• TABLE OF CONTENTS
HIDE
 Front Cover
 Half Title
 Title Page
 Cordeel der pers over den...
 Dedication
 Foreword
 Table of Contents
 De Kolonie en hare Bevolking
 De oudste bewoners en de eerste...
 De aankomst der Zeewen onder Abraham...
 Suriname, eene bezitting van de...
 Het Bestuur van Cornelis van Aerssen...
 De toestand de Kolonie na den inval...
 Het Bestuur van Johan Jacob Mauricius,...
 Het Bestuur van den Gouv-Generaal...
 Tochten tegen de Marrons
 Financieele toestand der Kolonie...
 Staatsregeling - Levenswijze -...
 Het Bestuur van Juriaan François...
 Suriname weer eene Nederlandsche...
 Suriname een wingewest van Engeland,...
 Nederland neemt Suriname weer in...
 Het Bestuur van den Gouverneur-Generaal...
 Kolonisatie
 Het Bestuur van Reinier Frederik...
 Van het vertrek van Van Raders...
 Emancipatie of vrijverklaring der...
 Het Bestuur van Willen Hendrik...
 Het Bestuur van Jhr. Cornelis Ascanius...
 Het Bestuur van den Gouverneur...
 Het Bestuur van Mr. Hendrik Jan...
 Het Bestuur van Jhr. Maurits Ardiaan...
 Suriname tijdens het Regentschap,...
 Register














Title: Overzicht der geschiedenis van Suriname
CITATION PAGE IMAGE ZOOMABLE
Full Citation
STANDARD VIEW MARC VIEW
Permanent Link: http://ufdc.ufl.edu/UF00074079/00001
 Material Information
Title: Overzicht der geschiedenis van Suriname
Physical Description: xvi, 232 p. : ; 20 cm.
Language: Dutch
Creator: Thomson, J R
Publisher: M. Nijhoff
Place of Publication: 's-Gravenhage
Publication Date: 1903
Edition: 2. verm. druk.
 Subjects
Subject: History -- Suriname   ( lcsh )
Genre: non-fiction   ( marcgt )
 Notes
Statement of Responsibility: door J. R. Thomson.
 Record Information
Bibliographic ID: UF00074079
Volume ID: VID00001
Source Institution: University of Florida
Rights Management: All rights reserved by the source institution and holding location.
Resource Identifier: aleph - 000590780
oclc - 23763974
notis - ADB9597

Table of Contents
    Front Cover
        Front Cover 1
        Front Cover 2
    Half Title
        Page i
        Page ii
    Title Page
        Page iii
        Page iv
    Cordeel der pers over den 1 druk
        Page v
        Page vi
        Page vii
        Page viii
    Dedication
        Page ix
        Page x
    Foreword
        Page xi
        Page xii
        Page xiii
        Page xiv
    Table of Contents
        Page xv
        Page xvi
    De Kolonie en hare Bevolking
        Page 1
        Page 2
        Page 3
        Page 4
        Page 5
    De oudste bewoners en de eerste kolonisten
        Page 6
        Page 7
        Page 8
        Page 9
        Page 10
        Page 11
        Page 12
        Page 13
        Page 14
    De aankomst der Zeewen onder Abraham Crynssen
        Page 15
        Page 16
    Suriname, eene bezitting van de West-Indische Compagnie
        Page 17
        Page 18
        Page 19
        Page 20
    Het Bestuur van Cornelis van Aerssen van Sommelsdijck (1683-1688) en de invallen der Franschen
        Page 21
        Page 22
        Page 23
        Page 24
        Page 25
        Page 26
        Page 27
        Page 28
        Page 29
        Page 30
        Page 31
        Page 32
        Page 33
        Page 34
        Page 35
    De toestand de Kolonie na den inval van Cassard tot aan de komst van Mauricius, 1712-1742
        Page 36
        Page 37
        Page 38
        Page 39
    Het Bestuur van Johan Jacob Mauricius, 1742-1751
        Page 40
        Page 41
        Page 42
        Page 43
        Page 44
        Page 45
        Page 46
        Page 47
        Page 48
        Page 49
    Het Bestuur van den Gouv-Generaal Wigbold Crommelin
        Page 50
        Page 51
        Page 52
        Page 53
        Page 54
    Tochten tegen de Marrons
        Page 55
        Page 56
        Page 57
        Page 58
        Page 59
        Page 60
    Financieele toestand der Kolonie in de 18 eeuw
        Page 61
        Page 62
        Page 63
    Staatsregeling - Levenswijze - Godsdienst - Onderwijs in de 18 eeuw
        Page 64
        Page 65
        Page 66
        Page 67
        Page 68
        Page 69
        Page 70
        Page 71
        Page 72
    Het Bestuur van Juriaan François de Friderici (1792-1802)
        Page 73
        Page 74
        Page 75
        Page 76
        Page 77
        Page 78
        Page 79
        Page 80
        Page 81
        Page 82
        Page 83
    Suriname weer eene Nederlandsche Kolonie
        Page 84
        Page 85
    Suriname een wingewest van Engeland, 1804-1816
        Page 86
        Page 87
        Page 88
        Page 89
        Page 90
        Page 91
        Page 92
        Page 93
        Page 94
    Nederland neemt Suriname weer in bezit
        Page 95
        Page 96
        Page 97
        Page 98
        Page 99
        Page 100
        Page 101
        Page 102
        Page 103
        Page 104
        Page 105
        Page 106
        Page 107
        Page 108
        Page 109
        Page 110
        Page 111
        Page 112
        Page 113
        Page 114
        Page 115
    Het Bestuur van den Gouverneur-Generaal Burchard Jean Elias, 1842-1845
        Page 116
        Page 117
        Page 118
    Kolonisatie
        Page 119
        Page 120
        Page 121
        Page 122
    Het Bestuur van Reinier Frederik Baron van Raders, 1845-1852
        Page 123
        Page 124
        Page 125
        Page 126
        Page 127
        Page 128
    Van het vertrek van Van Raders tot aan de Emancipatie, 1852-1863
        Page 129
        Page 130
        Page 131
        Page 132
        Page 133
        Page 134
        Page 135
        Page 136
    Emancipatie of vrijverklaring der slaven en hare gevolgen voor de Kolonie
        Page 137
        Page 138
        Page 139
        Page 140
        Page 141
        Page 142
        Page 143
        Page 144
        Page 145
        Page 146
    Het Bestuur van Willen Hendrik Johan van Idsinga, 1867-1873
        Page 147
        Page 148
        Page 149
        Page 150
        Page 151
    Het Bestuur van Jhr. Cornelis Ascanius van Sypesteyn, 1873-1882
        Page 152
        Page 153
        Page 154
        Page 155
        Page 156
        Page 157
        Page 158
        Page 159
        Page 160
        Page 161
        Page 162
        Page 163
        Page 164
        Page 165
        Page 166
        Page 167
    Het Bestuur van den Gouverneur Johan Herbert August Willen Baron van Heerdt tot Eversberg, 1882-1885
        Page 168
        Page 169
        Page 170
        Page 171
        Page 172
    Het Bestuur van Mr. Hendrik Jan Smidt, 1885-1888
        Page 173
        Page 174
        Page 175
        Page 176
        Page 177
        Page 178
        Page 179
        Page 180
        Page 181
        Page 182
    Het Bestuur van Jhr. Maurits Ardiaan de Savornin Lohman (1889-1891)
        Page 183
        Page 184
        Page 185
        Page 186
        Page 187
        Page 188
        Page 189
        Page 190
        Page 191
        Page 192
        Page 193
        Page 194
        Page 195
        Page 196
        Page 197
        Page 198
        Page 199
        Page 200
    Suriname tijdens het Regentschap, 14 Nov. 1890 - 31 Aug. 1898
        Page 201
        Page 202
        Page 203
        Page 204
        Page 205
        Page 206
        Page 207
        Page 208
        Page 209
        Page 210
        Page 211
        Page 212
        Page 213
        Page 214
        Page 215
        Page 216
        Page 217
        Page 218
        Page 219
        Page 220
        Page 221
        Page 222
        Page 223
        Page 224
        Page 225
        Page 226
        Page 227
    Register
        Page 228
        Page 229
        Page 230
        Page 231
        Page 232
Full Text

K





*1*.


'I T Twee



'S-GRAVE!
S MARTINS
::ti iiinr


de, vcrmeerderder Druk

2


NHAGE
NIJHOFF


J. R. THOMSON




Overzicht der

Geschiedenis

van Suriname
















UNIVERSITY
OF FLORIDA
LIBRARIES











I IeA I Is


-_-r I




















Overzicht der Geschiedenis van Suriname.









Overzicht der Gesehiedenis

VAN


SURINAME

DOOR

J. R. ,MRMSON
Ondmerw zer aon de Openbare School avr U. L. O.
te Paramnaribo


Tweede, vermeerderde Druk


'S-GRAMVEUAGE
MARTINS NIJHOFF
1903

















Oordeel der Pers over den 1" Druk.





J. i. THOMSON, OVERZICHT DER GESCHIEDENIS
VAN SURNAME, door Mr. A. C. WESENHAGEN.

De Zuid-Hollandsche Boek- en Handelsdrukkerij gaf wonder
bovenstaanden bescheiden titel onlangs een zeer merkwaardig
en degelijk geschrift nit, dat verdient in de algemeene belang-
stelling te worden aanbevolen; niet slechts ter kennisneming
door onze staatslieden en verdere ingewijden en deskundigen,
doch nit hoofde van den voor een ieder bevattelijken inhoud,
den vloeienden stijl en den populairen vorm ook door het
groote publiek, special door de onderwijzers der jengd, zoo-
wel in Nederland als in Suriname.

Men kan door middel van genoemd geschrift Suriname en
de Surinaamsche toestanden in beknopten, chronologischen
vorm en toch grondig en volledig leeren kennen.

Nergens laat de schrijver zich tot hartstochtelijkheid ver-
voeren; bij de vele door hem beschreven kabalen en conflicten
stelt hi zich nimmer partij, hij geeft van eenzuiverhistorisch
standpunt de feiten eenvoudig terug, en voor zoover tid-
genooten die kunnen beoordeelen in den regel volkomen
jnist.
Het Vaderland.












Wij bevelen dit boek van 232 bladzijden zeer aan ter lezing,
daar het kort en duidelijk een zeer goed overzicht geeft.
Vooral voor de scholen van M. U. L. O. en M. O. kan het
van nitstekend nut zijn.
Oost en West.

. Tot zoover de Heer VAN EEDEN. Op zijn
aandringen werd deze culturtuin onder het bestuur van den
Gouv. Jhr. Van Asch van Wijck aangelegd en het feit dat
dit geschiedde wonder het bestuur van dezen Gouverneur, even-
als vele andere productive werken, brengt ons tot eene
nadere lectuur van het interessante boekwerk van den Heer
TaoHsoN, .Overzicht der Geschiedenis van Suriname."
A. WEREMEUS BUnING. Nieutws van den Dag.

Dit werk verdient ten voile, dat er de aandacht op geves-
tigd wordt, daar niet alleen de behandeling van de stof op
zich zelf valt te prijzen, maar het ook meer dan sommige
andere boeken, waarvan dit wel eens met eene gemeenplaats
beweerd wordt in een werkelijk bestaande behoefte voorziet.
en het feit, dat zijn werk officieel op de
Surinaamsche scholen als leerboek is ingevoerd, pleit zeker
zeer voor de onpartijdigheid, waarmede het geschreven is.
Over het algemeen schijnt het werk in Suriname gunstig te
zijn ontvangen en late wij hopen, dat ook het moederland
in zijne vooruitstrevende kolonie, die gelukkig in den laatsten
tijd meer en meer hier de aandacht trekt, genoeg belangstel-
ling moge toonen, om den tweeden druk van het boek, welke
nu reeds binnenkort verschijnen zal, spoedig geplaatst te
doen zijn.
Mr. A. TELTING. De Nederlandsche Spectator.

Het is een soort leesboek, waarin de Surinaamsche geschie-
denis tot heden beschreven staat. Deze ]aatste omstandigheid
verhoogt de waarde niet weinig: just de allerlaatste geschie-












denis, waarnaar in den regel de grootste vraag is, vindt men
zelden beknopt en duidelijk bij elkander.
. Zoo vindt men hier over het befaamde,
rumoerige bestuir van den Gouverneur Lohman een onbe-
vangen geschreven overzicht. Het boekje zal zeker velen wel-
kom zijn.
Nieuwe Rotterdamsche Courant.

Voor hen, die het uitvoerige werk van WOLBERS niet bezit-
ten, of het te uitgebreid vinden, is dit een zeer handig boekje,
dat in een kort bestek Suriname's geschiedenis geeft. Het
heeft bovendien de groote verdienste onpartijdig to zijn ge-
schreven en tot de aanvaarding van de Regeering door onze
gegerbiedigde Koningin to loopen.
HEzNDRK VAN BALEN. Het Vaderland.

Het doet ons inderdaad genoegen aan deze voortreffelijke
pennevracht des heeren THOMSON een paar waardeerende woor-
den to kunnen wijden, te meer, wijl wij het werk zonder eenig
voorbehoud meenen te kunnen aanbevelen.
. .. De. schrijver geeft steeds van groote on-
partijdigheid blijk en is in zijne voorstellingen zeer objectief.
.... Wij achten het werk zeer geschikt voor
Hoogere Burgerscholen en Gymnasia in Holland en school-
bibliotheken.
De Surinamer.

.... Wie zich in 't book verdiept, left, om
zoo te zeggen, mede met de feiten. Vandaar, dat al lezende
de belangstelling klimt en de meesten niet zullen eindigen
voor het boek uitgelezen is.
... Een ieder, die eenig belangstelt in de
geschiedenis van Suriname, schaffe zich dit werk aan. De
inhoud beantwoordt volkomen aan den titel De lezer krijgt
in beknopten vorm inderdaad een helder ,,overzicht" der
geschiedenis van Suriname.
Onze West.











De Heer TaoMsoN heeft met het schrijven van dit werkje
iets nuttigs verricht, vooral voor Nederland, waar 't publiek
over 't algemeen zoowel met de huidige als voormalige toe-
standen in de kolonie weinig op de hoogte is. Ook voor onder-
wijzers in 't algemeen en voor diegenen wonder hen, die van
de geschiedenis hunne lievelingsstudie maken, in 't bjzonder,
is dit werkje eene welkome verschijning. Duidelijk in elkaar
gezet, vlot geschreven, laat het zich aangenaam lezen; het
daalt niet in te veel details af, geeft ook niet weinig, mist
de droogte aan zooveel geschiedenisboeken eigen, zoodat men
het eenmaal ter hand genomen, gaarne doorleest.
E. B. J. Lurrn. Het Schoolblad.

























Aan den Directeur van het Koloniaal Museum


F. W. VAN EEDEN,

den onvermoeiden strijder voor Suriname's belangen,

wordt als een bl#k van Hoogachting en Waardeering

dit OVEBZICHT DER GESCHEDENIS VAN SURINAME

opgedragen door

den Schrijver.
Paramaribo, October 1900.
















VOORWOORD.





Bij het samenstellen van dit ,Overzicht der Geschiedenis
van Suriname" koesterde ik de hoop, dat dit boek niet
alleen voor schoolgebruik geschikt zou worden bevonden,
maar ook buiten de school de aandacht van meer ontwik-
kelde lezers tot zich zou trekken.
Het is mij aangenaam in dit Voorwoord bij den Tweeden
druk te kunnen verklaren, dat deze dubbele hoop verwezen-
lijkt is. Immers, mijn ,Overzicht" is op de meeste scholen in
Suriname ingevoerd en van vele ontwikkelde Nederlanders
en Surinamers mocht ik de verzekering ontvangen, dat zij
met veel belangatelling en ingenomenheid het boek gelezen
en herlezen hebben.
Ook waren de talrijke beoordeelingen in Tijdschriften en
Dagbladen over 't algemeen vrij gunstig, soms zelfs zeer
vleiend voor den schrijver.
In' n opzicht ben ik toch teleurgesteld! Ik had mij nl.
gevleid, dat mijn ,Overzicht" in Nederland in veler handen
zou komen en het gevolg hiervan zou zijn, dat belangatel-
ling in mijn geboorteland zou worden opgewekt of levendig
gehouden.
In weenril nu van de zeer gunstige beoordeelingen van
mannen met klinkende name of van gezaghebbende bladen









VOORWOORD.


en troty de ijverige pogingen van de gunstig bekende firma
MARTINUS NIJHOFF om het boek in ,trek" te brengen, kon-
den van den Eersten druk slechts weinige exemplaren in
het Moederland geplaatst worden.
In den 2el druk is hier en daar wat bijgevoegd of aan-
gevuld, terwijl in tal van noten belangrijke mededeelingen
zijn gedaan. Het hoofdstuk ,Kolonisatie" is belangrijk
aangedikt. Bij het bewerken van dit hoofdstuk werd geput
wit de lezenswaardige schets van H. PlJTTERSEN, ,Euro-
peesche Kolonisatie" en uit het geschrift van JuLIU E.
MULLER en C. HOEKSTRA, ,Het vifftigjarig Jubild der
Boeren in Suriname".
Overigens is het werk onveranderd gebleven en eindigt
het ook nu met de Troonsbeklimming onzer geaerbiedigde
Koningin. Het zou m. i. voorbarig, zoo niet onbescheiden
zin, nu reeds een oordeel uit te spreken over het Bestuur
van Mr. W. TONCKENS J.Lz., waar deze nog Gouverneur
van Suriname is en de resultaten van vele zijner Be8tuurs-
daden nog moeten worden afgewacht.
Aan den wensch van eenige bevoegde beoordeelaare, dat
het werk by een volgenden druk van een Register zou
worden voorzien, tot gemnLk van hen, die het een of ander
wenschen nw te slaan, is r oldaan.
Daarentegen heb ik het rerlangen van hen, die meenden,
dat het boek met eene ,Tijdtafel" inoest worden verrijkt
niet bevredigd, daar ik het nut hiervan niet kan inzien.
Aun den waarn. Gour. JAN WOUTER VAN OOSTERZEE en
den Gonvernements-Secretaris C. F. ScHOCH betuig ik hierbij
mijn' dank roor de bereidwilligheid, waarmee mij de toegang
tot de Gouvernements Archieven werd verleend, terwijl ik
Dr. H. D. BENJAMINS, Insp. van het Onderwijs, dankbaar
blijf voor de vele nuttige wen ken mij, bij de samenstelling
rain dit werk. yegeven.








VOORWOORD. III

Aan Mr. A. C. WESENHAGEN, die in vier numbers van
Het Vaderland (1-14 Sept. 1901) van mijn ,Overicht"
zulk een grondige en waardeerende critiek gaf, zal nit dezen
2" druk blijken, dat ik mijn voordeel heb gedaan met zijne
vele juiete opmerkingen, waarvoor ik hem graag warren
dank betuig.
Mocht de bewering van den Heer J. F. SNELLEMAN in
het Tijdschrift van het ,Kon. Aardrikskundig Genoot-
schap" bewaarheid worden, ,dat de schrijver kennis ver-
epreidend van, ook belangstelling wekken zal voor dit schier
in alle opzichten geteisterde laud", dan zal de tijd en ook
de moeite aan de sam-enstelling van dit boek besteed, ruim-
schoots beloond zijn.

PARAMARIBO, Juli 1902.
DE SCHEIJVEB.












INHOUD.

Blz.
I. De Kolonie en hare bevolking . 1
EERSTE TJDVAK.
Van de ontdekking van Amerika tot den vrede
van Breda of van 1492-1667.
II. De oudste bewoners en de eerste kolonisten 6
III. De aankomst der Zeeuwen onder Abraham
Crynssen . . ... 15
TWEEDE TIJDVAK.
Van den vrede van Breda tot den vrede van
Amiens of van 1667-1802.
IV. Suriname eene bezitting van de West-
Indische Compagnie . .. 17
V. Het Bestuur van C. A. v. Sommelsdijck. 21
VI. De toestand der Kolonie na den inval
van Cassard. . . 36
VII. Het Bestuur van J. J. Mauricius. 40
VIII. Het Bestuur van den Gouv.-Generaal
Wigbold Crommelin . ... 50
IX. Tochten tegen de Marrons .... .55
X. Financigele toestand der Kolonie in de
18e eeuw. .......... 61
XI. Staatsregeling. Levenswijze. Gods-
dienst. Onderwijs in de 18e eeuw. 64
XII. Het Bestuur van J. F. de Friderici .. 73








INHOUD.


Blz.
DERDE TIJDVAK.
Van den vrede van Amlens tot de vriverklarliag
der slaven of van 1802-1863.
XIII. Suriname weer eene Nederlandsche
Kolonie . ... 84
XIV. Suriname een wingewest van Engeland 86
XV. Nederland neemt Suriname weer in
bezit . . .. 95
XVI. Het Bestuur van den Gouv.-Generaal
B. J. Elias . .. 116
XVII. Kolonisatie . . .. 119
XVIII. Het Bestuur van R. F. Baron v. Raders. 123
XIX. Van het vertrek van Baron v. Raders
tot aan de Emancipatie. ... .129

VIERDE TIJDVAK.
Van de vrijverklaring der slaven in 1863 tot heden.
XX. Emancipatie of vrijverklaring der sla-
ven en hare gevolgenvoor de Kolonie 137
XXI. Het Bestuur van W. H. J. v. Idsinga 147
XXII. Het Bestuur van Jhr. C. A. v. Sypesteyn 152
XXIII. Het Bestuur van J. H. A. W. Baron van
Heerdt tot Eversberg . 168
XXIV. Het Bestuur van Mr. H. J. Smidt 173
XXV. Het Bestuur van Jhr. M. A. de
Savornin Lohman. ... ... 183
XXVI. Suriname tijdens het Regentschap 201
















I. De Kolonie en hare Bevolking.


1. Suriname noemt men het land, dat een
deel uitmaakt van het op de noordoostelijke kust
van Zuid-Amerika gelegen Guyana en dat begrensd
word door den Atlantischen Oceaan,de Marowijne,
het Tumuc-Humac gebergte en de Corantijn.
Deze naam is waarschijnlijk ontleend aan een'
Indiaanschen stam, de Surinen, die af en aan dit
land bewoonden en reeds vroeg een' zekeren trap
van ontwikkeling moesten bereikt hebben, daar
zij zeer handig waren in het bewerken van hout.
Dit blijkt uit de houten banken en stolen, rijke-
lijk van beeldhouwwerk voorzien, die door hen
vervaardigd werden.
Het land beslaat eene oppervlakte van 3000
[ geographische mijlen of 16 million H.A. en
is dus ongeveer vijf maal zoo groot als Nederland.
Slechts een klein deel van de Kolonie Suriname
is bekend. Het bebouwde of bewoonde gedeelte
beslaat dan ook weinig meer dan het duizendste
deel van het geheele land.










Van de zeekust tot ongeveer 15 geographische
mijlen d. i. 111 K.M. landwaarts in, bestaat de bodem
uit alluviale grondsoorten, die in onzen tijd nog
hier en daar belangrijke vormveranderingen onder-
gaan.
Uitsluitend op deze in hooge mate vruchtbare
alluviale gronden werden door Engelschen, Neder-
landers en Franschen talrijke suiker-, koffie-,
katoen- en cacaoplantages aangelegd.
De groote vruchtbaarheid van de kuststreek van
Suriname gaf zelfs aanleiding tot het legendarisch
verhaal, dat een wandelstok, door een' wandelaar
op eene eenzame plek achteloos in den ground ge-
stoken, na eenige dagen reeds wortel had gescho-
ten en spoedig met groene bladeren prijkte.

2. Het land, dat door de Natuur zoo rijk
gezegend is, kan zich evenwel niet in bet bezit
van eene groote bevolking verheugen. Zoowel
volstrekt als betrekkelijk is de dichtheid van be-
volking zeer gering! Suriname, dat vijf maal
zoo groot is als Nederland telt nog geen 70000
inwoners, d. i. het 66n achtste deel van de bevol-
king der stad Amsterdam!
Van een Surinaamsch volk kan er geen sprake
zijn. Immers de bevolking bestaat uit een boute
mengeling van Europeanen, Afrikanen, Aziaten en
hunne afstammelingen.










De oorspronkelijke bewoners, de Indianen of
Bokken, leiden steeds een nomadenleven en
hunne verslaafdheid aan sterken drank richt zulke
groote verwoestingen wonder hen aan, dat de tijd,
waarop dit ras tot de geschiedenis zal behooren,
wellicht niet ver verwijderd is.
De eerste bewoners van Suriname zin eigenlijk
de vreedzame Arowakken en Warrows geweest.
Eerst later kwamen de krijgshaftige Caraiben er
zich ook vestigen. Sluw van aard, kregen zij al
heel spoedig een zeker overwicht op de andere
stammen.

3. Gelegen tusschen 20 en 60 N.B., dus niet
ver van den evenaar, heeft Suriname een warm,
doch gezond klimaat. Ofschoon er aan de behoeften
der Hygiene weinig of niet voldaan word, is het
sterftecijfer, vergeleken met dat van andere in dit
opzicht meer bevoorrechte landen, niet ongunstig.
De warmte, die op sommige tijden van het jaar
zeer drukkend en afmattend is, wordt vaak ge-
temperd door frissche zee- en landwinden. Waar-
schijnlijk is het afmattende klimaat er de oorzaak
van, dat de geboren Surinamer zelden groote
krachtsinspanning of onverzettelike volharding ten
toon spreidt. Ook spaarzaamheid en zuinigheid
behooren niet tot de deugden, die er algemeen
beoefend worden.










4. De Geschiedenis van Suriname klimt niet
op tot eene hooge oudheid.
Na de ontdekking van Amerika (1492) gingen er
vele jaren voorbij, voordat dit land eene blijvende
bevolking kreeg. Toen Nederland reeds een' hoogen
trap van beschaving en ontwikkeling had bereikt,
waren de dichte, haast ondoordringbare wouden
van de Wilde Kust, zooals Guyana vroeger ge-
noemd werd, slechts door onbeschaafde, in den
natuurstaat levende Roodhuiden bevolkt.
Wat er van de 170, 18* en de eerste helft der
19" eeuw staat aangeteekend, vormt een doorloo-
pend verhaal van gruwelen en onlusten! De slaven
waren aan de vreeselijkste mishandelingen blootge-
steld en zoowel hierdoor, als door den overmatigen
arbeid, dien zij moesten verrichten, bezweken velen.
Eerst in 1863 werd door de afschaffng van de
slavernij voor good een einde gemaakt aan deze
menschonteerende barbaarschheid.
W61 bracht de schok, door de Emancipatie der
slaven veroorzaakt, de Kolonie schier ten ondergang,
daar ettelijke bloeiende plantages bij gebrek aan
werkkrachten moesten verlaten of gesloopt worden,
wBl gevoelen wij nog tot op onzen tijd den terug-
slag van deze ingrijpende hervorming, maar toch
zal men moeten erkennen, dat bn met het verbie-
den van den slavenhandel dank zij het edele
streven van een Wilberforce 6n met de afschaf-










fing van de slavernij, waarvoor den Vader onzer
geeerbiedigde Koningin alle lof toekomt, de regee-
ring haren plicht gedaan heeft, een plicht, waar-
van de vervulling in onze beschaafde 190 eeuw
moeieljk langer kon worden uitgesteld.

De Geschiedenis van Suriname laat zich gevoegljk
verdeelen in de volgende tijdvakken:

Eerste tij dvak: Van de ontdekking van Amerika
tot den vrede van Breda of van
1492-1667.

Tweede tijdvak: Van den vrede van Breda tot
den vrede van Amiens of van
1667-1802.

Derde tijdvak: Van den vrede van Amienstot
de vrijverklaring der slaven of
van 1802-1863.

Vierde tijdvak: Van de vrijverklaring der sla-
ven in 1863 tot heden.














EERSTE TIJDVAK.


Van de ontdekking van Amerika tot den
vrede van Breda of van 1492-1667.




II. De oudste bewoners en de eerste kolonisten.

5. Door de ontdekking van Amerika werd
bij velen de lust opgewekt tot het doen van ont-
dekkingsreizen. Twee der bekwaamste zeeliedenuit
dien tijd, Alonzo Ojedo en Juan de la Cosa, onder-
bevelhebbers van Americus Vespucci, bereikten in
1499 de kust van Guyana. Zij worden algemeen
beschouwd als de ontdekkers van dit deel van
Zuid-Amerika.
In 1500, hetzelfde jaar, waarin Cabral Brazilie
ontdekte, gelukte het aan Vincint Juan Pingon,
die Columbus op zijn eerste reis (1492-1493) had
vergezeld, den Amazonenstroom en het oostelijke
deel van Guyana te ontdekken.
Spoedig verspreidde zich het gerucht, dat een










deel van het pas ontdekte Guyana zoo rijk aan
goud was, dat de bewoners van die streek in
gouden huizen woonden en het oeverzand van een
zijner meren, Parima genaamd, hoofdzakelijk uit
stofgoud en edelgesteenten bestond. Dit om zijn
rijkdom zoo hooggeroemde deel van Guyana werd
wonder den naam van El-Dorado aangeduid. Vol-
gens eene Indiaansche legend most er ergens in die
streken een koning wonen, die gewoon was zich
elken morgen met stofgoud te beschilderen en
daarom den bijnaam kreeg van De vergulde koning.
Aan dit verhaal moet, volgens sommige schrtjvers,
de naam El-Dorado zijn ontstaan te danken
hebben.
Duizenden gelukzoekers, vooral Spanjaarden en
Portugeezen, trokken door Guyana ter opsporing
van het fabelachtige Dorado en het hersenschim-
mige Parima-meer! Zoozeer geloofde Spanje aan het
bestaan van dit Dorado, dat het met veel moeite
en groote kosten in 1593 het rijk van Guyana door
Domingo de Vera in bezit liet nemen. Ditgingmet
veel plechtigheid en groot vertoon gepaard! Voor
een kruis, naar het Oosten gekeerd, knielden aan-
voerder en soldaten neer en zonden een dankgebed
ten Hemel. Daarna dronk Domingo de Vera een
kop water leeg en begoot den ground zoover moge-
lijk met den inhoud van een tweede kopje. Ver-
volgens sneed hij met zijn zwaard het gras,










waarmee de ground, waarop hij stond, bedekt was,
wonder den uitroep: In den naam van God neem ik
bezit van dit land voor zijne Majesteit Don Filips,
onzen wettigen Opperheer!
Guyana is dus feitelijk het eerst eene bezitting
van Spanje geweest. Echter hebben de Spanjaarden
zich er niet blijvend gevestigd. In het deel, dat
nu Suriname genoemd wordt, werden zelfs in het
begin der 17* eeuw geene Europeesche inwoners
gevonden.

6. Hoewel duizenden den dood vonden in
Amerika's wildernissen, werd de hoop, om het
goudland te vinden, niet opgegeven. Hoevelen er
ook jammerlijk omkwamen, lieten andere avon-
turiers zich hierdoor niet weerhouden: hun goud-
dorst was toch grooter dan de vrees van in deze
moerassige oerwouden den dood te vinden.
Het doel dezer gevaarvolle tochten werd echter
niet bereikt! Toch hadden zij dit nut, dat vele stre-
ken, die anders lang onbekend zouden zin gebleven,
nu ontdekt en in alle richtingen doorkruist werden.
Een ander belangrijk gevolg van het vruchteloos
zoeken naar het Dorado is ook de invoering van
slaven uit Afrika. De Indianen, die door de Span-
jaarden gedwongen werden hen op hunne zwerf-
tochten te vergezellen, werden door hunne mees-
ters afgebeuld en konden, als vrije mannen zich










ook moeielijk schikken in den staat van sla-
vernij, waarin zj eensklaps gedompeld warden.
Een en ander had ten gevolge, dat zij in groote
menigte stierven. Met hun deerniswaardig lot
began, gaf Las Casas, een R. K. Priester, die
Columbus op zijn' tweeden tocht (1493-1496) naar
Amerika vergezeld had, zijnen landgenooten den
raad, liever uit Afrika een sterker ras dan het
Indiaansche, in te voeren. Deze raad werd gevolgd,
doch de hebzucht der Europeesche gelukzoekers
misbruikte weldra zoo schandelijk de raadgevingen
des edelen Priesters, dat, geheel in strijd met diens
bedoeling, de verfoeilike slavenhandel er het gevolg
van werd.
Wanneer voor het eerst Afrikaners naar Suriname
werden overgebracht, valt niet met zekerheid te
zeggen, maar dit is zeker, dat er reeds een groot
aantal slaven was ingevoerd, voordat dit land eene
bezitting van Nederland werd.
De in Suriname ingevoerde negers, flink ge-
bouwde en tegen alle vermoeienissen geharde men-
schen, kwamen van St. George del Mina, aan de
Kust van Guinea, revenals Brazilie door den dap-
peren Maurits Nassau voor Nederland veroverd.
De uit het binnenland geroofde negers werden naar
de zeekust gevoerd en door de slavenkoopers inge-
ruild voor wat ijzerwerk, kruit, Caurieschelpen
enz. Wat de ongelukkige negers op den tocht naar










hun nieuw vaderland te verduren hadden, gaat
alle beschrijving te boven. In de vuile slavensche-
pen zaten soms 600 dezer ongelukkigen dicht
opeengepakt. De bedorven lucht, die zij moesten
inademen, veroorzaakte vaak besmettelijke ziekten,
waaraan velen stierven. Te Paramaribo aangekomen
werden de nog levenden in het openbaar verkocht.
Vaak werden mannen van hunne vrouwen, moeders
van hare kinderen gescheiden!
Als de koop gesloten was, liet de nieuwe eigenaar
met een gloeiend ijzer zijne initialen op borst of
arm van zijn eigendom inbranden!
De meeste slaven werden naar de plantages
gevoerd, waar zij gewoonlk bij slechte voeding
bovenmatigen arbeid moesten verrichten.

7. De eerste nederzetting van Europeanen in
Suriname had plaats in 1630. In dit jaar vestigde
kapitein Marichal, door een zestigtal Engelschen
vergezeld, zich aan de Suriname-rivier. Toen David
Pieterse de Vries, na in 1634 in het zuiden van
Cayenne eene volkplanting te hebben aangelegd,
Suriname bezocht, vond hij kapitein Marechal met
zijne landgenooten bezig tabak te planten. Wat er
van deze nederzetting is geworden is niet bekend.
Waarschijnlijk heeft Marechal om de eene ofandere
reden zijne bezitting spoedig moeten verlaten.
Met 65 Franschen, die in 1640 wonder kapitein










de Noailly hier aankwamen en een fort later
Zeelandia genaamd begonnen aan te leggen,
liep het even slecht af, daar zij, zoowel door
ziekte als door de invallen der Indianen genood-
zaakt werden de Kolonie spoedig te verlaten.
Na het vertrek dezer kolonisten konden de oor-
spronkelijke bewoners van het land, de Indianen,
zich weer in het rustig bezit daarvan verheugen.
Maar deze vreugde zou kort duren!
Bij de Engelschen bestond er tijdens de revolutie,
die aan Karel I de kroon en het leven kostte (1649)
en wonder het Protectoraat van Cromwell (1653- 1658)
eene sterke neiging om kolonien in Amerika te
stichten.
In 1650 rustte Lord Willoughby, graafvan Parham,
op eigen kosten een schip uit, met bestemming
naar de kust van Guyana. Dit schip bereikte Suri-
name en de bemanning, vriendelijk door de Indianen
ontvangen, vestigde zich aldaar.
Naar lord Parham kreeg waarschijnlijk de stad,
die vroeger door de Franschen aangelegd was en nu
door de Engelschen vergroot werd, den naam van
Paramaribo. 1)
In 1652 kwam Parham zelf in Suriname aan.
Door woord en daad droeg hij veel bij tot den voor-

1) Volgens sommigen is de naam Paramaribo eene afeiding
van de Indiaansche woorden: panari = friend en bo=dorp.










uitgang van de nieuwe volkplanting, doch vertoefde
er zeer kort, daar hij inmiddels tot Gouverneur-
Generaal der West-Indische eilanden benoemd werd.
Hij vertrok toen naar Barbados, terwijl hij den
bevelhebber Ruff met het beheer der Kolonie belastte.
Het door de Franschen vroeger aangelegde Fort
werd nu vergroot en versterkt ter bescherming tegen
de invallen der Indianen.
Parham zond in 1652 nog 3 schepen met ver-
scheidene Engelsche families, waaronder vele joden,
ruim voorzien van alles, wat zij noodig hadden,
om zich hier blijvend te vestigen.
Langs de beide oevers der Suriname, in de nabij-
heid van het Fort en aan de river de Para, waar deze
zich in de Suriname stort, werden door de Engel-
schen ongeveer 50 plantages aangelegd, waarop
vooral suikerriet geplant werd. Ook werd weer
eene proef met de tabaksteelt genomen, die even-
min als vroeger slaagde.

8. De volle eigendom van het land en de kust
van Suriname werd door Karel II van Engeland
bij giftbrief van 2 Juli 1662 verzekerd aan Sir
Francis Willoughby, graaf van Parham, en aan
Laurens Hide, zoon van den Grootkanselier Graaf
van Clarendon.
In 1664 werd de bevolking aanzienlijk versterkt
door vele joden, die uit Cayenne wonder David Nassy










zich in Suriname kwamen vestigen. Zij werden
door Willoughby in alles met de Engelschen gelijk-
gesteld en mochten vrlj hunnen godsdienst belijden.
In dien tijd hadden de Joden het in vele landen
zwaar te verantwoorden! Uit Spanje en Portugal,
waar zij tijdens de overheersching der Mooren tot
grooten luister waren gekomen, werden zij ten
getale van 800 duizend verdreven.
Ofschoon zij in Itali, van de pausen Alexander VI,
Paul IV, Sixtus V beseherming ontvingen, gingen
velen zich in het pas ontdekte Brazilie vestigen (1500).
In 't eerst waren zij daar ook niet vrij van
wreede vervolgingen, maar toen Brazilie voor een
groot deel door de Nederlanders veroverd werd en
de dappere Johan Maurits van Nassau tot Gouver-
neur was aangesteld (1636-1644) brak eene gouden
eeuw voor hen aan. Zij kwamen tot zoo groote
welvaart, dat zij bij het vertrek van dezen Gou-
verneur rik genoeg waren om het prachtige paleis
door hem gebouwd voor eene belangrijke som aan
te koopen en tot eene synagoge in te richten.
Na het vertrek van Maurits van Nassau gingen
de zaken der Nederlanders in Brazilie zoo achteruit,
dat zij bij den vrede van den Haag (1661) het
geheele land weer aan Portugal voor acht million
gulden moesten afstaan.
De Portugeezen maakten het nu den Joden zeer
moeielijk. In 1654 werd hun zelfs de vrije godsdienst-










oefening en het verblijfin Brazilie ontzegd. Daarom
verlieten zij wonder David Nassy het land, om zich
grootendeels in Cayenne te gaan vestigen.
Dit land behoorde sedert 1624 aan Frankrijk,
doch in 1657 namen de Hollanders dit deel van
Guyana in bezit en vestigden zich daar wonder
Gerrit Sprdnger.
In 1664 echter going Cayenne, dat in vredestijd
door de Franschen wonder bevel van den zeeofficier
de la Barre veroverd werd, voor Nederland verloren.
De Joden vertrokken daarom naar Suriname, alwaar
zij door Willoughby met blijdschap werden ontvan-
gen, daar zij 6n door hunne kennis van den
landbouw 6n door hunne rfjkdommen de Kolonie
van veel nut konden zijn. Het getal inwoners wies
hierdoor tot 4000 aan. Deze toevloed van nieuwe
kolonisten en de schatten door hen uit Cayenne
meegebracht, legden den ground tot den lateren bloei
van Suriname.
De Indianen waren dus niet meer de meesters van
het land. Zij werden naar de binnenlanden gedrongen
en deden slechts van tijd tot tijd eene zwakke
poging, om de vreemde indringers te verdrijven.
Eindelijk verzoenden zfj zich met de Europeanen
van wie zij helaas! het gebruik van den alcohol
leerden.










III. De aankomst der Zeeuwen wonder
Abraham Crynssen.

9. De oorlog, die in 1665 tusschen Engeland
en Nederland was uitgebroken en bekend is wonder
den naam van Tweede Engelsche oorlog, was voor de
Kolonie van niet geringe beteekenis.
Tijdens dezen oorlog rustten de Staten van
Zeeland 3 oorlogsschepen uit, wonder aanvoering van
de kapiteins Julius Lichtenberg en Maurits de Rama
om de Engelschen ook in de Amerikaansche wateren
afbreuk te doen. In December 1666 stak dit eska-
der wonder bevel van den kapitein ter zee Abraham
Orynssen in zee en stevende den 28" Februari
1667 de Suriname-rivier op.
Onder het vuur der Engelschen deden de Zeeuwen
eene landing en namen na eene kleine schermut-
seling, waarbij zij weinig of geen verlies leden,
de sterkte in. Eenige uren na aankomst van Crynssen
woei reeds de Prinsenvlag van het fortje, waaraan
nu de naam van Zeelandia werd gegeven.
Crynssen stelde dadelijk de ingezetenen gerust
met de verklaring, dat ztj de voorrechten zouden
bltjven genieten hun door de Engelschen verleend.
De goederen van de Engelschgezinde inwoners en
van den gouverneur William Biam werden evenwel
verbeurd verklaard. De buit, door de Zeeuwen
gemaakt, bedroeg meer dan f 400,000.








16

Na het fort versterkt en op alles orde gesteld
te hebben, vertrok Crynssen, terwijl hij Maurits
de Rama als bevelhebber achterliet.
De vrede van Breda maakte den 31" Juli 1667
een einde aan den oorlog tusschen Engeland en
Nederland. Hierbij werd o. m. bepaald, dat de
plaatsen door de wederzijdsche vijanden v66r 10
Mei veroverd, aan den overwinnaar zouden ver-
blijven. Door deze bepaling kreeg Engeland Nieuw-
Nederland en Nederland Suriname in bezit.














TWEEDE TIJDVAK.


Van den vrede van Breda tot den vrede
van Amiens of van 1667-1802.



IV. Suriname, eene bezitting van de
West-Indische Compagnie.

10. De Engelsche kapitein John Hermans, waar-
schjnlijk onbekend met het sluiten van den vrede,
misschien ook door Lord Willoughby hiertoe over-
gehaald, verscheen op 18 October 1667, na eerst
Cayenne op de Franschen veroverd te hebben met
7 oorlogsschepen voor het fort Zeelandia. In weer-
wil van eene heldhaftige verdediging, geleid door
den dapperen ridder de Lezij, die uit Cayenne met
ruim 200 Franschen naar Suriname gevlucht was,
most weldra het besluit tot de overgave van het
fort genomen worden.
Nadat Hermans aan de inwoners veel schade
had berokkend door het vernielen hunner molens
en het plunderen hunner plantages, vertrok hij










naar Barbados, alwaar hij den bevelhebber Maurits
de Rama met vele andere gevangenen aan wal zette.
Ofschoon Willoughby, gouverneur van Barbados,
zeer goed wist, dat de vrede gesloten was, liet
hij toch de gevangenen naar Martinique vervoeren.
Daarop zond hij zijn' zoon Henry naar Suriname,
om de Engelschen, die daar gevestigd waren, over
te halen, de kolonie te verlaten. Het gevolg hier-
van was, dat ruim 1200 personen, waaronder de
joodsche familien, die met Willoughby in Suriname
gekomen waren, naar Jamaica vertrokken. Aan
deze nijvere Joden had dit eiland zijn' lateren bloei
gedeeltelijk te danken.
De schade door Henry Willoughby aan de Kolonie
toegebracht was zeer groot: niet alleen beroofde
hij het land van een belangrijk deel ztjner bevol-
king, maar hfj liet ook veel slaven, vee en suiker
naar Barbados vervoeren.
De regeering van de Vereenigde Provincien hiervan
verwittigd, beklaagde zich bij de Engelsche regee-
ring over deze onwettige handling van Willoughby.
Engeland zond onverwijld aan deze den last de
gemaakte schade te vergoeden en dadelijk zijn'
zoon de Kolonie te doen ontruimen. Slechts aan
den laatsten eisch werd voldaan.

11. Den slag door Willoughby haar toege-
bracht, kwam de Kolonie niet spoedig te boven.










Het gebrek aan arbeidskrachten deed zich sterk
gevoelen en er ontstond bij de bevolking, die meer
Engelsch- dan Hollandschgezind was, een geest van
ontevredenheid, die allen vooruitgang tegenwerkte.
Daarbij kwam nog het verschil, dat tusschen de
Algemeene Staten en Zeeland over het eigendoms-
recht van de Kolonie gerezen was. Daar Suriname
door den Zeeuwschen Commandeur Crynssen ver-
Soverd was, matigde Zeeland zich het gezag over
de Kolonie aan en stelde in Februari 1669 Filip
Julius Lichtenberg tot Gouverneur aan. De Alg.
Staten daarentegen oordeelden, dat de verovering
van Suriname op hunne kosten geschied was en
het oppergezag dus bij hen most berusten.
Dit geschil werd gelukkig bigelegd en Lichten-
berg kon eindelijk het Bestuur over de Kolonie
aanvaarden (1669-1671).
Gedurende het tweejarig Bestuur van Lichtenberg
veroorzaakten de tegenkantingen van de inwoners,
die liever weer wonder het gezag van Engeland
kwamen, hem veel zorg. Ook mocht het hem niet
gelukken de oorspronkelijke inwoners, deIndianen,
te bedwingen, die door hunne invallen de kolonisten
begonnen te verontrusten.

12. Bij den vrede van Westminster (1674) die
een einde maakte aan den Derden Engelschen Oorlog,
werd Nederland bevestigd in het voile bezit van










Suriname, doch Engeland bedong hierbij, dat het
den bewoners van Suriname vrij zou staan met
hunne slaven de kolonie te verlaten. Van ditrecht
maakten eenige joodsche familign, te zamen onge-
veer 300 personen, gebruik.
In December 1678 nam de Gouverneur Johannes
Heinsius (1678-1680) de teugels van het Bewind
in handen. Als secretaries van den Raad van Justitie
in Brazili6 had hij zich daar gunstig onderscheiden.
Van dezen Gouverneur had men groote verwach-
tingen, doch het is hem niet mogen gelukken ver-
betering te brengen in den slechten toestand, waarin
de Kolonie verkeerde. Toen hij dan ook in April
1680 te Paramaribo overleed, werd dit verlies noch
door de Surinaamsche bevolking, noch door het
Nederlandsch Bestuur al te zeer betreurd.
De invallen der Indianen namen zoo schrikbarend
toe, dat op herhaald aandringen van Heinsius Zee-
land er toe was overgegaan 150 man naar Suriname
te zenden, die echter weinig uitrichtten en reeds
in 1682 naar het Moederland terugkeerden.
Daar het beheer der Kolonie aan Zeeland slechts
moeielijkheden en kosten, doch geen voordeel ver-
schafte, verkochten de Staten van dit gewest in
1682 hun eigendom aan de West-Indische Com-
pagnie voor f 260.000.- De Alg. Staten keurden
dezen afstand goed en verleenden aan de nieuwe
eigenaars een Octrooi voor 10 jaren.










Doch de West-Indische Compagnie had haren
bloeitijd reeds lang achter den rug en kon dus de
zware kosten niet dragen, die vereischt werden,
om de Kolonie winstgevend te maken. Daarom
verkocht zij reeds in 1683 van haar nieuw eigendom
'/, aan de stad Amsterdam en I / aan Cornelis
van Aerssen van Sommelsdijck, die zich verbond
zelf als Gouverneur naar Suriname te vertrekken.
Den 24"e November 1683 bracht dan ook het schip
Jonge Pieter hem te Paramaribo aan.
De nieuwe eigenaars namen den titel aan van
Geoctroyeerde Societeit van Suriname.



V. Het Bestuur van Cornelis van Aerssen
van Sommelsdclck (1683-1688) en de
invallen der Franschen.

13. Bij de komst van dezen gouverneur 1), aan
wien Suriname zoo groote verplichtingen zou hebben,
was de toestand der Kolonie alles behalve roos-
kleurig. Door het vertrek der Engelsche kolonisten
waren vele plantages verlaten. De losbandigheid

1) Cornelis van Aerssen, Heer van Sommelsdijck, Bommel,
Plaat en Spijck, Sire en Markies van Chttillon, Baron van
Berni6re, werd in 1637 geboren. Zijn vader was de bevel-
hebber der troepen, die in 1650 den bekenden aanval op
Amsterdam deed.










der planters, de wreede behandeling der slaven,
de invallen der Indianen, de onderlinge twisten
tusschen de inwoners werkten in hooge mate be-
lemmerend op de ontwikkeling van dit door de
Natuur zoo rijk gezegende land.
Aan Van Sommelsdijck komt de eer toe door zijn
krachtig Bestuur eene groote verandering ten goede
in den algemeenen toestand der Kolonie te hebben
gebracht.
Uit een rijk en aanzienlijk geslacht geboren zijn
grootvader Francois van Aerssen was jaren lang
gezant van de Republiek der Vereenigde Nederlanden
aan het hof van Hendrik IV en van Lodewijk
XIII was Cornelis Aerssen van Sommelsdijck,
opgevoed aan het hof van den stadhouder Willem
II, de speelmakker van het Kind van Staat, den
later zoo beroemden koning-stadhouder Willem III.
Als kolonel van een regiment ruiterij help hij in
1672 zijn geboortegrond tegen de binnendringende
Franschen beschermen.
Hij was edelmoedig en ridderltjk van aard,
paarde aan vroomheid eene groote godsdienstige
verdraagzaamheid en was even weldadig als recht-
vaardig. Jammer, dat hj door zijn oploopend
karakter en door zekere norschheid velen van zich
vervreemdde en door eene al te groote gestrengheid
zich vele vijanden maakte.
Met de komst van Van Sommelsdijck begon een










nieuw leven voor de Kolonie. Door hem werd de
grondslag van haren lateren bloei en welvaartmet
vaste hand gelegd.
Er zijn weinig gouverneurs van Suriname aan
te wijzen, die zich er op beroemen kunnen met
zulk een ruimen blik den toestand der Kolonie
overzien te hebben en zoo doortastend te zijn ge-
weest in het uitroeien van misbruiken als de
ridderlijke Van Sommelsdijck.
Dat zijn werkkracht verbazend most zijn, blijkt
uit al hetgeen hij gedurende zifn vijfjarig Bestuur
heeft tot stand gebracht:
Door wijze verordeningen going hij zooveel mogelijk
de wreede mishandelingen der ongelukkige slaven
te keer.
Aan het hoofd van een geringe krijgsmacht trok
hij- meer dan eens 1) tegen de vijandige Indianen op
en dwong de drie hoofdstammen Caraiben, Arowakken
en Warrows in 1684 tot den vrede, waardoor de
kolonisten van verdere aanvallen verschoond bleven.
Ook met de boschnegers van de Coppename, de
afstammelingen der slaven, die reeds wonder de
Engelschen naar de bosschen gevlucht warren, sloot
hi in hetzelfde jaar vrede.

1) Op zijn 2m tocht going hij met 8 vaartuigen over zee
naar de Coppename en dronghetbinnenlandin Vele Indianen
werden gedood of gevangen genomen en ettelijke dorpen in
de asch gelegd.










Door de soldaten, die v66r zijne komst een lui
en losbandig leven leidden, liet hij vele nuttige
werken tot stand brengen. Zoo werd de naar hem
genoemde Sommelsdijcksche kreek gegraven en het
fort Sommelsdick aan de samenvloeiing van de
Commewijne en Cottica aangelegd.
Op zijne aanwijzing werd voor 't eerst door
dammen en sloten het binnenwater afgevoerd en
door sluizen het buitenwater gekeerd. (Sommels-
dijcksche kreek en Sluis nabij het Fort Zeelandia).
Uit Afrika liet hij cocosnootplantsoenen en uit
Europa moerbezienplanten ter voortteling van de
z4jderups overbrengen.
Hij was dan ook volkomen gerechtigd in zijne
Missive aan de Directeuren van de Geoctr. Soc., dd.
1 Maart 1688, te schrijven:
Ick ben genegen blijcken te laeten, dat ick aan
deese Colonie gearbeyt en dat ick mijn werck hebbe
verstaan.
Dat de landbouw wonder het Bestuur van dezen
voortreffelijken Gouverneur flink was vooruitgegaan
blijkt uit het feit, dat de suikerproductie van 3
million Amst. ponden in 1684, tot 7 million in
1688 was gestegen.

14. Tijdens het Bestuur van Van Sommelsdijck
kwamen vele Fransche uitgewekenen of r6fugies,
na de herroeping van het Edict van Nantes (1685)










uit hun vaderland gevlucht, zich in Suriname
vestigen. Onder deze uitgewekenen vond men uit-
stekende ambachtslieden en flinke landbouwers. Van
Sommelsdijck, die zelf met eene Fransche dame 1)
uit een adellijk geslacht getrouwd was en wonder
de Fransche protestanten vele vrienden telde, ont-
ving de vluchtelingen vriendelijk en gaf hun land
ter bebouwing. Van deze Franschen kwamen
weldra velen door handel en landbouw tot groote
welvaart. Door eenigen werden zelfs belangrijke
ambten met kunde en ijver vervuld. De gouver-
neurs Jean Coutier, Henry en Jacob de Cheuses zijn
afstammelingen dezer r6fugi6s. Aan de vestiging
dezer Fransche kolonisten zUjn vele plantages van
Suriname hare Fransche namen verschuldigd.
Verdraagzaam als hij was, gaf Van Sommelsdijck
den Joden verlof aan den rechteroever van de
Suriname op een stuk land hun door hunnen ge-
loofsgenoot Samuel Nassy geschonken, een dorp
aan te leggen, dat den naam kreeg van Joden
Savane. Hier bouwden zij vele mooie huizen en
eene prachtige synagoge. Dit fraai gelegen dorp
kwam spoedig tot groote welvaart, doch geraakte
later tot diep verval, zoodat het nu eene wildernis
is en le plaats nauwelijks is aan te wijzen, waar

1) Margaretha du Puy, dochter van den Markies Alexandre
de St. Andr4 Montbran, den vermaarden verdediger van Candia;










de Joden hunne godsdienstige bijeenkomsten hielden
en zooveel weelde ten toon spreidden.
Als strong Calvinist eischte de Gouverneur, dat
de Zondagsrust in acht werd genomen; doch nu
kreeg hij de Joden tegen zich, die beweerden, dat
zij hierdoor in hunne privilegien verkort werden,
daar zij wonder de Engelschen des Zondags met
hunne slaven mochten arbeiden en reizen. Ook was
het velen slavenhouders niet aangenaam, dat hi
door strenge strafbepalingen de wreede mishandeling
der slaven trachtte tegen te gaan.

15. In weerwil van al het goede door Van
Sommelsdijck tot stand gebracht, had hij dus toch
vele vijanden wonder de ingezetenen en de ontevre-
denheid over zijn Bestuur was zoo groot, dat her-
haaldelijk klachten tegen hem bij de Directeuren
van de Geoctroyeerde Societeit inkwamen. Op al
deze beschuldigingen wist de Gouverneur zich be-
hoorlijk te verdedigen. Hoe gezocht ze soms warren
en hoe groot de onverdraagzaamheid in die tijden
was, blijkt uit het volgende:
Eene der vele aanklachten tegen den Gouverneur
ingebracht, luidde, dat hlj Paapsche geestelijken in
de Kolonie had toegelaten 1), waardoor vele kolo-

1) Met Van S. warren nl. twee R. K. Priesters naar Suriname
gereisd, die van hem vergunning verkregen wonder klkgelui
hunnen godsdienst uit te oefenen.










nisten den Katholieken Godsdienst aannamen. Daar
dit volgens de Staten van Zeeland in strijd was
met eene der voorwaarden, bedongen bj de over-
gave der Kolonie, berispten zij Van Sommelsdijck
hierover. Volgens hunne meening was door de toe-
lating der Paapsche geestelijken de geheele Kolonie
in gevaar gebracht en daarom eischten zj, dat die
priesters naar Nederland zouden worden terugge-
zonden. Van Sommelsdick liet de liken der priesters,
die kort na hunne aankomst in de Kolonie overleden
waren, opgraven en zond hun gebeente naar Zee-
land over met de mededeeling aan de Directeuren
van de Geoctr. Societeit, dat hij met schipper
Johannes Plas aan de Staten van Zeeland toege-
zonden had de beenderen van de twee overledene
Papen.
Op last van de Alg. Staten werden de beenderen
naar Suriname teruggezonden en aldaar weer be-
graven.
Ten einde aan alle lasterijke aantigingen paal
en perk te stellen, vaardigde de Gouverneur den
30 Juni 1687 bij trommelslag eene publicatie uit,
waarin htj iedereen, die iets tegen hem had in te
brengen, opriep, om voor het Hof hunne beschul-
digingen vol te houden, alwaar hij niet als
Gouverneur, maar als gewoon burger zou ver-
schijnen om alle satisfactie te geven. Toen aan eene
tweede en derde oproeping evenmin als aan de










eerste gevolg was gegeven, liet hij dit feit in de
notulen van het Hof opteekenen, terwijl hij al de
beschuldigingen als laster van zich afwierp.
Op voorstel van Van Sommelsdijck werden inge-
volge de Resolutie van 20 Juli 1684, uit Nederland,
veroordeelde misdadigers (rasphuysboeven) naar
Suriname gezonden, om aldaar in het garnizoen
soldatendienst te verrichten.
Dit besluit zou voor den Gouverneur noodlottig
worden.
Van de soldaten werd zware arbeid geeischt.
Zoo moesten zij tot het maken van eene glooiing
bij het fort Zeelandia zware steenen van elders
vervoeren en kregen vaak door gebrek aan aanvoer
uit het Moederland geen voldoend rantsoen. Hier-
door ontstond wonder hen een geest van muiterij,
die aan Van Sommelsdijck het leven zou kosten.
Den 19"n Juli 1688 kwamen elf muiters, beschon-
ken en met geweren gewapend op den Gouverneur
af, die met den Commandeur Verboom in de Oranje-
laan langs het gouvernementshuis op en neer
wandelde.
Op ruwen toon eischten zij van hem vermeerde-
ring van rantsoen en vermindering van werk. De
Gouverneur trok dadelijk zijn zwaard, om de mui-
telingen terug te driven, doch eer hij zich er van
bedienen kon, vuurden zj allen hunne geweren af.
Doodelijk getroffen viel de ongelukkige neer en gaf










dadelijk den geest. Ook de Commandeur Verboom
werd getroffen en overleed negen dagen later.
De muitelingen maakten zich daarna meester
van het fort Zeelandia, alwaar zij het lijk van den
vermoorden landvoogd wonder kanongebulder met
krijgseer begroeven.
Kapitein Abraham van Vredenburch trad in
plaats van Verboom als bevelhebber der troepen
op en begaf zich naar het fort, om de rebellen tot
onderwerping te brengen. De muitende soldaten
namen hem echter gevangen.
Nu waren zij de geheele Kolonie meester!
Zoo groot was de angst, dat de Raad van Politie
tot beveiliging van het leven der ingezetenen een
verdrag met hen sloot, waarbij hun geheele kwijt-
schelding van straf werd toegezegd.
Intusschen was het Vredenburch gelukt dit
het fort te ontvluchten en bijgestaan door den
burgerkapitein Nassy en eenige gewapende burgers
de rebellen te dwingen het fort te ontruimen. Zi
maakten zich daarop meester van het ten anker
liggend schip de Salamander, doch werden gevat.
De elf moordenaars werden ter dood gebracht en
een zestigtal rebellen naar Nederland teruggezonden.
Mevrouw Van Sommelsdijck bood het aandeel
van haren man in de Kolonie eerst aan de Geoctr.
Societeit en daarna den stadhouder Willem III te
koop aan, doch bet gelukte haar niet het van de










hand te doen. Eerst in 1770 kocht de stad Amster-
dam voor f 700.000 dit aandeel van de erven Van
Sommelsdijck.

16. De Geoctr. Societeit bood het Bestuur over
de Kolonie 1) den zoon van den vermoorden Land-
voogd Francois van Aerssen van Chatillon, aan.
Doch deze meende voor de eer te moeten be-
danken en nu viel de keus op den Raad van Politie
Jan van Scharphuisen, die wegens zljn lang verblijf
in de Kolonie, goed bekend was met personen en
zaken.
Nauwelijks had hij den 12" Maart 1689 het Be-
stuur overgenomen, of hij trachtte orde te stellen
in den verwarden toestand, waarin de Kolonie
sedert den dood van Van Sommelsdijck verkeerde.
Al dadelijk begon hij, een aanval der Franschen
duchtende, het fort Zeelandia te versterken. Nog
was hij hiermee bezig, toen eene Fransche vloot
van 9 oorlogsschepen wonder aanvoering van den
Admiraal Du Casse den 6" Mei 1689 de haven
binnenzeilde. Het fortje, dapper verdedigd door
soldaten en burgers, doorstond een driedaagsch
bombardment. Du Casse most in zulk eene haast

1) Van Sommelsdijck had zich verbonden als Gouv. naar S.
te gaan wonder voorwaarde, dat, na hem, bij voorkeur nit
zijne afstammelingen, de opvolgers in het Bestnur zouden
worden gekozen.










weer zee kiezen, dat een zijner schepen op eene
modderbank bleef vastzitten en zich op genade
most overgeven. Van Scharphuisen liet debeman-
ning van dit schip van het noodige voorzien en
stelde haar in de gelegenheid naar een naburig
Fransch eiland te vertrekken. Deze grootmoedige
daad bracht hem later voordeel aan! Toen hij nl.
in 1696 weer naar Nederland vertrok, door velen
miskend en vooral door de Israelieten gehaat, viel
hij in handen van Fransche kapers, die hem eenigen
tijd te St. Malo gevangen hielden. Alleen aan de
goede bejegening, die hij vroeger aan de Fransche
gevangenen gegeven had, had hij het te danken,
dat hij spoedig in vrijheid werd gesteld.
Onder de dappere verdedigers van Paramaribo
tijdens den aanval van Du Casse beyond zich de
heer Van Chdtillon, die zelf gekwetst werd, doch
tot groote vreugde der bevolking spoedig herstelde.
De acting en de liefde, die de Surinaamsche be-
volking hem toedroeg, verdiende hi ten volle. Aan
hem komt de eer toe het eerst de cacaoplant te
hebben ingevoerd en hem is het ook te danken,
dat de Kolonie in 1689 niet in Fransche handen
kwam. Nadat hi de nalatenschap zijns vaders had
geregeld, vertrok hij naar Nederland, waar hij in
1712 benoemd werd tot vice-admiraal van Holland.

17. Bij zijne komst in Suriname had de Gou-










verneur Van Scharphuisen de onvoorzichtigheid den
invloedrjken Israeliet Samuel Cohen Nassy onheusch
te ontvangen, daar het hem reeds in Holland be-
kend was, dat Nassy aan het hoofd stond van de
partij, die Van Sommelsdijck zoo zeer had tegen-
gewerkt en belasterd.
De heerschzuchtige Nassy, die om zijn' rijkdom
en invloed meende de gelijke, zoo niet de meerdere,
van den Gouverneur te zijn, was zeer gebelgd
over de onheusche ontvangst, die hem was te
beurt gevallen, en beraamde met zijne machtige
vrienden allerlei plannen, om den Gouverneur ten
val te brengen.
Met dit doel verliet hij de Kolonie, vestigde zich
te Amsterdam en liet geen middel onbeproefd, om
bfj de Regeering de terugroeping van Van Scharp-
huisen te bewerken. Ook wendden zich de voor-
naamste Israelieten schriftelijk tot de Directeuren
van de Geoctr. Societeit met het dringend verzoek
Van Scharphuisen terug te roepen. Doch deze, door
zooveel miskenning en tegenwerking geheel ont-
moedigd, vroeg zelf zijn ontslag, dat hem eervol
verleend werd. Tot zijn' opvolger werd benoemd
Mr. Paulus van der Veen, die den 14"n Mei 1696
het Bestuur van hem overnam.
Onder het rustige Bestuur van P. van der Veen
(1696-1707) kon de Kolonie zich ongestoord ont-
wikkelen. De landbouw breidde zich meer en meer










uit. De suikercultuur en de handel in letterhout
leverden reeds belangrijke winsten op. Jammer,
dat er zoo slecht voor de verdediging tegen een'
vijandeltjken aanval gezorgd was. Spoedig zouden
de kolonisten de nadeelige gevolgen hiervan onder-
vinden!
Tijdens het Bestuur van Johan de Goyer (1710-
1715) zeilden den 8"n Juni 1712 op last van de
Fransche regeering twee schepen wonder den admi-
raal Jacques Cassard de river Suriname binnen
en begonnen onverwijld het fort te beschieten.
Evenals in 1696 bood de bevolking zulk een' hard-
nekkigen tegenstand, dat de vijand reeds na twee
dagen weder zee most kiezen, de verovering der
Kolonie tot later uitstellende. Hier zou uitstel,
helaas! geen afstel zijn. Reeds den 8" October van
hetzelfde jaar keerde Cassard terug met 8 oorlogs-
schepen en 30 kleinere vaartuigen, waarop 3000
man landingstroepen.
Tegen deze overmacht baatte de dapperheid der
bevolking weinig!
Den 9" October begonnen de Franschen Parama-
ribo te beschieten, doch daar hun vuur krachtig van
den wal werd beantwoord, lieten zij hunne schepen
de river opzeilen, landden op vele plantages en
waren weldra meester van de rivieren Para en
Suriname tot aan de Joden-Savane. Vele slaven
maakten van de algemeene verwarring gebruik om
3










naar de bosschen te vluchten en de benden van
vroegere wegloopers te versterken. Door Cassard
werd den 270" Oct. aan het Bestuur der Kolonie
het voorstel gedaan over eene brandschatting te
onderhandelen. Dit voorstel going gepaard met de
bedreiging, dat hij bij weigering alle plantages
langs de rivieren zou platschieten.
Het Bestuur, de Kolonie voor algeheelen onder-
gang willende bewaren, voldeed aan den eisch van
Cassard.
Nadat deze een bedrag van meer dan een half
million gulden aan slaven, suiker, zilverwerk,
gemunt geld enz. had ontvangen, verliet hij den
128 December het zwaar beproefde land.
De inval van Cassard had voor Suriname zeer
nadeelige gevolgen, die zich nog lang daarna deden
gevoelen. Het allernoodlottigst gevolg was de
groote vermeerdering der wegloopers of Marrons,
die gedurende de 180 eeuw eene ware plaag voor
de kolonisten waren.
Tot bestrijding van de kosten der brandschatting,
most elk burger 8 a 10 0/ van de waarde zijner
bezittingen betalen, wat velen weigerden, daar
volgens hunne meaning de aanval van Cassardzou
zijn afgeslagen, als het Bestuur voor betere ver-
dedigingswerken had gezorgd. Om niet hoog te
worden aangeslagen, stonden vele planters hunne
slaven toe, de plantages te verlaten en zich in de










bosschen te verschuilen, totdat de ambtenaren,
belast met het opmaken van een inventaris van
ieders bezitting, zouden vertrokken zijn. Slechts
weinige slaven keerden op de roepstem hunner
meesters terug. Hierdoor werd het aantal Marrons
belangrijk vermeerderd.
Om aan den eisch der bevolking te voldoen, werd
uit Nederland de ingenieur Draak naar Suriname
gezonden, om een uitvoerig verslag omtrent de
verdediging op te maken. Na een degelijk onderzoek
stelde Draak voor, de oude fortification te verster-
ken en nieuwe aan te leggen. De kosten hiervan
werden op f 800,000 begroot en hiervan most de
bevolking der Kolonie het drie-vierde deel bij-
dragen.
Als hoofdverdedigingswerk werd nu aan de samen-
vloeiing van de Suriname en de Commewijne een
fort gebouwd, dat den naam kreeg van Nieuw-
Amsterdam. De eerste steen werd in 1734 gelegd
door den Gouverneur Jacob Alexander Henry de
Cheuses (1734-1735), die slechts 46 dagen en van
alle Gouverneurs van Suriname het kortst geregeerd
heeft.
Met de uitvoering van het plan van Draak werd
de ingenieur Dominique des Marets belast.
Eerst in 1747 werd dit werk voltooid










VI. De toestand der Kolonie na den inval van
Cassard tot aan de komst van Mauricius.
1712-1742.

18. De Kolonie heeft na den inval van Cassard
tot aan de komst van Mauricius een' moeielljken
tijd gehad.
Zij scheen haren ondergang nabij!
De Gouverneurs wisselden elkaar af zonder eenige
verbetering in den ongunstigen toestand der Kolonie
te kunnen brengen.
Van de Raden van Politie en Justitie, 1) onder-
vonden zij niets dan tegenwerking.
Deze Raden van Politie, vaak hun persoonlijk
belang boven dat der Kolonie stellende, name
steeds eene vijandige holding aan tegen alle Gou-
verneurs, die de belangen der Geoctr. Societeit wil-
den behartigen. Daar ztj tot de rijkste ingezetenen

1) De Raad van Politie was een Politieke Raad, die door
den Gouverneur most bijeengeroepen worden in alle saken van
eenigh aanbelangh. Op den e1n Mei 1684 werd door Van Som-
melsdijck voor 't eerst deze Raad nit een 20-tal inwoners,
door de Kolonisten aangewezen, samengesteld. Tot aanvulling
van den Raad van Politie werd door H.H. Hoogmogenden
aan V. S. opgedragen ook een Raad van Justitie te formeeren.
Aan deze opdracht werd echter niet voldaan, wiji volgens
V. S. in Suriname geen person te vinden was daer men een
vierde part van een bode, laet staen een Raetsheer van soude
kunnen maeken. De Raad van Justitie werd eerst door van
Scharphuisen ingesteld.










behoorden, verzetten zij zich tegen elke nieuwe
belasting en gaven aan de andere burgers het voor-
beeld, om zich aan de betaling daarvan te ont-
trekken. Alzoo ondervonden de meeste Gouverneurs,
in plaats van medewerking, den heftigsten tegen-
stand van de mannen, die geroepen waren met
hen de belangen der Kolonie te behartigen.
Toch moet erkend worden, dat zij wel eens het
recht aan hunne zijde hadden, ofschoon hunne wijze
van optreden afkeuring verdient.
Behalve het gemis aan samenwerking tusschen de
Gouverneurs en de Raden van Politie, werkten ook
de invallen der Marrons belemmerend op de ont-
wikkeling der Kolonie.
In het begin der achttiende eeuw bedroeg het
aantal weggeloopen slaven reeds vijf a zes duizend.
Door den inval van Cassard werd dit aantal meer
dan verdubbeld, waardoor zij zich nu sterk genoeg
achtten den strijd tegen de kolonisten aan te binden.
Eerst bepaalden de Marrons zich er toe des nachts
de plantages uit te plunderen en v66r het aanbreken
van den dag met riken buit beladen naar hunne
veilige schuilplaatsen terug te keeren. Doch van
hunne macht bewust, werden zij steeds driester
en kwamen eindelijk op klaarlichten dag hunne
onwelkome bezoeken aan de planters.brengen.
Zoo deden zij op den 28" Juni 1730 een aanval
op Berg-en-dal, het eigendom van den Gouverneur










Carel de Cheuses (1728-1734), waar de slavenzeer
menschelijk behandeld werden en daarom aan hunne
meesters gehecht waren. Zij stelden zich dan ook
tegen de aanvallers dapper te weer, doch moesten
eindeljk voor de overmacht bukken. Reeds maakten
de Marrons zich gereed met rijken buit en eenige
vrouwelijke krijgsgevangenen naar hunne bosschen
terug te keeren, toen de slaven, die in den molen
werkzaam waren, op de roepstem der veldarbeiders
naar buiten stormden en hen zoo flink aanvielen,
dat zij, met achterlating van alles, wat zij geroofd
hadden, het hazenpad moesten kiezen. Tot loon
voor hunne trouw verkregen de slaven van Berg-
en-dal vele voorrechten, die zij tot de vrijverkla-
ring der slaven in 1863 behouden hebben.
Het wegloopen der slaven nam zoo schrikbarend
toe, dat de Gouverneur Jan Coutier (1717-1721)
het noodig achtte hiertegen de doodstraf in to
voeren, nadat door zijn' voorganger Johan Mahony
(1716-1717) premien waren gesteld op het ont-
dekken van de schuilplaatsen der boschnegers.
Doch door de talrijke ontvluchtingen der slaven
werden de plantages toch niet ontvolkt, daar de
slavenschepen onafgebroken nieuwen voorraad aan-
brachten. In 1730 had de W.-I. C. zich verbonden
jaarlijks 2500 slaven aan de Kolonie te leveren en
toen er door haar van 1730 tot 1735 slechts 13000
in plaats van 15000 koppen waren aangevoerd,










werden er voor rekening van de Geoctr. Societeit van
1838 tot 1845 meer dan 70 schepen naar de Kust
van Guinea gezonden, om in het tekort to voorzien.
Voor de beschaving en de ontwikkeling dezer
slaven, die minder als menschen dan wel als werk-
tuigen tot productive van suiker en andere stapel-
goederen werden beschouwd, werd niets gedaan.
De slavenhouders meenden, dat het in hun be-
lang was, de jonge slaven in onkunde te late
opgroeien, daar zij vreesden, dat kennis dezen de
macht zou geven, hunne boeien to verbreken en
zich aan hunne heerschappij to onttrekken.

19. In 1730 bedroeg het aantal plantages
ruim 400. Op de meeste dezer plantages werd
suiker verbouwd. Langzamerhand begon men zich
ook op andere cultures toe te leggen. Door
Hansbach, een Duitscher, werden in 1720 de
eerste koffieboomen geplant. Waarschijnlijk ont-
ving hij ze van den Gouverneur Coutier, wien
eenige koffeboompjes uit den Hortus Medicus
van Amsterdam door den burgemeester Nicolaas
Witsen aangekweekt, waren toegezonden.
Daarna werd door De Neale, eigenaar van plan-
tage Nieuw-Levant eene groote koffie-aanplanting
aangelegd en in 1724 werd de eerste Surinaamsche
koffie te Amsterdam aangebracht.
Met den tabaksbouw werd in 1706 opnieuw eene










proef genomen. Deze proef gelukte zoo goed, dat
in 1749 meer dan 30000 pond tabak naar Nederland
kon verzonden worden."
Reeds in 1685 had de Ridder de Chdtillon, die
op last van zijn' vader weggeloopen soldaten most
opsporen, uit Brazilie de eerste cacaoplantjes in
Suriname gebracht, doch eerst in 1733 werd uit
Suriname cacao naar Nederland verscheept.
Ook met de katoenteelt werden proven genomen
en in 1735 werd het eerste product naar Amster-
dam verzonden. Deze proven slaagden zoo goed,
dat de raadsheer Johan Felix o. a. in 1756 van
zijne plantage aan de Mattapicakreek 20000 pond
katoen en 50000 pond koffie kon verschepen.
Het verschijnsel, dat de landbouw, trots de heer-
schende twisten en de bestaande misbruiken nog
zulke resultaten kon opleveren, kan alleen verklaard
worden uit de groote vruchtbaarheid van het land,
de verbazende werkkracht der slaven en de onver-
biddelijke gestrengheid hunner meesters!



VII. Het Bestuur van Johan Jacob Mauricius.
1742-1751.

20. Mauricius kwam den 158" October 1742 in
Suriname aan en was de opvolger van Gerard van
de Schepper (1738-1742). Deze laatste heeft het eerst










den titel van Gouverneur-Generaal gedragen en is ook
de eerste Gouverneur van Suriname geweest, die
niet eervol ontslagen werd en wel wegens mis-
bruik van gezag.
Ten aanzien van Mauricius waren de verwach-
tingen btj de kolonisten hoog gespannen! Van hem
toch was het bekend, dat hij reeds als kind buiten-
gewone blijken van bekwaamheid had gegeven en
later aanzienlijke posten in Nederland had bekleed.
Wie zou hebben kunnen voorspellen, dat de man,
wiens benoeming tot Gouverneur-Generaal in de
Kolonie een juichtoon deed opgaan, negen jaren
later, door een groot deel der bevolking gehaat,
naar Nederland zou moeten vertrekken, om zich
daar vrij te pleiten van de zware beschuldigingen
tegen hem ingebracht?
In de eerste jaren zijns Bestuurs deed Mauricius
zich kennen als een bedaard en inschikkelijk mensch.
Doch vuige laster en kwaadaardige verdachtmakin-
gen van eenige rijke ingezetenen, wien hij het niet
naar den zin wist te maken en wien hij soms op
krenkende wijze hunne losbandige levenswijze ver-
weet, maakten zijn gemoed bitter.
De wtize, waarop Mauricius zijne tegenstanders
bestreed, was niet geschikt om eene verzoening
teweeg te brengen, maar maakte de klove tusschen
hem en de tegenpartij, die hij in zijn dagboek met
den naam van Cabale aanduidde, wijder en wijder.










Eene zijner machtigste vijanden was Charlotte
Elisabeth van der Lith, meer bekend wonder den
naam van Mevrouw Audra, die zich v66r haren
dood er op beroemen kon, de echtgenoote van drie
gouverneurs en twee predikanten te zin geweest.
Deze invloedrijke vrouw was de ziel der Cabale en
had den val van Mauricius gezworen.
Met den door zijn' rijkdom niet minder invloed-
rijken Salomon Duplesis vereenigd, werkte Mevrouw
Audra in alles Mauricius tegen. Door lasterlijke
praatjes wist zij zelfs aanhangers van den Gouver-
neur aan hare zijde te krijgen en zoo ontstond er
eene machtige partij in wier oog hij niets goeds
kon doen en aan wie het vaak gelukte zijne beste
handelingen in een kwaad licht te stellen.
In Maart 1747 vertrok Duplesis naar Holland,
om de terugroeping van den Gouverneur te bewer-
ken. Geen poging liet hij onbeproefd, om zijn doel
te bereiken. Toch is dit hem niet geheel gelukt!
In 1750 werd door den Stadhouder Willem IV
eene Commissie benoemd, bestaande uit de heeren
Hendrik Ernst Baron van Sp6rche als eerste Com-
missaris, Mr. Karel Boschaart en Mr. Hieronimus
Swart Stenis als mede-commissarissen, om in Suri-
name de klachten tegen den Gouverneur ingebracht,
te onderzoeken.
Deze Commissie kwam in December 1750 in
Suriname aan en verleende dadelijk audientie aan










allen, die grieven tegen den Gouverneur hadden.
Hiervan werd een ruim gebruik gemaakt!
Mauricius wist zich van de ingebrachte beschul-
digingen vri te pleiten, doch de Commissie, oor-
deelende, dat de klove tusschen Gouverneur en inge-
zetenen te groot was om gedempt te worden, gaf
aan Mauricius eervol ontslag met behoud van zijn
inkomen, opdat hij zich in Nederland voor de Direc-
teuren der Geoctr. Societeit kon gaan verdedigen.
Weldra zegevierde Mauricius over zijne vijanden!
Zjne onschuld werd erkend en als Minister van
Staat vertrok hij naar Hamburg, waar hij in groot
aanzien in 1765 overleed.
En Duplesis de trotsche tegenstander van
Mauricius, wiens dochter Maria Susanna door hare
wreedheid en misdaden eene zekere vermaardheid
heeft verkregen en op wier grafzerk in de Her-
vormde kerk te Paramaribo nog de woorden:
Eindelijk ben ik tot rust gekomen te lezen
staan Dupleais werd veroordeeld in de kosten
van het process en uit Suriname verbannen. Zelfs
most hij op eene aanklacht van Mauricius wegens
laster, jarenlang te 's-Gravenhage gevangen zitten.
En voor Mauricius 6n voor de Kolonie is het te
betreuren, dat hij bij zoovele schitterende talenten,
over zoo weinig zelfbeheersching te beschikken had.
Ware dit niet het geval geweest, hij zou zich ver-
heven geacht hebben boven het kleingeestig gevit










van een Duplesis of de hatelijke plagerijen van een
Mevronw Audra; zijne groote werkkracht en zijne
uitgebreide kennis zouden dan de Kolonie meer ten
goede zijn gekomen en zich zelven zou hij veel leed
bespaard hebben.

21. Toch is het Bestuur van Mauricius, in
weerwil van de aanhoudende twisten, niet onvrucht-
baar geweest!
Om het zedelijk peil te verhoogen, verbood hij
bij wet het lichtvaardig zweren en vloeken en het
ontheiligen van Gods naam.
Ook maakte hij een eind aan het verfoeiljk
gebruik, waarbij ter dood veroordeelden te pronk
gesteld en mishandeld werden, alvorens hunne straf
te ondergaan.
Daar hij het Christendom beschouwde als bet
beste middel, om de zeden te verzachten en het
lot der slaven dragelijker te maken, stelde hij de
slaven, die het eigendom van de Geoctr. Societeit
waren, in de gelegenheid godsdienstig onderwijs
te ontvangen. In 1747 werd voor het eerst een'
dezer slaven, Benjamin genaamd, door Ds. de Ronde
de doop toegediend. Voor Mauricius moet het eene
groote zelfvoldoening ztjn geweest, dat dit nog
wonder zijn Bestuur had plaats gevonden, daar zijne
vijanden steeds de verspreiding van het Christendom
wonder de slaven hadden tegengewerkt, hetgeen hem










eens de klacht deed uiten, dat al zijne pogingen
bij het Bof van Policie, om het Christendom ook
voor den slaaf toegankelijk te maken schipbreuk leden
en naar het hem voorkwam de bekeering der zooge-
naamde Christenen die der heidenen most voorafgaan.
Daar Nederland aan den Oostenrjkschen Succes-
sie-oorlog (1740-1748) deelnam, vreesde Mauricius
een inval der Franschen en liet daarom de redoute
Purmerend aanleggen, om in verband met het vuur
van het fort Nieuw-Amsterdam het binnenvaren der
Suriname-rivier te bemoeielijken.
Wijl het aantal blanken zeer gering was in ver-
houding tot de slavenbevolking, werden op voorstel
van Mauricius eenige Duitsche families uitgenoodigd
zich wonder voordeelige voorwaarden in Suriname te
komen vestigen. Aan deze uitnoodiging werd eerst
door eenige Paltzerboeren en later door eenige
Zwitsersche gezinnen gevolg gegeven. De Paltzers
en Zwitsers kwamen vol goeden moed in de Kolonie
aan, in de hoop er een goed bestaan te vinden.
Zij werden door het Bestuur van vee en bouw-
gereedschappen voorzien, doch de onvruchtbaarheid
en de ongunstige ligging van het land aan het
Oranjepad in Boven-Suriname, hun als vestigings-
plaats aangewezen, de gedurige aanvallen der
Marrons, hevige ziekten, die wonder hen uitbraken,
het liederlijk le.ven, dat de meesten begonnen te
leiden, als gevolg van de ondervonden teleur-










stellingen ziedaar de oorzaken, die deze koloni-
satieproef geheel deden mislukken.
De vijanden van Mauriciu8 gaven hem ook hier-
van de schuld!
Onder het Bestuur van Mauricius werd door
William Hack aan wien door de Staten-Generaal
in 1743 een Octrooi werd verleend voor 12 jaren,
eene Mineraal-Maatschappij opgericht.
Deze Geoctroyeerde Sur. Mineraal-Comp. met een
werkkapitaal van f 96.000 bekwam van het Bestuur
De Blauwe Berg voor een onderzoek in concessie.
Vele mijnwerkers togen daarop naar Suriname,
om goud en edelgesteenten in den Surinaamschen
bodem te zoeken.
Doch deze Maatschappfj had weinig success en na
eene proef van 4 jaren werd het werk voor good
gestaakt, nadat een veertigtal arbeiders tengevolge
van het instorten van een' gebrekkigen mijngang
nabij Berg-en-dal het even hadden verloren.
Juist anderhalve eeuw later zou door de in 1897
te 's-Gravenhage opgerichte Maatschappj Suriname
de oude mijngang heropend en vele werktuigen,
behoorende aan de omgekomen arbeiders van Hack
vrii gaaf teruggevonden worden.

22. In navolging van den Gouverneur Van
Sommelsdijck, die met de Marrons aan de Coppe-
name vrede gesloten had, vatte Mauricius het plan










op ook met die aan de Saramacca vrede te sluiten,
om met des te meer kracht de andere stammen
te kunnen bevechten. Hiertoe zond hij herhaaldelljk
een' hem toebehoorenden slaaf, Kwassie genaamd,
naar deze boschnegers, om met hen over den vrede
te onderhandelen. Tegenwerking van het Hof van
Politie en van eenige aanzienlijke ingezetenen deden
echter deze pogingen mislukken.
Deze Kwassie had een' zonderlingen levensloop!
Van de Indianen had hij de goede eigenschappen
van vele kruiden leeren kennen (o. a. van den naar
hem genoemden Kwassiebitter). Deze kennis stelde
hem vaak in staat zieken te genezen, die door den
geneesheer waren opgegeven. Zoo moet hij zich
zelven van eene vreeselijke ziekte, (waarschijnlijk
Lepra) die hem op het verlies van vingers en teenen
te staan kwam, hebben genezen. Berucht om zijne
tooverijen en vereerd als Priester, werd hij zelfs
door de blanken ontboden, om dieven op te sporen ')
of zieken te behandelen. In 1776 deed hfj eene reis
naar Holland en had hij de eer aan den stadhouder

1) Dat hi niet altijd just giste, blijkt uit het volgende:
Zekere Picolet, die hem wantrouwde, had besloten hem te
ontmaskeren. Na zelf zijn horloge en wat zilverwerk verstopt
te hebben, ontbood hij Kwassie, die hem den dader most
aanwijzen. Zonder dralen wijst K. uit den kring van slaven
er een aan, die, ofschoon onschuldig, toch met tranen in de
oogen erkent den diefstal gepleegd te hebben. Zoo grootwas
het imponeerend vermogen van Kwassie!










Willem V te worden voorgesteld, van wien htj tot
loon voor bewezen diensten tegen de Marrons een'
eeredegen en andere kostbare geschenken ontving.
Ter eere van Kwassie werd ook door den stadhou-
der bepaald, dat elke slaaf, die voortaan te Texel
landde, van dit oogenblik af een vrij man zou zijn.
Deze zonderlinge neger, die groot van gestalte
was met iets deftigs in toon en holding, oefende
op zijne tijdgenooten een' grooten invloed uit en
overleed in 1787 in hoogen ouderdom te Paramaribo.

23. De voornaamste reden, waarom de kolo-
nisten zich tegen den vrede met de Marrons ver-
zetten, bestond hierin, dat naar hunne meening
de wegloopers dit als een bewijs van onmacht
zouden beschouwen en daardoor nog overmoediger
zouden worden. Mauricius stoorde zich niet aan dit
verzet en droeg na Kwassie kapitein C. O. Creutz
op, met 100 soldaten en 300 slaven zijn plan ten
uitvoer te brengen.
Creutz slaagde uitstekend in de uitvoering van den
hem opgedragen last. Nadat hij, om de Marrons
vrees aan te jagen vier hunner dorpen had ver-
woest, zond hij eenige gidsen tot hen, om hun
gevoelen te hooren, omtrent het aangaan van een
verdrag.
Als teeken van onderwerping zonden zij de gidsen
terug met aarde, boog en pijlen. Nu had er eene










bijeenkomst plaats tusschen Creutz en Adoe, het
opperhoofd der Saramaccaansche negers.
BIJ deze gelegenheid toonde Adoe het hart op de
rechte plaats te hebben. Op de vraag van Creutz,
waar het dorp was der Loango-negers, de meest
geduchte Marrons, antwoordde hj botweg, dat hij
dit niet mocht aanwijzen, daar deze negers tot een'
met hem bevrienden stam behoorden.
Adoe ontving uit de hand van Creutz een rotting
'met zilveren knop en de toezegging, dat hem van
wege de regeering het volgende jaar vele geschen-
ken zouden toegezonden worden. Van zijn' kant
schonk Adoe aan Creutz als bewijs van vriendschap
een boog en een bundel ptjlen en voegde daarbij
de belofte, dat hij voorloopig alle vfjandelijkheden
zou staken in afwachting van den te sluiten
vrede.
De Gouverneur belastte het volgende jaar zekeren
Picolet, vergezeld van een twintigtal slaven met
de overbrenging van de beloofde geschenken. Doch
deze viel onderweg in harlen van Samsam, het
Sgevreesde opperhoofd van een' anderen stam en
~deze ontnam hem de geschenken, die voor Adoe
bestemd waren. Toen Adoe nu op den bepaalden
tijd de geschenken niet ontving, dacht hij, dat de blan-
ken hem met mooie beloften hadden willen paaien,
totdat de versterking, die uit Nederland verwacht
werd, zon aangekomen zfjn. Hij beschouwde daarom
4









den wapenstilstand als ge6indigd en begon weer
naar hartelust te moorden en te plunderen.

24. Na het vertrek van Mauricius werd Baron
de Sp6rche (1751-1752) met het Bestuur der Kolonie
belast. Den vijanden van Mauricius gaf hj veel toe,
hopende hierdoor de gemoederen weer tot bedaren
to brengen. Zoo herstelde hij den Israeliet Carilho,
die door Mauricius als Burgerkapitein ontslagen was
en tegen wien zelfs een vonnis tot uitzetting uit
de Kolonie bestond, weer in zijne waardigheid.
Door schitterende feesten en kostbare maaltijden
maakte hij zich zeer popular en wist hij de Raden
van Politie en de bitterste vijanden van Mauricius
op zijne hand te krijgen.
In de Kolonie triompheerden dus de vijanden van
Mauricius! De overmoed der Raden van Politie werd
hierdoor nog grooter en de Gouverneurs, die na de
Sp6rche geroepen werden de Kolonie te besturen,
ondervonden al het onaangename hiervan.



VIII. Het Bestuur van den Gouv.-Generaal
Wigbold Crommelin.

25. Den 7" September 1752 overleed Baron de
Sp6rche plotseling. De Commandeur Crommelin liet
dadelijk het Hof van Politie bijeenroepen en maakte de









vergadering eene geheime missive van de Directeuren
van de Geoctr. Societeit bekend, waarbij hij was
aangewezen den Gouverneur bij overlijden te ver-
vangen. Daar Crommelin een vriend van Mauricius
was, beviel deze keuze de Cabalisten of tegenstan-
ders van Mauricius niet en nu werd de kolonel
Verschuer overgehaald zich als vervanger van den
Gouverneur op te werpen. Toen het Hof van Politie
bleef weigeren Crommelin als Gouverneur te instal-
leeren, liet hij btj trommelslag den volke bekend
maken, dat hij bet Bestuur had aanvaard. Op aan-
sporing van de Raden van Politie liet nu kolonel
Verschuer de tamboers gevangen nemen en door
andere tamboers, wonder gewapend geleide, aan de
bevolking kennis geven, dat niet Crommelin, maar
h] (Verschuer) w. n. Gouverneur was.
De Raden van Politie wenschten hem daarop geluk
met de aanvaarding van het Bestuur. Crommelin
most in weerwil van zijn goed recht voor de over-
macht bukken, doch gaf aan de Directeuren van
de Geoctr. Soc. een nauwkeurig verslag van het
gebeurde.
De handling van Verschuer werd door de Direc-
teuren ten hoogste afgekeurd! Zij gelastten hem
het Bestuur der Kolonie dadelijk in handen te
stellen van den man, die door hen was aangewezen,
om het Bestuur waar te nemen.
Dat de invloed van de Cabale groot was, blijkt










nit het feit, dat slechts drie van de vele ter reede
liggende schepen ter eere van Crommelin durfden
vlaggen, daar de Cabalisten den schippers be-
dreigd hadden, dat wie het minste blijk van in-
stemming met de aanstelling van Crommelin gaf,
voortaan geen suiker of koflie van hen als vracht
zou ontvangen.
Daar de Raden van Politie zich openlijk tegen
Crommelin verzetten, werden, op last der Direc-
teuren, alien ontslagen en 4ndere leden in hunne
plaats gekozen. Hierdoor werd de macht der Cabale
eenigszins gebroken en in de vergaderingen van
het Hof van Politie heerschte nu een betere geest,
waardoor, volgens het getuigenis van Orommelin,
in eene week meer kon worden uitgevoerd dan vroeger
in maanden.

26. Dat Crommelin de tevredenheid van de
Directeuren der Societeit wist te verwerven, blijkt
hieruit, dat hij den 15" September 1757, na het kort-
stondige Eestuur van den Gouverneur Van der Meer
(1754-1756) uit Nederland het bericht ontving,
dat hij definitief tot Gouverneur benoemd was.
Van alle Gouverneurs van Suriname is hij het
langst aan het Bestuur geweest (1757-1768).
Ofschoon hij door zijn' driftigen aard zich niet
behind wist te maken, moesten zelfs zijne vijanden
van hem getuigen, dat hij met vaste hand de


.'/










Kolonie bestuurd heeft en door zijn degeljk op-
treden het gezag hoog heeft gehouden. Ware hij
minder halsstarrig in het doordrijven van een een-
maal opgevat plan en een minder slaafsch dienaar
van de Geoctr. Societeit geweest, zijn verzoek om
ontslag zou door de kolonisten met meer leedwezen
vernomen zijn geworden.
* Gedurende zin langdurig Bestuur is Crommelin in
de gelegenheid geweest veel goods tot stand te
brengen:
Van 1758-1760 word aan de Gravenstraat een
ruim Militair hospital gebouwd, waardoor in eene
groote behoefte werd voorzien. Deze inrichting werd
later vergroot en is steeds van veel nut voor de
Kolonie geweest.
Daar er in Suriname gebrek aan klinkende munt
constantt geld) was, werd in 1761 door het Hof van
Politie en den Gouverneur besloten tot de uitgifte
van kaartengeld. ledereen was verplicht dit kaarten-
geld in betaling aan to nemen en de koloniale kas
trok er veel voordeel van.
Aan Orommelin is het te danken, dat na den
brand, die in den nacht van den 18" op den 19"
April 1763 een groot gedeelte der stad in de asch
legde, Paramaribo voor het eerst in het bezit kwam
van 2 brandspuiten.
Daar er bij langdurige droogte vaak gebrek aan
water was, liet de Gouverneur te Paramaribo










putten graven, waarvan nog steeds veel gebruik
gemaakt wordt. Bij het graven van een dezer put-
ten moet tot groote verbazing der delivers wat stof-
goud zijn gevonden.
Onder de vele rampen, die de Kolonie geteisterd
hebben wonder het Bestuur van Crommelin, behoorde
ook de Engelsche ziekte of pokken, die vooral
wonder de slaven vreeselijk woedde en in weerwil
van de goede maatregelen door den Gouverneur
en het Hof van Politie genomen, zich schrik-
barend uitbreidde. Daarenboven werden velen aan-
getast door de Lepra, waarschijnlijk door slaven-
schepen ingevoerd.
Ook deden zich in de maand October 1766 te
Paramaribo hevige schokken van aardbeving gevoe-
len, zonder evenwel veel schade te veroorzaken.
Onder het Bestuur van Crommelin kwam ook
eindelijk de vrede met de Auka- en Saramacca-
negers tot stand, waarvan vroeger door Mauricius
de ground was gelegd. Zij moesten beloven geene
weggeloopen slaven bij zich te houden, maar ze te
verjagen of tegen vanggeld aan het Bestuur over
te leveren. Vier hunner zonen, die als gijzelaars
te Paramaribo waren achtergelaten, leerden er lezen
en schrijven en bereikten een' zekeren graad van
beschaving. Zij oefenden later een' grooten invloed
ten goede uit op hunne stamgenooten.
Daar Crommelin door ztjn twintigjarig verblijf










in de Kolonie en door de tegenwerking, die hij
van de zijde der Cabalisten had ondervonden,
zich erg vermoeid gevoelde en naar wat rust ver-
langde, vroeg hij in 1768 verlof naar Nederland.
Dit verlof werd hem toegestaan, doch hij maakte
er geen gebruik van en kreeg op zijn verzoek het
volgende jaar zijn eervol ontslag.
Het Bestuur werd na het vertrek van Crommelin
waargenomen door den Raad-Fiskaal Jan Nepveu,
die in 1770 benoemd werd tot Gouverneur-Generaal.




IX. Tochten tegen de Marrons.

27. In de tweede helft der 18" eeuw nam het
wegloopen der slaven schrikbarend toe! Noch de
telkens verhoogde premien voor het vangen van
weggeloopen slaven uitgeloofd, noch de vele toch-
ten, die tegen hen ondernomen werden, noch de
vreeselijke straffen, die op gevangen Marrons wer-
den toegepast, konden beletten, dat hun aantal met
den dag grooter werd. Integendeel scheen dit alles
bij die ongelukkigen den lust op te wekken een
toevluchtsoord in de bosschen te gaan zoeken.
De planters wilden maar niet begrijpen, dat het
eenige middel om het wegloopen tegen te gaan in










eene meer menschelijke behandeling der slaven
bestond.
Hoe barbaarsch moeten de slavenhouders niet
geweest zijn, die voor een licht vergrijp den slaaf
zoolang lieten geeselen, dat de dood vaak op de
geeseling volgde! Wat moet men van een' tijd
denken, toen zulke gruwelen straffeloos konden
gepleegd worden en onmenschelijke meesters open-
lijk de leer durfden verkondigen, dat sy hun eigen
goed, voor hun geld gekogt destnueeren mogten.
Is 't wonder, dat de negers met eenen onver-
zoenlijken haat tegen de blanken vervuld werden
en hunne beulen ontvluchtende de hoop koesterden,
eens eene bloedige wraak te nemen!

28. Vooral wonder het Bestuur van Jan Nepveu
(1770-1779) hadden de kolonisten veel van de Mar-
rons te lijden. Verscheidene plantages werden door
hen uitgeplunderd, vele planters vermoord en menig
slaaf goed- of kwaadschiks door hen weggevoerd.
Zelfs vielen zij dikwijls militaire posten aan en
brachten geduchte nederlagen toe aan patrouilles
tegen hen uitgezonden. Hetgeen de soldaten op deze
tochten hadden te doorstaan, gaat alle beschrijving
te boven. Velen, door het lood der boschnegers
gespaard, kwamen jammerlijk in de moerassen om
of werden door moeraskoortsen ten grave gesleept.
Zoo groot was de schrik, die door de gruwel-










daden der wegloopers wonder de planters heerschte,
dat velen hunne plantages ontvluchtten en zich te
Paramaribo gingen vestigen, waar zij zich veiliger
achtten.
Het waren vooral de negers, afkomstig van het
district Cottica en daarom Cotticaners genoemd,
die door hunne geduchte aanvallen den ondergang
der Kolonie schenen gezworen te hebben. Hunne
opperhoofden, waarvan de voornaamsten Baron,
Bonni en Joli-Coeur waren, deden zich als uitstekende
aanvoerders kennen.
Baron had eene gelukkige jeugd gehad! Zijn
meester, Dahlberg genaamd, had den jongen neger
met zijn verstandig uiterlijk lief, liet hem schrijven,
lezen en een ambacht leeren en nam hem later me6
naar Holland. Daar deed Baron veel kennis op!
Hoe gelukkig gevoelde hij zich niet, toen zijn
meester hem beloofde, dat hij als een vrg man in
Suriname zou terugkeeren! Dahlberg kwam zijne
belofte echter niet na, maar verkocht, in Suriname
teruggekeerd, Baron aan een' zijner vrienden. Daar
deze hem slecht behandelde, ontvluchtte hij zijnen
nieuwen meester en werd spoedig een van de ge-
duchtste aanvoerders der Marrons.
Joli-Coeur was naar de bosschen gevlucht, omdat
hij eens ooggetuige was van de mishandelingen,
die zijn meester zijne moeder liet ondergaan en
van de geeseling, die zijn' vader werd toegediend,










toen deze, een oogenblik vergetende, dat ht maar
een slaaf was, zijne vrouw uit de handen haars
beuls trachtte te redden.
Bonni was een ware zoon der wildernis Immers,
zijne moeder, de mishandelingen van haren meester
moede, vluchtte naar het bosch, om eenige dagen
later het levenslicht te schenken aan een' zoon,
die wonder den naam van Bonni de schrik der
blanken zou worden.

29. Om de Marrons met vrucht te kunnen
bestrijden, werd op voorstel van Nepveu een klein,
maar krachtig corps van 300 soldaten uit vrijge-
kochte slaven samengesteld, die om hunne roode
mutsen den naam van Redimoesoe kregen. Deze
zwarte jagers door blanke officieren aangevoerd,
hebben zich zeer verdienstelijk gemaakt en het
hunne btjgedragen, om de Kolonie van een' wissen
ondergang te redden. Door hunnen sterkeren
lichaamsbouw en hun grooter weerstandsvermogen
waren zij better dan de blanken bestand tegen de
vermoeienissen der tochten door de wildernissen
van Suriname. Aan hen komt de eer toe, dat de
zeer versterkte legerplaats van Baron en Joli-Coeur
veroverd en de machtige Baron op de vlucht ge-
jaagd werd.
Kapitein Mayland was namelijk aan het hoofd
van een sterk detachement Europeesch krijgsvolk,










bijgestaan door ongeveer 200 guides, zooals de
zwarte soldaten ook genoemd werden, wonder den
dapperen luitenant Friderici, uitgezonden om de
legerplaats van Baron to verwoesten. Nadat May-
land gedurende eenige weken te vergeefs getracht
had het moeras over te trekken,waardoor de leger-
plaats der Marrons omringd was, en zich reeds
gereed maakte onverrichterzake terug te keeren,
vonden de onvermoeide zwartejagers eene doorwaad-
bare plaats in het moeras. Terwijl Mayland nu aan
den eenen kant een schijnaanval deed en Baron,
om dit punt te verdedigen al zijne troepen daar
samentrok, doorwaadde de dappere Friderici met
zine guides ongemerkt het moeras, beklom met
den degen in de vuist de hooge borstwering en joeg
Baron na een bloedig gevecht op de vlucht.

30. Zoowel door de kolonisten, als door het
Koloniaal-Bestuur werd er bij de Directeuren van
de Geoctr. Societeit en bij de Staten-Generaal op
aangedrongen, dat de krijgsmacht in de Kolonie
versterkt zou worden. Met toestemming van den
stadhouder Willem V, aan wien het Beschermheer-
schap der Kolonie was opgedragen, werd eindelijk
in Dec. 1772 eene versterking van 800 man, wonder
bevel van den Zwitserschen officer Louis Henry
Fourgeoud ter onderwerping der Marrons naar
Suriname gezonden.










Daar Willem V het opperbevel over de geheele
krijgsmacht in de Kolonie aan Fourgeoud had opge-
dragen, wekte dit den naijver van Nepveu op en
spoedig ontstond er tusschen deze twee mannen,
die geroepen waren eendrachtelik de belangen der
volkplanting te behartigen, eene verwijdering, die
weldra tot een' openlijken twist oversloeg.
Fourgeoud toonde in elk opzicht geschikt te zijn
voor de zware taak, waartoe hij geroepen was.
Onvermoeid was hij in het vervolgen der Marrons
en in het vernielen hunner kampen. Gedurende vier
jaren heeft hij de Surinaamsche wildernissen in alle
richtingen doorkruist. In dien tijd heeft hij meer
dan twintig der voornaamste wegloopersdorpen ver-
nield, de Marrons tot over de Marowijne gedrongen
en hen aldus tot zwijgen gebracht. Met alle recht
mocht hij dan ook bij zijn vertrek in 1777 verklaren,
dat hij Suriname van de Marrons had bevrijd, al
bewezen de hernieuwde aanvallen eenige jaren later,
dat zij door Fourgeoud wel verslagen, maar niet
uitgeroeid waren.
Voor den dapperen Friderici, die met zine guides
veel tot het success van Fourgeoud had bijgedragen,
was de eer weggelegd den Marrons, die met hun opper-
hoofd Bonni over de Marowijne waren getrokken, doch
in 1788 door hunne aanvallen de kolonisten weer be-
gonnen te verontrusten, eene geduchte nederlaag toe
te brengen en Bonni met groot verlies terug te drijven.










X. Financieele toestand der Kolonie in de
18e eeuw.

31. De inval van Cassard, de kostbare tochten"
tegen de Marrons, het aanleggen van een kordon
of linie van verdediging (1774), het uitzenden van
eene Commissie, om de klachten tegen Mauricius
ingebracht, te onderzoeken, hadden van de Kolonie
zware geldelijke offers geeischt. Aan de kolonisten
werden steeds hoogere belastingen opgelegd, waar-
tegen het Hof van Politie zich vaak verzette. Doch
zoolang de kofiieoogst gunstig was en de markt-
prijzen der stapelproducten hoog stonden, viel het
betalen der belastingen den kolonisten niet al te
zwaar. Zelfs konden zij nog daarbi een kostbaar
en weelderig leven blijven leiden! Vooral tijdens
het verbljf van Baron de Sporche en wonder het
Bestuur van Nepveu werden door de aanzienlijke
kolonisten zulke schitterende feesten gegeven en
verrezen, zoowel op de plantages als te Paramaribo,
zoovele prachtige gebouwen, dat Suriname het top-
punt van welvaart en bloei scheen bereikt te hebben.
Doch dit alles was slechts schijn en nog v66r het
einde der 180 eeuw zou de naakte waarheid aan
het licht komen en menig aanzienlijk kolonist tot
den bedelstaf gebracht zijn.

32. Reeds wonder bet Bestuur van Mauricius









waren vele eigenaren van plantages zoo achteruit-
gegaan, dat zij eene geldleening aangingen met
het handelshuis Gideon Deutz te Amsterdam. Voor
de geleende gelden moesten zij hunne plantages
ten onderpand geven. Nu werd het geleende geld
niet gebruikt om de plantages uit te breiden en
tot bloei te brengen, maar wel om prachtige villa's
aan te leggen en op grooten voet te blijven leven.
De gevolgen bleven niet uit!
In 1765 werden vele plantages wegens schulden
verkocht en de voormalige eigenaren mochten
dankbaar zijn, als zij met de administrative van
hun gewezen eigendom belast werden of de directie
van eene andere plantage konden machtig worden.
Omstreeks 1770 trof men te Paramaribo tal van
agenten van z.g. groote Hollandsche handelshuizen
aan, die beweerden aan iedereen, die het verlangde,
geld te kunnen leenen tot den aankoop van plan-
tages. De meest beruchte dezer agenten was zekere
La Croix. leader, die hem eene door hem bepaalde
geldsom ten geschenke gaf, kon van hem een
groot bedrag aan wissels, getrokken op het huis
Schouten en Valens, krijgen. Van dezen La Croix
zegt een schrijver, dat hij met eene enkele penne-
streek veel rasser landbouwers maakte, dan eertijds
Pyrrha menschen wist te maken door het werpen met
steenen, zoodat men van niets anders hoorde dan
van koopen en verkoopen en van schoenmakers en









slagers en dergelijk slag van lieden, die groote hanzen
wierden.
De wissels, door La Croix en andere zoogenaamde
agenten afgegeven, kwamen alle geprotesteerd terug,
hetgeen aanleiding tot kostbare processen gafen tot
gevolg had, dat vele plantages voor een gearing bedrag
verkocht werden.

33. Feitelijk werd Suriname in dien tijdbijna
geheel het eigendom van de stad Amsterdam, dat
door aankoop het twee-derde deel der Kolonie bezat
en welks kooplieden nu de meeste plantages in
eigendom kregen.
Het rijk der Surinaamsche planters spoedde ten
einde!
In hunne plaats traden de agenten van de
Hollandsche eigenaren op, met den titel van
Administrateurs, die spoedig zoo rijk werden, dat
zij in de grootste helft der 19" eeuw de toongevers
in de Kolonie zijn geweest en grooten invloed op
den gang van zaken hebben uitgeoefend.
Vooral de Joden, die meer dan het vierde deel
van de -- 400 plantages bezaten, hadden door den
windhandel in wisselbrieven veel schade geleden.
Hunne plantages gingen over in handen van Amster-
damsche kooplieden en naarmate hunne rijkdommen
verminderden, werd ook hun invloed geringer.

34. De financieele toestand der Kolonie was









dus op bet einde der 18" eeuw alles behalve
gunstig. Toch trok Nederland toen veel voordeel
van Suriname. Van de 265 million gulden, die dit
land toch van 1750 tot 1775 aan suiker, koffie,
katoen enz. had opgebracht of gemiddeld 10 mil-
lioen gulden per jaar, trok de Geoctr. Societeit
jaarlijks 2 million gld., terwiji er voor vracht-
gelden aan de Hollandsche schepen, die in Suriname
steeds eene rijke lading vonden, door de kolonisten
jaarlijks f 800,000 betaald werd. l)




XI. Staatsregeling. Levenswijze. Gods-
dienst. Onderwijs in de 180 eeuw.

35. Volgens het Octrooi van 1682 door de
Algemeene Staten aan de W.-I. Maatschappij ver-
leend, was de hoogste macht in handen van den
Gouverneur, die in belangrijke zaken in overleg
most treden met het Hof van Politie en Crimi-
neele Justitie. Dit Hof was samengesteld uit: den
Gouverneur als Voorzitter, den Commandeur of
Bevelhebber als ondervoorzitter en 9 onbezoldigde

1) In 1787 werd door Suriname geproduceerd 15 duizend
vaten suiker, 112 million pond koffie,1 million pond katoen,
800 duizend pond cacao en 185 duizend K.G. tabak.









leden, die uit de aanzienlijkste ingezetenen gekozen,
voor bun leven benoemd werden.
Tusschen deze Raden van Politie en de meeste
Gouverneurs ontstonden vaak hevige geschillen,
daar de eersten vermeenden, dat zij geroepen waren
met den Gouverneur de Kolonie te besturen, terwijl
de laatsten het Hof eenvoudig als een adviseerend
lichaam beschouwden.
Aan de Raden van Politie was ook een Raad-
Fiscaal toegevoegd. Daar deze in den regel de eenige
rechtsgeleerde in deze vergadering was de Gou-
verneurs toch waren meestal uit den militairen
stand oefende hij vaak een' machtigen invloed uit.
Ofschoon de Commandeur de aangewezen plaats-
vervanger van den Gouverneur was en dus de per-
soon, die deze in rang volgde, matigde de Raad-
Fiscaal zich vaak de hoogste macht aan. Dit gaf,
natuurlijk ten nadeele der Kolonie, ook aanleiding
tot veel gehaspel.
Menig geschil in de Kolonie vond zijn' oorsprong
in de onvolkomen staatsregeling, evenals in Neder-
land de onvolledige Unie van Utrecht, eenebonds-
akte, die tot 1795 dienst heeft gedaan als Grondwet,
aanleiding gaf tot aanhoudende twisten.

36. De blankenbevolking, hoofdzakelijk uit
Nederlanders, Franschen en Duitschers bestaande,
was zeer gering in vergeljiking met het groote aantal










negerslaven en het baart werkelijk verbazing, dat de
vrees van door deze groote overmacht verpletterd
te worden de blanken toch niet heeft kunnen
weerhouden, hunne slaven zoo onmenschelijk te
behandelen.
Het aantal Joden was zoo sterk vermeerderd
door de aankomst van vele Hoogduitsche en Poolsche
joden, dat zij op bet einde der 18' eeuw bijna de
helft van de geheele blankenbevolking uitmaakten.
Doch dezen waren niet zoo beschaafd en vermogend
als de eerste joodsche kolonisten. Zij kwamen in
zulk een' behoeftigen staat in de Kolonie aan, dat
het Bestuur het noodig achtte eene Resolutie te
nemen, waarbij bepaald werd, dat alleen aan hen,
die geld genoeg bezaten, om eigenaars van plantages
te kunnen worden, zou worden toegestaan er zich
te vestigen.
De Joden, die in Suriname reeds gevestigd wa-
ren. hadden anders geene reden tot klagen. In de
meeste landen te vuur en te zwaard vervolgd,
genoten zij in Suriname bijna gelfjke rechten als
de Christenen; zij hadden hunne eigene rechtspraak
en mochten vrij hunnen godsdienst belijden.
Tot de blankenbevolking behoorden ook de sol-
daten. uit het schuim van vele Europeesche volke-
ren aangeworven, die zich in geen enkel opzicht
gunstig onderscheidden van de heidensche slaven,
uit bet donkere werelddeel afkomstig. Trouwens,









volgens Mauricius waren de meeste blanken in
Suriname lieden bf zonder opvoeding bf die in hun
vaderland niet hebben willen deugen en van gods-
dienst, orde en betamelijkheid gansch geene of zeer
verkeerde denkbeelden hebben.

37. Terwijl de slaven op de plantages afgebeuld
werden, leidde de vrije bevolking in de stad Para-
maribo een onbezorgd leven!
Paramaribo, bij de komst van Van Sommelsdijck
slechts een klein dorp, was op het einde der 18"
eeuw herschapen in eene fraaie stad met ruim
1000 huizen, waarvan sommige meer dan f 50.000
gekost hadden. Vooral wonder het Bestuur van
Nepveu onderging de stad eene aanmerkelijke uit-
breiding, daar deze Gouverneur aan behoeftige
blanken en negers gratis gronden afstond tot het
bouwen van huizen.
De eenvoudige levenswijze der eerste kolonisten
had langzamerhand eene groote verandering onder-
gaan en in het midden der 18" eeuw heerschte er
in de Kolonie de grootste weelde. De fraaie, ruime
huizen, waarin tal van bedienden elkaar in den
weg liepen, waren opgevuld met kostbare meubels.
Vooral in de wljze, waarop zoowel de heeren als
de dames zich kleedden, openbaarde zich de toe-
nemende zucht naar weelde. Aan prachtige paarden
en rjtuigen was er vooral geen gebrek. Voor den










aanvoer van paarden moesten de schippers zorgen,
die volgens een plakkaat van 1704, waaraan strong
de hand werd gehouden, bij hunne lading altijd
een zeker aantal paarden voor de Kolonie moesten
hebben. Dat het aantal rijpaarden in Suriname toen
groot was, blijkt uit hetgeen Mauricius in zijn
dagboek verhaalt, n.1. dat een groot aantal burgers,
die zich Mauritsridders noemden, op 3 Mei 1743,
ztjn' geboortedag, in roode monteeringrokken te
zijner eere een optocht te paard hielden.

38. Het zedelijk leven liet veel te wenschen
over en voor de opvoeding der kinderen werd al
heel weinig zorg gedragen. Het onderwijs beteekende
zelfs op het einde der 18" eeuw niet veel. Afgedankte
militairen, verloopen planters of vreemde geluk-
zoekers werden tegen een gering loon met het
onderwijs belast.
Met het godsdienstig leven was het niet better
gesteld!
Ofschoon reeds in 1668 Ds. Baselier tot Hervormd
predikant te Paramaribo beroepen werd en er van
dien tijd af 66n of meer predikanten in de Kolonie
aanwezig waren, heeft de prediking in de 18" eeuw
niet veel vrucht gedragen 1).

1) De Herv. Kerk, van schelpsteenen opgetrokken, diende
ook tot Stadhuis; waarin de Raden van P. en J. hmnne ver-
gaderingen hielden. Op de van hout opgetrokken 2* verdieping,










De volgelingen van den vromen graaf Von Zin-
zendorf, de Moravische Broeders, die eerst in 1739
zich in de Kolonie kwamen vestigen en op wie de
zware taak rustte de heidensche slaven tot het
Christendom te bekeeren, hadden meer reden tot
tevredenheid dan de Herv. Predikanten. Trots den
haat en de tegenwerking der blanken, gelukte het
hun op den 21*f Juli 1776 den eersten negerslaaf
door den doop in de Christelijke gemeente op te
nemen en nog was de 186 eeuw niet ten einde, of
de Broeders hadden eene eigene kerk met eene
gemeente van meer dan 300 leden.
Zelfs wonder de woeste Arowakken, die niet als
de Peruanen en Mexicanen een' hoogen trap van
beschaving hadden bereikt, telde de ending der
Moravische Broeders dank zij den ijver en de
doodsverachting van de Broeders Dahne, Gottlieb
Fisscher en anderen vele leden.
De R. K. geestelljken, wien eerst in 1685, krach-
tens zeer beperkende voorwaarden, door de Alg.
Staten de vrijheid werd geschonken eene eigen
Kerk te hebben en Openbare Godsdienstoefeningen

van een kostbaar orgel voorzien, werden de godsdienstoefe-
ningen gehouden.
Voor de refug's werd er ook in het Fransch gepredikt.
Op het plein vo6r de Kerk, dat met Oranjeboomen beplant
was, werden de dooden begraven. Later werd dit alleen toe-
gestaan tegen betaling van f 500.-.











te houden, konden zich eerst alleen tot de blanket
of vrije bevolking bepalen. De ongunstige financikele
toestand dezer gemeente en de beperkingen, waar-
onder de uitoefening van den R. K. Eeredienst was
toegestaan, noodzaakte evenwel den Eerw. Heer
Eeltjens reeds in 1793 de op 1 April 1787 plechtig
ingewijde kerk te sluiten en de Kolonie te verlaten.
Eerst wonder den Gouv. P. Berranger (1803-1804)
werden de onbillijke bepalingen tegen de R. K. in-
getrokken en in 1810 konden door Pater Schinck
de godsdienstoefeningen worden hervat.
Aan de Portugeesche Israelieten daarentegen werd
reeds in 1729 wonder het Bestuur van den Gouver-
neur Carel de Cheuses (1728-1734), van wien tij
groote bescherming ontvingen, toegestaan tusschen
de Heeren- en Gravenstraat eene Synagoge to
bouwen 1).

39. Waren geene kosten te hoog, om aan de
zucht naar weelde te voldoen, san de ontwikkeling
van het verstand werd slechts door weinigen ge-

1) Dat de godsdienstige verdraagnamheid niets te wenachen
overliet, blijkt duidelik uit een' brief van een Franschman,
eigenaar eener plantage, san zin' friend te Lyon, waarin hij
o. m. schreef. dat hj in Suriname wel eens in 6dn huis ge-
logeerd en aan en disch gezeten had met Heidenen, Joden,
Roomsch-Katholieken, Afgeecheiden Grieken en Calvinisten,
zonder dat de harmonies ooit verstoord werd door een der
belijders van al die verschillende gezindten.










dacht. Kunsten of wetenschappen werden niet be-
oefend en voor opvoeding en onderwijs had men
niets over. Het aantal blanken, die lezen konden,
was dan ook niet groot en velen, die in Suriname
tot groote welvaart waren gekomen, konden nau-
weljks hunnen naam schrijven.
Toch werd er nu en dan door het Koloniaal
Bestuur en door eenige ontwikkelde kolonisten iets
tot stand gebracht, dat tot doel had de verstan-
delijke ontwikkeling der bevolking te bevorderen.
Zoo werd op verzoek van het Kol. Bestunrin 1734
de plantkundige Isaac Eliaser Augar, leerling van
den beroemden Herman Boerhave, naar Suriname
gezonden om er een' plantentuin aan te leggen.
Eveneens werd door den Gouv. Texier (1780-1783)
in vereeniging met den Raad-Fiscaal Jan Gerhard
Wichers en eenige ontwikkelde burgers, waaronder
de Surinaamsche dichter P. F. Roos en de met liefde
voor de wetenschap bezielde geneesheer Schiling in
1783 een genootschap opgericht ter beoefening van
de Natuurlike Geschiedenis en de Hortus Surina-
mensis nabij Kwatta aangelegd, waarin zoowel
inheemsche als vreemde gewassen werden geplant.
Ook werd door genoemde heeren en eenige andere,
waaronder de dappere Friderici, eene bibliotheek
opgericht, die spoedig zulk eene groote uitbreiding
kreeg, dat zij voor geene andere in geheel West-
Indie behoefde wonder te dozen.










In 1783 werd ook door eenige Israelieten een
letterkundig genootschap opgericht wonder den naam
van Docendo discimus 1) waarvan de Gouverneur
Texier, de Luitenant-Kolonel Friderici en de genees-
heer Schilling eereleden waren. De leden van dit
genootschap kwamen geregeld tweemaal 's weeks
been tot bet houden van voordrachten over koop-
handel, scheepvaart, landbouw enz.
Onder bet Bestuur van den Gouverneur Nepveu
kreeg Suriname zijne eerste drukkerij (1772). De
eer hiervan komt toe aan Beeldsnijder Matroos, die
nog in ander opzicht zich voor de Kolonie verdien-
stelijk heeft gemaakt. Alle stukken van bet Hof
van Politie en Crimineele Justitie, die gepubliceerd
moesten worden, werden op deze drukkerij gedrukt
en op 10 Augustus 1774 werd de eerste Surinaam-
sche courant uitgegeven.
Ook het oprichten van eenen schouwburg in 1775
kan beschouwd worden als eene zwakke poging, om
de ruwe kolonisten eenigszins te beschaven.
Nog werd wonder het Bestuur van den Gouv.
Wichers (1784-1790) in 1786 wonder den naam van
Sur. Lettervrienden eene soort van Rederijkers-
kamer opgericht, waarvan de dichter P. F. Roos
de voorzitter was. Op de bijeenkomsten dezer Sur.
Redertkers mocht elk lid een door hem gemaakt

1) Docendo discimus = Door te onderwijzen leeren wij zelven.











dichtstuk voorlezen, dat door de anderen dan be-
oordeeld, soms verbeterd werd. Jaarlijks werden
op de drukkerij van Beeldsnijder Matroos deze
letterkundige voortbrengselen der Sur. Rederijkers
gedrukt en uitgegeven.




XII. Het Bestuur van Juriaan Francois de
Friderici (1792-1802).

40. Na gedurende 45 jaren in verschillende
betrekkingen zrjne beste krachten in bet belang der
Kolonie te hebben aangewend, overleed Jan Nepveu
den 27" Febr. 1779 te Paramaribo. Vele gewichtige
gebeurtenissen in de vorige hoofdstukken reeds
vermeld vonden gedurende zijn tienjarig Bestuur
plaats. Tot zijn opvolger werd de Commandeur
Bernard Texier (1780-1783) benoemd, die, tenge-
volge van den Vierden Engelschen oorlog, een zeer
moeielijk Bestuur had.
't Was tot heil der kolonisten, dat in dezen
benarden tijd een bezadigd en bekwaam man als
Texier aan bet Bewind was.
In weerwil van de vele rampen, die Suriname
wonder zin Bestuur teisterden o.a. allerlei
ziekten, die zoowel wonder de blanken als de slaven
vele offers vorderden; hongersnood tengevolge van










mislukking van den oogst en stremming van de
zeevaart gedurende den oorlog; een hevige brand
te Paramaribo op 23 Februari 1780, waardoor aan
velen groote schade werd berokkend bleef Texier
met waardige kalmte en onvermoeiden ijver op
zijn' post, door zijn voorbeeld iedereen tot getrouwe
plichtsbetrachting aansporende.
De Vierde Engelsche oorlog (1780-1784) was
niet alleen voor het Moederland, maar ook voorde
Kolonie zeer nadeelig! Onder de ruim 200 koop-
vaardijschepen, die door de Engelschen werden
buitgemaakt, waren er vele, die uit Suriname met
rijke lading naar Nederland stevenden. Weldrawas
alle gemeenschap tusschen de Kolonie en het
Moederland verbroken. De Engelsche kaperschepen
kruisten langs de kust en maakten jacht op de
Hollandsche en de Amerikaansche koopvaardj-
schepen, die met provision, voor Suriname be-
stemd, beladen waren. In de Kolonie, van alien
toevoer verstoken, kwam er spoedig gebrek aan
levensmiddelen.
Dag en nacht was Texier fjverig bezig maat-
regelen te nemen, om de Kolonie in een golden
staat van verdediging te brengen. Hij mocht dan
ook de voldoening smaken, dat Suriname voor
Nederland gespaard bleef, terwijl de andere West-
Indische bezittingen als Berbice, Demerary, St. Eusta-
tius, Curafao in handen der Engelschen vielen.











't Is zeer waarschijnijk, dat de vele moeielijk-
heden, waaraan Texier gedurende zijn geheel
Bestuur het hoofd most bieden, te veel van zijne
krachten hadden gevergd. Na eene kortstondige
ziekte overleed hij den 25" September 1783, diep be-
treurd door de geheele bevolking. Tot zijn' opvolger
werd aangesteld de Raad-Fiscaal Jan Gerhard Wichers
(1784-1790), die zich reeds in zijne vorige betrek-
king had doen kennen als een kundig en werkzaam
mensch. Onder zijn rustig Bestuur bloeiden door
zin' krachtigen steun eenige letterkundige genoot-
schappen, wier bijeenkomsten hij geregeld met zijne
tegenwoordigheid vereerde. Van hem en van Texier
kan gezegd worden, dat zij gedurende hun lang-
durig verbliff in de Kolonie, veel nut gesticht en
hot zedelijk en verstandelijk peil der kolonisten
verhoogd hebben.
Tengevolge van gerezen geschillen tusschen
Wichers en het Hof van Politie vertrok hij in 1790
met verlof naar Nederland, doch keerde niet naar
Suriname terug 1). Tot zijn vervanger werd aange-


1) Als een bewls, dat in die dagen de neiging om te
generalieeren even sterk was als in onzen tijd, zij vermeld,
dat, op aandrang van den overigens seer verdraagzamen
Wichers, door het Hof van Politie het vreemde Beslnit werd
genomen, dat voortaan bi festiviteiten de joodsche burgers
niet wonder de wapenen mochten komen, omdat bij de be-
graenis van Tezier, die op een' Ir. feestdag (26 Sept.) viel,










wezen Juriaan Frangois de Friderici, de dappere
aanvoerder der guides, die kort te voren ter beloo-
ning voor de gewichtige diensten door hem aan de
Geoctr. Societeit bewezen, benoemd was geworden
tot Kommandeur en Eersten Raad van Politie.
De benoeming van Friderici werd met groote
vreugde in Suriname vernomen. Volgens de meening
der kolonisten kon geen betere keuze gedaan worden.
De guides, wier afgod Friderici was, behoorden
natuurlijk tot degenen, die deze benoeming het
meest toejuichten!
Door zijn langdurig verblijf in de Kolonie, kende
Friderici haast iedereen en op zijn been en weer
trekken aan het hoofd van zijn vrijkorps had hij
eene groote kennis van de Kolonie opgedaan.
Daar Wichers in Nederland aangekomen op zijn
verzoek ontslagen werd, kreeg Friderici zijne aan-
stelling tot Gouv.-Generaal en werd hij op den
24en Augustus 1792 met de gebruikelijke eerbewijzen
ingehuldigd. Uit de vele schitterende feesten, die te
zijner eere gegeven werden, het illumineeren van
vele particuliere woningen, het souper ter Gou-
vernementshuize, waaraan ruim 250 gasten deel-

eenige joden, als schutters dienstdoende, hunne ontevreden-
heid, om op dien dag te moeten schutteren op eene al te
luidruchtige wijze hadden lucht gegeven. Op dringend ver-
zoek der Joodsche Regenten werd dit onbillijk Bes. den
15en Febr. 1785 buiten working gesteld.










namen, blijkt duidelijk hoe algemeen de nieuwe
Gouverneur behind en geacht werd.
Toen Friderici de regeering aanvaardde, was de
toestand der Kolonie niet meer zoo ongunstig als
eenige jaren vroeger en daar hij een voorstander
van den landbouw was, hoopte men dat het hem
gelukken zou het land tot meerderen bloei en wel-
vaart te brengen.

41. Daar de Bonninegers, die naar de Marowijne
gevlucht waren, weer eenige plantages hadden uit-
geplunderd, zond Friderici den Luitenant-Kolonel
Beutler op hen af. Aan deze gelukte bet hen met
behulp der Aucaners te verslaan en het dappere
opperhoofd Bonni en zijn' onderbevelhebber Cour-
montijn Codjo te dooden. Hierdoor kwam er een
eind aan de invallen dezer boschnegers.
Om de kolonisten op te wekken ook in andere
gedeelten der Kolonie den landbouw te beoefenen,
legde Friderici in Beneden-Saramacca de plantages
La Pr6voyance en Catharina Sophia aan. Dit voor-
beeld werd spoedig door anderen gevolgd en zoo
ontstond het district Saramacca, dat dus aan dezen
Gouverneur zijn ontstaan te danken heeft. In Boven-
Saramacca en Para liet hij eveneens houtgronden
aanleggen, waardoor ook deze streken bevolkt wer-
den. Aan de Suriname bezat de Gouverneur de
plantages Voorburg en Boekoe (Leonsberg), waar-










van de naam was ontleend aan het eerste wegloo-
persdorp, dat hij met zijne guides op Baron had
veroverd.
Het doel, dat de Gouverneur beoogde met het
aanleggen dezer plantages, was niet zoozeer om
er geldelijk voordeel mee te behalen, maar wel
velen brood te verschaffen en den landbouw uit
te breiden.
Onder zijn Bestuur werden ook in 1797 in het
district Nickerie voor het eerst door eenige Engel-
schen katoenplantages aangelegd, waardoor dit ge-
deelte der Kolonie spoedig tot groote welvaart
kwam.
Nauwelijks was Friderici aan het Bestuur, of
donkere wolken pakten zich boven de Kolonie
same.
In Europa vielen in dien tijd zeer gewichtige
gebeurtenissen voor, die ook voor Suriname van
grooten invloed zijn geweest. In Frankrijk wasn.1.
in 1789 de Groote Revolutie uitgebroken, die aan
Lodewijk XVI niet alleen den troon, maar ookhet
leven kostte. Nadat de legers der revolutionairen,
wonder aanvoering van general Pichegru, 1) Belgie
veroverd hadden, trokken zij Nederland binnen, om

1) Gen. Pichegru door het Schrikbewind naar Cayenne
verbannen, ontvluchtte vandaar en kwam in 1798 te Para-
maribo aan. Door Frideric vriendelijk ontvangen, vertrok hij
na een kort verblijf naar Noord-Amerika.










ook aan de Nederlanders de z.g. vrijheid, gelijkheid
en broederschap te schenken. Met uitbundige blijd-
schap werden zij door de patriotten ontvangen en
den Stadhouder Willem V bleef niets anders over,
dan het land te verlaten en in Engeland een toe-
vluchtsoord te zoeken (1795).

42. De Republiek der Vereenigde Nederlanden
kreeg nu den naam van Bataafsche Republiek. Ook
de Directeuren van de Geoctr. Societeit van Suri-
name, door wie de kolonie tot dusverre was bestuurd
geworden, moesten plaats maken voor den, voor
het Bestuur der Kolonien ingestelden Raad der
Amerikaansche kolonign en bezittingen.
Van de hoofden der Bataafsche Republiek ont-
ving Friderici den last de Kolonie in hunnen naam
te blijven besturen en geene andere orders te vol-
gen dan die, welke zij hem zouden zenden. Van
den gewezen Stadhouder Willem V ontving hij
echter het tegenstrijdig bevel in zijn' naam het
Bestuur over de Kolonie te blijven waarnemen.
Ook verzocht Willem V hem de in aantocht zijnde
troepen van den Engelschen koning, die de Fran-
schen moesten beletten Suriname te veroveren, als
vrienden en bondgenooten te ontvangen.
De positive van den Gouverneur was waarlijk niet
te benijden!
Ofschoon hij een vurig aanhanger was van het









huis van Oranje most hi op aandrang van het Hof
van Politie op den 27a Augustus 1795 de burgerlijke
autoriteiten en eenige dagen later de militairen ont-
slaan van hunnen eed aan den Stadhouder Willem V.
De toestand der Kolonie was zeer zorgwekkend
Onder de Kolonisten, waarvan een deel den ver-
dreven Stadhouder bleef aanhangen en een ander
deel zich in de nieuwe orde van zaken best kon
schikken, heerschte eene sterke gisting. Ook bij
de slaven werd de zucht naar vrijheid zoo levendig,
dat vele zich openlijk met de driekleurige Fransche
cocarde tooiden, zoodat de vrees voor een' alge-
meenen slavenopstand de kolonisten zeer bezorgd
maakte. Eveneens was de vrees gewettigd, dat de
Engelschen een' aanval op Suriname zouden doen.
In deze moeielijke dagen spreidde Friderici eene
groote werkkracht ten toon en vele doeltreffende
maatregelen werden door hem genomen om de
Kolonie in staat to stellen den gevreesden aanval
af te slaan.

43. De Engelschen lieten niet te vergeefs op
zich wachten. Den 13" Augustus 1799 vertoonde eene
Engelsche vloot wonder Lord Hugh Seymour zich aan
den mond van de river de Suriname en den 160
zond de bevelhebber eene sommatie tot overgave
aan het Bestuur der Kolonie. Door den Gouverneur
werd dadelijk een krijgsraad bijeengeroepen. Deze










verklaarde eenstemmig, dat de Kolonie tegen zulk
een' machtigen viand niet te verdedigen was en
den 17" Augustus 1799 going zi bij verdragaande
Engelschen over.
Suriname kwam nu wonder het protectoraat van
den Engelschen koning, terwijl riderici als Gou-
verneur gehandhaafd bleef. Alle ambtenaren en
burgers moesten nu den eed van trouw aan Z. B.
Majesteit George III afleggen. Zij, die weigerden,
moesten onverwijld de Kolonie verlaten.

44. Bij den vrede van Amiens (1802) kreeg
Nederland met uitzondering van Ceylon, al zijne
kolonien, dus ook Suriname terug.
In December 1802 nam-de Kapitein ter zee Bloijs
van Treslong, die kort te voren op last van de
Bataafsche Republiek zich naar Suriname had be-
geven, het Bestuur der Kolonie van Friderici over.
Deze was bij de Regeering in ongenade gevallen,
daar hij de Kolonie aan de Engelschen had over-
gegeven, zonder de minste poging te hebben gedaan,
haar voor Nederland te behouden. Ook werd het
zeer in hem afgekeurd, dat hij na de overgave in
dienst was gebleven van den Engelschen koning.
Friderici, die gedurende tal van jaren'onschat-
bare diensten aan de Kolonie had bewezen, ver-
diende voorzeker dit verwijt niet Aan het hoofd
z4ner zwarte jagers had hij vaak in doodsgevaar
6










verkeerd en altijd de grootste doodsverachting ten
toon gespreid.
De overgave der Kolonie kan dus niet aan lafheid
worden toegeschreven. Ze was slechts bet nood-
zakelfjk gevolg van het gemis aan voldoende ver-
dedigingsmiddelen. De Raden van Politio en de
militaire autoriteiten waren het alien met den
Gouverneur eens, dat het better was tot eene onmid-
dellijke overgave te besluiten, dan het leven en
de bezittingen van de inwoners op het spel te zetten
door een' tegenstand, die weinig of geen kans had
de Kolonie te redden.
Ook meende Friderici, dat hij, door het hem
door George III aangeboden Bestuur der Kolonie
te aanvaarden, de belangen der kolonisten het best
kon behartigen en voor hunne rechten zou kunnen
optreden.
Friderici bleef na zijne aftreding zich als ambte-
loos burger te Paramaribo vestigen en wijdde zich
geheel aan het beheer zijner plantages.
Hoe behind hij was, bleek bij zijnen dood op
11 October 1812. Zijn heengaan werd door do geheele
bevolking betreurd en op last van den Engelschen
Gouverneur Bonham warden bli zijne uitvaart alle
plechtigheden in acht genomen, die men verschul-
digd was aan de hooge betrekking vroeger door
hem bekleed. Door de bevolking werd eene vrij
aanzienlijke som gelds bijeengebracht, waarvoor,




University of Florida Home Page
© 2004 - 2010 University of Florida George A. Smathers Libraries.
All rights reserved.

Acceptable Use, Copyright, and Disclaimer Statement
Last updated October 10, 2010 - - mvs