• TABLE OF CONTENTS
HIDE
 Front Cover
 Title Page
 Table of Contents
 Historische inleiding
 Hoofdstuk I: suriname onder bet...
 Hoofdstuk II: wijziging van het...
 Hoofdstuk III: Slotsom
 Bijlagen
 Stellingen: staatswetenschap
 Stellingen: rechtswetenschap






Title: Het regeerings-reglement van Suriname
CITATION PAGE IMAGE ZOOMABLE
Full Citation
STANDARD VIEW MARC VIEW
Permanent Link: http://ufdc.ufl.edu/UF00074118/00001
 Material Information
Title: Het regeerings-reglement van Suriname
Physical Description: vii, 283p. : ; 24cm.
Language: Dutch
Creator: Oordt, Adriaan Julius van der Houven van, 1870-1902
Publisher: E.J. Brill
Place of Publication: Leiden
Publication Date: 1895
 Subjects
Subject: Politics and government -- Suriname -- 1814-1950   ( lcsh )
Colonies -- Netherlands -- Suriname   ( lcsh )
Genre: non-fiction   ( marcgt )
 Notes
Thesis: Inaug.-diss--Utrecht.
Statement of Responsibility: door Adriaan Julius van der Houven van Oordt.
 Record Information
Bibliographic ID: UF00074118
Volume ID: VID00001
Source Institution: University of Florida
Holding Location: University of Florida
Rights Management: All rights reserved by the source institution and holding location.
Resource Identifier: aleph - 001131560
oclc - 24662864
notis - AFM8865

Table of Contents
    Front Cover
        Front Cover 1
        Front Cover 2
        Front Cover 3
    Title Page
        Title Page 1
        Title Page 2
        Title Page 3
    Table of Contents
        Table of Contents 1
        Table of Contents 2
    Historische inleiding
        Page 1
        Suriname eeu kolonie der West-Indische compagnie, 1682-1791
            Page 1
            Page 2
            Page 3
            Page 4
            Page 5
            Page 6
            Page 7
            Page 8
            Page 9
            Page 10
            Page 11
            Page 12
        Tijdperk van Overgang. 1791-1815
            Page 13
            Page 14
            Page 15
            Page 16
            Page 17
            Page 18
        Koloniaal Regeeringsbeleid uitsluitend in banden van den Koning 1815-1848
            Page 19
            Inleiding
                Page 19
                Page 20
                Page 21
            Suriname onder het Reg. Regl. van 1816
                Page 22
                Page 23
                Page 24
            Suriname onder het Reg. Regl. van 1828
                Page 25
                Page 26
                Page 27
                Page 28
            Suriname onder het Reg. Regl. van 1832
                Page 29
                Page 30
                Page 31
                Page 32
            Inmenging van den wetgever in Koloniale zaken
                Page 33
                Page 34
                Page 35
                Page 36
                Page 37
                Page 38
                Page 39
    Hoofdstuk I: suriname onder bet Reg. Regl. van 1865
        Page 40
        De bepalingen van het reg
            Page 40
            Page 41
            Page 42
            Page 43
            Page 44
            Page 45
            Page 46
            Page 47
            Page 48
            Page 49
            Page 50
            Page 51
            Page 52
            Page 53
            Page 54
            Page 55
            Page 56
            Page 57
            Page 58
            Page 59
            Page 60
            Page 61
            Page 62
            Page 63
            Page 64
            Page 65
            Page 66
            Page 67
            Page 68
            Page 69
            Page 70
            Page 71
            Page 72
            Page 73
            Page 74
            Page 75
            Page 76
            Page 77
            Page 78
            Page 79
        Economische beschouwingen
            Page 80
            Page 81
            Page 82
            Page 83
            Page 84
            Page 85
            Page 86
            Page 87
            Page 88
            Page 89
            Page 90
            Page 91
            Page 92
            Page 93
            Page 94
            Page 95
            Page 96
            Page 97
            Page 98
            Page 99
    Hoofdstuk II: wijziging van het Reg. Regl.
        Page 100
        Bezwaren tegen 't Reg. Regl. 1865
            Page 100
            Page 101
            Page 102
            Page 103
            Page 104
            Page 105
            Page 106
        Voorstellen tot vijziging
            Page 107
            Page 108
            Page 109
            Page 110
            Page 111
            Page 112
            Page 113
            Page 114
            Page 115
            Page 116
            Page 117
            Page 118
            Page 119
            Page 120
            Page 121
            Page 122
            Page 123
            Page 124
            Page 125
            Page 126
            Page 127
        Engelsche West-Indische Kolonien
            Page 128
            Page 129
            Page 130
            Page 131
            Page 132
            Page 133
            Page 134
            Page 135
            Page 136
            Page 137
            Page 138
            Page 139
            Page 140
            Page 141
            Page 142
            Page 143
            Page 144
            Page 145
            Page 146
            Page 147
            Page 148
            Page 149
            Page 150
            Page 151
            Page 152
            Page 153
    Hoofdstuk III: Slotsom
        Page 154
        Page 155
        Page 156
        Page 157
        Page 158
        Page 159
        Page 160
        Page 161
        Page 162
    Bijlagen
        Page 163
        Staat van inkomsten, uitgaven en subsidies
            Page 163
        Staat van opbrengst der voornaamste belastingen
            Page 164
        Staat der jaarlijksche invoeren
            Page 165
        Staat der jaarlijksche uitvoeren
            Page 166
        Uitvoer-staat van enkele artikelen
            Page 167
        Productie-staat van eenige artikelen
            Page 168
        Aantal plantages en immigranten
            Page 169
        Bevolkings-staat
            Page 170
        Onderwijs-staat
            Page 171
        Vergaderingen der koloniale staten en bebandelde wesontwerpen
            Page 172
        Oktroy van 1682
            Page 173
            Page 174
            Page 175
            Page 176
            Page 177
            Page 178
            Page 179
            Page 180
            Page 181
            Page 182
        Regeerings reglement van 1816 no. 2
            Page 183
            Page 184
            Page 185
            Page 186
            Page 187
            Page 188
            Page 189
            Page 190
            Page 191
            Page 192
            Page 193
            Page 194
            Page 195
            Page 196
            Page 197
            Page 198
            Page 199
            Page 200
            Page 201
        Regeerings reglement 1828 no. 3
            Page 202
            Page 203
            Page 204
            Page 205
            Page 206
            Page 207
            Page 208
            Page 209
            Page 210
            Page 211
            Page 212
            Page 213
            Page 214
            Page 215
            Page 216
            Page 217
            Page 218
            Page 219
            Page 220
            Page 221
            Page 222
            Page 223
            Page 224
            Page 225
        Regeerings reglement van 1832
            Page 226
            Page 227
            Page 228
            Page 229
            Page 230
            Page 231
            Page 232
            Page 233
            Page 234
            Page 235
            Page 236
            Page 237
            Page 238
        Aanvulling en Wijziging van 1845
            Page 239
            Page 240
            Page 241
            Page 242
            Page 243
            Page 244
            Page 245
        Regeerings reglement van 1865
            Page 246
            Page 247
            Page 248
            Page 249
            Page 250
            Page 251
            Page 252
            Page 253
            Page 254
            Page 255
            Page 256
            Page 257
            Page 258
            Page 259
            Page 260
            Page 261
            Page 262
            Page 263
            Page 264
            Page 265
            Page 266
            Page 267
            Page 268
            Page 269
            Page 270
    Stellingen: staatswetenschap
        Page 271
        Page 272
        Page 273
        Page 274
        Page 275
        Page 276
    Stellingen: rechtswetenschap
        Page 277
        Page 278
        Page 279
        Page 280
        Page 281
        Page 282
        Page 283
Full Text











A. J. VAN DER HOUVEN VAN OORDT.



HET REGEERINGS-REGLEMENT
VAN

SURINAME.




1ra
/ 1


HET REGEERINGS-REGLEM ENT

VAN


SURINAME.












HET REGEERINGS-REGLEMEN 0ME.




PIROEFSC FT
TER VERKRIJGING VA V 7 N

DOCTOR IN DE STUA VETENSCHAP
AAN DE RIJKS-UNIVERSITEIT TE ITRE(HT,
NA MACH'ItGING VAN DEN R I:'TOR-MAGNIFT -1

Dr. H. C. DIB ITS,
IIlO((LFERAAR IN DE IA(ILTEIT l)I': \I- L\ NATI 1 I 11K '
VOLGENS BESLUIT VAN DEN SENAAT DER UNIVERSITEIT
I'tGEN DE: BELENKINGI N V \
DE F\ILTEITl IER RE(IITSI.ELEERIIIIEID
TE VERDEDIGEN
op Maandala 2-4 Juni IS9j. (des naiimlildda; to 2 urc.
POOR

AIRIAAN JULIUS VAN DER HOUVEN VANORDT, /,
GEBOREN TE I LEL1:' -.








LEIDEN, 1895.
FIRMA E. J. BRILL.













1 EWICA


LEIDEN: BOEKDRUKBERIJ VAN J. BRILL























AAN MIJNE ORDERS.




















I N H I IT D.
INHOUD.




HISTORISCHE INLEIDING. Bladz.
1. Suriname een Kolonie der West-Indische Com-
pagnie, 1682-1791 . . 1
2. Tidperk van Overgang. 1791-1815 . 13
3. Koloniaal Regeeringsbeleid uitsluitend in handen
van den Koning 1815-1848.
a. Inleiding ............ .19
b. Suriname wonder het Reg. Regl. van 1816 .. 22
c. Suriname wonder het Reg. Regl. van 1828 .25
d. Suriname wonder bet Reg. Regl. van 1832 .29
4. Inmenging van den wetgever in Koloniale zaken. 33
HOOFDSTUK I. Suriname wonder bet Reg. Regl. van 1865.
1. De bepalingen van het Reg. Regl .. 40
2. Economische beschouwingen . .. 80
HOOFDSTUK II. Wijziging van het Reg. Regl.
1. Bezwaren tegen 't Reg. Regl. 1865 100
2. Voorstellen tot wiziging . .. 107
3. Engelsche West-Indische Kolonien . 128
HOOFDSTUK III. Slotsom . . .. 154
BIJLAGEN.
I. Staat van inkomsten, uitgaven en subsidies 463
II. Staat van opbrengst der voornaamste belastingen. 164
III Staat der jaarlijksche invoeren .. .165
IV. Staat der jaarlijksche uitvoeren . 166
V. Uitvoer-staat van enkele artikelen . .. .167
VI. Productie-staat van eenige artikelen. 168








VllI INHOUD.
Bladz.
VII. Aantal plantages en immigranten . 169
VIII. Bevolkings-staat. . . 170
IX. Onderwijs-staat. . . .. 171
X. Vergaderingen der Koloniale Staten en behandelde
wetsontwerpen. . . 172
A. Octroy van 1682 . . .. 173
B. Regeerings Reglement van 1816 No. 2. .. 183
C. Regeerings Reglement 1828 No. 3 .. 202
D. Regeerings Reglement van 1832. . 226
E. Aanvulling en Wijziging van 1845 .. .. 239
F. Regeerings Reglement van 1865 .. . 246
STELLINGEN. Staatswetenschap. 271
STELLINGEN. Rechtswetenschap .... 277

















HISTORISCHE INLEIDING.


1. SURINAME EEN KOLONIE DER WEST-INDISCHE
COMPAGNIE. 1682-1791.

De oudste geschiedenis der kolonie Suriname hangt zoo
nauw te zamen met die der West-Indische Compagnie, dat
wg allereerst op deze laatste een blik willen slaan.
Zij dankt haar ontstaan aan den in 1567 te Antwerpen
geboren Willem Usselincx; maar zj werd opgericht op geheel
andere wize en met een geheel ander doel dan hij zich had
voorgesteld.
Deze man toch was in vele opzichten zijn tijd te ver voor-
uit om goed begrepen te worden. Zjn streven was gericht op
de stichting van een volkplanting in Amerika zonder slaven
en niet om daar goud en silver te zoeken, maar om een
voordeeligen ruilhandel van manufacture tegen grondstoffen
tusschen moederland en kolonie tot stand te brengen ).
Godsdienst en vrijheid zouden daardoor bevorderd worden;
immers het gevolg zon wezen, dat Spanjes macht, voor een
groot deel ook san den ruilhandel met Amerika ontleend,
zou worden ondermind, ,,de macht van dien aartsvijand van
het ware geloof en burgerljke vriheid". Daar afzonderlike


1) van Rees, Geschiedenis der staathuishoadkunde in Nederland, dl. II. Ge-
achiedenis der koloniale politiek van de Republiek der Vereenigde Nederlanden,
pag. 74.

















HISTORISCHE INLEIDING.


1. SURINAME EEN KOLONIE DER WEST-INDISCHE
COMPAGNIE. 1682-1791.

De oudste geschiedenis der kolonie Suriname hangt zoo
nauw te zamen met die der West-Indische Compagnie, dat
wg allereerst op deze laatste een blik willen slaan.
Zij dankt haar ontstaan aan den in 1567 te Antwerpen
geboren Willem Usselincx; maar zj werd opgericht op geheel
andere wize en met een geheel ander doel dan hij zich had
voorgesteld.
Deze man toch was in vele opzichten zijn tijd te ver voor-
uit om goed begrepen te worden. Zjn streven was gericht op
de stichting van een volkplanting in Amerika zonder slaven
en niet om daar goud en silver te zoeken, maar om een
voordeeligen ruilhandel van manufacture tegen grondstoffen
tusschen moederland en kolonie tot stand te brengen ).
Godsdienst en vrijheid zouden daardoor bevorderd worden;
immers het gevolg zon wezen, dat Spanjes macht, voor een
groot deel ook san den ruilhandel met Amerika ontleend,
zou worden ondermind, ,,de macht van dien aartsvijand van
het ware geloof en burgerljke vriheid". Daar afzonderlike


1) van Rees, Geschiedenis der staathuishoadkunde in Nederland, dl. II. Ge-
achiedenis der koloniale politiek van de Republiek der Vereenigde Nederlanden,
pag. 74.









personen tot die stichting niet in staat waren, most een
West-Indische Maatschappj opgericht, waarvoor Usselincx
een zeer democratisch bestnur ontwierp en deze Maatschappi
zou dan aan de Staten octrooi aanvragen voor de uitsluitende
vaart 1). Het Concept, dat in 1621 door de Staten van Hol-
land aan de Staten-Generaal werd aangeboden en door de
laatsten 3 Juni van dat jaar aangenomen, beoogde niet in de
eerste plaats ,,de stichting van een ware volkplanting, door
,,vrije lieden bewoond en bebouwd, wonder bescherming van
,,het Staatsgezag, dat voor hunne rechten en belangen zou
,,zorgdragen", maar had hoofdzakeljk ten doel om der repu-
publiek in den oorlog tegen Spanje een krachtigen steun te
verleenen. ,,Handeldrijven was slechts voorwendsel, altjd
,,nevenzaak; buit te behalen het ware, met inspanning van
,,alle krachten nagejaagd doel. Dientengevolge bewees de
,,West-Indische Compagnie den Staat veel grooter diensten
,in den strid tegen Spanje, dan hare Oost-Indische zuster.
.Hare ondernemingen werden in den regel niet slechts in
,,overleg met de Staten-Generaal en den Prins van Oranje
,,beraamd, maar ook door Staatsche troepen en oorlogschepen
,,ondersteund" 2).
Het Bestuur der Compagnie bestond nit 5 Kamers; het
hoogste gezag berustte bi een college van 19 bewindhebbers.
Het octrooi waarborgde gedurende 24 jaar het recht op uit-
sluitende vaart op de Westkust van Afrika en op Amerika
en werd in 1647 weder voor 25 jaar verlengd.
Dat in het jaar 1661 Brazilie most worden teruggegeven
aan Portugal, deed de Compagnie zeer in beteekenis ver-
liezen; haar octrooi werd in 1674 niet verlengd, de Com-
pagnie werd door de Staten ontbonden. Wel werd een nieuwe


1) van Rees, pag. 110.
2) van Rees, pag. 180.










Compagnie weder opgericht in hetzelfde jaar, maar met be-
perkter octrooi en vereenvoudiging van het bestaur, dat nu
bg tien bewindhebbers zon berusten.
De eerste vestiging in Suriname geschiedde omstreeks 1650
door de Engelschen; de eerste organisatie van het bestuur
had plaats wonder Lord Panham, aan wien de kolonie in 1662
door Engeland was gegeven. ,,Onder zgn oppermacht werd
,,het bestuur geregeld, dat bestond uit den Gouverneur, den
,,Raad en de Gemeente, terwil de kolonie volgens Engelsche
,,wetten en eenige bizondere keuren werd beheerd. Verder
,,werd ook toen reeds aan de ingezetenen invloed op den
,,gang des bestuurs verleend" 1).
Maar reeds zeer spoedig, in 1667, werd Suriname door de
Zeenwen op de Engelschen veroverd.
Vijftien jaar lang twistten Zeeland en de Staten-Generaal
over het eigendom van Suriname. De verovering door een
Zeeuw gold bi de Staten-Generaal niet als voldoende ground;
immers, zeiden zi, het geschiedde ten onzen koste. De strijd
eindigde, doordat de kolonie, die bij bet tractaat van West-
Minster 1674 door Engeland als een kolonie van Nederland
was erkend, in het jaar 1682 door Zeeland werd afgestaan
aan de West-Indische Compagnie voor een som van f 260.000,
een afstand, dien de Staten-Generaal goedkeurden bi octrooi
van 23 September 1682 2). Onder dat octrooi, dat tevens den
bestuursvorm der kolonie regelde, heeft Suriname tot 1791,
ja, zooals wi later zien zullen, feiteljk tot 1816, geleefd.
Vbor wj de bepalingen daarvan wat nader bezien, een
enkel woord over de eigenaars der kolonie. Want wel was
de West-Indische Compagnie daarvan eigenaar geworden,
maar voorziende, dat om de kolonie productief te maken,
meer geld zou noodig wezen, dan zij kon of wilde besteden,

1) J. Wolbers, Geschiedenis van Suriname 1861, pag. 35.
2) Men zie Bjlage A.










verkocht zi daarom in 1683 twee derden en wel Ben derde
aan Amsterdam en een derde aan van Aerssen, Heer van
Sommelsdik, welke laatste zich most verbinden als Gou-
verneur naar Suriname te gaan. De nieuwe eigenaars noem-
den zich, met de Compagnie, de Geoctroyeerde Societeit van
Suriname 1).
Wanneer wij de geschiedenis van Suriname doorbladeren,
dan vinden wi telkens gewag gemaakt van den invloed, de
pressie soms, door Amsterdamsche kooplieden op den gang
van zaken in Suriname uitgeoefend. Wi mogen dit vaak
betreuren, wanneer wi den geest opmerken, die daarbij
voorzat en de gevolgen, die zulks gehad heeft. Maar verwon-
deren kan het ons niet, als wi bedenken, dat behalve den
invloed door de stad Amsterdam als eigenaar van een derde
der kolonie uitgeoefend, de meeste aandeelhouders der West-
Indische Compagnie in die stad gevestigd waren, terwijl in
1770 Amsterdam nog weder het Ben derde van de erven van
Sommelsdgk kocht en dus de kolonie, meer special een
kolonie van Amsterdam kon genoemd worden.
Keeren wij thans terug tot het octrooi van 1682, dat in
een inleiding en 32 artikelen de verhouding van de Staten-
Generaal tot de Compagnie en van deze laatste tot de kolonie,
benevens den vorm van bestuur, heeft geregeld.
In de inleiding worden de redenen genoemd, waarom de
West-Indische Compagnie de kolonie verkrjgt, n.1. om de
groote kosten in den aanvang te maken en de faciliteiten, die
aan de kolonisten moeten worden verleend. De voorwaarden
der overdracht liggen in dit octrooi en nimmer zal de West-
Indische Compagnie bevoegd zin in de artikelen eenige
wijzigingen te brengen. Hierbg sluit zich artikel 32 aan,
dat zegt, dat zoo het na eenigen tjd mocht blijken, dat


1) Wolbers, pag 54.










het bezit der kolonie voor de Compagnie te kostbaar was,
deze dan het recht zou hebben van abandonnement aan den
Staat, die dan alles zou regelen buiten de Compagnie om.
Artikel 2 waarborgt aan de kolonisten gedurende tien jaar
vridom van lasten en na dat tijdsverloop zouden slechts
enkele matige, in het octrooi genoemde belastingen (art. 4)
mogen worden opgelegd, terwijl voor al het overige de vrje
toestemming van den Gouverneur en de vertegenwoordigers
der kolonisten noodig was.
De artikelen 6-8 regelen, in strijd met de bedoeling van
Willem Usselincx, den aanvoer van slaven, waartoe de West-
Indische Compagnie uitsluitend bevoegd, maar dan ook, naar
de behoeften der kolonisten, verplicht was.
De artikelen 11 sqq. houden het monopolie beginsel in; alleen
van en naar de republiek mochten goederen worden vervoerd.
Vbor wij aan den bestuursvorm komen, moeten wij nog
wijzen op een eigenaardige bepaling in de artikelen 9 en 10,
die diende om het blanke element te versterken. leader schip,
dat van Nederland naar Suriname going, most, als de Com-
pagnie zulks wenschte, twaalf kolonisten overvoeren, tegen
een matigen, in het octrooi genoemden prjs.

Het hoogste gezag in alle politieke en militaire zaken be-
rust bj den Gouverneur (art. 20), die door de Compagnie
aangesteld, de goedkeuring zgner instructie en van zijne aan-
stelling eerst most afwachten van de Staten-Generaal (art. 17).
Maar datzelfde artikel 20 zegt, dat in zaken van eenig be-
lang, door den Gouverneur de Raad moet worden bieen-
geroepen, waarvan de Gouverneur voorzitter was. En in den
Raad moet over het onderwerp worden beraadslaagd en beslist
bj meerderheid van stemmen. De uitvoering is dan aan den
Gouverneur opgedragen.
Gouverneur en raden genoten een zeer groote mate van









onafhankeljkheid, wat bij den grooten afstand van het
moederland wel niet anders mogelijk was.
De inmenging der Generale Staten was uiterst beperkt en
bestond, behalve in de goedkeuring van de aanstelling en
instructie van den Gouverneur, in de toestemming, die arti-
kel 30 noodig verklaarde voor alle imposition of lasten, aan
de kolonisten op te leggen.
Verder moesten alle ambtenaren en de leden van den Raad
den eed van trouw aan de Staten-Generaal en de Compag-
nie afleggen.
Toen dan ook in 1712 eenige ingezetenen der kolonie zich
richtten tot de Staten-Generaal, om op ground van verwaar-
loozing van de verplichtingen door de Societeit, te eischen
dat deze afstand deed van de kolonie en haar wonder be-
scherming stellen zou van Hunne Hoogmogenden, weigerden
de Staten zich hiermede te bemoeien.
Maar ook de inmenging der Compagnie, of better gezegd der
Societeit, al spreekt het octrooi daarvan nog niet, was, hoewel
vrij wat grooter, toch maar tot enkele onderwerpen beperkt.
De Societeit wees den Gouverneur aan en aan haar most
de eed van trouw worden afgelegd. Artikel 27 droeg aan de
Compagnie de zorg voor de defense op; maar menigmaal
besloten de ingezetenen, ten einde raad, daartoe zelve maar
de handen aan 't werk te slaan. Artikel 28 belastte de Com-
pagnie met de zorg voor predikanten, die echter door de
kolonisten werden betaald.
Eindelijk zegt artikel 29 nog, dat hoewel voor gewone
belastingen goedkeuring ook van de Staten-Generaal noodig
was, eenige ,,kleyne en modicque lasten" n. b. voor de kos-
ten van Justitie, kerkedienst en onderwas, met goedvinden
der Compagnie, door den Gouverneur met den Raad moch-
ten worden opgelegd.
De Politieke Raad, de vertegenwoordiging der kolonie, zou










(art. 18) bestaan uit tien personen, later uit te breiden tot
veertig, als de bloei der kolonie of het verlangen der inge-
zetenen of der West-Indische Compagnie zulks zou noo-
dig maken.
De leden van dezen Raad zouden voor 't leven gekozen
worden uit de kolonisten, uitmuntende door gegoedheid, be-
kwaamheid en geschiktheid, in dien zin, dat door alle ko-
lonisten tweetallen zouden worden gekozen, waarvan de Gou-
verneur telkensu en lid aanwees.
Wetgevende en rechtsprekende bevoegdheden waren won-
derlik door6en gemengd. Artikel 22 toch draagt aan den raad
ook de crimineele Justitie op. Voor civiele Justitie werd een
afzonderlik college gevorderd, een raad van civiele Justitie
(art. 23), maar Voorzitter was ook hiervan de Gouverneur,
naast wien zes leden zouden staan. Deze zes rechters mocht
de Gouverneur kiezen uit de verstandigsten en aanzienlijksten
der kolonisten of leden van den Politieken Raad; maar bi
die keuze was hij gebonden aan dubbeltallen, door hem met
den Politieken Raad opgemaakt.
Reeds spoedig werd aan de bepalingen van het octrooi
uitvoering gegeven. De eerste Gouverneur stelde in 1684 een
Raad van Politie en Justitie in van negen leden, waarvan
hij zelf voorzitter was; van 1684 tot 1689 belastte dit col-
lege zich ook met de civiele Justitie, maar in laatstgenoemd
jaar werd door den Gouverneur een afzonderlik Hof van
Civiele Justitie van zes leden (na 1744 tien) ingesteld.
Een college, niet in het octrooi geeischt en met beperk-
ter jurisdictie dan het Hof van Civiele Justitie, is dat, tot
beslissing van kleine geschillen, waarvan de leden werden
aangesteld door den Gouverneur in Rade, terwiji een oud-
Raad van Civiele Justitie voorzitter was.
Bet octrooi laat verder de Koloniale Regeering geheel vrij
in de wize, waarop zi het bestuur wil inrichten; alleen had










de Societeit zich nog de benoeming en daarbij de bezoldi-
ging van een tweetal ambtenaren voorbehouden '). De eerste
was de Commandeur, die op den Gouverneur in rang volgde
(dus niet de raad-fiscaal, zooals men later wel eens heeft willen
doen voorkomen), die wonder hem bet bevel over de krijgs-
macht en bet opzicht over de verdedigingswerken had, ter-
wjl hij daarenboven als eerste raad in het Hof van Politie
en Crimineele Justitie zitting nam.
Bovendien was hj, bi het overliden van den Gouver-
neur bevoegd, om bet bestuur ad interim, volgens resolutie
der Societeit, op zich te nemen, hetgeen hem wel somwijlen
werd betwist, maar volkomen ten onrechte.
De tweede was de raad-fiscaal, die eveneens in de beide
Hoven sitting had, maar slechts als adviseerend person, in
welke qualiteit hij ook den Gouverneur door de Societeit
was terzgde gesteld.
Zoo weinig past de hooge positive, die men den raad-fiscaal
later heeft toegedicht, bi de werkel]kheid, dat hij zelfs tot
1745 het ambt van exploiteur bj zijn fiscaat bekleedde en
als zoodanig door bet Hof als deszelfs dienaar, als deszelfs
ondergeschikte, die zijne besluiten most ten uitvoer leggen,
beschouwd werd ).

Bj de behandeling van het Reg. Regl. van 1865 in de
Staten-Generaal, werd zoowel door de vbor- als tegenstan-
ders van de toen voorgestelde vrjzinnige beginselen gewe-
zen, op de nagenoeg even vrgzinnige bepalingen van het
octrooi van 1682, die zoo meenden gene, aan Suriname
groote welvaart hadden verzekerd; maar die, volgens de te-
genstanders, de oorzaak waren geweest van eindelooze moei-
likheden en uitgeputte kassen.

1) Wolbers, pag. 167.
2) Wolbers, pag. 165.










Hoewel wi verder dit tijdperk stilzwigend voorbijgaan,
willen wij trachten deze tegenstrijdigheid nog eenigszins
nader uit te werken en dan tot eenige meerdere klaarheid
te brengen.
Vooreerst mogen enkele cijfers het bewijs leveren van
Suriname's enorme productiviteit.
Het aantal plantages, vijftig nog in 1683 was in 1702
tot tweehonderd, in 1762 tot vierhonderd gestegen, en in
1791 bedroeg bet aantal vijfhonderd een en negentig.
In den aanvang der 18e eeuw was de suikerproductie na-
genoeg de eenige; maar daarvan werd dan ook jaarlijks vijftien
a twintig million pond uitgevoerd. Dit getal breidde zich
in den loop dier eeuw nog belangrijk uit; maar tal van an-
dere producten kwamen daarnevens voor, zoodat b. v. de
koffie-uitvoer van 1750 tot 1791 sommige jaren vjftien mil-
lioen pond bedroeg ').
Tusschen de zeventig a tachtig groote schepen voeren jaar-
lijks van en naar Suriname.
Zoo lezen wi bij den Heer van Rees 9) ,,niettegenstaande
,,alle bezwaren, is Suriname echter voor de Vereenigde Ge-
,,westen zulk een belangrike bron van welvaart geweest,
,dat sommigen geneigd waren de voordeelen, die het ople-
,,verde, hooger te schatten, dan uit de geheele werkzaam-
,,heid der Oost-Indische Compagnie voortvloeide."
En toch, kwam men in de kolonie, men kreeg dien in-
druk van welvaart niet, maar wel bespeurde men leege kas-
sen, oorlogstoebereidselen, haspelarijen over defense en
andere zaken.
Hoe dit te verklaren ?
Vooreerst woonden de eigenaars, de belanghebbenden dus

1) P. M. Netscher, Geschiedenis van de kolonien Essequebo Demerary en
Berbice. 1888, pag. 380.
2) van Rees, pag. 374.










bg den bloei van bet land, in Nederland. Wat in 1863 is
geschied met de millioenen, door Nederland als schadevergoe-
ding voor de emancipatie gegeven, dat de eigenaars der plan-
tages die gelden naar hier lieten overzenden en verteerden,
in plaats van ze tot verbetering hunner plantages en ver-
zachting van het lot der arbeiders aan te wenden, dat vinden
we in Suriname's geschiedenis telkens terug.
Het verdiende geld kwam zelden der kolonie ten goede.
Men hoore slechts naar deze beschrijving nit de tweede helft
der 18e eeuw, bet tidperk van Suriname's hoogsten bloei:
,de ontzettende moeilijkheden der plantage-eigenaars, deden
,,hen niet in staat zijn de door het moederland voorgescho-
,ten gelden te betalen en weldra gingen hunne plantages aan
,,de hypotheekhouders in Holland over. Het rijk der Suri-
,,naamsche planters spoedde ten einde, dat der administra-
,,teurs, hetgeen nog heden (1861) voortduurt, begon. De
,,agenten der Hollandsche eigenaars kwamen in de plaats der
,,vorige bezitters, verwierven zich rjjkdommen, en oefen-
,,den grooten invloed op den gang der zaken uit. Dat door
,,den steeds vermeerderden invloed der administrateurs bet
,,lot der slaven verzwaard en in vele opzichten het nadeel
,,der kolonie werd bewerkt, zullen we in den loop der ge-
,,schiedenis aantoonen." ')
De Heer van Rees schrift:
,,Bi die bezwaren voegde zich nu, vooral in de tweede
,,helft der 18e eeuw, de nadeelen van de afwezigheid der
,,meeste grondeigenaars. Verwaarloozing en vermindering van
,,opbrengst, waren daarvan de noodwendige gevolgen, en
,,gaven op hunne beurt aanleiding, dat ontevreden eigenaren
,,zich van hun weinig rentegevende bezittingen trachtten te
,,ontdoen. Velen die 't geld niet hadden, kochten dan met


1) Wolbers, pag. 312.










,grif voorgeschoten gelden plantages, anderen breidden hunne
,,zaken langs dien weg uit '). Indien de kolonie in gezon-
,,den toestand verkeerd had, zou zeker niets meer tot haren
,,bloei hebben kunnen bgdragen. Maar voorzooverre de plan-
,,tages nog door de eigenaars zelven werden bestuurd, was
,,er bi dezen te weinig kennis, iver en volharding meer." 2)
Een tweede oorzaak van den geringen bloei der kolonie
lag in de kolonisten zelf. Wetgeving en rechtspraak hebben
te veel gestrekt in het uitsluitend belang van hen, die ze
uitoefenden en voor wie trouwens die verleiding maar al te
sterk was, belanghebbenden, als zij, als planters, meestal
waren.
Vandaar dat zij er zoo weinig tegenop zagen hun slaven
op de meest barbaarsche wijze te behandelen.
,,Als een kanker" zoo zegt de Heer Wolbers ,,knaagde de
,,worm der slavernij aan ieder ontluikend spruitje, dat bij
,,behoorlike verpleging tot bloei en welvaart der kolonie
,,had kunnen strekken. Noch de voordeelen van een gunstigen
,,koffieoogst, noch de stijgende prijs der andere stapelpro-
,,ducten, noch de gelukkige afloop eener krijgstocht tegen
,de wegloopers van Para, noch het zich weder vermeerde-
,,rend credit ( 1770) der kolonie bij de Amsterdamsche
,kooplieden, vermochten Suriname tot wezenljken bloei te
,brengen." 3)
Bij massa's ontvluchtten de slaven in de dichte wooden
er. putten door bun gewapenden terugkeer, in een honderd-
jarigen guerilla-oorlog de koloniale kassen nit.
Dat wonder zulke omstandigheden voor een Gouverneur reeds
een zware task was weggelegd, laat zich begrijpen. Maar,


1) Meer dan de andere bewijzen getnigt deze bereidwilligheid om geld voor
te schieten o. i. van den rijkdom der kolonie.
2) van Rees, pag. 372.
3) Wolbers, pag. 296.










waar de grens van zijne bevoegdheden en die van den Poli-
tieken Raad, niet was afgebakend, daar rezen moeiljkheden
buitendien van zelf telkens op. Was de Gouverneur een
meegaand person, dan handelde de Raad nagenoeg alleen.
Maar was hi zelfstandig, dan werd het oordeel van dien
Raad, uiterst zelden en slechts pro forma gevraagd, natuur-
lijk wonder hun heftig protest.
Maar meer nog dan door eenig artikel van het octrooi,
meer dan door de schuld van raden of Gouverneurs, zijn
moeilikheden gerezen door de baatzucht der Societeit ,want
,,de trage en te dikwerf belemmerde ontwikkeling, die aan
,Suriname is te beurt gevallen is voor verre het grootste
,gedeelte aan de baatzucht der Societeit te witen, die slechts
,,op onmiddellijke winst bedacht, tegen alle uitgaven opzag,
,waarvan het levende geslacht geen vruchten plukken zou
,,en zoowel uit kortzichtig eigenbelang, als uit heerschzucht
,,elke tusschenkomst der Hooge Regeering zorgvuldig afweerde"
en verder
,de onwil en de wrevel van Suriname's ingezetenen jegens
,,de Societeit openbaarde zich voornamelik door tegenwer-
,,king van die Gouverneurs van welke men meende, dat zij
,,de belangen der Societeit hooger stelden dan die der inge-
,,zetenen. Men belemmerde door een vijandige holding, wat
,,door onderlinge samenwerking tot heil van Suriname had
,,kunnen strekken". 1)
In het tjdvak van 1682 tot 1791 leerde men bij ervaring
de nadeelen kennen van het bestuur eener kolonie door een
handelslichaam.
Dat de vervanging van het stelsel van exploitatie nit de
18e eeuw door dat van verwaarloozing, tot ver in deze eeuw
in praktjk gebracht, moeiljk een stap tot verbetering kan


1) van Rees, pag. 374.










genoemd en Suriname dan ook niet tot voordeel heeft ge-
strekt, daarvan zullen wij in 't geen volgt de bewizen zien.

2. TUDPERK VAN OVEBGANG. 1791-1815.

In het jaar 1791 eindigde het octrooi der West-Indische
Compagnie en op raad van hun raadpensionaris van de
Spiegel besloten de Staten-Generaal dat octrooi niet meer te
verlengen ,,daar het", zoo drukt de Heer van Rees zich kern-
achtig nit, ,meer en meer duidelijk werd, dat de Compagnie
,even nutteloos was voor den Staat als voor hare partici-
,,panten". 1) De West-Indische Compagnie werd dus ontbonden
en de Kamer van X door een raad van kolonien vervangen;
terwijl de aandeelen der participanten, op dertig percent
geschat, in obligation rentende drie percent ten last der
republiek werden geconverteerd.
Aan alle Nederlanders werd de vrije vaart toegestaan.
Zoodra het octrooi had opgehouden te gelden, verviel dus
de basis der instellingen, die uit kracht van de bepalingen van
dat octrooi voorheen in Suriname waren gevestigd; verviel
ook het recht der ingezetenen, later nog wel eens, zij 't vol-
komen ten onrechte, nit dat octrooi afgeleid, om zelf hunne
vertegenwoordiging te kiezen.
Intusschen, voorloopig bleven de instellingen van het octrooi
doorwerken en zelfs de Societeit bestond nog eenige jaren.
Op 5 October 1895 vernietigden Hunne Hoog Mogenden de
directie der Societeit van Suriname en den 9den kwam in de
plaats een Comit6 tot de zaken van de kolonien en bezit-
tingen op de kust van Guinea en Amerika, bestaande uit
een en twintig leden, waarvan even voor den militairen
staat, zeven voor bet huishoudelijk bestuur en even voor
commercieele zaken.

1) van Rees, pag. 222.










Als reden van de vernietiging der Societeit werd in de
resolutie van 9 October 1795 aangevoerd: 1)
,,Dat de te voren bestaan hebbende West-Indische Com-
,,pagnie deer landen, oorspronkelik, even als de Oost-Indi-
,,sche Compagnie is geweest, een commercieerend lichaam,
,,dog hetwelk sedert vele jaren, vobr deszelfs vernietiging,
,hoewel geheel en al van aard en natuur veranderd zjnde,
,,zoodanig, dat door hetzelve geen commerce, hoegenaamd,
,,meer werd gedreven, nogthans, evenals of bet nog een
,,commercieerend lichaam ware, directie of de administrative
.,had van den handel op Essequebo, Demerary, St. Eusta-
.tius, Curacao en de bezittingen van den staat langs de
,,kust van Guinge, terwijl de colonie van Suriname en de
,,Berbice wederom door een afzonderlike Sociteit en Directie
,,geadministreerd werden, zoodat alle dezelve in geenerlei
,,verband staan met malkanderen, en er derhalve nimmer
,,eenige gemeenschappelijke schikkingen kunnen worden ge-
,,maakt.
,,Dat deze onderscheidene ligchamen daarenboven eenigljk
,,geadministreerd wordende door kooplieden ofregtsgeleerden,
,,het ook toen niet anders zijn kon, of derzelver staat van
defensese zoo te water als te lande most meestal verzuimt
,,of kwalik gedirigeerd, ten minste niet zoodanig behandeld
,,worden, als van lieden, die genoegzame kennis hadden van
,,hetgeen daartoe behoord, zou kunnen en moeten worden
,,verwagt. Gelijk men ook in den laatsten oorlog met Enge-
,,land heeft gezien dat alle dezelve (Suriname misschien
,,eenigzins uitgezondert) zig in zoodanigen staat bevonden,
,dat de meeste op de eerste vertooning van een vjand, zgn
,genomen, en tegen den geringsten aanval niet te defen-
,,deeren waren.


1) Wolbers, pag. 471.










,,Dat de ontaarding der West-Indische Compagnie van een
,,lighaam van commerce in een van louter administrative haar
,,langzamerhand buiten staat gesteld heeft, om zelfs de in-
,,teressen van haare gemaakte schulden te betaalen, waar-
,,door de houders van een important capital, dat zi in der
,,tijd hadden genegotieerd, derzelver interessen hebben moeten
,,missen, en waardoor de Compagnie zelve in een total
,,discrediet is vervallen, waaromme dat men wonder het voorig
,,bestuur verpligt is geweest dezelve op het einde van haar
,,octroy schooln op eene wijze, die vis A vis van haare par-
,ticuliere crediteuren, zoo actionisten, als anderzints, van
,,geene onbilljkheid, ja men mag wel zeggen onregtvaardig-
,heid, vrij te spreken ware) geheel te moeten ontbinden en
,,in haare plaats een andere directie van zaaken aan te stellen.
,,Dat bj hun Hoog Mogenden op den isten Junij 1792
,eindelijk, na lange en breede overleggingen is aangesteld
,een Raad over de colonien in America en over de bezittin-
,,gen van den staat in Africa, waardoor nogthans dezelfde
,colonien en bezittingen, die te vooren wonder de administrative
,,der West-Indische Compagnie gestaan hadden, wonder de
,directie en beheering van deezen Raad waren gebracht, te
,weeten: de colonien Demerary en Essequebo, de eilanden
,van St. Eustatius en Curacao, en de bezittingen van den
,,staat op de kust van Africa, terwijl de colonie van Suri-
,.name en van Berbice weder gebleven zjn wonder de admini-
,,stratie van de zogenoemde Sociteit van Suriname, en de
,,directie van de Berbice, en er dus evenals te vooren eene
,,drieleedige beheering bleef plaats hebben, tot groot nadeel
,,der colonien en tot merkelik bezwaar der kosten, welke
,,tot goedmaaking van zoodanige drieleedige administrative
,vereischt worden.
,Dat de Souverain, door deze wize van alle de voorsz.
,,colonien van den staat in de West-Indian te administreeren,










,,nimmer behoorljke informatie of zekerheid hebben kan om-
,,trent r.erzelver toestand, zoo te water als te lande.
,,Dat die daar nauwlijks meer van weten kan, dan alle
,,de voorsz. direction denzelven wel gelieven te informeeren:
,,en dat deeze bi hunne instructie of speciaale ordres niet
,,verpligt zijnde, om daarvoor te zorgen naar behooren, en
,,door derzelver installing en inrigting daartoe zelfs geheel
,,ongeschikt, het niet te verwonderen is, wanneer dezelve
,,colonien bij gelegenheid van eenen oorlog in eenen slegten
,,staat bevonden worden, tot merkelijk voordeel van den
,,vjand, en tot onuitspreeklijk nadeel voor den Staat.
,,Dat daarenboven door de tegenwoordige wijze waarop de
,,West-Indische colonien genoegzaam ieder afzonderljk gead-
,,ministreerd worden, alle onderlinge schikkingen ten opzigte
,,van elkanderen niet alleen zeer moeyelik, maar zelfs on-
,,doenlijk zijn, terwijl men zig niet considereert, als leden
,,van een en hetzelfde lighaam, maar veeleer als corpora,
,,die een onderscheiden belang hebben, die jaloers zijn van
,,elkanderen, en dat in de plants van eene gemeenschappe-
,,like working tot general nut en voordeel, en tot een
,,zooveel mogelijk eenparig bestuur over alle de voorsz. volk-
,,plantingen en bezittingen, er integendeel een geheimhou-
,,ding omtrent elkanderen, en eene onverschilligheid omtrent
,,elkanders voorspoed en geluk plaats heeft, welke wonder
,,eene welgereegelde regeringsvorm van een land geen plants
,,behoorden te hebben.
,,Is goedgevonden en verstaan enz. enz.". ')

In de Staatsregeling van 1798 was een afzonderlke titel,


1) Extract uit het register der resolution van Hunne Hoog Mogenden Staaten-
Generaal der Vereenigde Nederlanden den 9den October 1795.
Men zie Wolbers, pag. 471.










titel VII gewjd aan de buitenlandsche Bezittingen en Colo-
nign der republiek en van derzelver bestuar hier te lande
en daarvan het tweede gedeelte, de artikelen 251 tot en met
255 meer in het bizonder aan de West-Indische Bezittingen
en Colonien in America en op de kust van Guinea.
Het bestuur over de Amerikaansche koloniin en bezittin-
gen wordt (art. 232 sqq.) aan een raad der Americaansche
coloniEn en bezittingen van vijf leden opgedragen, die ver-
antwoordelijk en ondergeschikt is aan het Uitvoerend Bewind,
dat de leden benoemt en hun instructie vaststelt. Verder
schrift artikel 251 vbor, dat aan ieder der West-Indische
Kolonien een nieuw constitutioneel charter zal worden gege-
ven, vast te stellen door de Wet, op voorstel van den Raad.
Van de uitvoering van die opdracht aan de Wet kwam niets.
In 1799, op den 26sten Augustus, werd ons echter de kolo-
uie Suriname door Engeland, waarmede wij sinds 1793 door
Frankrijks toedoen in oorlog waren, ontnomen 1). Engeland
nam bet protectoraat over, terwijl de Gouverneur met alle
overige civiele ambtenaren mochten aanbljven. Bi den vrede
van Amiens 1802 kregen wij, op Ceylon na, alle kolonien en
dus ook Suriname terug. Maar reeds twee jaar later ver-
scheen, na den op nieuw uitgebroken oorlog, de Engelsche
vloot vior Paramaribo en op 8 Mei 1804 had de capitulatie
plaats.
Bij publicatie van dien dag maakte Sir Charles Green be-

1) P. M. Netscher, pag. 276. Want wel had Willem V in zijn proclama*;'
17 Februari 1795 ult Kew in Engeland uitgevaardigd, aan de gezaghebbers in de
Nederlandsche kolonien gelast Engelsche schepen en troepen bij hen toe te laten
en te beachouwen als de hulp van een met Hunne Hoog Mogenden bevriende en
verbonden mogendheid om een Fransche invasie te beletten; maar het schijnt dat
de Engelsche bevelhebber het zelfs niet de moeite waard heeft gekeurd de ver-
overing van Suriname met dit voorwendsel te bedekken; althans in geen der offi-
cieele stukken van die dagen wordt daarvan melding gemaakt. De Engelsche
bevelhebber sommeerde tot overgave en men capituleerde omdat men zich niet
verdedigen kon; aan Zijue BritscAe Majesteit werd de eed van trouw afgelegd
2









kend ,dat hi het bestuur der kolonie als wettig vertegen-
,,woordiger van Zine Britsche Majesteit had aanvaard en
,gelastte, dat de wettig geconstitueerde machten, te weten
,,het Hof van Policie en Crimineele Justitie, het College van
,,kleine, vaceerende over groote zaken, de Curateele Kamer,
,de commissarissen van gemeene weide, de Joodsche Wees-
,,kamers en alle andere personen, die eenig publiek ambt of
,betrekking bekleeden, met de uitoefening van derzelver
respectiveee plichten blijven voortgaan; wordende degenen,
,,die onder de zooeven bedoelden begrepen zijn, gelast, op
,,den 9den Mei des voormiddags ten 9 uur zich te vervoegen
,,ten Gouvernementshuize ten einde den eed van getrouwheid
,,aan Zijue Britsche Majesteit af te leggen" ').
En zoo geschiedde; geen wgziging in de wettig geconsti-
tueerde machten had plaats.
Twaalf jaar lang, tot 26 Februari 1816, toen Suriname
aan Gouverneur van Panhuys werd overgegeven, duurde de
Engelsche overheersching; maar voor de kolonisten schjnt
dit tjdvak niet onvoordeelig te zijn geweest. Immers die
kolonisten, die voor hooge bedragen hunne schuideischers in
Nederland hadden, zagen zich tijdelijk van de verplichting
tot betaling vrjgesteld, terwijl Engelsche beurzen hen ruim
credit verschaften. Maar toen dan ook de kolonie was over-
gegaan, vingen de executives met nieuwen moed aan 2).
De Staatsregelingen volgden elkaar intusschen in het moeder-
land met verrassende snelheid op.
Die van 1801 wijdde in het Hoofdstuk over ,,het Staats-
bewind" een tweetal bescheiden artikelen (47 en 48) aan onze
Kolonign en Bezittingen. Artikel 47 eischte een Raad van
Bestuur voor den West-Indischen Handel en Bezittingen der


1) Wolbers, pag. 514.
2) Wolbers, pag 611










republiek, van negen leden, onmiddelik ondergeschikt aan het
staatsbewind en belast met de administrative der inkomsten.
Artikel 48 luidde als volgt:
,,het inwendig Bestuur en de wetten voor de Colonien
,,worden bij de respective Chartres voor dezelve vastgesteld;
,,dezelve blijven vereenigd wonder Ben en hetzelfde algemeen
,,Bestuur hier te Lande, wordende alle afzonderlike octroyen
,dien aangaande gehouden voor vernietigd".
De staatsregeling van 1805 zwijgt over dit onderwerp.
Maar in 1806 zegt artikel 36 ,,de bestiering der kolonie en
,van alles wat derzelver innerlijke Regeering betreft, behoort
,,bij uitsluiting aan den Koning"; waar naast artikel 12 staat:
,,de regeering der Hollandsche kolonie wordt door bizoudere
,wetten bepaald: de ontvangsten en uitgaven ,der koloniin
zullen beschouwd worden als uitmakende een ,gedeelte der
ontvangst en uitgave van den Staat".
Wij zagen echter reeds boven, dat van al de bepalingen
en voorschriften, die elkander in het moederland sinds 1791
zjn opgevolgd, geen invloed in de kolonie is ondervonden.
Daar bleef men, zoowel wonder Nederlandsch als wonder En-
gelsch bestuur voortleven wonder de bepalingen van het octrooi
van 1683.


3. KOLONIAAL REGEBRINGSBELEID UITSLUITEND IN HANDEN
VAN DEN KONING. 1815-1848.

a. Inleiding.

In deze inleiding op de verschillende Reg. Reglementen,
vbor dat van 1865, wenschen wij de hoofdbeginselen weer
te geven, die onze Grondwetten van 1814, 1815 en 1840
ten aanzien van het Bestuur der kolonien huldigden.
Het voornaamste, zij het dan ook langzamerhand zeer be-
streden kenmerk is wel, dat het opperbestuur en daarmee










republiek, van negen leden, onmiddelik ondergeschikt aan het
staatsbewind en belast met de administrative der inkomsten.
Artikel 48 luidde als volgt:
,,het inwendig Bestuur en de wetten voor de Colonien
,,worden bij de respective Chartres voor dezelve vastgesteld;
,,dezelve blijven vereenigd wonder Ben en hetzelfde algemeen
,,Bestuur hier te Lande, wordende alle afzonderlike octroyen
,dien aangaande gehouden voor vernietigd".
De staatsregeling van 1805 zwijgt over dit onderwerp.
Maar in 1806 zegt artikel 36 ,,de bestiering der kolonie en
,van alles wat derzelver innerlijke Regeering betreft, behoort
,,bij uitsluiting aan den Koning"; waar naast artikel 12 staat:
,,de regeering der Hollandsche kolonie wordt door bizoudere
,wetten bepaald: de ontvangsten en uitgaven ,der koloniin
zullen beschouwd worden als uitmakende een ,gedeelte der
ontvangst en uitgave van den Staat".
Wij zagen echter reeds boven, dat van al de bepalingen
en voorschriften, die elkander in het moederland sinds 1791
zjn opgevolgd, geen invloed in de kolonie is ondervonden.
Daar bleef men, zoowel wonder Nederlandsch als wonder En-
gelsch bestuur voortleven wonder de bepalingen van het octrooi
van 1683.


3. KOLONIAAL REGEBRINGSBELEID UITSLUITEND IN HANDEN
VAN DEN KONING. 1815-1848.

a. Inleiding.

In deze inleiding op de verschillende Reg. Reglementen,
vbor dat van 1865, wenschen wij de hoofdbeginselen weer
te geven, die onze Grondwetten van 1814, 1815 en 1840
ten aanzien van het Bestuur der kolonien huldigden.
Het voornaamste, zij het dan ook langzamerhand zeer be-
streden kenmerk is wel, dat het opperbestuur en daarmee










zoowel wetgevende als uitvoerende macht in handen des
Konings werd gelegd.
Dat de Koning deze macht ook werkelijk heeft uitgeoefend,
getuigen de beide Reg. Reglementen van 1816 en 1832 door
Hemzelven en niet minder dat van 1828, door een van
Zgnentwege gezonden Commissaris-Generaal voor Suriname
vastgesteld.
Maar dit geschiedde volkomen terecht, zooals wij zullen
nagaan.
De Grondwet van 1814 zeide in artikel 36: ,,de souvereine
vorst heeft bj uitsluiting het opperbestuur over de kolonien
en bezittingen van den Staat in andere werelddeelen", terwijl
artikel 35 al. 3 zegt: ,,hi vermag widers een Raad van
Koophandel en Kolonien in te stellen".
Een department van Koophandel en Koloniin werd op-
gericht en bleef wonder verschillende namen tot 1834 bestaan,
toen een afzonderljk department van kolonign werd ingesteld.
De Grondwet van 1815 heeft in artikel 60 een gelgke op-
dracht aan den Koning. Alleen eischt artikel 73, dat Hi
over algemeene maatregelen van inwendig bestuur, betref-
fende de bezittingen in andere werelddeelen, den Raad van
State zou hooren.
Wat beweert nu Thorbecke, die op de krachtigste wjze
tegen deze wetgevende macht van den Koning protesteert in
zjn Aanteekening in 1839 verschenen, een betoog, datin de
toen bestaande tidsomstandigheden, een welkom oor vond.
Besturen is geen wetgeven en dus komt wetgeven nimmer
aan den Koning toe, in de kolonie zoomin als in Nederland.
Ook in 1806 had de Koning opperbestuur, maar zou de wet
de regeering der kolonie regelen.
Opperbestuur ,,bij itsluiting" slaat op de oude Compag-
nign, die nimmer meer mogen geduld.
Maar vooreerst is in 1814 en 1815 just die bepaling weg-










gelaten, die een wettelike regeling der regeering voorschreef.
Dan konden die Compagnign zich reeds onmogeljk verdra-
gen met het opperbestuur van den Koning.
En wat eindelijk die woorden ,besturen" en ,wetgeven"
aangaat, merkt Mr. Buys het volgende op '):
a. De fransche text van 1815 is ruimer ,la direction su-
preme des colonies et des possessions du royaume dans les
autres parties du monde appartient exclusivement au Roi";
b. duidelik is de bedoeling der Hollandsch-Belgische Com-
missie van de Grondwet van 1815. Over artikel 36 Grondwet
1814, overgenomen als artikel 60 zegt, Raepsaet: ,sur la de-
mande, si par cet article on entend que le roi a le pouvoir
l6gislatif dans les colonies, le president repond qu'oui;"
c. van Maanen bestreed later artikel 32 Grondwet 1814,
artikel 73 Grondwet van 1815, dat voorschreef, dat alle, dus
ook die maatregelen van inwendig bestuur, die de koloniin
betroffen, aan het oordeel van den Raad van State moesten
worden onderworpen. Deze bepaling strookte niet met het
onbeperkt gezag over de kolonien, dat den Koning door de
Grondwet was opgedragen.


Er was alle aanleiding om te vermoeden, dat de Grond-
wet van 1840 den wetgever een plaats zou gunnen in het
bestuur der kolonie. En leest men hare woorden, dan zou
men zeggen, dat zulks ook het geval was. Nogtans meenen
wg den aanvang der bemoeiing van den wetgever eerst met
de Grondwet van 1848 te mogen dagteekenen. Want wel stond
in artikel 59 naast het opperbestuur de bepaling, dat aan de
Staten-Generaal in den aanvang van elke gewone sitting de
laatst ingekomen staten van ontvangsten en uitgaven van
opgemelde volkplantingen en bezittingen zouden worden mee-

1) Mr. J. T. Buys, De Grondwet. DI. I, pag. 230.










gedeeld, terwjl het gebruik van het batig slot, beschikbaar
ten behoeve van het moederland, bi de wet zou worden ge-
regeld. Maar eenerzijds werd niet de volledige rekening, maar
slechts de laatst ingekomen staten van ontvangsten en uit-
gaven meegedeeld; anderzjds bepaalde de wet niet welk
bedrag het moederland zou krijgen; maar alleen hoe de som,
door de Regeering beschikbaar gesteld, zou worden aangewend.
,Het is zeer opmerkelijk" zegt Mr. Buys 1), ,dat terwjl
,,bij die herziening de begeerte van de 2e Kamer zoo sterk
,,op den voorgrond trad, om voor de wetgevende macht in-
,vloed te verwerven op de regeering der kolonie, het resul-
,taat eigenljk hierop neerkwam, dat de Staten-Generaal
,,niets wezenliks verwierven, terwijl de door Thorbecke op-
,,geworpen strjd eens voor altijd in den zin der Regeering
,werd beslist."
Dat de inmenging der wetgevende macht eerst in 1848
mogelijk werd, erkent ook Mr. J. de Louter, bj wien wj
lezen:
,,daardoor bleef ook voortaan het geheele koloniaal beleid
,,aan de kennisneming der volksvertegenwoordiging onttrok-
,,ken en een nieuwe, even onvruchtbare strid bewees, dat
,,de Grondwet van 1840 haar doel had gemist" 2).


b. Suriname onder 't Reg. Regl. van 1816 3).

Het Reg. Regl., door den Koning vastgesteld bi Konink-
lijk Besluit van 14 Sept. 1815, (G. B. 1816 no. 2) werd
aldus betiteld ,reglement op bet beleid van de Regering,
het Justitie-wezen, den landbouw en scheepvaart in Suriname".


1) Mr. Buys, ter aangehaalde plaatse.
2) Mr. J. de Louter, Staats- en Administratiefrecht van Nederlandsch-IndiE.
3de uitg., pag. 8.
3) Men zie Bijlage B.










Een geheel nieuwe orde van zaken werd met dit reglement
ingeleid; aan de vertegenwoordiging, zooals die wonder het
octrooi had bestaan werd een einde gemaakt. De reden hier-
van vinden wi vermeld in de proclamatie, waarmede van
Panhuys als Gouverneur-Generaal op 27 Februari 1816 het
bestuur over Suriname aanvaardde.
Aldaar lezen wij: ,,Het welzjn der kolonie, een gedeelte-
,,lijk anderen en meer geschikten Regeeringsvorm vorderende,
,,zoo zijn wlj uit hoofde van 's Konings bijzondere Instructie
,,gelast te ontslaan enz." 1).
In het belang der kolonie alzoo werd het noodig geacht,
den Gouverneur grooter macht te verleenen, tegenover een
Hof van Politie met beperkter werkkring dan voorheen en
een zeer verzwakt vertegenwoordigend karakter.
De Gouverneur-Generaal door den Koning benoemd, is be-
last met het hoogst uitvoerend gezag over alle 's Lands bezit-
tingen enz. (art 1).
Artikel 25 stelt het Hof van Politie in; het zal bestaan
uit den Gouverneur-Generaal als president en negen raden
terwjl de raad-fiscaal en de raad-controleur van finantien,
daarin een adviseerenden stem hebben.
De leden hebben sitting voor negen jaar, terwjl jaarlijks
6en aftreedt. De eerste maal worden (art. 31) de leden door
den Gouverneur, geheel vrij, benoemd; later is hij gebon-
den aan een nominatie van drie van het Hof.
Artikel 38 belast het Hof met een zeer omvangrjken werk-
kring, ni. het bestuur over de huishoudeljke en plaatselijke
belangen der kolonie, maar.... over niets wordt beraad-
slaagd, dan over wat door den Gouverneur wordt voorge-
dragen.
De eenige uitzonderingen hierop vormen keuren en wetten


1) Wolbers, pag. 600.










met bepaling van straffen en geldboeten, waarbj het initia-
tief van den raad-fiscaal en belastingen, waarbi bet initia-
tief van den raad-controleur van finantign uitgaat.
De crimineele rechtspraak zou van het Hof gescheiden
worden en overgebracht naar het Hof van Justitie; provisio-
neel handhaaft artikel 43 echter den ouden toestand.
Dat Hof van Justitie zou bestaan nit den president en zes
leden, door den Koning benoemd.
Noch van dit Hof, noch van het daaronder staande college
van commissarissen voor kleine zaken, mocht de Gouverneur
voorzitter zgn wat artikel 6 hem anders in alle colleges ver-
gunde. Ook het college van kleine zaken werd thans in het
Reg. Regl. geregeld en zijne bevoegdheid bepaald. De presi-
dent en zes leden worden, nit een voordracht van bet Hof
van Justitie, benoemd door den Gouverneur.
Alle ambtenaren (art. 13) mag de Gouverneur schorsen;
maar de leden van het Hof van Politie en van het Hof van
Justitie niet zonder goedvinden van die respective hoven.
De beperking van de vroegere macht der ingezetenen, om
zelf de leden hunner regeering ter keuze uit dubbeltallen
voor te dragen, werd zonder eenigen tegenstand ingevoerd.
Ziehier de opinie van een later in Suriname zeer bekend
geworden schrjver, over deze kunstige regeeringsmachine:
,,de verwarring en de strid van beginselen die hiervan
,(van de vermenging van wetgeving en rechtspraak) het
,gevolg waren, de heterogene bemoeiingen van het Hof van
,Policie, de conflicten tusschen dat lichaam en het uitvoe-
,rend gezag en de attributed van hetzelve, die zich in vele
,gevallen bepaalden tot onderwerpen van den meest onder-
,,geschikten aard, in 6en woord de geheele installing leverde
,een zoo vreemd verschbnsel in den Staat, dat men genoeg
,,heeft met zich te verwonderen, dat het Hof van Politie
,,eerst in 1828 en niet reeds veel vroeger heeft opgehon-











,,den een plaats in de rj der koloniale instellingen in te
,,nemen" ').
Ook de materieele toestand der kolonie was er in dit tijd-
vak niet better op geworden; verschillende rampen troffen
haar, terwijl de planters niet in staat warren de Hollandsche
crediteuren te voldoen. Aldus schetst de Heer Reelfs den toe-
stand in 1828:
,het handelscrediet was zwaar getroffen; er bestond gebrek
,aan geld; de landbouw kwijde; onderwjs en armwezen
,,bevonden zich in treurigen toestand; het lot der slaven was
,,diep ellendig" 2).
Ook in het moederland begreep men, dat aan dezen toe-
stand een einde most worden gemaakt en vandaar dat de
Koning besloot van den Bosch als commissaris-generaal naar
West-Indie te zenden, opdat deze met dezelfde bevoegd-
heid bekleed, als de Koning bezat, ter plaatse den toe-
stand zou kunnen beoordeelen en daarnaar zijne maatregelen
nemen.

c. Suriname wonder 't Reg. Regl. van 1828 3).

De voornaamste werkzaamheid van van den Bosch was de
samenstelling van een nieuw Reg. Regl., dat reeds bij pro-
clamatie van 21 Juli 1828 werd afgekondigd (G. B. 1828
N. 3).
In 1816 warren de West-Indische kolonign verdeeld in drie
Gouvernementen. Suriname wonder een Gouverneur-Generaal;
Curagao en onderhoorigheden (Bonaire en Aruba) wonder een
Gouverneur-Generaal en twee commanders; St. Eustatius en


1) De Hervorming van het Regeeringastelsel van Nederlandsch-Indie. Disser-
tatie B. E. Colago Belmonte, Leiden 1857, pag. 8.
2) C. Schemering Reelfs, Het Snrinaamsch Reg. Regl. van 1865.
3) Men zie Bjlage C.










onderhoorigheden (St. Martin en Saba) wonder een Gouverneur
en twee commanders.
Aan deze verdeeling nu maakte bet Reg. Regl. een einde;
Suriname, Cura9ao en St. Eustatius werden wonder 6ene ad-
ministratie vereenigd.
Verschillende doeleinden meende van den Bosch hiermede
te zullen bereiken, die wi aldus korteljk geformuleerd von-
den '). De samenvoeging zou voordeelig zin:
a. voor den handel, als middel tot bevordering van het
onderling vertier en verkeer;
b. voor de ingezetenen der West-Indische bezittingen in het
algemeen, als bevorderende kenparigheid van wetgeving en
bespoediging in de afdoening van zaken;
c. voor de ingezetenen van elke kolonie in het bizonder,
omdat de gemeenschappelikheid der algemeene West-Indi-
sche kas aan de minvermogende kolonien de gelegenheid zou
even om door de meervermogenden te worden ondersteund;
d. voor het moederland, omdat als gevolg van het sub. c
ternedergestelde, ook alle subsidie uit 's Rjks schatkist zou
kunnen ophouden.
Nagenoeg op ieder dezer punten hebben de verwachtingen
gefaald; bi toeneming bleek de onwenschelijkheid der ver-
eeniging en bb Koninkljk Besluit van 9 April 1845 (G. B.
1845, NO. 6) werden Suriname en Curacao gescheiden, ter-
wgl een Koninklijk Besluit van 14 Mei 1845, No. 43 (G. B.
1845, NO. 11) de toenmaals te Suriname bestaande instellin-
gen bevestigde, met aanvulling en wijziging van bet bestaande
Reglement, voor zoover dat noodig was geworden 2).
Zien wi thans den hoofdinhoud van het Reg. Regl. van 1828.
Naast den door den Koning benoemden Gouverneur-Gene-

1) Memorie van Toelichting op 't Ontwerp Reg. Regl: voor Suriname, inge-
diend 16 November 1855.
2) Men zie Bijlage D.










raal stond een Hooge Raad der West-Indische bezittingen,
vrj van iederen volksinvloed. Immers hi bestond uit vier
ambtenaren, den procureur-generaal, den controleur-generaal
van finantien, den commissaris-generaal voor 's Riks finan-
ti6n en den commissaris-generaal voor de inlandsche bevol-
king, terwijl de Gouverneur-Generaal den president van het
Hof van civiele en crimineele Justitie en den president van
den Gemeenteraad kon uitnoodigen in den Raad advies uit
te brengen, In dezen Raad nu werden de wetten ontworpen;
maar desnoods was de Gouverneur-Generaal bevoegd alles
alleen te regelen, terwijl hem steeds een beslissende stem
toekwam.
Onder het Reg. Regl. van 1816 behoefden alleen die ver-
ordeningen, die waren voorgesteld door den raad-fiscaal en
door den raad-controleur van finantien door den Koning te
worden goedgekeurd. Thans moesten alle door Zjne Majes-
teit worden goedgekeurd en kon de Gouverneur-Generaal
alleen in dringende gevallen zonder die goedkeuring een ver-
ordening laten werken.
De artikelen 40 en 41 regelden de rechterlijke macht, than
afgescheiden van den Raad en berustende bij een Hof van
Civiele en Crimineele Justitie, waarin naast den president,
vier gegradueerde en twee ongegradueerde leden zouden fun-
geeren en bg een rechtbank van kleine zaken.
Een geheel nieuwe instelling was een Gemeente-bestuur
voor Paramaribo. Zie hier de taak die men daarvoor had
weggelegd:
,,Daarentegen zouden de huishoudeljke aangelegenheden
,van de ingezetenen, als de plaatselijke politie, bet beheer
,van de gebouwen en goederen der gemeente, het toezicht
,,van de administrative der publieke inrichtingen, etablisse-
,,menten, weeskamers, onbeheerde boedelkamers, openbaren
,,eeredienst, armeninrichtingen, schoolonderwijs enz. moeten










,worden behartigd door een plaatseljk of gemeentebestuur,
,,bestaande uit een president, twee wethouders en acht raden.
,,Uit de leden moesten voor ieder buitendistrict twee heem-
,,raden worden benoemd, aan wie de handhaving der politie
,,enz. in ieder district zou worden opgedragen" 1).
De reglementen die zj maakten, moesten door de hoogere
autoriteiten worden goedgekeurd.
Bi publicatie van 20 Mei 1828 werd aan de Gemeente-
raad nog de landelgke politie opgedragen; bj eene van 5
December het toezicht op de weggeloopen slaven.
In 66n woord, zij werd belast met zeer veel dat vroeger
tot de bemoeiingen van het Hof van Politie had behoord.
Bi de behandeling van het Reg. Regl. van 1865 en vooral
later bi den aandrang tot instelling van een Gemeentebe-
stuur, om de telkens stigende posten van de afdeeling der
begrooting ,,plaatselijke kosten" (na 1871 vereenigd met eere-
dienst, onderwis enz.) te verminderen, werd meermalen ver-
wezen naar de installing in 1828 in het leven geroepen. Over
de voor- en nadeelen van Gemeente-besturen voor de kolonie,
die wi in het uitvoerig rapport der Commissie, ingesteld bij
Gouvernements resolutie van 4 October 1869, uitgebracht 15
Maart 1873 2), vinden weergegeven, spreken wi hier niet.
Maar de installing in 1828 in 't leven geroepen, is niet geheel
identiek aan wat men in den jongsten tid wil.
Paramaribo stond tegenover de gezamenlike West-Indische
bezittingen: en wij hebben gezien dat de bemoeiingen van
den Gemeenteraad toen geheel Suriname betroffen, zoodat dus
die raad meer bestomd was om het in 1816 ingestelde Hof
van Justitie te vervangen.
Van het begrip ,gemeente" was hier geen sprake en de


1) Wolbers, pag. 641.
2) Koloniaal Veralag over 1872. Bijlagen 73-74.










taak was veel omvangrijker dan nog immer aan zulk een
installing is opgedragen.
Wat intusschen de sterke zijde van dit reglement was, dat
een verschillende taak ook aan verschillende lichamen werd
opgedragen, dat zou tevens aan het reglement een spoedi-
gen val bereiden.
De regeling was te omslachtig, te duur; Suriname kon
haar, ook al door de enorme dealing van koloniale produc-
ten niet meer betalen en de Regeering in het moederland
was door den oorlog met Belgie weinig geneigd om van de
millioenen, die het cultuurstelsel voor Nederland afwierp een
gedeelte voor Suriname af te staan.
Daarin ligt dan ook de oorzaak, dat dit reglement maar
vier jaar heeft gegolden en toen voor een nieuw most plaats
make.


d. Suriname onder 't Reg. Regl. van 1832.

Bg Koninklik Besluit van 9 Augustus 1832 (G. B. 1832,
n. 13) werd het ingevoerd. Naast den Gouverneur-Generaal
door den Koning benoemd, zou een Koloniale raad den
Hoogen Raad komen vervangen.
De Koloniale raad zou bestaan uit den procureur-generaal,
den administrateur van finantien en zes ingezetenen uit de
grondbezitters en administrateurs, de eerste maal geheel vrj
door den Koning aan to wizen, later uit een voordracht van
drie van den Raad. Aan dezen Raad nu was uitvoerende en
rechterlijke macht opgedragen, terwil de Gouverneur ver-
plicht was (Art. 8) om bet advises van den Raad in te win-
nen, zoo dikwerf er nieuwe wetten, reglementen of bepalingen
voor de kolonie Suriname door hem noodig geacht werden.
Ten aanzien der wetgevende macht, maakte artikel 10 den
Kolonialen raad tot een bloote vertooning: ,,de koloniale raad










,met geen ander oogmerk ingesteld zjnde, dan om den Gon-
,verneur-Generaal, waar hi zulks noodig mocht achten te
,,adviseeren of voor te lichten, zoo zullen dienvolgens in de
,,vergaderingen geene onderwerpen in deliberate mogen wor-
,den gebracht, dan welke tot een der gemelde einden, door
,,den Gouverneur-Generaal zullen worden voorgedragen".
Van meer gewicht was hun uitvoerende macht; aan de leden
toch was wonder den Gouverneur-Generaal de uitvoerende macht
in de buitendivisi6n opgedragen, wat voorheen tot de taak
van den gemeenteraad had behoord. Men zie het Reglement op
de verdeeling der kolonie Suriname in division en ter ver-
zekering der publieke rust en veiligheid in dezelve (G. B. 1842
no. 3). De beide districten Nickerie en Coronie stonden hier
buiten en zjn, zooals wi later zien zullen, afzonderlik geregeld.
Art. 47 eindelijk draagt aan de leden van den Raad rech-
terlijke macht op. ,Voorzoover twee of meer heemraden (de
,,naam die de leden van den Raad als hoofd der uitvoerende
,,macht in de division droegen) in bizondere gevallen door
,den Gouverneur-Generaal zullen worden gecommitteerd, zullen
,,dezelve een gedelegeerde rechtbank uitmaken, zoo dikwijls
,,de verstoorde rust of oproerige bewegingen in de buiten-
,districten eenig rechterlik onderzoek mochten noodzakelijk
,,maken. Deze rechtbank, bi welke de procureur-generaal het
,recht der hooge Overheid zal waarnemen, zal de piano en
,,buiten figuur van process dit onderzoek te werk stellen en
,,zoodanige straffen mogen opleggen, als waartoe commissa-
,,rissen tot de kleine zaken bevoegd zijn".

Het gemeentebestuur werd afgeschaft en slechts voor een
enkel onderdeel hunner taak, ,,de administrative der Wees,
Curateele en onbeheerde boedelskamers" werd afzonderlijke
voorziening noodig geacht en een commissie benoemd.
De taak van den raad-controleur der inlandsche bevolking










werd naar den Gouvernements-secretaris overgebracht, aan
wien ook tal van andere werkzaamheden werden opgedragen.
Het gerechtshof zon behalve uit den president, nit drie
gegradueerde en vier ongegradueerde leden bestaan. Het col-
lege van kleine zaken werd vervangen door een, jaarlijks
door den Goaverneur-Generaal te benoemen commissie.
Onder dit reglement is Suriname tot 1 Januari 1866 be-
stuurd geworden; maar de verbetering der toestanden die
tevergeefs gewacht was van de Reg. Reglementen van 1816 en
1828, bleef ook than uit. Van dezeu stilstand of achteruitgang
zou men met den Heer Sanches een drietal redenen kunnen
opgeven 1).
,,a. door het verdorven stelsel van slavenaanvoer geraakte
,,de kolonie in bloei; wat was derhalve natuurlijker, dan dat
,,bi onstentenis van aanvoer, Suriname begon te kwjnen;
,,b. het administrative stelsel, verrot in grondslag, most
,,natuurlgk medewerken tot het verval der kolonie" (den ad-
ministrateur over meerdere plantages van verschillende in
Nederland zijnde eigenaars, die hij over en weer bestal);
,,c. door de slaven als werktuigen en niet als menschen te
,beschouwen, werden vele bouwstoffen geleverd voor het ver-
,,val der kolonie".
Wij zouden hier aan nog toe willen voegen:
d. het beginsel van het octrooi, dat nog tot ver in deze
eeuw is blijven doorwerken, dat de kolonie met geen anderen
staat mocht handeldriven dan met Nederland.

Bj dit alles komt nog, dat toen in deze eeuw men zich
meer en meer tegen het beginsel der slavernij begon te ver-
zetten, toen eerst de slavenhandel, eindelijk de slavernij zelve
most afgeschaft, deze maatregelen door ons steeds veel later

1) Dan. L. J. Sanches: Een blik op den toestand der kolonie Suriname 1871,
pag. 53 sqq.










zin genomen, dan door andere koloniale mogendheden, maar
zelden zonder groot nadeel voor ons zelven.
Immers 1808, geheele afschaffing van den slavenhandel;
1818, tractaat met Engeland tot contr6le op den smokkelhandel
in slaven en daartoe installing van een gemengde rechtbank te
Paramaribo; 1 Augustus 1834 afschaffing der slavernij in de
Britsche kolonign en das ook in het naburige Britsch Guiana,
wat bj de Surinaamsche slaven niet onbekend, noch zonder
invloed op hen bleef; eindelik 1 Januari 1863 en 1 Januari
1873, de oogenblikken waarop in Suriname zelf, de slaverni
en het staatstoezicht op de vrijgelatenen eindigde, ziedaar
zoovele jaartallen, die Suriname steeds onvoorbereid hebben
aangetroffen.
Toch betreuren wi daarom de afschaffng der slavery voor
Suriname zeker niet.
Waar E. J. Payne schrjft:
,,of the consequences of the abolition of the slave trade,
,,one of the most interesting to the historian is, that it
,,caused the repeal of the navigation laws and the abandon-
,,ment of the last relics of the old colonial system. Sla-
,,verny and monopoly, the two parasistical growths, that
,,have always threatened to choke colonial progress, were
,,thus cut away together" 1),
daar geldt zulks evenzeer voor Suriname, waar welhaast
een vrije arbeiders bevolking zou worden in 't leven geroepen,
terwil bij Koninklik Besluit van 17 December 1847 handel
en vaart voor alle volken, met welke Nederland in vriend-
schap leefde, werd opengesteld. Want wel is in het reglement
van 1828 het beschermend stelsel reeds op bet paper ver-
laten, maar de vele lasten en formaliteiten, die op den handel
drukken zjn eerst in 1848 opgeruimd.

1) E. J. Payne, European Colonies, pag. 201.










Toen op 20 Mei 1855 de eerste consul, nl. die van Belgie,
zich te Paramaribo vestigde, volgden spoedig andere landen.
Thans komen wi tot het Regeerings-reglement van 1865,
maar zullen eerst een blik werpen op de geheel gewijzigde
beginselen van koloniale politiek in de Grondwet van 1848
gehuldigd en waarvan dit reglement een uitvloeisel was.

4. INMENGING VAN DEN WETGEVER IN KOLONIALE ZAKEN.
1848 TOT NU.

De aandrang van den wetgever, om invloed uit te oefenen
op het bestuur der kolonijn, had in de jaren vobr 1840
ruim voedsel gevonden in de wize, waarop met de Indische
baten was omgesprongen.
In de jaren, die nu nog moesten verloopen, aleer de
Grondwet van 1848 aan dat verlangen zou komen voldoen,
grepen in West-Indie gebeurtenissen plaats, die aan de eischen
van de Staten-Generaal vernieuwde klem bjzetten.
In 1842 was Elias als Gouverneur-Generaal in Suriname
aangekomen en reeds spoedig bleek, dat vele zijner daden,
vooral die ten bate der slaven, weinig in den smaak der
planterparti vielen. Adressen werden aan den Minister en
aan den Koning gezonden, ook door Amsterdamsche koop-
lieden onderteekend. Toen dit zonder gevolg bleef, zocht
men nieuwe grieven en vond die in de publicatie van 19 Juni
1844, waarbi het verbod van agio op wissels naar Nederland
werd ingetrokken. De kolonisten achtten zich hierdoor bena-
deeld, hoewel zi in den Kolonialen Raad hadden erkend, dat,
daar agio toch steeds werd genomen, het verbod ten dek-
mantel strekte voor degenen, die in 't geheim agio bedingen,
zonder die aan de betrokkenen in rekening te brengen 1).
Het proces-verbaal tegen dezen daad van den Gouverneur-

1) Wolber, pag. 695.










Generaal was o. a. onderteekend door 6en effectief en twee
provisioneele leden van het Gerechtshof.
Het gevolg van deze opposite was, dat bi Koninkljk
Besluit van 6 November 1844 No. 3 en 10:
a. alle honorifieke leden van den Kolonialen Raad en drie
ongegradueerde leden van het Gerechtshof warden ontslagen;
b. provisioneel de vacant plaatsen in den Kolonialen Raad
werden aangevuld door Gouvernementsambtenaren, terwijl
de Gouverneur de heemraadschappen zon mogen aanvullen,
zooals hi oirbaar achtte.
Op nieuw wendden, 27 November 1844, Amsterdamsche
kooplieden zich tot den Minister en 21 Februari 1845 tot
de Tweede Kamer. De Kamer benoemde uit haar midden
een commissie, om de klachten te onderzoeken en het slot
der discussies stelde den Gouverneur geheel in 't gelijk. Dit
onderzoek leidde echter tevens tot een aantal grieven tegen
het regeeringsbeleid ten opzichte van West-Indie; de Kamer
meende nl. te moeten afkeuren:
a. willekeurige handelingen van vorige Gouverneurs;
b. de provisioneele voorziening in de vacaturen in den
Raad door Gouvernementsambtenaren;
c. de handelwize der Regeering ten aanzien der particu-
liere West-lndische Bank.
Ter verklaring van bet laatste nog een enkel woord. Door
de bemoeiingen van den commissaris-generaal was in 1829
een bank opgericht, die aan een groote behoefte zon voldoen,
door verbetering van den geldsomloop en zorg voor geldver-
krjging op credit, vooral tot opheffing van den landbouw.
Daar een particuliere bankier niet te vinden was, had de Regee-
ring het geld gegeven en trouwens blikt ook nit de samenstel-
ling (de Gouverneur-Generaal was b.v. hoofddirecteur), dat het
geen particuliere installing was. Onvoorzichtig gegeven voor-
schotten gaven spoedig moeiljkheden en daar verscheen op










3 Mei 1831 een proclamatie, waarbi de Gouverneur-Generaal
verklaarde dat hi, om de finantieEle moeilikheden van Neder-
land, door den oorlog met Belgie toch reeds groot, niet nog
te vermeerderen, geen wissels meer kon trekken op 't Mini-
sterie van kolonien, zoodat ook geen voorschotten meer
werden gegeven. De discussie in de Kamer in 1845 leidde
echter tot het voteeren van gelden, om aan de door de Re-
geering verzuimde verplichtingen nog te voldoen.
De vraag however de bemoeiing van den wetgever zou gaan,
leidde bi de beraadslagingen over de Grondwetsherziening
van 1848 tot zeer niteenloopende antwoorden.
Het verst wilde Thorbecke gaan, wiens bedoeling we in
de voorstellen der negen mannen zuiver vinden weergegeven.
Wat in het wezen wettelike bepaling is, moet buiten den
rjkswetgever niet kunnen geschieden, zoo meende hij, en
om dit te bereiken, most de Grondwet bepalen: 10. dat de
overzeesche bezittingen door bizondere wetten werden ge-
regeld; 20. dat de begrootingen van alle uitgaven en ont-
vangsten des Rjks, hetzi in Europa, hetzij in de overzeesche
bezittingen jaarlgks bg de wet werden vastgesteld 1).
Dit stelsel stond linrecht tegenover datgene, dat tot 1848
had gegolden en waarbij zoowel wetgevende als uitvoerende
macht, nagenoeg uitsluitend bj den Koning berustte, welk
laatste stelsel, zoowel bj den Koning als bj de Regeering zeker
vrij wat minder tegenzin verwekte, dan dat van Thorbecke.
Tusschen beide uitersten in stonden zi, die wel den
Koning als den gewonen wetgever in koloniale aangelegen-
heden wilden bliven huldigen, maar daarnevens voor den
Rjkswetgever de gelegenheid tot regeling wilden openen;
verschil bestond dan wederom over de vraag, wat men aan
dien Rikswetgever zoude overlaten.


1) Mr. Boys, DI. I, pag. 231, Sqq.










Zoo stelde de Staatscommissie van 17 Maart 1848 voor,
een tweetal opgenoemde onderwerpen aan wettelike regeling
vbor te behouden n.l. de reglementen op 'tbeleid der regee-
ring en de geheele wetgeving, terwijl de minister verplicht
zou zin alle openingen en verantwoording te geven die de
Staten-Generaal verlangen, teneinde naar de behoefte zoo-
danige wettelike verordeningen vast te stellen als doelmatig
worden bevonden.
Ook de Regeering somde eenige onderwerpen op, zij 't niet
geheel dezelfde, en eindigde haar eerste artikel met deze
woorden: ,,andere onderwerpen deze kolonign en bezittingen
betreffende, daarvoor vatbaar bevonden, kunnen door de wet
worden geregeld". Deze alinea nu verraadde volgens Thorbecke
geheele afwezigheid van begrip en beginsel ').
De meerderheid der Kamer eindelik verzette zich tegen de
bepaling, dat al naardat de onderwerpen er voor vatbaar
bleken, de wetgever het recht zou hebben tot regeling; dan
was het nog better de opgenoemde onderwerpen met nog enkele
te vermeerderen van de lange list, die oorspronkelijk, als
vatbaar voor wettelike regeling, door geraadpleegde deskun-
digen was opgemaakt en waaruit men een zeer beperkte kenze
had gedaan.
De bescheidenheid der Kamer op dit gebied blijkt verder
nog hieruit, dat toen zij zich ten slotte neerlegde, bi een
eenigzins gewijzigde redactie der Regeering, zij daarbij ver-
klaarde het zeer te zullen toejuichen als de bedoeling was,
dat steeds een wet vooraf zou uitmaken of er behoefte aan
wettelijke regeling bestond.
De Regeering echter verklaarde, dat zulks niet in de be-
doeling lag.
De beide belangrikste artikelen, die de Grondwet van 1848

1) E. de Waal, de koloniale politiek der Grondwet 1868, pag 40 sqq.










ann de Kolonien widde en die in 1887 niet zijn gewjzigd,
luidden nu aldus:
,,Art. 61. De Koning heeft bet opperbestuur der koloniin
,,en bezittingen van het Rjk in andere werelddeelen.
,,De reglementen op bet beleid der regeering aldaar worden
,,door de wet vastgesteld.
,Het muntstelsel wordt door de wet geregeld.
,,Andere onderwerpen deze kolonien en bezittingen betref-
,,fende, worden door de wet geregeld, zoodra de behoefte
..daaraan blikt te bestaan.
,,Art. 62. De Koning doet jaarlijks san de Staten-Genersal
,,een omstandig verslag geven van bet beheer dier kolonien
,en bezittingen en van den staat, waarin zij zich bevinden.
,De wet regelt de wjze van beheer en verantwoording der
,,koloniale geldmiddelen".
Zooals Mr. Buys terecht opmerkt '), mag bet ons verwonderen,
dat wederom het vbor 1848 zoo aangevallen woord opperbe-
stuur werd gebruikt. Maar art. 61 alinea 1 j. de laatste alinea,
laten wat betreft de verhouding tusschen Koning en Staten-
Generaal op koloniaal gebied, geen onzekerheid meer bestaan.
Overal waar bet betreft een onderwerp, dat de bovengenoemde
artikelen niet ter reeling aan den wetgever opdragen of
(cf. art. 61 alinea 4) dat door den wetgever niet door feitelgke
regeling aan den Koning is onttrokken, is de laatste vol-
komen bevoegd zulk een onderwerp zelve te regelen. En
omgekeerd volgt hieruit eveneens, dat, hoezeer de wetgever
bevoegd blijft om ieder denkbaar onderwerp bij de wet te
regelen, als hem dit wenschelijk voorkomt en daardoor verre
de taak te overschrijden, hem in 1848 toegedacht, hij nimmer
door een algemeene bepaling in een of andere wet, zich een
koloniaal onderwerp ter regeling mag voorbehouden, ten einde


1) Mr. Bays, DI. I pag. 241.










den Koning buiten te sluiten en evenmin dit laatste mag
bewerken door niet zich zelf, noch den Koning, maar een
andere macht bg uitsluiting bevoegd te verklaren. Zulks ware
een handling in strijd met den letter en den geest der Grond-
wet vooral en dus ongrondwettig. Wj zullen straks zien in
hoeverre de wetgever aan dit beginsel is getrouw gebleven.
Dat artikel 61 een wettelijke regeling eischt van de regle-
menten op 't beleid der Regeering, mag bij den tegenzin der
Kamer om zich op koloniaal gebied te begeven, in 't eerst
eenige verwondering baren; maar vindt zin verklaring hierin,
dat dat reglement eenvoudig als een soort Grondwet voor de
Kolonie is bedoeld en daarom slechts de algemeene beginselen
van het regeeringsbeleid zou inhouden. Over dit reglement
spreken wi verder in het volgende hoofdstuk.
Het muntstelsel is geregeld voor West-Indie bij de wetten
van 14 December 1853 n 126, 28 Juni 1881 n" 120 en
121 en 24 December 1886 n 233 en 234. Bij de groote on-
bekendheid met West-Indische toestanden, waaraan de Jaar-
lijksche Verslagen door den Koning aan de Staten-Generaal
uit te brengen, echter meer en meer tegemoet komen, heeft
de behoefte aan wettelike regeling zich nog maar niterst
zelden voorgedaan. Wj noemen slechts de wet van 3 No-
vember 1871 (G. B. 1872 no 6), later herhaaldelik door
Koloniale Verordeningen gewijzigd en waarbij een drankbe-
lasting in Suriname werd ingevoerd.
Een wet, regelende de wjze van beheer en verantwoording
der koloniale geldmiddelen, is ondanks den aandrang, ge-
durende bina dertig jaar door de leden der Staten-Generaal
op de tot standkoming uitgeoefend, nog immer een vrome
wensch. De contr6le geschiedt, krachtens een rescript van
Willem III uit het jaar 1870, door den Gouverneur, met
een door hem te controleeren commissie. Eerst door den toen-
maligen Minister van Dedem is bi Koninklijke boodschap







39

van 14 November 1892 een Ontwerp ingediend, ter regeling
van de wize van beheer en verantwoording van de koloniale
geldmiddelen der Kolonie Suriname, maar met zjn aftreden
is dit ontwerp van de baan geraakt. De tegenwoordige mi-
nister wenschte over dit onderwerp vooraf het advies van den
Gouverneur van Suriname in te winnen 1).
Hiermede stappen wij van de bepalingen der Grondwet af,
om ons meer in 't bizonder bezig te houden met een der
wetten door de Grondwet geeischt, de wet inhoudende het
Reg. Regl. voor Suriname, een uitvloeisel van de nieuwe
beginselen, in de Grondwet van 1848 gehuldigd.

1) Brief van 15 October 1894, Bijlage n. 21, 1894-95.















HOOFDSTUK I.


SURNAME WONDER 'T REG. REGL. VAN 1865.

1. DE BBPALINGEN V.A HET REG. R I.ELMENT.

Artikel 5 der additioneele artikelen van de Grondwet van
1848 had voorgeschreven, dat de wetten op het beleid der
regeering in de Kolonign en Bezittingen binnen drie jaar, na
de afkondiging der veranderingen in de Grondwet, moesten
worden voorgedragen.
Aan dezen eisch werd voldaan door het Ontwerp, ingediend
bj Koninklike boodschap van 17 December 1851 n" 1, op
nieuw ingezonden bij Koninklijke boodschap van 4 October
1852 no 1, maar onafgedaan gebleven en ingetrokken.
16 November 1855 werd op nieuw een Ontwerp met een
zeer uitvoerige memories van toelichting ingediend. Ook dit
kwam niet verder en de reden van dezen weinigen voortgang
lag hierin:
,,om aan het doel des Grondwetgevers te beantwoorden, zal
,,het Reg. Regl. moeten gegrond zij op den maatschappelijken
,,toestand der kolonie, voor welke bet bestemd is en de kennis
,,van dien toestand kan niet worden verkregen, zoolang die
,,toestand zelve nog in bet verschiet ligt" ').
Dit nu was, waar men zwanger going van bet plan tot
emancipatie der slaven, met Suriname, dat geheel op de werk-
krachten der slaven steunde, in alle opzichten het geval.

1) Col. Belmonte, pag. VI.















HOOFDSTUK I.


SURNAME WONDER 'T REG. REGL. VAN 1865.

1. DE BBPALINGEN V.A HET REG. R I.ELMENT.

Artikel 5 der additioneele artikelen van de Grondwet van
1848 had voorgeschreven, dat de wetten op het beleid der
regeering in de Kolonign en Bezittingen binnen drie jaar, na
de afkondiging der veranderingen in de Grondwet, moesten
worden voorgedragen.
Aan dezen eisch werd voldaan door het Ontwerp, ingediend
bj Koninklike boodschap van 17 December 1851 n" 1, op
nieuw ingezonden bij Koninklijke boodschap van 4 October
1852 no 1, maar onafgedaan gebleven en ingetrokken.
16 November 1855 werd op nieuw een Ontwerp met een
zeer uitvoerige memories van toelichting ingediend. Ook dit
kwam niet verder en de reden van dezen weinigen voortgang
lag hierin:
,,om aan het doel des Grondwetgevers te beantwoorden, zal
,,het Reg. Regl. moeten gegrond zij op den maatschappelijken
,,toestand der kolonie, voor welke bet bestemd is en de kennis
,,van dien toestand kan niet worden verkregen, zoolang die
,,toestand zelve nog in bet verschiet ligt" ').
Dit nu was, waar men zwanger going van bet plan tot
emancipatie der slaven, met Suriname, dat geheel op de werk-
krachten der slaven steunde, in alle opzichten het geval.

1) Col. Belmonte, pag. VI.









Toch is dat reglement voor ons niet geheel zonder belang;
immers voor de beteekenis van de installing der Koloniale
Staten en voor de verhouding van opperbestuur, bestuur en
Kolonialen Raad, werd door de Regeering in 1865 meermalen
naar bet Ontwerp 1855 verwezen; enkele bepalingen daarvan
zullen wj daarom aan de hand der memories van toelichting
korteliks nagaan.
Anders dan in 1865, werd het bestuur van Suriname
en Curacao in een reglement en op gelgke wijze geregeld.
Naast de Gouverneurs zou in beide kolonien een Koloniale
Raad van twaalf gekozen leden staan; ten aanzien van bet
vertegenwoordigend stelsel, merkte de memories van toelichting
op ,de betrekkelike verhouding dezer bevolking maakt krach-
,tige centralisatie onnoodig; ze levert voldoende waarborgen
,op voor de handhaving van het wettig gezag en mag wonder
,,deze omstandigheden met eenige gerustheid worden aange-
,nomen, dat de medewerking der ingezetenen in de regeling
,,hunner belangen op het lot der West-Indische bezittingen
,en kolonien een heilzamen invloed zal kunnen uitoefenen" ').
In strid met vroeger, zou niet de Gouverneur, voorzitter
zgn van den raad, maar deze door den Gouverneur, uit een
voordracht van drie van den Raad, worden aangewezen.
In art. 30 lezen wj:
,,Door den Kolonialen Raad worden op voorstel van den
,,Gouverneur en wonder 's Konings goedkeuring, de vereischte
,ordonnanties vastgesteld, ten aanzien van alie onderwer-
,,pen, niet geschied of te geschieden bj Wet of Koninklijk
,,Besluit".
De Koloniale Raad stelt op voordracht van den Gouverneur
en wonder 's Konings goedkeuring de begrooting vast.
De rechten van initiatief, amendment en enquate werden

1) BUlagen 1855-56, peg. 324.









aan den Raad niet gegeven; het recht van interpellatie alleen
bljkens de memories van toelichting, waar wi lezen: ,de
,,commissarissen, die de Gouverneur kon benoemen met een
,adviseerenden stem in den Raad, zouden zoodanige ophel-
,,deringen mogen geven, als noodig mochten zijn".
Merkwaardig zijn nog deze woorden:
,,de roeping van den bi dit ontwerp voorgestelden Kolo-
,,nialen Raad mag geenszins wezen, om zich in het dagelgksch
,,beheer van zaken te mengen, maar strekt alleen om te
,,waken, dat door den Gouverneur geen maatregelen worden
,,genomen, noch verordeningen uitgevaardigd worden, welke
,,stridig zin met het belang der kolonie en dat barer inge-
,,zetenen. Een voorschrift, dat elke verordening de kolonie
,,betreffende, vooraf door den Kolonialen Raad zou moeten
,,worden getoetst of door dezen vastgesteld, zou, zooals reeds
,,vroeger is aangetoond, bet opperbestuur des Konings over
,,de West-Indische bezittingen en koloniAn te niet doen en
,,bovendien den Koning en de wetgevende macht van den
,Kolonialen Raad afhankelijk make. Niet alles zal echter bj
,,de Wet of Kouinklgk Besluit geregeld, immers de Regee-
,,ring zelve stelde een vertegenwoordigend lichaam in".
Geen ambtenaren, dan de controleur van finantien, wor-
den in het reglement genoemd. Met name noemt de memories
van toelichting den procureur-generaal als den person, die men
niet wil handhaven in de hooge positive die hij (volgens de
memories van toelichting) in de vorige reglementen ipso jure
innam, waar zj zegt: ,,men heeft gemeend het lidmaatschap
,,van den Raad van Bestuur niet, in navolging van hetgeen
,,vroeger bestond, aan vaste ambtsbetrekkingen te moeten ver-
,,binden, maar de aanwizing der leden aan de vrije keuze des
,,Konings over te moeten laten, welke keuze zich regelt naar
,,het vertrouwen, dat de hoofdambtenaren inboezemen en naar
,,hunne geschiktheid om eventueel in het bestuur op te volgen".










,,Hierdoor vervalt ook de bepaling volgens welke, bi on-
,,stentenis van den Gouverneur, het hoogste gezag tijdeljk
,,op den procureur-generaal zou moeten overgaan" 1).
Wij zien dus, dat dit reglement zich geheel aansluit aan de be-
ginselen, die in 1848 in de Grondwet een plaats hebben gevon-
den. Ten overvloede halen wij nog deze woorden uit de memories
van toelichting aan, die zulks onmiskenbaar doen uitkomen:
,door artikel 30 (cf. boven) bljft de bepaling der Grond-
,,wet, die wil dat zulke onderwerpen worden geregeld bi de
,wet, waarvan het blijkt dat tot zoodanige regeling behoefte
,,bestaat, in haar geheel, en is zoowel de Koning als de wetge-
,,vende macht bevoegd, de maatregelen te nemen, die voor de
,West-Indische bezittingen en kolonign worden dienstig geacht.
,De vrees, dat door artikel 30 de invloed van den Kolo-
,,nialen Raad zou kunnen worden verlamd, kan bezwaarljk
,,ingang vinden, als men bedenkt, dat van de Regeering
,zelve, in het belang der West-Indische bezittingen en Ko-
,lonign het denkbeeld tot herstelling van een vertegenwoor-
,,digend lichaam is uitgegaan en zij dus veeleer de raadple-
,,ging en medewerking daarvan zal zoeken te bevorderen,
,,dan tegen te werken".
Onbeperkte bevoegdheid dus tot regeling aan den wetgever,
daarnaast ee, slec/its door bestaande wetten beperkte bevoegd-
heid van den Koning, die echter, waar zulks maar eenigzins
mogelik is, de regeling aan Koloniale Verordeningen overlaat.

De reden, die aan de vaststelling van een Reg. Regl. had
in den weg gestaan, was intusschen met den len Januari
1863 vervallen. Op dien dag was de emancipatie der slaven
een feit geworden, slechts in working verzwakt door het tien-
jarig Staatstoezicht en than meende de Regeering, dat het
oogenblik was gekomen om een nieuwen bestuursvorm voor
1) Bijlagen 1855-66, pag. 324.










Suriname voor te stellen, nu Suriname door de emancipatie
een impulsie noodig had, om krachtig te kunnen optreden.
Bi Koninklijke Boodschap van 5 April 1864 werd een
Ontwerp Reg. Regl. ingediend, waarop den 9en Juli d. a. v.
het voorloopig verslag verscheen. 20 September 1864 werd
het Ontwerp op nieuw ingediend, met een memories van toe-
lichting, eigenlijk memories van beantwoording, benevens een
nota van wijzigingen, waarna op 8 November 1864 het eind-
verslag verscheen. De openbare beraadslagingen hadden plants
van 9-13 Mei en van 15-16 Mei in de Tweede Kamer.
Het verslag der commissie uit de le Kamer verscheen op
26 Mei; de beraadslaging liep op Ben dag, 29 Mei, af. In
beide Kamers werd bet Ontwerp aangenomen, respectievelgk
met 42 tegen 16 en met 31 tegen 1 stem.
Twee beginselen van koloniaal regeeringsbeleid stonden in
de gewisselde stukken en bij de beraadslagingen tegenover
elkander, beginselen, die wi bj de voorstellen tot wjziging
van het bestaande Reg. Regl., eenigzins nader hopen weer
te even en wat uitvoeriger te beschouwen.
De minister, de Heer Fransen van de Putte, gesteund door
het advies van den Gouverneur van Suriname, van Lansber-
gen en krachtig bjgestaan door de Kamerleden Kappeyne
en Dirks, wenschte, met voorbigang van de gpschiedenis der
laatste vijftig jaren, zich aan te sluiten, aan het beginsel eener
vertegenwoordiging, zooals dat in het octrooi van 1682 was aan-
genomen, laatsteljk in het Ontwerp 1855 geregeld en eindelgk
ook van kracht was in het naburige Britsch Guiana. Suriname,
dat de ontwikkeling in eigen bodem vindt, heeft, zoo meende
de Regeering, daarom recht op een vertegenwoordiging.
Maar daartegenover stond een zeer krachtige opposite; wi
noemen slechts de HH. Wintgens, Meyer, van Zuylen, Ro-
chussen, J. K. van Golstein en W. van Golstein. Zi wensch-
ten in een maatschappi zbo achterlijk, zbo in verval, zbo










door en door krank, met zboveel nieuwe elementen als Suri-
name telde een krachtig autocratisch bestuur. Welsprekend
waren hunne betoogen, talrijk hunne argumenten, overtai-
gend de voorbeelden aan andere koloniin ontleend. Maar
twee omstandigheden waren in het voordeel van den minister
en hebben wel hoofdzakeljk de aanneming verzekerd.
De eerste was de sterke voorliefde van de overgroote meerder-
heid der Kamer voor democratische regeeringsbeginselen.
Waar de Regeering de Kolonie daarvoor rijp achtte, zou een
Nederlandsch Parlement in die dagen niet licht autocratic in
de plaats daarvan gesteld hebben.
En daarnaast en daarmede in verband, de onbekendheid,
die ten aanzien van Suriname in de Kamer heerschte, waar-
van slechts een enkel lid de Kolonie bi ervaring kende.
Zonneklaar blikt het gewicht van dezen factor uit den
aandrang, waarmede men bj den minister aandrong op over-
legging van het advies van den Gouverneur, de ingenomen-
heid, waarvan vele leden getuigenis gaven, teen Z. Exc.
eindelijk daartoe overging en de geruststelling, door de gun-
stige opinie van den Heer van Lansbergen en bij velen te-
weeggebracht.
De Wet, houdende vaststelling van het reglement op het
beleid der Regeering in de kolonie Suriname (31 Mei 1865,
n 55) beat 169 artikelen en is verdeeld in elf hoofdstuk-
ken en 3 slotbepalingen l). De titels dier hoofdstukken zijn de
volgende, waarbij men zal opmerken, dat vrijwel de indee-
ling der Grondwet is nagevolgd:
Van de Kolonie en hare inwoners; van den Gouverneur;
van den Raad van Bestuur; van de Koloniale Staten; van
de inwendige verdeeling van het grondgebied der Kolonie;
van bet rechtswezen; van den godsdienst; van de finantisn;


1) Men zie Bilage E










van de gewapende macht, van het onderwijs, de openbare ge-
zondheid en het armbestuur; van de volksvlit. De hoofd-
stukken II, III, IV en VI zijn respectievelijk nog weer in
twee, twee, vier en twee afdeelingen gesplitst.

Het eerste hoofdstuk, handelende over de kolonie en hare
inwoners, spreekt ougeveer over dezelfde onderwerpen, als
hoofdstuk I onzer Grondwet en waarborgt o. a. de vriheid
van drukpers en de rechten van petitie, vereeniging en ver-
gadering.
Artikel 3 geeft te kennen, wat Algemeene Verordeningen
zgn, waaronder moeten worden verstaan:
a. de verdragen met vreemde mogendheden door den Staat
aangegaan, voorzoover z4 in de Kolonie van toepassing zjn;
b. de wetten die volgens de bepalingen der Grondwet van
het Koningr, k voor de Kolonie gemaakt of voor haar ver-
bindende zin;
c. de besluiten des Konings, genomen in den vorm, bi
de Grondwet van het Koningrijk voorgeschreven, voor alge-
meene maatregelen van inwendig bestuur;
d. de Koloniale Verordeningen, vastgesteld door den Gou-
verneur, met goedkeuring van de Koloniale Staten;
e. de besluiten, houdende algemeene maatregelen, door den
Gouverneur, den Raad van Bestuur gehoord, binnen de
grenzen zjner bevoegdheid uitgevaardigd.
Vergelikt men dit artikel 3 met artikel 32, alinea 2, dan
blikt dat de Gouverneur in geval van oorlog of opstand,
ook bevoegd zal wezen om tractaten met vreemde mogend-
heden door den Staat gesloten, te schorsen, voorzooverre zj
in de Kolonie van toepassing zin 1).
Dit is in 1865 door den wetgever dan ook bedoeld. Immers

1) cf. artikel 2, Ontwerp tot wijziging van het Reg. Regl. van Minister van
Dedem, waarover later.










toen de Heer Godefroi zeide, dat het hem bedenkelijk voor-
kwam aan den Gouverneur het recht te geven, om verdragen
met vreemde mogendheden, bilaterale contracten door den
Staat aangegaan, te schorsen, terwijl hij het van een ophel-
dering dienaangaande zou laten afhangen, of wiziging van
het artikel al dan niet noodzakelik was, antwoordde de
Heer Kappeyne van der Cappello, ,,wanneer in een land de
,,staat van beleg wordt afgekondigd, dan geldt niet anders
,,dan de krjgswet; ik geloof, dat dan ook tractaten met
,,vreemde mogendheden tijdelijk ophouden van kracht te zijn
,en dit ook in het volkenrecht erkend is; mits slechts de
,noodzakeljkheid vaststaat, dat men in zoodanig geval van
,uitersten nood heeft verkeerd..... dan geldt het beginsel:
,salus populi supreme lex esto. Als de Staat van beleg heeft
,,moeten worden afgekondigd, dan kan niemand zich beroe-
,pen op geschreven bepalingen; want doet men dat, dan
,verlamt men het gezag van den opperbevelhebber, die dan
,,militair-dictator is en gehouden de Kolonie met alle mid-
,delen te verdedigen. Ik geloof dat men in zoodanig geval
,,zeer zeker verantwoord is, door tijdelik ook volkenrechte-
,,like verdragen buiten working te stellen" 1).
En hierna werd artikel 32 zonder hoofdelike stemming
goedgekeurd.

Hoofdstuk II handelt over den Gouverneur, van wien artikel
29 zegt: ,,hi bestuurt, met inachtneming van de voorschriften
,,dezer wet, in naam en als vertegenwoordiger des Konings,
,de Kolonie en is aldaar met de uitvoerende macht bekleed".
Een Gouverneur staat dus aan 't hoofd en niet meer een
Gouverneur-Generaal, zooals in de vorige Reg. Reglementen
werd gezegd. Blijkens artikel 7 behoeft de Gouverneur, evenmin


1) Handelingen der Staten-Generaal 1864-65, pag. 917.










als de overige, door den Koning te benoemen ambtenaren,
Nederlander te zjn, maar mag hi ook in een der West-
Indische Kolonien, nit ouders aldaar gevestigd, zgn geboren.
De Regeering stelde dit voor, omdat zij, in verband met de
toen nog bestaande dubbele regeling van het Nederlander-
schap, het onbillik achtte, dat wel voor Nederland en niet
voor West-India, de zoo veel raimere regeling van het
Nederlandsch Burgerlijk Wetboek zou gelden.
De Gouverneur bestuurt de Kolonie, en als zoodanig komt
hem (art. 35) het recht toe, om alle ambtenaren in de Kolonie
te benoemen, te schorsen en te ontslaan, wier benoeming,
schorsing of ontslag niet door den Koning san zich is voorbe-
houden of bj Algemeene Verordening aan anderen opgedragen.
In verband hiermede zegt artikel 58, dat de drie leden
van den Raad van Bestuur, artikel 131, dat de procureur-
generaal en artikel 146, dat de hoofdambtenaar, wonder den
Gouverneur belast met het beleid der koloniale geldmiddelen
en 't beheer der domeinen (de administrateur van finantiin)
door den Koning worden benoemd, geschorst en ontslagen.
Verder lezen wij in artikel 129, dat de voorzitter, de leden
en de griffier van bet Hof van Justitie door den Koning
worden benoemd, de voorzitter en de leden voor 't leven,
de griffier tot wederopzeggens toe. Ontslagen kunnen zi (art.
134) in een drietal gevallen tegen hunnen wil, op voordracht
van den Gouverneur, gehoord den Raad van Bestuur, door
den Koning, terwjl zij in twee gevallen (art. 136) door den
Hoogen Rand der Nederlauden kunnen ontzet.
De schorsing eindeljk van elk lid der rechterlijke macht
treedt ipso jure in working, als zekere omstandigheden zich
vbor doen (art. 137).
Artikel 37 zegt: ,de Gouverneur heeft het algemeen be-
,,stuur der koloniale geldmiddelen en domeinen, en is deswege
,verantwoordeljk, naar de bepalingen bj de wet te stellen".










Wij zagen reeds dat deze wet nog steeds op zich laat wachten.
Als hoofd der uitvoerende macht, wordt hem door artikel 42
de zorg opgedragen voor de afkondiging en uitvoering der
Wetten en Koninklike besluiten, genomen in den vorm bij
de Grondwet van het Koningrik voorgeschreven voor alge-
meene maatregelen van Bestuur, welke hem te dien einde
van 's Koningswege worden toegezonden.
Om gewichtige redenen kan de hem bevolen afkondiging of
uitvoering door den Gouverneur worden opgeschort, waarvan
hij terstond aan den Koning kennis geeft en Deze, geldt het
een Wet, aan de Staten-Generaal. Keurt de Koning de op-
schorting niet goed, dan gaat de Gouverneur onverwjld tot
de afkondiging of uitvoering over (art. 43). ten dier ge-
wichtige redenen, maar waarvoor bet Reg. Regl. een afzon-
derlijke regeling bevat, is het geval van oorlog of opstand,
waarbi den Gouverneur (art. 32) zeer bizondere bevoegdheden
zgn gegeven.
De uitvoerende macht van den Gouverneur betreft verder
(art. 50 jo. art. 54) de Koloniale Verordeningen. De afkondi-
ging van Wetten, Koninkljke Besluiten en Koloniale Veror-
deningen geschiedt door plaatsing in het Gouvernementsblad,
maar, terwgl de Gouverneur bi Wetten en Koninklke Beslui-
ten, bljkens artikel 45, een anderen termin van inwerking-
treding dan den gewonen, den 30sten dag na dien der uitgifte
van bet Gouvernementsblad, waarin zj geplaatst zjn, mag
bepalen, geeft artikel 53, dat over de Koloniale Verordeningen
handelt, die bevoegdheid daarbi aan den Gouverneur niet.
Dit kan zijn verklaring niet hierin vinden, dat de tjd, om
over de uitvoering van Wetten en Koninklike Besluiten met
den Rikswetgever en het Opperbestuur in overleg te treden,
meestal zal ontbreken, terwjl dit bi Koloniale Verordeningen
niet het geval kan wezen. Immers heeft de wetgever, blijkens
artikel 50 alinea 2, gewild, dat in geval van speed, mits met
4










goedvinden van de meerderheid van den Raad van Bestuur, een
Koloniale Verordening terstond wordt afgekondigd en in-
gevoerd.
Ter vervulling van zin taak, is de Gouverneur bevoegd,
om ter uitvoering van Wetten, Koninklike Besluiten en
Koloniale Verordeningen (art. 54), gehoord den Raad van
Bestuur, Besluiten uit te vaardigen. Hij brengt deze onver-
wi'ld ter kennisse van den Koning en trekt ze in of wjzigt
ze, zooals hem dit van 's Koningswege wordt bevolen (art. 57).

Hoofdstuk Ill regelt den Raad van Bestuur, een advisee-
rend lichaam naast den Gouverneur, te vergelijken met onzen
Raad van State. De Raad bestaat (art. 58) uit den Gouver-
neur als voorzitter, den procureur-generaal als ondervoor-
zitter en drie leden.
De procureur-generaal is dus ipso jure ondervoorzitter van
den Raad van Bestuur, terwijl hi daardoor (art. 26) geroepen
is, om, is door den Koning geen ander person daartoe aan-
gewezen, den Gouverneur bij diens onstentenis te vervangen.
Deze hooge positive van den procureur-generaal is, wij merk-
ten dit vroeger op (pag. 8), niet in overeenkomst met de
plaats, hem in het octrooi van 1682 toegewezen, noch met
die, aan den procureur-generaal in het Ontwerp 1855 toege-
dacht (pag. 42). Maar wel vinden wj die terug in de regle-
menten van deze eeuw, waar, met name in dat van 1816
(art. 24), de procureur-generaal na den Gouverneur de eerste
plants innam in de ranglist der hoofdambtenaren, die dat
artikel geeft.
Over die vereeniging van regeerings enjustitieele bemoeiin-
gen in den person van den procureur-generaal, is in 1865
zeer weinig gesproken.
De Regeering verklaarde in de memories van toelichting
eenvoudig: ,,de procureur-generaal, vroeger fiscal genoemd,










,,heeft steeds in Suriname een zeer hoog standpunt bekleed,
,hetgeen wenschelijk gerekend wordt hem in het belang der
,,kolonie bi voortduring te doen behouden" 1) en in de
memories van antwoord: ,,mochten de gronden" (die pleiten
om den procureur-generaal op zijn hoog standpunt te hand-
haven) ,b.v. na de opheffing van het Staatstoezicht, in later
,,tid verminderen in gewicht, nadeel zal er voorzeker nim-
,mer uit voortspruiten en er is dus geen reden, waarom men
,,in dezen met de geschiedenis zou breken" 2).
Artikel 59 geeft den Koning het recht buitengewone leden
in den Raad te benoemen, te schorsen en te ontslaan.
De Gouvernementssecretaris (art. 61) staat dien Raad van
Bestuur als secretaries bg, ook al is hi daarvan geen lid.
Het Reglement van Orde, ontworpen door den Raad, wordt
door den Gouverneur, wonder goedkeuring van den Koning,
vastgesteld (art. 62).
In een aantal gevallen hoort de Gouverneur den Raad (art. 63).
Imperatief bij :
a. alle Koloniale Verordeningen, die de Gouverneur aan de
goedkeuring der Koloniale Staten wil onderwerpen, of die
de Koloniale Staten aan den Gouverneur ter goedkeuring
hebben aangeboden;
b. alle Besluiten tot uitvoering van Algemeene Verordenin-
gen, die de Gouverneur wil nemen;
c. alle aangelegenheden, waaromtrent dit is voorgeschreven
bij deze wet (b. v. ontbinding der Koloniale Staten) of andere
Algemeene Verordeningen of zulks den Gouverneur van 's Ko-
ningswege wordt bevolen.
Facultatief bij :
alle andere zaken, waaromtrent de Gouverneur, in het be-


1) Bijlagen 1863-1864, pag. 1401.
2) Bglagen 1864-65, pag. 132.










lang ziner verantwoordeljkheid, het gevoelen van den Raad
wenscht te kennen.
Artikel 66 opent de gelegenheid, om aan dezen West-
Indischen Raad van State rechtsmacht in geschillen van bestuur
bij Koloniale Verordening op te dragen.
De zevende afdeeling van Hoofdstuk II onzer Grondwet,
draagt tot opschrift van den Raad van State en de Ministe-
rieele Departementen.
Van Ministers en dus van Ministerieele Departementen,
zooals wij die kennen, kan natuurlijk in een Kolonie als
Suriname geen sprake wezen. De Gouverneur is de eenige
verantwoordeljke person voor het bestuur aldaar. Maar be-
halve de beide hoofdambtenaren, die het Reg. Regl. noemt,
den procureur-generaal, hoofd van het Openbaar Ministerie
en van de rechterlike en administrative politic in de geheele
Kolonie, en den administrateur van finantign, chef van het
Department van Finantign en van de Domeinen, staan nog
een aantal andere ambtenaren, zonder eenige rangorde en
die alien, evenals de beide genoemden, geheel zelfstandig
met den Gouverneur correspondeeren door middel van de
Gouvernements-Secretarie.
Men zou hen alien dan ook zeer gevoegelijk hoofd-amb-
tenaren mogen noemen.
Tot deze hoofden van Departementen of Bureaux behooren:
de Gouvernements-Secretaris, de Chef van het Bouwdeparte-
ment, de Chef van het Departement der koloniale vaartuigen,
de Agent-Generaal voor de immigratie, de Inspecteur van het
Onderwjs, de Inspecteur van den geneeskundigen dienst, de
Districtscommissarissen, de Commandant van het Garnizoen.

Hoofdstuk IV. Wj komen than aan een belangrik hoofd-
stuk, dat handelt over de Koloniale Staten, die blikens
artikel 92 het vertegenwoordigend lichaam der Kolonie vor-









men. Wi zagen boven reeds, dat dit beginsel in 1865 had
gezegevierd, dat een vertegenwoordigend lichaam was inge-
steld. Gaan wij thans eens na, wat het karakter en daarmede
wat de task van dit lichaam volgens den wetgever zou zijn.
De Heer Colago Belmonte bespreekt in zin reeds meermalen
aangehaald proefschrift, de bevoegdheden, die volgens hem
die Koloniale Staten zullen moeten bezitten en gaat daarbi
uit van een lichaam, waaraan de in 1865 ingestelde Kolo-
niale Staten geheel analog zjn samengesteld.
Daar de schriver zeer duidelijk uiteenzet, welke bevoegd-
heden de Koloniale Staten volgens hem moeten bezitten en
volgens sommigen ook bezitten, terwijl dit laatste volgens
onze bescheiden meening just allerminst het geval is, ver-
oorloven wi ons, hem een oogenblik sprekende in te voeren.
,,De Vertegenwoordiging heeft in Nederland drie hoofdvor-
,,men, die der Gemeente, der Provincie en van het Volk.
,,Met welke van deze vormen moet de Vertegenwoordiging in
,de West-Indische bezittingen worden gelijk gesteld; aan welk
,,gronddenkbeeld moet zj beantwoorden; want van al de vor-
,,men iets te nemen, dit levert slechts een wanstaltig geheel.
,,De Koloniale Vertegenwoordiging gelijk te stellen met de
,,Gemeenteljke in Nederland is onmogelijk, eene Kolonie is
,,geen Gemeente. De inrichting van een Koloniaal Bestuur,
,,ook naar de tegenwoordige bedoelingen der Regeering,
,heeft andere grondslagen, dan de inrichting eener Ge-
,meente" 1).
De schrijver wist er op, om dit te bewijzen, dat, terwijl
de burgemeester moet zjn de man der Gemeente, de Gou-
verneur de man der Regeering moet wezen. De burgemeester
maakt met de wethouders een college van uitvoering uit.
De Gouverneur staat alleen en zelfs buiten de Staten. Hier-

1) Colago Belmonte, pag. 39 sqq.










aan heeft de schriver genoeg om te concludeeren ,maar het
,,zou doelloos zin hierover verder nit te widen".
,,Aan de toepassing van het stelsel der Provinciale Vertegen-
,,woordigiug", zoo gaat de schrijver voort, ,,valt evenmin te
,,denken. Kolonign zjn geen Provincign van den Staat. Het-
,,zelfde geldt dus hier, als omtrent de Vertegenwoordiging der
,,Gemeenten. Er is echter nog meer". En hier wijdt hi heel
wat langer uit over de gevonden verschilpunten. Wat hj
zegt, komt hierop neder:
Terwgl de Provincie een zelfstandige wetgevende macht
bezit in hare Provinciale Staten, aan wie regelihg en be-
stuur van het Provinciaal huishouden is opgedragen, berust
alleen de wetgevende macht en dan nog slechts voor een deel,
bij de Koloniale Staten, terwijl de uitvoerende macht berust
bj den Gouverneur. Aan de Provincie komt die macht uit
de Grondwet, aan de Koloniale Staten slechts uit de Wet toe.
De Koninklijke goedkeuring is ook geheel verschillend van
karakter. Bi de Provincie komt den Koning een recht van
veto toe; bi de Koloniale Staten is de vereischte goedkeu-
ring een deel van de wetgevende macht.
Verder wgst de schrjver nog op het recht van ontbinding,
dat niet bi de Provincie voorkomt en op de verschilpunten
in de verhouding tusschen Gouverneur en Staten, waarvan de
eerste geen en Commissaris en Staten, waarvan de eerste wel
voorzitter is.
Gedeputeerde Staten komen in 't geheel niet v6or in de
Kolonie.
Men ziet dat de argumenten hier heel wat talrijker zijn.
De bewering, dat de Kolonie noch een Gemeente, noch een
Provincie is, geven wij gereedelik toe; maar daarmede is de
vraag of die Kolonie, die zich in den vorm eener stad met
ommelanden aan ons voordoet, niet op -de wijze eener Ge-
meente of Provincie zou kunnen worden bestuurd, niet be-









antwoord. Het karakter, aan de Koninklijke bevoegdheid tot
vernietiging van Koloniale Verordeningen toegekend, gaat, als
men let op de artikelen 49 en 50 Reg. Regl., zeker niet op.
De juistheid der verder opgenoemde verschilpunten, die alleen
bet onderscheid met de Provincie op het oog hebben, in 't
midden latende, vinden wij toch ook hierin het bewijs niet
geleverd, dat de bestuursvorm der Gemeente voor de Kolonie
onbruikbaar zou wezen.
,,Op bet standpunt van min beschouwing" zoo gaat de
schrijver verder ,,van den Kolonialen Raad, in betrekking tot
,,het Nederlandsch vertegenwoordigend stelsel, vind ik dat
,,gronddenkbeeld in de Volksvertegenwoordiging, de Staten-
,,Generaal, die met den Koning het wetgevend gezag des
,Rijks uitoefenen".
En even later herinnert de schrijver er aan, dat de
artikelen van het Ontwerp Reg. Regl. van 1855 ook vol-
komen terecht aan de Grondwet zjn ontleend. ,,Zegt dit
genoeg" zoo lezen wi verder ,,men vindt immers noch
beroep op de Provinciale wet, noch verwijzing naar de Ge-
meentewet.
Deze opinie nu deelt, zoo wil bet ons voorkomen de Heer
Wesenhagen. Waar hj spreekt over een verwerping der
begrooting in Suriname, als protest tegen Nederlandsch
regeeringsbeleid, zegt hi, ,daargelaten nu de al of niet ge-
,grondheid dier meaning (betreffende Nederlandsch regeerings-
,beleid) als than niet aan de orde, komt het mj toch Staats-
,rechtelik just voor, om uit handen van zoodanige Regee-
,ring geen begrooting aan te nemen, daar volgens de aan-
,,gegeven zienswijze de Kolonie er toch nimmer door gebaat
,zou zijn; zoodoende maakt men eenvoudig gebruik van een
,,begrootingsrecht. Om redenen buiten de begrooting gelegen,
,wordt wel eens meer een begrooting afgestemd; het klein
,,aantal leden der Staten doet er niets toe af; bij het toe-










,,kennen van politieke rechten moet men al de gevolgen daar-
,,van aanvaarden" 1).
Zoowel de meening van den Heer Colago Belmonte, die het
gronddenkbeeld der Koloniale Vertegenwoordiging niet in de
Gemeentelijke of Provinciale Vertegenwoordiging maar in de
Staten-Generaal vindt, als de meening van Mr. Wesenhagen,
wien de verwerping der begrooting door de Koloniale Staten,
als protest tegen het Nederlandsch regeeringsbeleid Staats-
rechtelijk just voorkomt en die dus de bevoegdheid der Ko-
loniale Vertegenwoordiging ook al ontleent aan die onzer
Staten-Generaal, komen ons onjuist voor.
Het karakter van vertegenwoordiging der ingezetenen, komt
ongetwijfeld in gelijke mate aan den Gemeenteraad, de Pro-
vinciale Staten en de Staten-Generaal als san de Koloniale
Staten toe. Maar wat wij meenen is dit, dat de wetgever
voor de Koloniale Staten niet de zelfstandigheid eener Staten-
Generaal, maar in beginsel de afhankelikheid eener Gemeen-
telijke Vertegenwoordiging heeft gewild.
Nu moge het volkomen waar wezen, dat geen bepaling
van het Reg. Regl. aan de Koloniale Staten verbiedt, motives
van afkeuring van Nederlands regeeringsbeleid aan te nemen,
noch de begrooting te verwerpen, omdat by. het door Neder-
land gegeven subsidie haar niet ruim genoeg voorkomt, of
ook om die reden gezamenlik ontslag te nemen; geen bepa-
ling verbiedt zulks ook aan de leden van den Gemeenteraad.
Toch zou het Opperbestuur of de Rjkswetgever evenmin in
gebreke behooren te bliven, om krachtens artikel 61 der Grond-
wet de maatregelen te nemen, door de handelwize der Koloniale
Staten noodig geworden, als de wetgever nu onlangs geaarzeld
heeft, om krachtens artikel 144 der Grondwet te voorzien,


1) Mr. A. C. Wesenhagen: Enkele beschonwingen gewijd ain de belangen der
kolonie Suriname 1886, pag. 9.









in de regeling en het bestuur van de huishoudingen der Ge-
meenten Opsterland en Weststellingwerf.
Wj steunen deze onze meening, op de verwijzing in 1865
naar het boven behandelde Ontwerp 1855, op de toenmaals
al8 voorbeeld genomen en nog te bespreken regeling in Britsch
Guiana, maar vooral op de duidelijke wooden in 1865 te dezen
aanzien gesproken.
In het belang der zaak veroorloven wi ons eenigzins uit-
voerig weer te geven, wat door den minister en door hem,
naar wien Z.Exc. herhaaldelik verwees, den Heer Kappeyne
van de Cappello is gezegd. Wat waarschuwende of vrees-
achtige stemmen van tegenstanders der voorgestelde regee-
ringsbeginselen, in de woorden van het reglement lazen, kan,
dunkt ons, hier van weinig gewicht zijn.
Vangen wij aan met de memories van toelichting op het
eerste wetsontwerp van 1864, ingediend 5 April 1864, waar
wi lezen: ,,vertrouwende op de deugdelike samenstelling,
,laat het Reg. Regl. zooveel mogelik over aan regeling bi
,,Koloniale Verordening, zoomin mogelik inmenging der
overheadd. De zelfstandigheid der Kolonie, zal in dit opzicht
,,geljkslachtig zjn aan die, welke bj de regeling harer huis-
,houdelike belangen aan de Provincien en Gemeenten des
,Rijks is toegekend door de Grondwet en de uit haar voort-
,gevloeide organieke wetten 1).
Toen daarop in het voorloopig verslag (d. d. 9 Juli 1864)
werd opgemerkt: ,,de naam Koloniale Staten doet te veel
,;denken aan een vertegenwoordigend lichaam, dat tegenover
,,het uitvoerend gezag groot gewicht in de schaal kan leg-
,,gen", antwoordde de minister ,,de meening is zeker, om de
,,Koloniale Staten het vertegenwoordigend lichaam der Kolonie
,,te doen zijn en als zoodanig tegenover het uitvoerend gezag


1) Bijlagen 1863-64, pag. 1408.










,wezenljk gewicht in de schaal te doen leggen, overall waar
,,het de huishoudelike aangelegenheden der Kolonie geldt;
,,de Gemeenteraden des Rijks hebben echter op hun terrein
,,niet minder kracht" 1).
Op deze uiting in het voorloopig verslag ,de woorden van
,het formulier ,,na verkregen goedkeuring der Koloniale
,,Staten"" (bj Koloniale Verordeningen) vonden eenigen aan-
,,stoot; de macht die goedkeurt, is gewoonlijk op een hooger
,,standpunt geplaatst, dan zi die voorstelt; men moet de
,,Koloniale Staten niet in den waan brengen, dat zg een
,,groote mate van zelfstandigheid tegenover den Gouverneur
,,bezitten; waarom niet ,,,,met gemeen overleg"",
volgt dit ondeugende antwoord:
,,trouwens de verkeerde indruk, dien men wil tegengaan,
,zou wellicht nog meer worden opgewekt door het bezigen
,,van den term, die naar de Grondwet eigenaardig is aan
,,de Staten-Generaal".
Waar de minister later over het kiesrecht spreekt, zegt
hij: ,,de Koloniale Vertegenwoordiging heeft een zuiver mu-
,nicipaal karakter, zoodat ingezetenschap, niet Nederlander-
,,schap het hoofdvereischte van kiesrecht moet zijn".
Daarbi verwgst de memories van toelichting thans ten aan-
zien van tal van artikelen naar de Provinciale en de Gemeente-
Wet, al meenen wi hieruit slechts wonder voorbehoud eenige
conclusie te mogen trekken.
Aan deze aanhalingen uit de gewisselde stukken, sluiten
zich de openbare beraadslagingen aan. Zoo sprak de Heer
Kappeyne: ,maar wat doet de Provinciale wet; zij regelt en
,,verzekert het recht van de Provinciale Vertegenwoordiging
,,om de begrooting vast te stellen, belastingen te heffen en
,,Provinciale Verordeningen te maken. Welnu datzelfde doet


1) Bijlagen 1863-64, t. a. p.









,,het Reglement voor Suriname, dat aan de Koloniale Verte-
,,genwoordiging dezelfde rechten verzekert" 1),
en later op dien dag:
,,in een Kolonie behoort het vertegenwoordigend lichaam
,meer te geliken op een Raad der Gemeente. In een Raad
,der Gemeente heeft men in B. en W. een element van be-
,stuur, een element, dat richting en leading geeft; dit is bet
,gansche oud-Hollandsche stelsel; dit is ook bet stelsel, dat
,in Demerary bestaat en dat men ook in onze Waterschappen,
,waar men hoogheemraden, hoofdingelanden en ingelanden
,,heeft, terugvindt. De Gouverneur is wel verantwoordelijk
,aan de Staten-Generaal (de spreker bedoelt san den Koning,
,,wat hl later rectificeerde) doch niet aan de Koloniale Sta-
,,ten en daarom zegge men niet, dat het geen zuiver con-
,,stitutioneel stelsel is; want ik vraag of dan geen autonomie
,is geschonken aan de Gemeentebesturen, omdat de burge-
,meester een rijksambtenaar is, die niet van den Gemeente-
,,raad afhangt".
,Wanneer de geachte afgevaardigde ons wjst op het voor-
,,beeld van Demerary, dan zeg ik, wat hier voorgedragen
,,wordt, is wat men in Demerary vindt. Ook de Gemeenteraden
,,bezitten het recht van initiatief, amendment en interpel-
,,latie in den volsten omvang en wat bet recht van ontbin-
,,ding betreft, dikwijls heb ik het hooren betreuren, dat dit
,,niet op onze Gemeenteraden kan aangewend worden" s).
En de minister verwijst eenvoudig naar wat de Heer Kap-
peyne reeds zoo duidelik heeft uiteengezet.

Voordat wij onderzoeken wat volgens het Reg. Regl. hun
taak zal wezen een enkel woord over hun samenstelling en
hunne vergaderingen.

1) Handelingen 1864-66, 10 Mei 1865, pag. 888.
2) Handelingen 1864-65, pag. 901.










De samenstelling der Staten draagt een eenigzins twee-
slachtig karakter, een tweeslachtigheid echter, die zooals wi
nog zien zullen, meermalen, zij 't in eenigszins gewizigden
vorm, bj Koloniale Vertegenwoordigingen wordt aangetroffen.
De bedoeling van deze samenstelling, deels uit direct door
de kiezers gekozen leden, deels uit door den Gouverneur aan-
gewezenen is geweest, om niet te spoedig van een autocra-
tischen bestuursvorm tot een meer democratischen over te
gaan; zi werd door den minister, op voorstel der koloniale
autoriteiten in het reglement gebracht en aldus verdedigd:
,na den verschen schok, dien de West-Indische Maatschappi
,,door de opheffing der slavernj onderging, mag de overgang
,,van geheele onmondigheid tot zelfbestuur niet te plotseling
,,wezen" 1);
en in memories van beantwoording:
,,niet wantrouwen op de bevolking, maar de overtuiging,
,,dat in een kolonie, omdat zi van het moederland afhangt,
,de belangen, de denkbeelden en de beschaving van dat moeder-
,,land mede hunne woordvoerders behooren te bezitten, die
,,een invloedrijken stem uitbrengen in het midden van de af-
,,gevaardigden der ingezetenen, heeft hun geleid tot dusdanige
,samenstelling" 2).
Daarbb kwam dat de minister, in tegenstelling van al wat
vroeger in Suriname had gegolden, thans voorstelde om den
Gouverneur niet meer voorzitter der Koloniale Staten te doen zjn.
Om nu niet alien band tusschen het Bestuur en de Ver-
tegenwoordiging af te broken, zouden de door den Gouverneur
benoemden, de zoogenaamde Gouvernementsleden, hier den
schakel vormen tusschen Bestuur en Vertegenwoordiging. Zi
zouden, al zegt geen artikel van het Reg. Regl. zulks, de


1) Bijlagen 1863-64, pag. 1408.
2) Bijlagen 1864-65, t. a. p.









Verordeningen, door den Gouverneur voorgesteld, uit den
aard der zaak toelichten en verdedigen, al heeft het omge-
keerde nog al eens plaats gehad. Bj de vergeliking met een
Gemeente-Bestuur, werd naar ken verwezen, als uitmakende
met den Gouverneur, het element dat leading en righting
geeft, zooals in den Gemeenteraad Burgemeester en Wet-
houders.
De wize waarop het voorstel door de Regeering werd ver-
dedigd, om den Gouverneur niet meer voorzitter der Staten
te doen zin, maar dezen laatsten door den Gouverneur, jaar-
lijks uit het midden der Staten te doen benoemen (art. 80),
mag, met het oog op onzen tid zeer zwak genoemd worden.
In de memories van toelichting had de minister gezegd, dat
dit geschiedde om den Gonverneur op zin hoog standpunt
te handhaven en toen het voorloopig verslag hierop liet volgen:
justit om zijn hoog standpnnt zou hi veel tot den goeden
,loop der beraadslaging kunnen bidragen", werkt de minister
dit in de memories van beantwoording nog eenigzins nit,
waar hi er op wjst, dat de vrijheid van beraadslaging en
de waardigheid van den Gouverneur bij verdeeldheid zullen
ijden, als hij voorzitter is, en dat het onwenscheljk is, om
bij de vele function, die de Gouverneur reeds moet waarne-
men, daarbij nog deze te voegen, waarvoor hi misschien
minder geschikt is. De Gouverneur was touch meermalen een
officer, geen parlementair man en daarom was het better dat
hj zich niet in den parlementairen strijd waagde.
Behalve de vier Gouvernementsleden, zouden de overigen,
tot een minimum, van negen door de kiezers gekozen wor-
den, in verhouding van Ben lid op de tweehonderd kiezers.
Vereischten voor 't kiesrecht waren:
1. ingezetenschap.
2. voile ouderdom van vifentwintig jaar.
3. volle genot der burgerljke rechten.










4. het betalen eener som in de directed belastingen, waarvan
het juiste bedrag, mits niet beneden f 20.-, noch boven dat
van f 100.- bi bet kiesreglement wordt bepaald.
Een voorloopig kiesreglement werd door den Gouverneur,
overeenkomstig artikel 75, gegeven bi Besluit van 28 Februari
1866 (G. B. n. 2); daarbij was het kiesrecht gebonden aan
een census van f60.- in de volgende directed belastingen:
personnel, huurwaarde, patent, paardengeld 1). Dit reglement
werd vervangen door een kiesreglement bi Koloniale Veror-
dening (Publicatie 15 Februari G. B. n 1). Hierin werd de
census op f40.- teruggebracht en aan de genoemde belas-
tingen toegevoegd ,,de akkergelden".
Op 14 Februari 1890 werd door den Gouverneur de Savornin
Lohman een ontwerp-verordening ingediend om den census tot
f20.- te reduceeren. Op 27 September van dat jaar werd
het ontwerp met op &en na algemeene stemmen verworpen.
Onbekwaam om te kiezen of verkozen te worden zin nog
zi, aan wie dat recht bg rechterljk vonnis is ontzegd, of die
gerechtelgken afstand van hunne goederen aan hunne schuld-
eischers hebben gedaan en dezen niet ten volle voldaan hebben.
Voor verkiesbaarheid golden overigens dezelfde vereischten,
als voor kiesrecht, behalve het vierde der opgenoemde eischen,
terwijl artikel 72 nog eenige personen noemt, die per se zin
nitgesloten nl. de Gouverneur, de Gouvernements-secretaris,
krijgslieden van den Staat in werkelijken dienst, geesteliken
en bedienaren van den godsdienst.
Ten aanzien van de laatsten is in 1865 menig woord ge-
sproken. De Regeering wenschte deze uitsluiting allerminst;
zij wees er integendeel op, dat de Gouverneur de toelating
op hoogen prijs stelde, dewijl niemand better, dan die geeste-

1) Ontleend aan: ,,Koloniale Staten van Suriname, 1866-1891, geput uit offi-
,,cieele bescheiden en samengesteld wonder toezicht van de griffie der Koloniale
,,Staten".









Ilken en bedienaren van den godsdienst de behoeften der
schamele bevolking kende en van onverdraagzaamheid, 't zj
dan helaas of gelukkig, in de Kolonie niets viel te bespeuren.
Beoordeeling van West-Indische toestanden naar Nederland-
sche, bewoog den Heer Schimmelpenninck een amendment
voor te stellen, dat de uitsluiting bedoelde. En of de Regee-
ring zich hier al sterk tegen verzette en de Heer van Heu-
kelom al opmerkte, dat bi de aanneming van het amendment
de Staat dus de zorg op zich zou nemen, om den geestelijken
eenerzjds hun plicht aan te wijzen, anderzjds een aange-
name en rustige positive te waarborgen, die hen als lid der
Staten allicht niet zou geworden, het amendment werd met
35 tegen 21 stemmen aangenomen.
De vergadering der Staten wordt (art. 79) jaarlijks op den
tweeden Dinsdag der maand Mei te Paramaribo door of na-
mens den Gouverneur geopend.
De vergaderingen zij openbaar (art. 84), maar kunnen in
geheime vergaderingen overgaan, als de voorzitter het noodig
oordeelt of vier leden het vorderen.
Een in de Bjlagen opgenomen staat vermeldt het aantal
openbare en geheime vergaderingen, benevens de behandelde,
ingetrokken en na afbehandeling verworpen en gewijzigd of
ongewijzigd goedgekearde Verordeningen 1).

Wij komen thans tot de taak der Koloniale Staten en vin-
den die allereerst in artikel 93: ,,z onderzoeken de Veror-
,,deningen, die hun door den Gouverneur ter goedkeuring
,,worden aangeboden;" zi mogen die Verordeningen goed en
afkeuren, maar hebben tevens het recht (art. 98) wjzigingen
daarin te brengen. Verder kennen de artikelen 101, 103 en
105 aan de Staten respectievelijk de rechten toe van initiatief,
van petitie en interpellatie.

1) Men zie Bijlage X.










Ten onrechte zou dit laatste recht doen vermoeden, dat
de Gouverneur verantwoordelik was aan de Staten; wj zagen
boven reeds dat zulks in 1865 niet is bedoeld; de Gouver-
neur is de vertegenwoordiger des Konings en aan Hem ver-
antwoordelik.
Wij weten thans dat het onderzoek van Koloniale Veror-
deningen en zelfs het voortellen daarvan, tot de taak der
Koloniale Staten behoort.
Wat valt nu echter binnen die regeling bi Koloniale Ver-
ordening; wat valt daarbuiten en behoort dus bj den Rjks-
wetgever en den Koning.
Geheel in overeenstemming met de Grondwet, noemt het
Reg. Regl. eenige onderwerpen, die uitsluitend door de Wet
kunnen worden geregeld en dus van een regeling bij Ko-
ninklgk Besluit of Koloniale Verordening zjn uitgesloten.
Dan vinden we, dat de wetgeving en de inrichting der
rechterlike macht voor de eerste maal bij Koninkljk Beslnit
en dus niet bi Koloniale Verordening zullen worden geregeld.
De artikelen 4 148 en 152 dragen verder de daarin
vermelde onderwerpen ter regeling aan Wet of Koloniale Ver-
ordening op, waardoor men, ook blikens de geschiedenis, den
Koning de bevoegdheid tot regeling heeft willen ontzeggen.
Wij achten deze artikelen daarom ongrondwettig; immers de
Grondwet verbiedt den Koning buiten te sluiten, vbordat en
zonder dat het betrokken onderwerp bi de wet is geregeld.
Wat echter meer in 't bizonder de taak zal zjn der Kolo-
niale Verordeningen, wordt nu niet, als b. v. in onze Gemeente-
wet, in eene algemeene bepaling gezegd, maar verschillende
artikelen dragen een special onderwerp ter regeling aan
Koloniale Verordeningen op. Cf. de artikelen 6, 7, 8, 9, 10,
38, 66, 75, 77, 115, 117, 118, 138, 145, 154, 155, 160,
161, 162, 163, 164, 165, 166.
Blijkens een uitlating van minister Keuchenius, is deze op-









dracht steeds aldus opgevat, dat andere machten, niet als
regel, maar in alle gevallen daardoor onbevoegd zouden zijn.
De vraag deed zich in 1889 bi de behandeling der Suri-
naamsche begrooting in de Tweede Kamer voor en de uit-
lating van den Minister was het antwoord op het gezegde
van Mr. Verniers van der Loeff, die beweerde, dat daarge-
laten of de Staten, krachtens artikel 164 Reg. Regl., het
octrooi der Surinaamsche Bank hadden mogen verlengen,
dan toch den Koning door de bevoegdheid der Staten om
concessie te verleenen, niet alle inmenging was verboden;
het omgekeerde van artikel 47 Reg. Regl. stond nergens.
Zijn wi wel ingelicht, dan heerscht ook thans nog dezelfde
opvatting aan het Ministerie als in 1889 en het Ontwerp
van Minister van Dedem, tot wjziging van het Reg. Regl.,
bedoelde ook hieraan een einde te maken.
Wij deelen deze meening echter niet, ja achten haar vol-
komen onjuist.
Vooreerst was de wetgever niet bevoegd een dergelik voor-
schrift te geven; maar in de tweede plaats heeft de wetgever,
zoowel blijkens de duidelijke wooden van het Reg. Regl.
zelf, als blikens de geschiedenis van dat reglement, nimmer
de bedoeling gehad, die hem thans wordt toegeschreven.
Wat het eerste punt betreft, merken wij het volgende op:
Wanneer de Rjkswetgever de bevoegdheid had gehad, om als
hoogste wetgevende autoriteit in de Kolonie aan het Opper-
bestuur en de Koloniale Wetgevende Macht aan te wijzen tot
de regeling van welke onderwerpen zij, ieder afzonderlik, be-
voegd waren, dan zou de opdracht van een onderwerp ter
regeling bj Koloniale Verordening, waarschijnlijk, betee-
kenen, dat de Koning daartoe onbevoegd was; het tegen-
deel zou althans bewezen moeten worden.
Maar de Rikswetgever was daartoe, volgens onze meening,
absoluut niet bevoegd. De Grondwet heeft een dergelike vrijheid










aan den wetgever niet gelaten, maar slechts gewild, dat de
bevoegdheid van den Koning tot regeling zou ophouden, waar
de wet zelve in een regeling had voorzien. Wi toonden dat
boven reeds uitvoerig aan en herinneren nog aan het Ontwerp
1855, dat, in harmonie met de beginselen der Grondwet, de
Regeering steeds bevoegd verklaarde tot regeling, maar niet-
temin van een bescheiden gebruik van deze bevoegdheid ver-
zekerd was, omdat de Regeering immers zelve een Koloniale
Vertegenwoordiging instelde. De uitdrukking ,,Algemeene Ver-
ordening" in dat Ontwerp, dwong de Regeering niet tot be-
perking, tot onthouding als regel, zooals ,Koloniale Verorde-
ning" in 't Ontwerp 1865 dat bedoelde. Maar in 1855 was
dat nog minder noodig, daar men van de Vertegenwoordiging
nog geen onaangename ervaringen had opgedaan; die neiging
om zich te plaatsen op den zetel van de Koloniale Wetgevende
Macht zou toenmaals zeker geheel onverklaarbaar zijn geweest.
Had de Regeering in 1865 door die opdracht aan Kolo-
niale Verordeningen, den Koning tot regeling onbevoegd willen
verklaren, dan zou hare verwijzing naar bet Ontwerp Reg.
Regl. van 1855 slot noch zin hebben; immers daar was een
geheel ander beginsel aangenomen.
Het zou nu echter kunnen wezen, dat de bepaling wel
ongrondwettig was, doch dat wij in de onmiskenbare bedoe-
ling van den wetgever moesten berusten. Zoowei de artikelen
47 en 48 van het Reg. Regl., als de geschiedenis van het
reglement bewijzen echter, dat die ongrondwettige bedoeling
geenszins den wetgever mag worden toegeschreven en dat hij
dus nimmer de wetgevende macht van den Koning ten aanzien
der bedoelde onderwerpen heeft willen buiten sluiten.
De artikelen 47 en 48 van het Reg. Regl. luiden, mutatis
mutandis, gelijk aan de artikelen 150 en 151 der Gemeente-
wet en de Minister verwees in zijn memories van toelichting
dan ook naar die artikelen.










Reeds aanstonds word hierdoor buiten gesloten de mee-
ning van den Heer van Zuylen, die meende dat artikel 48
sloeg op die onderwerpen, die thans nog bij Koloniale Ver-
ordening zijn geregeld, maar die moeten geregeld worden
bij Wet of Koninklijk Besluit.
Wat is de beteekenis van die artikelen der Gemeentewet.
Artikel 150 zegt dat Plaatselijke Verordeningen niet treden, in
hetgeen van algemeen Rijks, of Provinciaal belang is; artikel
151, dat de bepalingen van Plaatselijke Verordeningen in wier
onderwerp door een Wet, een Algemeene Maatregel van Bestuur
of een Provinciale Verordening wordt voorzien, van rechtswege
ophouden te gelden. Binnen de grenzen der Gemeente kunnen
drie wetgevers invloed uitoefenen, ieder op hun terrein, terwijl
er verschil van meening alleen hierover bestaat of doelma-
tigheid, dan wel een ander criterium voor ieders bevoegdheid
moet gelden. Zoo echter een hoogere macht zich een onder-
werp aantrekt, vervalt ipso jure de regeling van de lagere
en hieruit volgt dus logisch, dat die hoogere wetgever immer
bevoegd blijft, al ware onthouding misschien wenschelijker.
Zoo zegt Mr. Buys dan ook:
,,intusschen, heeft Rijk of Provincie zich eenmaal een zaak
,,aangetrokken, al ware het dan misschien ook, geleid door
,,een overdreven zucht tot centralisatie, dan blijft er bij
,gemis van een macht, welke die hoogere machten op haar
,eigen gebied terugdringt, voor de Gemeente-Besturen niet
,anders over, dan in de genomen beslissing te berusten en
,zich terug te trekken" 1).
Men zie ook Mr. Boissevain, die bij artikel 151 Gemeente-
wet verwijst naar zijn toelichting op de Provinciale wet 2).
Waar nn de artikelen 47 en 48 van het Reg. Regl. dezelfde


1) Mr. J. T. Buys, Grondwet. 01. 11, peg. 1S2.
8) Mr. Boissevain, Provinciale wet, pag. 61.










bepalingen inhoudeu en special artikel 48 zegt, dat de Kolo-
niale Verordening moet wijken voor Wet en Koninklijk
Besluit, daar kan toch geen redelijke twijfel gekoesterd, aan
de bevoegdheid van die hoogere machten.
In de tweede plaats, zeiden wij, was het blijkens de geschie-
denis van het reglement de bedoeling van den wetgever van 1865
de Koloniale Wetgevende Macht alleen als regel en niet bij uit-
sluiting bevoegd te verklaren. Gaan wij, om dit te bewijzen,
na, wat hierover is gezegd.
Bij de beraadslaging over artikel 3, dat zegt wat Alge-
meene Verordeningen zijn, sprak de Heer van Delden:
,,de Koloniale wetgever is natuurlijk in huishoudeljke zaken
,,competent; ik geloof, dat er genoegzaam gezorgd is, dat de
,,Koloniale wetgever wete, waaraan hij zich te houden hebbe,
,,wat zijn bevoegdheid als wetgever betreft. Maar hoe staat
,,het met den Rijkswetgever en den Koning. Het komt mij
,,voor, dat de bevoegdheid van den Rijkswetgever ook in huis-
,,boudeljke zaken der Kolonie in redelijken zin onbeperktis....,
,doch het is mij niet geheel duidelijk (en daaromtrent vooral
,,zou ik wenschen eenige inlichtingen van den Minister of
,,van de leden der Kamer te ontvangen) of de special ge-
,,vallen, waarin bij dit reglement de regeling wordt opge-
,,dragen aan den Kolonialen wetgever, daardoor regeling bij
,,Koninklijk Besluit wordt uitgesloten. Het komt mij voor,
,dat in die gevallen het Koninklijk Besluit inderdaad nitge-
,,sloten is; doch ik meen bij de algemeene discussion nu en
,,dan uitdrukkingen te hebben gehoord, die het deden voor-
,,komen, alsof een onderwerp, waarvan de regeling bi Kolo-
,niale Verordening is voorgeschreven, toch nog kon geregeld
,,bij Koninklijk Besluit. Is dit het geval, dan begrijp ik niet,
,,waartoe dat telkens opdragen van regeling bg Koloniale
,, Verordening moet dienen. Het ware dan better geweest
,,slechts te spreken van reeling bij Algemeene Verordening".










De Minister antwoordt hierop:
,,de bedoeling van het wetsontwerp is zeer zeker, dat aan
,,den Koning de macht gegeven worde om met een Besluit, in
,,den vorm van een Maatregel van Bestuur, tusschen beide te
,,komen, ook daar, waar de opdracht aan de Koloniale Staten
,,is geschied. Maar de Koning zal niet tusschen beide treden,
,,tenzij in buitengewone gevallen, just ter voorkoming van
,,conflicten, als door den geachten spreker bedoeld" ).
En toch dacht de Minister er niet aan, om daarom dan nu
Koloniale Verordeningen in Algemeene te veranderen.
Dat exceptioneele karakter van een reeling bij Koninklijk
Besluit begrijpt de Heer van Delden nog niet en de quaestie
blijft hangende tot artikel 8, hoewel de Minister den afge-
vaardigde naar artikel 48 verwijst, dat hem de zaak dui-
delijk moet maken.
Artikel 8 zegt, dat de regeling van de verantwoordelikheid
van schrijvers enz. zou geschieden bij Koloniale Verordening en
daarop had de Heer Schimmelpenninck een amendment in-
gediend, om de regeling bij de Wet te doen plaats hebben.
Alsnu bespreekt de Heer Dullert de geheele zaak nog eens
weder uitvoerig. ,,Het bestuur der Staten vindt" zoo zegt hij
,,een reserve in artikel 48 en een dergelijke beperking is ons
,,niets vreemd. Men zie slechts de Provinciale en Gemeente-
,,wet; ik geloof dat wij hier te doen hebben met een van
,,de groote beginselen van dit wetsontwerp, dat wij zooveel
,,mogelijk de regeling, van hetgeen de huishouding der Kolonie
,,betreft aan haar moeten overlaten en dat wij ons van hier
,,daarin niet direct moeten mengen, maar eerst dan, wanneer
,,werkelijk verwarring heerscht of verkeerde maatregelen geno-
,,men zijn".
De Minister verwijst naar zijn boven aangehaalde woorden.
Hierop wordt het amendment ingetrokken en niet alleen artikel
1) Handelingen 1864-65, pag. 903 sqq.










8, maar ook later artikel 48, wonder verdere discussie, met
algemeene stemmen aangenomen.
Ons dunkt dan ook, dat aangaande de beteekenis van rege-
ling bij Koloniale Verordening inderdaad geen plaats is voor
ook maar de minste onzekerheid. Bizondere omstandigheden
kunnen een regeling bij Wet of Koninklijk Besluit gewenscht
maken, maar als regel meenden zoowel Regeering als Staten-
Generaal, de autonomie der Koloniale Staten in huishoudelijke
zaken te moeten eerbiedigen.

Een Koloniale Verordening, door de Staten goedgekeurd,
wordt door den Gouverneur afgekondigd; maar heeft deze be-
zwaar, dan kan hij de vaststelling in beraad houden (art. 46).
Intusschen kondigt de Gouverneur, tenzij bij spoedeischende
zaken (zie boven) geen verordening af, vbordat de Koning,
aan wien hij ze alle moet opzenden (art. 49), bericht heeft
dat hij van vernietiging afziet, of vbordat, na de opzen-
ding zes maanden zijn verloopen (art. 50).
Die vernietiging door den Koning heeft plaats bij strijd
met de Wet of een Koninklijk Besluit of met het algemeen
belang van het Rijk of van de Kolonie; verder gehoord den
Raad van State en bij een met redenen omkleed Besluit (art. 49).
Een werkzaamheid der Koloniale Staten, die een geheel
afzonderlijk karakter draagt en in het Reg. Regl. aan zekere
voorwaarden is gebonden, is de vaststelling der begrooting.
Zooals de Regeering in 1865 terecht opmerkte ,autonomie
,,ware een ijdele klank, zonder zeggen over eigen finantiMn en
,in den regel zal dus de Koloniale huishoudelijke beqrooting door
,,de Koloniale Vertegenwoordiging worden vastgesteld en de ver-
,,houding tot het Opperbestuur alleen meebrengen, dat zij aan
,,'s Konings goedkeuring word onderworpen" 1).


1) Bijlagen 1863-64, pag. 1409.









De voorloopige vaststelling zou echter ni't voor de defini-
tieve gelden, maar gevolgd worden door een definitive vast-
stelling bi de Wet waartoe de Grondwet door hare op-
dracht ter regeling ann de Wet van het beheer der Koloniale
geldmiddelen volkomen vrijheid had gelaten in deze drie
gevallen. (art. 112):
10 indien tot aanvulling der Koloniale middelen eene bij-
drage gevorderd wordt uit 's Riks schatkist.
20 indien de Koning de begrooting, zoodanig als zij door
de Koloniale Staten aangenomen is, niet goedkeurt.
30 indien de Koloniale Staten de begrooting niet hebben
vastgesteld vbor den 15den Juli van het jaar, waarin zij hun
wordt aangeboden.
De vraag of het niet wenscheliker zou wezen, om ook hier
bet Opperbestuur in deze gevallen met de vastatelling te be-
lasten, mits, met het oog op de voteering van 's lands golden,
wonder control der Wetgevende Macht, is in 1865 niet be-
sproken; vermoedeljk, omdat men zich voorstelde, dat de
wetgever slechts gedurende zeer korten tjd dezen taak op
zich zou moeten nemen.
De Minister toch meende, daartoe voorgelicht door den
Gouverneur, dat een drietal jaren voldoende zouden wezen
om Suriname van subsidie te bevrijden en de prikkel zou
just in artikel 112 no 1 gelegen zijn:
,,gelukt bet den publieken geest en de energie der Kolonie
,,op te wekken en zonder dat zijn alle pogingen te vergeefs,
,,de zucht om meester te blijven zal ten prikkel strekken om
,,de vaststelling bij de Wet, die het onvermijdelijk gevolg
,,van subsidie is, te ontgaan en zich niet dan in den uitersten
,,nood in staat van onvermogen te verklaren".
Wat de geschiedenis van deze voorspelling heeft doen
terecht komen, zullen wi nog zien; maar wij wijzen er hier
nogmaals met nadruk op: vooreerst, van hoe groot gewicht










de vaststelling der begrooting voor de autonomie is en daar-
naast, dat de wetgever in 1865 als regel heeft bedoeld vast-
stelling door de Koloniale Wetgevende Macht.
Ten aanzien van den datum in artikel. 112 no 3 merken
wij nog op, dat de Minister 1 September had voorgesteld.
De Heer van Bosse vreesde, dat hierdoor de begrooting te
laat by de Staten-Generaal zou worden ingediend, om nog
vbor 1 Januari te kunnen worden afgekondigd en had, daar de
Statenzitting geopend wordt op den 2en Dinsdag der maand
Mei, liever 1 Juli zien aangenomen, hoewel 1 Augustus hem
ook bevredigde. Pe Minister wijzigde den datum toen in 15
Juli, maar de ervaring sinds opgedaan, de jaar in jaar uit
door de Kamers herhaalde klachten over te late indiening en
als gevolg daarvan de behandeling der geheele begrooting
somwijlen den laatsten avond voor bet kerstreces met tal van
andere zaken, en bijna altijd z6o, dat de tid tot rustige
bespreking ontbreekt, die ervaring vestigt opnieuw de aan-
dacht op de wijziging door den Heer van Bosse in de eerste
plaats voorgesteld.
Op de begrooting komen (art. 108) de uitgaven ten behoeve
van den openbaren dienst in de Kolonie, welke niet ten
last van 's Riks schatkist komen, terwjl daarop de mid-
delen ter barer dekking worden aangewezen;
ten last van 's Rijks schatkist komen (art. 107):
a. de wedden en de verblijfkosten van den Gouverneur.
b. de kosten van de Rijks Zee- en Landmacht, tot bescher-
ming der Kolonie gevorderd.
De reden, die den Minister bewoog dit artikel voor te
stellen, was vooreerst om Suriname niet zooveel te late
betalen, dat finantieel onafhankelik worden van Nederland
een hersenschim zou blijken. Maar daarnaast had de Minister
dit principieele argument:
,,eene Kolonie, die in alle hare behoeften, ook die van









,,verdediging, uit eigen middelen voorzag, hield op een Kolonie
,en afhankelijk van het moederland te zni. De verdediging
,van den ganschen Staat en de zorg voor de eer van de
,vlag is Rjksplicht" ').
Trouwens betaalt ook Engeland die kosten, zelfs voor die-
gene zijner Kolonien, die het verst op den weg naar zelfbe-
stuur zin gevorderd.
De begrooting nu wordt jaarlijks door den Gouverneur-
Generaal, gehoord den Raad van Bestuur, ontworpen en aan
de Koloniale Staten bij de opening hunner vergadering aan-
geboden. Doet zich nu geen der gevallen van artikel 112
voor, dan geldt de door den Gouverneur vastgestelde begroo-
ting als de definitive.
Is het jaar aangebroken, waarin de begrooting zal moeten
werken en is om een der beide eerste redenen van artikel 112,
vaststelling bj de wet noodig, maar nog niet geschied, dan
mag geigeerd uit de voorloopige vastgestelde begrooting,
mits de Koning daartoe heeft gemachtigd of vobrdat van
Hem bericht is ontvangen. In geval no 3 van artikel 112,
is de begrooting van het vorig jaar grondslag.
Verantwoording van Koloniale uitgaven en ontvangsten en
vatsttelling van het slot der rekening geschiedt of door den
Gouverneur aan de Koloniale Staten, (art. 112 laatste alinea)
of door den Koning aan de Wetgevende macht (art. 112
alinea 1, 2 en 3).

Vijfde Hoofdstuk. Dit hoofdstuk bevat slechts ken artikel,
dat luidt: ,,de verdeeling der kolonie in districten en gemeen-
,,ten, de samenstelling, inrichting en bevoegdheid der districts-
,,en plaatselike besturen, mitsgaders al hetgeen betreft de politie
,,van land en stad, wordt geregeld bi Koloniale Verordening.


1) Bjlagen 1864-65, pag. 133.









Een woord over den bestaanden toestand ten aanzien der
verdeeling van Suriname en de geschiedenis er van.
Vobr 1865 moet men in Suriname onderscheiden, twee
districten Nickerie en Coronie en verder, behalve de stad
Paramaribo, acht division. Die districten werden bestuurd
door Landdrosten; maar een reglement, goedgekeurd bi
Koninklik Besluit van 8 October 1835, n0. 3, stelde naast
dien Landdrost een Raad van Hoofd-ingelanden. Deze werden
uits]uitend nit de ingezetenen door de Regeering aangewezen,
terwil hun roeping was (art. 6) om den Landdrost ter zijde
te staan in de waarneming ziner function. Verder waren zij
(art. 12 sqq.) tevens bekleed met rechterljke attributed en
constitueerden wonder het presidium van den Landdrost een
burgerlike rechtbank in eersten aanleg 1). Maar naast deze
indeeling in districten, verdeelde een Reglement van 1842
(G. B. 42, nO. 3) de kolonie in acht division en hierin zouden
Heemraden voor 't huishoudelijk beheer aan 't hoofd staan.
Artikel 12 zegt verder ,,het opperbestuur over alle is bi den
,,Gouverneur-Generaal, die de Heemraden benoemt uit de zes
,,ingezetenen leden van den Kolonialen Raad".
De Wet tot opheffing van de slaverni, stelde echter een
tienjarig staatstoezicht in en artikel 19 schreef voor ,het
,,bizonder toezicht van den Staat over de vrjgemaakten wordt
,,opgedragen aan bezoldigde ambtenaren, wier werkkring en
,,bevoegdheid worden geregeld bj Algemeene Verordening.
,,Zj mogen geen beheer voeren over plantages of eenig gel-
,,deljk belang hebben bij eenige onderneming op Suriname".
Dientengevolge verviel de bestaande regeling geheel en werd
de Kolonie bi Koninkljke Besluiten van 21 en 26 December
1862 in districten verdeeld, terwijl men in de Gouvernements-
bladen no. 10, 11, 13 en 15 van het jaar 1863 een regle-


1) Colago Belmonte, pag. 23 sqq.










ment op 't beheer der districten en de instructie voor de
districts-Commissarissen vindt; naast deze Commissarissen staat
een Secretaris of een Klerk.
Toen het staatstoezicht was geBindigd, verviel de discipli-
naire rechtsmacht der districts-Commissarissen. (Verordening
van 1 April 1873, no. 13). Bi Gouvernements resolutie
van 1 Mei 1874, no. 14 verviel de in 1862 aangenomen
klassen verdeeling der districts-Commissarissen en werd 't be-
heer in de districten op nieuw ge6rganiseerd.
Eindelijk noemen wj nog de twee Verordeningen van 10
April 1893 (G. B. nO. 7 en 8) betreffende een nieuwe indeeling
der Kolonie in districten en een nadere reeling van bet
districtsbestuur. Deze wijziging was noodig geworden, door-
dat door de toeneming der goudindustrie, een stuk van bet
nog onbebouwde gedeelte in het toezicht most worden op-
genomen.
Aan deze districts-Commissarissen nu, is het beheer in een
district wonder en overeenkomstig de bevelen van den Gou-
verneur opgedragen.

Over het rechtswezen handelt Hoofdstuk VI, waarvan de
eerste afdeeling, even als onze Grondwet, algemeene voor-
schriften geeft en b.v. spreekt over bescherming van per-
soon en goed, bescherming van eigendom, bescherming van
woning, onschendbaarheid van het brievengeheim.
Een enkel woord over artikel 117, dat codificatie bij Koloniale
Verordening van burgerlijk recht, recht van koophandel enz.
voorschrijft, zooveel mogelijk overeenkomstig met de in
Nederland bestaande wetten. In verband biermede zegt ar-
tikel 168, dat de onderwerpen in artikel 117 genoemd, voor
de eerste maal bij Koninklik Besluit zullen worden geregeld.
Het gebrekkige der Surinaamsche wetgeving, een vermenging
van Oud-Hollandsch recht met Romeinsch, Engelsch, verminkt










vertaald Fransch en nieuw-Nederlandscb recht, had reeds
vobr 1865 de aandacht der Regeering getrokken. Bij Konink-
lik Besluit van 30 September 1852 was een Staatscommissie
ingesteld, om voorstellen te doen voor een nieuwe wetgeving,
zooveel mogelijk in overeenstemming met het moederland.
Zeven jaar later wenschte de Regeering eenigen meerderen
spoed en bj Koninklijk Besluit van 28 December no. 59
werd 6en der leden, Mr. Metman, tot Commissaris special
benoemd, met, als Secretaris, Mr. van Andel en belast met
alles wat de invoering betrof, waartoe zij naar de Kolonie ver-
trokken. De eerste overleed echter 5 October 1860. Bi Konink-
lik Besluit van 2 December 1860 werd nu de genoemde taak
opgedragen aan een Commissie, die reeds vroeger den Heer
Metman tot voorlichting was toegevoegd. Voorzitter was de
Heer Gefken, Procureur-Generaal in de Kolonie.
VWor de invoering most nu echter de wetgeving door den
Koning bekrachtigd worden.
Bij de behandeling van het Reg. Regl., werd de Surinaam-
sche wetgeving door de heeren Wintgens en Godefroy uit-
voerig besproken en door den Heer Wintgens genoemd ,aller-
,,ellendigst, allertreurigst, een ware poel van ongerechtigheid".
Op spoedige invoering der nieuwe wetgeving werd met nadruk
aangedrongen en bij Koninklijk Besluit van 4 September 1868,
no 17 werd deze vastgesteld op 1 Mei 1869.
De tweede afdeeling regelt alleen het hoogste rechtscollege
in de Kolonie, Het Hof van Justitie, dat tot 1 Mei 1869
nog den ouden naam van Gerechtshof behield. De verdere
bepalingen, nopens de inrichting en de samenstelling der
rechterlike macht in de Kolonie, worden vastgesteld bi Kolo-
niale Verordening (art. 138), maar de eerste maal bij Koninkljk
Besluit (art. 168).
De voorzitter, de leden en de grifier van het Hof van
I) Wolbers, pag. 757.









Jnstitie worden door den Koning benoemd, de voorzitter en
de leden voor het leven, de griffier tot wederopzeggens toe.
De vereischten tot benoembaarheid vindt men in het Koninklijk
Besluit van 1869, no 73.
De artikelen 134, 135, 136 en 137 geven uitvoerige be-
palingen betreffende ontslag tegen hun wil, ontzetting en
schorsing.
Ook de Hooge Raad bezit rechtsmacht in Koloniale zaken,
geregeld bij de Wet van 4 April 1869, no 36 ,,tot voor-
,loopige regeling der rechtsmacht van den Hoogen Raad der
,,Nederlanden in West-Indische Koloniale zaken".
Ten aanzien der verdere bepalingen betreffende de inrichting
en samenstelling der rechterlijke macht, behoorde bij de
nieuwe wetgeving een reglement op de samenstelling en
inrichting der rechterlijke macht, krachtens 't welk het col-
lege van kleine zaken most worden vervangen door drie kan-
tonrechters, respectieveljk gevestigd te Paramaribo, Nickerie
en Coronie. Benoeming, schorsing en ontslag van die amb-
tenaren geschiedt krachtens artikel 35 van dit reglement
door den Gouverneur. Wij zagen het boven reeds, door 't ein-
digen van het Staatstoezicht in 1873, verviel de disciplinaire
rechtsmacht der commissarissen in de districten en most in
deze leemte worden voorzien.
Dit geschiedde bj de Verordening van 1 Juni 1874. (G.B. 1874,
no 16), regelende de berechting van eenige daarin opgenoemde
overtredingen. Dientengevolge werden twee ommegaande rech-
ters aangesteld, waarvan de standplaatsen echter nog al eens
zijn gewijzigd. Die z. g. n. Strafverordening werd aangevuld
in 1879, bij de Verordening van 20 December 1878, (G. B.
1879, no 12): ,tot wjziging van de rechterlijke inrichting
,,der kantongerechten en regelende de berechting van straf-
,zaken door kantongerechten en ommegaande rechters en
,,daarmede in verband staande voorzieningen".










Op de begrooting voor 1895 vinden wij bezoldigingen uit-
getrokken voor drie kantonrechters, respectievelijk te Para-
maribo, Nickerie en Coronie en 2 ommegaande rechters te
Paramaribo en plantage Marienburg.
Ten aanzien der competentie der rechterlike autoriteiten,
merken wi slechts op, dat aan het Hof het toezicht is op-
gedragen (art. 129) op de geregelde afdoening van alle rechts-
gedingen en de behoorlijke vervolging van alle misdrjven.
Aan het hoofd van het Openbaar Ministerie en van de
Rechterlijke en Administratieve Politie in de gansche Kolonie
staat de Procureur-Generaal. (art. 132).

Hoofdstuk VII handelt over den godsdienst en heeft groote
overeenkomst met de desbetreffende bepalingen onzer Grondwet.

Hoofdstuk VIII bespreekt de finantien. Artikel 146 belast
een hoofdambtenaar wonder den Gouverneur met het beleid
der Koloniale geldmiddelen en het beheer der domeinen.
Wat de uitgifte in eigendom enz. dier dominiale gronden
betreft, eischt artikel 152 een regeling bij Wet of Koloniale
Verordening. In strid met dit voorschrift is jaren lang door
den Gouverneur ground uitgegeven, totdat daaruit in 1881
moeilikheden zijn gerezen. Door een zekeren L. R. C. de Jong
werden klachten over handelingen van den Gouverneur bi
de Tweede Kamer ingediend en de conclusie waartoe de Kamer
24 January 1882 kwam was, dat de weigering van verlen-
ging van de pacht aan de firm de Jong door den Gouver-
neur, ongemotiveerd was, terwijl men op regeling bj Wet
of Verordening aandrong '). Bg Besluit van 7 September 1882
werd dan ook een Verordening op die uitgifte door den
Gouverneur vastgesteld.


1) Handelingen Staten-Generaal, 1881-82.










Had men hier, in overeenstemming met de Grondwet, ruimte
gelaten voor regeling door het Opperbestuur, vermoedelijk
zou die regeling niet zoolang op zich hebben laten wachten.
Geen belastingen, ten behoeve van Rijk of Kolonie, worden,
zoo zegt artikel 148, geheven dan krachtens een Wet of
een Koloniale Verordening.
Geldleeningen ten last der Kolonie worden bi Koloniale Ver-
ordeningen aangegaan en door de Wet goedgekeurd (art. 151).

Hoofdstuk IX handelt over de gewapende macht. Hoofd-
stuk X over onderwijs, openbare gezondheid en armbestuur.
Wij noemen in dit verband een tweetal Verordeningen,
van groot belang voor de Kolonie en reeds geeischt bij de
artikelen 25 en 32 der Wet van 1862 tot afschaffing der
slavernij. De Aene dateert van 8 December 1876 (G. B. 1877
no. 10) in working getreden op 1 September 1877, ,,hou-
,,dende voorloopige voorzieningen in afwachting van een
definitivee regeling van bet onderwis" en schrift leerplicht
vbor voor kinderen van emigranten, wonder contract werkzaam.
Behalve op de Gouvernementsscholen, wordt in de Kolonie
hoofdzakelijk door de Moravische breeders en door de Roomsch
Katholieken lager onderwijs gegeven, die daarvoor een aan-
zienlijke jaarliksche subsidie van de Kolonie genieten. Boven-
dien bestaat in Suriname een inrichting voor meer uitgebreid
lager onderwijs. Voor de resultaten der Verordening op de leer-
plicht, verwjzen wi naar een in de Bilagen opgenomen tabel 1).
De tweede Verordening is van 21 Januari 1879 (G. B. 1879
no. 8) en strekt tot nadere regeling van de geneeskundige
behandeling en verpleging op de plantages en gronden.
Districtsgeneesheeren worden van Gouvernementswege aan-
gesteld en bezoldigd; terwijl voorschriften gegeven worden
betreffende de behandeling der immigranten op de plantages.
1) Men zie Bijage IX.









Het elfde of laatste Hoofdstuk draagt tot opschrift ,,van de
volksvlijt". Daarvan zegt artikel 164, dat tot de oprichting
van circulatiebanken, credietvereenigingen en verzekerings-
maatschappien bij Koloniale Verordening vergunning kan
worden verleend. V6br de tot standkoming van dit reglement
werd bij Koninklijk Besluit van 19 Mei 1864. No. 30 (G. B.
N0. 14) aan de naamlooze vennootschap ,,de Surinaamsche
Bank" vergunning verleend om gedurende 25 jaar in de Ko-
lonie als circulatiebank werkzaam te zijn. Bij Koloniale Ver-
ordening van 26 Juni 1889 (G. B. no. 19) is deze concessie
op ground van artikel 164 Reg. Regl. voor 25 jaar verlengd.
Zoowel op den inhoud dezer Verordening als op de ver-
lenging bij Koloniale Verordening en dus op de toepassing
van artikel 164, zijn in onze Staten Generaal ernstige aan-
merkingen gemaakt 1).
Artikel 167 der Slotbepalingen zegt, dat de Wet in wer-
king zou treden op het tijdstip, dat de Koning zou bepalen.
Bij Besluit van 28 September 1865 No. 117 is dat tidstip
vastgesteld op 1 Januari 1866.

2. EcoNOMIscHE BESCHOUWINGEN.

Wanneer men de West Indische Koloniin eens in twee groe-
pen zou willen verdeelen, dan zou men aan de Bene zide
die Kolonien kunnen plaatsen, waar, door de verbrokkeling van
het groot landbezit, de groote cultuur heeft moeten plants
maken voor den kleinen landbouw; san de andere zijde die
Kolonien, die nog nagenoeg geheel driven op de productive
van suiker, cacao, koffie enz. En in verband hiermede valt
in de eerste een steeds toenemende invloed der oorspronke-
like negerbevolking waar te nemen, die voor 't grootste ge-
deelte den landbouwenden stand uitmaken, terwii in de Ko-

1) Handelingen 1889-90. Behandeling der Surinaamsche Begrooting.










lOnign van de tweede soort, de plantages meer in handen
zin van de Europeanen, terwijl de werkkrachten voorna-
melijk van buiten, 't zi dan uit Engelsch Indie, 't zij, maar
in mindere mate, uit China en elders worden aangevoerd.
De geschiedenis van deze eeuw schijnt er tevens op te wij-
zen, dat een overgang van den grooten in den kleinen land-
bouw, met al de gevolgen van dien, meer en meer zal plaats
hebben.
Het spreekt wel van zelf, dat deze scherpe onderscheiding
lang niet in alle Kolonien valt waar te nemen; daar blijven
tal van schakeeringen, maar zoo wij van de beide uitersten
een voorbeeld zouden moeten noemen, dan stelden wij Britsch
Guiana, met zin enorme suikercultuur, tegenover Jamaica
met zin bevolking van kleine landbouwers. Bij deze onder-
scheiding nu valt Suriname ongetwijfeld wonder die Kolonien,
die nagenoeg nog geheel van den aanvoer van werkkrachten
afhangen. Raadpleegt men toch de staten van uitvoer '), dan
komen de producten van den kleinen landbouw, als bananen,
kokosnoten, aardvruchten enz. enz., daarop slechts tot een
zeer klein bedrag voor; zeer veel, dat jaarliks tot groote
bedragen moet worden ingevoerd, zou in de Kolonie zelve
kunnen verbouwd. Maar de hoofduitvoer betreft cacao en
suiker, en het grootste gedeelte van den in cultuur gebrachten
ground, bestaat bestaat uit plantages. Men zon dan ook on-
mogeljk van Suriname kunnen zeggen, wat van Jamaica geldt,
dat de toename der jaarliksche inkomsten hoofdzakeljk aan
de toename der kleinere landbouwers is te witen.
In het bovenstaande vinden wij aanleiding om deze eco-
nomische opmerkingen met een kort overzicht der voornaamste,
ten aanzien der immigratie genomen genomen maatregelen,
aan te vangen. Voor meerdere bizonderheden verwijzen wij


1) Men zie de Jaarlijkache Koloniale Verslagen.










naar het werk van den Heer Wesenhagen dat vooral over
de immigratie handelt ).
Wj zagen reeds boven, dat het behoud der slaverni tot
ver in deze eeuwen, Suriname geenszins voor achteruitgang
heeft behoed Toch had Engeland in zin West-Indische
Kolonien reeds bijna dertig jaar geleden het voorbeeld tot
afschaffing gegeven, v6ordat men in Nederland daartoe over-
ging. In de zitting 1861-62 werd door Minister London
een Ontwerp tot afschaffing der slaverni ingediend, dat van
het beginsel uitging, dat de Regeering den aanvoer van werk-
krachten, die door de afschaffing der slavernij zouden komen
te vervallen, gedurende een tiental jaren zou leiden en onder-
steunen. Maar de noodlottige gewoonte, om wat in Suriname
voorvalt of moet geschieden, naar onze Westersche begrippen
te beoordeelen, leidde tot de aanneming van een amende-
ment, dat in overeenkomst met de in dien tjd hier telande
heerschende onthoudingsbeginselen, de medewerking der Re-
geering schrapte en daarbi twee van de drie million, die
zulks aan de Regeering mogelijk hadden moeten maken. Dit
amendment werd geduld door Minister Uhlenbeck, die na
Minister London het wetsontwerp most verdedigen en was
voorgesteld door den Heer van Bosse, die in 1879 Minister
geworden, tegen het beginsel van zijn amendment krachtig
heeft gereRgeerd, waar hg de oprichting van een immigratie-
fonds voor Suriname heeft verdedigd en aangenomen gezien.
Dit levert een prachtige illustrate op de volgendebewering
van Mr. Wesenhagen.
,,de gesehiedenis leert, dat de Regeering, meer dan eens
,,niet zonder strid in de beide Kamers, ten laatste geeindigd
,,is met, op het voorbeeld van Engeland, als een noodzakeliken
,,maatregel van overgang van de slavernij tot een vrije maat-

1) Mr. A. C. Wesenhagen. De middelen door de Staten Generaal aangewezen
tot behoud der Kolonie Suriname, van meer nabij beachoowd. Rotterdam 1886.









,,schappg, de immigratie in Suriname krachtig te bevorderen.
,,Diezelfde geschiedenis heeft intusschen geleerd, dat de vroe-
,,gere verzuimen niet straffeloos zin gepleegd" ').
Het betrokken artikel 4 van de wet tot afschaffing der
slavernij in Suriname (Wet van 8 Augustus 1862 no. 164)
luidde nu aldus:
,,de vrije kolonisatie wordt van staatswege aangemoedigd.
,,voor den aanvoer van vrije arbeiders in Suriname worden
,van staatswege premiin uitgeloofd, gedurende hoogstens vijf
,,jaar na afkondiging dezer wet.
,,het gezamenlijk bedrag der premien kan de som van 96n
millionon niet te boven gaan.
,,de voorwaarden, welker vervulling noodig is, om aanspraak
,,op uitbetaling dier premien te verkrijgen, worden door ons
,,vastgesteld en het toezicht op den aanvoer, door de Regee-
,ring te houden, wordt door ons geregeld."
De termijn van 5 jaar werd later, bij de Wet van 25 De-
cember 1866, verlengd tot 1 Juli 1873.
De Wet van 1862 schreef voor, dat, hoewel met 1 October
1863 de slavernij zou worden afgeschaft, nog tien jaren lang
een Staatstoezicht zou duren, gedurende 't welk door 't Bestuur
vrijheid van contract, naast verplichting tot arbeiden, zou
worden gehandhaafd. Voor iederen vrij gelatene betaalde de
Staat een schadevergoeding, die in Suriname ongeveer de helft
heeft bedragen van de som, die in Britsch Guiana aan de
planters werd uitbetaald.
Immigratie zonder directed medewerking der Regeering, men
had het in Britsch Guiana ruimschoots ondervonden, is een
onmogelikheid. Particulieren kunnen niet al die waarborgen
voor goede behandeling, gratis terugvoer na zekeren tijd enz.,
aanbieden, die ge8ischt worden door den Staat, waaruit men
de arbeiders wegvoert.
1) Mr. Wesenhagen ,de middelen enz" pag. 19.










Toch werd het jaren lang aan hen overgelaten en alle po-
gingen en voorstellen, ook van Suriname's ingezetenen, om al-
thans voor te sluiten leeningen, rentegarantie van Nederland
te mogen ontvangen, mislukten. Eindelijk werd, even voor het
eindigen van het Staatstoezicht, een voorschotstelsel in de plaats
van het premiestelsel gezet en daardoor werd, bij de Wet van
20 January 1872, no. 4 artikel 4 aldus gewizigd:
,wanneer de aanvoer van vrie arbeiders in Suriname op
,andere wjze, dan door het uitloven van premign wordt aan-
,,gemoedigd, dan komen de kosten van zoodanige medewerking
,,ten last van de planters, te wier behoeve de aanvoer geschiedt.
,,de hier te lande aanwezige waarden, voortgesproten nit
,,overgewonnen renten van de golden, welke aan de reservekas
,,in Suriname toebehooren (bj de Wet van 28 Mei 1869 aan-
,,genomen te zjn eigendom van Nederland), worden beschik-
,,baar gesteld tot het geven van voorschotten tegen billgke
,,renten aan planters, die hulp behoeven voor de kosten van
,,aanvoer van vrije arbeiders".
,de voorwaarden tot het bekomen van dergelike voorschotten,
,,worden door ons geregeld".
Men ziet het, slechts schoorvoetend going men voort; maar
thans was tenminste de gelegenheid tot het verkrijgen van
kapitaal ook voor hen geopend, die niet in staat waren,
de 9 /o rente te betalen, die de Surinaamsche Bank eischte.
De bezwarende bepalingen in de terugbetaling der voor-
schotten, de groote risico voor de huurders van immigran-
ten, die soms meer zieke, dan valiede arbeiders ontvingen,
waren oorzaak, dat ook dit stelsel werd verlaten en dat ein-
delgk bj de Wet van 14 November 1879 n. 202, een im-
migratiefonds op 1 Januari 1880 tot stand kwam.
,,Art. 1. de Wet van 20 Januari 1872 wordt ingetrokken,
,,behoudens het verleenen van de krachtens die Wet reeds toe-
,,gezegde, en het terugvorderen met de rente van deze, alsmede










,van alle bj bet in working treden deze, Wet gedane en nog
,,niet teruggegeven voorschotten.
,Art. 2. ten bate van bet immigratiefonds der Kolonie Su-
,,riname komen, wonder verplichting om daaruit de bij artikel
,1 dezer Wet bedoelde, reeds toegezegde voorschotten te ver-
,,leenen. a. de kapitalen op de grootboeken der 2'2, 3 en 4"'/
,,Nationale Schuld, ingeschreven ten name van Suriname.
,,(Rijksfonds wonder beheer van den Minister van Kolonian,
,,voortgesproten uit overgewonnen renten van de golden, her-
,komstig van de reservekas der Kolonie) met de op de kapi-
,,talen verschuldigde renten. b. de ingevolge artikel 1 dezer
,Wet terug te vorderen golden.
,,Art. 3. de in onderdeel a van het vorig artikel ver-
,melde kapitalen, worden overgeschreven ten name van den
,,Administrateur van Finantign van Suriname, als beheerder
,van het immigratiefonds van de Kolonie Suriname.
,,Art. 4. wordt goedgekeurd de op den 16en Februari 1877
,door den Gouverneur van Suriname vastgestelde Koloniale
,,Verordening, houdende wjziging van de Verordening van 18
,,Februari 1874 (G. B. 1875, nO. 2) goedgekeurd bij de Wet
,,van November 1874, No. 157 (G. B. 1875 nO. 1)betreffende
,,het aangaan van een geldleening tot bevordering der immi-
,,gratie, ten last der Kolonie Suriname.
,,Art. 5. deze Wet treedt in working op den dag harer
,,afkondiging in het Staatsblad.
In Bijlage VII vindt men de opgave van het aantal jaarljks
aangevoerde en aanwezige immigranten. Daarnaast een staat
van het aantal veld- en fabrieksarbeiders, die voor een toe-
nemend aantal uit immigranten, voor een afnemend aantal
uit de inheemsche bewoners bestaan. Aan dit laatste verschijnsel
valt weinig te veranderen en trouwens de ervaring daarvan
door ons opgedaan, is ook in de overige West-Indische Ko-
lonien verkregen.










Zoo zegt Charles Dilke:
,,The emancipated negro showed, and indeed still in a
,,great measure manifests to this day disinclination to labour
,,upon the large estates. In his mind such work is, and not
,,unnaturely, associated with the bitter memories of the past" 1).
Verre het grootste aantal der immigranten zin afkomstig
van Britsch-Indig en mag men den Heer Wesenhagen
gelooven, dan is het wel zeer gelukkig voor Suriname, dat de
pogingen om Chineezen te krijgen, nog vrijwel mislukt zjn 2).
Toch heeft die emigratie uit Engelsch-Indi6 aan onze di-
plomatie reeds heel wat moeite veroorzaakt. Vooreerst zorgde
Engeland wel, dat de beste krachten naar zin eigen Kolonien
werden gevoerd. Maar dan ook waarborgden de tractaten zoo
weinig zekerheid voor de toekomst, dat meer en meer het
kapitaal weigerde zijn hoog noodigen steun aan onze Kolonien
te verleenen. In den laatsten tijd schijnt het zelfs overleg
te kosten om ook een gering aantal arbeiders te krijgen.
Toch kost het moeite om hiervoor een voidoende verkla-
ring te geven, tenzb men die in wangunst van Engeland
wil vinden. Immers dat Vbor-Indie eenig nadeel zou onder-
vinden van deze betrekkelijk geringe emigratie, terwijl den
wegtrekkendeu zeker een better lot wacht, dan zi in hun
geboorteland hadden, valt moeilik aan te nemen. Ziehier hoe
een Engelsche schrjver, die Vbor-Indie door en door kent en
met name de streken, waaruit de emigratie plants heeft, daar-
over oordeelt:
,,there is however much reason for apprehension, that if
,the increase (van de bevolking in Vbor-Indie) goes on very
,,much longer under our life preserving regime, serious
,,questions of overpopulation may arise.
,,already in great rural territories, almost without mani-

1) Charles Dilke, Problems of Greater Brittain, DI. II, pag. 196.
2) Mr. Wesenhagen, t. a. pl.









featureses, the population averages 600 to 1000 per square mile.
,,And emigration there is practically none, it is infinitesimal" ').
En op een andere plaats:
,but in India we have an enormous population, rapidly
,,increasing and threatening soon very much to press on the
,,means of subsistence in their own country. We have seen
,enough to know, that under favourable circumstances these
,,people make excellent colonists.
,I think emigration from India most desirable for all
,,parties, most desirable as an outlet to overflowing India
,,population and most desirable as a mean of populating warm
,,countries, not well suited for white labour" 2).

Een reden, waarom men langen tijd met die Indische koelie-
immigratie ten onzent minder ingenomen was, lag hierin,
dat de meesten, na 't verstrijken van hun contractstermijn de
Kolonie weder verlieten, met wat zij bespaard hadden. In Britsch
Guiana gebeurde dat veel minder; daar bleven de koelies en
vestigden zich hier en daar, zoodat zij of werkkrachten vorm-
den voor de plantages of zich op den kleinen landbouw gingen
toeleggen. Het belang voor Suriname met een oppervlakte onge-
veer gelik aan Frankrijk en een bevolking van een 60.000 inwo-
ners, van een dergeljke vestiging werd in onze Staten-Generaal
zeer goed ingezien. Maar, zoo antwoordde de Regeering jaar
in jaar uit: dat zulks bij ons niet en in Britsch Guiana wel gelukt,
komt, omdat de Engelsche planters wel een contract voor vijfjaar
met de koelies aangaan, maar hen eerst na tien jaar recht op
vrijen terugkeer geven; dit recht op vrijen terugkeer wil
Engeland dat de Nederlandsche planters aan hun koelies reeds na
vijf jaar verleenen. Alle pogingen der diplomatic, om Engeland
op dit punt tot andere gedachten te brengen, leden schipbreuk.

1) Sir George Campbell (M. P.), the British Empire 1888, Hoofdstuk IV.
2) Dezelfde, waar hij spreekt over de immigratie naar tropische gewesten.









Meer dan twintig jaren lang is deze reden door de Regee-
ring opgegeven en wat lezen wij nu in de memories van
beantwoording bij 't Ontwerp tot definitive vaststelling der
huishoudeljke begrooting voor Suriname voor 1893. 't Is te
merkwaardig om 'tniet in extenso weer te geven:
,,men hoort dikwerf als reden opgeven, dat de Britsch-
,,[ndische immigrant in Demerary, waar hi ook door het
,,arbeidscontract voor niet langer dan vijf jaar is gebonden,
,,eerst na een tienjarig verblijf in de Kolonie recht op vrijen
,,terugtocht heeft, terwijl de Britsche Regeering voor Suriname
,,van niet anders dan van een recht op vrijen terugkeer ter-
,,stond na afloop van het arbeidscontract heeft willen hooren.
,,Eene bespreking der zaak met den Britschen Protector of
,,Emigrants, nadat deze een inspectiereis door Demerary en
,,Suriname had gemaakt en met den Agent-Generaal voor de
,,immigratie in Suriname, heeft den ondergeteekende echter
,,tot de overtuiging gebracht, dat er andere oorzaken in het
,,spel zijn van veel grooter beteekenis, die weggenomen kun-
,,nen worden" 1).
En hierop volgen die oorzaken, die hierin bestaan. Voor-
eerst dat een immigrant, die langer dan vjf jaar in Suriname
bliift, het recht verliest op gratis retourpassage.
En ten tweede dat, terwijl in Britsch Guiana aan de immigran-
ten, die zich willen vestigen, ingepolderd, voor de bj de Engel-
sche koelies zoo geliefde veeteelt geschikten ground wordt af-
gestaan, in Suriname perceelen worden gegeven, die, nog
geheel woest, eerst moeten ontgonnen en gedraineerd.
Het is ongetwijfeld zeer gelukkig, dat, zij 't dan ook nu
eerst, in deze leemte zal worden voorzien. Dat dit spoedig
zal plaats hebben, blijkt wel uit het, op het einde van het
vorig jaar verschenen voorloopig verslag van een Ontwerp-

1) Bjlagen 1892-93, n 96, pag. 9.










Verordening, aan de Koloniale Staten ingediend ,tot regeling
,,van de voorwaarden, waarop de vestiging van personen of
,,gezinnen als landbouwers in Suriname zal kunnen plaats
,hebben", alwaar wij o. a. lezen:
,de commissie verklaart, dat men zich algemeen kan ver-
,eenigen met het standpunt door het Bestuur ingenomen,
,,dat door deze Verordening ...... zal worden bereikt, de
,vestiging van immigranten als landbouwers".
De beide bovengenoemde bezwaren, zullen door deze Ver-
ordening worden weggenomen. Immers:
,daardoor zal het zeer gering zielental der bevolking een
,,blijvende vermeerdering ondergaan en wel met een zeer ge-
,,wenscht bestanddeel: geschikte landbouwers, aan geregelden
,arbeid in deze Kolonie gewoon geraakt en zich ten doel
,,stellende, zelfstandige grondbezitters te worden. Moesten der-
,,halve deze meer vrijgevige bepalingen aitgaven ten last
,,der Kolonie tengevolge hebben, de groote voordeelen, die
,,voor het algemeen uit dezen maatregel zullen geboren wor-
,,den, dacht men ruimschoots daartegen te zullen opwegen".
Bi dit alles is er toch in onze geheele afhankelijkheid
van Engeland in deze belangrijke aangelegenheid, een groot
gevaar gelegen, Wat op 23 Februari 1891 door den Heer
Fransen van de Putte in onze Eerste Kamer is gezegd, dat, zoo
de Britsch Indische immigratie nu werd verboden, nagenoeg
alle plantages zouden moeten staken, dat is vroeger bi de
behandeling der Surinaamsche begrootingen reeds meermalen
opgemerkt, en bi herhaling is de vraag gedaan of het niet
mogelik zou wezen, om uit onze Oost arbeiders te betrekken.
Steeds ontkende de Regeering dit, maar niet altijd op
dezelfde gronden. Nu eens leest men ,de Madoereezen trekken
,alleen naar andere deelen van den Archipel" of ,,andere
eilanden hebben evenzeer behoefte aan werkkrachten" of
,,Suriname ligt te ver weg; daar willen geen Javanen naar




University of Florida Home Page
© 2004 - 2010 University of Florida George A. Smathers Libraries.
All rights reserved.

Acceptable Use, Copyright, and Disclaimer Statement
Last updated October 10, 2010 - - mvs