
bedroegen ruim een million gulden. Van dit be-
drag nam de Societeit aan een derde te betalen;
het overige most gevonden worden door 't heffen
van belastngen.
De bevolking was echter teen elke verhooging
van belasting en weigerde te betalen Zij btriep zich
op 't octrooi van 1682, waarbij bepaald was dat
de Societeit voor de verdedigingsmiddelen der ko-
lonie moestzorgen. -Toen Van de Schepper
strenge maatregelen nam om de belastirgen te
innen, kwam hij in botsirg met de burgerij. -
Hij werd bij de Algemeene Staten aangeklaagd
wegens verwaarloozing van de belangen der ko-
lonie. Om den vrede te herstellen werd Van de
Schepper in 1742 teruggeroepen en vervangen door
Johan Jacob Mauricius (1742)
Kort na het optreden van Mauricius nam de
ontevredenheid wonder een deel der ingezetenen
toe; en wel wonder de rijke plantage-eigenaars en
de invloedrijke leden van den Raad van Politie en
het Hof van Civiele Justitie, die bijna allen grond-
eigenaars warren
Er ontstond weldra een onherstelbare klove
tusschen die partij en IMaurici as. t Besturen der
kolonie werd hem op alle mogelijke wijze moeilijk
gemaakt. Mauricius gaf aan die partij den naam
van cable. Een der leden van het Hof van








Civiele Justitie, genaamd T a u n a u. noemde hij
den pensionaris der cabale Zijn grootste vijan-
den waren echter Salomo Duplessis, een
rijke grondeigenaar en lid van den Raad van Politie,
en Mevr. Elizabeth van der Lith, ook wel
Mevr. A u d r a genoemd. Mevrouw Audra wbs
een heerschzuchtige vrouw
Mauricius werd openlijk van gezagswillekem
en van verwaarloozing van de belangen der ko-
lonie beschuldigd. Zelfs werd hij door die partij
bij de Socigteit en de Algemeene Staten aange-
klaagd en om zijn terugroepiig verzocht. -
Om te trachten, dat er een onderzoek naar de
klacht werd ingesteld, vertrok Duplessis zelve naar
Nederland. -- De Stadhouder W il e m IV. die
omtrent de aanklacht gehoord werd, stuurde toen
een Commissie van Onderzoek naar Suriname. Deze
Commissie bestond uit den Generaal-Majoor Baron
de Sporche. Karel Boschaert en Jeronimus
de Swart Stenis. Met de Commissie vertrok
ook 600 man Staatsche troepen om de orde te
handhaven. Alle burgers werden opgeroepen om
hunne grieven kenbaar te maken. Deze Com-
missie kwam in 1752 in de kolonie en stelde een
onpartijdig onderzoek in.- Het bleek echter dat
de ontevredenen tot de partij der Cabale behoorden
en dat vele der ingebrachte klachten ongegrond
waren. Mauricius vertrok toen naar Nederland
om zich verder tegen Duplessis te verdedigen. -
In 1753 werd hij door de Staten Generaal van alle
tegen hem ingebrachte beschuldigingen vrijgespro-
ken. -- Duplessis daarentegen werd wegens laster
veroordeeld en in Den Haag gevangen gezet. Op
't eind van 1753 werd door de Staten-Generaal






31

amnestie verleend aan alien, die ini geschil tegen
Mauricius betrokken waren. -Aan Duplessis werd
ook amnestie verleeaid, doch hij mocht zich nim-
mer meer in de kolonie vestigen.
Gedurende zijn bestuur wist Mauricins door
milde bepalingen het lot der slaven te verzachten.
Aan de gouvernementsslaven stond hij selfs vrije
uitoefening van den godsdienst toe.
Na het vertrek van Mauricius trad baron Van
Sp rche als gouverneur op.
XI. Opriehting van de Mineraal Compagnie.
Kolonisatle van Paltzer- en Zwitsersche
boeren.
Tijdens het bestuur van Mauricius werd in
1743 door zekeren William Hack in Nederland
een Maatschappij Mineraal Maatschappij gehee-
ten opgericht met het doel in de kolonie goud
te ontginnen. -
Van de Algemeene Staten kreeg de Maatschap-
pij een groot stuk land aan de Boven Suriname in
eigendom. (Dit stuk land draagt thans den naam
van Victoria.)
Het onderzoek op dat terrein viel echter niet
gunstig nit. Hack keerde toen naar Berg-en-Dal
terug en aan den voet van de > Blauwe Berg- aldaar
liet hij een schacht of mijnput graven om den bo-
dem te onderzoeken. De schacht was echter slecht
gestut en stortte in. Veertig arbeiders zouden daarbij
het leven hebben verloren. Hack break kort daarna
de expeditie op en vertrok naar Nederland terug.*)
*) Ongeveer 150 jaar later werd de schacht door de Maatschappij
Suriname onderzocht. Er werden wel gereedschappen, doch geen
menschea-overblofselen gevonden.








In 1746 werd op voorstel van Mauricius, door
de Nederlandsche Regeering een plan aangenomen
om een kolonisatie van Europeesche boeren in
Surina-ne tot stand te brengen. Om het plan ten
uitvoer te brengen deed de Nederl. Regeering een
algemeenen oproep. Daaraan gaven eenige Palt-
zer- en Zwitsersche families, ongeveer 87 personen
gehoor en vertrokken -n 1747 wonder leading van
Dr. De Bussy naar Suriname. Van hetgou-
vernement kregen de kolonisten landerijen, land-
bouwgereedschappen, wat vee, eenige slaven om
hen het zware work te helpen verrichten, en ook
Trije worirr. -
Alsvestigingsplaats werd een strook land tus-
schen de Suriname en de Para gekozen. Door dit
land liep een weg, het Oraniepad genoemd. -
Er werd ook een militaire post geplaatst om
de kolonisten tegen aanvavlen der Marrons te be-
schermei,
Aanvankelijk scheen alles naar wensch te gaan.
doch ra een kort verblijf aldaar brak er wonder de
kolor'sten en ml''taren sen besmettelijke ziekte uit,
die dagelijks veel offers eischte. De overige kolo-
nisten hierdoor ontmoedigd vertrokken naar Para-
maribo en de kolonisatie going reeds in 1751 te niet.

XII. Oneenigbeid tusschen Crommelin en
den kolonel Verschner over do waar-
neming van het bestner. (1765.)
Sedert 1672 was door de Directeuren van de
Geoctroyeerde Societeit bepaald, dat bij overlijden
van den Landvoogd de Kommandeur der troepen
diens plaats zou vervullen. Later (in 1707) was






33

deze bepaling g ewijzigd. Het bestuur zou in het
vervolg door den Kommandeur en 2 Raden van
Politie worden waargenomen. Door deze bepaling'
ontstond dikwijls groote oneenigheid tusschen de
militaire autoriteiten en de Raden van Politie, zoo-
dat in 1733 een andere regeling door de Direc-
teuren der Societeit werd getroffen. De Kom-
mandeur werd weer als vervanger van den gou-
verneur aangewezen. Bij diens afwezigheid of
anderszins volgde hem op de naaste in rang zijnde
officer tot 2n luitenant toe.*) De Societeit behield
echter aan zich het recht, een bepaald person aan
te wijzen om als waarnemend gouverneur op te
treden.- Zoo werd in 1747 bij geheime missive van
de Societeit Cro mmelin als plaatsvervanger van
den gouverneur aangewezen. Van deze missive
gaf Crommelin bij het overlijden van Baron V on
Sp rcke- 9 Sept. 1752 -aan de Raden van
Politie kennis Deze wilden Crommelin echter niet
erkennen, doch spoorden den Kolonel Verschuer
aan, om als de hoogste in rang zijnde militaire
autoriteit in de kolonie, het bestuur te aanvaarden.
Crommelin, bewust van zijn goed recht, liet door
zijn trommelslagers aan de burgerij den wil der
Societeit bekend maken. Verschuer, gestenud
doer de Raden van Politie, nam de trommelslagers
van Crommelin gevangen en deelde door de zijne
aaii de bevolking mee, dat hij het bestuur had
aanvaard.
Van deze wederrechtelijke handling stelde
Crommelin de Societeit in kennis, die daarvan me-
*) Crommelin was Kommandeur van de Koloniale on Socie-
teitstroepen. Verschuer was Kolonel van de Staatsche troepen on
slechts in tjdeliken dienst van de kolomie.








dedeeling deed aan Regentes Anna.-Ver-
schuer werd toen bij een scherp schrijven van deze
gelast het bestuur aan Crommelin over te geven.
Door de Societeit werd Verschuer verantwoordelijk
gesteld voor alle daden gedurende zijn optreden,
die als onwettig werden verklaard.-Verschuer had
ruim 4 maanden het beheer gevoerd. De Raden
van Politie werden op 2 na ontslagen en door an-
dere vervangen. Zes maanden later overleed Ver-
schuer en kort daarna werden de Staatsche troepen
naar Nederland teruggeroepen. Een groot deel was
tusschentijds bij de koloniale troepen overgegaan.
In 1754 werd Crommelin vervangen door Van
-der Meer.
XIII. Van der Meer 1754-1756. Vestlging
van kleine landbonwers aan het Oranjepad.
Crommelin 1756-1768. Papierengeld (1761).
Van der Meer besloot, kort na zijn optreden
in overleg met de Raden van Politic, weer een
dorp aan het Oranjepad te stichten. Aan elken
vrijen burger, die zich daar tien achtereenvolgende
jaren wilde vestigen, zou van bestuurswege vrije
woning, landerijen, vee en landbouwgereedschap-
pen worden verstrekt. Onder zulke gunstige voor-
waarden trokken velen naar het Oranjepad. Als
hoofd der nederzetting benoemde v. d. Meer een bur-
gemeester, V a n Bulo w genaamd. Uit deze burgers
werden 2 schepenen benoemd, die met den burgemees-
ter het plaatselijk bestuur uitmaakten. Deze ne-
derzetting nam in korten tijd in bevolking toe, zoo-
dat er nog 2 schepenen en een geneesheer werden
aangesteld. Zelts zouden er een kerk en een
school worden opgericht.








De vrede wonder de nieuwe landbouwers was
echter niet van langen duur. Er brak tusschen
hen en den burgemeester een hevige twist uit. De
burgemeester werd afgezet en een wijziging in het
plaatselijk bestuur aangebracht. De orde was her-
steld, doch weldra deden zich nieuwe moelijkheden
voor.--Het terrein bleek onvruchtbaar en onge-
zond te zijn. De oogst mislukte geheel en de kolo-
nisten werden door een kwaadaardige koorts (mala-
ria) aangetast, waaraan velen bezweken. De meeste
keerden toen in allerijl naar Paramaribo terug.
Intusschen waren de uitgaven van de neder-
zetting zeer hoog, en daar zij toch niet aan het
beoogde doel beantwoordde, nl. om als voormuur
tegen de Marrons te dienen, werd zij door't bestuur
in 1756 opgeheven.
Na het overlijden van Van der Meer kwam
Crommelin weer aan 't bestuur. Ruim elf jaar
1756-1768 voerde hij het beheer en gedurende
dien tijd kwam veel nuttigs tot stand.-In 1760
liet hij voor de militairen een gasthuis, MzTitair
Hospital genoemd, bouwen.
(Deze Inrichting dikwijls verbeterd en vergroot, is thans een
der beste en fraaiste van dien aard in geheel West-Indii,)
Straten en wegen werden met oranjeboomen
beplant.
In 1765 voerde hij brapdspuiten in. Met de
Marrons van de Tempati sloot hij in 1769 te Auca
aan de Beven-Suriname vrede en met die van de
Saramacca in 1762.
De tochten tegen de Marrons hadden echter
groote sommen verslonden. De gouvernements-
kas was letterlijk uitgeput.
Crommelin, die de burgerij gee zwaardere








lasten wilde opleggen, besloot toen papieren- of
kaartengeld uit te geven. In 1761 werd met goed-
keuring van de *Sociateit van Surinamee een be-
drag van ruim 600.000 gulden van dit geld in
omloop gebracht. De uitgifte van dit geld werd
door opvolgende gouverneurs herhaald.
Tot 1828 gold het kaartengeld als het eenig
wettig betaalmiddel in de kolonie.*)
Tijdens het bestuur van Crommelin brak in
1763 op Berbice, een Nederl. Bezitting, een gewel-
digen slavenopstand uit, waaraan bijna de ge-
heele slavenmacht, ongeveer 4000 man, had deel-
genomen. Op verzoek van den gouverneur
Hoogenheim, dis aldaar het behind voerde,
zond Crommelin 70 man hulptroepen naar die ko-
lonie. De opstand werd echter eerst in 1764
gedempt, nadat er uitNederland een groote troe-
penmacht naar Berbice was gezonden.

XIV. VrIen en slaven. Tochten tegen
de Marrons.
In Suriname wooden vrijen en slaven.
De slaven waren Afrikanen. Zij werden door sla-
venschepen aangebracht en verkocht.-Ieder vrij-
man kon zoo'n slaaf koopen. De slaaf was dan zijn
eigendom. De slaven hadden een moeilijk bestaan.
Ze moesten zwaar werken en werden nog dikwijls
zeer wreed behandeld. Enkelen, het slavenjuk
moede, ontvluchtten hunne meesters, trokken naar
het woud, bouwden er kampen en vestigden zich
*) Hlt papiergeld door 't volk skartamonieL genoemd, bestond in
bedragen van 15 cent (red redi), 25 cent of shelling (skoinsi), f2,50
tien shelling, (karta), en andere van hoogere waarde (bigi karta). La-
ter gold 1 shelling (wansrin- 8 cent; 10schelling (o10 srb) 80 cent.









daar. Anderen volgden het voorbeeld en binnen
korten tijd wemelden de wouden van weggeloopen
slaven, M a r r o n s genaamd. Dezen maakten de
bosschen onveilig en vielen op ongezette tijden de
plantages aan, waar er geroofd, 'geplunderd en
zelfs gemoord werd. In later jaren werden zij de
schrik der kolonisten.
In 1730 deden de Marrons van de Klaasdorpen,
gelegen in de Saramadca, een strooptocht op de
plantage Berg-en-Dal, het eigendom van gouverneur
De Cheuses, en voerdenvele slaven weg. Da-
delijk werd wonder bevel van den burgerkapitein
Lemmert en den vaandrig Swallenberg een
patrouille tegen hen uitgezonden. Aan deze pa-
trouille werd toegevoegd de negerslaaf Kwassie*
Kwassie was een Afrikaan. Hij had twee gouverneurs als
meester gehad : De Cheuses en Mauricius, In later jaren kreeg bij
de vrijheid. In 1730 ontdekte hij het kwassiehout (quassiaamara L)
dat in 1761 door den natuurkundige L i n a e us van zeer groote
waarde word geacht. In 1772 naar Holland vertrokken, werd hij
aan den Prins van Oranje, den stadhouder Will em V voor-
gesteld, die hem ter belooning voor bewezen diensten aan de bosch-
patrouilles, met een medaille, een gegalloneerde jas en brook, een
eeredegen en een versierde steek vereerde. K wa ssi e kende vele
geneeskrachtige kruiden en was daardoor in staat vele als onge-
neeslijk geachte kwalen te heelen. Groote eer genoot hij wonder
deslaven; deze noemden hem nooit anders dan granman Kwassie.
ij going bij de bevolking als toovenaar en waarzegger door. In
1787 stierf hij op hoogen leeftijd.
Van hem lezen wi in de Sur. Mengelpoezie van den Surin.
dichter, P. F. R o o s, het onderstaande
GRAFSCHRIFT
voor den neger Granman Quassie.
,,Hier rust een grijsaard, die in de omkreils van zns even,
Van goed en kwaad aan 't land veel blijken heeft gegeven,
Die, en den neger en den woeslen indiaan,
Door zyn tooverkunst steeds deed verwonderd slaan.
Indien dit volk dze kunst naar waarde wtst te roemen,
Men zou hem wis Apol, in plants van ,,Quassi" noemen.








als gids. Door een stoute daad van Sw al en b erg
werden de Klaasdorpen vernield en verscheidene
Marrons gevangen genomen en gedood.
Ter erkenning van deze daad ward later te Paramaribo een
straat naar Swallenberg genoemd.
Deze nederlaag schrikte de Marrons echter niet
af. Zij bleven de plantages aanvallen en voerden
zelfs met de kolonisten een voor de kolonie rul-
neerende guerilla. De eene militaire expedite
volgde op de andere om hen te beteugelen. -
In 1745 trok de kapitein Creutz tegen de Loan-
go n e g ers op en vernielde 130hunner hutten. Ter
zelfder tijd deed de burgerkapitein Cohen N a ssy
ziju dertigsten tocht tegen de Marrons aan de Bo-
ven-Suriname. Nassy nam vele Marrons gevangen
en vernietigde hun dorpen; doch verloor, door een
pijl der Marrons getroflen, bij dezen tocht het even.
In 1749 verraste de burgerkapitein Nahar
met een afdeeling soldaten en 150 Indianen de aan
de Cassewinica opgestane Marrons, wier kampen
achter heuvels verborgen waren. Nahar maakte
meer dan 50 gevangenen, w. o. het opperhoofd
Corrido r.
Voor dit feit werd Nahar door de Raden van Politie voor be-
toonden moved, vereerd met een zilveren koffiekan, waarop bet
wapen der kolonie was gegraveerd.
Kapitein r e ut z rukte in 1755 tegen de Mar-
rons aan de Saramacca op. Door bemiddeling van
den Marron Dansoe werd met Adoe, wiens
dorp 1600 zielen telde, door Creutz een voorloo-
pige vrede gesloten. Als teeken van onderwerping
zond Adoe pijl en boog aan Creutz. Oreutz be-
loofde van zijn zijde aan Ados eenige geschenken.
Met de bezorging der geschenken belastte het be-








stuur zekeren Pi col e t. Picolet werd echter op
weg naar Adoe door Z a m z a m, opperhoofd van
het Papadorp, overvallen en op de vlucht gedreven
met achterlating van de geschenken. Adoe, die
het belooide niet kreeg, beschuldigde de blanken
van ontrouw en begon opnieuw te stroopen. -
Ook de Marrons aan de Tempati en de Djoeka-
kreek stonden op en vielen de plantages aan de
Boven Cottica aan. Daar waren acht dorpen, die
ruim 2000 zielen telde. Ar a b y, Pa m b o en
K w a k o e waren de voornaamste opperhoofden.
In 1759 gelukte het aan den kapitein M e y e r met
hen vrede te sluiten. Het volgende jaar (1760)
werd te Auka aan de Boven-Suriname met Araby
en Pambo, de vrede, volgens Marronsgebruik, door
het bestuur bekrachtigd. Araby kreeg den titel
van granman (groot-opperhoofd) en. als teeken van
zijn waardigheid een staff met zilveren knop. -
Twee jaar later (1762) sloten ook de Marrons
aan de Boven-Saramacca opnieuw vrede. De
Marrons, die te Auka vrede hadden gesloten, kre-
gen den naam van Aukaners; die van de Sara-
macca den naam van Saramaccaners.
Bij de vredesvoorwaarden werden zij als vrije
menschen erkend. Ook werd hun jaarlijks eenige
geschenken toegezegd. -
De Marrons verbonden zich daarentegen elken
weggeloopen slaaf, die in hun handen viel tegea
een vaste premie uit te leveren. Ook moesten
zij in tijd van nood de kolonie helpen verdedigen.
Na het sluiten van den vrede zonden Araby en
Pambo aan de Societeit, de volgende boodschap:
Arabi nanga Pambo seni odie. Soesoetei no
broko hati o, allajoe kondr6 kon na reti kaba. -








d. i. Araby en Pambo zenden U heeren van de
Sociateit hun groeten. Weest niet meer bezorgd,
want uw land is weer in den besten staat.


XV. Onderwis. Godsdienst.
In 1672 gaven de Algemeene Staten aan den
gouverneur toestemming scholen te Paramaribo op
te richten. Van het onderwijs kwam echter niet
veel. De bevolking bestond uit verschillende
rassen: uit Nederlanders, Engelschen, Spanjaarden
enz. enz. -
De Israelieten hadden op de Joden-Savanne
eigen scholen, waar de Portugeesche en Spaansche
taal werd onderwezen.
Tot het midden der 18e eeuw stonden aan het
hoofd der scholen te Paramaribo ongeexamineerden
en onontwikkelden. Op 't eind der t8e eeuw
kwam er eenige verbetering in het onderwijs, toen
gefxamineerde scholen openden.-
De taal der slaven was het Afrikaansch, dat
in verschillende dialecten werd gesproken. -Uit
de verschillende talen, die in Suriname gesproken
werden en nit de Afrikaansche dialecten ontstond
het negerengelsch.
De oorspronkelijke bewoners der kolonie, de
Indianen, geloofden aan een Oppermachtig Wesen
en aan goede en kwade geesten.
In 1630 werd voor 't eerst in Suriname het
Evangelie op Santo Bridge door de Engelachen, die
er een kerkje hadden gebouwd, gepredikt. De
Israelieten hadden sedert 1640 een Synagoge op








Thorarica. Na het verlaten van dit dorp bouwden
zij in 1685 een grootere op de Joden-Savanne.
Omstreeks 1684 kwamen eenige L a b a d i s-
t e n, w. o. de drie zusters van Van Sommelsdijck
(Anna, Maria en Lucia) in Suriname. De Laba-
disten waren volgelingen van een zekeren La b a-
di e, die een Christelijke vereeniging te Wiewerd
(Friesland) hadden gesticht en te Thetingen, op het
kasteel van Van Sommelsdijck, kerkelijke bijeen-
komsten hielden.-Op La Providence aan de Boven
Suriname bouwden zij een kerkje en verkondig-
den er aan de Indianen het Christendom. Zij
ondervonden echter groote teleurstellingen en bra-
ken kort er na het zendingswerk op.
Te Paramaribo werd in 1685 een Waalsche
kerk gebouwd en als leider zekere Dalbus aan-
gesteld.
In 1713 bouwden de Israelieten te Parama-
ribo aan de Keizerstraat een Synagoge en in.1739
tusschen de Heeren- en Gravenstraat een tweede.
- Onder het bestuur van Mr. De Cheuses verrees
in 1730 een Protestantsche Kerk en in 1744 wonder
Mauricius een Luthersche.
In 1735 vertrokken, op aansporing van Span-
g e n b e r g, bisschop der Moravische Broeders, drie
zijner gemeenteleden naar Suriname om er het
Zendingswerk voor te bereiden. (De stichter van
deze seete was de graaf Von Zinzendorf.)
In 1739 vestieden er zich nog 5 Broeders -
Later kwamen er meer. Op ongeveer 50 K.M.
afstand van den mond van de Corantijn, in het
oerwoud, legden zij in 1756, wonder leidnig van








Broeder D hne, een Zendingsstation, Ephraim
geheeten, om de aldaar wonende Indianen tot
Christenen te bekeeren. Ook aan de Boven-Sa-
ramacca bouwden zij een zendingspost, Saron ge-
noemd. Beide werden kort er na door de invallen
van de wilde Indianen en de Marrons verlaten.-
Later, en wel in 1765, werd er weer een nieuwe
Zendingspost--De Hoop-aan de Corantijn. wonder
leading van Brooder Fi s he r, gesticht. In korten
tijd telde deze gemeente meer dan 200 Indianen-
leden, aan wie Fisher, behalve het Evangelie, ook
verscheidene ambachten leerde. Na het vertrek
van Fisher werd deze post verlaten.
Van toen af vestigden de Broeders zich te
Paramaribo en bouwden zij er een kerkje, -Van
hieruit trokken zij naar de divisies om aan de
slaven en bevriende Marrons het Evangelie te ver-
kondigen. --In 1776 het zich Araby, hetopper-
hoofd der Aucaners, en in 1776 de eerste neger-
slaaf met den naam van Johannis door hen
doopen. -- Daar hun gemeente in ledental toenam,
werd in 1799 de kerk te Paramaribu vergroot.
Met heldhaftige opoffering werd door de Herrn-
hutters (ook wel Moravische Broeders genoemd)
het Evangelie aan de slaven verkondigd. Thans
is zij de grootste gemeente in Suriname wat zie-
lental betreft. Vele scholen en andere instellingen
zijn door haar in het leven geroepen en worden
door haar geleid.
Hoewel er sedeit 1680 een groot aantal Ka-
tbolieken in de Kolonie waren, kregen zij van
gouverneur Wichers eerst in 1784 het recht
openbare godsdienstoefening te houden.
S Reeds in 1787 bouwden zij hun eerste. Bede-







huis, dat ingewijd werd door de Paters Doornik
en Kersten. Van toen af togen zij met taaie
volharding naar de Indianen en slaven om hun
het Evangelie te verkondigen. Langzamerhand nam
hun gemeente in zielentai toe en bouwden zij vele
fraaie kerken (w.o. de Kathedraal).
Zij bezitten een groot aantal scholen, zoowel
te Paramaribo als in de districten.
De R. K. Missie, aan welker hoofd een Vicaris
staat, bezit thans: een weeshuis voor meisjes, on-
der leading der Eerw. Zusters. en een voor jongens
op Boniface; een hoedenvlechtschool, een etablis-
sement voor leprozen > Gerardus Majella Stichtinge,
het werk van den verdienstelijken Monseigneur
Wulfing h. Van algemeene bekendheid is de
zelopoffering van Pater D o n d e r s voor deze on-
gelukkigen op Batavia. In 1916 bouwde de Missie,
wonder Monseigneur Van Roosmalen, een mo-
derne ziekeninrichting.
Door de komst van Tilburgsche Broeders (on-
derwijzers) werd in 1915 een harer scholen ,de
Paulusschool, omgezet in een school voor M U.L.O.
met dezelfde rechten als de Hendrikschool.
In Maart 1888 verrees de Gemeente van Gedoopte
Christenen aan de Heerenstraat; in 1900 The Church
of England en in 1916 The African Methodist Epis-
copal Church.

XVI. Bevolking. Landbouw. Kleederdracht.
1650-1800.
Paramaribo was bij de komst van Van Som-
melsdijck een gehucht van ongeveer een zestigtal
huisjes. De meeste kolonisten woonden op de








plantages in ruime woningen, waar zij als kleine
vorsten leefden. De Isralieten hadden een eigen
dorp, dat in 1785 reeds meer dan 600 inwoners
telde. In 1700 bedroeg de bevolking der kolonie
20000 zielen. Vijftig jaar later (1750) had Suri.
name reeds een bevolking van 30000 inwoners.-
In Paramaribo waren toen reeds meer dan 1000
huizen, w.o. deftige heerenwoningen. In 1790 was
de bevolking aangegroeid tot 58000 zielen, waarvan
er ongeveer 18000 te Paramaribo woonden. -
Ruim 50000 der inwoners waren slaven.
Verscheidene kreeken en grachten liepen reeds
door de stad: Sommelsdijckschekreek, Viottekreek,
Picornekreek, Knuffelsgracht, Steenbakkersgracht,
Drambrandersgracht e. a. (1670).
De eersteuttvoerproducten waren hout en tabak.
Daarna werden suikerplantages aangelegd In 1700
telde de kolonie reeds meer dan 100 suikerplan-
tages.
Omstreeks 1700 werd cacao geplant. Twintig
jaar later (1720) werd de eerste koffieplantage -
Nieuw Levant aan de Cottica, door Stephan us
Neal e aangelegd. Later begon men katoen te
verbouwen. De meeste katoenplantages lagen
aan de zeekust: aan de Warappe-, de Matapicca-
en de Motkreek.
Op 't eind van de achttiende eeuw telde de
kolonie meer dan 700 plantages. Het hoofd-
product was echter suiker.
(In den beginne werd het suikerriet tusschen zware rollen, die
door slaven in beweging werden gebracht, geperst (handmolens).
Dit werk kostte aan vele slaven bet leven. Later werden voor dit
werk paarden en ezels gebruikt (paardenmolens), In de 18e eeuw
werden de molens door water gedreven (watermolens of water werk).








Op de reede van Paramaribo lagen tientallen
schepen (schoeners en schoenerbrikken) om de
producten naar het Moederland te verschepen. Er
werd veel suiker, cacao, koffie, katoen en hout
verscheept, De schippers verdienden jaarlijks
meer dan 6en million gulden.
Het was de gouden tijd van den landbouw.
Vele Amsterdamsche plantage-eigenaren wer-
den welvarend. Suriname werd om zijn rijkdom
geroemd. Het eene handelshuis wedijverde toen met
het andere om den landbouwers geldvoor te schieten.
(In 1751 leende de firma Gideon Deutz
en in 1756 het bankiershuis Van der Pol aan
de planters zeer groote sommen) Ook de stad
Amsterdam kreeg groot vertrouwen in Suriname
en kocht in 1770 van de families Van Sommelsdijck
het haar toebehoorende 6en derde aandeel der ko-
lonie voor de som van 700000 gulden.
In hetzelfde jaar school het Amsterdamsche
bankiershuis Schouten en Valens aan de
planters millioenen guldens voor, ter uitbreiding
hunner plantages. Zijn agent La C r o i x sprong
echter roekeloos met het geld om. -Een ieder, die
een plantage wilde koopen, kon geld van hem krij-
gen, Het koopen en verkoopen van plantages werd
zwendel. Er ontstond een ongekende weelde. Duur
kristal, porselein en zilver werden aangeschaft.
Op sommige plantages werd zelfs een allee
van dure marmeren beelden aangelegd. Hierdoor
geraakten vele plantage-eigenaren in schulden.
Hunne plantages werden verkocht en kwamen in
handen van de Amsterdamsche geldschieters, die
er Administrateuren over aanstelden. Deze warden
spoedig rijk en kregen veel invloed op 't bestuur,








De bleeding der Trije burgers was gelijk aan
de Europeesche.
De slaven droegen broken en boezeroenen;
de meesten echter slechts een lendenschort, de
slavinnen een pagnie (saron), een omslagdoek en
een hoofddoek; de kottomissies of vrije mulatinnen
kleedden zich in groote, breede rokken met jak
en sjaal en een breeden stroohoed.

XVII. Nog eens Marrons. Jan Nepven
1770-'79. Corps Guides of Zwarte Jagers
opgerleht. Komst van Fourgeand 1773.
Toehten tegen de Marrons.
Suriname had nog altoos veel te lijden van de
Marrons met wie geen vrede gesloten was. Op
klaarlichten dag plunderden zij plantages en voer-
den slaven weg. Zelfs militAire posten ontzagen
zij niet In 1774 overrompelden zij een militaire
post aan de Cassiporikreek, een kreek, die in de
Cottica mondt, joegen de militairen op de vlucht
en maakten vele geweren en amunitie buit.
Ook Paramaribo had van de nachtelijke roof-
tochten der Marrons veel te lijden. Deze Marrons
behoorden tot een bende weggeloopen slaven, die
achter het Picornebosch, niet ver van zee, een dorp
hadden gesticht, ,No Meri Mi, geheeten. In
1771 werd dit dorp door een afdeeling militairen,
bijgestaan door een honderdtal Indianen, geheel
veiwoest. Sedert lieten deze Marrons niets meer
van zich hooren.
De meestgevreesde opperhoofden der Marrons
waren Baron, Bonni, Jolicoeur en Codjo.
Dezen wisten op een geheime manier aan ge-








weren en amunitie te komen, waardoor zij een
waren krijg met de patrouilles konden voeren.
Bar o n. een ontwikkelde slaaf, had den dood
aan alle blanken gezworen. leader blanke, die
in zijn handen viel, werd meedoogenloos afgemaakt.
De aanwezige militaire macht was niet meer
in staat om de rooftochten dezer Marronhoofden
te stuiten.
Om de militaire macht te versterken ontbood
Gouverneur N e p v e u troepen uit Nederland.
Zelfs richtte'hij in 1772 een militaire corps, Guides
of Zwarte Jagers genoemd, op. Dit corps bestond
uit een 300-tal vertrouwde slaven, die door bet be-
stuur werden vrijgekocht. Om hun donkerroode
mutswerden deGuides door hetvolk Ireddi moessoes,
genoemd. Nepveu liet een cordon of line van ver-
dediging aanleggen en plaatste op korte afstandec
van die lijn piketten of versterkte posten. Dit
cordon liep van de post Gelderland aan de Boven-
Suriname naar de Cottica en voorts tot aan den
mond van de Motkreek aan zee. Met de Guides,
wonder bevel van den luitenant de Frederici
en een atdeeling militairen, wonder bevel van den
kapitein M a ij and werd in 1772 het dorp Bou-
cou, aan welks hoofd Baron stond, aangevallen.
Boucou lag in 't midden van een ondoorwaad-
baren zwamp, tusschen de Cottica en de zee. Het
werd beschut door een palisaden omheining van
15 voet hoogte en was van kanonnen en schiet.
gaten voorzien. Een kleine vesting dus. Boven
die vesting woei een vlag, voorstellende een Zwarte
Leeuw op een geelveld. Baron beschouwde Boucou
als oninneembaar. Elke soldaat of guide, die zich
in den zwamp waagde, werd van uit de vesting








doodgeschoten. Toch gelukte het aan de guides
eenige doorwaadbare paden in den zwamp te ont-
dekken, Toen was ook het lot van Boucou be-
slist. Aan twee zijden tegelijk werd Boucou door
de militairen en guides aangevallen, de palisaden
omheiiing werd neergehaald en stormenderhand
drongen de troepen, wonder bevel van Frederici de
vesting binnen. Een groot aantal Marrons werd
gevangen genomen en doodgeschoten. De meesten
gingen er echter van door. Baron is denkelijk
gesneuveld in dezen strijd. Boucou werd geslecht
en de bijbehoorende kostgronden werden in brand
gestoken.
Kort na den val van Boucou kwam een troep
militairen, sterk 800 man wonder bevel van den ko-
lonel Fourgeaud in Suriname (1773),
Met deze troepenmacht, die tot tweemaal toe
met versche troepen, ongeveer 600 man, uit Ne-
derland werd versterkt, trok Fourgeaud tegen de
Marrons op.
Fourgeaud plaatste op verscheidene punten in
het oerwoud versterkte posten.
Aan de Cottica: de post Devil Harwar; aan de Marowijne:
de post Vrijdenburg; aan de Wanekreek; drie legerplaatsen; aan
de Tempati: de post Maagdenburg; aan de Cassewinicakreek: de
post Calais; aan de Comme ijne: de post de Hoop.
De dorpen van Bonni, Jolicoeur en Cour-
mantijn Codjo werden nu aangevallen en ver-
nield en tientallen Marrons. sneuvelden. Bonni en
Courmantijn Codjo gelukte het te ontsnappen. Zij
vereenigden de gevluchte Marrons en trokken met
dezen naar de Lawa en stichtten er nieuwe dorpen,
wear Fourgeaud hen tevergeefs achtervolgde. Om
hen echter in bedwang te houden plaatsteFourgeaud








op een der eilanden in de Marowijne een militaire
post wonder bevel van den kolonel Stoelman. Dit
eiland kreeg sedert den naam van Stoelmanseiland.
Te Paramaribo werd later ter herinnering aan de heldenfeiten
van Stoelman een straat Stoelmanstraat genoemd.
Uit alle schuilhoeken werden de Marrons ver-
jaagd en verdreven. Het eene dorp na het andere
werd vernield. De Marrons, die inzagen, dat zij
den strijd met de troepen niet konden volhouden,
vluchtten toen naar alle zijden. Velen hnnner
trokken de Marowijne over en bouwden kampen
aan den Franschen over. Anderen trokken dieper
landwaarts in en legden nieuwe dorpen aan.
In 1778 staakte Fourgeand de krijgsbedrijven
tegen de Marrons en keerde met het overschot der
troepen, ongeveer 120 man, naar Nederland terug.
Meer dan 1300 Europeesche soldaten, w. o. vele
hoofdofficieren, hadden gedurende die 5 jaren bij
de onderscbeidene tochten het leven verloren. De
meesten echter door malaria en de doorgestane
ellende.

XIII. Texier 1780-1783. Mr. Wichers
1783-1790.
T e x i e r had geen gelukkig bestuur. Kort
nadat hij het behind had aanvaard, brak er te
Paramaribo brand uit, waardoor vele aanzienlijke
gebouwen aan de Heerenstraat werden vernield. -
Ook de bevolking werd door epidemien geteisterd.
In 1780 brak er tusschen Nederland en Enge-
land oorlog uit (4e Engelsehe oorlog).
In korten tijd werden door de Engelschen
meer dan 200 Nederlandsche koopvaardijschepen








veroverd, waarvan sommige, tot groot nadeel der
kolonisten, met Surin. producten geladen waren.
Alle forten werden door Texier met den mees-
ten spoed versterkt en in staat van tegenweer
gebracht.
Engelsche schepen blokkeerden de kust en
stremden de scheepvaart, waardoor er spoedig groot
gebrek aan voedingsmiddelen ontstond.
De Engelsehen lieten echter de kolonie verder
ongemoeid; daarentegen veroverden zij Berbice
en Demerara en al de overige W.-Ind. Bezittingen.
Texier beleefde het einde van den oorlog niet.
Hij overleed in 1783.
Na een kort waarnemend bestuur van M r.
Beeldsnijder Matroos trad Mr. Wichers
als gouverneur op.
Bij den vrede, die te Parijs in 1784 gesloten
werd, kreeg Nederland al zijn West-Indische Bezit-
tingen, uitgezonderd Berbice en Demerara, terug.
In 'tzelfde jaar dat Wichers het bestuur aan-
vaardde, stond hij aan de Roomsch-Katholieken
vrijheid tot uitoefening van hunnen godsdienst toe,
en ongeveer drie jaar later (1787) verrees hun
eerste Bedehuis.
In 1789 stonden de Marrons weer op. -Het
opperhoofd B o n n i deed een inval op de plantage
Clarenbeek aan de Cottica en nam de geheele sla-
venmacht en den directeur M e r e gevangen. -
Kort daarna-trok een detachement militairen en
Zwarte Jagers, wonder bevel van luitenant-kolonel
B e ut e r tegende Bonni's op.-Het dorp Roucou,
gelegen op. een eilandengroep in de Lawa, werd
overvallen en ingenomen.-Beutler nam 56 der
Marrons gevangen en bevrijdde Merle. Bonni en








de meeste Marrons hadden zich door de vlucht
weten te redden.
(Roucou werd naar Courmantijn Codjo Kro-
mantikoindre genoemd.- De Bonninegers dro.egen
ook den naam van Aloekenegers.)
In 1792 werd Bonni door Bambi. opperhoofd
der Aucanerneger-, gevangen genomen en door
de kroetoe, (d. i. de Raad van Boschnegers) ter
dood veroordeeld.
De Bonni's werden toen schatplichtig gemaakt
aan de Aucaners. Zij en hunne afstammelingen
werden als lijfeigenen beschouwd. Jaarlijks wa-
ren zij verplicht aan den granman der Aucaners
een zeker aantal blokken vierkant hout te leveren
en op bepaalde tijden van 't jaar voor hem en zijn
volk veldarbeid te verrichten.
In 1858 werden zij door het Nederl. goaver-
nement als vrije en onafhankelijke lieden verklaard,
en kregen een eigen opperhoofd.
In weerwil van de woelingen in dit tijdperk,
heerschte er een druk geestelijk leven.
Onder het bestuur van N e p v e u werd in
1772 de eerste Surinaamsche Courant, door den
Raaa-Fiscaal Beeldsnijder Matroos uitgegeven.
In 1775 werd te Paramaribo de eerste schouw-
burg, en in 1783 wonder Texier een letterkundig
genootschap ,,!)ocendo Decimus" opgericht. (Van
dit genootschap waren gouv. Texier en de kolonel
Frederici eereleden.)
In 'tzelfde jaar richtten de geneesheeren een
genootschap Collegum Medzcume op. Dit genoot-
schap had het toezicht over den gezondheidstoe-
stand der kolonie.
Aan den rijweg naar Kwatta werd door








Wichers in 1784 een plantentuin aangelegd -
Hortus Botanicus ter aanplanting van in- en
uitheemsche gewassen. In 1817 werddeze tuin
weer verlaten. Onder voorzitterschap van den
Sur. dichter P. F. Ro o s werd in 1785 cen let-
terkundig genootschap opgericht. Van Roos be-
staat er nog een bundel gedichten getiteld: Uit-
spanninqen der Surinaamsche Jeugde.
Van zekeren Nicolaas Comb kocht
W ichers een groot stuk land in de nabijheid van
Paramaribo en legde er een nieuwe wijk aan,
Combe genaamd.--In 1790 werd dit land perceels-
gewijze uitgegeven. Vele gegoede Ingezetneen
bouwden er nette huizen en villa's. Combe kreeg
toen den naam van de wijk der rijken.

XIX. Juriaan Frangois de Frederici.
1790-1802.
In 1792 werd de kommandeur De Frederici
die sedert 1790 het bestuur waarnam. tot gouver-
neur benoemd. De bevolking juichte die benbeming
toe. Frederici beschouwde Suriname als zijn tweede
vaderland. Lief en leed had hij gedurende de dertig
jaren, welke hij reeds in de kolonie had doorge-
bracht, met de bevolking gedeeld. Belangrijke
diensten had hij gedurende dien fijd aan de kolonie
bewezen. Frederici was de held van Boucou. De
Zwarte Jagers noemden hem Papa< en de bur-
gers ,de Vriend van Suriname-. ,,1n den landbouw
ligt de welvaart der kolonie", zeide hij altijd. Daar-
om kocht en legde hij in bijna alle division plan-
tages ann. Aan de Suriname bezat hij Boucou,
en Leonsberg. Aan de Saramacca Catharzna Sophia








en La Prvoyance, in de Para en in de Cottica
houtgronden. In 1790 legde hij het district Nickerie
aan, dat inIkorten tid in bloei toenam.
In 1826 telde dit district reeds meer dan 30
suiker- en katoenplantages. Vele dier plantages
waren door Engelschen en Schotten aangelegd. -
Door hem werden de eerste plantages aangelegd:
n.1. Paradise en La Plaisance.
De landbouw bloeide en de welvaart nam
wonder zijn bestuur toe; doch opeensbraken moei-
lijke tijden voor de kolonie aan. In 1795 kregen
de Nederlandsche Gewesten: den naam van Ba-
taafsche Republiek.
Op voorstel van den Raad pensionaris V an
der Spiegel hief de nieuwe regeering de Ge-
octroyeerde 8ocietedt van Suriname op en droeg het be-
heer van al de Nederl. kolonien in Afrika en Ame-
rika op aan een Comitg tot de zaken van de kolonien
en Bezittingen in Afrika en Amerika. Van dit Comit6
kreeg Frederici order het bestuur in naam van de
Republiek te blijven voeren. Terzelfder tijd ontving
hij een schrijven van Prins Willem V, die
naar Engeland was uitgeweken, om Suriname in
naam van Oranje te blijven besturen. Frederici
besloot de Bataafsche Republiek te eerbiedigen.
Er ontstonden toen twee partijen in de kolo-
nie, die zich Patriotten en Oranjeklanten noemden
en door hun hevig twisten Frederici dikwijls in
groote moeilijkheden brachten.
Intussehen geraakte Engeland met de Bntaat-
sche Republiek in oorlog, en deze zond 600 man
Spaansche troepen wonder bevel van M a n o e 1
d'A m p a r a m naar Suriname, om de forten te ver-
sterken, Deze hulp baatte echter niet, want toen








een Engelsche vloot wonder bevel van Lord Hugh
Seymour en Thomas Trigg, de haven blok-
keerde en de kolonie opeischte, besloot de krijgs-
raad de kolonie over te geven. Zoo going, den
17n Augustus 1799, de kolonie in handen van de
Engelschen d.i. onder het protectoraat (bescherm-
heerschap) van G e o r ge III, koning van Enge-
land over. De Engelschen brachten geen wijziging
in bet bestuur. Zij handhaafden Frederici als gou-
verneur. Het opperbevel der troepen daarentegen
droegen zij op aan general M a n g a n, die kort
daarna werd vervangen door general Camp-
bell.--De Spaansche troepen werden door de
Eigelschen krijgsgevangenen gemaakt.
Het protectoraat van Engeland duurde kort.
Den 27n Maart 1802 werd Suriname weer een
Nederl. Bezitting en Frederici werd vervangen door
den Kapitein terZee Bloys van Treslong,
die met een eskader, 1100 man sterk, in de kolonie
was aangekomen. Sedert leefde Frederici als amb-
teloos burger in de kolonie en overleed er den
tIn October 1812, diep betreurd door de bevol-
king. Met de grootste eerbewijzen werd hij in
den Nieuwen Oranjetuin (Kerkhof) begraven.
Te zijner nagedachtenis werd door de inge-
zetenen een marmeren gedenkteeken in de Her-
vormde Kerk opgericht. flet gedenkteeken (een
tombe) stelde voor een weenende grenadier bij een
doodkist. Deze tombe werd evenals vele andere
door den brand van 1821 vernield.








XX. Suriname opnienw door de Engelschen
veroverd.
De vrede, die tusschen Engeland en de Ba-
taafsche Republiek in 1802 te Amiens gesloten was,
duurde kort. In 1803 brak er weer oorlog uit, en
kort daarop, den 25 April 1804, kwam een En-
gelsche vloot van 31 schepen met 3000 man voor
onze kust, en eischten de opperbevelhebbers Char-
les Green en Samuel Hood, in naam van George
III, koning van Engeland, de overgave. Een
krijgsraad door Berranger, opvolger van Tres-
long, op de plantage Voorburg belegd, kwam
niet tot een bepaald besluit. De militaire leden
verlangden verdediging tot het uiterste, terwijl de
Raden van Politie in 's landsbelang. een voordee-
lige capitulatie verkozen. De Raad going toen
onverrichterzake uit elkaar en de gouverneur keer-
de naar Paramaribo terug. Middelerwijl ont-
scheepten de Engelschen hunne troepen en namen
de voorfortjes, Purmerend en Leyden in. Daarna
zette de vloot koers naar het fort Nieuw-Amster-
dam. Dit fort had 1200 man in garnizoen. De
opperbevelhebber, kolonel Batenburg, die geen
strijd wilde voeren, onderhandelde, zonder voor-
kennis van den landvoogd met den vijand en gaf
den 5n Mei het fort over Door den val van
Nieuw-Amsterdam, gaf Zeelandia zich den volgen-
den dag over. Hier lagen 500 man, w. o. 300
guides in garnizoen. Den 7n Mei proclameerden
de Engelschen de kolonie als een wingewest van
het Vereenigde Koninkrijk Groot Brittanje en ler-
land. De gouverneur Berranger werd gevangen ge-
nomen en zijn goederen werden verbeurd verklaard.








XXI. Engelseh Bestuar.
1804-1816.
Na de inneming der kolonie door de Engel-
schen, trad Geor ge G r e e n als Gouverneur op.
Alle ambtenaren werden van hun eed aan deNed.
Regeering ontslagen en van hen werd een nieuwen
eed gevorderd. Zij moesten zweren de Britsche
Regeering trouw te zullen dienen. Alle burgers
werden toen Engelsche onderdanen. Vele zaken
en instellingen kregen Engelsche namen. Het corps
Zwarte Jagers werd nu :Royal Black Chasseurs.
genoemd. Over dit corps kregen Engelsche offi-
cieren het bevel, die de soldaten aan zeer strenge
tucht onderwierpen. Hierdoor ontstond wonder de
Guides, die aan een zachte behandeling gewoon
waren, groote ontevredenheid. Op 4ommige pos-
ten sloegen zij zelfs aan het muiten. Op Oranjeba
en Imotapie aan de Boven Commewijne en op
Armina aan de Marowijne, vielen zij in 1805,
tijdens 't bestuur van Car yon Hug hes, de
officieren aan, plunderden de magazijnen en vlucht-
ten naar de Marrons op Poeloe Goedoe. Van de 60
a 70 muiters werden slechts 4 gevangen genomen.
Jegens de burgerij was het Engelsch Bestuur
welwillend. De bevolking scheen ook weldra ge-
heel veranderd. De oude eenvoud van zeden
verdween en maakte plaats voor een vroolijk en
lichtzinnig leven. Veel droeg hiertoe bij de gouden
guinjes, die door de Engelschen in omloop werden
gebracht. Velen begonnen zelfs de Engelschen te
bewierooken. Aan de Engelsche officieren werden
schitterende feesten aangeboden. Een ongekend4
weelde werd ten toon gespreid, Het toilet ere








dames was hoogst kostbaar en ontaardde in de gril-
ligste pronkzucht, door het navolgen van de mode
der Londensche Ladies. Velen leefden boven hun
stand. De plantage-eigenaren, die nu meenden da4
zij van hunne schulden aan de Hollandsche huizen
ontslagen waren, leidden een weelderig leven.
Alles deed men op zijn Engelsch; zelfs het u'r
van eten en wandelen werd gewijzigd. De wal-
delplaatsen der heeren en dames waren nu buiten
de stad, nl. de Weidestraat, het Pad van Waica
en de Poelepantje. De oud-Hollandsche dranken
maakten plaats voor de Engelsche. Er ontatond
een ongekende speelwoede. V oor grof geld werd
een spel Passe-Deux of Ecart6 gespeeld. Met 94
spel kon men honderd of meer guinjes winnen
of verliezen, Fortuinen werden aan de kaart-
tafel verloren, zoodat velen zichzelve ruTneerden.
Dit weelderig leven hield op na den dood van
Bentinck in 1811.*)
Bentinck behoorde tot een der oud-hollandsche
families, die tijdens ide Fransche overheersching
naar Engeland was uitgeweken. Onder het bpstugq
van dezen landyoogd werd de Hervormde kerk ge-
bouwd. (1810). Het onderwijs going onder zijn be
stuur vooruit. Er werd eene school opgericht door
denonderwijzer Johannis Vroolijk ennulie-
ten vele gpgoede ingezetenen, die vroeger hunne
kinderen naar Holland zonden, ze alhier opleiden.
Bentinck was door zijne toegevendheid algq-
meen behind. Zijn dood werd ook diep betreurd.
*) Te zijner nagedachtenis werd door de burgers in 18t4 io de
Hervormde kerk een prachtige graftombe yan wit mariner opel-
richt. Deze tombe stelde voor een weenende vrouw aan bet gr
van baar echtgenoot.







De opvolger van Bentinck was de luitenant-
generaal P e r s o n Bo n h a m. Bonham.was strong,
doch rechtvaardig. Weldra ontdekte hij dat som-
mige ambtenaren om ook weelderig te kunnen
leven, 's landsgelden hadden genomen. Een tekort
van ruim een half million werd in 's landskas
ontdekt. Bonham trad strong tegen die ambtenaren
op en wist door 't nemen van doeltreffende maat-
regelen, binnen 't jaar de financien te herstellen
en nog daarenboven 150 duizend gulden aan kaar-
tengeld in te wisselen. Om de Hollandsche geld-
schieters te beschermen; brachtBonbam de plan-
tages, waarop hypotheek rustte, wonder beheer van
twee door hem aangestelde ambtenaren, J o h n
Bent en M a c-N a m a r a. Aan het verkwisteud
even der plantage eigenaren kwam toen een eind.
Het toedienen van lijfstraffen aan de slaven, zonder
toestemming van het bestuur, werd door Bonham
ten strengste verboden. Met de meeste nauwgezet-
heid droeg hij zorg, dat het Parlements besluit van
I January 1808 werd nageleefd, Dit besluit ver-
bood het invoeren van Afrikaansche slaven.
Door zijn strong optreden maakte Bonham
zich vele vijanden. Zelfs het Hof van Politie,
waarvan bijna alle leden plantage -eigenaren waren,
viel hem af. Op de vergadering van dat Hof,
op den 31 Mei 1813, waar Bonham voorzitter was,
werd hij door het lid Halfhide van gezagswillekeur
en slecht beheer beschuldigd. -Bonham schorste
voor die uitdrukkingen dadelijk het lid Halfhide en
sloot de vergadering. Den volgenden dag ontbond
hij het Hof van Politie. Een aanklacht tegen hem
bij het Engelsch Parlement, zoowel het verzoek
om Bent en Mac-Namara terug te roepen, had geen








gevolg. Ook na de aanklacht gaf Bonham niets
toe, wat hij niet in het belong der kolonie achtte.
Maar hij liet ook niets achterwege, wat de welvaart
der kolonie kon bevorderen. In 1813 had G or-
don, gouverneur van Britsch-Guyana, gesteund
door Engelsche en Schotsche plantage-eigenaren
in Nickerie, zich tot het Engelsch Parlement ge-
wend met het verzoek om Nickerie wonder het be-
heer van Demerara te brengen, d. i. zooveel als
Nickerie bij Britsch Guyana te voegen. Bonham
werkte in het belang van Suriname het verzoek
tegen, en het Parlement wees het af.
Kort er na (1814, werd door de oorlogvoe-
rende Mogendheden in Europa te Weenen over den
vrede onderhandeld. Nederland werd tot een
konnikrijk verheven, en de zoon var den Stadhou-
der Willem V werd tot Koning uitgeroepen, on-
der den naam van Willem I. In 1815 kwam
de vrede te Parijs tot stand, en Engeland gaf aan
Nederland de kolonie terug.
In t zelfde jaar vertrok de Schout-bij-Nacht
Willem Benjamin van Panhuys met een
eskader 1000 man sterk, naar Suriname om het
bestuur van Bonham over te nemen. De overgave
vond den 27n Februari 1816 met de grootste plech-
tigheid plants. Dien zelfden dag verliet Bonham
de kolonie.
XXH. Willem Benjamin'van Panhnys (1816).
Mr. Cornells Yallant. 1816-18.1.--Brand
te Paramaribo 1831. Intrekking van
het kaartengeld.
Bonham gaf aan Panhuys een in welvaart
toenemende kolonie over. De landbouw bloeide








sn's landsmiddelen stonden goed.-Het kaarten-
geld was in waarde gestegen. Panhuys achtte toen
de kolonic in staat hare eigen militaire macht, die
ruim een half million jaarlijks kostte, zelve te
betalen. Dit voorstel door hem aan de Alge-
meene Staten gedaan, werd aangenomen (1816).
In de administrative bracht hij nog verschil-
lende wijzigingen. Ook verdeelde hij de kolenie
in 8 districten.
Kort daarna, den 19en Juli 1816, overleed
Panhuys en werd vervangen door Mr. C a r e
Vaillan t.
Na het optreden van Vaillant werd door den
in Nederland gedxamineerden hoofdonderwijzer
Cornelis Aaert Batenburg te Paramaribo
eep school voor middelbaar onderwijs geopend.-
Eenjaar daarna (1817) werd een nieuwe onderwijs-
verordening afgekondigd, waarin bepaald werd,
dat slechts geexamineerden aan het hoofd eener
school te Paramaribo mochten staan en een exa-
men-commissie benoemd, die ook het toezicht over
de scholen kreeg.
Batenburg heeft ruim 50 jaar aan het hood
eener school te Paramaribo gestaan. -
In 1818 sloten Engeland en Nederland in den
Haag een overeenkomst om in de kolonie een
gemengde rechtbank op te richten, teneinde de
smokkelaars in Afrikaansche slaven te straffen.
Deze rechtbank werd in 1819 te Paramaribo op-
gericht. Ze bestond uit 4 leden, waarvan 2 En-
gelschen warren.
Groote rampen troffen de kolonie wonder het
be*tuur vwn Vaillant.- In 1819 heerschte er de








kinderpokken, die wonder de slaven alleen ruim
15000 slachtoffers maakten. (Van hen, die door
Dr. Cadell en den geneesheer Wolffing met
koepokstof waren ingeent, stierven slechts enkelen).
Twee jaar na dezen ramp legde een groote brand
het voornaamste deel van Paramaribo in de asch.
De brand begon op Zondag den 21n Jahuari
1821, des namiddags half twee in een gebouw op
het erf, gelegen op den hoek van het Flein en den
Waierkant, bewoond door den ontvanger Thomas.
De stad geleek weldra een vuurzee. Binnen een
etmaal waren ongeveer 800 huizen, aan 24 straten,
een prooi der vlammen geworden. -- De Gerefor-
meerde koepelkerk, in 1811 door Bentinck gebouwd,
de Roomsch-Katholieke kerk, de Weeskamer, het Ge-
rechtshof, het Waaggebouw, alle werden door het
vuur verteerd.-De schade bedroeg ruim 16 mil-
lioen gulden. Vreeselijk was de toestand der
bevolking na den brand. Honderden, die een dag
te voren welvarend waren, moesten nu de wel-
dadigheid hunner medemenschen inroepen.-Van
bestuurswege moesten levensmiddelen aan de nood-
lijdenden worden verschaft.-Loodsen in der haast
gebouwd, dienden velen tot nachtverblijf.
Na den brand verbood Vaillant den wederop-
bouw der erven, omsloten door den Beiligenweg,
de Keizerstraat.en de Quarteroliestraat. Dit terrein
kreep den naam van Vazllantsplein.
Paramaribo was indertijd in vier wijken ver-
deeld: A; B, C en D, benevens de voorstad Zee-
landia en Kauknie. De stad telde ongeveer 1400
huizen.
Kort na den brand (1822) nam Vaillant zijn
ontslag en werd hij door De V e e r vervangen.








De rampjaren 1819 en 1821 hadden de kolonie
geweldig geschokt. De landbouw kwijnde uit ge-
brek aan werkvolk; vele plantages gingen sterk
achteruit. -
De sluikhandel in slaven begon toen in vollen
gang. Jaarlijks werden in 't geheim meer dan
1000 Afrikanen ingevoerd. In 1824 viel een der
slavenschepen, een Fransche brik, La LegBre ge-
naamd, in handen van 't bestuur. Meer dan 350
Afrikanen waren aan boord. Het schip werd ver-
beurd verklaard en de slaven werden vrijgemaakt
Kort daarop 1825 werd een koninklijk
besluit atgekondigd, waarhij de sluikhandelaars
met zware geldboete (f 10000), dwangrbeid en eer-
loosverklaring bedreigd werden. Van toen at
hield de sluikhandel in Afrikaansche slaven op.
De Nederlandsche Regeering besloot toen om
bet beheer van de Nederlandsche West-Indische
Bezittingen te wijzigen en belastte den Generaal-
Majoor Graaf Van den Bosch met die taak.
Van den Bosch kwam in 1828 in Suriname
aan.
(Eenige dagen v66r de komst van Van den Bosch, in den nacht
van 1t op 12 April werden op de reede te Paramaribo 2 Nederl.
schepen: de Willem I en de Betsy, geheel verbrand.)
Met de geldmiddelen was hef na den brand
zeer slecht gesteld. Gemunt geld was bijna niet
meer te bekomen. Daardoor going de waarde van
het kaartengeld weer dalen. Tegen het einde der
18e en het begin der 19e eeuw had f 4- aan
kaartengeld slechts een waarde van f 1- Neder-
landsch. Onder Bonham's bestuur steeg het weer
in waarde. Toen hij in 1816 de kolonie aan do
Nederlanders overgaf, stond f 1,25 aan papieren-








geld gelijk met f 1.- Nederlandsch. Daarna begon
het kaartengeld weer te dalen. z66 zelfs, dat in
1826 drie honderd en tien gulden kaartengeld niet
meer dan honderd gulden Nederlandsch bedroeg.
Algemeen drong men toen op intrekking van dit
betaalmiddel aan, Aan dien aandrang gaf het Op.
perbestuur toe en voerde in Januari 1827 het Ne-
derlandsehe muntstelsel in. Het kaartengeld
werd toen ingewisseld tegen koper- en zilvergeld
tot een bedrag van 400.090 gulden en tegen bank-
biljetten van de Algemeene Maatschappj tot bevor-
dering van Volksvlijt te Brussel, doch niet voor de
volle waarde. Voor 310 gulden aan kaartengeld
werd slechts 100 gulden Nederlandsch uitgekeerd.
Dit verwekte groote ontevredenheid. Men keurde
dit stelsel af en verlangde een ander.

XXIII. Van den Bosch voert een nieuw
regeeringsreglement in. (1828). Cantzlaar
(1828--1831.) Gonvernenr-Generaal.
Van den Bosch voerde in 1828 een nieuw
Regeeringsreglement in. Bij dat reglement kwamen
Suriname, Curagao en de andere West-Indische
eilanden wonder 6en hoofdbestuur en 66n algemeene
kas. De zetel van dat bestuur werd te Paramaribo
gevestigd. De Veer werd vervangen door den
Schout-bij-Nacht Cantzlaar met den titel van
Gouverneur-Generaal.
Bij het nieuwe regeeringsreglement kregen alle
burgers gelijke rechten. Het Hof van Politie werd
vervangen door een .Hooge Raad-, samengesteld
nit den gouverneur als voorzitter en eenige hoog-
geplaatste ambtenaren als leden. In dezen Raad








werdeii wetten ontworpen en na de goedkeuring
des konings afgekondigd. Een Hofvan Civiele en
Orimineele Justitie en een Rechtbank van Kleine Za-
kM worden ingesteld. Paramaribo kreeg een Ge-
fheeite Bestuur. In de divisies kwamen Heemraden,
die voor de goede behandeling der slaven moesten
zorg dragen.
Algemeen was men tegen het nieuwe regle-
tnfnt. In den landvoogd werd veel vertrouwen
gesteld. Cantzlaar's bestuur duurde sldchts 3 jaar.
Ih October 1831 overleed hij op de pl. Ma Retraite.
De voornaamste gebenrtenissen wonder zijn be-
stautr waren: het oprichten van de Maatschappij tot
bevordering van het Christendom; het overbrengen
der leprozen van Voorzorg naar Batavia in 1828;
het gevangennemen der Marronhoofden Sambo
en Armour in 1829 en het oprichten van de
Particuliere West-lndische Bank, den in Juli 1829.
Ook werd er in 1829 bij publicatie aan de
slavenhouders verboden de slavenkinderen van hun
moeders te scheiden of afzonderlijk te verkoopen.
De Particuliere West Indische Bank was een
staatsinstelling. Zij stond wonder het beheer van den
gouterheur en eenige hooggeplaatste ambtenaren.
Zij was een wissel- en hypotheekbank, en had het
recht biljetten van 50cent tof f 1000.- nit te geven.
De in 1827 uitgegeven Brusselsche biljetten
moesten v66r 1 Augustus 1829 tegen biljetten van
deze Bank worden ingewisseld.
Vele suikerstaten kwamen door haar steun in
bloei.--De Bank bleef slechts twee jaar in working.
In 1831 staakte zij plotseling hare beleeningen.--
De door haar uitgegeven biljetten bleven echter
tot 1850 gangbaar. -








Onder het bestuur van Cantzlaar werd op
1 April 1829 in de haven gebracht het gewapend
kaperschip ,, Oorego", kapitein B a r i t a u d. Dit schip
was door het Nederlandsche koopvaardijschip Valk,
kapitein Esch bemachtigd.- Baritaud, van zee-
roof beschuldigd,- werd tot 20 jaar dwangarbeid
veroordeeld.

XXIV. Mr. Evert Ludolf van Heeckeren
1832-1838. Hevige brand te Paramaribo.
Slechts eenige maanden na het optrcden van
Van Heeckeren trof weer een groote ramp
de kolonie -Een aanzienlijk deel der stad werd
door een hevigen brand verwoest. De brand
begon in het huis-van den koopman Monsanto,
gelegen aan den Heilgenweg, omstreeks half elf in
den nacht van 13 op 14 September 1832. Binnen
een tiental uren vernielde het vuur alle geboawen,
op 6en na, (') gelegen aan den Heiligenweg, de
Maagdenstraat, den Waterkant, de Jodenbreestraat
en de Steenbakkersgracht. Ruim 66n million gul-
den was in de vlammen opgegaan.- Ook de Lu-
thersche kerk werd in asch gelegd. -- De brand-
stichters Codjo, Mentor en Present (') on-
(') ,,Op 66n na." Aan de Maagdenstraat stond een huis in
Italiaansche stiji gebouwd, behoorende aan M. a C o h e n. -
Terwiji alle huizen aan die straat bij den brand van 1821 in
vlammen warren opgegaan. bleef dit huis geheel ongedeerd.
In 183? vond hetzelfde plaats. Volgens overlevering zou de
eigenaar, die kabalist was, er een kabalistisch gebed in hebben
gedaan, dat de kracht zou bezitten om het, zoolang bet niet ver-
bouwd wordt, tegen brandgevaar te behoeden.
(2) Andries, naar zijn dagnaam Codjo genoemd--naar
Afrikaansch gebruik noemden de slaven iederen jongen op Maandag
geboren, Co dj o en ieder meisje A dj o e b a -- was een slaaf van
juffr. Smit h, bugenaamd missile Peg gi e, een vrijgekochte ne-









dergingen voor hun euveldaad een gruwelijken
dood.
Een op de Joden Savanne terzelfder tijd ook
aangestoken brand vernielde het grootste deelvan
het dorp. Tal van welgestelde burgers waren
verarmd. Te Paramaribo bleven vele erven nog
tientallen van jaren onbebouwd.
De stad had haar school aanzien verloren.
Na den brand werd verboden voortaan de
huizen te Paramaribo apders dan met leien of an-
dere onbrandbare stoffen te dekken.- Ook werd
bepaald, dat de vier laatste erven, gelegen tusschen
de Steeabakkersgracht en de Steenbakkerijstraat niet
meer zouden mogen bebouwd worden. Van die
erven werd een plein gemaakt. Gedurende een
reeks van jaren diende dit plein, door het volk
,,Loksidjari" genoemd, tot vischmarkt; thans
staat er de ijsfabriek.
Ook een andere ramp bedreigde wonder het
bestuur van Van Heeckeren de kolonie. Kort na
den Belgischen opstand van 1830 tegen koning

gerin, die hare slaven voor 't minste vergrijp zeer wreed behan-
delde. Op zekeren dag in de maand Juli 1832 kwam Codj o die
brood voor haar uitventte, 21/s cent tekort. Voor dit tekort werd
Codjo op eenige stokslagen onthaald en daarenboven bedreigd
den volgenden dag in 't binnenfort te worden gegeeseld; d i. men
zou hem 300 zweepslagen met een tamarinderoede toedienen. Om
daze onmenschelijke straf van de gewezen slain te ontkomen,
vluchtte Codjo en vereenigde zich met een ouden neger Tom
en nog eenige andere weggeloopen slaven, die zich in het Picorno-
bosch schuil hielden. Eerst op nachtelijken roof uitgaande, kwam
later in Codjo het plan op om de stad in brand te steken.
Door zekeren slaaf, P r e s e n t genaamd, toegang tot het binnen-
huis van den koopman Monsanto verkregen hebbende, brach-
ten hij en zijn handlangers op den avond van den 13n September
1832 het helsche plan ten uitvoer. Den 26n Januari 1833werden
zij aan staken vastgebonden en levend verbrand.








Willem I, stelden de Franschen en Engelschen
zich partij voor de Belgen en legden embargo (be-
slag) op alle Nederlandsche schepen. Suriname
werd toen van alle verbinding met het buitenland
afgeslotcn. Engelsche schepen maakten de kust
onveilig.
Bevreesd voor een vijandelijken inval, liet
Van Heeckeren alle buitenforten, met de geheele
aanwezige militaire macht versterken Zeelandia
werd door de Stedelijke Schutterij bezet. Gelukkig
dat de verhouding van het Moederland met de
andere Mogendheden spoedig erna gunstiger werd,
waardoor ons land voor een inval ge'paara werd.

XXV. Van Heeckeren. Wederom een
nienw Regeerings-Reglement. 1835.
Den 5n December 1832 werd het regeerings-
reglement van 1828 door een ander vervangen, dat
wederom bet geheele bestuursstelsel wijzigde.*)
*) De slaven, die de aanhoudende wets- en besluurswijzigingen,
welke hoegenaamd geen verbeteringaanbrachten, gadesloegen, zon-
gen op hunne does en andere feestpartijen in dien tijd, het na-
volgend versje, dat den toestand most teruggeven:
Sranam na kraboe hold eh! eh! eh!
A habi wan mofd nomd, eh! eh! eh!
Dem sani waka doro eh! eh eh!
So leki kraboe na sjdrd eh eh! eh
Kondrd na kraboe sondro hedd eh I eh e
Alla sani de waka leki kroektoeterd eh! eh! eh!
Suriname heeft veel van een krabbehol,
Het beeft slechts e6n gat (een binnenvaart.)
De zaken marcheeren hier altijd
Als een krabbe op het land.
Bet land is als een krabbe zonder hoofd;
Alles gaat hier den schorpioenengang. (d. i. den ver-
keerden gang.)








De Hooge Raad maakte plaats voor een Kolo-
nialen Raad, samengesteld uit negeu leden. Deze
Raad was nu slechts een adviseerend lichaam. Het
Gemeentebestuur werd afgeschaft; het Hof van
Civiele en Crimineele Justitie werd vervangen door
een Commissie uit het Gerechtshqf. Twee jaar daarna,
den 19n Nov. 1834, kwam een nieuwe regeling voor
het onderwijs en in 1836 werden twee scholen voor
kinderen van behoeftige ouders opgericbt.
Ook het Reglement op de Schutterij werd ge-
wijzigd. Het nieuwe reglement bevatte echter stui-
tende bepalingen tegen een zeker deel der burgerij,
dat dan ook in verzet kwam. Van Heeckeren, die
voor een algemeenen opstand vreesde, liet het ge-
schut tegen de stad keeren. Om den vrede te be-
waren trok hij de gewraakte bepalingen in.
Om den nood, die na den brand was ontstaan,
te lenigen liet Van Heeckeren verscheidene groote
werken uitvoeren. In 1836 werd over de Sommels-
dijcksche kreek een steenen brug Willemsbrug -
gebouwd. Een Stadhuis-een torengebouw-werd
ook opgetrokken. In 1835 liet hij een Luthersche
kerk, en kort daarna een Hervormde ke'k bouwen.
De Minister van Koloniin vond echter vele der
uitgaven niet gerechtvaardigd en keurde het finan-
cieel beleid van den landvoogd af, waarna Van
Heeckeren zijn ontslag nam. Den 5n Juni 1838
vertrok hij naar Cura ao en overleed er den 15n Juli.
Mr. Ph. de Kanter, aan wien het bestuur
a. i. was opgedragen, voerde den 6n December
1838 het lossen van het middagschot in.
Onder het bestuur van Van Heeckeren werd
Suriname bezocht door Prins Hendrik der
Nederlanden, den derden zoon des konings.







Den 26nJuni 1835 kwam hij als adelborst lekl.,
met het fregat ,,De Maas" wonder bevel van den
kommandant Arriens. Gedurende zijn kortston-
dig verblijf in de kolonie werden-schitterende fees-
ten te zijner eere gegeven. Den 3n Juli, slechts
eenige dagen na zijn komst in de kolonie, legde hij
den eersten steen voor den bouw van de Hervormde
kerk en van de Nederlandsche Israelietische Synagoge.

XXVI. Johan ConstantiJn Ktk. 1840-1842.
Barchard Jean Elias 1842-1845.
R ij k was geen vreemdeling in de kolonie. -
In 1803 had hij reeds als lichtmatroos de kolonie
bezocht en van toen af een groote voorliefde voor
hare bevolking gekregen.- Als gouv.-generaal wist
hij ook spoedig de bevolking voor zich te winnen.
Tot het uitoefenen van den kleinen landbouw stond
hij aan de mingegoede burgers perceelen in de
nabijheid van de plantage Kwatta af.-Ook stond
hij den kleinhandel in stapelproducten toe.
Van volksonderwijs was hij een groot voor-
stander; dikwijls bezocht hij de scholen en moe-
digde door woord en daad (het uitdeelen van
prijzen) den leerlust der leerlingen aan.
De slaven beschermde hij. Ten strengste
verbood hij slaven, die tot eenzelfde families be-
hoorden, afzonderlijk te verkoopen of ze gescheiden
naar andere plantages over te brengen.
In 1840 liet hij langs een deel van den over
der Suriname een walmuur of kaai aanleggen.
In 1854 werd deze kaai wonder het bestuur van
Von Schmidt auf Altenstadt tot de Platte-
brug verlengd.








Tot Directeur der Nederlandsche Marine be.
noemd, vertrok hij in 1842 naar Nederland. V66r
zijn vertrek verdeelde hij de kolonie in districten.
Zijn opvolger E i a s kwam wonder zeer on-
gunstige omstandigheden aan het bestuur ; de prij-
zen der producten waren laag; de meeste plan-
tages stonden wonder sequestratie of gerechtelijk
beheer.
Onder de lage volksklasse heerschte er gebrek.
In weerwil van dit alles werd Elias door het
Opperbestuur gelast de achterstallige landsbelas-
tingen en uitstaande golden der Particuliere West-
Indische Bank in te vorderen en een nieuw Sla-
venreglement in te voeren.
Elias trad zeer strong op.- Hierdoor kreeg
hij de maehtige Administrateuren de planters-
partij tot vijanden. Aan de zijde dier partij
schaarden zich de leden van den Kolonialen Raad,
die Elias de grootste moeilijkheden in den weg
legden. Elias ontsloeg toen al de leden ven dien
Raad- op 66n na-en liet ze door andere vervan-
gen. Elias werd toen bij het Opperbestuur aange
klaagd. Toen de aanklagers hun zin niet kregen
werd hij bemoeilijkt,
Onder zulke droevige omstandigheden vond
in 1843 de boerenkolonisatie, wonder leading van
Ds. Copijn en Ds. Van den Brandhoff
plaats, tegen 't advies in van Ds. Betti n g, die
de kolonisatie most leiden.
Voor de ontvangst der kolonisten waren hoe-
naamd geen voorzorgsmaatregelen genomen. Eerst
na hun komst in de kolonie werden op den ground
Voorzorg in Saramacca, in allerijl huisjes en hutten
ter hulner vestiging gebouwd.








Voorzorg was moerassig en ongezond. Wel-
dra braken er kwaadaardige ziekten onder de ko-
lolonisten uit en bij tientallen stierven ze w. o.
Ds. Copij n.
Naar den militairen post Groningen overge-
bracht going het hun niet better.
In korten tijd verloren er van de 300 kolonisten
ruim 200 het even.
De aanhoudende tegenwerking, die Elias van
de zijde der planters ondervond, en de mislukking
der boerenkolonisatie, deden hem zijn ontslag aan-
vragen.
Den 6en Juli 1845 verliet hij de kolonie, na
het bestuur te hebben overgedragen aan den Proc.
General Mr. P. de Kanter.
Kort v66r zijn vertrek den 9en April 1845-
werd het gouverneur-generaalschap in de Nederl.
West-Indische Bezittingen opgeheven. Curacao
kreeg toen weer een eigen douverneur.

XXVII. Baron Van Raders 1846-1852.
Na de administrative scheiding van Suriname
van de overige Nederlandsche West-Indische Be-
zittingen werd Baron V an Rader s, gouverneur
van Curacao, tot gouverneur benoemd (1845).
Kort na zijn optreden bezocht Van Raders de
kolonisten op post Groningen en stond hij hen met
raad en daad bij. Doch hoe goedgczind de land-
voogd ook jegens hen was, zij hadden van Sara-
macca een afkeer gekregen en verlangden zoo
spoedig mogelijk dit district te verlaten. Na alles
tot hun ontvangst in gereedheid te hebben ge-
bracht, stond Van Raders hun perceelen in de








omstreken van Paramaribo af, waar zij heentrok-
ken en boerderijen aanlegden. In korten tijd
werden zij welvarend. Hunnu nakomelingen
wonen er nog als gegoede burgers.
Van Raders was een groot voorstander van
den kleinen landbouw. De vrije lieden" daarentegen
vonden landbouwarbeid vernederend.-Va nRaders
wist echter dit vooroordeel krachtig te I. strijden.-
In overleg met den Kolonialen Raad besloot hij
een kanaal te graven, dat de Suriname en de Sa-
ramacca most verbinden. Dit kanaal zou begin-
nen te Paramaribo "aan de Steenbakkerijstraat en
gaan over de landerijen achter Kwatta. Langs het
kanaal zoudcn er perceelen voor landbouw en
veeteelt aan al de vrije arbeiders, die aan het
graven van het kanaal hadden deelgenomen, wor-
den afgestaan. In -het vooruitzicht een eigen stuk
land te krijgen, stelde zich weldra een honderdtal
vrijen voor dat werk beschikbaar.
Onder het lossen van eenige schoten uit Zee-
landia werd den 31n Augustus 1846 met het graven
van het kanaal een aanvang gemaakt.- V66r den
aanvang sprak Van Raders de vrije arbeiders ge-
moedelijk aan. ,.Arbeid adelt", zeide hij. ,,De spade
vlitig gebruikt, voorkomt armoede en leidt tot wel-
vaart." Daarop dolf hij de eerste schop aarde,
nagevolgd door zijn gade en alle aanwezigen. -
Onder een luid ,,hoera!" vatten de arbeiders toen
den schop aan en gingen lustig aan het werk. -
lict vooroordeel was weg en Suriname zou er wel
bij zijn gevaren, indien dit nuttig werk niet eenige
maanden later door den minister Baud was af-
gelast. Langs 't afgewerkt stukje kanaal atond
Van Raders aan al de vrije arbeiders, die aan het








werk hadden deelgenomen, perceelen ter bebou-
wing af.
Met de naburige kolonie Demerary werd in
1847 een veertiendaagsche vaart geopend. Ook
stond de Nederlandsche Regeering aan alle be-
vriende Mogendheden in hetzelfde jaar vrije scheep-
vaartverkeer in Suriname toe en deze stelden wel-
dra consuls te Paramaribo aan. -
Het corps Koloniale Guides, dat reeds gedu-
rende eenigen tijd niet meer werd aangevuld, hiet
Van Raders op.
De weinige overgebleven Guides liet hij dienst doen als roeiers
op de booten van de Districts-Commissarissen.
Ook werden in 1847 de biljetten van de
West-Indische Bank door Schatkistbiljetten ver-
vangen. Twee jaar later (1849) werden deze bil-
jetten tegen koper- en zilvergeld ingewisseld. -
De niet-inge wisselde biljetten verloren na Juni 1850
hunne waarde.
Het willekeurig straften van de slaven going
het bestuur ten strengste tegen. In 1851 werd het
door Van den Bosch ontworpen slavenreglement,
dat sedert achterwege was gehouden, afgekondigd.
Dit reglement bevatte voor de slaven vele gunstige
bepalingen.
Tijdens de groote droogte van 1845, waardoor
er voedselgebrek ontstond, alsook tijdens het uit-
breken van de gele koorts in 1851. toonde Van
Raders zich edelmoedig en hulpvaardig. Daad-
werkelijke hulp verleende hij waar zulks verlangd
werd. Om de zieken op te nemen liet hij barakken
opslaan op een afgelegen erf aan de Wagenweg-
straat. Dit erfje kreeg den naam van Cholera.








Tal van slachtoffers maakte deze ziekte, vooral
wonder de militairen en de marine. Van een alhier
op de reede liggend Oostenrijksch schip Venezia
genaamd bezweek de geheele bemanning. Nadat
de gelekoorts geweken was, liet Van Raders dit
vaartuig als onbeheerd in het openbaar verkoopen,
Deze handling bracht het Moederland in verwik-
keling met de Oostenrijksche regeering en leidde
tot zijne terugroeping (1852). Zijn vervanger was
Jhr. Von Schmidt auf Altenstadt.
Kort voor zijn vertrek ontving Van Raders
van de bevolking de grootste blijken van waar-
deering.
In 1850 wist een troep slaven nit Coronie, door een ver-
trouwden slaaf aangcmoedigd, een schooner to bemachtigen, de
bemannifig gevangen to nemen en naar Britsch-Guyana te vluchten,
alwaar zij tot vrije lieden werden verklaard. De slavernij was
aldaar reeds in 1838 afgeschaft.
Na hun komst in Demerary kreeg de bomanning haar vrijheid
weer en keerde met den schoener naar Coronie terug.

XXVIII. Von Schmidt anfAltenstadt. 1852-- 1855.
Invoer van vrle arbeiders. Schimpff
1852-1855.
Langzamerhand werden, uit gebrek aan ar-
beidskracchten, vele koffie- en cacaoplantages ver-
laten, teneinde de slaven dier plantages naar de
suikerstaten over te brengen.
Om de planters aan werkvolk te helpen, besloot
de Regeering toen vrije arbeiders uit andere landen
aan te werven. In 1853 werden eenige Portugeezen
uit Madeira en een klein aantal Chineezen uit Maccao
aangevoerd. De Chineezen waren geschikte ar-








beiders, zoodat kort daarna weer honderden werden
aangeworven.
Ook K a ppler, posthouder bij de Aucaners,
kwam in 1853 met een dertigtal vrije arbeiders uit
Wurtemberg in de kolonie.
Met deze lieden en eenige Indianan legde hij op een verlaten
Indiaansch dorp aa i den rechteroever der Marowine een neder-
zetting, Albina geheelen aan. De Wurtembergers bleven er ge-
zond en waren zeer geschikte houthakkers. Zij geraaklen echter in
onmin met Kappler en vertrokken in i856 naar hun vaderland terug.
Ongeveer terzelfder tijd had zich een Corsicean, M o n t e ca t-
tin i genaamd, zich aan de Marowijne met een twintigtal arbeiders
voor den houtaankap gevestigd, -- Montecattini verscheepte veel
hout naar Barbados.- Na zijn vertrek uit de kolonie going deze
nederzetting te niet.
In 1867 word Albina door bet Koloniaal Gouvernement ge-
kocht en als station van den Posthouder ingericht. Thans is
het de standplaats van den Districts-Commissaris.
Onder het bestuur van Von AlteDst;adlt brak
in 1854 de kinderpokken uit. Deze ziekte heerschte
sedert December 1853 wonder de Indianen aan de
Coppename en was door binnenkomende vaarrui-
gen naar Paramaribo overgebracht.
Teneinde de kolonie te beschermen tegen het
inbrengen van besmettelijke z:ekten door binnen-
komende vaartuigen liet Von Altenstadt de verlaten
militaire post Leyden tot een quarantine Etablis-
sement inrichten (1854). -
S chimp f f, de plaatsvervanger van Von
Altenstadt, trachtte door vrijgevige bepalingen land-
bouwarbeid wonder de vrije burgers te bevorderen.
Op Lustr/jk aan de Commewijne stichtte hij in 1857
een inrichting Protestantschs Mettray geheeten, om
weezen en kinderen van behoeftige orders tot








landbouwers op te leiden. Door verschillende
omstandieheden werd deze inrichting in 1859 op-
geheven. Ook Mgr. Scheepers stichtte in 1858
een jongens- en meisjesweeshnis voor Katholieke
kinderen, in het huis aan de Gravenstaaat, bekend
wonder den naam van de Oude Bank. Eenigejaren
later, in 1861, werd dit weeshuis gescheiden in
een jongens- en meisjesweeshuis. De meisjes kwa-
men wonder leading van de Eerwaarde Zusters. In
1875 werd het jongensweeshuis op de plantage
Livorno overgebracht. Daar het echter niet aan
de verwachtingen beantwoordde, werd het in 1877
opgeheven. De weezen kwamen toen in de Boniface-
inrichting te Paramaribo. Thans staan zij wonder
leading van de Tilburgsche Broeders.
Schimpff geraakte echter kort na zijn bestuurs-
aanvaarding wonder den invloed der planterspartij,
wier inzichten hij meestal deelde. De groote be.
weging in het Moederland om de slaven zoo spoedig
mogelijk vrij te maken, was een doom in het oog
van die partij. Op alle mogelijke wijze werd ge-
tracht de vrijverklaring tegen te gaan of te ver-
dagen. Zelfs werd aan de Nederlandsche regeering
bericht, dat de slavernij in Suriname slechts in naam
bestond. Intusschen zond de Regeering eenige
ambtenaren naar Suriname om als districtshoofden
(Landdrosten) (*) te worden aangesteld. Dezen
moesten den waren toestand en de behandeling
(*) De Landdrosten hadden een uitgebreide macht. In Nickerie
en toronie werden zij bijgestian door drie Ra en Hoofd-Ingelanden,
die met den Lanndrost een Burgerlijke Rechtbank vormden.
In 1863 werd de titel van Landdrost vervangen door dien van
Districts-Commissaris. -In 1860 werden de Burgerlijke Rechtbanken,
en in 1899 wonder het bestuur van Gouv. L o h m a n de Commissie
van Hoofd-Ingelanden opgeheven.








der slaven onderzoeken en van hunne bevinding
zoo spoedig mogelijk mededeeling doen. De. rap-
porten bleven echter uit.
Hierdoor geraakte Schimpff met den minister
Rochussen in oneenigheid en werd hij terug-
geroepen. De Minister diende toen (1858) aan de
Staten Generaal een wet in tot a/schajfing dei sla-
vernij in al de Nederl. Weet-lndische koloniWn.
Schimpff werd in 1859 door Van Lansberge
vervangen.
Om de industries te bevorderen, richtte Schimpff
een steenenfabriek en een kalkbranderij op Char-
lesburg op. Aan den mond van de Suriname, niet
ver van Braamspunt, plaatste hij een lichtschip om
aan binnenkomende schepen het vaarwater aan te
wijzen (1857).
De strenge bepalingen tegen de bevriende Marrons hief hij op
en stond hun het vrije verkeer te Paramaribo toe; en gaf hun
eenige kamers aan de Zwartenhovenbrugstraat tot verblijf. Deze
kamers kregen van 't volk den naam van boesiningr'kamera.

XXIX. ReinhardFransvan Lansberge 1859--1867
Emancipatie der slaven 1863.
Nieuwe wetgeving.
Van Lansberge, die in 1859 aan het be-
stuur kwam, wachtte een zeer gewichtige en veel-
omvattende taak. Een groot deel der bevolking
zou over eenige jaren van de slavernij bevrijd en
tot vrije buigers gemaakt worden.
Vele voorbereidende maatregelen moesten ge-
nomen en vele plaatselijke wetten door andere ver-
vangen worden
Om de wetten te herzien zond de Staatscom








missie, in Nederland in 1860 een harer leden, Mr.
M e t m a n als Commissaris des Konings, vergezeld
van een secretaries, Mr. V a n A n d e 1, naar Suri-
name. --Aan Mr. Metman werd een Commissie.
wonder voorzitterschap van den Procureur-Generaaal
Mr. G e f k e n, toegevoegd.
Eenige maanden later overleed Metman. Het
werk kwam toen geheel in handen van de be-
stuurscommissie.
De komst van 's Konings Commissaris drong
intusschen tot de slaven door en deze meenden,
dat de Koning hen reeds den vrijdom had ge-
schonken, doch dat die door belanghebbenden
werd tegengehouden.
Hierdoor ontstonden wonder de slaven op vele
plantages wanordelijkheden. Op Berg-e- Dal wei-
gerden de slaven zonder loon te werken. Op Rac-
a-Rac vluchtte op 66n nacht de geheele slaven-
macht en vereenigde zich met de Marrons van 't
Broosdorp. In Nickerie verlieten velen, toen zij
hun zin niet kregen, de plantages en trokken over
de Corantijn op Engelsch grondgebied. (De slavernij
was daar sedert 1b38 afgeschaft)
De toestand werd voor de kolonie zeer ha-
chelijk Om de slaven tot kalmte te brengen werd
bij besluit van 4 October 1862 de slavenbevolking
aangemaand zich rustig en ordelijk te gedragen
en den dag der vrijverklaring af te wachten, welke
door Z. M. Koning Willem III was bepaald op den
In Juli 1863.
De Nederlandsche Regeering, die voor een
algemeenen opstand op dien dag vreesde, liet alle
forten versterken. Ook zond zij 5 oorlogsscgepen
w.o. de Zoutman en de Amstel, naar Suriname.







79

De vrees der Regeering was echter onge-
grond. De vrijverklaring going zeer rustig toe.
Op den eersten Juli 1863 kondigden 21
schoten uit het fort Zeelanadi aan de bevolking
van Paramaribo aan, dat de slavernij in Suriname
hadopgehoudeu te beslaan.--Met teestgejubel trok-
ken de geemancipeerden langs de straten en betuig-
den luid hun dank aan Z.M. KoningWillem III ()
Op dien dag waren ongeveer 33000 slaven vruverklaard. -
De slavenhouders kregen ruim tien million gulden schadeloosstel-
ling. De vrijverklaarden moesten echter lien jaar onder Staats-
toezicht staan. Zij waren verplicht lepen een vasigesteld loon,
gedurende een zeker aantal jaren werk op de plantages hunner
vroegere meesters te verrichten.

In afwachting van een nieuwe wetgeving,
werd den In Januari 1866 een gewijzigd regee-
rings-reglement afgekondigd.
Bij deze wijziging kreeg de bevolking een ver-
tegenwoordiging: ., Koloniale Staten". De Koloniale

(*) Op dien dag werd het onderstaand karaktcristiek liedje mel
palmgejubel door de geemancipeerden langs Parjmaribo's wegen
gezongen:
Eerste Juli ketl kotti ;
Vefie hdndrd drm nd wani,
Sieksi hdndrd a no ndfd ;
Ma drie hdndrd dem moese teki.
Kalibo no di moro.
Op den In Juli is de slavenkelen verbroken,
500 gulden verkoos men niet,
600 gulnen was ook niet genoeg,
Maar 300 moeten zij accepteeren,
Slaven zijn er nu niet meer.
Hiennede bedoelden de vrijverklaarden, dat de slavenhouders
niet tevreden waren met 500 gulden voor een sidaf, die zich vrij
wilde koopen, aan te nemen, en ook f 600- te min vonden, on
verplicht zgo f 300.- te accepteeren.








Raad werd vervangen door een Raad van Besiuur.
De wetgevende macht kwam, behoudens het recht
van de regeering in het Moederland om ook wetten
voor de kolonie samen te stellen, in handen van
den Landvoogd en de Koloniale Staten. Dit lichaam
werd samengesteld uit 13 leden, waarvan vier door
den gouverneur jaarlijks werden -benoemd, terwijl
de overige negen door stemgerechtigde burgers
gekozen werden.
Onder groote feestvreugde held dit lichaam
den 8n Mei van dat jaar (1866) zijn eerste zitting.
Kort te voren was door de oprichting van de
Surinaamsche Bank de geld-circulatie better geregeld.
Deze Bank verkreeg het recht bankbiljetten vanaf
1 5.- in omloop te brengen.
Nadat Van Lansberge al die hervormingen had
helpen tot stand brengen, nam hij zijn ontslag en
vertrok den 2n Augustus 1867 naar Nederland, na
het bestuur den 28n Juni te voren aan zijn op-
volger Willem He'ndrik Johan van Idsinga
te hebben overgedragen.
Eenige dagen na zijn aftreden, den 3n Juli 18)7, werd de door
hem op station Frederiksdorp opgerichte school voor kinderen van
de geimancipeerden, door den Disiricts-Commissaris A Im a ingewijd.

XXX. Militaire expedite naar Broos. 1868.
Daar Z. M. Willem III bepaald had, dat aan
alle marrons amnestie, d. i. kwijtschelding van straf,
zon verleend en zij tot vrije lieden verklaard zou
den worden, zond Van Lansberge in 1862 een
detachment militairen, wonder bevel van den ka-
pitein Steenberghe naar het kamp van Brbo s,
gelegen aan de Surnaukreek, achter Rac & Rac om
de Marrons aldaar, de blijde tijding over te brengen.








De Marrons, onkundig van het doel der expeditie,
vielen de militairen aan, en dezen, die ongewapend
het bosch waren ingetrokken, aan alle kanten be-
schoten, trokken, met 't verlies van eenige man-
schappen, in allerijl naar Paramaribo terug Dit
voorval bracht groote ontsteltenis teweeg.- Kort
daarop den 2n November vertrokken de
landingsdivisien van de Zoutman en de Amstel ten-
einde de Marrons te tuchtigen. De Marrons, achter
boomen en struiken verscholen, vielen het leger
aan en brachten groote verwarring in de gelederen,
en weldra telde men verscheidene gewonden en 2
dooden, wonder wie de adelborst le klasse, F. Smit
van de Broecke. De kommandant gaf evenwel
den moed niet op; hij herstelde spoedig de orde
wonder zijn troepen, opende een hevig kanonvuur
in de richting van waar op zijn manschappen ge-
schoten werd en rukte voorwaarts. Eindelijk kwam
hij voor een grooten en diepen zwamp, die hem het
verder voorttrekken belette. Hij staakle toen de
krijgsverrichtingen en keerde naar Paramaribo terug.
Na de emancipatie kreeg B r o s, door beniddeling van den
Moravischen Broeder ) r e x I e r, kennis van het doel der eerste
expeditie. Broos onderwierp zich toen aan het gezag, wonder be-
tuiging van diep leedwezen over het gebeurde.
Broos most echter de slaven, die gedurende de drie laatste
jaren v66r de vrijverklaring tot hem waren ('vergeloopen, uit-
leveren. Deze mnesten zich onderwerpen aan !e bepalingen van
de emancipatiewet. Als vestigingsplaats warden Broos en de zUnen
de verlaten plantages Rorac en Klaverblad aangewezen, waar hunne
nakomelingen tot heden als vrije lieden wonen. Langzamerhand
onderwierpen alle marrons zich aan het gezag.








XXXI. Willem Hendrik Johan van Idsinga 1867
-'78. Invoering van de nieuwe wetgeving. Einde
van het Staatstoezicht. Koelie-immigrafle.
Den in Mei 1869 werd de nieuwe wetgeving
ingevoerd. Krachtens deze wetgeving werd o. m.
het Gerechtshof vervangen door een flof van Jus-
titie, het College van Kleine Zaken door een Kan.
tongerecht. Ook in de districten Nickerie en Coronie
werden Kantongerechten gevestigd. De Gezworen
klerken werden door Notarissen vervangen; in
de districten werd het ambt van notaris aan de
districts-secretarissen opgedragen. Twee jaar daar-
na voerde men het metrieke stelsel van maten en
gewichten in.
Intusschen verstreek op 1 Juli 1873 bet Staats.
toezicht over de geemancipeerden en kregen zij
gelijke rechten als alle burgers. Bij honderden
verlieten zij toen de districten en trokken naar
Paramaribo, met het gevolg, dat de plantages, uit
gebrek aan werkvolk, bij tientallen verlaten wer-
den. Van Idsinga wist een grootdeel derge-
emancipeerden te bewegen werkovereenkomsten
te sluiten en redde nog vele plantages van een
wissen ondergang. De Regeering had den arbei-
dersnood echter zien aankomen en daarom sedert
1863 een million gulden beschikbaar gesteld voor
premien tot aanwerving van arbeiders nit andere
landen.
In 1865 wier men een 12 tal Portugeezen uit Madeira en in
1867 een 270 tal Chineezen uit Macao. Tot een geregelde immi-
ratie kon men echter niet geraken.
Daarop trad de Nederlaodsche Regeering met bet Britsche Rijk
in onderhandeling om toestemming te verkrigen tot bet vestige








van wervingskantoren, in Vddr- en Achter-Indie. Na jarenlange
onderhandeling verleende Engeland den 8n September 1870, deze
toestemming. Den 27n Mei 1872 werd bet met Engeland gesloten
tractaat in de kolonie afgekondigd en eenige maanden later werd
op verlangen van het Britsche Rijk, een Protector of Immigrants,
Agent-Generaal, aangeiteld. Date betrakking droeo men op dan
Cateau van Rosevelt, Distr.-Comm. van Saramacca. In
Juni1873 kwam het eerste transportschiip met koelies in de kolonie
en in 'tzelfde jaar nog vier andere scbepen. Door vlijt en arbeid-
z3amheid werden de Br.-Indifirs welvarende burgers. De meesten
zijn kleine landbouwers en veefokkers.

XXXII. Jhr. C. A. van SypesteUn 1873-'82.
Gaandeweg verminderden na den brand van
1832 de koloniale middelen en reeds in 1835 over-
troffen de uitgaven de inkomsten, zoodat het tekort
uit 's Rijks schatkist most worden bijgepast; er
most subsidie worden verleend. De Surinaamsche
begrooting most nu in Nederland worden goedge-
keurd. Deze maakte toen elk jaar een punt van
bespreking in het Moederland nit, waaraan ook het
Kamerlid Jhr. V a n Sy p e ste y n, voormalig West-
Indisch ambtenaar, deelnam.--Sypesteijn sprak met
geestdritt over de kolonie. Zijns inziens zou, door
een krachtig optreden de subsidie spoedig kunnen
verdwijnen en de kolonie, door een tactvol beleid,
weer in bloei en welvaart kunnen geraken. Aan
zijn woorden werd veel waarde gehecht.
Toen nu in 1873 Van Idsinga zijn ontslag
aanvroeg, werd Van Sypesteijn door den M. v. K.
Fransen van der Putte tot gouverneur benoemd.
Van Sypesteijn ontdekte kort na zijn optreden,
dat de toestand der kolonie van voor 1855 geheel
veranderd was. Handel en landbouw waren ach
teruitgegaan; de bevolking was verarmd.








Om de kolonie financieel van het Moederland
weer onafhankelijk te maken, moesten dus nieuwe
bronnen van welvaart worden geopend. Spoedig
trok de goudrijkdom van Cayenne zijn aandacht
en hij liet de streek langs de Marowijne onder-
zoeken.
Den 17n Augs 1874 vertrok er een expeditie en eenige maan-
den later keerde zij met gunsitge resultaten in destad terug. -
Vanaf de Aroewara tot do Grankreek werd do bodem goudhoudend
bevonden. Ook in de dislricten Suriname en Saramacca werd
intusschen goud ontdekt. (Seder 1856 warren deze districten door
Ro z e n ber g als goudhoudend aangegeven.)
Goudconcessies werden toen uitgegeven, en om
die concessies te bereiken wegen of tracks open-
gekapt (trac6 Brokopondo- Marowijne; trac6 Su-
riname- Tempati e. a.)
Honderden goudzoekers trokken naar de con-
cessies en velen keerden weldra met rijke gond-
vondsten terug. Een tijdperk van welvaart trad in,
en groote sommen vloeiden in 's landskas. -
De waarde der effecten steeg. Nieuwe ge-
bouwen en winkels verrezen Een stroom volk
trok van de districten naar de stad; zoodat de in
1874 en volgendejaren aangelegde nieuwe straten
- Nassaustraat, Sophiastraat, Koningstraat, Verleng-
de Keizerstraat spoedig nette woninkjes prijkten.
Ook om en in de nabijheid van het ,,Plein van
12 Met", ter herinnering aan het zilveren kro-
ningsfeest van den geliefden vorst, Willem III,
den 12 Mei 1874 aangelegd, verrezen nette huisjes.
De ,,Weg naar Zee" ongeveer terzelfder tijd aan
gelegd, werd ook bebouwd en beplant.
Aan den grooten landbouw schonk Van Sy-
pesteijn zijn volle aandacht. In 1876 hield men te








Paramaribo op 't initiatief van den Administrateur
van Financidn, Baron Schimmelpenninck van
d er Oy e, een landbouwtentoonstelling, die weken
lang duurde en duizenden toeschouwers trok. Vele
landbouw- en kunstproducten vonden er waar-
deering en openden nieuwe gezichtspunten. Eenige
jaren daarna 1880 legde de Nederlandsche
Handel-maatschappij de suikerplantage Marienburg
aan, die thans ruim 3600 zielen telt. Voor de nieuwe
burgers, die voor 't grootste deel uit analphabeten
bestond, richtteVan Sypesteijn, zoowel te Parama-
ribo als in de districten nieuwe scholen op, en om
het schoolbezoek te bevorderen werd in 1876 een
nieuwe onderwijswet met leerplicht afgekondigd.
In 1875 werd een Normaalschool en in 1878
een Geneeskundige School opgericht.
Voor't onderwijs werd een Insp. v.h.Onder-
wijs aangesteld en voor den Geneeskundigen dienst
een Geneeskundig Inspecteur. -
Een M.U.L.O. school door hem in 1877 op-
gericht, most echter na een kort bestaan, op last
van den Min. v. Kol. Van Bosse weer worden
gesloten.
De market aan den Heiligenweg (Job:plisierie)
werd in 1876 overdekt en kort daarna de market
aan den Waterkant Lesimanplisierie.
In 1878 liet hij op verschillende punten der
stad putten gegraven.
Om het volk aan sparen te gewennen werd
in 1880 een Koloniale Spaarbank en in 1882 een
Schoolspaarbank in 't leven geroepen
Door al' die veranderingen en verbeteringen
vloeide veel geld nit 's landskas. Ook onvoorziene
aitgaven hadden groote geldelijke offers gedischt.








De wederopbouw van de fabriek der Koloniale
Vaartuigen, die kort na 's gouverneurs' optreden,
in den nacht van den 31n Maart 1875 door brand
was vernield, kostte ruim een ton gouds.
Van 1876-'79 werd aan het district Nickerie
een bedrag van f 150000 bested. De stad Nieuw-
Rotterdam, die door 'de zee dreigde verzwolgen
te worden, werd' verplaatst. -- iet ver van den
mond der Nickerierivier tusschen Margarethenburg
en Waterloo werd een nieuwe stad aangelegd,
wonder den naam van Nieuw-Nickerie, door 'tvolk
New Town genoemd. Hierdoor, niettegenstaande
de toenemende welvaart, steeg het subsidieeijfer.
Doch het bestuur van Van Sypesteijn was heilrijk.
Suriname was in bloei toegenomen, en dankbaar
ziet men tot heden op zijn bestuur terug.
In een process gewikkeld met een voornaam
ingezetene, vroeg de alombeminde landvoogd zijn
ontslag en vertrok in 1882 naar Nederland.


XXXIII.. J.H. A. Baron van Heerdt tot Eversberg.
1882-1885.
Baron van Heerdt had v66r zijne benoe-
ming als gouverneur reeds vele betrekkingen in
de kolonie vervuld. Hij was hypotheekbewaar-
der, daarna districts-commissaris geweest.
Onder het bestuur van Van Sypesteijn had hij deel uitgemaakt
van de commissie, die een onderzoek most instellen naar de Lawa-
kwestie.
Een buitengewone droogte, die van 1883 tot
1834 aanhield, had zeer nadeeligen invloed op den
ladbouw en de goudindustrie. Ook ziekten braken








uit en maakten vele slachtoffers, zoodat het stert-
tecijfer dat der geboorten in een jaar pet ruim
400 overtrof.
Op Zoelen en Zorg en Hoop kwamen in 1884
de Britsch-Indidrs in opstand en werden niet eerdei
onderdrukt dan toen de militaire macht optrad en
even der opstandelingen daarbij het leven lieten.
Tijdens zijn bestuur kwam in Nederland de
K.W.I.M. tot stand De eerste hoot dier Maat-
schappij de Oranje-Nassau" kwam den 14n April
1884 in Suriname aan.-
Den 19n Februari 1&85 werd de eerste tele-
foonlijn tusschen Paramaribo en het fort Nieuw-
Amsterdam aangelegd.
In 't zelfde jaar deden de professoren Martin
en Suringa, vergezeld door Dr. H. Benjamins
en Loth een geologisch en botanisch onderzoek in
de districten Boven Suriname en Boven Para.
Zijn financieel beleid keurdo echter zoowel de
Staten als de M. v. K. af. Zelts werd zijn laatste be-
grooting door de Staten verworpen. Van Heerdt
vroeg toen zijn ontslag en werd vervangen door
Mr. Smidt.

XXXIV. Mr. H. J. Smidt. 1885-1888.
Mr. H. J. Smidt was een bekend rechtsge-
leerde, die in Nederland vele gewichtige betrek-
kingen had bekleed.
Weldra kondigde hij vele nuttige wetten in
het belang der bevolking af. Het onderwijs going
een reuzenstap vooruit. Den 3n Maart 1886 trad
een nieuwe onderwijswet in working, waardoor de
rnderwijzers in gouvernementsdienst pensioenge-
rechtigd werden. Op voorstel van den ijverigen








Inspecteur van 't Onderwijs, Dr. H. D. Benjamin,
werdeg vele particuliere scholen tot een U.L.O.
vereenigd. Deze school kreeg toen den naam
van Gecombineerde School en werd den 8n November
1887 plechtig ingewijd. Later werd zij omgezet in
een M.U.L.O. school met achtjarigen leergang en
Hendrikschool genoemd.
In 1886 kreeg Paramaribo de zoo lang ver-
wachte straatverlichting.
De binnenlandsche vaart, zoomede die op De-
merara, werd door het aanschaffen van nog twee
stoomschepen bevurderd. Straten en wegen wer-
den met scbaduwboomen versierd en van naam.
borden voorzien. De afgelegen gouvernementskan-
toren, alsmede de griffie der Koloniale Staten wer-
den door aankoop van een gebouw op den hoek
van de Gravenstraat en den Grooten Combbweg -
in de onmiddellijke nabijheid der andere gouver-
nements-bureaux gebracht.
Smidt tiet een trac6 openkappen tusschen Krikri en Gige,
waardoor de goudontginners in den drogen tijd ongebinderd de
Sarakreek konden bereiken.
Om te voorkomen, dat het land tusschen de
Lawa en de Tapanahony door stroopers werd ge-
exploiteerd, kwam Smidt met den gouv. van Cayenne
overeen een gemengde militaire en politiepost aan
de Lawa te plaatsen.
Kort daarna trad de Czaar van Rusland, op
verzoek van de Nederl. Regeering, als scheidsrech-
ter op.
In het belang van de inwoners van bet district
Coronie, --welks kust door een uitgestrekte mod-
derbank, die zich urenver in zee uitstrekt en het
laden van passagiers en goederen bem)eilijkt --








werd de landmeter Loth belast een landweg te
traceeren tusschen Nickerie en Coronie of tasschen
de Coppename en de Nickerie. Het rapport van
Loth was echter ongunstig en Smidt zag van zijn
voornemen af.
Om den grooten landbouw te steunen schafte
Smidt de uitvoerrechten op inlandsche producten
af; daarentegen verhoogde hij de invoerrechten en
het accijns op het gedistilleerd. Hiervoor werd
hij door zijn tegenstanders in het weekblad Guyana
aangevallen.
In 1888 tot lid van de Tweede Kamer der
Staten-Generaal gekozen, verhet hij de kolonie. -
Als waarnemend Gouverneur trad toen op Mr. W.
Tonckens JLz.
Voor al het goede door Smidt tot stand ge-
bracht is de bevolking hem tot heden dankbaar.

XXXIV. Jhr. de Savornin Lohman. 1889-'91.
Jhr. de Savornin Lohman nam den 30n
Jan. 1889 het bestuur van den wad. gouverneur
Mr. Tonckens JLz over. Bij zijn optreden toonde
hij zich voorkomend en edelmoedig, Doch kort
erop verwijderde Gouverneur Lohman door zijn
optreden velen van zich en was zelf oorzaak, dat
zijn bestuur een der woeligste perioden is gewor-
den in de geschiedenis van Suriname.
Zonder de Geneeskundige Commissie te kennen of op de
quarantine maatregelen te letter, liet Lohman het stoonschip
,,Prins Maurtls", die van Curacao kwam, waar de gele koorls
heerschte, Paramarib, binnenstoomen.
Gelukkig, dat er geen nadeelige gevolgen er uit voortvloeide.
Onbeken met den aard van hot Paravolk zond Lohman in








Dec. 1899, op eigen gezag, een troepenmacht van 50 man, wonder
bevel van den Distr. Commissaris Lionarons en den in luite-
nant S c h u t t naar het Paradistrict om het volk op Onverwacht
desnoods met geweld te dwingen de achterslallige belastingen te
voldoen. De troepen keerde echter onverrichterzake naar Para-
maribo terug.
Op het verzoek der Staten om inlichtingen
over do strekking en het doel der Para-expeditie,
ontvingen zij.een scherp schrijven van den Gou-
verneur.
Van dit schrijven werden de leden op de ver-
gaderng van 29 Dec. 1899 in kennis gesteld. Het
Statenlid Heylidy nam dadelijk zijn ontslag. -
De Staten lieten zich toen afkeurend uit over do
handling van Lohman en weigerden verdere sa-
menwerking.
Lohman ontbood toen vier dier leden, die af-
zetbare ambtenaren waren, ten Gouvernements-
huize, nam ze wonder verhoor en bedreigde hen
over het gesprokene in de Staten, met ontslag uit
's landsdienst.
Door dezen inconstitutioneele daad, werd hij
bij de ontwikkelden impopulair, terwijl de min-
ontwikkelden en het grauw, door eenige heet-
hoofden geleid, de Staten en diens aanhang he-
kelden. Het volk verdeelde zich weldra in twee
partijen. Het dagblad ,,De West-Indi"r gispte
elke handling van den gouverneur. Een ander
blad ,,De Volksbode" middelerwijl opgericht, prees
daarentegen elk bestuursdaad. Dit blad going
echter verder. Het maakte vele aanzielnijke In-
gezetenen verdacht en ruide het volk tot opstand
op.- Bij honderden trokken toen het Para- en
andere districts-volk door dit blad opgeroepen,








naar Paramaribo en op den morgen van den 12n Mei
1891, den dag van het 25-jarig bestaan der Kol.
Staten, kwamen zlj in verzet tegen de police. -
Alle voorbereidselen tot het vieren van een volks-
feest op 't lein door een deel der burgerij geor-
ganiseerd, werden neergehaald en vernield. De
politie most toen gewapend optreden om de op-
gezweepte menigte uit elkaar te jagen.
Dit was olie in het vuur.
De voorstanders van Lohman deden het volk
echter gelooven, dat zij, ondanks hunne wandaden,
een beschermer in den gouverneur zouden vinden.
Nu trok het grauw al gierende langs de straten
en vielen vele rustige burgers in hunne woningen
aan. De procureur-generaal, Mr. J. Kalf f, trad
strong tegen hen op en de Commissaris van politie
Van Li e r o p zag zich genoodzaakt een der op-
ruiers neer te schieten (14 Mei). Van Lohmans'
zijde werd niets gedaan om den opstand te dem-
pen. Integendeel: de militairen warden gekazer-
neerd en de marine mocht niet aan wal. Zelfs
sprak de Gouverneur de belhamels aan en verge-
zelde hen een wijl bij den optocht. Het beschaatde
deelder bevolking achtte toen de maat vol gemeten
en met medewerking der Staten maakten duizen-
den telegraphisch den Minister van Koloni6n Mac-
kay met het gewicht van den opstand bekend,
verzochten hem Lohman het opperbevel over de
Troepen te ontnemen en het op te dragen aan de
drie alhier aanwezige Kommandanten. Lohman
daarentegen wierp de schuld van het oproer op
Mr. Kalff. De Minister stond het verzoek der Staten
toe Dadelijk werd te Paramaribo de staat van
beleg afgekondigd en het districtsvolk aangemaand









naar hun woonsteden terug te keeren. De marine
wonder bevelvan denluitenant Steyn en demili-
taiAn, bijgestaan door de stedelijke Schutterij,
trokken uit en binnep eenige dagen was de rust
volkomen hersteld. De hoofdleiders werden ge-
vangen gezet. Lohmans' gezag was hierdoor on-
dermijnd en eenige weken later verlrok hij naar
Nederland,
Ware Lohman minder hartstochtelijk geweest,
de kolonie zou wonder zijn bestuur zijn welgevaren.
Aan hem toch heeft de kolonie in 1890 de ver-
binding met het wereldtelegraafnet te danken. -
Ook de Javaansche immigratie bracht hij tot stand.
Kort voor Lohmans' aftreden deed de Czaar
van Rusland uitspraak in de Lawakwestie.
Door deze uitspraak verkreeg de kolonie een strook land on-
geveer II/, million B.A. groot, gelegen tusschen de Lawa en de
Tapanahony. Het bezit van dit stuk land was om zijn goudrjkdom
sedert jaren een twistappel tasschen de Nederlandsche en de Fran-
sche regeering. En niettegenstaande in 1861 door een Nederl.-
Fransche Commissie bestaande uit de heeren Pito n-V ita 1,
Beck, Baudet en Remmy, Baron Van Heerdt, Cateau
van Roosevelt en Kappler de Marom~ne als de Lawa-
voortzetting was aangenomen, bleef de kwestie hangende. totdat in
1888de eindbeslissing aan den Czaar van Rusland werd opgedragen,
die in Mei 1898, de Lawa als de natuurlijke grens aanwees.

Tijdens zijn bestuur overleed op den 23n Nov.
1890 de geliefde vorst Koning Willem III. De
regeering kwam toen in handen van de minder-
jarige kroonprinses Wilhelmina wonder voog-
dijschap van hare moeder, Koningin Emma -
Algemeen betreurde men inSuriname het verlies
van dien waardigen vorst.








XXXVI. Mr. Van Aseh van Wick.
1891-1896.

Van Asch van Wijek wist de opgewonden
stemming wonder de bevolking tot kalmte te bren-
gen en de verbroken eensgezindheid tusschen Be-
Atuur en Staten te herstellen.
Een opstand wonder de Britsch-TndiSrs (16 Aug.
1891) op Zoelen uitgebroken, most daarentegen
door de militaire macht worden onderdiukt.
Op Wolfenbuttel liet Van Asch van Wijck vele
nuttige werken in het belang der kolonie ten uit-
voer brengen:
Er werd een Culluurluin aangelegd en een
Krankzinnigengesticht gebouwd, alwaar de zieken
van Cholera(*) in 1895 werden overgebracht. Aan
het hoofd van die Inrichting kwamn een psychiater,
Ook werd er een Meteorologisch Instituut gesticht.
Op '"root-Ghatillon aan de Boven Suriname
stichtte hij een asyl voor melaatschen, waarheen
de leprozen van Batavia aan de Coppename in
1897 werden vervoerd.
Naast dit asyl verrees in 1899 de Vereenigde
Protestanten inrichting Bethesda, wonder leading van
den Mor. Br. Sli nck en eenige liefdezusters.
Reeds in 1895 hadden de R. K. wonder den
geachten Mgr. Wulfingh op een eri aan de
Gravenstraat een leprozeninrichting ,,Gerardus Ma-
jella Stichting" gebouwd en de hetandeling der
zieken aan de R. K. liefdezusters toevertrouwd.

(*) Cholera werd het oude krankzinnigengesticht genoemd,
omdat bet op dezelfde plaats stood, waar in 1851 bQ de cholera-
epidemie, de barakken waren opgeslagen.









Ook het Saramaccakanaal, waarvoor jaarlijks
groote sommen voor 't uitbaggeren werden besteed,
werd verbeterd.
In 1894 naar Nederland vertrokken, wist Van
Asch van Wijck den Min. v. Kol. Mr. Bergsma
te bewegen een leening, groot 3000000 gulden voor
't uitvoeren van productive werken aan te gaan.
Twee grootsche werken zouden dan kunnen
worden uitgevoerd: lo. het afsluiten van het Sa-
ramaccakanaal door schutsluizen; 2o. het bepolde-
ren van een stuk land groot + 2500 H. A., gelegen
achter Charlesburg.
Den 22n Februari 1896 werd de leening door de
Tweede Kamer der Staten Generaal goedgekeurd.
Kort na zijn vertrek, werd door zijn opvolger
Mr. Tone kens (18 Januari 1897) en een groot
aantal ingezetenen de eerste paal voor den aan-
bouw van de sluis aan de Dominekreek ingeheid.
(683 palen waren noodig voordat de steenenvloer
kon worden gemetseld) --In 1898 was die sluis
en in 1900 die op Uitkijk. Deze sluizen kregen
den naam van Havelaarsluizen
Het tweede werk werd door de daaraan ver-
bonden moeilijkheden niet uitgevoerd.
Onder het bestuur van Van Asch van Wijck werd het West-
Indisch leger vervangen door het Nederlandsche, met dezelfde
rechten als het Oost-Indische,
Ook de Immigratie van Britsch-Indiirs maaktc plaals voor
Indoneezen uit Java en andere Oost-Indische Bezillingen. Hlet
eerste transport met Indoneezen vond plants in 1894. Van de
517 stierven er echter 50 op reis en ongeveer 200 moesten als
verpleegdcn in het Milit. Hospital worden opgenomen. Eerst in
1897 kwam een tweede transport met ongeveer 600 immigranten,
en sindsdien worden jaarlijks duizenden Indoneezen (z.g. Javanen) .
als veldarbeiders in de kolonie overgebracht.








Van Asch van Wijek heeft in Nederland steeds
de belangen der kolonie voorgestaan. In 1901
trad hij als Min. v. Kol. op, doch overleed reeds
den 9n Sept. 1902, diep betreurd door de Surin.
ingezetenen.
Erkentelijk voor het goede aan de kolonie
bewezen, richtte de burgerij in 1904 voor dezen
landvoogd een standbeeld op. Dit gedenkteeken
bestaat uit een bronzen borstbeeld op granieten
voetstuk.

XXXVI. Mr. Warmolt Tonckens JLz. 1899-1902.
C. Lely 1902 1905. Krullotenziekte.
Bacovencultunr.
Kort na het optreden van Mr. Ton k ens.
dreigde de ,,Krullotenzzekte" de cacaocultuur met
ondergang. Een plantkundige, professor Went,
in 1901 van regeeringswege uitgezonden om die
ziekte te bestrijden, kon de oolzaak niet ontdek-
ken; ze bleef voortwoekeren en doodde bij dui-
zendtallen de cacaoplanten. (De cacaooogst daalde
van 41/, million K.G. in 1896 tot 885000 K.G. in
1904. Vele plantageeigenaars werden hierdoor ge
ruineerd en deden hunne plantages voor spotprijzen
van de hand Om de plantages voor ondergang te
redden, riep gouv, L e y regeeringssteun voor een
nieuwe cultuur in. En in 1905 kwam de ba-
covencultuur tot stand. Met de United Fruit Com-
pany, een Amerikaansche vruchtenmaatschappij,
sloten regeering en planters een overeenkomst voor
den aankoop van den bacovenoogst gedurende een
zeker aantal jaren, tegen een vastgestelden prijs
per bos.








De planters moesten gezamenlijk 3000 H.A. in
cultuur brengen; waartengenover het bestaur zich
verbond hen met raad en geld bij te staan. Voor
het vruchtenvervoer naar New-York bouwde de
K.W.I.M vier stoomschepen, z.g. bacovenbooten.
Met den grootsten spoed werden bacovenvel-
den aangelegd.
De plant tierde welig en de oogst was uit-
stekend; (in 1908 bedroeg hij reeds 650000 bos.
Doch eenigejaren later brak de wortel- of ,,Pana-
maziekte" onder de Gros-llichelplanten uit. De plan-
ten gingen aan het kwijnen en stierven uit. Om de
cultuur te behouden, werd toen op advies van de
Fruit-Company, de Congo varieteit ingevoerd, die
met aan de ziekte onderhevig was Maar nu ver-
langde de Company voordeeligervoorwaarden De
Min. De Waal Malefijt die de voorwaarden
niet wilde aanvaarden, ontsloeg die Maatscbappij
van hare verplichtingen en onthield den planters
verderen steun.
De bacovencultuur behoorde van toen af tot
het verleden. Ruim 1,5 million going te loor. De
planters keerden toen tot de weleer zoo voordeelige
koffiecultuar.
(Van de 310 plantages, die Suriname nog in
1830 telde, waren 160 daarvan kofficstaten.)
In korten tijd warden honderden Hectares met Liberiakoffie-
planten aangelegd. Millioenen K.G. koffie worden thans geoogst,
waardoor komflefabrieken met pulp- en droogmachines op verschei-
dene planlages verrezen. De cacaocultuur die zich tusschentijds
hersteld had, going door dedroogte van 1925-'26 weer sterk ach-
teruit.
Tijdens het bestuur van Tonckens vond in 't
Moederland een heugelijke gebeurtenis plaats. Den








6n September 1898 werd onze 18-jarige vorstin
Wilhelmina gekroond.-Te harer eere vierde
Suriname drie dagen lang, van 6-8 September,
feest Op ieders borst prijkte in die dagen de
o:anjecocaide, als teeken van gehechtheid aan bet
Oranjehuis. -
Als een blijvende herinnering werd op dien
dag een cederplant ,de Wilhelminaboon" op
het Plein in den ground gestoken.
Drie jaar later, in 1901, was op H.M huwe-
lijksdag de stad wederom in feestdos.
Een zeer treurige gebeurtenis greep plaats
eenige maanden v66r Tonckens' aftreden op de
plantage MariWiburg. Den 29n Juli 1902 werd
de directeur Mayor door een bende koelies -
rietkappers- die hooger loon en minder wcrk
eischten. aangevallen en om 't leven gebracht.
Na deze daad ontstond er een volsl.igen opstand,
waaraan bijna de geheele koeliemacht dier plantage
deelnam. Het plantagepersonccl en de aldaar ge-
vestigde politiemacht werderi uitgejouwd en met
steenen en andere projectielen gegooid. Een mi-
litaire macht ter hulp gezonden om de orde to
herstellen, ontving gcen better ontvangst, zoodat
deze genoodzaakt werd van de wapens gebruik te
maken, v66r zij den opstand kon bedwingen.
Vele der oproerlingen ongeveer 25-- ver-
loren daarbij het leven en een groot aantal werd
verwond.
De moordenaars en hunne medeplichtigen
werden gevangen genomen en veroordeeld.
XXXVII. WetensehappelUke expeditles.
Na de arbitrale uitspraak van den Czaar van









Rusland vertrok in 1892 de gouv. landmeter Loth
naar de Marowyjne om een lijn te traceeren tus-
schen deLawa en de Tapanahony en om den loop
der Iosso te bepalen.
Aanvangende van het Marronsdorp Cottica aan de Marowine
werd een ljn getraceerd naar de Tapanahony.
In het Lawadella ontdekle Loth twee rivierarmen, die samen-
vloiden en de Gonini vormden. Aan die nvierarmen gafLoth
de nam van Emma- en Wilhelminarivier en aan drie dicht bij
elkaar gelegen vallen, bij de samenvloeiing, den naam van
Nassauvallen.
Ook ontdekte Loth dat de Tossokreek een noor-
delijken loop heeft.
Van Drimmelen, distr. Commissaris van
Nickerie, ondernam in 1897 een onderzoekingstocht
naar de Boven-Nickerie.
Van Drimmelen ontdekte in de Nickerie een zeer grooten wa-
terval, dien iij Blanche Marieral noemde. Ook vele deugdelijke
houtsoorten en een groote afzetting van ijzeroer en kaolin.
In 1900 deed Dr. Van der Capelle een onder-
zoek naar het stroomgebied van den Corant4n.
Doch het grootste deel der binnenlanden bleef
nog onbekend terrein. -- De kaart van Suriname
toonde slechts 66n groote witte plek, waarop de
loop der rivieren bij gissing werd aangegeven.
Dit trok de aandacht van wetenschappelijke
mannen en van het Koninklijk Aardrijkskundig
Genootschap in Nederland, die meer van de bin-
nenlanden verlangden te weten.
In 1901 vertrok op kosten van dat Genoot-
schap de eerste wetenschappelijke expeditie naar
de Coppename, wonder leading van Majoor B a k h u i s,
om den oorsprong en de bronnen dier river op
te nemen.









Daarna werden nog zes soortgelijke expedities
uitgezonden. 1)
Trots de groote moeilijkheden en de tegen-
werking van de zijde der Marronhoofden 0 sei s i e
en Apansa ondervonden, werden de stroomge-
bieden der rivieren opgenomen en de bergketens
en bergtoppen in kaart gebracht en var een naam
voorzien.2)
In 1907 drong De Goej e tot den oorsprong
van de Paloeneu door en kwam bij die gelegenheid
in aanraking met de Majoli-lndianen.
Op deni Annanasberg, ongeveer 450 M hoog,
deed Eilerts de Haan vele metingen en ontdekte
aan de Paloemeu een bijna 'geheel kalen bergtop +
700 M. hoog, Kasikasima genoemd.
Bij den laatsten tocht in Augs. 1910, overleed
Eilerts de Haan te Steenpoort aan de Gran R'o en
werd aldaar ter aarde besteld.

1) De Coppename-exp.: 5 Augs.-28 Nov. 1901. leider L.
A. Bakhuis.
De Saramacca-exp.: 31 Octr. 1902-27 April 1903. A. J.
van Stockum.
De Gonini-exp.: 28 Juli 1903-Jan. 190'. A. Franssen
van Herderschee.
De Tapanahony-exp.: 5 Juli-9 Deer. 1905. A. Franssen
van Herderschee.
De Toemoek-Hoemack-exp.: 3Juli-29 Deer. 1917. De Goeje
De Suriname-exp.: 30 Juni--20 Nov. 1908. J. Eilerts de
Haan.
De Corantln-exp.: Juli-2 Augs. 1911. J. Eilerts de
Haan. C. Kayser.
2) De Emmaketen met de Hendriktop, 1080 M.; de Wilbel-
minaketen met toppen van 1270 M.; het Bakhuisgebergte; het Lely-
gebergte; de Van Asch van Wijckketen ; het Van Stockumgebergte;
de Goejeberg; bet Kaysergebergte en andere.
In 1903 bezocht Herderschee de Timeri-rotsen met ingegrifde
Indiaansehe karakters.




University of Florida Home Page
© 2004 - 2010 University of Florida George A. Smathers Libraries.
All rights reserved.

Acceptable Use, Copyright, and Disclaimer Statement
Last updated October 10, 2010 - - mvs