• TABLE OF CONTENTS
HIDE
 Front Cover
 Half Title
 Inleiding
 Title Page
 Paramaribo
 Naar kabel
 Binnendoor naar coronie en...
 Waar de plantages vroeger...
 Een tocht langs de commewijne en...
 Een bezoek aan bethesda
 Door het oerwoud
 Bij de matoewaris
 De zendingsarbeid der evang. Broedergemeente...
 Onder de Indianen
 Onder de Negerslaven
 Onder de bosnegers
 Onder de aziaten
 Table of Contents














Group Title: Suriname : land mijner dromen
Title: Suriname land mijner dromen
CITATION THUMBNAILS PAGE IMAGE ZOOMABLE
Full Citation
STANDARD VIEW MARC VIEW
Permanent Link: http://ufdc.ufl.edu/UF00074107/00001
 Material Information
Title: Suriname land mijner dromen
Physical Description: 208 p. : ill. ; 21 cm.
Language: Dutch
Creator: Legêne, P. M
Publisher: J. N. Voorhoeve
Place of Publication: Den Haag
Publication Date: [1948]
 Subjects
Subject: Description and travel -- Suriname   ( lcsh )
Genre: non-fiction   ( marcgt )
 Notes
Statement of Responsibility: P. M. Legêne.
 Record Information
Bibliographic ID: UF00074107
Volume ID: VID00001
Source Institution: University of Florida
Rights Management: All rights reserved by the source institution and holding location.
Resource Identifier: aleph - 001131559
oclc - 24310223
notis - AFM8864

Table of Contents
    Front Cover
        Front Cover 1
        Front Cover 2
    Half Title
        Page 1
        Page 1a
    Inleiding
        Page 5
        Page 6
    Title Page
        Page 2
        Page 3
        Page 4
    Paramaribo
        Page 7
        Page 8
        Page 9
        Page 10
        Page 11
        Page 12
        Page 12a
        Page 12b
        Page 13
        Page 14
        Page 15
        Page 16
        Page 16a
        Page 16b
        Page 17
        Page 18
        Page 19
        Page 20
        Page 21
        Page 22
        Page 23
        Page 24
        Page 25
        Page 26
    Naar kabel
        Page 27
        Page 28
        Page 29
        Page 30
        Page 31
        Page 32
        Page 32a
        Page 32b
        Page 33
        Page 34
        Page 35
        Page 36
        Page 37
        Page 38
        Page 39
        Page 40
    Binnendoor naar coronie en nickerie
        Page 41
        Page 42
        Page 43
        Page 44
        Page 45
        Page 46
        Page 47
        Page 48
        Page 48a
        Page 48b
        Page 49
        Page 50
        Page 51
        Page 52
        Page 53
        Page 54
        Page 55
        Page 56
        Page 57
        Page 58
    Waar de plantages vroeger lagen
        Page 59
        Page 60
        Page 61
        Page 62
        Page 63
        Page 64
        Page 64a
        Page 64b
        Page 65
        Page 66
        Page 67
        Page 68
    Een tocht langs de commewijne en cottica
        Page 69
        Page 70
        Page 71
        Page 72
        Page 73
        Page 74
        Page 75
        Page 76
        Page 77
        Page 78
        Page 79
        Page 80
        Page 81
        Page 82
        Page 83
        Page 84
        Page 85
        Page 86
        Page 87
        Page 88
        Page 89
        Page 90
        Page 91
        Page 92
        Page 93
        Page 94
        Page 95
        Page 96
        Page 96a
        Page 96b
        Page 97
    Een bezoek aan bethesda
        Page 98
        Page 99
        Page 100
        Page 101
        Page 102
    Door het oerwoud
        Page 103
        Page 104
        Page 105
        Page 106
        Page 107
        Page 108
        Page 109
        Page 110
        Page 111
        Page 112
        Page 112a
        Page 112b
        Page 113
        Page 114
        Page 115
        Page 116
        Page 117
        Page 118
        Page 119
        Page 120
        Page 121
        Page 122
        Page 123
        Page 124
        Page 125
        Page 126
        Page 127
        Page 128
        Page 128a
        Page 128b
        Page 129
        Page 130
        Page 131
        Page 132
        Page 133
        Page 134
        Page 135
        Page 136
        Page 137
        Page 138
        Page 139
        Page 140
        Page 141
        Page 142
        Page 143
        Page 144
        Page 144a
        Page 144b
        Page 145
        Page 146
        Page 147
        Page 148
        Page 149
        Page 150
        Page 151
        Page 152
        Page 153
        Page 154
        Page 155
        Page 156
    Bij de matoewaris
        Page 157
        Page 158
        Page 159
        Page 160
        Page 161
        Page 162
        Page 163
        Page 164
        Page 165
        Page 166
        Page 167
        Page 168
        Page 169
        Page 170
        Page 171
        Page 172
        Page 173
        Page 174
        Page 175
        Page 176
        Page 176a
        Page 176b
        Page 177
        Page 178
        Page 179
        Page 180
        Page 181
        Page 182
        Page 183
        Page 184
        Page 185
        Page 186
        Page 187
        Page 188
        Page 189
        Page 190
    De zendingsarbeid der evang. Broedergemeente in Suriname
        Page 191
        Page 192
        Page 192a
        Page 192b
        Page 193
    Onder de Indianen
        Page 194
        Page 195
    Onder de Negerslaven
        Page 196
        Page 197
        Page 198
    Onder de bosnegers
        Page 199
        Page 200
        Page 201
        Page 202
    Onder de aziaten
        Page 203
        Page 204
        Page 205
        Page 206
        Page 207
    Table of Contents
        Page 208
Full Text









UNIVERSITY
OF FLORIDA
LIBRARIES


-MIS VOLUME W"S BIEEt
ijICROFFLU4ED
BY THE UtfIVERSIT OF
FLORIDA LIBRARIES.









SURINAME
land mijner dromen














Van P. M. Legene verschenen eveneens:

Van Boschnegers en Roodhuiden (uitverkocht)
Gaat dan henen (uitverkocht)
Optimisme. dat stand houdt (3e druk. uitverkocht)
Tani. het godenkind (2e druk, uitverkocht)
De gebroken tomahawk (4e druk, ook vertaald in het
Deens, Noors en Zweeds)
Graaf Von Zinzendorf. de man die maar 66n passie had











VOORWOORD


Surinamel
Het land mijner dromen....
Waar droomt een mens van? Is het niet zo, dat hij droomt
van wat hem intense bezig houdt, van wat hem niet los-
laat? Daarom droom ik van Suriname, het land waar-
voor ik zeventien jaren van mijn leven heb mogen geven
daarginds en zeventien jaren hier in Nederland. Het
heeft mijn hart en mijn geest gevangen genomen, z6
dat ik slechts e6n doel van mijn even ken, namelijk om
dat land te dienen door liefde en belangstelling er voor
te wekken, door Nederland te doen beseffen zijn grote
verantwoordelijkheid voor dit vergeten stuk van een
wereld door God aan zijn zorgen toevertrouwd.
Waar droomt een mens van? Is het niet zo, dat hij droomt
van datgene wat hij lief heeft? Het land, dat ik hier
beschrijf, heb ik lief; niet omdat het mooier en aantrek-
kelijker is dan zo vele andere landen, die ik gezien heb;
niet omdat de mensen, die er wonen, better of bemin-
nelijker zijn dan andere mensen; ook niet omdat men
daar gezelliger en aangenamer kan even dan in andere
plaatsen der wereld; maar ik heb het lief uitsluitend
omdat het mijn liefde heeft genomen, en ik niet weet
waarom.
De liefde kan nooit een logische verklaring van zich
zelf geven. Zij is er en oefent haar macht uit, of zij is
or niet. Ook van het laatste kan men geen redelijke
verklaring geven. Nu zegt men dat liefde blind maakt.
Dat is tot op zekere hoogte waar. Het is namelijk zo,
dat, waar liefde de leading heeft, een zuiver objec-
tieve beoordeling der dingen zo niet onmogelijk, dan
toch zeer moeilijk is. ,,De liefde bedekt alle dingen,"
zegt de Schrift. Zij zoekt altijd het goede, het mooie, het








beminnelijke en zwijgt over het lelijke, het onaange-
name, het minder goede.
Zo zal dit boek, dat door liefde gedicteerd werd, ook
niet zuiver objectief zijn.
Maar is het niet ook zo, dat als de liefde voor zekere
dingen blind maakt, zij ons ook andere dingen better en
scherper doet zien dan dit zonder liefde het geval is;
dat zij dingen ontdekt en naar voren brengt, die men
zonder liefde misschien nooit zou ontdekken.
Aan de ene kant dus ziet zij velerlei niet, en aan de
andere kant ziet zij allerlei zuiverder en juister dan het
objective oog. Daarin ligt dus een zekere compensate
voor het ontbrekende.
Ik beschrijf Suriname zoals ik het zie en zoals ik het
meen te moeten zien. Zou een ander het anders zien,
dan willen wij er niet over strijden. De liefde laat geen
strijd over haar object toe.
Bij mijn beschrijving volg ik de geografische indeling
van Suriname. Paramaribo, de Districten en het Oer-
woud, ieder deel met zijn eigen bekoring, maar ook met
zijn eigen problemen, moeilijkheden en verwachtingen.
Het was niet mijn bedoeling, dat het een specifiek
zendingsboek zou worden. Maar het is onmogelijk,
Suriname te beschrijven zonder ook in te gaan op de
Zending der Evangelische Broedergemeente en die mee
te laten spreken, omdat zij door een eeuwenlange
geschiedenis met Suriname is vergroeid en overall haar
stempel op land en volk heeft gedrukt.
Moge nu deze beschrijving van het land mijner dromen,
die de indruk weergeeft van mijn laatste reis aldaar van
Juli 1946 tot April 1947, er toe bijdragen, dat deze dromen
van een rijk, gelukkig, door God gezegend en door het
Nederlandse volk behind Suriname in vervulling moge
gaan, dan was mijn doel bereikt.
P. M. Leg&ne








P. M. Legene



SURINAME
land mijner dromen


J. N. Voorhoeve Den Haag






































Het standbeeld van
H. M. de Koningin
v66r


bet paleis van de
Gouverneur-Genernal
te Paramaribo


De Suriname-rivier v66r Paramaribo. Er is grote belangstelling aan de kant
voor een binnenkomend chip









It
* U.


De Noorder Stodskerk der Ev. Broedergemeente te Paramaribo
(naar een oude foto)

































PARAMARIBO


Wanneer men de brede Suriname-rivier opvaart, ziet
men eerst niets dan bos, oerwoud en vuil-geel water.
De river is er zo breed, dat men, in het midden varend,
slechts onduidelijk de oevers kan onderscheiden. De
loods, die bij het lichtschip, even buiten de monding
der river, aan boord komt, stuurt ons schip veilig tussen
zandbanken door, nu meer links, dan meer rechts.
Meeuwen en andere watervogels begroeten ons; bloed-
rode flamingo's vliegen boven de river en vertellen ons,
dat wij gekomen zijn in een land van schrille kleuren.
Dolfijnen spelen in grote scholen in het gele water en

7








schijnen wedstrijd met het schip te willen houden, wie
't eerst aan het doel is.
De reizigers hunkeren naar land, naar wander land dan
dit schijnbaar ontoegankelijke gebied ginds aun de
beide met grillige mangroven bedekte oevers. Gedragen
door ontelbare stelt- en luchtwortels, uit de modderzoom
van de river opschietend, vormen zij een schier ondoor-
dringbare muur, waar geen mens levend doorheen zal
komen.
De warmte is drukkend. Er hangt lets in de lucht, dat
ontladen moet worden. Het duurt dan ook niet lang, of
het regent, z6 erg als men nog nooit heeft mee gemaakt.
Een ontzaglijke hoeveelheid water wordt in 66n ogen-
blik neergestort over de reeds zo sombere landschap-
pen; het is, also de regen alles wil verpletteren, wat
hier in dit land van ondoordringbaar oerwoud een
schuilplaats gezocht heeft. Het suist en bruist in de
lucht, het klettert op de river, het veegt op het schip
allies weg, wat los is; het jaagt ons naar binnen in de
benauwde salons.
Maar rustig staat de loods in zijn oliejas op de comman-
dobrug. Hem stoort de regen niet, hij stuurt het schip,
zoals hij er bij dag en bij nacht honderden veilig heeft
gebracht naar de haven van Paramciribo, die op 23 K.M.
van de monding aan de linkeroever ligt.
Even plotseling als de stortregen kwam, houdt zij ook
op; in onze buurt dan, want wij zien de bui nog over
de river en het would heen razen. Links is de brede
monding van de Commewijne-rivier, die uitstroomt in
de Suriname-rivier. En dan komen er gehuchten, een
enkele plantage en verspreide woningen te voorschijn.
De boot vaart om een grote bocht en daar ligt Para-
maribo v66r ons, de zonnige palmenstad met haar
schone, witte huizen. Verschillende grote schepen liggen
er reeds gemeerd. Andere gingen voor anker op de
river; 't zijn meestal bauxiet-boten, Noorse, Deense of
Amerikaanse.
Er is een drukte van belang aan de waterkant. Tal van
roeiboten van kleine landbouwers, die hun producten









naar de stad hebben gebracht, liggen in de modder, in
de buurt van de grote markthal. Een bonte mensen-
menigte beweegt zich heen en weer, tussen tal van ezel-
karren met schreeuwende ezels en toeterende auto's
door.
Het duurt een hele tijd, v66r wij vastliggen. Dan komen
de autoriteiten aan boord. Alle papieren worden zorg-
vuldig nagezien, en eindelijk komt de toestemming om
van boord te gaan, naar de douane-hal, waar door
vriendelijke en beleefde ambtenaren de bagage wordt
nagezien. ,,Iets aan te geven, meneer?" klinkt ons tegen
in zuiver-Hollands. ,,Koffer even open maken!" Spoedig
zijn ook deze formaliteiten voorbij en kunnen wij naar
de ongeduldig wachtende vrienden toe.
Spoedig zijn wij omringd door vrienden van allerlei ras
en kleur. Wij worden welkom geheten in het schone
Suriname met prachtige ruikers van bloemen in schitte-
rende kleuren, met manden vol heerlijk fruit en een
koele drank van kostelijke Surinaamse stroop.
Paramaribo wat een tegenstelling met de somber
aanblik, die wij bij het eerste gezicht op het Surinaamse
land ontvingen! Hier zijn de eerste indrukken overwel-
digend niet vanwege iets imponerend schoons, ook niet
om een bijzonder mooie bouwstijl; zelfs 't eigenaardige,
dat men in vele andere tropische steden vindt, ontbreekt
hier bijna geheel. Juist omdat alles heel gewoon aan-
doet, voelt men zich hier direct this. ledereen spreekt
Nederlands. Het is ,,Ons Suriname", waar wij gekomen
zijn, door Nederlanders opgebouwd en gecultiveerd.
Het Nederlandse stempel van eenvoud en degelijkheid is
overall duidelijk zichtbaar. De straten breed en school,
de witte, houten huizen ruim en zindelijk, de mensen,
van welk ras ook, beleefd, vriendelijk en behulpzaam.
Er zijn weinig grote gebouwen, geen wolkenkrabbers en
geen huurkazernes. De meeste huizen zijn op 66n of ten
hoogste twee gezinnen berekend en hebben zelden meer
dan twee verdiepingen. Achter de aan de straat gelegen
hoofdgebouwen bevindt zich meestal het zogenaamde
erf, waar verschillende kleine huizen of huizenblokken








staan als een droeve herinnering uit donkere tijden van
slavernij. Hier woonden vroeger de slaven en de poort
going 's avonds op slot. Ni worden deze huisjes bewond
door de armsten der armen en ook wel door dienst-
personeel. Deze woningen zijn zeer klein en bestcan
meestal slechts uit 66n kamer van ongeveer 3 x 3 meter
en een kleine zolderruimte, waar men desnoods kan
slapen, als men tenminste bij de daar heersende, bijna
ondragelijke hitte, daartoe kans ziet. In zulk een kamer
woont vaak een heel gezin om niet te zeggen een hele
families. Want de Surinamers zijn zeer gastvrij en zullen
niet gauw een familielid of een vriend een plaatsje
weigeren, zolang een vrij plekje nog gevonden wordt.
Op iedere straathoek is een winkel, beheerd door Chi-
nezen. Vriendelijk en met en glimlach worden we daar
bediend, en we kunnen er al wat tot de dagelijkse
levensbehoeften behoort, krijgen. Vele goede zaken zijn
in handen van Hindoestanies, die vooral in manufacture
handelen. De grootste concerns in Paramaribo zijn de
firma C. Kersten en Co.*), opgebouwd door de Ev.
Broeder uniteit, een zaak die door de eeuwen heen
enorme bedragen aan de Zending der Broedergemeente
voor social doeleinden heeft afgedragen, de Cura-
Qaose Handelmaatschappij en de firma v. d. Voet, de
Vries en Fogarty.
Het wemelt in de stad van kleine winkeltjes, waar
mensen van allerlei ras en kleur en taal 'n paar center
proberen te verdienen door fruit, aardvruchten en der-
gelijke dingen te verkopen. Aan de waterkant zien we
overdekte markthallen, waar zich een zeldzaam bont en
interessant leven afspeelt; alle rassen ontmoeten elkaar
daar en trachten het voordeligst hun waren van de hand
te doen.
Daar gaan Creoolse vrouwen in haar kleurige ,,cotto's"
en met sierlijke hoofddoeken; Javaanse in gebloemde
sarongs en met gouden spelden in het haar en in de
blouse; Brits-Indische met haar ,,orhnie", (een lange

*) Op het ogenblik is deze zaak als,,vijandig bezit" in beslag genomen.








sluier) en behangen met gouden en zilveren sieraden
aan neus, oren, nek, armen en been en Chinese vrou-
wen met een zwarte luster of zijden broek en hemd. Ver-
der zien we kleurlingen, ,,mengsels uit alles", nauwelijks
te onderscheiden tot welk volk en ras zij behoren. Aller-
lei talent ruisen hier door elkaar, maar het neger-Engels
overheerst, omdat dit de taal is, waarin de ene volks-
groep zich tegenover de andere verstaanbaar maakt.
Een enorme hoeveelheid tropische vruchten ligt tentoon-
gesteld: sinaasappelen in alle varieties, grapefruit,
allerlei soorten bananen, citroenen, lemmetjes, pome-
raks (een soort bloedrode peer), guyaba's, die heerlijk
zijn om jam of compete van te maken; tal van mango
soorten, zuurzak, marcoesas en masoesas, ananassen,
Surinaamse appeltjes en tal van andere vruchten, te veel
om op te noemen. Men kan hier ook terecht voor vis,
wild, rijst, aardvruchten in tal van varieties of voor
allerlei groenten.
De eerste gang van het dienstmeisje is iedere dag naar
de market, waar zij heel geschikt zaken weet te doen
voor haar mevrouw. Het gekochte wordt dan in een
mand of een teil op het hoofd naar huis gedragen. Al
pratend en pret makend lopen de meisjes met elkaar
door de drukke straten, also ze geen gedachte schenken
aan wat zij op haar hoofd dragen, zelfs al is 't een mand
met eieren of een fles met melk.
Er zijn in Paramaribo geen parken; maar wel vindt men
in de buitenwijken van de stad de cultuurtuin en de
palmentuin, die vele wandelaars en fietsers lokken. Het
Gouvernementspaleis ligt op een mooi plein, met de
frontzijde naar de river toe. V66r het paleis staat een
groot beeld van H.M. de Koningin, een symbol van de
liefde van het Surinaamse volk voor het Huis van Oranje.
Deze band is hecht en sterk. M.i. is Suriname het meest
Nederlands voelende overzeese gebiedsdeel van ons
Rijk; er wordt ook het meest Nederlands gesproken.
Dit is vooral toe te schrijven aan de Zending der Broeder-
gemeente, die haar stempel op het hele Surinaamse
even heeft gedrukt. Zij was het, die aan de slaven-








bevolking meer dan een eeuw lang v66r haar bevrij-
ding troost en licht in haar donker bestaan trachtte te
brengen, deze tienduizenden hulpeloze mensen opving
bij en na de vrijlating, hun onderwijs gaf in godsdienst
en in de profane wetenschappen. Zij bouwde scholen
door het hele land en richtte internaten op; honderden,
ja duizenden jonge mensen leidde zij op in allerlei vak-
ken en ambachten; cursussen werden gegeven, in aller-
lei nuttige wetenschappen voor mannen en vrouwen;
wees- en verwaarloosde kinderen werden in kinder-
tehuizen opgenomen, verzorgd en opgevoed; inheemse
onderwijze'rs en voorgangers werden opgeleid en door
het kerkelijk leven werd er op het Creolen-volk een
godsdienstig stempel gedrukt, dat niet meer uit te wis-
sen is; het zou ook moeilijk door enig andere kerkelijke
richting vervangen kunnen worden.
De Zending der Broedergemeente was bet ook, die voor
de binnenstromende immigranten uit Brits-Indie (sedert
1873) en uit Java (sedert 't begin van deze eeuw) de
eerste zendelingen gaf, die in hni talent hun bet Evan-
gelie verkondigden, hun verwaarloosde kinderen opnam
en verzorgde, en inheemse evangelisten opleidde om
hen met het Evangelie in aanraking te brengen.
De Evangelische Broedergemeente beschikt in Parama-
ribo over niet minder dan even kerken en twee kapel-
len, waar bet Evangelie verkondigd wordt in 't Neder-
lands, neger-Engels (dat men nu Surinaams noemt),
Hindi, Javaans en Chinees. Verder heeft zij tal van.
scholen, met vele duizenden kinderen van allerlei ras
en kleur.
,,Paramaribo" betekent, naar men zegt, ,,Bloemenstad".
Of dit just is, kan ik niet beoordelen, maar wMl dat bet
een bloemen-stad is, vol van kleur en geur.
Dit geldt echter niet het minst ten opzichte van de bevol-
king. Het is een schitterend gezicht, als men b.v. op de
kansel van een van onze grote kerken staat en neerziet
op de bonte massa beneden. Er is haast geen kleur
denkbaar, die daar niet te vinden is in de bonte kleder-
dracht of in de huidskleur van de aanwezigen, van het




























-------
4



2
c-r. sf~
~P1~1i~a6~7,~ ~


In de achterbuurten van Paramaribo....
Foto Indisch Instituut


"-;s,

/T~T~










Een der ergste geselen is
de filaria, die de z.g.n. olifant.
been verwekt

























Foto Indisch
Instituut-opname
J. A. Berman


Een andere, niet minder vreeslijke
ziekte: melaatsheid








diepste zwart tot blank. Tenminste, als het niet een bij-
zondere feestdag is of Avondmaal, want dan zijn alien
in vlekkeloos wit gekleed. Dat is een onvergetelijk ge-
zicht, waarbij men moet denken aan de grote witte
share uit de Openbaring.
Denk dan eens terug aan de tijden der slavernij, toen
het de zendelingen verboden was, aan de slaven het
Evangelie te verkondigen! Toen stond op dezelfde
plaats, waar nu de Grote Stadskerk oprijst, het eerste
huis der Broeders. Daar hielden zij onderling hun aan-
dachten en bidstonden in de taal der negers met open
ramen, zo luid, dat men op straat alles horen kon. Menig
neger waagde het, langs de muren te sluipen om iets van
die goddelijke boodschap, die ook voor hen bestemd
was, op te vangen. Maar wee hem als hij daarbij betrapt
werd: vaak werd hij onbarmhartig, ja onmenselijk afge-
ranseld, en de zendelingen werden ter verantwoording
geroepen voor de Fiscaal en hun werd geboden, in hun
eigen taal hun ,,aandachten" te houden. Dus bleef er
niets anders over dan dit te doen en maar te zingen.
De negers waren en zijn grote liefhebbers van zang en
muziek. Zij luisterden naar de melodieen, die uit de open
ramen klonken en de naam van Jezus drong ook z6 tot
hen door. De melodieen bewaarden zij in hun hart en
gingen deel uitmaken van hun leven.
Later na de onvergetelijke Emancipatiedag, toen tien-
duizenden vrijgekomen slaven hun knieen met de zen-
delingen samen bogen in dank tot God voor het wonder
der bevrijding en hun leven aan Hem overgaven om de
Heiland te volgen en te dienen, was de weg vrij om
het volle Evangelie aan dit mishandelde en vertrapte
volk te verkondigen. De zendelingen hadden intussen
een schat van liederen in de volkstaal gedicht of ver-
taald. De Broedergemeente-liederen en melodieen leven
nog z6 in het volk, dat zelfs de Rooms-Katholieken, de
Vrijmetselaren e.a. ze gebruiken; ze zijn verankerd in de
volksziel.

Het is een aardig gezicht, naar het straatbeeld te zitten








kijken, wanneer de duizenden kinderen van of naar
school gaan. Hand aan hand of stoeiend, knikkerend,
trekken ze voorbij: zwarte, bruine, gele en blanke kinde-
ren, negers, mulatten, Hindoestaanse, Chinese, Javaanse,
Joodse, ook wel enkele Indiaanse, en Europese kinderen
van allerlei kleur, taal, stand, maar: vrienden, onbekend
met rassenhaat of klassenstrijd. Straks zitten zij samen
op de schoolbanken en zingen liederen tot eer van God,
de Heiland der volken en bidden samen in de Neder-
landse taal: ,,Onze Vader, Die in de hemelen zijt."
Z6 is Paramaribo, dat is Suriname, een volk dat niet is
gelijk andere, dat zich niet laat verteren door politieke
hartstochten, maar dat zijn land liefheeft, er een stuk
brood zoekt te verdienen, met weinig tevreden, z6 weinig
vaak, dat men niet begrijpt, hoe de mensen rond kunnen
komen, hoe zij in staat zijn, ook maar het allernoodzake-
lijkste aan hun kinderen te geven. Er zijn moeders, die
nauwelijks 1 25,- maandelijks ter beschikking hebben
om een gezin van zes of meer kinderen te onderhouden!
Er heerst ook in duizenden gezinnen bitter armoede.
Dan is het moeilijk om fatsoenlijk te blijven. De mannen
zitten vaak maanden-lang in het oerwoud balata (gum-
mie) te tappen, of goud te delven (voor eigen risico of
voor een maatschappij) en het is meestal maar weinig
wat ze kunnen afdragen, &ls ze naar huis komen. En
ja, iemand zei eens tegen mij: ,,Als je in het oerwoud zit,
vergeet je zo gauw, dat je this vrouw en kinderen
hebt." Thuis blijven velen evenmin fatsoenlijk, opge-
hoopt als ze leven in hun kleine huisjes en op de over-
volle erven, of zoals dit met vele jonge meisjes het geval
is, die geen tehuis hebben, en ergens op een erf ,,in
moeten gaan wonen" en dan trachten in hun eigen le-
vensonderhoud te voorzien. Wel wordt er door de Zen-
ding heel veel gedaan voor de jeugd om ze te bewaren
en geestelijk te helpen. Maar het geld ontbreekt om in dit
opzicht werkelijk effectief te kunnen steunen door zulke
eenzame meisjes in tehuizen op te nemen, waar ze tegen
geringe vergoeding onderhoud, gezelligheid en steun
zouden kunnen vinden. Want slechts weinig kunnen zij








betalen, omdat het zo bitter weinig is, wat zij verdienen,
vaak niet meer dan f 15,- per maand. Daarom trekken
vele van de beste zonen van het land naar elders om
een behoorlijk stuk brood te verdienen.
Toch is het straatbeeld van Paramaribo niet dat van een
arme stad. De meeste wandelaars zijn goed gekleed en
school. Vuile en in vodden-gehulde mensen, zoals dit
in andere tropische en subtropische steden meestal het
geval is, ziet men hier haast niet. Zelfs het meisje met
f 15,- per maand, zal steeds keurig gekleed voor de
dag komen, zelfs nu de kleren veel duurder zijn gewor-
den dan vroeger.

Er zijn voor de ongeveer 75000 inwoners van Paramaribo
niet veel vermakelijkheden. Het voetbalspel is 46n van
de voornaamste. Het gaat daarbij dikwijls heet en opge-
wonden toe. De Creolen zijn licht-ontvlambaar en make
dan veel lawaai, maar.... dat is ook gauw voorbij.
Echter moet gezegd worden, dat de voetbal vaak zulk
een beslag legt op de jeugd, dat zij kerk, catechisatie,
verenigingsleven en zelfs hun onsterfelijke ziel schijnen
te vergeten. Vele zendelingen hebben gewenst, dat er
nooit een voetbal in het land was gekomen....
Natuurlijk vormen de bioscopen de grootste attractive.
Met verleidelijke reclames van liefde en echtbreuk,
moord en roof wordt getracht de hartstochten wakker te
roepen en de mensen binnen te lokken, waarbij ze dan
een paar guldens kwijt zijn en vaak met een vergiftigde
ziel naar huis gaan. Zonder enige twijfel zijn deze bios-
copen de grootste vijanden van de Kerk en van de
geestelijke arbeid wonder het volk; niets ondermijnt er zo
het gezag van de Blanken als de walgelijke vertoningen
uit het Hollywoodse ,,cultuur-centrum". En nu wordt er
een bioscoop op drie meter afstand van 66n van de
mooiste kerken der Ev. Broedergemeente gebouwd! Alle
protesten van de gezamenlijke Kerkeraden in Parama-
ribo hebben dit niet kunnen verhinderen. Onder een
Protestantse Gouverneur zou dit zeker nooit gebeurd
zijn.








Behalve de zeven kerken der Ev. Broedergemeente, telt
Paramaribo een Ned. Hervormde en een Luthers vrijzin-
nige kerk, verschillende R.K. kerken, het Leger des Heils,
Baptisten, Holiness-pilgrims, Zevende-dags-adventisten,
Methodisten en misschien nog andere. Paramaribo geeft
alleszins de indruk zeer godsdienstig te zijn. Ja, zelfs
zijn er Hindoe-tempels en Mohammedaanse moskeeen,
zodat iedereen hier op kerkelijk gebied terecht kan, met
uitzondering van de Gereformeerden, die tot nog toe
bij de Broedergemeente kerkten. En Paramaribo is een
godsdienstige stad. Zij uit dit alleen anders, soms op
een voor ons vreemde, zelfs lastige manier. Zo kan men
vaak geen nachtrust vinden, omdat er op de erven
random onophoudelijk gezongen wordt, mooie geeste-
lijke liederen weliswaar, maar toch gezang tot na mid-
dernacht. Is er een verjaardag, een familiefeest, of een
verloren zoon of broader of man is teruggekeerd in de
boezem van de families, dan wordt er gezongen. Allen
kennen de liederen uit het hoofd, de mooie Neger-En-
gelse of zelfs Hollandse liederen; en als ze eenmaal in
de zangstemming zijn gekomen, dan weten zij niet meer
van ophouden.
Is er een sterfgeval dan komt de hele families acht dagen
na het overlijden bijeen om te zingen. Dat wordt echter
door de Kerk met kracht tegengegaan, omdat dit gebruik
een heidense oorsprong heeft en verband houdt met de
reis van de ziel door het dodenrijk, die acht dagen zou
duren.
Het is de moeite waard om een verjaardagsfeest in
Paramaribo mee te maken, vooral wanneer het een
jubileum betreft (50 jaar oud b.v.). De avond te voren
wordt de verjaardag ,,ingezongen". 's Avonds om 'n
uur of tien verschijnen vrouwen, in keurige, stijfgestre-
ken ,,cotto's" met grote bloemenmanden op haar hoofd
en een brandende kaars in de hand. Geruisloos komen
ze aan en blijven buiten staan zingen, verlicht door
haar kaarsen. Nadat ze enkele liederen ten gehore
hebben gebracht, gaat de deur open en de lichten wor-
den gedoofd. Dan gaat, of better marcheert het hele








A llj i


De Palmentuin in Paramaribo (op het bruggetJe Hindoestaanse kinderen)




































































Boven Trots stacm de Bonegerkapiteins in hun anbtskiedil op audilntie bil de Gouvemeur.Generaci.
Qader: De Maagdenstraat in Parcmaribo








gezelschap dames naar binnen en al zingend trekken
zij de kamer rond naar de jubilaris. Na een poosje zo
gemarcheerd te hebben, worden de cadeaux (met de
nodige speeches en de beste wensen) aangeboden,
waarna het zingen wordt voortgezet, slechts nu en dan
'n ogenblik onderbroken om een verfrissing te gebrui-
ken, een glas limonade, een glaasje ,,swieti sopie"
(likeur) of een glaasje wijn. Op die manier gaat men
door tot omstreeks 12 uur; dan volgt met oorverdovend
lawaai het ,,Lang zal ze (die) leven". Vijf minute over
twaalf wordt een danklied aangeheven en het gezel-
schap gaat uit elkaar.... tot de volgende dag. Want
dan begint pas het echte feest. Wee de buren (in een
halve kilometer omtrekl) als de betreffende jarige lid is
van een ,,muziekvereniging", welk lidmaatschap voor
weinig geld, een tientje per jaar, recht geeft op twee &
drie avonden en nachten muziek bij feestelijke gelegen-
heden. Dan moet men stolen zenuwen hebben. De
wonderlijkste instrumenten, de grilligste klanken uitsto-
tend, spelen mee, vaak door het huiveringwekkende
geluid van huilende honden vergezeld....
In de goede, oude tijd, toen er geen radio en ook geen
bioscopen in het still Paramaribo waren, moesten de
bewoners zich tevreden stellen met gramofoon-platen.
De meeste eigenaars van deze instrumenten waren Chi-
nezen, een zeer vriendelijk volk. En om de buren mede
te laten genieten van hun wonderschone muziek uit het
,,Hemelse rijk", zetten zij hun gramofonen buiten op de
galerij en lieten afschuwelijke muziek over de straat
schetteren. Dit is nu voorbij. Er is electriciteit gekomen
in Paramaribo, en het kost haast geen cent meer, al
laat men de hele nacht alle lampen branden en het
radiotoestel met volle kracht aan staan; dat d6bt men
dan ook. Daar men in Paramaribo over een eigen zend-
station beschikt, dat aan alle eisen van de bevolking
voldoet, hoort men door geheel Paramaribo nu dezelfde
muziek, dezelfde juffrouw zingen of dezelfde lezing. Zo
kan men, op straat fietsend of wandelend, best een hele
lezing volgen zonder er al te veel van te missen. Dat


2 Suriname








heeft natuurlijk zijn voordeel, maar ook zijn nadeel, want
ie kunt een langdradige spreker niet gemakkelijk ont-
lopen.

De Surinamers zijn vrolijke mensen. Zij houden van een
beetje pret en vooral van dansen. Melodie en rhythm
zit de Creolen en Negers in het bloed. Vandaar dat ze
geboren zangers zijn. Maar niet minder bedreven zijn
ze in het dansen. Wat bij ons iemand met moeite of zelfs
misschien nooit behoorlijk leert, dat kan daar, om zo te
zeggen, ieder kind van de geboorte af. De wonderlijkste
en meest gracieuse bewegingen, die in ons land slechts
door een danseres van beroep uitgevoerd kunnen wor-
den, zijn in Suriname natuurlijke uitingen van 't lichaam.
Er zijn verschillende soorten dansen. Bij feestelijke
gelegenheden wordt er haast altijd in het huis gedanst.
Als men in de krant een advertentie leest: ,,Op die en
die dag hopen onze geliefde ouders hun 25-jarige
huwelijksfeest in stilte te herdenken," dan betekent dit
,,in stilte", dat er geen muziek bij is en niet gedanst zal
worden. Anders is bet vanzelfsprekend, dat er gelegen-
heid tot dansen zal zijn, in de hete kamer, waar men
haast over elkaar heen rolt, of in het gunstigste geval
op het erf.
Dat is wel de meest onschuldige vorm van dans, waar-
tegen weinig anders in te brengen is, dan dat men mede-
lijden moet hebben met de arme mensen, die in een
verstikkende hitte in de kleine ruimte van een woon-
kamer zich verplicht gevoelen, mee te doen.
Erger is bet gesteld met de publieke dansgelegenheden,
die heel veel belangstelling trekken. Als men in zulk een
,,danszaal" binnen kijkt, dan ziet men de wonderlijkste
dingen. Bij een oorverdovend lawaai van de meest
vreemdsoortige muziekinstrumenten, bij een ondrage-
lijke hitte, wordt daar met een ernst gedanst, die de
indruk maakt, dat het gaat om de hoogste kunst. Velen
van de heren zijn in het zwart gekleed en de dames in
avondtoilet, het liefst met handschoenen getooid. Dat
men er haast smelt, maakt de zaak nog ernstiger. Het









is moeilijk te zeggen, wie meer genieten, de dansenden
in de ,,zaal" of de zeer talrijke toeschouwers buiten op
straat, die het geld of de vereiste kledij niet bezitten om
te kunnen meedoen; iedere slagersjongen en ieder
dienstmeisje daar buiten zou het immers even goed doen
als al die ,,dames en heren" daar binnen? En wat zouden
die slagersjongens en dat dienstmeisje nu anders be-
geran dan op de een of andere manier eerlijk of oneer-
lijk, fatsoenlijk of onfatsoenlijk, het z6 ver te brengen,
dat zij mochten behoren tot die ,,gelukkigen", die niet
meer van buiten moeten toekijken, maar die binnen mee
doen, deftig gekleed als ,,heer" of ,,dame"? In die
stemming gaan zij naar huis, verhit door de opzwepen-
de muziek en de liefelijke tonelen en dromen van lange,
zijden avondjaponnen of smoking, van heerlijke muziek
en gracieuse bewegingen in de armen van.... ja, van
de meest-biedende.
Er zijn echter andere dansgelegenheden, die niets kosten
en waar geen smoking en geen avondtoiletten worden
vereist en geen entree wordt gevraagd. Maar dddrvoor
moet men naar de buitenwijken der stad gaan, op een
donker erf of ergens op een afgelegen plaats. Bij deze
dansen behoort geen orkest. Daarvoor is slechts de
winti-trom nodig. Maar dat is een gevaarlijk ding, want
deze dansen zijn niet alleen door de Kerk verboden,
doch ook door de Overheid. Wanneer de winti-trom haar
monotone klanken laat horen, gaan niet alleen de predi-
kanten, maar ook agenten van politie er op af. Bij de
winti-trom danst men afgodische dansen, die helaas nog
niet geheel zijn uitgeroeid, en die een ontzettend wild,
hartstochtelijk en onzedelijk karakter dragen. Vaak
worden de hartstochten z6 opgezweept, dat de deel-
nemers total buiten zichzelf geraken en als door duive-
len bezeten te keer gaan. Deze danspartijen staan altijd
wonder leading van een geestenbezweerder of medicijn-
man, lieden die op vele plaatsen nog hun heidense en
duivelse praktijk uitoefenen. Gelukkig kan gezegd wor-
den, dat deze dansen hoe langer hoe meer verdwijnen,
tenminste in Paramaribo. Maar op vele plaatsen buiten









Paramaribo, waar geen voortdurende contr61e kan
worden uitgeoefend, komen ze telkens opnieuw voor;
een ernstige waarschuwing, dat het heidendom er nog
lang niet uitgeroeid is.
De medicijn-mannen (men noemt ze daar ,,dressieman")
zijn echter voor hun praktijk niet aan dansen gebonden.
Zij hebben een grote praktijk wonder de minder ontwik-
kelden, soms ook wonder de ontwikkelden. Zij doen veel
kwaad, niet alleen doordat zij de zieken van de dokter
afhouden, maar ook door de middelen, die zij gebruiken.
Natuurlijk worden zij zwaar gestraft als zij betrapt wor-
den. Maar dat is vaak heel moeilijk, omdat de patienten
wonder hun magische invloed staan en niets durven te
zeggen.

Al is Paramaribo geenszins een ongezonde stad (men
moet tegen de hitte kunnen), er heerst toch veel ziekte
en ellende, niet het minst wonder de Creolenbevolking.
Een van de ergste geselen is de filariaia", die het anders
zo schone en kleurige straatbeeld ontsiert. Deze tropen-
ziekte heeft er een schrikbarende uitbreiding aangeno-
men; het aantal Creolen, dat aan deze, het lichaam zo
ontsierende, ziekte lijdt, gaat in de duizenden. De men-
sen die op straat met olifantenbenen zich voortslepen,
vormen zulk een groot percentage, vooral wonder de vrou-
welijke Creolenbevolking, dat men zou kunnen geloven,
dat er geen huis in Paramaribo te vinden is, waar de
filaria niet 66n of meer personen heeft aangetast.
Het is vooral het arme gedeelte van de bevolking, dat er
wonder lijdt, dus de bewoners der erfhuisjes. Dit is ook
gemakkelijk te verklaren, daar de infectie wordt over-
gebracht door muskieten, uitsluitend in de nacht. Dan
komen de filariastoffen naar de buitenkant van het
lichaam, dus naar de huid toe. Bijt nu een muskiet eerst
zulk een patient en daarna een gezond mens, die er
naast slaapt, dan wordt de gezonde geinfecteerd. Daar
in deze kleine woningen geen mogelijkheid bestaat,
dat elke person wonder 'n aparte klamboe slaapt en de
meesten in de hitte van die kleine ruimte daar ook een








hekel aan hebben, zijn alle aanwezigen voortdurend aan
infectie blootgesteld. Opmerkelijk is, dat de andere
rassen er weinig last van hebben en ook dat deze ziekte
buiten Paramaribo slechts sporadisch voorkomt. Er is
dus geen twijfel aan, dat deze enorme uitbreiding van
filaria wonder de Creolen (in toenemende matel) alleen
is toe te schrijven aan de onhygignische opeenhoping
van mensen 's nachts in een kleine ruimte en zonder
klamboe. Zolang deze toestanden niet verbeterd worden,
zal men deze rampzalige kwaal, waardoor een enorm
groot percentage van de Creolenbevolking meer of min-
der invalid wordt gemaakt, niet kunnen bestrijden. En
deze toestanden kunnen eerst dan verbeterd worden,
wanneer het levenspeil van de bevolking, door groter
verdiensten, omhoog gebracht wordt. D&dr r6bpt Suri-
name om en het heeft er waarlijk recht op. In Nederland
zijn kastelen gebouwd van geld, dat in Suriname (vaak
met slavenbloed) werd verdiend. Daarginds in dat rijke
land, waar, in de vorm van bauxiet, ijzer en goud, mil-
liarden in de ground liggen en milliarden de bodem
bedekken in de vorm van eindeloze oerwouden van het
beste hout ter wereld, wonen de mensen in de armza-
ligste hutten, en moeten ze zich blootstellen aan de
infectie van een huiveringwekkende ziekte, waartegen
geen kruiden zijn gewassen en waarvoor geen operate
baat kan brengen. Een dergelijke toestand zou in de
meeste andere landen communisten kweken, maar in
Suriname draagt men het als een noodlot, vaak zonder
klagen en zonder bitterheid. Daarom is het echter niet
minder bedroevend en ongerijmdl

Een andere gesel, die Paramaribo en heel het Surinaam-
se land en volk zwaar treft, is de lepra. Ruim zes honderd
lijders aan deze ziekte bevinden zich in de leprozeriegn.
Die van de R.-Katholieken ligt in de stad, in de Graven-
straat; die van de Protestanten, ,,Bethesda", een paar
kilometers buiten Paramaribo, even voorbij Saron. Daar
worden ongeveer 175 patignten verpleegd. ,,Groot-Cha-
tillon," uitgaande van het Gouvernement ligt enkele








uren varen de Suriname-rivier op. Daar bevinden zich
tussen de 200 en 300 patignten.
Het aantal verpleegden in deze inrichtingen is echter
slechts een klein gedeelte van hen, die this in de huizen
zitten of in de dorpen rondlopen.
In Paramaribo is het aan lepra-patignten verboden, voor
andere doeleinden dan voor medische behandeling in
het Hospitaal, zich op straat te bevinden en ook dan
moeten zij een bewijs bij zich hebben, dat zij werkelijk
voor dt doel op straat zijn.
Een bezoek aan deze leprozerieen geeft een beeld te
zien van menselijke ellende en nood, die met geen pen
te beschrijven is. Het is te begrijpen dat telkens, als een
nieuw middel ter bestrijding van de lepra uitgevonden
wordt, deze arme mensen reikhalzend er naar uitzien, om
voor de behandeling daarmee in aanmerking te komen.
Het nieuwste middel, dat nu gebruikt wordt, Promin,
geeft inderdaad hoop. Men heeft het nog niet lang ge-
noeg aangewend, om werkelijke genezingen te kunnen
constateren; maar het zichtbare, uitwendige resultaat
der behandeling is zeer moedgevend. Wij hopen, dat
God al de ernstige pogingen der wetenschap, om deze
ongelukkigen te hulp te komen, eindelijk met success wil
bekronen, en een middel zal laten gevonden worden,
waardoor genezing van deze allerverschrikkelijkste
ziekte bereikt kan worden.

Malaria heerst er zo goed als niet meer in Paramaribo
en omstreken. Dank zij de waterleiding is, wat deze
ziekte betreft, een grote vooruitgang te bespeuren. Vroe-
ger had iedereen naast en in zijn huis of op het erf vaten
staan, waarin het regenwater werd opgevangen. Dat
waren natuurlijk broedplaatsen van muskieten. Nu
stroomt heerlijk, gezond water uit de kranen in keuken
en badkamer en de watervaten zijn overbodig gewor-
den.
In de binnenstad zijn ook de sloten langs de straten
verdwenen; zij hebben plaats gemaakt voor :iolen of
gecementeerde afvoerkanalen. Wel kunnen deze niet








altijd de geweldige watermassa's wegvoeren, die in 66n
ogenblik in Suriname alsof alle sluizen des hemels warren
opengezet, kunnen neerkomen, maar gelukkig duurt dat
zelden lang. Spoedig schijnt de zon weer, alsof er geen
wolkje aan de hemel is geweest, en zijn de hoofdstraten
begaanbaar. Met vele straten in de buitenwijken staat
Iet anders. Daar mist men nog zeer de nodige hygitni-
ache maatregelen. Vele straten hebben er nog met hoog
gras en onkruid begroeide sloten aan beide kanten,
diepe kuilen en los zand, dat meespoelt en de afvcer
van het water belemmert, waardoor in de regentijd deze
straten haast onbegaanbaar zijn en zelfs een auto er
moeilijk doorheen kan komen. Het modderwater blijit
in de sloten en vormt daar een bron van allerlei kwaad.
Zulke straten -assen echter maar al te goed bij de
krotten, die hier langs liggen. In ellendige behuizingen,
die wij in Nederland ongeschikt zouden achten voor
kippen of varkens, leven daar duizenden mensen; een
beeld van de diepste ellende. Toch is het Gouvernement
bezig, de straten te verbeteren. Als dat gebeurd is, dan
zal men misschien kans zien, om ook de huizen in een
betere toestand te brengen.
De geneeskundige dienst in Paramaribo is goed georga-
niseerd en men beschikt er over voldoende bekwame
medici. Er is een groot ziekenhuis, ,,'s Lands Hospitaal",
dat een zeer goede naam heeft. Verder heeft de stad
een Rooms Katholiek ziekenhuis. Een Protestantse inrich-
ting ontbreekt tot nog toe, maar er worden plannen be-
zaamd voor de bouw daarvan.
ledereen, ook de armste, kan in Paramaribo genees-
kundige hulp ontvangen. Wie niet betalen kan, wordt
gratis geholpen. Voor 't overige zijn er tal van zieken-
en begrafenisfondsen, vaak kerkelijke organisaties; men
betaalt dan tegelijk zijn kerkelijke contributes in de
maandelijkse of wekelijkse bijdrage, die men aan het
fonds geeft.

Wanneer wij, aan het eind van onze tocht door Parama-
ribo, een rustige plek willen opzoeken om van de heer-









like tropenavond te genieten, gaan wij niet naar een
restaurant, want er is in heel de stad geen enkel behoor-
lijk en gezellig restaurant te vinden. Wij zullen tevreden
moeten zijn met een eenvoudige melksalon, waar ijs of
koele limonade is te krijgen. Of we moeten naar een of
ander bierstalletje, waar men, hangend over de toon-
bank, van een glas bier kan genieten. Wij zoeken liever
de een of andere bevriende families op, waar we, op de
,,galerij" zittend, van de zacht ruisende en aangenaam-
verkoelende wind kunnen genieten, terwijl we ons ver-
frissen aan een koele drank of genieten van een schaak-
partij.
In Paramaribo heerst een echt huiselijk leven. Men leeft
this, bezoekt zijn vrienden of heeft bezoek, wanneer de
koele avondlucht niet tot een wandeling aan de ,,Water-
kant" noodt, of als er in de kerken of verenigingslokalen
,,niets te doen" is. Op het gebied van kunst- en ontspan-
ning valt er in Paramaribo niet veel to genieten. Het is
voornamelijk de Stadszending der Evangelische Broe-
dergemeente, die gelegenheid tot ontspanning biedt aan
jong en oud. Daar worden gezellige avonden georga-
niseerd, lezingen over culturele en andere onderwerpen
gehouden, goede films vertoond en cursussen in allerlei
wetenswaardigheden of ook concerten gegeven. Er
worden ook wel familie-avonden gegeven, met leuke
opvoeringen door de jeugd. Dit is het centrum van heel
de social arbeid der Evangelische Broedergemeente in
Paramaribo en tevens het middelpunt van de jeugd-
arbeid, de weesverzorging en de diaconie, de reclasse-
ring en de geestelijke verzorging der gevangenen, der
ouden van dagen in ,,'s Lands Armenhuis" enz.

De Stadszending beschikt over een grote, luchtige zaaL
plaats biedend aan enkele honderden mensen, modern
ingericht, met podium en cabine, zeer goede projectie-
toestellen en verder al wat er bij behoort, teneinde
het beste van het beste te kunnen bieden, wat dan ook
geregeld gebeurt. Eigenlijke concertzalen zijn er in Pa-
ramaribo niet. Wel worden in de verschillende kerken.








nu en dan concerten gegeven, die meestal voortreffelijk
zijn, niet het minst wanneer de mannenkoren of het
kinderkoor van de M.U.L.O.-school der Broedergemeen-
te zich late horen. Die geven werkelijk muzikaal genot
en doen niet wonder voor wat in Europa wordt geboden.

Wij eindigen onze reis door Paramaribo in de grootste
kerk der Broedergemeente, waar plaats is voor bijna
twee duizend mensen. Het is 1 Juli, Emancipatiedag.
Het gebouw is tot de laatste plaats bezet. Zelfs hoge
autoriteiten zijn er tegenwoordig. Menig Gouverneur
heeft in deze kerk zijn vaste plaats gehad, en er zijn
er geweest, die zich als Landvoogd niet hebben ge-
schaamd om hier te zitten luisteren naar het Evangelie,
zelfs niet om er op de kansel te staan en van Hem te
getuigen, Die de Heiland is van Negers en Blanken, Die
Zijn kinderen heeft wonder alle volkeren en alle rassen
en Die alien verbindt tot een grote families van breeders
en zusters.
Deze feestdag wordt nog altijd met hartstocht gevierd.
Gelukkig heeft men nog behoefte om God te danken
voor wat op 1 Juli 1863 is gebeurd.
Onwillekeurig denken we terug aan die tijd van duister-
nis en verdwazing, toen men zich verbeeldde, dat ,,de
zwartjes" vervloekte schepselen waren, en dat wij, de
Blanken, een Gode welgevallig work deden, door hen
te vertrappen en te mishandelen, zelfs op gruwelijke
wijze te vermoorden. En wij voelen onze ontzaglijke
schuld tegenover dit land van blood en tranen, tegen-
over dit volk, dat nu hier zit en zijn lofliederen zingt.
Zij danken voor de bevrijding uit de slavenij. Wij
danken voor de bevrijding van die gruwelijke ver-
blindheid, die ons als Blanken deze gruwelen deed
verrichten. Wij beseffen, hoe veel wij goed te make
hebben, eer die bloedschuld uitgewist is en al de
ellende, die de slavernij over dit volk en zijn nakome-
lingen tot de deze dag gebracht heeft, voor goed
verdwenen zal zijn. En er blijft ons, in dit verheven
ogenblik, geen twijfel over, dat dat alleen good to








maken is door hen Jezus Christus en Zijn heilig
Evangelie te brengen, het Evangelie van Gods liefde,
die alle volken, alle rassen, alle klassen zonder enig
onderscheid omvat, An door dit Evangelie, in hun mid-
den, in daden om te zetten. Doen wij dit, dan zullen wij
geen dankbaarder en trouwer vrienden vinden dan hen,
die nu met ons zingen: ,,Komt, dankt nu alien God.... 1"














NAAR KABEL


Surinames trotse stromen,
Suriname, heerlijk land!
Z6 beginnen de Surinamers hun volkslied, waarin zij het
land hunner geboorte verheerlijken en hun grote liefde
voor hun land uiten. Wat zouden zij anders bezingen?
Hun geschiedenis is immers donker als de nacht: eeuwen
van slavernij, onderdrukking, verkrachting van alle men-
selijke rechten, van leed en tranen.
En toch kennen slechts weinig Surinamers hun heerlijk
land. Dat is te begrijpen, omdat de reisgelegenheden ei
zo schaars en duur zijn. Wel zijn de meeste plaatsen
langs de rivieren in de districten per rivierboot te be-
reiken, maar wie daar geen families te bezoeken heeit,
komt er niet toe om veel geld voor zulk een reis uit te
geven.
Er loopt maar 66n spoorlijn in Suriname, van Parama-
ribo via Kwakoegron aan de Saramacca tot naar Kabel
aan de Boven-Suriname. 'n Enkele reis daar naar toe
kost vijftien gulden en de trein blijft twee nachten en
e6n dag op Kabel, v66r hij terugkeert !
Met deze trein vertrekken wij van Paramaribo. Daar
het slechts eens per week mogelijk is, z6 ver te komen,
mogen we dus niet te laat komen, want dan zouden
wij een week op de volgende gelegenheid moeten
wachten.
Wij rijden een heel eind door drukke, woelige straten,
tot wij op het eerste station buiten Paramaribo stopped.
Hier ligt de mooie Zendingspost der Broedergemeente,
Saron, met kerk, school en een groot tehuis voor
Creoolse kinderen. Vele honderden kleinen werden
hier in de loop der jaren vriendelijk opgenomen en








vonden tenslotte een goede betrekking in de maat-
schappij.
Van hier gaan wij verder, door talloze nederzettingen
der Hindoestanies, die meestal de landbouw uitoefe-
nen, nijvere mensen, door wie de landbouw in Surina-
me van grote betekenis is geworden. Ruim 80 0/ van
het vee is in hun handen; zij verbouwen rijst, aard-
vruchten, bananen en fruit en brengen v66r zonsopgang
's morgens hun producten op ezelskarren naar de stad.
Velen beschikken nu ook over paarden of zelfs auto's.
Tal van autobussen, die de verbinding onderhouden
tussen Paramaribo en de districten, zijn eveneens in
hun bezit.
Meestal beginnen deze mensen met een eenvoudige
woning, vaak zelfs buitengewoon primitief, want zij
maken niet graag schulden. Het duurt echter vaak niet
lang of een better huis neemt de plaats in van de eerste
krot en in vele gevallen bewonen zij tenslotte een villa,
die er zijn mag, zelfs wel eens met een autogarage
erbij.
Wij zullen straks nader op de verschillende bevolkings-
groepen ingaan en willen ons dus nu niet met het leven
van dezen bezig houden, maar slechts het land, waar
wij doorheen reizen, leren kennen.
De trein rijdt van stopplaats tot stopplaats. De land-
schappen wisselen; maar de eerste tientallen kilo-
meters van Paramaribo geven voor het overwegende
gedeelte de indruk van nijvere landbouw en veeteelt.
Hier en daar ontdekken wij een creools dorp met een
kerk en school der Broedergemeente, ook wel een
Javaanse of zelfs een Indiaanse nederzetting. Hoe ver-
der we van Paramaribo ons verwijderen, des te dunner
wordt de Hindoestaanse bevolking, om tenslotte geheel
op te houden en plaats te maken voor Creolen en
enkele zeer jonge nederzettingen van Javanen. Het is
eigenaardig, dat de Javanen steeds de voorkeur geven
aan lichte gronden. Zij huizen vaak, evenals dat met
de Indianen het geval is, op zandgronden, die natuur-
lijk veel minder vruchtbaar, maar gemakkelijker te








bewerken zijn dan de zware kleigronden, waar de Hin-
doestaniers zich graag vestigen. Zij planten daarom
ook andere producten, bijv. pinda en cassaba. Voor
hun rijst en een beetje bananen vinden zij ernaast altijd
voldoende lager land.
Wij passeren de idyllische zendingspost der Broeder-
gemeente te Berseba en even later Republiek, waar
de pomp-installaties van de Surinaamse waterleiding
verrijzen; prachtige gebouwen voor de directie, de
ingenieurs en employ's versieren dit liefelijke land-
schap, hbt vacantie-oord voor Paramaribo. De laatste
tientallen jaren hebben vele bewoners van Paramaribo
daar hun vacantie- en weekend-gebouwen neergezet,
want het klimaat is er verrukkelijk. Er zijn prachtige
wandelpaden in het bos; urenlang kan men er rond-
dolen en genieten van de heerlijke rust van het would,
die slechts verstoord wordt door het getjilp en gekweel
van kleine vogels, het gekrijs der papegaaien, het
geschreeuw der raven en het gezoem van duizenden
insecten in de lucht. Merkwaardig genoeg zijn er geen
muskieten, zodat men er zelfs kan slapen zonder klam-
boe. De Coropine-kreek met haar holder water trekt tal
van vacantiegangers; een schitterende gelegenheid tot
roeien, zwemmen en vissen. Het riviertje is overdekt
met de kronen van machtige woudreuzen, waarin de
apen gezellig slingeren van tak tot tak, van boom tot
boom, ja zelfs over de river heen. Er zijn allerlei apen-
soorten, kleine zwarte, met een leuk rond gezicht,
bruine en grijze aapjes met lange staarten, de veel gro-
tere brulaap en de allergrootste, de kwatta-aap. Ook
kan men genieten van schitterend-gekleurde vlinders,
watervogels van allerlei soort, krokodillen, schildpad-
den of van een menigte van schone woudbloemen,
insecten en de wonderlijkste tropenplanten. Wil men
echter volkomen genieten van de bloemen, dan moat
men van hier uit een wandeling doen naar 66n der
savanna's, waarvan er in de omtrek vele zijn. Daar
aanschouwt men een bloementapijt van ongekende
pracht.








Daar de kreken buitengewoon visrijk zijn, leven de
vacantiegangers veelal van vis en ook van wild, dat
door de Creolen wordt gejaagd. Het ontbreekt er niet
aan kippen en eenden, zodat men hier niet alleen van
het vrije gezonde buitenleven genieten kan, maar ook
van heerlijke, gezonde maaltijden.
Maar, wij hebben geen tijd om langer in dit schone
vacantie-oord te vertoeven. Al wacht ons treintje op
ieder stationnetje een behoorlijke tijd, omdat er veel
in- en uit te laden is, toch niet z6 lang, dat wij intussen
een roei- of wandeltocht zouden kunnen doen; we
hebben wel tijd genoeg om in de winkel naast het sta-
tion een koele drank te gebruiken en onze voorraad
van tabak en sigaien aan te vullen.
Dan sjokken wij verder. Het landschap wordt &l ver-
latener. Wij bereiken Zaanderij, het vliegveld van Suri-
name. Ver in het still oerwoud, ongeveer vijftig kilo-
meter van Paramaribo ligt dit idyllische vliegveld, dat
oorspronkelijk door Suriname werd aangelegd, maar
later in de oorlogstijd door Amerika werd uitgebouwd
tot een modern en comfortabel vliegveld, dat niet voor
enig ander vliegveld in West-IndiA onderdoet. De Ame-
rikanen bouwden de ,,duurste weg ter wereld" van
Paramaribo hier naar toe, namelijk van mahoniehout
en bauxiet (aluminium-erts). Dit rode aluminium-erts
stuift in de droge tijd echter ontzettend; men is nu bezig
deze weg te asphalteren.
Nog steeds zitten hier Amerikanen. De ingang tot het
vliegveld wordt door Amerikaanse soldaten bewaakt;
men moet een ,,permit" hebben om het te kunnen be-
treden. De K.L.M. neemt met haar gebouwen naast de
grote en moderne gebouwen van de Pan American een
zeer bescheiden plaats in. Beide luchtvaartmaatschap-
pijen maken namelijk samen gebruik van dit vliegveld,
doch zij hebben ieder een eigen gedeelte ervan ter
beschikking. Er is een heel dorp van houten barakken
verrezen, in de eerste plaats voor de employee's, maai
ook voor particulieren, die zich vestigden om zaken te
doen, zoals kooplieden, kleermakers, schoenmakers,








enz. Vele eenvoudige jongens, waar pit in zat, hebben
zich in de oorlogstijd daar rijk weten te maken. En nog
steeds worden er dollars verdiend, al gaat het niet
meer zo vlot als ten tijde van de oorlog.
Een vliegtocht hier vandaan, bij mooi helder weer, is
een zeldzaam genot. Van beneden gezien is het oer-
woud school en imponerend, maar van boven be-
schouwd is het n6g indrukwekkender. Van horizon tot
horizon is niets anders te zien dan de still wouden met
hun kronkelende zilverslangen en ontoegankelijke ber-
gen. We begrijpen het niet, dat die kronkelende zilver-
slangen Suriname's trotse stromen zijn met hun levens-
gevaarlijke vallen, bruisende watermassa of hoog-
opgezweepte golven. Woudreus aan woudreus is be-
dekt met een kleed van de prachtigste kleuren. Het geel
overheerst; maar er tussenin zien wij ook witte, blauwe,
rode, paarse en andere tinten. Hier en daar ontdekken
we een open plek; dat zijn de savannen en de moe-
rassen. Nergens is iets te bespeuren van dorpen of van
een menselijke samenleving. Ja, toch, wanneer wij goed
naar beneden turn langs de rivieren, ontdekken wij
hier en daar iets, dat op dorpen kan duiden. Maar de
hutten met hun palmdaken lijken te veel op de om-
geving, dan dat men ze gemakkelijk vindt.
De dorpen en gehuchten liggen allen langs de rivieren;
waar geen river is, is ook geen menselijk even te vin-
den. Dit komt, omdat er haast geen wegen zijn in Suri-
name. Pas de laatste jaren is men met het aanleggen
van wegen begonnen, doch op een enkele uitzondering
na open deze parallel met de rivieren. Het is dus dui-
delijk, dat van de eindeloze uitgestrektheid van dit
land slechts kleine stukken in de nabijheid van de
rivieren in cultuur zijn gebracht en geoxploiteerd wor-
den. Millioenen hectaren land liggen hier ,,begraven in
het woud", waar nooit een menselijke voet op heeft
cestaan.
In dit land, dat vijfmaal zo groot is als Nederland, heeft
iedere bewoner (mannen, vrouwen en kinderen) 66n
vierkante kilometer tot zijn beschikking. En als wij be-








denken, dat 40 procent van alle inwoners des lands, in
Paramaribo opeengehoopt zitten, dan wordt de situatie
voor de liefhebbers van de landbouw n6g gunstiger,
of eigenlijk... ongunstiger. Dat is namelijk de armoede
van dit onnoemelijk rijke land wonder ons, dat het z6 rijk
is aan vruchtbare bodem, aan hout, vruchten, rijk aan
oliehoudende noten, aan mineralign en misschien ook
aan aardolie, maar dat er geen mensen zijn voor de
exploitatie. En voor de landbouw geldt, dat de weinige
landbouwers het onderspit moeten delven in de wor-
steling tussen het oerwoud met zijn vernielende krach-
ten en hun menselijke kracht en uithoudingsvermogen.
Parasol-mieren, apen, bosvarkens, papegaaien, her-
ten enz., vernielen meer dan de weinige mensen
kunnen redden van hun beplantingen.
Het is heel interessant om van boven, uit de lucht, dit
alles te bekijken en er over te filosoferen, hoe veel
mensen hier in dit land een gelukkig bestaan zouden
kunnen vinden, en dan een plan te ontwerpen, h66 een
paar honderdduizenden Hollandse jongens en meisjes
hier naar toe te krijgen, om dit prachtige land in cul-
tuur te helpen brengen... Maar onze trein fluit, als
waarschuwing, dat we in moeten stappen om onze reis
naar Kwakoegron voort te zetten.
Langzamerhand wordt alles langs de spoorlijn oer-
woud; slechts hier en daar zien wij een paar Indiaanse
hutten of zijn enkele Javanen bezig, een stuk bos te
ontginner en zich daar te vestigen. Door het open raam
dringt een scherp geluid van een vogel door, die als
het ware, als de enige bewoner in deze wereld, ons
vervolgen zal, waar wij ons zullen begeven, in het ein-
deloze oerwoud, steeds hetzelfde, bijna irriterende ge-
luid uitstotend, also hij ons waarschuwt, of ons vraagt:
wat wij, mensen, in deze mensen-lege wereld denken
te doen?

Toch wordt het een prachtige tocht. Majestueus verheft
zich rond ons het oerwoud; honderden soorten bomen
en planten wedijveren met elkaar, wie het verst naaf





FirA


Indiaanse vrouwen maken 'nbabbeltie bij het werk, aan de ingang van hun hut






































































",'t Is opmerkelijk hoe zindelijk de Christen Bosnegerdorpen hier zijn'







boven dringen kan, in bet licht. Geen van hen wil de
strijd opgeven, want wie wonder blijft, gaat de dood
tegemoet. Zonder de zon kan geen plant leven.
En daar beneden komt nooit 4en zonnestraal. Z6 drin-
gen zij alien naar omhoog, geholpen door elkaar, en
bereiken vaak een ontzaglijke hoogte. Duizenden slin-
gerplanten maken gebruik van de stammen en taken
der bomen om eveneens omhoog te komen. Er zijn
woudreuzen, die daardoor zulk een last te dragen krij-
gen, dat zij er wonder bezwijken. Maar waar het deze
slingerplanten lukt om tot in de hoogste toppen te
komen, daar betalen zij aan de woudreuzen met rente
terug, wat deze voor hen moeten dragen, door de
bloemloze bomen met een schitterend kleed van bloe-
men te bedekken. Wij zien prachtige orchideeen aan
de stammen en taken der bomen. Er zijn wonder-
schone exemplaren wonder, die in Europa schatten
waard zouden zijn. Maar wie kijkt er hier naar? Ook
tal van parasieten woekeren aan de stammen en tak-
ken der woudreuzen, die een menigte van luchtwortels
:naar beneden toe sturen om uit de river of uit de
bodem voeding te halen, omdat zij bij haar geweldige
groei niet genoeg voedsel uit de bomen kunnen halen.
Deze luchtwortels ontmoeten vaak de van beneden
komende lianen en omstrengelen deze, zodat er een
grillig weefsel uit ontstaat, vaak in de meest fantas-
tische vormen.
Suriname beschikt over een houtvoorraad z6 onnoe-
melijk groot, dat men er zich geen voorstelling van kan
maken. Maar het ongeluk is, dat al de verschillende
hcutsoorten door elkaar groeien, tengevolge waarvan
de exploitatie van bepaalde houtsoorten zeer moeilijk
is en erg duur uit komt. Het best hout ter wereld wordt
in deze wouden gevonden, bout dat geen tand des
tijds noch de waterworm vemielen kan, bruinhout, pur-
perhout, greenhout, ceder, mahonie en vele andere
soorten. De laatste tijd schijnt er meer belangstelling
voor dit hout op de wereldmarkt te komen. Verschil-


3 Suriname








lende grote houtmaatschappijen hebben er concessies
genomen, zelfs op licht hout voor triplex etc.
Wij passeren verschillende opslagplaatsen van hout-
blokken, waar met tractors en hijskranen wordt
gewerkt. Het is echter met dit bedrijf als met alle
andere in Suriname, er zijn te weinig goede werkkrach-
ten voorhanden om op gr6te schaal iets te kunnen be-
ginnen. Voor het merendeel is men afhankelijk van de
bosnegers, die echter z6 ver in het binnenland en z6
verspreid achter de stroomversnellingen wonen, dat
men bij het grootbedrijf moeilijk op hen rekenen kan.
De Para-negers zijn goede houtbewerkers en houthak-
kers; zij worden dan ook veel gebruikt, maar ook zij
tellen slechts enkele duizenden.

Kwakoegroen is bereikt. Er heerst een grote drukte,
meest van Bosnegers, die vrachten komen afhalen bif
de trein en deze dan per corjaal verder de Saramacca-
rivier op transporteren. De trein stopt er een heel uur,
zodat wij tijd genoeg hebben om deze plaats en de om-
geving nader te bekijken. Kwakoegroen is omgeven
door het machtige oerwoud met aan de ene kant de
Fossieberg, die dicht begroeid schuin naar de Sara-
maccarivier afloopt en just plaats genoeg laat voor
de spoorlijn vlak langs de mooie river.
De stationsplaats Kwakoegroen is als bezaaid met
machtige mango-bomen, die heerlijke schaduw en
prachtige vruchten geven. Van beide genieten de Bos-
negers, die zich hier uren en zelfs vaak dagen ophou-
den, wanneer zij op weg zijn van of naar Paramaribo,
of voor een ander doel op de trein wachten. De be-
woners van deze plaats zijn echter geen Bosnegers,
doch Creolen in dienst van de Spoor, de politie of de
douane. Hier wordt men namelijk op goud onderzocht,
als men van de Boven-Saramacca komt, want even
verder komt men in het goudland, waar talloze grotere
en kleinere maatschappijen en particulieren naar het
edele metaal op zoek zijn. Nog onlangs is er, niet ver
van Kwakoegroen, een grote Canadese goudmaat-








schappij opgericht, die met de meest moderne mid-
delen goud gaat delven.
De meeste dezer maatschappijen werken aan de Sara-
macca, maar ook aan de Suriname, de Sarakreek, de
Marowijne, de Lawa en op andere plaatsen vindt men
goud. Het grootste stuk goud, dat ooit hier gevonden
werd, woog ongeveer 50 kg. en werd uitgegraven door
een eenvoudig Creolen-delver, lid van de Zuider-
Stadsgemeente van de Evangelische Broedergemeente
te Paramaribo. Men had deze man weleens bespot, om-
dat hij altijd bad, v66rdat hij aan het werk going, maar
later besefte men, dat dit toch misschien niet z6 dwaas
was geweest. Uit dankbaarheid voor dit geluk schonk
de Creoler-delver aan zijn kerk een electrische in-
stallatie.
Wij willen even een bezoek brengen aan de kerk en
pastorie van de Evangelische Broedergemeente. Zij
zien er vervallen uit. Sedert jaren woont er geen zen-
deling meer. De vereenzaamde gemeenten, die in deze
streek liggen: Commissaris Kondre, Makkakrieki, Sa-
banpasi en Vier Hendrikken, krijgen nu en dan bezoek
van uit de stad of van Berseba uit. Slechts 66ns per
jaar worden de Sacramenten in deze gemeenten be-
diend; de kinderen krijgen geen onderwijs. Dit is 66n
van de droeve gevolgen van de gedwongen, voort-
durende bezuiniging wegens de telkenjare terugkeren-
de grote tekorten. De Here Jezus heeft eens gezegd,
dat als wij zwijgen, de stenen zullen roepen. Hier roe-
pen de stenen. Ze klagen de Nederlandse Christenheid
aan, die, sedert in 1927 de Zending in Suriname werd
afgestaan aan Protestants Nederland, omdat de Broe-
dergemeente in Duitsland na de inflatie het niet meer
kon bolwerken, dit zendingsgebied zo schromelijk heeft
verwaarloosd. Suriname was immers het vergeten land
van Moeder-Nederland 1 Sedert 1735 verrichtte de Broe-
dergemeente het werk in Suriname, bijna zonder steun
van Nederland. Zij bezaaide het hele land met zen-
dingsposten en scholen; ieder Christen kon door de
kerk worden bereikt; ieder christenkind kon christe-








lijk onderwijs ontvangen; de sacramenten werden
regelmatig bediend, zieken en stervenden bezocht en
kinderen konden worden gedoopt, bevestigd en aan-
genomen. Die tijd is lang voorbij. Toen bet kleine
reserve-kapitaal, waarmee het Zeister Zendingsge-
nootschap in het jaar 1928 werd opgericht, verbruikt
was, dwong een steeds groeiend tekort tot drastische
bezuiniging. Tal van zendelingen werden weggeroepen;
zendingsposten moesten worden opgegeven, scholen
gesloten en uitzending van nieuwe krachten stopgezet.
Zo going het door, tot de oorlog in 1940-'45 een nieuwe,
zware slag aan de Zending toebracht; alle zendelingen
en predikanten, afkomstig uit de Duitse Broederge-
meente, werden geinterneerd en dus geheel aan de
arbeid onttrokken. Er was geen aanvulling mogelijk,
ook niet door inheemsen, omdat ook de theologische
school en de cursus voor evangelisten wegens gebrek
aan krachten niet door kon gaan. Er bleef een kleine
staff van Europese en inheemse Broeders over, die tot
het onmogelijke toe overbelast was. Er zou veel hierover
te zeggen zijn, maar wij moeten verder. En zo nemen
wij afscheid van deze eens zo idyllische post, waar
zendelingen, trouw tot in de dood, hebben gezwoegd en
gewerkt, gestreden en geleden voor de opbouw van
Gods Koninkrijk in dit land van bloed en tranen, van
wrede slavernij en mishandeling van weerloze mensen.
Wij kijken nog eens naar de gevel van het zendings-
gebouw, die op bet punt staat om in te storten. Er gaat
een aanklacht uit van deze rotte, vermolmde planken
tegen Protestants Nederland, dat niet in staat is geble-
ken te onderhouden, wat eens de kleine Broederge-
meente met zo ontzaglijk grote offers heeft opgebouwd.
Tal van Christen-Bosnegers uit de omliggende dorpen,
die van onze komst gehoord en hier op ons gewacht
hebben, omringen ons en smeken om een voorganger of
tenminste om een meester, die hun kinderen kan onder-
wijzen. Wij luisteren met een diepe zucht, want er zijn
zo vele anderen, die hetzelfde verzoek tot ons hebben
gericht, mensen die hongeren en dorsten naar het Woord








Gods, en wij hebben niemand om uit te zenden, want
het geld ontbreekt. Maar wij beloven hun, deze kreet te
zullen doorgeven aan Christelijk Nederland en God met
hen te zullen bidden, ons in staat te stellen, aan hun
dringend verzoek te voldoen. Zij begeleiden ons naar
de trein. ,,Zult ge ons niet vergeten?" roepen zij ons
na, als de trein om de bocht gaat. Dan zien wij hen
niet meer, ook niet de vervallen gebouwen van de
zendingspost. Maar die roep uit het oerwoud blijft ons
achtervolgen: ,,Zult ge ons niet vergeten?" Nu zitten ze
in hun dorpen, daarginds aan de Boven Saramacca, en
wachten op antwoord, zien uit naar een voorganger of
een meester. Hoe lang zullen zij moeten wachten?

De spoorlijn maakt een grote bocht round de berg. Wij
klimmen langzaam omhoog. Rechts van ons kronkelt
de Saramacca, vredig-stil, also er geen beweging in
het water is. Maar schijn bedriegt. Wel bevinden we
ons hier ongeveer op het dode punt van de river,
waar vloed en ebbe ophouden en waar de kracht
van de uit het binnenland komende watermassa ge-
neutraliseerd wordt door de druk van de uit de zee bij
vloed binnengeperste watermassa, maar wanneer wij
deze idyllische river opvoeren, zouden wij na twee
dagen roeien iets anders beleven: enorme rotsen,
waarover been en waar tussen door het water met
ontzaglijke kracht naar beneden stort, versperren ons
dan telkens de weg en maken de reis niet alleen moei-
lijk, maar zelfs op vele plaatsen levensgevaarlijk.
Schrijver dezes had bijna in 66n van deze vallen zijn
reisgenoot, een Surinaams predikant, verloren. Onze
vriend stortte van een hoge rots naar beneden en ver-
dween in de stroom. Hij werd echter gered, maar had
een grote snee in het voorhoofd, waar het bloed uit-
spoot. En dan moet je nog een dag of tien van iedere
geneeskundige hulp verwijderd zijnl Wonder boven
wonder going alles echter goed; de wond genas zonder
infectie en hij kon, zij het met wat koorts, zijn reis voort-
zetten.








De Saramacca is een buitengewoon romantische
river, met de grilligste kronkelingen waarin prachtige
eilanden liggen, zo dat men langs allerlei wegen kan
varen en toch steeds in de hoofdrivier terecht komt.
Het is opmerkelijk, hoe zindelijk en bijna pijnlijk-schoon
de dorpen der Christen-Bosnegerdorpen hier aan de
Saramacca zijn. Men moet daar lang zoeken naar een
,,vuiltje" of zelfs naar wat onkruid in het hele dorps-
complex. Vele hutten getuigen niet alleen van grote
zindelijkheid, maar ook van kunstzin. De weinige
kieren, die ze dragen, zijn altijd school, en dit is ook
met hun lichaam het geval.
Aan de overkant van de river zien wij de landings-
plaatsen van twee dorpen. De dorpen zelf liggen diep
in het bos; een pad voert er naar toe. Tal van hout-
vlotten, uit het binnenland aangevoerd, liggen te wach-
ten op kopers. De Bosnegers, die voor geen waterval
terugschrikken, brengen hun vlotten niet graag op de
rivieren, waar stoomboten en motorboten varen, want
daar zijn ze banger voor, dan voor de meest onstuimige
watervallen. Zij verkopen hun hout hier bij Commis-
saris Kondre en het verdere vervoer is voor rekening
van de kopers. Dat zij vaak geducht door de opkopers
bedrogen worden, valt te begrijpen.

Wij verliezen de Saramacca uit het zicht; de trein maakt
een bocht naar links, waar wij spoedig weer niets dan
het majestueuze oerwoud zien. Nu en dan passeren
wij een goud-onderneming: Guyana Goudplayer, de
Jong Noord, de Jong Zuid, enz., die echter alien een
armzalige indruk maken. Het is reeds tamelijk donker,
als wij het eindpunt van de spoorlijn bereiken, Kabel,
waar de machtige Suriname-rivier langs stroomt.
Onze baggage wordt vlug uitgeladen. Tal van Bosnegers
staan gereed, om alles veilig naar het logeergebouw
van het Gouvernement te brengen, waar wij achter
veilige muskieten-vrije deuren en ramen ons nachtver-
blijf zullen vinden. V66r wij gaan rusten, moet eerst
worden gekookt, een bad genomen, gegeten en ge-








zellig gepraat. Het is een vermoeiende tocht geweest
en de meesten verlangen naar hun hangmatten of hun
veldbedden, om in de ongestoorde stilte uit te rusten.
Hier heeft de Zending der Broedergemeente nu haar
eerste zendingshospitaal gebouwd en geopend, dat
wonder leading staat van de zendingsarts P. de Groot.
Het is een prachtinrichting, die f 140.000,- heeft ge-
kost en uit zeven grote en kleine gebouwen bestaat met
plaats voor 50 patignten. Men heeft er eigen waterlei-
ding en eigen electriciteitswerk.
Hiermede is een nieuw hoofdstuk in de eeuwenlange
geschiedenis van de Zending der Broedergemeente be-
gonnen. Maar tevens betekent het een nieuw hoofdstuk
in de geschiedenis der Bosnegers, die tot nu toe van
zo goed als iedere medische hulp warren verstoken en
daar ontzettend wonder leden.
Het zal echter nodig zijn om ook poliklinieken in te
richten op verschillende plaatsen in het verre binnen-
land wil men werkelijk doeltreffend de verschillende
tropische ziekten bestrijden, die op gruwelijke manier
even en gezondheid van de oerwoudbewoners in ge-
vaar brengen. Dan pas kan de Zending zeggen, gehoor-
zaam te zijn geweest aan het Goddelijk bevel, het Evan-
gelie te prediken en de zieken te genezen.
En het betekent ook een nieuw hoofdstuk in de geschie-
denis van het volk der Bosnegers, dat tot nog toe van
bijna iedere medische hulp verstoken was en daar
ontzettend wonder leed. Hier heerst nu grote bedrijvig-
heid en de zwarte zonen en dochteren van het oerwoud
stromen toe, om geholpen te worden in hun lichamelijke
nood.
Hier ontmoeten twee werelden elkaar, de wereld der
,,cultuur" en de wereld van het meest primitive mense-
lijk leven. Schrijver zag een Bosnegermeisje van circa
elf jaar haast bezwijken van angst, toen zij voor het
eerst van haar leven een trein zag. Zij gilde het uit en
wist niet, waarheen te vluchten. Het was immers een
monster uit een haar geheel onbekende wereld. Toen









wij naar haar toe gingen om een vriendelijk word to
spreken, steeg de angst ten top. Want nog nooit had
zij een Blanke gezien. Zij kroop wonder het lendendoek
van haar Moeder, en trok deze vast om zich been, terwijl
haar hele lichaam als van een helse angst rilde. Er
kwam nog een derde ramp bij: terwijl zij daar wonder
dat lendendoek schuilde, kwam een geit bij haar en
begon te trekken aan het lapje goed, dat zij droeg. Zij
keek van wonder het doek van haar moeder en zag een
beest vlak naast zich staan. Met een gil spring ze
op, rende weg, en zou misschien van angst in de river
gesprongen zijn, als het haar Moeder niet gelukt was,
haar in te halen en haar te kalmeren. Later zag schrijver
ditzelfde kind in de watervallen in het oerwoud. Rustig,
alsof het de meest gewone zaak van de wereld was,
going dit kind de vallen in en liet zich door geen gevaar
van de bruisende watermassa tussen dreigende rotsen
66n ogenblik haar rust en kalmte ontnemen. Dat was
echter haar wereld.
Wij staan hier op de grens van deze twee werelden
aan de over van de machtige river en turen deze won-
derlijke wereld buiten onze wereld in. Als wij daar een
kijkje zouden kunnen nemen, ontdekten wij, dat het
leven op meer dan 66n manier geleefd kan worden en
dat men dan wel eens in twijfel komt; wblke van die
twee werelden de beste is om in te leven: de wereld
van atoombommen en gifgassen of die van demonen en
allerlei boze geesten. Later in dit boek krijgen wij gele-
genheid om deze vraag nader te onderzoeken, als wij
het leven van de Bosnegers leren kennen.









~-~Tw'Jug~
-~ ~i4~


BINNENDOOR NAAR CORONIE EN NICKEBIE

Deze twee plaatsen in Suriname, respectievelijk aan
de zee en aan de Nickerie-rivier gelegen, waren
vroeger slechts over zee te bereiken. Tenminste, men
deed het nooit anders, misschien omdat men de water-
wegen niet voldoende kende, 6f omdat men bang was,
met een motorvaartuig een reis in deze eenzame streken
te doen. Zou men daar namelijk met een motordefect
blijven zitten, wie zou dan redding en uitkomst brengen?
Nu waagt men het wel, zelfs een paar keer per week,
terwijl er met de boot over zee slechts om de veertien
dagen reisgelegenheid is.
Nickerie heet eigenlijk Nieuw Nickerie, omdat het eerste
dorp van deze naam weggespoeld is. Het lag op een
punt tussen de monding van de Nickerie en de machtige
Corantijn, de grensrivier tussen Suriname en Demerara.
Er zijn nog enkele resten van dit vroegere dorp, ver in
zee te zien.








Wil men Coronie en Nickerie tegelijk bezoeken, dan
doet men het best eerst binnendoor naar Coronie en
daar vandaan over zee naar Nickerie te reizen; daar-
door spaart men ongeveer 12 uur. Er zijn echter ook
twee mogelijkheden voor de reis ,,binnen-door", name-
lijk 6f geheel per boot uit Paramaribo (duur ongeveer
36 uur naar Nickerie) 6f met een bus van Paramaribo
tot Post Braak aan de Beneden Saramacca. Deze betrek-
kelijk nieuwe weg loopt ongeveer langs het Saramacca-
kanaal tot Uitkijk, waar een veerpont de reizigers met
bus-en-al overzet. Dan gaat de weg aan de overkant
van de Saramacca langs tal van nederzettingen van
Creolen, Hindoestanies en Javanen. In de laatste tijd
zijn het echter vooral Javanen, die zich hier vestigen,
terwiji de Hindoestanies wegtrekken.
De bus brengt ons tot Post Braak langs de mooie plaats
Groningen, waar het Commissariaat voor de Saramacca
gevestigd is (van electrisch licht voorzien!). Bij Post
Braak, ongeveer 20 kilometer van de monding der river,
houdt de weg op, Hier ligt een groot moeras, maar er
wordt hard aan gewerkt om de weg door te trekken tot
aan de Coppename, een grote river, die op dezelfde
plaats als de Saramacca in de zee stroomt. Als deze
weg klaar is, dan wordt men met een veerpont over
de Coppename gebracht naar de Coroniekust, een lang
small schiereiland, waarop verschillende plaatsen lig-
gen, die tezamen de naam van Coronie dragen. Tegen-
woordig wordt men met een motorboot van Post Braak,
naar deze plaats aan de Coroniekust gebracht, waar
dan een prachtige, nieuwe aangelegde weg van ca. 30
kilometer naar Coronie leidt. Als de weg naar de
Coppename helemaal klaar is, zal de reis van Para-
maribo naar Coronie een pleziertocht zijn door
liefelijke landschappen, in enkele uren te doen, terwijl
men vroeger tegen een reis naar Coronie opzag als
tegen een hoge berg, omdat bet een kwelling was
voor geest en lichaam. De zeeboten moeten namelijk ver
buiten in zee blijven liggen. Zo moesten de passagiers
van of naar de zeeboot per roeiboot of motorboot wor-








den gebracht, welke tocht uren duurde, vaak bij ge-
weldig onstuimige zee, bij regen en storm, midden in
de nacht, in het stikdonker. Alleen deze reis van of naar
het schip, vergde meer tijd dan nu de hele reis van
Paramaribo naar Coronie zal duren.
Langs de circa 30 kilometer lange weg van Coppe-
name naar Coronie, is alles nog oerwoud of moeras.
Maar het zal zeker niet lang duren, voordat ook hier
dorpen ontstaan en nijvere handen bezig zijn om dit
vruchtbare land in cocosvelden of groentetuinen om te
vormen.
Coronie heeft door de eeuwenlange isolatie van de
buitenwereld, een eigen stempel gekregen. De Coro-
niaan verschilt van de andere Creolen. Het maatschap-
pelijke even in deze streek draait om de cocosnoten
en wat daarmede samen hangt; oliefabricatie, varkens-
teelt, kippen en koeien.
Men zegt dat de Coroniaan lui is. Dat kon vaak zo
lijken, omdat dit bedrijf niet altijd genoeg werk met
zich meebrengt, om steeds actief te zijn. Maar Wls er
gewerkt moet worden, dan w6rdt er gewerkt. Een cocos-
boom geeft iedere maand rijpe vruchten, die moeten
worden geplukt en verder bewerkt. Langs de lange
dunne stammen klimmen de plukkers als katten (of
apen) naar boven. In 66n ogenblik zitten zij in de top,
to midden van een enorme hoeveelheid noten, waarvan
de rijpe al naar beneden regenen. Deze mannen of
jongens verdienen een halve cent per noot voor het
plukken, dat wil zeggen, als zij niet voor zichzelf wer-
ken. Weinig anderen zouden het voor die prijs willen
of kunnen doen. Maar deze mensen hebben er zulk
een fabelachtige handigheid in, dat zij er goed geld mee
kunnen verdienen. Dat geldt ook voor het openkappen
van de noten. Bliksemsnel hakken zij, de noot in de
linkerhand houdend, met drie vier flinke kappen, de
bast los en halen er de noot uit. Een ander zou, inplaats
van de noot er uit te halen, in dezelfde tijd al zijn
fingers afgehakt hebben. Maar zulke domme dingen
overkomen de Coroniaan niet. Hij hanteert zijn houwen








met een buitengewone securiteit en met een zekerheid
van het oog die verbluft.
Coronie is een schier eindeloos cocosveld met duizen-
den en duizenden bomen, die een zeldzame vruchtbaar-
heid vertonen. Rekent men op andere plaatsen gemid-
deld met 60 vruchten per boom en per jaar, hier telt
men gemiddeld 90 stuks; er zijn zelfs vele bomen, die
drie tot vierhonderd vruchten per jaar dragen. Ook de
levensduur van de bomen is hier veel hoger dan op de
meeste andere plaatsen. Gewoonlijk is deze vijftien tot
vijfentwintig jaar. Hier staan sommige bomen nog
vrolijk te dragen, als ze vijf-en-zeventig, tachtig jaar oud
zijn. Het is hier een buitengewoon goed land voor deze
cultuur. Op het ogenblik brengen de noten er bij ver-
koop zes cent per stuk op, hetgeen een) zeer behoorlijke
prijs is, aangezien de kosten van onderhoud betrek-
kelijk laag zijn. Een families met een duizend bomen,
die zelf het land kan onderhouden, heeft dus een inko-
men van vele duizenden guldens. De meesten geven el
echter de voorkeur aan, zelf de noten te gebruiken voor
cliefabricatie. Wel is er in Coronie een primitive
fabriek voor oliefabricatie (de enige in geheel Suri-
name) maar de meesten person liver zelf de olie, waar-
door zij meer menen te verdienen. Wel halen zij er this
minder olie uit dan in de fabriek, maar wat hindert dat?
Ze hebben immers varkens rondlopen, die ook eten
moeten; hoe minder olie er uit gehaald wordt, des te
better is het voer voor de beesten. Ook voor koeien,
kippen en eenden is dit afval goede kost.
Wat inderdaad verloren gaat, is de bast, die voor
stookmateriaal wordt gebruikt of eenvoudig in een of
andere moeras als vulling wordt gedeponeerd.
Men zou veronderstellen, dat, als hier een moderne
fabriek stond, die zich niet alleen op olie-, maar ook
op zeepfabricage toelegde, en die bovendien ook van
de bast van de even tot acht millioenen noten, die jaar-
lijks in Coronie worden geoogst, iets wist te maken, er
heel wat meer uit deze rijke streak gehaald kon worden
ten bate niet alleen van Suriname, maar van heel de








wereldmarkt. Er zouden ook, op grote schaal, aardnoten
geplant kunnen worden, die ook rijk aan olie zijn. Zon-
der twijfel is er voldoende vrije ground in deze streek
voor zulk een cultuur. Bovendien, ook in het oerwoud
hangen millioenen oliehoudende noten, die nu slechts
voor de apen dienen, omdat er niemand is, die ze plukt
en exploiteert. Alleen waar Bosnegers en Indianen
wonen, worden deze noten voor menselijke consumptie
gebruikt en wel in haar geheel, doordat zij het ,vlees"
eten, dat zeer vitaminen-rijk is en van de pit olie maken.
Er zou dus in Suriname enorm veel olie gewonnen kun-
nen worden.
Men zegt, dat Suriname 66n der beste suikerlanden ter
wereld is. De laatste jaren heeft men eveneens ontdekt,
dat hei e6n van de best rijstlanden genoemd mag
worden. Ook groeien verschillende bonen-soorten ner-
gens better dan hier. En hetzelfde geldt voor de citrus,
voor de koffie en wie weet voor welke andere producten
meer.
Op de Azoren kweekt men de ananassen voor export
in broeikassen. Daar zijn echter grote kosten aan ver-
bonden. Zulke uitgaven zijn in Suriname niet nodig.
Hier groeien ananassen welig op de open velden, even-
als dat het geval is met tomaten en vele groente-
soorten, die tegen de hitte kunnen.
We kijken naar deze tienduizenden bomen, vol van
prachtige cocosnoten, soms zo vol, dat men niet begrijpt,
hoe de dunne stammen deze enorme last kunnen dra-
gen. En dan staren wij naar het oerwoud random,
honderden, duizenden, millioenen hectaren en wij
vragen ons af, wat dit land zou kunnen voortbrengen,
wanneer er mensen genoeg waren en kapitaal. Maar
just die twee dingen ontbreken in Suriname, en daarom
blijft dit rijke land zo arm als het nu is.
Met de leraar der Evangelische Broedergemeente
doen wij een tocht door de streek, in zijn auto, die
steunend en proestend, schokkend en rukkend zich een
weg baant over het mulle zand op de idyllische weg
door het ongeveer tien kilometer lange dorp, dat eigen-








lijk uit verschillende dorpen bestaat, waarvan echter
alleen de Coronianen zelf de grenzen kunnen aan-
wijzen. Schitterend is de zendingspost der Evangelische
Broedergemeente in Salem gelegen. De mooie, grote
kerk, een nieuwe grote school en de nette pastorie
sieren de omgeving in deze toch zo mooie streek. Het
kerkgebouw ziet er hier goed onderhouden uit.
Zelfs de graven op het kerkhof getuigen dat Coronie
een tijd van bloei en welstand moet gekend hebben. In
andere gedeelten van Coronie, in Totness en Hamilton,
zijn de gebouwen der Zending niet zo goed onderhouden,
betgeen misschien echter meer is toe te schrijven aan
het feit, dat de laatste jaren daar, zoals op de meeste
plaatsen, niet voldoende geestelijke leading was, waar-
door de gemeenten verwaarloosd werden. Wel kon met
hulp van de bovengenoemde auto heel wat worden
bereikt, zolang deze enigszins betrouwbaar was, maar
die tijd is lang voorbij en zeer ernstige ouderdomsver-
schijnselen doen zich gelden, waardoor de leraar met
dit voertuig zich nauwelijks op de weg waagt, omdat
hij nooit weet of hij daarmede wel zijn doel zal
bereiken.
Wij moeten afscheid nemen van Coronieland met zija
rijke perspectieven en grote mogelijkheden, met zijn
gezonde klimaat en zijn verkwikkende zeewind. Wij
zouden onze reis nu met de zeeboot buiten om kunnen
doen en Nickerie in twaalf uren kunnen bereiken. Maar
wij willen immers binnen-door naar Nickerie, om het
land goed te leren kennen. Coronie bereikten wij voor
hef grootste gedeelte per autobus; vandaar uit zou men
zijn boottocht naar Nickerie kunnen beginnen, maar
wij zullen deze reis geheel per boot van Paramaribo
uit doen. Dat is wel een lange en vermoeiende, maar
ook een zeer interessante tocht.
Met een tas vol boterhammen en de nodige drunken
voor 36 uur, beladen en van een hangmat voorzien,
stappen wij in de motorboot, die ons naar het verre doel
zal brengen. Even buiten Paramaribo, bij Beekhuizen,
draait de boot het Saramacca-kanaal in, dat ongeveer








30 kilometer lang' is en dat in de slaventijd werd gegra-
ven; het verbindt de Suriname-rivier met de Saramacca.
Het is een idyllische tocht. Langs de eerste helft is bijna
alles in cultuur gebracht door Hindoestanies, die hier
hun bananen en rijstvelden, hun koeien, geiten, ezels,
kippen, eenden, enz. hebben. Vooral de rijstcultuur
speelt een voorname rol; de andere producten zijn meer
aanvulling. Men moet telkens weer en overall deze
nijvere mensen bewonderen, hoe zij weten aan te pak-
ken en iedere kans om vooruit te komen, uitbuiten. Wie
wonder hen niet vooruit komt, heeft zeker veel met ziekte
of tegenslag te kampen gehad, want het zal in de
meeste gevallen niet aan hem liggen. Ze hebben de
naam van gierig te zijn. Het is mogelijk, dat dit in
sommige gevallen waar is; maar dat ze zuinig zijn,
is in ieder geval een feit. Zij weten het kleine te waar-
deren en bereiken z6 ook het grote.
Langs de laatste helft van het kanaal naar de Sara-
macca zijn de oevers veel dunner bevolkt; er duiken
Creolen op. Het eindpunt van het kanaal, Uitkijk, is
een Creools dorp met een kerk der Broedergemeente,
die echter tegenwoordig ook van Paramaribo uit be-
diend moet worden, daar aan heel de vele honderden
kilometer lange Saramacca geen ,,geordend leraar"
meer woont.
Van hier uit stomen wij de Saramacca op. De river is
tegenover Uitkijk bijna op haar smalst, twee tot drie-
honderd meter. Spoedig wordt ze echter breder en er
staat een sterke stroom van eb en vloed. Daar het een
lange weg is tot de monding (waar wij helemaal naar
toe moeten om in de Coppename te komen) zullen wij
het zo uitzoeken, dat wij het getij mee hebben, dus met
eb de Saramacca afgaan en met vloed de Coppename
opstomen. Dat scheelt vele uren op de reis.
Aan deze river zette men eertijds honderden Hollandse
boeren aan land, met 66n domino, maar zonder een
dokter, zonder voor behoorlijke woningen en voor water-
voorziening gezorgd te hebben, ja zonder ook maar de
alleroodzakelijkste maatregelen voor hun leven en ge-








zondheid getroffen te hebben. De allermeesten stierven
spoedig een jammerlijke dood in 't oerwoud. De sterken,
die deze Herculesproef van menselijk uithoudingsver-
mogen doorstonden, verhuisden naar de buurt van
Paramaribo, waar zij. zich vestigden en waar hun nako-
melingen nog leven en zich tamelijk zuiver hebben ge-
houden. Sommigen van hen zijn nu groot-boeren met
veertig, vijftig koeien. Sedertdien is men echter niet
meer tot emigratie van Hollandse boeren en tuinders
overgegaan, vooral ,,omdat gebleken was, dat Neder-
landers niet tegen dit klimaat kunnen".
Bij de monding van de Saramacca-rivier, die hier enkele
kilometers breed is, ligt een reusachtige zandbank,
waar wij omheen moeten varen. Bij hoog water is er
weinig van te zien, maar bij eb is het een uitgestrekte
zandvlakte. Zo varen wij ver naar rechts en maken een
omweg van enige kilometers, omdat wij straks weer
naar links moeten, de Coppename in, die hier met de
Saramacco samenvloeit. Het water is in deze bocht on-
stuimig en het is een gevaarlijke tocht om er met een
motorboot doorheen te komen. Wij worden ontzaglijk
been en weer geschommeld, en de golven slaan over
ons been; maar de Boot stampt en stoot zich moedig
voorwaarts, totdat wij, na ongeveer een uur in deze
gevaarlijke open zeevlakte met ons kleine vaartuig te
hebben gedobberd, in het rustiger water van de Cap-
pename-monding komen. Ook deze river is hier z6
breed, dat men zich bijna op zee waant. Spoedig wordt
het water echter rustiger. Uren-lang stomen wij deze
river op, die weinig afwisseling biedt. Het is overall
hetzelfde, oerwoud en nog eens oerwoud. Zelden komen
wij een boot tegen. Er wonen heel weinig mensen; hier
en daar een vissersdorpje of een kamp van houthak-
kers, dan een Indiaans gehucht waar een paar
Indiaanse vrouwen en kinderen ons melancholiek
nature. Bij het zien van deze mensen komt er lets in
ons op, als een hevig schuldbewustzijn. Eens warren
deze mensen de trotse bewoners en eigenaars van het
onmetelijk continent van geheel Amerika. Ook hier in





































In deze *,hutten7 wonen Hindoestoanse landbouwers






O
.1


Prachtige trossen bananen worden ingeladen; in de stad vinden ze wel aftrek









Suriname leefden tal van stammen, te veel om op te
noemen. In de wouden en rivieren: vonden zijl hun voed-
sel, kleren hadden zij niet nodig. Zij bouwden hun pn-
mitieve hutten, trouwden en voedden hun kinderen op tot
dappere mensen, die volgens hun wetten van eer en
fatsoen leefden en stierven. Toen kwamen de Blanken.
De Indianen moesten de wijk nemen, het eindeloze
woud in. Blanken en Indianen konden niet samen leven.
Weken de Indianen niet, dan moesten zij sterven. En ook
al trokken zij weg, zij waren niet veilig, want de Blan-
ken drongen hoe langer hoe verder de rivieren op.
Waar het tot gevecht kwam, moesten de Indianen het
onderspit delven. Men beweert, dat het aantal Indianen
in Amerika, dat door de Blanken werd uitgeroeid, hon-
derd-millioen beloopt. Wie zal dit nagaan? Hoe velen
er in Suriname woonden, vermeldt de geschiedenis niet.
Maar wel weten wij, dat de Broedergemeente wonder
dit ter dood veroordeelde volk in de eerste helft van
de achttiende eeuw grote en bloeiende gemeenten
heeft gehad en dat het Evangelie toen werd uitgedra-
gen tot in de verste hoeken van het oerwoud, waar
meer Indianen te vinden warren. Soms roeiden dezen
in hun corialen wel vijfhonderd kilometers om naar
een zendingspost te komen, zich daar voor een tijd
lang te vestigen en het Evangelie te horen. Het was een
wonderlijk gezegend werk, dat toen in dit oerwoud werd
verricht. Maar in 1739 werd de Zending wonder de India-
nen door de Overheid verboden, omdat het voor de
Colonie schadelijk werd geacht, wanneer de Indianen
Christenen werden. Dan weigerden dezen immer het
bloedhandwerk te verrichten, waartoe de Blanken hen
voor een goede betaling hadden weten aan te zetten,
namelijk om de weggelopen slaven te zoeken en ver-
moorden en dan tegen een hoge premie hun scalpen
of hoofden aan de Blanken in te leveren, om die op
de plantages tot schrik voor de andere slaven te kunnen
ophangen aan de muren der gebouwen.
De zendelingen gaven de strijd niet op. Zij verklaarden
in goddelijke opdracht te handelen en wonder geen om-


4 Suriname









standigheden dit gezegend werk te kunnen stopzetten.
Maar 't werk werd hun bijna onmogelijk gemaakt, mede
door de wraak der Negers, die in hoe langer hoe groter
getale van de gehate plantages wegliepen, en die, omu
de verraders niet in de rug te hebben, Wlles uitmoord-
den, wat ze van het Indiaanse ras tegen kwamen, geen
onderscheid kennend tussen heidenen en Christenen.
Vreeslijke tonelen hebben zich toen daar afgespeeld in
dat still would; de aarde heeft bloed gedronken, tot-
dat zij er van verzadigd was. In 1808 werd de laatste
zendingspost wonder de Indianen verwoest, en sedert
die tijd is er geen gelegenheid meer geweest om ergens
in Suriname een zendingspost voor Indianen te bouwen.
Zij leefden zo verspreid en in kleine stammen, iedere
stam met een eigen taal of dialect, dat het bijna onmo-
gelijk is, gemeenten van enige betekenis bij elkaar te
krijgen. Bovendien leven er stammen zo ver in het
binnenland, dat zij als onbereikbaar beschouwd moeten
worden. De kleine groepen Indianen in de beneden-
buurt, naar de kust toe, zijn nu meestal Rooms-Katholiek
gedoopt en worden nu en dan door een priester bezocht.
Op onze verdere reis binnendoor zullen we nog enkele
van zulke groepen Indianen aantreffen, die echter zo
ver uit elkaar leven, dat er geen of weinig gemeen-
schap tussen hen mogelijk is. Zij lijden zeer door inteelt,
drinken veel alcohol en zijn een uitstervend volk, dat
nauwelijks enige betekenis voor de samenleving heeft,
behalve dat ze goede planken weten te zagen, die dan
door de R. K. priester worden opgekocht.
Voor zover bekend, is het aantal der nu in Suriname
levende Indianen niet meer dan circa 2500. Of er in de
ontoegankelijke streken nog andere dan de bekende
stammen zouden leven, valt natuurlijk niet te zeggen,
evenmin als men zou kunnen weten, hoe velen er been
en weer over de Braziliaans-Surinaamse grens trekken.
In Brazilig leven nog tal van Indianen. Het is te voor-
zien, dat binnen enkele tientallen jaren de Indianen in
Suriname zullen zijn uitgestorven. Aan wie de schuld?
Heeft Nederland, dat nu bijna drie eeuwen Suriname








bezit, lets gedaan om deze tragedie te voorkomen? Wij
durven dat niet te beweren. Immers de Indianen had-
den geen waardej omdat zij zich niet lieten inschakelen
in de maatschappij der Blanken...
Intussen is onze barkas een heel eind opgeschoten en
duisternis daalt over de aarde. Wij nuttigen onze boter-
hammen en kruipen dan in onze hangmat, die wij dwars
door de boot hebben gespannen. Spoedig is het stik-
donker en slechts met de zeer geoefende ogen van een
stuurman, die gewend is hier te varen, is het mogelijk
de weg te vinden. Aan de taken, die telkens tegen de
boot slaan en kraken, merken wij, dat wij ons bevin-
den in de veel smaller Wayambo-rivier. Het is jammer
dat het nacht is, want deze river biedt overdag een
heerlijk natuurschoon.
Wij zijn blij, dat wij opschieten en dichter en dichter
bij ons doel komen. Wij vallen intussen in slaap bij het
rhytmische stampen van de motor, een stampen dat
zich met het nachtelijk baskoor van de brulapen en het
ruisen van de bomen verenigt tot een wonderlijke me-
lodie, een klaaglied van het oerwoud, dat eenzaam en
verlaten ligt, zonder het blijde spel van kinderen; zon-
der nijvere handen, die de rijkdommen er uit weten te
halen tot zegen van de mensheid; zonder het geluid
van kerkklokken, die de mensen oproepen tot bede en
zang. De weinige en eenzame Indiaanse dorpen hier,
zijn zo still als de dood. De Indianen zijn een zwijgend
volk. Als er een kind geboren wordt, neemt de vader
het op zijn armen en zegt: ,,Kind, je bent in een boze
wereld gekomen, houd je mond en zwijg 1" Dan legt hij
het weer neer. Dat is misschien de langste speech, die
hij ooit houdt. Stil doen zij hun werk. Stil groeien de
kinderen op, zwijgzaam gaan zij door het leven. Stil en
rustig sterven zij. Dan eerst heffen zij een klaaglied
aan, hartverscheurend, maar niet uit het hart komend;
zij doen dit om de geest van de dode tevreden te stel-
len, dat hij hen verder geen kwaad zal doen. Zou het
dat klaaglied zijn, dat wij in de droom horen, het klaag-
lied van een stervend volk, dat geen kans meer zag








om te even in een wereld, waar Blanken de scepter
zwaaiden?
Een grote tak slaat tegen onze hangmat en maakt ons
wakker. Het begint reeds te lichten. Reeds vallen gou-
den stralen van de rijzende zon op het donkere oer-
woud. Wij moeten ver in de Wayambo zijn, maar een-
zaam is de wereld hier niet. Vogels in de meest schit-
terende kleuren zijn ontwaakt en beginnen hun och-
tend-bezigheid. Kolibries hangen wonder de bloemen en
zuigen met hun lange snavel er de honing uit. Grote,
bonte vlinders dansen op en neer boven de river. Vis-
sen huppelen in het water. Scharen van bloedrode fla-
mingo's zweven boven ons. Papegaaien krijsen in de
bomen. Apen slingeren van tak tot tak. Eenzaam en
toch vol van wonderschoon idyllisch leven is het oer-
woud hier.
Het is echter opvallend, dat het oerwoud niet overall
hetzelfde is. Er zijn andere bomen, andere bloemen,
andere vogels en andere vissen. Natuurvorsers zou-
den hier een rijke en schone taak hebben, en een men-
senleven zou te kort zijn, om dit alles te bestuderen.
Of zich ooit iemand in ernst daarmede heeft bezig ge-
houden is mij niet bekend. Wl6 heb ik van Inheemsen
gehoord, dat een Amerikaanse botanicus het binnen-
land van Suriname heeft bereisd en bloemen heeft ver-
zameld. Maar overigens, de Blanken, die er komen,
zoeken eerder naar goud dan naar bloemen, vogels,
insecten en vreemdsoortige planten.
Een kudde wilde zwijnen zwemt over de river en vecht
voor haar leven, nu de motorboot bedenkelijk dicht
nadert. Gelukkig dat er geen Bosnegers in de buurt zijn,
die hadden zich schreeuwend in de river geworpen om
de zwijnen met grote messen af te maken. Nu ontkomen
de beesten veilig tussen het geboomte; daar zal nie-
mand hen storen, tenminste geen mens. Wel loeren
overall andere vijanden op hen, panthers, tigers en ook
wel slangen en krokodillen.
Aan de tak van een boom hangt een boa-constrictor,
een reuzeslang, wel vijf tot zes meter lang. Zij heeft








haar kop boven om een tak gewikkeld en hangt met de
start tot op de ground om daarmede haar prooi te grij-
pen, te verpletteren en daarna te verzwelgen. Herten,
wilde varkens, zelfs krokodillen verdwijnen in haaz
bulk.
Schrijver heeft eens een boa-constrictor geschoten, die
inderdaad een hele krokodil in haar buik had. Dat dat
een zware worsteling is geweest, valt te begrijpen. Het
is ook wel kost, die niet gauw verteerd wordt !' Zulk een
slang blijft daarna meestal een paar weken rustig op
dezelfde plaats liggen. Heeft zij het geluk of ongeluk,
een krokodil te pakken, dan eindigt de strijd vaak met
de dood van beiden. De krokodil bijt de slang dood en
de slang drukt de krokodil dood. Men vindt ze omstren-
geld, met de bek van de krokodil vast om de slang
been.
De boa-constrictor schrikt van onze boot of van het ge-
schreeuw van de passagiers en verdwijnt tussen de
struiken. Een brulaap-familie zit hoog op een woudreus,
bezig met het ontbijt. Een waarschuwend geluid van
de oude papa doet de hele families zich geruisloos
terugtrekken achter dichte struiken en bladeren. Straks
zal papa ,,alles veilig" blazen en dan gaat het ontbijt
weer ongestoord voort.
Intussen zijn we gekomen in de Arrawaccakreek, die
in de Nickerie-rivier, ver in het binnenland, uitloopt, of
better gezegd, daar begint en op een bepaald punt in
de Wayambo mondt. Aan deze toevalligheid is het toe
te schrijven, dat men een reis binnendoor naar Nieuw-
Nickerie kan doen. Deze kreek verschilt niet veel met
de Wayambo, alleen is zij iets smaller. Maar de natuur
is er ongeveer dezelfde.
Wij passeren weer een paar Indiaanse dorpen, zelfs
66n van betrekkelijke omvang, waar de R. Katholieken
een kerk en een school hebben gebouwd. Het zou
interessant zijn om hier even aan land te stappen en
een praatje met deze mensen te maken. Het dorp ziet
er keurig uit, en de mensen, die wij ontdekken, zijn naar
omstandigheden behoorlijk gekleed. Indianen, die in








het ,,wild" leven, maken alles wat ze nodig hebben,
zblf, ook hun kleren. Zij kunnen met zeer primitive ge-
reedschappen keurig spinnen en even, in allerlei
kleuren, en hun gehaakte hangmatten zijn zeer gewild;
hun kruiken, potten en pannen, die de vrouwen maken,
bieden een attractive voor de toeristen.
Het is tegen de avond, als wij de Nickerie bereiken. Een
verfrissende wind slaat ons hier tegen en wij genieten
van de open vlakte der brede river. Een ongelooflijke
rijkdom aan watervogels, die hun nachtkwartier in de
bomen aan de oevers van de river zoeken, vermaakt
oog en hart. De meeste zijn een soort witte reigers;
maar er zijn ook bonte, zwarte, rode en andere kleuren
onder. Zij schitteren in de avondzon, en het is een on-
vergelijkelijk mooi gezicht, wanneer ze, opgejaagd
door onze boot, omhoog vliegen om dan spoedig op
dezelfde of op een andere plaats neer te strijken, toch
allemaal weer bij elkaar. Naar bet schijnt, hebben deze
vogels special plaatsen waar ze gaan slapen, mis-
schien zelfs dezelfde boom, ja dezelfde tak. Er moet
hier een grote visrijkdom nodig zijn om al deze vogels
bet dagelijks voedsel te bezorgen.
Alles slaapt al in Nickerie, behalve de mensen die gas-
ten verwachten, en daartoe behoren ook de Inheemse
predikant en zijn vrouw van de Evang. Broeder-
gemeente. Hij staat op de steiger om ons af te halen;
intussen heeft zijn vrouw een lekkere maaltijd klaar,
die heerlijk smaken zal na de lange reis (en de droge
boterhammen onderweg). Daarna nemen we een ver-
frissend bad en gaan dan naar bed om uit te rusten
voor de volgende dag, die veel van ons vergen zal.
Wij staan vroeg op. Dat doet men altijd in Suriname.
De ochtenduren zijn de heerlijkste tijd van de dag.
Direct na het ontbijt gaan wij per auto op stap. Nickerie
is een mooie, ruime plaats. De pastorie en kerk der
Evang. Broedergemeente zijn schitterend gelegen met
uitzicht over de river, omgeven door hoge, ruisende
palmen. Er staat bijna altijd een frisse wind, die enigs-
zins vermoeit, maar toch ook weldadig aandoet.







Rond een groot plein liggen de gouverementsgebou-
-wen. Er is een behoorlijk ziekenhuis en er zijn ook
poliklinieken, waar de bewoners kunnen worden be-
handeld. Op de market is veel drukte; evenals in Para-
maribo, zien wij verkopers van allerlei ras en kleur en
eveneens producten van al wat het land, het woud en
,de wateren leveren en geschikt is voor menselijke con-
sumptie.
Is Coronie het cocosland, Nickerie is h6t rijstland. On-
afzienbare rijstpolders omgeven het stadje. Nickerie is
de enige plaats in Suriname, waar van gouvernements-
-wege voor een doelmatig bevloeiingssysteem is ge-
zorgd. Er zijn tal van polders naast elkaar. ledere pol-
der kan afzonderlijk worden bevloeid en water naar
behoefte krijgen of lozen. Het is geen wonder, dat geen
perceel onbezet blijft. Het zijn voornamelijk Hin-
doestanies die hier wonen, ongeveer een vijfduizend.
Maar de laatste jaren hebben ook vele Javanen zich
er gevestigd, maar dan z6, dat ieder ras meestal
apart leeft. Ook een Nederlander, zekere heer Van
Dijk, doet hier aan rijstbouw in het groot en heeft een
goede pellerij ter plaatse. Is echter de rijstopbrengst in
Suriname buitengewoon groot vergeleken met andere
landen, het pllen van de rijst laat in Suriname te wen-
sen over. Zodra er betere machines voor dit doel hier
zullen komen, zal de rijstbouw in Suriname van werke-
lijke betekenis worden voor de wereldmarkt. Suriname
was vroeger een rijstimporterend land. Nu worden er
millioenen kilogrammen rijst uitgevoerd en de prijs is
z6, dat er met een behoorlijke winst gewerkt kan wor-
den. In Suriname kunnen twee oogsten per jaar ver-
kregen worden. Men gebruikt er geen bemesting; op
vele plaatsen kent men zelfs geen grondbewerking, en
wiedt men alleen het land, zet het wonder water, plant zijn
rijst en... haalt een rijke oogst binnen.
Na het oogsten van de rijst, planten velen allerlei
bonen en andere gewassen op het land, waarvan de
vruchten just rijp zijn voordat er opnieuw rijst geplant
moet worden. Natuurlijk raakt de bodem op deze manier








uitgeput, maar toch zelden in 66n generate. In Nickerie,
waar men het algemeen wel wat aan grondbewerking
doet, (d.w.z., dat men het land ploegt of omspit), zal het
veel langer duren, eer de enorme vruchtbare bodem z6
zal zijn uitgeput, dat er geen behoorlijke opbrengst meer
bereikt zal worden, indien dit ooit het geval zou zijn.
Als men door de uitgestrekte polders rijdt, ontdekt men
spoedig, dat vele van deze rijstbouwers het tot wel-
stand hebben gebracht. Dit geldt in de eerste plaats
voor de Hindoestaniers, maar er zijn ook Javanen, die
niet achterbleven.
Het onderwijs hier in Nickerie staat op een goed peil.
Zowel het gouvernement als ook de Broedergemeente
en de R. Katholieken hebben er scholen. Die der Broe-
dergemeente is de oudste en de grootste en maakt een
uitstekende indruk. Alleen, deze school moet een
,,kwast" hebben, d.w.z. zij moet geschilderd worden.
Evenals zo vele andere gebouwen der Broedergemeen-
te, heeft ook deze school op betere tijden moeten wach-
ten, omdat er in de oorlogstijd geen geld voor onder-
houd te vinden was. Gelukkig kon men bij de admini-
stratie verklaren, dat zij spoedig aan de beurt komt.
Wij bezoeken een kapel van de Broedergemeente voor
de Hindoestaniers in de polder en 66n voor de Javanen,
en wonen daar godsdienstoefeningen bij. Inheemse
goeroes hebben de leading en op geregelde tijden, 'n
paar keer per jaar, komt er uit Paramaribo een leraar,
die special met de arbeid wonder 46n van deze volken
belast is, om de sacramenten te bedienen. Deze jonge
gemeenten geven blijk van veel activiteit en vitaliteit
en ze zijn het onderpand van een komende grote oogst
der Zending, indien hier doelbewust en intensief kan
worden gearbeid.
Daar Nickerie dicht bij DIemerara ligt, komen daar vele
invloeden vandaan, waarvan men in het overige land
niets of heel weinig merkt. E6n van deze invloeden is
een str66m van secten, die er trachten ingang te vin-
den. Dat maakt de geestelijke arbeid op deze plaats
moeilijker dan in andere streken van het land. Dat be-







zwaar doet zich vooral onder de Creolen gevoelen,
omdat de propagandisten van zulke secten zich zelden
keren tot de niet-Christelijke volken, maar met grote
voorliefde trachten veld te winnen in de bestaande
Kerken.
Het is een grote Creolengemeente, die in het mooie
kerkgebouw der Broedergemeente vergadert. Bij een
dienst, die schrijver daar mocht leiden, was de kerk z6
vol, dat er geen plaats over was en velen buiten moes-
ten staan. Ook voor deze streek geldt hetzelfde als voor
heel het overige land: de oogst is groot,;maar de arbei-
ders zijn weinige 1 Als wij de Nickerie opvaren, vinden
wij daar tal van plaatsen en gemeenten zonder voor-
ganger: Waterloo, Paradise, Ma Mere, Vertrouwen,
Weltevreden, Pinardi en anderen, waar nu heel zelden
een voorganger komen kan. Vroeger waren ook op
Waterloo, Paradise en Vertrouwen zendingsposten, van
waar uit de omgeving intensief kon worden bewerkt.
Nu moet men zich op vele plaatsen tevreden stellen met
een voorlezer, die des Zondags een preek voorleest, die
ze overigens ieder jaar op dezelfde Zondag te horen
krijgen. Velen kennen deze preken bijna uit het hoofd.
Ook om een nieuw preekboek in het Surinaams
samen te stellen ontbrak het aan tijd en geld. ledere
Broeder in het grote werk zat immers tot over zijn oren
wonder al zijn dringende werkzaamheden bedolven I
Maar ook dit euvel zal, naar wij hopen, binnenkort ver-
holpen worden, zodat de gemeenten weer nieuwe pre-
ken te horen krijgen.
In Nickerie heeft men ook olie gevonden; er werden al
boringen verricht en de olie str66mde er uit, maar toen
werd alles stopgezet. Boze tongen vertellen, dat al de
olie langs diepliggende aderen van Venezuela uit naar
Nickerie stroomde. En daar was men begrijpelijkerwijs
in Venezuela zeer verbolgen over. De macht der olie-
magnaten was z6 groot, dat men most verklaren, dat
de olie, die hier gewonnen werd, niet goed was en het
boren de moeite niet loonde Wat daar van waar is,
kan schrijver niet beoordelen, maar hij kan wel dit ver-








klaren, dat Nickerie daardoor een grote teleurstelling
beleefde, evenals toen de proefnemingen met de, vol-
gens zeggen, uitstekend geslaagde katoenplantages
,,niet slaagden" en opgegeven werden.
Na van onze vrienden in Nickerie hartelijk afscheid te
hebben genomen, verlaten wij deze plaats ,,buiten om"
met de ,,Koningin Emma", en bereiken de volgende dag
Paramaribo, verrijkt met vele indrukken van een mooie
reis in een streek van het land, waar wij hebben mogen
aanschouwen wat bereikt kan worden in Suriname,
wanneer Overheid en bevolking samenwerken.













WAAR DE PLANTAGES VBOEGER LAGEN


Toen de oorlog in 1940 uitbrak, telde Suriname een
groot aantal bloeiende plantages, waar duizenden
arbeiders hun brood verdienden, al was dit vaak een
schamel stuk brood, Op da meeste plantages werd kof-
fie verbouwd, Liberia-koffie, die vooral naar Scandina-
vie going. Slechts een vijftal plantages verbouwden sui-
ker, waaronder de grote plantage Marignburg aan de
Commewijne van de Nederlandse Handelmaatschappij
met circa vijfduizend arbeiders.
Toen Suriname van het moederland werd afgesneden,
konden de meeste plantages niet meer aan geld komen
voor de voortzetting van de werkzaamheden. De arbei-
ders trokken weg en zochten werk bij het Gouverne-
ment. Ze werden gebruikt voor het aanleggen van we-
gen, bouwen van militaire inrichtingen enz., en vele
jonge mensen kwamen in de schutterij. Zo lagen de
plantages voor de tweede keer verlaten en werden
wonder het onkruid bedolven. De eerste keer na de sla-
venbevrijding, toen deze tienduizenden blijde mensen
de gehate ondernemingen verlieten, waar zij in vele
gevallen een aan mensen onwaardige behandeling
hadden moeten dulden, een behandeling die in vele
gevallen niet veel verschilde van die in Hitlers concen-
tratiekampen. De oude archieven in Suriname vertellen
daar genoeg van. De vrouwen en jonge meisjes warren
vogelvrij, de blanke heren hadden het eerste recht op
ieder long meisje, dat volwassen werd. Het huwelijk
was verboden. Een system van selectie-kweek werd
toegepast. Men sneed vrouwen de borsten af, hakte
mannen en vrouwen bij wijze van straf een arm of een
been af, hing ze op aan een duim, totdat zij dood waren








of verbrandden ze legend wegens de kleinste misdaad.
De meeste plantages waren honderd jaar lang voor de
Zending gesloten. Er stond zware straf op voor de sla-
ven, wanneer zij clandestien naar een Zendeling had-
den geluisterd. De beulen van Hitler konden het niet
better doen dan de Hollandse jongens van toen, wan-
neer ze de zweep op de naakte rug van weerloze slaven
hanteerden en het gegil van de slachtoffers tot vbr in
de plantages gehoord werd. Ook de Zendelingen stel-
den zich bloot aan zware straffen, als ze het waagden
aan deze ,,schepselen", die door God vervloekt waren,
het Evangelie te verkondigen.
Zo going het honderd jaar lang, van 1735 tot ongeveer
1835. Toen kwam er een ommekeer in de holding der
planters ten opzichte van de Zending. Men ontdekte
namelijk, dat de slaven van de plantages waar de Zen-
ding vrije toegang hadden en dezen het Evangelie
mochten verkondigen, v461 meer opbrachten op de
market te Paramaribo dan die van de andere plantages.
Nu zouden de slaveneigenaren geen goede zakenmen-
sen zijn, als ze niet probeerden, de waarde van hun
slaven omhoog te doen gaan. Dus going de ene plan-
tage na de andere voor de Zending open en kwamen
tienduizenden van deze ongelukkige mensen wonder in-
vloed van het Evangelie. Deze invloed was een mach-
tige. Wel mochten de slaven niet leren schrijven, omdat
ze dan brieven zouden kunnen, opstellen en oproer ma-
ken, maar ze mochten leren lezen, om zodoende de
Bijbel te kunnen begrijpen. Op vele plantages was het
verboden hen te dopen en mocht ook geen huwelijk
worden ingezegend, omdat deze negers zich anders
zouden gaan verbeelden, mensen te zijn 1 En immers,
een neger, die zich dat verbeeldde, was onuitstaanbaar
en ook, volgens deze zegslieden, onbruikbaar.
Op 1 Juli 1863 kwam de bevrijding der slaven, die on-
vergetelijke dag in Suriname, toen al deze duizenden
jubelende mensen hun dank tot God opzonden voor dit
onuitsprekelijk heerlijk geschenk der Vrijheid. Wie in
Nederland 5 Mei 1945 heeft meegemaakt, kan die blijd-








schap beseffen. Hij kan ook begrijpen dat deze vrij-
geworden mensen, zo spoedig hun dit mogelijk was,
de plantages verlieten om elders een stuk brood te ver-
dienen, waar zif niet voortdurend werden herinnerd aan
die vreselijke tijd van Vernedering, entering en mishan-
deling. Toen werd het still op de plantages. Spoedig
waren vele eens zo rijke ondernemingen bedolven on-
der het oerwoud en een groot aantal van deze plan-
tages is nimmer herrezen.
Er werd een overgangstijd van tien jaren bepaald van
slaaf tot geheel vrije mensen; ook dat kon vele plan-
tages niet van de ondergang redden. En wil men nu
weten, waarom het Creolenvolk liever in een kleine hut
in Paramaribo woont en daar gepijnigd wordt door
armoede, filaria en andere euvelen, lees dan de ge-
schiedenis van de slaventijd in Suriname, en ge weet
het. Deze mensen kregen zulk een ingewortelde haat
en afschuw van ieder werk, dat zij in die donkere tijd
hadden moeten verrichten, dat landarbeid hun het ge-
voel gaf, we6r slaven te zijn geworden. En dat wilden
zij om geen prijs 1
Vele misstanden, die nog steeds wonder dit volk gevon-
den worden, o.a. ook op huwelijksgebied, vinden hun
oorzaak in de behandeling die ze in de slaventijd moes-
ten ondergaan en zijn dus veroorzaakt door de Blanken.
Trouwens het hele Creolenras getuigt er van men
lette alleen maar op de grote verscheidenheid in
kleur -, dat de Blanken op zedelijk gebied voor hun
niet bepaald een goed voorbeeld zijn geweest.
Toen het niet meer going met vrije negers, zocht men
elders naar werkkrachten. Een proef met Chinese koe-
lies mislukte. De Chinamannen verkochten liever pinda-
koekjes, dan dat ze werkten op een plantage. Nu zitten
de Chinezen overall in het land in hun winkels of op
kantoren. Daarop sloot men een contract met Enge-
land. Nederland stond aan Engeland een kolonie af.
Was het de Goudkust? En daarvoor kreeg men toe-
stemming, om in Brits-Indie koelies te werven. Reeds
in 1875 kwam het eerste transport aan. Deze koelies








bleken inderdaad te voldoen en nu kwamen jaar op
jaar nieuwe transporten aan, die op de in verval ge-
raakte plantages een onderkomen vonden. Plantage na
plantage begon te herrijzen en werd aan de greep van
het oerwoud onworsteld. Men verliet het oude system
van katoen en cacao en nu begon men met de aanplan-
ting van koffie, bananen van allerlei soort en citrus.
Dit going zo door tot het jaar 1914, toen door de Engels-
Indische regering het werven van koelies in Indie werd
stopgezet. Men was met de behandeling van deze
emigranten in Suriname niet tevreden en men achtte het
leven, dat hun daar geboden werd, beneden de waar-
digheid van een volk als het Brits-Indische.
Was de behandeling dan niet goed? Ook hier verschilde
de ene plantage van de andere. Wij willen ook hier deze
vraag niet met ja of neen beantwoorden, maar slechts
trachten een voorstelling te geven van het even der
immigranten op de meeste plantages. Deze lieden ston-
den alien wonder de zogenaamde ,,poenale sanctie" en
waren verplicht, zes dagen in de week voor de plan-
tages te werken, om zooveel werk te verrichten, als de
plantage hun voorschreef, onverschillig of zij aan zulk
zwaar werk gewend waren of niet. Voor deze taak kreeg
een man 80 cent en een vrouw voor een kleinere taak
60 cent per dag. Indien zij, in staat waren meer te doen,
konden zij better verdienen; maar dat speelden slechts
geroutineerde arbeiders klaar. Werkten zij minder, of
bleven zij een dag weg van het werk zonder toestem-
ming van de dokter, dan kwamen zij voor de rechter
en kregen gevangenisstraf. Een vrouw was zelfs ver-
plicht tot zes maanden van haar zwangerschap, haar
gewone taak te verrichten en most drie maanden na
de bevalling die hervatten. Het kind nam ze maar mee
op haar rug, of het werd this op de plantage verzorgd
door een daarvoor aangestelde vrouw. Helaas waren
er plantages, waar men hun ook dat geringe loon niet
gunde, maar probeerde hen te bedriegen. Deze vrou-
wen moesten 's morgens vroeg om 'n uur of vijf op-
staan, gauw wat eten koken en dan bij regen of zon,








na een lange wandering of boottocht, de plantage in-
lopen, om het land te wieden met een bosmes of kris,
of om koffie te plukken. Het eerste going per getting
(20 x 20 M2) en het laatste going per kilogram. Daar
ploeterden zij dan de gehele dag te midden van zwer-
men van muskieten, vliegen en andere insecten of ge-
beten door mieren, waar de koffiebonen meestal vol
van zaten, of gestoken door wespen. Vaak was er geen
droog lapje meer aan hun lichaam, wanneer de regen
onophoudelijk never stroomde. Zodra de zak vol was,
most deze naar een bepaalde plaats worden gebracht
om gewogen te worden en in het gunstigste geval in
een boot te worden geladen. Maar het gebeurde ook
wel, dat zij ze tot op de plantage moesten dragen, wat
soms enkele kilometers betekende. Thuis gekomen,
tegen de avond, most eerst een bad worden genomen,
dan vuur gemaakt en gekookt. Het hout daarvoor moes-
ten zij zelf zoeken. De moeders verzorgden de kinderen,
de mannen gingen gauw naar de winkel om't een en
wander voor de maaltijd te kopen. Dan werd het sobere
eten genuttigd, terwiji het buiten reeds donker werd.
En daarna was men meestal te moe, om nog iets an-
ders te doen, dan to gaan slapen.
De woning bestond uit een kamer van ca 3 x 3 m., deel
uitmakend van 66n lang houten blok, waar zij naast
elkaar leefden en moesten trachten zonder al te veel
ruzie de avond en de nacht te slijten. Dat dit vaak heel
moeilijk was, behoeft geen betoog. Hun ,,keuken" v66r
hun hut was zonder enige afscheiding van die der
anderen. Als er iets weg was, wie had bet genomen?
Zo moesten deze mensen vijf lange jaren zwoegen en
tobben, dan waren ze vrij en konden een nieuw con-
tract sluiten of zich ergens vestigen op de zogenaamde
vestigingsplaatsen. Velen waren tot het eerste gedwon-
gen, omdat zij reeds lang tevoren, door de nood gedre-
ven, een voorschot hadden genomen van de plantage
en dus verplicht waren dit af to dienen. Er waren er
echter ook die het deden, omdat zij zich met dit leven
hadden verzoend of een werkelijk goede ,,baas" had-








den. Want die waren er ook wonder de directeuren of
eigenaren.
Verreweg de meesten verkozen het laatste en gingen
naar een vestigingsplaats. De oudste van deze, waar-
van er een heel aantal ontstonden, was Alkmaar a. d.
Commewijne. Wie op zulk een Gouvernements-
vestigingsplaats of elders de landbouw going uitoefenen
ontving een premie van f 100.-, maar most daarvoor
afstand doen van zijn recht op vrije terugreis naar zijn
vaderland.
Deze vestigingsplaatsen waren z6 gelegen, dat er altijd
ruimschoots werk te vinden was op de omliggende
plantages; maar voor het overige hadden de mannen
meer dan genoeg te doen om hun eigen perceel in cul-
tuur te brengen, hetgeen natuurlijk hun eerste doel was;
en met grote ijver togen ze aan het werk.
Wat deze immigranten als vrije burgers voor Suriname
hebben gedaan, kan nooit genoeg gewaardeerd wor-
den, en het valt te betreuren, dat de emigratie uit Brits-
Indie verboden werd. Want al was de behandeling op
de plantages niet naar wens, later kregen deze nijvere
mensen kans te over, om vooruit te komen en zich een
positive te verwerven, die ze in hun vaderland nooit zou-
den hebben bereikt. Er zijn er nu ruim 50.000 Brits-
Indiers in Suriname, die, hoewel wij de Creolen als de
eigenlijke Surinamers moeten beschouwen, zich toch
ook als zodanigen gevoelen en in alle taken van de
maatschappij een belangrijke rol spelen. Reeds v66x
dat de emigratie uit Brits-Indie werd verboden, was
men begonnen met contractanten in het overbevolkte
Java te werven. Nu kwamen dus Javanen inplaats van
Hindoestanies. Het eigenaardige is echter, dat terwijl
de Hindoestaanse immigranten direct met de naam ,,koe-
lies" werden gestempeld en veelal tot op deze dag zo
genaamd worden door andere rassen, hetgeen zij na-
tuurlijk als een grove belediging opnemen, de Javanen
deze naam nooit hebben gekregen.
Met de immigratie van Javaanse contract-arbeiders is
men doorgegaan tot aan het uitbreken van de tweede










-AI
b:\aP
vk t


Het fraale, witte kerkie van de Broederoemeente te Salem (Coronie)


v


B!'CJb:"l
tr
df ~C_
:-rf~










































































Het oerwoud met zljn geheimzinnige, donkere diepten. Moor de kinderen spelevaren
in hun ranked boot....








wereldoorlog. Gelijk vermeld, kwamen deze mensen in
bet begin van de oorlog vrij, omdat de plantages het
bedrijf niet meer konden financieren. Zo werd het weer
still op de plantages. Het oerwoud strekte zijn grijp-
armen uit naar de koffie- en cacao-bomen. Er was nie-
mand meer om te wieden en niemand om te plukken.
Spoedig kon men de bomen nauwelijks meer onder-
scheiden van het wied. Ze warren met duizenden slin-
gerplanten en lianen bedekt. Ook de gebouwen konden
niet worden onderhouden. Als wij nu een reis doen
langs de rivieren, waar vroeger deze mooie plantages
lagen en waar duizenden leefden en werkten, zijn ze
1f verlaten 6f geheel verdwenen, of ze zijn misschien,
wat op vele plaatsen inderdaad het geval is, over-
gegaan in de handen van 66n der ,,koelies", die vroe-
ger daar heeft gezwoegd en tachtig cent per dag ver-
diende. Nu zit deze daar als heer en eigenaar, drijft de
plantage, verbouwt hoofdzakelijk citrus of rijst, of hij
heeft ze uitgekaveld en zitten er nu tal van kleine,
nijvere landbouwers op, ieder met zijn eigen hutje, met
zijn eigen perceel en wat hij verdient, is van hem. Hij
betaalt zijn huur en spaart zijn centen en zwoegt in de
hoop, dat hij ook streaks in staat zal zijn, een plantage
voor tachtig of honderdduizend gulden te kopen.

Zo is het landschap langs de rivieren nu op vele plaat-
sen total gewijzigd. Wie het van tien jaar geleden
kende, zal het nu nauwelijks herkennen en zich er niet
meer this gevoelen. Eens waren deze plantages, ten
koste van veel menselijk leed, veel onrecht en veie
gruwelen, een bron van welvaart voor Nederland. Tal
van herenhuizen in Nederland danken hun bestaan aan
deze plantages. Nu is men bezig ze te maken tot een
bron van welvaart voor de kleine man in Suriname.
Maar om dit werkelijk te kunnen verwezenlijken, moet
er n6g meer organisatie komen, moeten er betere afzet-
mogelijkheden voor de producten zijn, dienen er sche-
pen met koelruimten ae haven van Paramaribo aan te
doen en moet het Nederlandse kapitaal zich er meer


5 Suriname








voor gaan interesseren. Slechts door een goede samen-
werking tussen Nederland en de Surinaamse landbouw
kan dit, op zichzelf zo rijke land wexkelijk een land
worden, waar het de moeite waard is om te even en
te werken, ook voor de kleine man. Want indien al
deze mensen sinaasappelen, rijst, bananen, etc. gaan
produceren, zal er, indien geen behoorlijke aizetmoge-
lijkheid voor deze producten geschapen wordt, zulk
een overproductie komen, dat men de goederen niet
kwijt kan. En dat zou jammer zijn, want deze producten
doen heus niet wonder voor die uit andere landen, zijn
zelfs van uitstekende kwaliteit. Er is kapitaal nodig
voor fabrieken, die van het heerlijke Surinaamse fruit,
dat niet uitgevoerd kan worden, jam, limonade, likeu-
ren en wijnen maken. Er is geld nodig voor het inpol-
deren van het land, dat anders telkens onder water
loopt en dus niet beplant kan worden. Er is kapitaal
nodig voor goede pelmolens. Er moet meer system
komen in de teelt van vee en pluimvee, van grond-
bewerking en bemesting. Er zal better onderwijs moe-
ten gegeven worden in de districten, waar nu door de
bezuiniging van het Gouvernement de scholen tot een
zeer laag peil zijn gedaald, zodat de mensen, die hun
kinderen behoorlijk onderwijs willen doen genieten,
verplicht zijn, dezen naar Paramaribo te sturen. Zij wor-
den daardoor niet alleen voor hoge kosten geplaatst,
maar (en dat is funest) de kinderen ontwennen aan het
plantage- en landbouwleven en wennen aan de stad,
waar zij veelal ,,blijven hangen". Op ground van het
lage peil van het onderwijs, zijn de laatste jaren hele
districten van vruchtbaar land zo goed als ontvolkt,
zodat de weinige kinderen die overbleven, soms heel
geen onderwijs konden genieten. Er waren er niet meer
genoeg voor 66n school I
Door deze drastische bezuinigingen op onderwijs-
gebied werden ook aan het Zendingsonderwijs grote
belemmeringen in de weg gelegd. Immers het Gouver-
nement verbood oprichting van een nieuwe school,
tenzij dat een andere gesubsidieerde school werd ge-








sloten. En de nieuwe school mocht niet m6er kosten dan
de oude. Dit leidde tot onhoudbare toestanden. Het aan-
tal kinderen steeg van jaar tot jaar; bovendien begon-
neri alle bevolkingsgroepen het nut van goed onderwijs
te beseffen. Om dit te krijgen, vestigden velen zich dicht
bij Paramaribo, maar ook daar waren alle scholen
reeds overvol. Een nieuwe school mocht alleen ge-
bouwd worden, wanneer een andere gesloten werd.
Ergens werd een ,,66nmansschool" in het district geslo-
ten en daarvoor op een andere plaats een nieuwe
school opgericht met 66n onderwijzer, die v&r over de
honderd kinderen te onderwijzen kreeg, Hindoestaanse,
Javaanse en Chinese kinderen, die alien eerst Neder-
lands moesten leren, wat trouwens ook vaak met de
Creoolse kinderen, komende uit de districten, het ge-
val was. Een tweede onderwijzer mocht niet worden
aangesteld, want dan zou deze school duurder komen
dan de oude...
Van deze regeling profiteerden natuurlijk alleen de
R. Katholieken, die met hun ongehuwde, Europese
krachten werken en enorm veel subsidie overhouden
van de salarissen, hetgeen zij dan voor nieuwe, onge-
subsidieerde scholen kunnen gebruiken, terwijl de
Broedergemeente en het Gouvernement voornamelijk
met inheems, en wat de mannelijke krachten betreft,
gehuwd personnel werken en niets overhouden. Het
moet dus gezegd worden, dat deze zuinige onderwijs-
politiek 66n van de grootste hinderpalen is voor de be-
volking van het platteland en 66n van de oorzaken van
de rampzalige overbevolking van Paramaribo, met
gevolg: ziekte en ellende, die in de districten zo goed
als niet gevonden wordt. En ten tweede kan worden
vastgesteld, dat deze politiek aan de Rooms Katholieke
Kerk grote kansen biedt ten nadele van het Protestants
en neutral onderwijs. Want ook daar, waar geen on-
derwijs meer gegeven kan worden, zien de R. Katholie-
ken in vele gevallen kans om deze kinderen near de
stad te brengen en hen in een of andere van hun inrich-
tingen onderwijs te geven.








Hier ligt dus een ernstige taak voor Protestants Neder-
land, dat de Zending in Suriname als een zeer heilige
erfenis van de Broedergemeente heeft aanvaard, om
door belangrijke offers mede te werken, opdat alle Pro-
testantse kinderen in Suriname ook protestants onder-
wijs kunnen ontvangen en dat ook de duizenden Hin-
doestani en Javaanse kinderen in de districten, die het-
zelfde wensen, omdat dit onderwijs degelijk en goed is
gebleken, daartoe in staat kunnen worden gesteld.
In elk geval bereikt men, door enkele duizenden op het
onderwijs te sparen, dat de nu twee keer verlaten
plantages, die reeds weer bezig warren een nijvere
bevolking te vinden die het land tot enige welstand
zouden kunnen helpen brengen, opnieuw verlaten zullen
worden. Nu niet meer, omdat men daar geen mens-
waardig bestaan vond, maar omdat de kinderen daar
niet konden opgroeien, vanwege het ontbreken van het
onderwijs, dat ze voor hun ontwikkeling en hun gees-
telijk welzijn nodig hadden.













EEN TOCHT LANGS DE COMMEWIJNE EN COTTICA

Met onze auto rijden wij op het veer, dat ons van Para-
maribo naar het schuin tegenover de stad liggend dorp
Meerzorg brengt. De river is hier ongeveer een kilo-
meter breed, maar de tocht naar Meerzorg is zeker wel
twee kilometer. Het kan er geweldig onstuimig zijn en
het veer wordt dan geducht geslingerd met zijn meestal
volle lading. Maar het bereikt toch altijd veilig de over-
kant, waar een zeer lange steiger het mogelijk maakt
om bij ieder getij aan te leggen. Er heerst hier een grote
drukte. Tal van auto's staan gereed, om de passagiers
verder te vervoeren. De meeste van deze auto-
eigenaren zijn Hindoestanies, maar er zijn nu ook Java-
nen wonder. De firm C. Kersten & Co te Paramaribo
onderhoudt hier ook een busdienst tussen bet veer en
Marifnburg.
Meerzorg is een groot dorp, dat in hoofdzaak door Hin-
doestanies is bevolkt; er wonen er ongeveer vijf dui-
zend. Wij gaan er een kijkje nemen en stappen uit bij
bet zendingsgebouw van de Evang. Broedergemeente,
waar een goeroe woont. Deze leidt ons round in het uit-
gestrekte dorp waar veel interessants te zien is. Met
de vriendelijke bewoners hebben we interessante ge-
sprekken en belanden daarbij direct op godsdienstig
gebied. Van alle kanten komt men er bij zitten, daar
laten ze zelfs het werk voor liggen, want voor hen geldt:
bishwas moel hai, d.w.z. het geloof of de religie is het
voornaamste in bet leven.
Meerzorg is een echt landbouwdorp. Het wemelt er van
koeien, geiten, ezels, kippen en eenden. De stallen zijn
meestal niet ver van de woonhuizen, zodat er ook een
echte ,,landbouwlucht" hangt. Dat vinden de Hindoe-








stanies echter niet erg. Zij houden van hun dieren, het
meest van de koe en de uitwerpselen van de koeien
dienen daar niet alleen voor bemesting, maar ook voor
het bouwen en onderhouden van hun woonhuizen. De
vrouwen maken er een soort pap van, die op de vloer
en aan de muren wordt gestreken. Als dit smeersel
droog is, ruikt het er niet onaangenaam van. Rond hun
huizen liggen bananenvelden, staan groente-aanplan-
tingen en vruchtbomen; dan volgen de vaak onafzien-
bare rijstvelden.
Het merendeel van deze mensen zijn Hindoes; ongeveer
een vijfde van hen is Mohammedaan. Ze hebben er hun
tempeltjes en moskeeen en leven in vrede met elkan-
der. De grote tegenstelling, die wij in Indie vinden, is
hier nauwelijks merkbaar. Dat zij onderling trouwen,
of dat een Hindoe en een Mohammedaan samen een
zaak beginnen, gebeurt echter niet dikwijls. Daarvoor
is het verschil in levensopvatting te groot. Maar van
vechtpartijen tussen de twee groepen hoort men in
Suriname zo goed als nooit iets.
De Hindoes zijn weer in twee groepen verdeeld, in de
zogenaamde ,,sandtan dharm", de orthodoxen, die
allerlei afgoden aanbidden, waaronder ook de koe, en
de ,,Ariya samaj", een moderne secte, die met de af-
godendienst heeft gebroken en voornamelijk door
vidya's, d.i. wetenschap, wil opklimmen tot de ver-
lossing van de ziel uit de greep van de Transmigratie
en komen tot ongestoorde gemeenschap met God. Het
verschil in opvatting van godsdienstige dingen tussen
deze twee groepen is even groot als dat tussen de Mo-
hammedanen en de orthodox Hindoes. Maar ook de
Ariya samaj-mensen houden er met de Mohammedanen
geen geestelijke gemeenschap op na. Zij wanen zich
de werkelijke Hindoes, die hun wijsheid putten uit de
eeuwige boeken der Veden, terwiji zij in godsdienstig
opzicht met tamelijke verachting neerzien op de sana-
tan-aanhangers met hun afgodendienst. Doch ook tegen-
over het Christendom staan zij scherp afwijzend. Deze
drie groepen van de Hindoestaanse bevolking in Suri-








name bieden een moeilijk object voor de Zending en
de arbeid gaat langzaam, zelfs zeer langzaam vooruit.
Overdag zijn de Hindoestanies meestal slordig en vies
gekleed. Voor ons gevoel ontbreekt het bij hen vaak
aan de nodige zindelijkheid, ook vergeleken met al de
andere rassen. Wanneer ze echter uitgaan, of vooral
wanneer ze een godsdienstig feest vieren, zijn ze
school, keurig gekleed en slaan ze een zeer goed fi-
guur. Het zijn trouwens vaak werkelijk mooie mensen,
over het algemeen beslist mooier dan de Europeanen.
Vooral de kinderen en jonge mensen zijn buitengewoon
aantrekkelijk. Ook is het een zeer begraafd volk, dat, als
het de kans krijgt, tot op de hoogste trede van de maat-
schappelijke ladder weet te klimmen. Het schaamt zich
niet, om het kleinste en geringste aan te pakken, als
het daarin een mogelijkheid ziet om vooruit te komen.
De Hindoestanies zijn niet alleen nijvere burgers, die
Suriname een goed eind vooruit geholpen hebben,
maar ook alleszins godsdienstige mensen, die op hun
manier God trachten te dienen, zoals zij het hebben
geleerd, al gaat dat niet zo gemakkelijk in dit vreemde
land. Het is echter interessant om te zien, hoe zij na
door de eerste schok van deze vreemde wereld, waar
zo te zeggen alles ontbreekt wat zij voor hun gods-
dienstig leven nodig hebben, in godsdienstig opzicht
haast verlamd te zijn geworden, zich langzamerhand
herstellen, nieuwe vormen zoeken en vinden en heel
hun godsdienstig leven aan de nieuwe omgeving can-
passen. Vaak komen zij, na een tijd van slapte en secu-
larisatie, weer te voorschijn met een godsdienstig
system, dat met het oude weinig te maken heeft, maar
toch dezelfde naam draagt; en dan zijn zij fanatieker
dan ooit. Waar het niet mogelijk is, hun gods-
dienstig leven aan de omstandigheden aan te passen,
wijzigen zij de. omstandigheden naar hun godsdienstige
behoefte. Dat is trouwens iets, dat wij bij al de geim-
migreerde groepen in Suriname zien, bij de 66n meer,
en bij de ander minder. Wij zullen dat later even sterk
en interessant bij de Bosnegers ontdekken. De religie








van een volk is niet lets toevalligs. Zij is niet alleen met
de ziel van de enkeling, doch met, wat wij zouden kun-
nen noemen, de volksziel vergroeid. Wordt aan een volk
zi)n religie ontnomen, dan verliest het volk zijn kracht
en energie; het vervalt in allerlei ondeugden omdat het
geen fundament, geen norm en geen wet voor het leven
meer kent.
Zo verging het inderdaad het Hindoestaanse volk in Suri-
name. Er waren geen heilige steden met prachtige tem-
pels en goden voor hulp in alle omstandigheden van
het leven; geen heilige rivieren met heilig water, waar-
van zij konden drinken en gereinigd worden van hun
zonden; geen heilige mannen, die hun uit de heilige
boeken konden voorlezen en hun de weg konden wijzen
in dienst van de goden; er was geen mogelijkheid om
de kastenwetten na te leven, evenmin als honderden
andere wetten, betrekking hebbend op heel hun leven
van de geboorte tot in de dood. Het enige wat zij over-
hielden, was de koe. Daar kan geen Hindoe van schei-
den; die maakt een deel uit, niet alleen van zijn aardse
leven, maar ook van zijn hoop voor de Eeuwigheid.
Zij is heilig en moet hem over de diepe kloof heen hel-
pen, die hem scheidt van dit en het volgende leven.
Geen wonder dus, dat de meeste koeien in Suriname
in handen zijn van de Hindoes. Het is niet bij de koe
gebleven. Daarvan getuigen tal van tempeltjes, witte
handen-afdrukken aan de huiswanden, huis-altaartjes,
,.heilige mannen", die van dorp tot dorp trekken; pries-
ters die de heilige boeken lezen, feesten die zij ook in
hun vaderland vierden en vele andere dingen. Dit alles
overtuigt ons, dat zij het godsdienstig evenwicht heb-
ben hervonden. De tijd van slapte is voorbij, de tijd
waarin zij kwamen vragen om onderwezen te worden
in de Christelijke leer, ,,omdat zij toch niet meer naar
India terugkeerden" en dus geen Hindoes konden blij-
ven, terwijl zij ook niet konden leven zonder enig gods-
dienstig fundament, want immers ,,bishwas moel hai",
het geloof is het fundament, waar al het andere op rust.
Zonder geloof kan niets opgebouwd worden in deze








wereld. Vroeger was de godsdienst lets, dat verband
held met hun Vaderland, een lokaal-godsdienst, die
alleen op Indische bodem kon worden uitgeoefend. Nu
is het lets geworden, dat verband houdt met hun natio-
naliteit, met hun Hindoestanie-zijn in de verstrooi'ng.
En dit laatste is sterker dan het eerste. Van het eerste
konden ze weglopen, als zij dit wilden en konden de
goden hen in de vreemde niet meer vatten, konden hen
geen kwaad doen, omdat hun macht niet zo ver going.
Maar van dit laatste kunnen zij niet weglopen, want
waar ze ook zijn en waar ze ook een nieuw Vaderland
zouden vinden, blijven ze toch Hindoestanies en moe-
ten zij ook een geestelijk tehuis hebben, dat past voor
hun geestelijke behoeften.
De gemeente der Christenen in Suriname is er een be-
wijs voor, dat de Hindoestanies dit tehuis ook in de
Christelijke Kerk kunnen vinden. En gelijk dit in hun
Vaderland het geval is, zo mogen wij ook in Suriname
constateren, dat de doorwerking van het Evangelie
wonder dit syncretistische volk veel groter en omvang-
rijker is, dan dit door getallen zou kunnen worden uit-
gedrukt. Hier geldt meer dan elders de gelijkenis van
de zuurdesem.
Een grote share belangstellenden hebben zich intus-
sen rond ons verzameld, begerig te horen wat wij te
verkondigen hebben. Wij zouden uren-lang met hen in
godsdienstig gesprek kunnen zijn. Wij zouden de diep-
ste en ernstigste vragen des levens met hen kunnen
bespreken. Zij worden niet moe van luisteren, van vra-
gen stellen, van zingen. Zelfs hun nachtrust zouden ze
er voor opofferen, want de godsdienst gaat boven
allies ...

Maar wij moeten dit interessante dorp verlaten en
nemen afscheid van hen in de verzekerdheid, dat zij
het uiterste zullen doen om Suriname tot ontwikkeling
te brengen, omdat zij bij hun eigen onweerstaanbare
streven om vooruit te komen, ook Suriname vooruit
helpen.








Even verderop komen wij op een verlaten plantage, nu
echter in het bezit van een Indier. Hier vestigen zich nu
Javanen. Wij gaan een praatje met deze still mensen
maken. Ze zijn heel anders dan de Indiers; de hele om-
geving getuigt daarvan. Alles ziet er keurig netjes uit.
Wat zindelijkheid van de even betreft zou men de
Javanen haast kunnen vergelijken met de Christen-
Bosnegers. Maar men komt hier niet zo gemakkelijk in
een intiem gesprek als bij de Indiers, vooral niet op
godsdienstig gebied. De Javanen zijn zeer gesloten, on-
berekenbaar, niet te doorgronden. Een directeur van
een plantage zei eens: ,,De dokter zegt, dat hij de Ja-
vaan kent, want deze komt tot hem met zijn lichamelijke
nood om geholpen te worden en daardoor leert hij hem
kennen. De zendeling zegt ook, dat hij de Javaan kent,
omdat deze tot hem komt met zijn geestelijke nood en
wordt geholpen; zo meent hij hem ook te kennen. Maar,
zo beweerde hij, ,,de directeur ziet, hoe hij dokter 6n
zendeling voor de gek houdt; niemand anders dan de
directeur kent de Javaan 1" Of hij hem werkelijk kent?
Als dat het geval was, zou hij dan durven beweren dat
een Javaan een beste kerel is, waar je het best mee
kunt opschieten, als je hem een kwartje per dag en
vijftien stokslagen achter-op geeft? De zendeling ziet,
hoe die directeur zich vergist, hoe achter de half ge-
sloten, indolente ogen van de Javaan een vuur smeult,
dat alleen op een gunstige wind wacht, om hoog op
te laaien, tot explosive te komen en zich ontzettend te
wreken. De Javaan schijnt indolent, soms zelfs suf. Dat
er echter andere en hogere eigenschappen in deze
mensen worden gevonden, dat iilustreren niet alleen
hun keurige velden, die bewijzen dat de Javaan niet
slechts left en werkt ter will van stoffelijke winst,
(misschien doet hij dat zelfs te weinig), maar dat hij
pleiziel in het werk heeft. Arbeiden op een eigen ground
is zijn lust. Dat bewijzen n6g meer de Javaanse Chris-
tengemeenten. Deze behoren zonder twijfel tot de best
in Suriname. Het is heel moeilijk, om een Javaan te be-
wegen een Christen te worden. Voor mensen-ogen lijkt








dit zelfs een onmogelijkheid, gezien de ernstige vervol-
ging waar hij zich aan bloot stelt. Niettemin groeit de
gemeente van Javanen in Suriname van jaar tot jaar
en beleven wij steeds opnieuw het wonder, dat een of
andere enkeling, een of ander gezin tot waarachtige
bekering komt en door alle tegenstand been breekt, de
volle tol betalend voor deze ernstige stap.
Het werk onder de Javanen is jonger dan dat wonder de
Hindoestanies, en de gemeenten schelen nu niet veel
in grootte, maar er schijnt wonder de Javanen meer echt
geestelijk leven te zijn. Bij de Hindoestanies is het vaak
een aangeboren religiositeit, die, gezien hun syncretis-
tische houding, gemakkelijker te beinvloeden is; die
daarom makkelijker Christenen worden, maar die ook
weer makkelijker afvallen, als er tegenslagen komen.
Dat maakt het Zendingswerk wonder de Hindoestanies
aan de ene kant aangenamer, er is altijd belangstel-
ling voor de verkondiging; maar het geeft ook meer
teleurstellingen, doordat er telkens mensen zijn, waar-
van men ddcht dat zij voor het Christendom gewonnen
waren, maar die vroeger of later toch weer afvallen
en dan zelfs misschien de grootste tegenstanders wor-
den. Dat gebeurt bij de Javanen weinig. Als de stap
gedaan is, is die een feit, en dan zijn ze ook werkelijk
Christenen.
Ook de Javanen in Suriname hebben in het begin een
tijd gekend van godsdienstige onverschilligheid met
voor hen zeer bedroevende gevolgen. Zij waren Mo-
hammedanen, doch de stimulans ontbrak er ten enen-
male, al is het Mohammedanisme geenszins te beschou-
wen als een lokaal-godsdienst, aan bepaalde plaatsen
gebonden. Het is uitsluitend aan die bepaalde vormen
gebonden, die in Suriname even goed tot hun recht
kunnen komen als op Java of in welk land ter wereld
ook.
En toch was de uitwerking van de schok, die hen in
Suriname trof, enorm. De meesten vervielen in een
total godloos en zelfs goddeloos leven. Hun huwelijks-
leven werd geheel ontwricht. Zij werden hartstochtelijke









dobbelaars, waarbij het vaak tot gruwelijke vechtpar-
tijen met moord en doodslag kwam. Niets was meer
veilig voor de Javaanse rovers, die 's nachts op ,,vis-
sen" uittrokken. Velen verspeelden de eerste avond na
de uitkering van hun weekloon iedere cent, zodat zij
voor hun levensonderhoud niets over hielden. Zij moes-
ten leven van diefstal; en daar waren ze buitenge-
woon handig in. Dozijnen kippen verdwenen uit de
kippenhokken in de omstreken, bananen werden van
de velden weggehaald. Zelfs aardvruchten moesten het
ontgelden. Volgens hen behoorde alles aan Allah, en
en daar zij als Mohammedanen zijn meest geliefde kin-
deren waren, hadden zij ook het eerst recht op wat zij
nodig hadden. Het was een levensgevaarlijk experi-
ment om te trachten hun dit te beletten. Voor het Evan-
gelie waren zij niet toegankelijk. Als ze de zendeling
zagen komen, verdwenen zij stilletjes en lieten hem
alleen. Zelfs wanneer hij ze in een huis te pakken kreeg,
had hij ze nog niet. De eigenaar verklaarde dan be-
leefd een kist voor meneer te willen halen om op te
zitten. Hij kwam echter niet terug, maar had zich ergens
buiten verstopt, waar hij stond te spuwen en de ,,Chris-
tenhond" te vervloeken, die zijn huis onrein maakte.
Want, al hadden zij van het Mohammedanisme niets
anders over gehouden dan een paar gebeden in het
Arabisch, die ze zelf niet eens verstonden, ddt waren
ze niet vergeten, dat de Christenen de meest verachte
schepselen op aarde waren, in de ogen van Allah zelfs
minder waard dan een hond, brandhout voor de hel,
een vloek voor de wereld. Na een poosje going dan een
tweede ,,kijken" waar de heer des huizes bleef, en zo
going het door, totdat de zendeling alleen met zichzelf
was in het huis. Het was een zware pionierstijd. En toch
gaf God vruchten op de arbeid, zodat er langzamer-
hand een gemeente ontstond van waarachtige Chris-
tenen, die door de jaren heen gestadig is gegroeid.
Toen echter de tijd van bet contract-leven op de plan-
tages voorbij was en de Javanen zich in dessa-verband
begonnen te vestigen en verenigen, ontwaakte ook hier








een veel sterker positief-religieus leven. De korean kwam
weer in eer, zelfs in 't Arabisch. Er kwamen priesters
en leidslieden te voorschijn en langzamerhand vormde
zich ook wonder hen een Surinaams Mohammedanisme,
dat zeker niet onderdoet voor dat op Java. En wee
degene, die uit dit verband tracht te broken. Hem
wachten zware vervolgingen, beledigingen en mishan-
delingen, en hij moet vast in zijn schoenen staan en
,,al het andere drek achten", als hij werkelijk wil vol-
houden. De gemeenten, die wij hier en daar aantref-
ten, leveren echter het bewijs, dat er mensen zijn, tot
dit offer bereid, ook wonder de ,,indolente" Javanen.
Wij zouden graag een poosje met deze vrienden blij-
ven babbelen. Het gesprek zal echter nooit intiem en
hartelijk worden, zelfs met de kinderen niet. Zij leven
in hun eigen wereld, die ons, Blanken, niet aangaat en
waar wij toch geen begrip van hebben. Die wereld is
zo ver van de onze, als het Oosten is van het Westen.
En Oost en West zullen elkaar nooit vinden, dan alleen
in Jezus Christus en in Zijn Kerk. En dan n6g blijft er een
diepe kloof van verschillend denken en anders aanvoe-
len van de dingen tussen hen en ons.
Met deze gedachten vervuld, verlaten wij deze neder-
zetting. Men groet ons beleefd. Wij mogen gaan waar-
heen wij willen, als wij hen maar met rust laten. Wij
stappen in onze auto en zetten de reis voort langs tal
van plantages, die hoewel getuigend van vroegere rijk-
dom, nu in verval zijn. Toch zijn hier en daar tekenen
van ontwakend leven: grote citrusaanplantingen in
plaats van de cacao of koffie; men is bezig de koffie-
bomen uit de omstrengeling van het onkruid te bevrij-
den; dan weer zien wij Javaanse hutten met kassaba-
en bananenvelden; waar vroeger de koffievelden der
plantages waren. Vele dezer gronden zijn zo nieuw, dat
er nog niet is aangeplant. Het is duidelijk, dat, terwijl
de Creool en de Indibr, in de richting van de stad trek-
ken, de Javanen zich vooral in de districten vestigen.
Dit, omdat de Javaan nog niet zulke hoge eisen aan het
leven stelt, als de andere groepen en om goed onder-








wijs voor zijn kinderen zich nog niet bezorgd maakt.
Maar de tijd zal zeker spoedig komen, dat ook de Ja-
vaan beseft, dat hij in de zware concurrentiestrijd van
bet leven, het onderwijs niet missen kan. Dan zal ook
hij het eisen of.... wegtrekken.
In Nieuw Amsterdam bezichtigen wij het eeuwenoude
fort met zijn kanonnen, waar de Compagnie in lang
vervlogen eeuwen het land mee verdedigde. Of het
mogelijk is nog daarmee te schieten, weet schrijver niet.
In teder geval zou het wel een toeval ziin, als ze er
lets anders mee raakten dan het water. Suriname heeft
nu, sedert de oorlog, een modern leger, bestaande uit
enkele honderden Nederlandse en Surinaamse jongens,
die niet zonder ernstige strijd het land aan enige
vijand zullen overgeven.
Het staat vast, dat de Surinaamse jongens niet minder
fanatiek zouden vechten dan hun Nederlandse kamera-
den, want ze hebben hun land lief.
Hier rijst de vraag (vooral daar wij ons bevinden in
een Creools dorp): Wie is de eigenlijke Surinamer?
Dit waren natuurlijk oorspronkelijk de Indianen, maar
deze betekenen niets meer voor de maatschappij. De
eigenlijke Surinamer is nu de Creool, de nakomelingen
van de in 1863 vrijgekomen slaven. De Bosnegers, die
in de binnenlanden leven, vormen daar een eigen maat-
schappij buiten de eigenlijke Surinaamse samenleving.
De Creool heeft eeuwenlange rechten in Suriname. Hij
vormt de kern van de Surinaamse maatschappij en
moet beschouwd worden als de Surinamer, nu echter
in een harde, economische strijd gewikkeld met de
Indier, die niet alleen op landbouwgebied, maar in alley
taken van de maatschappij met onweerstaanbare
drang naar voren schuift. In hun ontwikkeling slaan
dezen, als het ware, generaties over: de vader zit in
een palisadenhut op zijn grondje en de zoon is dokter
in Paramaribo; de vader draagt nog een lendedoek, zo
is hij het gewend, en de zoon rijdt in een luxe auto en
bewoont een mooie villa. Het zal een zware strijd voor
de Creolen zijn, om een leidende positive in de Suri-








naamse samenleving te blijven behouden, want al zijn
er wonder de Creolen ook knappe koppen en energieke
mensen, wonder de Indiers ook, en hun zuinigheid, die
de goedmoedige Creool mist, geeft hun een grote voor-
sprong.
Onder de Creolen heerst, gelijk wij dit reeds in Para-
maribo zagen, grote gastvrijheid niet alleen, maar ook
een sterke aanhankelijkheid aan de families. Ieder Cre-
ool, die een behoorlijk inkomen heeft, voelt zich ver-
plicht arme familieleden te steunen, hetgeen vaak een
zware last betekent, die hun belet om rijkdommen to
verzamelen. Zo krijgen ook hier de Hindoestanies een
grote voorsprong, waardoor zij in staat worden gesteld,
mooie winkels op te zetten, bioscopen te bouwen, plan-
tages te open, hun kinderen te laten studeren, enz.
Naast deze vooruitstrevende Indidrs staat een andere,
veel kleinere groep van gelijkwaardigen op dit gebied,
de Chinezen. Ook de Chinese jeugd dringt overall naar
voren en verovert vele vooraanstaande plaatsen. Van
de Javanen kan dit nog niet gezegd worden.
Al deze rassen beschouwen zich als Surinamers en noe-
men zich in de Surinaamse taal ,,Creorosoema", dat wil
zeggen, zij zijn in Suriname geboren en rekenen zich
dus tot het ,,Creolenvolk", met gelijke rechten en
plichten.
Voor het overige houden deze rassen zich tamelijk zui-
ver gescheiden, op huwelijksgebied. Wel zijn er zeer
vele half-Chinezen in Suriname; maar dat komt, omdat
vroeger alleen mannen uit het ,,Hemelse rijk" naar Suri-
name verhuisden om daar hun geluk te beproeven. Zij
namen dan een Creoolse of Javaanse, zelden echter een
Hindoestaanse vrouw. Nu hebben ook de meeste Chine-
zen een vrouw van hun efgen ras.
Er wordt wel eens beweerd dat de Creool lui is, niet
vooruitstrevend, zonder energie enz. Dat er zulke Creo-
len zijn, valt niet te ontkennen, maar de Creool is niet
zo. Wel voelen zij over het algemeen niet veel voor de
landbouw. Maar dat moeten wij hen, terugdenkend aan
de vreselijke slaventijd, niet kwalijk nemen. Er zijn








buitengewoon bekwame ambachtslieden wonder hen,
mensen di wij kunstenaars in hun vak zouden kunnen
noemen.
Wij vinden hen in bijna alle ambachten, maar ook op de
kantoren, in de winkels. Er zijn dokters met naam uit
hun midden voortgekomen, die in aanzien zijn geweest
of nog zijn, tot v6r buiten Suriname. Er zijn predikanten,
onderwijzers, advocate en rechters, kooplieden en
financiers die heus niet onder doen voor enig ander ras.
Kortom, het zou onjuist zijn om te beweren, dat het
Creoolse ras tot ondergang gedoemd is. Alleen de ge-
schiedenis van dit volk heeft er niet toe bijgedragen
om hen tot zelfstandige, zelfbewuste mensen op te voe-
den. Zij werden vaak als onmondige kinderen be-
schouwd en behandeld en leerden niet op eigen been
staan. ,,Lanti sa pai" was hun devices geworden: ,,het
Gouvernement zal betalen, het Gouvernement zal zor-
gen!" En zij waren met heel weinig tevreden. Grote
eisen stelden zij nooit aan het leven. Zij waren eerlijk
en trouw. Met bijna ontroerende zelfverloochening dien-
den de ,,nennes" (Creoolse huisbedienden) haar ,,mis-
sie" en de kinderen, die ze vaak hartstochtelijk liefhad-
den. Haast meer dan de moeders zelf schreiden deze
vrouwen, wanneer de kinderen naar Europa werden
gestuurd voor verdere opvoeding en opleiding. En
nooit vergaten zij hen, die zij van de geboorte af op
haar armen hadden mogen dragen.
De tijden zijn nu wel anders. Deze ,,nennes" zijn zeld-
zamer geworden. De eerlijkheid en trouw is nu in vele
gevallen zoek. Vroeger werd er nooit gestolen. Een
Creools lid van de Broedergemeente stal niet, maakte
geen relletjes, mopperde niet tegen de Regering, rod-
delde niet. Hij was tevreden met wat God en het leven
hem schonk. Helaas moet geconstateerd worden, dat de
binnendringende ,,cultuur" ook hier veel kwaads heeft
gesticht en heel wat van het oude, goede heeft vernie-
tigd. Ni wordt er wel degelijk in Suriname gestolen en
bedrogen. De Kerk heeft, mede door een ontstellend ge-
brek aan arbeiders, lang niet zulk een vat op de massa








als vroeger, toen alleen de praeses van de Evangeli-
sch Broedergemeente meer waard was voor orde en
rust in het land dan een heel regiment Nederlandse
soldaten. Wanneer wij dit moeten constateren, dan is
dat geen aanklacht tegen het Creoolse ras, eerder tegen
hen, die deze ,,cultuur" daar hebben gebracht om....
er munt uit te slaan.
Van een bepaalde rassenstrijd is in Suriname geen
sprake. Suriname levert just een schitterend bewijs, dat
het mogelijk is, dat volken van de meest uitenlopende
rassen en godsdiensten in volkomem vrede naast elkan-
der even en samen 66n democratische maatschappij
vormen, waar het voor alien goed is te leven en waar-
voor alien dezelfde wetten golden en dezelfde kansen
bestaan. Daar geeft ook dit dorp met zijn bonte bevol-
king van Creolen, Hindoestanies, Javanen, Chinezen en
Blanken een voorbeeld van.
Wij bezoeken hier de gevangenis waar de zwaarste
misdadigers opgesloten zijn (de gevangenis voor lich-
tere misdadigers is in Paramaribo). Ook binnen deze
muren zijn alle rassen vertegenwoordigd; velen zijn
tot levenslange gevangenisstraf veroordeeld. Er is een
kerkzaal, waar geregeld dienst wordt gehouden,
meestal voor de verschillende rassen afzonderlijk in
hin taal. Het zijn in vele gevallen moordenaars, die
hier zitten. Niet altijd zijn ze er door eigen schuld geko-
men. Schrijver herinnert zich een geval van een Indier,
die het ongeluk had gehad een vrouw te hebben, die
altijd bet laatste woord wilde hebben. Dat was voor een
Indier iets ondragelijks; zij tergde hem tot het uiterste,
waardoor hij eens z6 in razernij geraakte, dat hij haar
vermoordde. Hij kreeg achttien jaar gevangenisstraf. In
de gevangenis kwam hij tot bekering en werd gedoopt.
Bij een of ander Koninklijk feest in Nederland werd hij
begenadigd en kwam vrij. Toen most hij weer een
vrouw zien te krijgen, maar de schrik zat hem zo in het
bloed, dat hij het land doorzocht naar een doofstomme
echtgenote, die in dat opzicht geen gevaar zou ople-
veren! Triomfantelijk kwam hij inderdaad op de zen-


6 Suriname








dingspost met zulk een vrouw aanzetten. Hij kon met
gerustheid de toekomst tegemoet zien. Bii hddr zou hij
het eerste en het laatste woord behouden. Ze leefden
ook zeer gelukkig samen.
Verder door het dorp wandelend, komen wij op de
zendingspost der Evangelische broedergemeente, eens
een hoofdpost, van waaruit een groot stuk van de
Beneden Commewijne werd bediend, nu tamelijk ver-
vallen, zonder leraar; alleen met een school der Broe-
dergemeente met een heterogene bevolking van kin-
deren van allerlei ras en kleur. Ook deze eens zo
bloeiende zendingspost most ten offer vallen aan de
financidle crisis, die de Zending der Broedergemeente
sedert 1928 most doormaken, 66n van de vele klach-
ten tegen Protestant Nederland, dat zijn verplichtin-
gen tegenover dit Gewest niet heeft begrepen.
Onze tocht gaat langs de Commewijne naar boven. Van
de river zien wij weinig vanwege het hoogbegroeide
,,voorland". Ook langs deze weg ontdekken wij tal van
Javaanse huisjes op nieuw ontgonnen land. Wij be-
reiken spoedig de grote suikerplantage Mariinburg-
Zoelen van de Nederlandse Handelmaatschappij, 66n
van de weinige plantages in Suriname, die de storm
van de laatste jaren enigermate heeft kunnen trotse-
ren. Er wordt in ieder geval genoeg suiker voor de Suri-
naamse bevolking geproduceerd en waarschijnlijk ook
nog lets voor export. Een groot tekort aan arbeiders
belemmert het opvoeren van de productive.
Wij zien een kerk van de R. Katholieken en 6en van de
Broedergemeente; er staat een ,,Openbare School" van
het Gouvernement, die echter tamelijk leeg is, omdat
de meeste kinderen, zelfs de Javaanse, liver twee kilo-
meter verder open om te gaan op de school van de
Evangelische Broedergemeente in Leliindaal. Na
enkele minute bereiken wij deze mooie zendingspost
uit de slaventijd. Dit was het centrum van de Zending
wonder de tienduizenden slaven op de plantages in de
omtrek. Na de uittocht van de vrijgekomen slaven ver-
loor deze post haar betekenis, totdat de Javanen de








plaats van de slaven begonnen in te nemen. Toen werd
Lelidndaal spoedig weer een centrum, nu voor de Zen-
ding wonder de Javanen. Er is nu een meelevende Javaan-
se gemeente en een tehuis voor Javaanse kinderen,
waar ongeveer vijftig kinderen een lielderijke verzor-
ging en een goede opvoeding genieten. Het Gouverne-
ment geeft voor wezen en verwaarloosde kinderen, die
hier of elders door de Zending worden verzorgd, een
kleine subsidie. Ongeveer 200 kinderen bezoeken onze
Christelijke school. Vlak bij de zendingspost zien wij
een grote koestal met een twintigtal koeien. Een groot
bananen- en citrusveld ernaast getuigt er van, dat men
er zijn best doet, om zelf lets bij te dragen in het onder-
houd der kinderen en om hen op te voeden tot goede
landbouwers.
Langs de weg, voorbij de zendingspost, staan tal van
kleine huizen op gronden van Christen-Javanen, die
het liefst dicht bij de zendingspost willen wonen, al
is ook hier nu, wegens gebrek aan arbeiders, geen zen-
deling meer; deze moet uit Paramaribo komen. Het
kindertehuis wordt door een zuster geleid en het dage-
lijkse werk in de gemeente door een Javaanse goeroe
verricht.
Plantage Sorgvliet, tot voor enkele jaren 66n van de
meest bloeiende koffieplantages met tevens een grote
citrus- en bananen-aanplanting, komt in zicht. Het is
een woestenij geworden. Men zou kunnen huilen bij het
zien van zulk een verval, zulk een vernietiging van
noeste, menselijke arbeid. Op deze plantage was eens
een groot werk verricht en veel kapitaal gebruikt om
iets groots en goeds tot stand te brengen. Nu is allies
weg. Bedolven wonder onkruid ligt deze heerlijkheid v66r
ons; er is geen teken van herleven, op welke manier
ook, te ontdekken. Het wiel des tijds wentelt. Wat onder
is, komt boven en veel wordt er vermalen wonder het
rad van het lotgeval. Wie zal straks als heer en meester
op deze plantage zitten?
Daar ligt Alkmaar v66r ons, 66n van de mooiste zen-
dingsposten der Evang. Broedergemeente, voor het

83








werk wonder de Hindoestanies in 1916 gebouwd. In die
jaren was de Commewijne ~6n van de dichtst bevolkte
streken in Suriname. Er lagen vier grote vestigingsplaat-
sen voor Hindoestanies in de betrekkelijke nabijheid
en tal van dicht bevolkte plantages. Ook in dit opzicht
is alles veranderd. Op de plantages werken geen
Indidrs meer. De vestigingsplaatsen zijn voor een groot
gedeelte ontvolkt. Er wonen weinig Hindoestanies, meer
Javanen en enkele Creolen. Zelfs is er geen zendeling
voor dit volk meer, alhoewel hij er nog seteds voldoende
werkgelegenheid zou hebben. Toch heeft deze post
steeds grote betekenis, omdat er een groot kindertehuis
voor Hindoestaanse kinderen is gevestigd, waar onge-
veer tachtig kinderen zijn ondergebracht, wier verzor-
ging en opvoeding in handen is van de Zending dez
Evang. Broedergemeente.
Wij horen heerlijk, meerstemmig gezang in de school
en gaan er een kijkjd nemen. Meet dan honderd en vijf-
tig kinderen worden hier onderwezen, 't allermeest Hin-
doestaanse, w.o. vele van niet-Christelijke ouders, die
de voorkeur geven aan de school der Broedergemeente
boven die van het Gouvernement, recht aan de over-
kant van de straat. Daar zit nauwelijks een derde van
het aantal in deze school. Twee zusters hebben de lei-
ding van het kindertehuis (waar de kinderen intern
zijn) en twee onderwijzeressen van de school, waarvan
de ene een klas van wel honderd kinderen moet onder-
wijzen, allemaal kinderen, die op school pas beginnen
Nederlands te leren. Een onmogelijke taak zou men
zeggen en dat bij een temperatuur van gemiddeld 85
grade! Toch wordt er heel wat bereikt, zodat zij allen
goed Nederlands en vele andere, nuttige dingen leren.
De grotere en begaafde kinderen krijgen ook gelegen-
heid om zich verder te bekwamen. Wij zien er grote
meisjes met heldere ogen, bezig met Frans, Duits en
Engels. Dat moet natuurlijk buiten de schooltijd gebeu-
ren en de bedoeling is, dat zij streaks naar Paramaribo
gaan om tot onderwijzeressen of andere dienst in de
Zending te worden opgeleid.







Keurig gekleed trekken al deze kinderen wonder lei-
ding van en juffrouw aan ons voorbij en voeren enkele
prachtige volksdansen voor ons op. Hier wordt schit-
terend sociaal-Christelijk werk verricht, tot zegen voor
land en volk.
Deze zendingspost ligt aan een bocht van de machtige
Commewijne-rivier, die tot ver in het binnenland voor
grote zeeschepen bevaarbaar is. Talrijk zijn de bauxiet-
schepen, die hier langs gaan op weg van en naar
Moengo en vaak leggen deze hier aan om een bezoek
te brengen aan de zusters, hetgeen zijn oorzaak hierin
heeft, dat de officieren van deze schepen vaak Scandi-
navi&rs zijn, tot welke volksgroep de zusters ook be-
horen. Deense vrienden der Broedergemeente bekosti-
gen in hoofdzaak dit tehuis.
Wij hebben hier een schitterend gezicht op de brede
river. Vooral 's avonds bij maneschijn is het bijna te
mooi om naar bed to gaan. Hoe mooi en gezellig het er
ook is, wij moeten verder en draaien al de vestigings-
plaats Alkmaar in. Wij rijden langs een brede sloot,
die met de river door een sluis is verbonden. De eerste
paar kilometer is alles met Hindoestanies bevolkt. Het
is de oudste vestigingsplaats in Suriname. De gronden
zijn echter tamelijk uitgeput door meer dan vijftig jaar
grondige exploitatie. Vele bewoners zijn weggetrokken
en proberen hun geluk elders.
Achter deze vestigingsplaats strekken zich, kilometers
ver, op zandritsen nieuwe vestigingen der Javanen
uit. Ook hier heeft de Broedergemeente een school, die
goed bezocht wordt, eigenlijk slechts een zogenaamde
dessaschool, waar het onderwijs in de Javaanse taal
gegeven wordt. Nu vragen ook deze Javanen onderwijs
in de Nederlandse taal en men is bezig, de school om
te vormen tot een Nederlandse. Dat kost meer geld! En
daarmee is het Gouvernement zeer zuinig en de Zen-
ding heeft het ook niet.
Er is ook een kleine, jonge, gemeente, bestaande uit zes
gezinnen en enkelingen, die veel hebben moeten door-
maken om deze stap tot de gehate Christenen te doen.







De Javaanse onderwijzer met zijn vrouw kan ons daar
veel van vertellen. Hun levensloop is een roman op
zichzelf, die getuigt van de macht van de Geest Gods,
zielen uit de duisternis te roepen en te redden. Deze
kleine gemeente geeft goede hoop voor de toekomst,
en doet verwachten, dat hier vele vruchten zullen ge-
oogst worden, mede door het werk wonder de kinderen
in de school.
Zo verlaten wij ook deze interessante nederzetting, waai
in maatschappelijk en in geestelijk opzicht prachtig
werk wordt verricht, en keren terug naar de Comme-
wijne, onze reis voortzettend langs deze river. Wij pas-
seren Nijd en Spijt, een verlaten plantage, waar echter
nu uitgestrekte rijstvelden zijn; dan de verlaten plan-
tage Mon TrBsor, nu gekocht door een Indikr (die van
plan is, hier een modeme rijstpolder van te maken met
de modernste machines, die voor dit doel te krijgen
zijn); en vervolgens de plantages Welgelegen en Kat-
wijk. Deze streek herkent men niet, de plantages zijn
weg en alles is omgetoverd in eindeloze rijstvelden der
Javanen. Wederzorg! Deze naam wekt onaangename
herinneringen op van vroegere tijden, toen men met de
slaven kon doen, wat een duivels hart verzon. Wat hier
op deze plaats in dit opzicht is uitgehaald, gaat alle
verbeelding te boven. Nu probeert men met wat citrus
het leven er in te houden. Of het lukken zal? Wij weten
het niet. Er kleeft hier al op zo vele plaatsen bloed aan
de bodem.
Bij Spieringshoek houdt de weg op en staan wij voor
het oerwoud. Wij laten onze auto naar Paramaribo
terug rijden en zetten onze reis per boot voort. Er is wei-
nig leven te ontdekken. Aan de overkant ligt de vesti-
gingsplaats Hecht en Sterk met een verlaten zendings-
post der Broedergemeente. Nu en dan komen wij langs
een plantage (in verval); een povere nederzetting van
Creolen; enkele hutten van eenzame ploeteraars in het
oerwoud.
Bij Sommelsdijk stroomt de Cottica in de Commewijne
en deze draait af naar rechts. Wij doen hetzelfde en







volgen een korte tijd de over, totdat wij tot de Com-
metewane komen, die niet ver van Sommelsdijk, aan
de andere kant in de Commewijne vloeit. Deze river
slaan we nu in, want hier is iets te zien van het grootste
belong voor de toekomst van Suriname. Sedert April
1946 is men er bezig met een experiment, dat nu bijna
,geen proefneming meer is. Toen verleden jaar de Suri-
naamse jongens uit de oorlog terugkeerden, die een
,groot stuk van de wereld hadden gezien, was in hun
hart het verlangen gerijpt, om ook hun mooie, rijke en
toch zo verwaarloosde Vaderland tot nieuwe bloei te
helpen brengen. Ze wisten dat dit alleen zou kunnen
door noeste arbeid en door een enorm uithoudingsver-
mogen. Ze wisten ook, dat daarvoor geld, organisatie,
goede leading on machines nodig zouden zijn.
Toen zij hun bonus kregen, honderden guldens ieder,
hadden zij geld; maar als ze niet oppasten, was dat
gauw weg. Zo riepen enthousiaste oorlogsveteranen de
anderen bij elkaar en hielden hun voor, dat ze gez&-
menlijk iets groots met dit kleine moesten beginnen, een
onderneming op touw zetten, die het bewijs kon leve-
ien, dat ook de Creool tot landbouw en handenarbeid in
staat is en daarin iets presteren kan; en verder dat al
de verschillende rassen in Suriname, die in de oorlogs-
tijd schouder aan schouder hadden gestaan voor de
verdediging van de democratic tegen machtige vijan-
den, ook in Suriname schouder aan schouder konden
staan en samenwerken voor de opbouw van hun dier-
baar land, dat zij allen lief hadden. Ze moesten maar
samen een grote en grootse ondememing op touw zet-
-ten. Nu ophouden met het gebedel: ,,anti sa pai" (het
Gouvemement zal betalen); nu ophouden met het ge-
mopper en gekanker, met het geroep om baantjes, met
't schelden op de regering, met het wachten op de uit-
slag van de beraadslaging van Comit6's en uitgezon-
den ,,deskundigen"I ,,Suriname wil autonomie hebbeni"
Tiepen ze uit. ,,Maar laten wij nu bewijzen dat dit kan,
dat wij willen werken, dat wij offers willen brengen, dat
wij zelf vertrouwen hebben in de toekomst van Suri-




University of Florida Home Page
© 2004 - 2010 University of Florida George A. Smathers Libraries.
All rights reserved.

Acceptable Use, Copyright, and Disclaimer Statement
Last updated October 10, 2010 - - mvs