• TABLE OF CONTENTS
HIDE
 Title Page
 Orde XV: Picariae, Klimvogelachtigen...
 Orde XVI: Passeres, Muschachti...
 Table of Contents
 Index






Group Title: De vogels van Guyana : (Suriname, Cayenne en Demerara)
Title: De vogels van Guyana
ALL VOLUMES CITATION PAGE IMAGE ZOOMABLE
Full Citation
STANDARD VIEW MARC VIEW
Permanent Link: http://ufdc.ufl.edu/UF00072738/00002
 Material Information
Title: De vogels van Guyana (Suriname, Cayenne en Demerara)
Physical Description: 2 v. : ill. ; 25 cm.
Language: Dutch
Creator: Penard, Frederik Paul
Penard, Arthur Philip ( jt. author )
Publisher: E.P. Penard
Place of Publication: Paramaribo
Publication Date: 1908-10
 Subjects
Genre: non-fiction   ( marcgt )
Spatial Coverage: Guyana
Surinam
French Guiana
 Notes
Statement of Responsibility: Door Frederik Paul Penard en Arthur Philip Penard.
General Note: Imprint of deel 2 covered by label: 's-Gravenhage, M. Nijoff, 1910.
 Record Information
Bibliographic ID: UF00072738
Volume ID: VID00002
Source Institution: University of Florida
Holding Location: University of Florida
Rights Management: All rights reserved by the source institution and holding location.
Resource Identifier: oclc - 19409168

Table of Contents
    Title Page
        Title Page 1
        Title Page 2
    Orde XV: Picariae, Klimvogelachtigen (Vervolg)
        Page 1
        Familie der Rhamphastidae, Toekans
            Page 1
            Page 2
            Page 3
            Page 4
            Page 5
            Page 6
            Page 7
            Page 8
            Page 9
            Page 10
            Page 11
            Page 12
            Page 13
            Page 14
            Page 15
            Page 16
        Familie der Cuculidae, Koekoekachtigen
            Page 17
            Page 18
            Page 19
            Page 20
            Page 21
            Page 22
            Page 23
            Page 24
            Page 25
            Page 26
            Page 27
            Page 28
            Page 29
            Page 30
            Page 31
            Page 32
            Page 33
            Page 34
            Page 35
            Page 36
            Page 37
            Page 38
            Page 39
            Page 40
            Page 41
        Familie der Trogonidae, Trogons
            Page 42
            Page 43
            Page 44
            Page 45
            Page 46
            Page 47
            Page 48
            Page 49
            Page 50
            Page 51
        Familie der Momotidae, Motmots
            Page 52
            Page 53
            Page 54
        Familie der Alcedinidae, Ijsvogels
            Page 55
            Page 56
            Page 57
            Page 58
            Page 59
            Page 60
            Page 61
            Page 62
            Page 63
            Page 64
        Familie der Steatornithidae, Olievogels
            Page 65
            Page 66
        Familie der Caprimulgidae, Geitenmelkers
            Page 67
            Page 68
            Page 69
            Page 70
            Page 71
            Page 72
            Page 73
            Page 74
            Page 75
            Page 76
            Page 77
            Page 78
            Page 79
            Page 80
            Page 81
            Page 82
            Page 83
            Page 84
            Page 85
            Page 86
            Page 87
            Page 88
            Page 89
        Familie der Cypselidae, Gierzwaluwen
            Page 90
            Page 91
            Page 92
            Page 93
            Page 94
            Page 95
            Page 96
            Page 97
        Familie der Trochilidae, Kolibries
            Page 98
            Page 99
            Page 100
            Page 101
            Page 102
            Page 103
            Page 104
            Page 105
            Page 106
            Page 107
            Page 108
            Page 109
            Page 110
            Page 111
            Page 112
            Page 113
            Page 114
            Page 115
            Page 116
            Page 117
            Page 118
            Page 119
            Page 120
            Page 121
            Page 122
            Page 123
            Page 124
            Page 125
            Page 126
            Page 127
            Page 128
            Page 129
            Page 130
            Page 131
            Page 132
            Page 133
            Page 134
            Page 135
            Page 136
            Page 137
            Page 138
            Page 139
            Page 140
            Page 141
            Page 142
    Orde XVI: Passeres, Muschachtigen
        Page 143
        Page 144
        Page 145
        Page 146
        Familie der Cotingidae, Kotinga's
            Page 147
            Page 148
            Page 149
            Page 150
            Page 151
            Page 152
            Page 153
            Page 154
            Page 155
            Page 156
            Page 157
            Page 158
            Page 159
            Page 160
            Page 161
            Page 162
            Page 163
            Page 164
            Page 165
            Page 166
            Page 167
            Page 168
            Page 169
            Page 170
            Page 171
            Page 172
            Page 173
            Page 174
            Page 175
            Page 176
            Page 177
            Page 178
            Page 179
            Page 180
            Page 181
            Page 182
        Familie der Pipridae, Manakins
            Page 183
            Page 184
            Page 185
            Page 186
            Page 187
            Page 188
            Page 189
            Page 190
            Page 191
            Page 192
            Page 193
            Page 194
            Page 195
            Page 196
            Page 197
            Page 198
        Familie der Oxyrhamphidae, Spitssnaveltjes
            Page 199
        Familie der Tirannidae, Tiranvogels
            Page 200
            Page 201
            Page 202
            Page 203
            Page 204
            Page 205
            Page 206
            Page 207
            Page 208
            Page 209
            Page 210
            Page 211
            Page 212
            Page 213
            Page 214
            Page 215
            Page 216
            Page 217
            Page 218
            Page 219
            Page 220
            Page 221
            Page 222
            Page 223
            Page 224
            Page 225
            Page 226
            Page 227
            Page 228
            Page 229
            Page 230
            Page 231
            Page 232
            Page 233
            Page 234
            Page 235
            Page 236
            Page 237
            Page 238
            Page 239
            Page 240
            Page 241
            Page 242
            Page 243
            Page 244
            Page 245
            Page 246
            Page 247
            Page 248
            Page 249
            Page 250
            Page 251
            Page 252
            Page 253
            Page 254
            Page 255
            Page 256
            Page 257
            Page 258
            Page 259
            Page 260
            Page 261
            Page 262
            Page 263
            Page 264
            Page 265
            Page 266
            Page 267
        Familie der Dendrocolaptidae, Doornstaarten
            Page 268
            Page 269
            Page 270
            Page 271
            Page 272
            Page 273
            Page 274
            Page 275
            Page 276
            Page 277
            Page 278
            Page 279
            Page 280
            Page 281
            Page 282
            Page 283
            Page 284
            Page 285
            Page 286
            Page 287
            Page 288
            Page 289
            Page 290
            Page 291
            Page 292
            Page 293
            Page 294
            Page 295
        Familie der Formicariidae, Mierenvogels
            Page 296
            Page 297
            Page 298
            Page 299
            Page 300
            Page 301
            Page 302
            Page 303
            Page 304
            Page 305
            Page 306
            Page 307
            Page 308
            Page 309
            Page 310
            Page 311
            Page 312
            Page 313
            Page 314
            Page 315
            Page 316
            Page 317
            Page 318
            Page 319
            Page 320
            Page 321
            Page 322
            Page 323
            Page 324
            Page 325
            Page 326
            Page 327
            Page 328
            Page 329
            Page 330
            Page 331
            Page 332
            Page 333
            Page 334
            Page 335
            Page 336
            Page 337
            Page 338
        Familie der Conopophagidae, Muskietenvangers
            Page 339
            Page 340
            Page 341
            Page 342
        Familie der Icteridae, Buidelspreeuwen
            Page 343
            Page 344
            Page 345
            Page 346
            Page 347
            Page 348
            Page 349
            Page 350
            Page 351
            Page 352
            Page 353
            Page 354
            Page 355
            Page 356
            Page 357
            Page 358
            Page 359
            Page 360
            Page 361
            Page 362
            Page 363
            Page 364
            Page 365
            Page 366
            Page 367
            Page 368
            Page 369
            Page 370
            Page 371
            Page 372
            Page 373
            Page 374
            Page 375
            Page 376
            Page 377
            Page 378
            Page 379
            Page 380
        Familie der Fringillidae, Vinken
            Page 381
            Page 382
            Page 383
            Page 384
            Page 385
            Page 386
            Page 387
            Page 388
            Page 389
            Page 390
            Page 391
            Page 392
            Page 393
            Page 394
            Page 395
            Page 396
            Page 397
            Page 398
            Page 399
            Page 400
            Page 401
            Page 402
            Page 403
            Page 404
            Page 405
            Page 406
            Page 407
            Page 408
            Page 409
            Page 410
            Page 411
        Familie der Tanagridae, Tanagers
            Page 412
            Page 413
            Page 414
            Page 415
            Page 416
            Page 417
            Page 418
            Page 419
            Page 420
            Page 421
            Page 422
            Page 423
            Page 424
            Page 425
            Page 426
            Page 427
            Page 428
            Page 429
            Page 430
            Page 431
            Page 432
            Page 433
            Page 434
            Page 435
            Page 436
            Page 437
            Page 438
            Page 439
            Page 440
            Page 441
            Page 442
            Page 443
            Page 444
            Page 445
            Page 446
            Page 447
            Page 448
            Page 449
            Page 450
            Page 451
            Page 452
            Page 453
            Page 454
            Page 455
            Page 456
            Page 457
            Page 458
            Page 459
            Page 460
            Page 461
            Page 462
            Page 463
            Page 464
            Page 465
            Page 466
            Page 467
        Familie der Coerebidae, Honigkruipers
            Page 468
            Page 469
            Page 470
            Page 471
            Page 472
            Page 473
            Page 474
            Page 475
            Page 476
            Page 477
            Page 478
        Familie der Mniotiltidae, Houtkweelers
            Page 479
            Page 480
            Page 481
            Page 482
            Page 483
            Page 484
            Page 485
            Page 486
            Page 487
            Page 488
            Page 489
        Familie der Motacillidae, Kwikstaartachtigen
            Page 490
            Page 491
        Familie der Hirundinidae, Zwaluwen
            Page 492
            Page 493
            Page 494
            Page 495
            Page 496
            Page 497
            Page 498
            Page 499
            Page 500
            Page 501
            Page 502
            Page 503
            Page 504
            Page 505
            Page 506
            Page 507
        Familie der Corvidae, Kraaiachtigen
            Page 508
            Page 509
            Page 510
        Familie der Sylviidae, Nachtegaalachtigen
            Page 511
        Familie der Troglodytidae, Winterkoninkjes
            Page 512
            Page 513
            Page 514
            Page 515
            Page 516
            Page 517
            Page 518
            Page 519
            Page 520
            Page 521
            Page 522
            Page 523
            Page 524
            Page 525
            Page 526
            Page 527
            Page 528
            Page 529
            Page 530
        Familie der Vireonidae, Vireo's
            Page 531
            Page 532
            Page 533
            Page 534
            Page 535
            Page 536
            Page 537
            Page 538
            Page 539
        Familie der Turdidae, Lijsters
            Page 540
            Page 541
            Page 542
            Page 543
            Page 544
            Page 545
            Page 546
            Page 547
            Page 548
            Page 549
            Page 550
    Table of Contents
        Page 551
        Page 552
    Index
        Page 553
        Page 554
        Page 555
        Page 556
        Page 557
        Page 558
        Page 559
        Page 560
        Page 561
        Page 562
        Page 563
        Page 564
        Page 565
        Page 566
        Page 567
        Page 568
        Page 569
        Page 570
        Page 571
        Page 572
        Page 573
        Page 574
        Page 575
        Page 576
        Page 577
        Page 578
        Page 579
        Page 580
        Page 581
        Page 582
        Page 583
        Page 584
        Page 585
        Page 586
        Page 587
Full Text


















DE VOGELS VAN GUYANA



































Het eerste deel verscheen in April 1908,

het tweede deel in Mei 1910.


GELEVERD DOOR N. J. BOON TE AMSTERDAM.










RHAMPHASTIDE.


Familie der RHAMPHASTIDAE. )
TOEKANS.

,Ongeveer 60 soorten Toekans of Pepervreters, eng. Bill-
birds, Toucans, Preacher Birds or Sawbills, fr. Toucans, zijn
bekend, verspreid over het neotropisch gebied van af Z.-Mexico
tot N.-Argentinie, doch uitgezonderd de Antilles, de wester-
hellingen der Z.-Am. Andes, zuidwaarts van de golf van Guay-
aquil, alsook geheel Patagonia.
Hun grootste focus van ontwikkeling bevindt zich in de
woudrijke streken ten noorden en ten zuiden der Amazone.
In de Guiana's komen voor 15 tot 20 species,
gerangschikt wonder 4 geslachten. De grootste
soort is iets kleiner dan een gewoon Hoen,
terwijl de kleinste ongeveer overeenkomt met "
een Leptoptila.
Door hunne enorme, kegelvormige, dikke,
hooge en lange snavels zijn T. onmiskenbaar
en worden ter nauwernood geevenaard door
den Bucerotide der oude wereld. Bij de basis
verhoogt de snavel zich en vormt aan den
voorkop een rand, waarachter de kruinvederen poot van Ramlphasfos
liggen, of in enkele gevallen ook de neus- erythorAhynchs.
gaten. Van binnen is de snavel geheel gevuld met eene vezel-
achtige of liever celachtige en beenachtige zelfstandigheid,
waardoor lichtheid, gepaard aan afmeting en sterkte van om-
hulsel verkregen wordt.
Zoowel uitwendig als van binnen is de snavel versierd met
uiterst heldere kleuren, evenals de naakte huid om de oogen

') Zie Deel I, p. 531.










RHAMPHASTIDE.


Familie der RHAMPHASTIDAE. )
TOEKANS.

,Ongeveer 60 soorten Toekans of Pepervreters, eng. Bill-
birds, Toucans, Preacher Birds or Sawbills, fr. Toucans, zijn
bekend, verspreid over het neotropisch gebied van af Z.-Mexico
tot N.-Argentinie, doch uitgezonderd de Antilles, de wester-
hellingen der Z.-Am. Andes, zuidwaarts van de golf van Guay-
aquil, alsook geheel Patagonia.
Hun grootste focus van ontwikkeling bevindt zich in de
woudrijke streken ten noorden en ten zuiden der Amazone.
In de Guiana's komen voor 15 tot 20 species,
gerangschikt wonder 4 geslachten. De grootste
soort is iets kleiner dan een gewoon Hoen,
terwijl de kleinste ongeveer overeenkomt met "
een Leptoptila.
Door hunne enorme, kegelvormige, dikke,
hooge en lange snavels zijn T. onmiskenbaar
en worden ter nauwernood geevenaard door
den Bucerotide der oude wereld. Bij de basis
verhoogt de snavel zich en vormt aan den
voorkop een rand, waarachter de kruinvederen poot van Ramlphasfos
liggen, of in enkele gevallen ook de neus- erythorAhynchs.
gaten. Van binnen is de snavel geheel gevuld met eene vezel-
achtige of liever celachtige en beenachtige zelfstandigheid,
waardoor lichtheid, gepaard aan afmeting en sterkte van om-
hulsel verkregen wordt.
Zoowel uitwendig als van binnen is de snavel versierd met
uiterst heldere kleuren, evenals de naakte huid om de oogen

') Zie Deel I, p. 531.









RHAMPHASTIDZE.


en aan de kin. Maar bij geprepareerde huiden verdwijnen al
deze heldere kleurtinten ten naastenbij.
Toch kan de heldere kleur gedeeltelijk behouden worden,
door bij het preparaat al het kraakbeen in den snavel te ver-
wijderen, zoodat alleen het snavelomhulsel overblijft. Ondanks
de buitengewone afmeting zit er niet veel kracht in een Toekan-
snavel; schrijver zelf is meermalen door de grootste T.-soorten
gebeten zonder nadeelige gevolgen. Toch zouden ze zich,
volgens enkele natuurkundigen, er mede verdedigen, vooral
tegen Apen.
Ook het dragen van den snavel schijnt den vogel zwaar,
hoewel hij van de natuur begiftigd is met een dikken, krachti-
gen hals, een nogal kleinen kop en min of meer korte, dikke,
met ruwe scutellen bedekte tarsi en krachtige teenen, waarvan,
evenals bij de voorgaande familien, twee permanent naar
voren en twee naar achter gekeerd zijn. Toch kunnen T. niet
tegen de taken opklimmen of op den ground loopen, maar
alleen springen of huppelen, waarbij ze tevens de pooten wijd
uit elkander plaatsen.
De tong der T. gelijkt
oppervlakkig veel op
eene lange, dunne veder
-- met borstelige baardjes
Tong van Pteroglossus viridis. en bereikt bij enkele
soorten eene lengte van
ongeveer vijftien centimeters. Onder onze bevolking gelooft men
dan ook algemeen dat de T. eene veder in plaats van eene tong
in den bek heeft. De lichaamsgedaante van T. is tamelijk lang
en gelijkt hun dik vel, van het lichaam afgetrokken, veel op
een gelijkmatigen zak. Alle T. hebben tevens zwakke vleugels,
bepluimde olieklieren, alsmede min of meer vierkante of ver-
lengde, spitse staarten, bestaande uit tien rectrices. Aan den
wortel is de start zeer los en als het ware met scharnieren
aan het lichaam bevestigd, zoodat hij gemakkelijk over den
rug, naar alle richtingen kan gebogen worden. T. slapen dan
ook met hunne staarten over hunne, op den rug rustende,
snavels gekeerd, wier heldere kleuren zoodoende onzichtbaar








RHAMPHASTIDE.


worden voor vijanden, hoewel volgens Waterton de T. geen
vijand bezit, hetgeen niet geheel just is.
In slapende houding met opgerichte vederen zien T. er zeer
eigenaardig uit. Bij dag echter laten ze den snavel hangen of
houden hem eenigszins omhoog, doch nimmer horizontal, terwijl
de start min of meer naar boven gekeerd wordt. De start
vormt tevens een soort van tegenwicht of balans, ten minste
elke beweging van een Toekansnavel gaat met eene contra-
dito van den start gepaard.
Het vederkleed der T. is volstrekt niet dicht; inderdaad ziet
vooral hun rug er opmerkelijk naakt uit; dons ontbreekt geheel
en al; de buik is onbevederd. Het vederkleed kenmerkt zich
tevens door min of meer onharmonische, hoewel heldere kleuren.
Bij het geslacht Rhamphastos zijn de vederen het minst talrijk,
zien er eenigszins harig of spinnewebachtig uit en bedekken
den rug ter nauwernood; bij de Pteroglossi daarentegen hebben
de vederen aan het abdomen een min of meer poezelig of
katachtig aanzien en gelijken veel op de buikvederen van
Capito niger.
Uitgezonderd enkele species, verschillen beide seksen der T.
eenigszins van elkander. Dejongen hebben veel minder kleurige,
tevens kortere en daardoor naar verhouding hoogere snavels,
die als het ware eene toenadering schijnen te vormen tot de
snavels der Capitonid(e.
De vlucht der T. is zwak en geschiedt schoksgewijze. De
snavel schijnt den kop naar omlaag te drukken of te trekken,
terwijl de snavelpunt naar den wind toe gekeerd wordt. Met
den wind mede of dwars tegen den wind in, kan de T. zeer
moeilijk vooruit.
Soms steken T., vooral de grootere soorten, eene breede
savanne of river over. Alle beginnen dan hunne vlucht hoog in
de lucht en vliegen in eene rechte lijn voort, doch al lager en
lager, totdat ze eindelijk, onmachtig zulk eene langgerekte
vlucht vol te houden, uitgeput op den ground of in het water
nederdalen.
T. leven zoowel bij paren als in troepen. Soms zitten verschei-
dene individuen bijeen en vermaken zich door hunne snavels met









RHAMPHASTID2E.


een hol geluid tegen elkander te ratelen en tegelijk een groot
lawaai te maken. Vooral bij regenachtig weder doen T. zich
het luidruchtigst voor. Zij worden dan ook in de kolonie alge-
meen als de beste weerpropheten beschouwd. Hun geluid klinkt
zeer eigenaardig, doch verschilt al naar gelang der soort.
In Suriname heeten T. Koejakees, ,biegi naga pikien soortoe",
d. w. z. groote en kleine soorten. Bij de Indianen draagt elke
species een afzonderlijken naam. De tongen van vele T. worden
bij de bereiding van ,toelala" gebruikt (zie Muscivora).
In vele werken over Ornithologie worden T. als omnivoor
beschouwd, hoewel andere schrijvers zooals Waterton, dit tegen-
spreken. Ook ik heb nimmer in de magen onzer soorten eenig
overblijfsel van dierlijken aard aangetroffen. Volgens Azara
echter zouden T. zelfs de eieren en jongen der Ara's vernielen.
Integendeel schijnen T. aan zachte vruchten en bessen, w.o.
zelfs bepaalde soorten, de voorkeur te geven. Sir R. Owen
heeft dan ook ongelijk te beweren, dat T. hunne snavels
gebruiken om het voedsel te kauwen of liever te vermalen
en dat dit opweegt tegen het ontbreken van vermalingsorganen
in de maag.
Volgens mij is de reden van het gemis dezelfde als bij de
Euphoniinx, nl. het volgen van een dieet van uitsluitend
zachte vruchten.
Een T. voedt zich op de volgende wijze: ,Hij neemt een
vruchtje of bes op met de punt van zijn snavel, die dan wonder
een hoek van ongeveer dertig graden naar boven gekeerd
wordt. Vervolgens stoot hij den snavel met kracht vooruit,
waardoor het voedsel met een vaart naar binnen schiet. Voor
een oppervlakkig beschouwer schijnt het alsof de vogel de
vruchtjes in de lucht gooit en daarna weder opvangt. Wanneer
de vruchten klein zijn, kan het voeden geruimen tijd duren.
Toch heb ik gevangen T. gezien, die bacoves van ongeveer
7 cM. lengte en meer dan i cM. dikte in hun geheel opslok-
ten. En dat zonder gebruik te maken van de tong, of het
voedsel eerst met den snavel te vermalen."
T. worden zeer talrijk in onze wouden aangetroffen. Een
zestal soorten nadert, vooral gedurende de droge seizoenen,









RH AMPHASTID2E.


de zwampachtige kuststreken, doch hunne aanwezigheid op eene
plaats hangt geheel af van de hoeveelheid voedsel, vooral de
paarse vruchtjes van de z.g. Boesi papaja, Cecropia peltata.
In den omtrek van bewoonde plaatsen kan men ook dikwijls
T. waarnemen. Zij zitten dan meestal in hooge boomen; en
dat denkelijk omdat hun gezicht, evenals bij de Ara's, vol-
strekt niet scherp is.
Het vleesch van T. smaakt goed, hoewel het eene donkere
kleur heeft en een eigenaardigen geur bezit. Veel jacht wordt
dan ook op deze vogels gemaakt, vooral gedurende het groote
droge seizoen. Jagers beweren, dat een T. met een schot in
den snavel niet verder kan vliegen, omdat de lucht in de
door het lood gemaakte openingen dringt, waardoor de vogel
omver tuimelt.
T. kunnen gemakkelijk getemd worden. In gevangenschap
even ze tamelijk lang en worden met vruchten, vleesch enz.
gevoed.
Voor zoover bekend, nestelen T. in boomholen, op grocten
afstand van den ground; zij leggen witte eieren. Beide seksen
broeden. Gedurende het kleine droge seizoen zijn de voort-
plantingsdeelen bij vele onzer T.-soorten sterk ontwikkeld.
Ik heb nimmer nog een toekan-ei gezien, evenmin jonge
vogels, hoewel men meermalen T. heeft waargenomen uit
holen in hooge boomen vliegende.
Bij de beschrijving der volgende soorten is de lengte van
den snavel opgegeven als gemeten van af den mondhoek tot
aan den snaveltip.

Genera.

A. Snavel zeer groot en breed; neusgaten openende achter de casque (verhooging
v. d. bovensnavelbasis); seksen van gelijke kleuring.
. .RHAMPHASTOS, L.
B. Snavel kleiner; neusgaten openende naar boven toe, aan den rand v. d. casque.
a. Neusgaten rond en geplaatst aan de zijden der culmenverhooging.
,Snavel meer dan twee maal zoo lang als de kop; seksen van gelijke
kleuring of ten naastenbij zoo.
. PTEROGLOSSUS, ILL.










RHAMPHASTID2E.


,Snavel korter dan twee maal de lengte v. d. kop; seksen verschillend
van kleur.
. SELENIDERA, GOULD.
b. Neusgaten verlengd en geplaatst wonder de culmenverhooging; seksen niet
verschillend.
.AULACORHAMPHUS, GRAY.



Species.

RAMPHASTOS, L.

R. toco, Mill. = id., Cab. in Schomb. Reis. = Toucan de
Cayenne, appelc Toco, Daub.

Ad. Bov.d. zwart evenals ond.d. ; stuit wit evenals keel en geelgetinte hals,
die van wonder van een smallen rooden band voorzien is; deky. ond. d. st.
karmozijnrood; snavel oranjerood met eene gele lijn langs de culmen en eene zwarte
plek aan bet uiteinde v. d. bovensnavel; band aan de snavelbasis zwartachtig;
lijn aan de zijde v. d. ondersnavel geel; oogomtrek dezelfde kleuren als de snavel.
L. 55, vl. 21.5, st. 15, sn. 16. Geogr. dist. De Guiana's, Be-eden-Amazone,
Brazilie, Bolivia, Paraguay en N. Argentinie. Lok. dist. De binnenlanden.

,De Witstuit of Reuzen-Toekan, eng. White-rumped or White
breasted Toucan, fr. Toucan a gorge blanche, heeft van alle
Toekans den grootsten snavel en is tevens kenbaar aan zijne
witte stuitvederen. De snavel is zelfs langer dan de start,
hetgeen bij de volgende soorten niet het geval is.
In de kolonie staan W.-T. bekend wonder dezelfde benamin-
gen als de volgende species of wel als Koejakee-Gramman,
d. w. z. Gouverneur der Toekans, bij de Indianen als Toukousia
of Touko, doch bij de Warrau's als Harietia.
Toch treft men ze zelden of nooit aan in de lagere kust-
streken en ook op de savannes en in de nabijgelegen wouden
schijnen W.-T. veel zeldzamer dan de volgende soort, maar
worden eveneens gewoonlijk bij paren of troepjes van 8 10o
individuon aangetroffen, die zich vooral voeden met de in de
savannes groeiende Capsicum-vruchtjes. Overigens verschilt
hunne levenswijze niet van de volgende soort.









RHAMPHASTOS.


R. erythrorhynchus, Gm. = id., Cab. in Schomb. Reis. =
Toucan noir & gorge blanche de Cayenne, Daub.

Ad. Zwart; dekv. bov. d. st. geel; keel en hals wit met licht roomgele
tint; borstband scharlakenrood evenals de dekv. ond. d. st.; snavel rood en door-
gaans gevlamd als letterhout; basis en culmenlijn groenachtig geel, doch de basis
v. d. ondersnavel blauw; basisband zwart; naakt vel om de oogen loodblauw of
loodpaars evenals bet kinvel en aan den buik; pooten loodblauw; iris geel.
L. 55, vl. 26.5, st. 17.5, sn. 15.5. Geogr. dist. De Guiana's, Beneden-Amazone
en N. Brazilig. Lok. dist. Bijna overall.

,Bij den Witkeel- of Gewonen Grooten Toekan, eng. White-
throated Toucan or Bouradie, fr. Toucan noir A gorge blanch-
itre, is de snavel korter dan de eenigszins vierkante start.
In lichaamsgrootte en kleur gelijkt hij wel wat op de voor-
gaande soort, doch bezit geen witte stuitvederen maar gele
dekvederen boven den start. De snavel ziet er bijna even
groot en dik uit.
In de kolonie heeten W.-T. Biegie Koejakee, d. w. z. Groote
Toekans, bij de Arowakken Boeradie, bij de Caraiben Koejake
en bij de Warrau's Aheesimoe. Het talrijkst worden ze aan-
getroffen in de oerwouden, zoowel in de lagere als hoogere
streken. En dat gewoonlijk bij paren of troepjes, die doorgaans
in de hoogste boomen zitten en van tijd tot tijd hun eigen-
aardig ,koe-ja-kee" of ,pie-ja-po-ko" laten hooren. Toch zijn
W.-T. niet zeer schuw en dit denkelijk omdat hun gezicht
slechts weinig ontwikkeld is.
Het voedsel van W.-T. bestaat uit vruchtjes, zaden, palm-
zaden enz., die in hun geheel opgeslokt worden, maar de pitten
later weer uitgebraakt, omdat alleen het zachte gedeelte der
vruchten in de maag kan verteren, Naar men beweert drinken
deze vogels ook zelden of nooit.
Wat nog opmerking verdient, is het feit, dat de baardjes en
schachten der witte halsvederen van den W.-T. zeer dun en
slap zijn en wel wat op spinnewebben gelijken; het is tevens
merkwaardig hoe gauw deze vederen, eenmaal nat geworden,
weder opdrogen.
De vlucht van den W.-T. geschiedt schokkend en is nimmer
van langen duur. Ook de klimkunst verstaat hij niet, maar









RHAMPHASTIDE.


weet toch behendig tusschen de taken door te sluipen of van
tak tot tak te springen.
Het donkergekleurde vleesch van den W.-T. wordt gegeten
en smaakt goed, hoewel het een bijzonderen geur bezit.
R. e. broedt gedurende het kleine droge seizoen in boom-
holen. Het aantal jongen in eene nestholte zou 2 of 3 bedragen.
N.B. Gedurende de felle droogte in het najaar van 1897 en het voorjaar van 1898
waren W. T. in menigte tot dicht bij en zelfs in de stad Paramaribo te vinden, dikwijls
to zamen met enkele andere soorten zooals R. vitellinus.

R. haematorhynchus, Berl. et Hart., Nov. Zool. IX, 1902,
.2 99.
Ad. Ongeveer als R. erythrorhynchus, doch de snavel ,,dark sanguineous red
clouded with obscure black instead of being of a clear fiery or orange-red color."
Geogr. dist. Venezuela en ?

,Deze soort, wij zullen haar noemen ,de Orinoco Toekan",
werd door Von Berlepsch en Hartert beschreven en zou van
R. crythrorhynchus verschillen door een bloedrooder snavel
met onduidelijke, zwarte, wolkachtige vlekken. Naar mijne
meening zijn beide species identisch, want de snavel van R.
crythrorhynchus ziet er bijna altijd min of meer zwart gevlekt
uit, als gevlamd letterhout of mahoniehout. Dat er in Para 1),
Venezuela en hier dezelfde soort zou voorkomen en in Engelsch
Guiana eene andere, is vermoedelijk onjuist. Naar mijne mee-
ning behooren de Toekans van Suriname en Demerara tot eene
en dezelfde species. Nog dient niet vergeten, dat het omhulsel
van een toekansnavel, in kokend water gedoopt ofheet gemaakt,
na het opdrogen eene helderder kleur bezit. Ook bij de snavels
der Cassicus-soorten is dit het geval.


R. inca, Gould.
Ad. Ongeveer als R. erythrorhvynchus, doch de dekv. bov. d. st. oranje of
oranje met scharlakenrood getint; snavel zwart, basis en culmen geel en met eene
donker bloedroode plek aan de basis v. d. bovensnavel. Geogr. dist. Bolivia, Peru,
Venezuela, Columbia, Ecuador, de Boven-Amazone en de Guiana's?

') Zie Birds of Para bij Hellmayr, Nov. Zool., XII, 1905, p. 269.










RHAMPHASTOS.

,Naar mijne meening komt Cuvier's Toekan ook in onze
binnenlanden voor. Hij wordt onderscheiden vooral door oranje-
roode in plaats van gele dekvederen boven den start.

R. culminatus, Gould.

Ad. ,,Ongeveer als R. cuvieri, doch iets kleiner. Gcogr. dist. Venezuela, Peru,
Bolivia, Columbia, Ecuador en Brazilie.

,Deze soort is reeds bekend uit Venezuela en Brazilie, en
komt denkelijk ook in de Guiana's voor.


R. osculans, Gould, = id., Cab. in Schomb. Rcis.

Ad. Zwart; dekv. bov. d. st. orange; keel en hals geel; borstband en dekv.
ond. d. st. scharlakenrood; snavel zwart; culmen en basis v. d. bovensnavel van
boven zwart, van wonder echter azuur blauw evenals de basis v. d. ondersnavel;
basisband zwart; pooten loodblauw; iris bruin. L. 45, vl. 19, st. 15, sn. 1o.
Geogr. dist. Venezuela, de Guiana's en Rio Negro. Lok. dist. Vooral de binnen-
landen.

,De Geelhals Toekan, eng. Yellow-throated Toucan, fr. Toucan
noir a gorge jaune, is iets kleiner dan de Witkeel of Gewone
Toekan, doch bezit eveneens eene gele culmenlijn en snavelbasis,
de snavel is overigens niet roodbruin, maar zwart van kleur,
terwijl de dekvederen bov. d. st. er oranjekleurig, niet geel,
uitzien, zooals de keel.
G. T. staan dus zoowat tusschen R. crythrorkynchus en de
volgende soort, die een bijna geheel zwarten snavel bezit.
In levenswijze komen de drie species evenwel met elkander
overeen, maar de G. T. worden zelden of nooit in de kust-
streken aangetroffen; ook in de oerwouden schijnen ze zeld-
zaam en bij de Indianen bijna onbekend.


R. vitellinus, Licht. = id., Cab. in Schomb. Reis.

Ad. Zwart; dekv. bov. d. st. scharlakenrood evenals de borstband; keel en hals
wit, doch het midden van beide mooi geel of liever cranjegeel; dekv. ond. d. st.
scharlakenrood; snavel zwart, de basis ecbter blauwachtig of liver licht ultramarijn-
blauw; oogomtrek loodachtig ultramarijnblauw en loodachtig groen evenals de kin;
pooten loodblauw; iris bruin met een witachtigen kring. L. 45, vl. 19, st. 16.5,










RHAMPHASTIDME.


sn. 11.5. Geogr. dist. Trinidad, Venezuela, de Guiana's en de Beneden-Amazone.
Lok. dist. Woudrijke streken.

Zwart-snavel Toekan, eng. Black-billed Toucan, fr. Toucan
noir A bec noir, onderscheidt zich, behalve door scharlaken-
roode dekv. bov. d. st., ook door den zwarten snavel, zonder
gele culmenlijn.
:. .. In de kolonie
worden Z. T. door
vele inlandsche ja-
gers als jongen van
de gewone Koe-
jakee beschouwd,
denkelijkomdatbei-
Kop van Rhamn kastos vitelli"nus. de soorten dikwijls
in troepjes bij elkan-
der even en in levenswijze geheel overeenkomen. Bij de
Arowakken heeten ze echter Sieroe (omdat hun geluid zoo
klinkt), bij de Caraiben Goenia, Koeiloe of Kelemasa en bij
de Warrau's Hariahiapi. In de lagere kuststreken treft men
Z. T. minder talrijk aan dan de gewone groote Koejakee.


R. dicolorus, L. = id., Cab. in Schomb. Reis.

Ad. Zwart; dekv. bov. d. st. scharlakenrood evenals de bovenhelft v. d. buik
en dekv. ond. d. st.; keel en hals citroengeel met eene groote oranjegele plek in
et midden ; snavel groenachtig met een zwarten basisband. L. 50, vl. 20, st. 17.5,
sn. 1o.5. Geogr. dist. Z. O. Brazilid, de Guiana's en Paraguay. Lok. dist. De
binnenlanden.

,De Groensnavel- of Roodbuik-Zwarte Toekan, eng. Green-
billed Toucan, fr. Toucan noir i. bec vert, onderscheidt zich
van de voorgaande soort door een groenachtigen snavel en
donkerder hals.
In de kolonie behooren G.-Z. T. tot de zeldzaamste der
grootere toekansoorten, maar verschillen overigens niet in
levenswijze.









PTEROGLOSSUS.


PTEROGLOSSUS ILL.

P. aracari, L. = id., Cab. in Schomb. Reis. = Toucan
vert du Bre'sil, Daub.

Ad. Bov.d. donker groen; kop en achternek zwart; oorvederen kastanjebruin
getint; stuit scharlaken rood; ond.d. lichtgeel; keel en hals zwart; buikband
scharlakenrood; flanken en dekv. wonder. d. st. roodachtig groen; bovensnavel
geelachtig wit; culmen en ondersnavel zwart; basisband geelachtig wit; pooten
groenachtig; iris oranjerood. L. 45, vl. I5, st. 16.5, sn. Ii. Geogr. dist. De
Guiana's en de Beneden-Amazone. Lok. dist. Bijna overall.

,Evenals de volgende 4 soorten hebben Gewone Aracaries,
eng. Common Aracaris, fr. Aracaris communs, naar verhouding
tot het voorgaand geslacht, smaller snavels, waarvan de snij-
randen van inkervingen voorzien zijn als de tanden eener
zaag; de start is lang en spits. Alle behooren tot het typische
ondergeslacht Pteroglossus.
De G. A. kan dadelijk van de andere soorten onderscheiden
worden door zijn grooten snavel, enkelvoudigen, rooden buik-
band en het gemis van eene zwarte borstvlek. De snavel is
geelachtig wit en zwart
van kleur, maar ver-
kleurt niet wonder het
opdrogen bij geprepa-
reerde huiden.
S ,In de kolonie staan
G. A. bekend als
Kop van Pteroglossus aracari.
Reddi-banti- of Pinni-
hati-Koejakee, d. w. z. Roodband of Gevlekt-hart-Toekans. De
Indianen noemen ze Janakalie, de Caraiben ook wel Alie-alie,
omdat hun geluid min of meer klinkt als ,alie-alie-alie-alie"
en de Warrau's Teiwari.
Vooral in de lagere streken treft men G. A. talrijk aan,
gewoonlijk bij paren, die zich evenwel wonder het voeden tot
troepjes vereenigen. Hun lichaam ziet er naar verhouding
langer uit dan dat der grootere Toekans, maar is niet zoo log
en lomp. Volgens Schomburgk wijkt het vederkleed der jongen










RHAMPHASTID2E.


af van dat der oude vogels; ook de snavel zou eerst na twee
of drie jaren tot volkomenheid zijn uitgegroeid en gekleurd.


P. wiedi, Sturm.

Ad. Ongeveer als P. aracari, doch de zwarte culmenlijn smaller en de dijen
groenachtiger. Geogr. dist. Beneden-Amazone en Z.-O. Brazilii; Guiana?


P. formosus, Cab.

Ad. Grooter dan de twee voorgaande soorten; snavel en dijen als bij P. wiedi.
Geogr. dist. Venezuela; Guiana?
N.B. De twee voornoemde soorten (?) zijn denkelijk slechts varieteiten of geogra-
phische rassen van P. aracari.


P. pluricinctus, Gould. = id., Cab. in Schomb. Reis.

Ad. Bov. d. donker groen; kop en achternek zwartachtig; oorvederen min of
meer kastanjebruin getint; stuit scharlaken rood; ond.d. geel; keel, hals en borst-
band zwart; buikband zwart min of meer met scharlakenrood gevarieerd; dijen
bruin, min of meer met groen gevarieerd; bovensnavel wit met een smallen basisband,
eene breede zwarte culmenlijn; ondersnavel zwart; oogomtrek groen; pooten zwart-
achtig groen; iris geel. L. 45, vl. 15, st. 16.3, sn. 11.3. Geogr. dist. Venezuela,
de Guiana's, Columbia en het dalgebied der Amazone. Lok. dist. De binnenlanden.

,Dubbelband-Aracaries, eng. Double-banded Aracaris, fr.
Aracaris a double-ceinture, te onderscheiden aan twee zwarte
banden aan de onderdeelen, komen overigens, wat levenswijze
aangaat, overeen met de Gewone Aracaries, doch zijn veel
zeldzamer en worden zelden of nooit in de lagere streken
waargenomen.


P. castanotis, Gould.

,De Bruinnek Aracarie is nog niet met zekerheid uit de
Guiana's bekend, maar komt voor over een groot gedeelte
van Z.-Amerika van af de Beneden-Amazone tot Columbia.
De soort kan onderscheiden worden aan den kastanjebruinen
achternek. De buikband komt overeen met dien van P. aracari.










PTEROGLOSSUS.


P. bitorquatus, Vigors. = id., Cab. in Schomb. Reis.

Ad. Bov. d. donker groen; bovenkop zwart; randen der vederen aan bovenrug
en stuit karmozijnrood; keel, hals en kopzijden donker kastanjebruin overgaande
in zwart aan den onderzoom; band aan den onderhals licht geel; borst karmozijnrood;
buik licht geel; dijen en flanken groen; bovensnavel licht groenachtig geel; onder-
snavel witachtig, doch de endhelft zwart. L. 35, vl. 12, st. 12.5, sn. 8.3. Geogr.
dist. De Beneden-Amazone en de Guiana's. Lok. dist. De binnenlanden.

,Bloed-borst Aracaries, eng. Red-breasted Aracaris, fr. Ara-
caris A poitrine rouge, zijn dadelijk te kennen aan hunne bloed-
roode borst en gelen halsband. Hunne levenswijze enz. verschilt
niet van de gewone Aracaries, doch men treft ze veel zeld-
zamer aan.
Zoowel de B. A. als de volgende 2 species, behooren tot
het ondergeslacht Pyrostcrna, gekenmerkt door kleiner snavel
dan de typische Pteroglossi.


P. flavirostris, Fraser.

Ad. Bov. d. donkergroen; bovenkop zwart; achternek donker karmozijnrood;
stuit scharlakenrood; kopzijden en keel donker kastanjebruin met een zwarten rand
van wonder; breede balsband scharlaken rood; bovenbuik zwart, onderbuik licht
geel; dijen groen; snavel geel, met een zwarte plek nabij de tip aan de snijrand
van den bovensnavel en een verlengde okergele plek langs het midden v. d. snij-
rand v. d. ondersnavel; oogomtrek leizwart en purperkleurig; pooten groenachtig.
L. 37.55, v I2.5, st. 14, sn. 9. Geogr. dist. Venezuela, Columbia, Cayenne en de
Boven-Amazone.

"Bloednek Aracaries, eng. Crimson-naped Aracaris, fr. Ara-
caris A nuque rouge, onderscheiden zich door bloedroode achter-
nekken; zij behooren tevens tot de zeldzaamste onzer soorten.
Nehrkorn beschrijft de eieren als elliptisch, middelmatig
glanzend wit met bijzondere porien en lange groeven. Afm.
32 X 29 m.M.

P. azare, Vieill.

Ad. Ongeveer als P. flavirostris, doch eenigszins kleiner en met een breeden bruinen
band langs den onderrand van den bovensnavel. Geogr. dist. Guiana en Rio Negro.

,Ook Azara's Aracarie, eng. Azara's Aracari, fr. Aracari










14 RHAMPHASTIDJE.

d'Azara, zou in de Guiana's voorkomen. De soort schijnt echter
identisch met P. 7favirostris.

P. inscriptus, Sw. = id., Cab. in Schomb. Reis.

o Bov.d. groen; kop zwart; stuit scharlakenrood; ond.d. licht geel; keel en
hals zwart; dijen bruin; snavel helder okergeelachtig, culmenlijn, tip, basislijn en
eene rij vlekken langs den snijrand v. d. bovensnavel zwart. L. 30, vl. II, st. 12,
sn. 6.8. 9 Ongeveer hetzelfde, doch keel en nek bruin. Geogr. dist. De Guiana's
en Beneden-Amazone. Lok. dist. De binnenlanden.

,Swainson's Aracarie, eng. Swainson's Aracari, fr. Aracari
de Swainson, gelijkt veel op de volgende soort, maar heeft
een anders gekleurden snavel.
Langs de kust treft men S. A. niet aan en ook in de oer-
wouden der binnenlanden behooren ze niet tot de gewone
soorten. Overigens komt hunne levenswijze overeen met de vol-
gende soort. Beide worden gerangschikt in het ondergeslacht
Grammarhynchus, gekenmerkt door het gemis van een borstband.


P. viridis, L. = id., Cab. in Schomb. Rcis.
(j. Bov.d. donker groen; kop zwart; stuit scharlakenrood; ond.d. licht geel;
keel en hals zwart; snavel om de neusgaten en basis koraalrood; bovenste derde
v. d. bovensnavel goudachtig geel met eene small zwarte lijn aan elke zijde;
overig gedeelte v. d. bovensnavel donkerrood, doch de randen der zaagvormige
inkervingen witachtig; overig gedeelte v. d. ondersnavel zwart; pooten zwartachtig
groen; iris rood; naakt vel om de oogen blauw en rood. Y Ongeveer hetzelfde,
doch de geheele kop, keel en nek kastanjebruin. L. 32, vl. 12, st. 12, sn. 7.6.
Geogr. dist. De Guiana's en Beneden-Amazone. Lok. dist. Bijna overall.
Geelbuik-Aracaries,
eng. Yellow-bellied Ara-
caris, fr. Aracaris a venture
jaune, behooren tot onze
gewoonste Toekansoor-
ten, zoowel in de lagere
kuststreken als in het Kop van PferogIossus virid s.
binnenland. In de kolonie
staan zij bekend gelijk alle andere kleine species, als: ,Ston-
koejakee, d. w. z. Steen-toekans, bij de Arowakken als Koededie,









SELENIDERA.


bij de Caraiben als Taka-taka (naar het geluid) en bij de
Warrau's als Jahi.
Hun voedsel bestaat, evenals dat der grootere soorten, uit-
sluitend uit zachte vruchten. Evenzoo nestelen de G.-A. in
holle boomen of verlaten spechtenholen. Jonge mannetjes wijken
in kleur van oude individuen af en bezitten min of meer grijzer
tinten alsmede bruingevlekte, zwarte kelen.
Tot het geslacht Pteroglossus behoort ook een der fraaiste
neotropische vogels, nl. de Krulkop Aracarie, P. beauharnaisi,
die evenwel tot nu toe niet in de Guiana's is aangetroffen.



SELENIDERA, GOULD.
S. nattereri, Gould. = Pteroglossus n., Cab. in Schomb. Reis.
C Bov.d. groen; kop en achternek zwart met een smallen gelen nekband;
staartuiteinde kastanjebruin; streep achter de oogen geel; ond.d. tot middenbuik
zwart; onderbuik groenachtig; flanken oranje; dijen kastanjebruin; dekv. ond. d.
st. scharlakenrood; snavel roodachtig met zwarte basis en talrijke zwarte dwars-
strepen. Y Ongeveer hetzelfde, doch kop en ond.d. kastanjebruin in plaats van
zwart. L. 32, vl. 12.5, st. 11.3, sn. 5.8. Geogr. dist. De Guiana's tot Beneden-
Amazone. Lok. dist. De binnenlanden.
,Evenals de volgende soort onderscheidt Natterer's Geeloor
Toekan, eng. Natterer's Yellow-eared Toucan or Black-breasted
Toucan, fr. Toucan de Natterer, zich door zaagtanden aan den
snavel, die minder dan tweemaal zoo lang is als de kop.
Overigens komen N. G. T. in lichaamsgedaante overeen met
de Pleroglossi.
Hunne levenswijze verschilt niet van de volgende soort; alleen
treft men ze veel zeldzamer aan en zelden of nooit in de lagere
kuststreken. Bij de Warrau's staan ze bekend als Wabacktsebeh
(Schomb.).

S. piperivora, L. = Pleroglossus p., Cab. in Schomb.
Reis. = Toucan a collier de Cayenne et Toucan a venture
gris de Cayenne, Daub.
Cf Bov.d. donker groen; bovenkop en achternek zwart met een gelen nekband;
staartuiteinde kastanjebruin; streep achter de oogen geel; ond.d. tot middenbuik










RHAMPHASTIDJE.


zwart; onderbuik en flanken groen met geel getint; dijen kastanjebruin; crissum
scharlakenrood; twee derde v. d. ondersnavel en basis v. d. bovensnavel
kastanjebruin; overig gedeelte v. d. snavel zwart; pooten vuil groen; oogomtrek
helder geelgroen overgaande in blauwgroen om de oogen; iris bruin. Y Ongeveer
hetzelfde, doch met een breeden kastanjebruinen nekband en ond.d. grijsachtig groen
in plaats van zwart. L. 33, vl. 12, st. 10.5, sn. 7.5. Geogr. dist. De Guiana's
en Beneden-Amazone. Lok. dist. Vooral de binnenlanden.
Geeloor- of Zwartborst Toekans, eng. Black-breasted Toucans,
fr. Toucans a collier de Cayenne, gelijken veel op de voor-
gaande soort, maar hebben anders gekleurde snavels. De
wijfjes zijn tevens grijsgroen, niet bruin op de onderdeelen.
In de lagere kuststreken komen G. T. zelden voor, talrijker
daarentegen in het binnenland, hoewel bij lange-na niet zoo
gewoon als de gewone Aracaries of Geelbuik Aracaries.
In de kolonie heeten G. T. even-
eens Ston-koejakee, bij de Caraiben '
echter Koemoejema en bij de Aro-
wakken Hietoeliebansie, d. w. z. .
vrouw van den Brulaap, omdat
hun geluid ,kroe-kroe-krrrr" min
of meer klinkt als het brullen van Kop van Selenidera PiOerivora.
onzen Baboen of Brulaap.
Overigens komen G. T. in levenswijze overeen met de
gewone Geelbuik Aracaries, doch zouden volgens onze Indianen,
niet zoozeer in spechtenholen als wel in holen in houtluizen-
nesten broeden; en wel gedurende het kleine droge seizoen.
Volgens de Indianen moet de G. T. bij de bereiding der
,toelala" ter bekoring van den Brulaap gebruikt worden (zie
Mluscivora).


AULACORHAMPHUS, GOULD.

A. sulcatus, Swains. = Pteroglossus s., Cab. in Schomb. Reis.
Ad. Groen, ond.d. helderder; oogomtrek blauw; keel grijsachtig wit; staarttip
blauwachtig; snavel zwart; basaal gedeelte v. d. bovensnavel rood. L. 35, vl. 12.5,
st. 12, sn. 7.5. Geogr. dist. Eng. Guiana en Venezuela.

,Groefsnavel-Toekans, eng. Groove-billed Toucans, fr. Toucans









AULACORHAMPHUS.


A bec cannel, onderscheiden zich, evenals de volgende soort,
door een groen vederkleed, dat veel gelijkt op het groen van
boombladeren. De neusgaten zijri verlengd en liggen ter zijde
wonder de culmenverhooging.
G. T. hebben diep gegroefde snavels. Tot nu toe heb ik
deze vogels niet in Suriname aangetroffen, hoewel ze door
Schomburgk in zijne Reizen beschreven werden als alleen
voorkomende in kleine troepen op de Kanoekoe-bergen in
Demerara.


A. whitelyanus, Salv. et Godm.
Ad. Groen, ond.d. helderder van tint; oogomtrek en borstzijden blauwachtig;
tippen der twee middelste staartp. kastanjebruin; keel witachtig; snavel zwartachtig,
het grootste gedeelte v. d. culmen, tip en basis v. d. ondersnavel rood; basisband
witachtig. L. 30, vl. 12, st. II, sn. 6.3. Geogr. dist. Eng. Guiana.

.Hoewel Whitely's
Toekan, eng. Whitely's
Toecan, fr. Toucan de
Whitely, nog niet door
mij in Suriname is waar-
genomen, komt hij den-
kelijk toch voor in de
oerwouden van het bin- Kop van Aulacorhamohus whitetyanus.
nenland.



Familie der CUCULIDAE.')

KOEKOEKACHTIGEN.

,Koekoekachtigen, eng. Cuckoos, fr. Coucous, worden over
de geheele wereld aangetroffen. Van de ongeveer i8o bekende
soorten komen 35 in Amerika voor, terwijl 14 gerekend tot
6 geslachten en 5 subfamilien, in de Guiana's tehuis behooren.
Onze K. varieeren in lichaamsgrootte ongeveer tusschen een

') Zie Deel I, p. 531.









CUCULIDJE.


Tanagra en een Lc tophla. Hun lichaamsbouw is nogal zwak,
hun borstbeen kort, zoodat de groote maag uitpuilt en op
66ne lijn staat met het borstbeen. Verder hebben K. tamelijk
dikke en korte halzen, tamelijk groote koppen, zwakke, nogal
afgeronde vleugels, alsmede tien of acht verlengde, traps-
gewijs gerangschikte staartpennen. De start kan, evenals
bij de Rhamphastide, Momotidc enz. naar alle richtingen
gedraaid worden. De tarsi zijn eenigszins kort, maar tamelijk
krachtig en voorzien van nogal lange, typisch gerangschikte
teenen. De snavel is gekromd, min of meer zijdelings samen-
gedrukt, korter of slechts weinig langer dan de kop, doch
bij de Crotophagin z aanmerkelijk verhoogd en vertikaal samen-
gedrukt.
Het vederkleed onzer K. munt niet uit door heldere kleuren,
hoewel ze toch niet tot de allerleelijkste vogels behooren;
beide seksen en jongen komen min of meer met elkander overeen.
Hunne huid is tamelijk dun en gelijkt bij enkele soorten, zooals
Piaya, wel wat op nat bloemenpapier. De Diploaterinxe echter
hebben eene tamelijk dikke, doch de Anies eene zeer dikke en
vettige huid. Bij alle K. missen de vederen achterschachten
en is de vederlijn aan den bovenrug gevorkt tusschen de
schouders. De buik is bevederd.
Het voedsel onzer K. bestaat uit insecten w.o. veel rupsen,
maar de grootere soorten eten ook wel kleine hagedissen of
andere reptielen; en heb ik zelfs in de maag van enkele
soorten plantaardig voedsel aangetroffen.
Alle K. hebben eene zwakke, langzame vlucht, die vergezeld
gaat van talrijke, flappende vleugelslagen. Zij vliegen dan ook
zelden ver, en doorgaans tegen den wind in met kennelijke
moeite. Evenals bij alle vogels met zwakke vleugels en lange
staarten geschiedt hunne vlucht in eene rechte horizontal lijn,
nimmer golvend, daar K. de kracht schijnen te missen hun
start als stuur te gebruiken. Toch behooren vele soorten tot
de trekvogels, en verbazende afstanden scheiden soms hunne
winter- en zomerverblijfplaatsen.
Alle K. zien er door hunne small schouders en lange staarten,
slank en sierlijk uit. Sommige soorten springen, andere loopen,









CUCULID.E.


terwijl andere weer over den ground rennen. In den regel
bewonen K. begroeide plaatsen en leven eenzaam of bij paren;
alleen de Anies verzamelen zich gewoonlijk tot kleine troepen.
De meeste K. zijn still, volstrekt niet schuwe vogels.
Hun geluid klinkt dikwijls zeer eigenaardig; enkele soorten
laten zich meermalen ook des nachts hooren. Hun vleesch
heeft een min of meer sterken geur, die bij de gewone Anies
zeer walgelijk kan zijn.
Wat de voortteling aangaat, varieeren K. uitermate. Am. K.,
in tegenstelling met de soorten der Oude Wereld, bouwen
platte nesten en leggen witte of blauwe, over het algemeen
elliptische eieren, die er doorgaans min of meer kalkachtig
uitzien, of zelfs geheel met eene kalklaag bedekt zijn, waardoor
de schalen naar verhouding harder schijnen dan die van de
meeste andere vogeleieren.
Am. K. leggen hunne eieren in vele gevallen met eene
tusschenruimte van een of meer dagen; men heeft tevens
meermalen eieren van twee soorten in 66n nest aangetroffen;
zelfs in de nesten van andere vogels komt een typisch koe-
koeksei enkele malen voor. De Diplopterine daarentegen
gebruiken uitsluitend de nesten van andere vogels, vooral der
Synallaxinae, aan wie dus de verzorging der jongen overgelaten
wordt, maar de eieren verschillen niet naar gelang van het
nest, waarin ze voorkomen, gelijk bij den europeeschen koekoek
het geval is. De Crotophaginae nestelen te zamen in een eigen
gemaakt nest, maar gebruiken ook meermalen de verlaten
nesten van andere vogels.
Alle koekoekeieren komen min of meer in kleur overeen
met die van Reigers, Anhinga's, Zeekuikens enz.; zij zijn
vrij groot naar verhouding tot het vogellichaam, alleen de
parasitische Dzilopterince leggen, evenals de Koekoeken der
Oude Wereld, zeer kleine eieren.
Bij onze niet-parasitische K. broeden over het algemeen
beide seksen en schijnen ten naastenbij even talrijk. De jongen
komen naakt ter wereld.
In de lagere streken worden K. talrijker aangetroffen dan
in het binnenland.










20 CUCULIDAE.

Subfamilien.

A. Snavel zonder kielvormige verhooging; aantal staartp. tien.
a. Dekv. bov. d. st. normal en niet reikende tot over de basishelft v. d.
start; vederkleed min of meer los en zacht.
,Vleugels langer, maar plat en niet aan het lichaam passed; slagp.
v. d. Listen rang opmerkelijk langer dan die van de 2den rang, d. w. z.
voor meer dan de culmen- of tarsuslengte.
CUCULINIE.
,Vleugels korter, concaaf en aan het lichaam passed; slagp. v. d.
Listen rang niet langer dan die v. d. 2den rang.
. NEOMORPHINAE.
,Als voren, doch de slagp. v. d. Listen rang eenigszins langer dan die
v. d. 2den rang, d. w. z. voor minder dan de culmen- of tarsuslengte.
.. PHOENICOPHAINAE.
b. Dekv. bov. d. st. zeer lang, bijna reikende tot aan of over de helft
v. d. start; vederkleed als voren.
.. DIPLOPTERINzE.
B. Bovensnavel hoog en kielvormig; aantal staartp. acht.
,Vederkleed niet los en zacht; kleur zwart.
. CROTOPHAGINLE.




Subfam. der CUCULINAE.

EIGENLIJKE KOEKOEKEN.

Species.

COCCYZUS, VIEILL.

C. minor, Gm. = Coucou des Paleluviers de Cayenne,
Buff = C. helviventris, Cab. in Schomb. Reis. = C. seniculus,
Schlcgcl, Afus. P. B.

Ad. Bovenhelft v. d. kop grijs met een breeden zwartachtigen band door de
oogen, van af de neusgaten tot aan de oorvederen; het grijs der kruin overgaande
in bruin aan de overige bov.d., en min of meer geglansd met olijfgroen aan de









COCCYZUS. 21

middelste rectrices; overige staartp. grijsachtig bruinzwart met breede witte enden;
ond.d. min of meer okergeel evenals de dekv. ond. d. vl. en basiszoomen der
bruine slagp.; snavel zwart, doch meer dan de helft v. d. ondersnavel geel;
pooten grijsachtig blauw; iris zwartbruin. L. 31, vl. 12.5, st. 17, tars. 2.8, culm. 2.8.
Geogr. dist. Van af Louisiana tot de Beneden-Amazone. Lok. dist. Vooral de
lagere streken.

,Evenals de volgende soorten, heeft de Geelbuik Koekoek,
eng. Mangrove Cuckoo, fr. Coucou A venture jaune, een ge-
kromden, bij de ronde neusgaten hooger dan breeden snavel,
die nimmer langer is dan de kop of de tarsus. De lange,
ronde, witgetipte start is opmerkelijk langer dan de vleugel,
Uit den naam ,minor" zou men wellicht afleiden, dat de
G. K. tot de kleinste soorten behooren. Dit is evenwel onjuist,
want inderdaad behooren zij tot de grootste van hun geslacht.
In de kolonie staan G. K. bekend als Biegi-Geel-bere-Piekan,
d. w. z. Groote Koekoek met gelen buik, en bij de Indianen
als Koewagoee. Vooral in de lagere inter-mangrove terreinen
treft men ze meermalen aan, gewoonlijk bij paren of eenzaam.
Toch behooren G. K. niet tot de gewone soorten. Hunne vlucht
is uiterst zwak, zoodat ze zelden verder dan een twintigtal
meters vliegen. Doorgaans ziet men G. K. in dicht kreupel-
hout of in dichtbebladerde boomen zitten of wel door het loover
sluipen teneinde hun voedsel, vooral rupsen, te vergaren. Soms
zitten ze ook voor geruimen tijd roerloos, als het ware verstompt.
C. m. broedt vooral gedurende de droge seizoenen. Het
platte, eenigszins los uit takes, twijgen, gras enz. vervaardigde
nest, wordt in dichtbebladerde boomen of in het struikgewas
gebouwd, zelden meer dan vier of vijf meters van den ground af.
Het wijfje legt 2 of 3 elliptische, glanslooze, kalkachtige, licht
blauwgroene eieren. M. afm. 34 X 24 m.M.



C. melanocoryphus, Vieil. = id., Schlegel, Mlus. P. B.

Ad. Ongeveer als C. minor, maar de snavel geheel zwart en de zwarte band
door de oogen onduidelijker; afmeting kleiner. Jong. Ongeveer als ad., doch de
slagp. en dekv. bov. d. st. met small bruine randen; kruin bruin gevlekt; snavel
zwart, enkele malen met eene gele tint aan de ondersnavelbasis; pooten leigrijs;










CUCULID2E.


iris bruin. L. 27, vl. 12, st. 15, tars. 2.5, culm. 2.5. Geogr. dist. Van af Argen-
tinie tot Peru, de Guiana's, Venezuela en Trinidad. Lok. dist. Vooral de lagere
streken.
,De Kleine Geelbuik Koekoek, eng. Small Yellow-bellied
Cuckoo, fr. Petit Coucou A venture jaune, gelijkt in kleur
sprekend op de voorgaande
soort, maar is opmerkelijk
kleiner. Hij wordt tevens ge-
woner, vooral in de lagere
streken, aangetroffen.
In de kolonie heet de K. G.
K. Pikien Geel-bere-Piekan,
d. w. z. Kleine Koekoek met
gelen buik, en bij de Indianen -
evenals de volgende soort. Kop van Coccyzus nmelanocoryfhus.
Ook beider levenswijze komt
overeen, hoewel de K. G. K. niet tot de trekvogels behoort.
C. m. broedt terzelfder tijd als C. minor en ook op dezelfde
plaatsen. De nesten en de 2 of 3 eieren zijn evenwel iets kleiner.
M. afm. 30 X 22 m.M.


C. americanus, L. = id., Schlegel, Mus. P. B

Ad. Bov.d. bruinachtig grijs met een min of meer groenachtigen glans; bijna
al de vieugelvederen roodbruin, uitgezonderd de tippen; staartp., uitgezonderd de
middelsten met breede witte enden; ond.d. dof witachtig ; snavel zwart van boven ;
ondersnavel, uitgezonderd de tip, geel; iris donkerbruin; pooten loudkleurig; oog-
leden citroengeel. L. 27.5, vl. 14, st. 15, tars. 2.5, culm. 2.5. Geogr. dist. Zom.
N.-Amerika, Wint. Midden- en Z.-Amerika tot Argentinie; ook waargenomen in
Europa. Lok. dist. Bijna overall, doch nergens talrijk.

,De Wit-buik-Koekoek, Regenkoekoek of Geel-snavel-
Koekoek, eng. Yellow-billed Cuckoo, fr. Coucou A bec jaune,
onderscheidt zich van de voorgaande soorten door een witten buik.
In het noorden van hun gebied behooren W. K. tot de trek-
vogels die de koude streken omstreeks begin October verlaten,
teneinde begin Mei terug te keeren. En het is inderdaad on-
begrijpelijk hoe deze vogels met zulk eene zwakke vlucht, den
verbazenden afstand van de Vereenigde Staten tot Argentinie








COCCYZUS. 23

of den overtocht over den Atlantischen Oceaan kunnen afleggen.
Naar mijne meening zijn de individuen, in Argentinie waar-
genomen, afgedwaalde achterblijvers, die in plaats van tegen
den zomer noordwaarts te trekken, eene tegenovergestelde
richting namen. Wie ooit een Koekoek heeft zien vliegen, zal
dadelijk begrijpen, dat er meer dan
een jaar noodig is alvorens de vogel
Patagonie bereikt. ;.
Het voedsel van W. K. bestaat
vooral uit rupsen, die ze al sluipende
door het dichte loover in lage boomen
SSnavel van Coccyrus
of tusschen het struikgewas bemachti- a,,-r canns.
gen. Soms zitten W. K. ook een ge-
ruimen tijd roerloos voor zich uit te staren. Hun geluid klinkt
als een zacht ,koek, koek, koek" en wordt meermalen des
nachts of bij regenachtig weder gehoord.
C. a. broedt in N.-Amerika van af Mei tot Augustus. Het
los uit takes, twijgen, gras, boombast enz. samengesteld nest
wordt in lage, dichtbebladerde boomen of in het struikgewas
gebouwd, zelden meer dan vier meters van den ground af. De
2 tot 4 eieren zijn elliptisch, glansloos, kalkachtig, blauwachtig
groen (donkerder bij versche eieren). 3M afm. 32 X 23 m.M.
Of de W. K. hier broeden, heb ik nimmer kunnen uitmaken.
Individuen verzameld gedurende het groote droge seizoen,
hadden echter weinig ontwikkelde voortplantingdeelen.
Het wijfje legt hare eieren met eene tusschenpoos van twee
tot vijf dagen; hetgeen ook min of meer bij de voorgaande
soorten het geval is, zoodat er dikwijls jonge vogels en half
uitgebroede eieren in 66n nest aangetroffen worden. W. K.
maken ook enkele malen gebruik van de nesten van andere
vogels.
In Suriname wordt de aankomst van den Koekoek met
volstrekt niet zoo'n belangstelling tegemoet gezien als de
aankomst van den Europeeschen Koekoek gedurende het
voorjaar in Nederland. Inderdaad let men hier niet eens op
den oneetbaren en nogal zeldzamen Wit-bere-Piekan, d. w. z.
Witbuik-koekoek, door de Arowakken Ikalawana genoemd.









CUCULIDE.


C. euleri, Cab.

,Euler's Koekoek heb ik nimmer gezien, hoewel de soort
veel moet overeenkomen, zoo niet identisch is, met C. ameri-
canus of C. erythrofhthalmus. Zij wordt beschreven als
C. lindeni door Allen, Bull. Essex Inst. VIII, p. 78 (1876).
Cf. Chapman, Auk, VIII, p. 159 (i8g9).
Een in Suriname verzamelde Koekoek komt overeen met
de beschrijving van C. americanus, doch de bov.d. bezitten
een opmerkelijk olijfgroenen glans, terwijl het roodbruin aan
de slagp. zeer beperkt is, hoewel niet bijna geheel ontbrekende
als bij C. erythrofhthalmus; de ondersnavelbasis is geel van
kleur.
C. euleri komt voor in Guiana, Brazilie en het dalgebied
der Amazone.


C. erythrophthalmus, Wils. = id., Schlegel, Mus. P. B.

Ad. Bov.d. grijsachtig bruin met een lichten groenen glans; vieugels en start
hetzelfde, de rectrices met small witte tippen; ond.d. dof witachtig; snavel ten
naastenbij zwart zonder geel; pooten loodkleurig; iris bruin. Geogr. dist. Zomn.
Het oosten van N.-Amerika, Wint. Centr. en het noorden van Z.-Amerika.

De Zwart-snavel Koekoek, eng. Black-billed Cuckoo, fr.
Coucou a bec noir, komt veel overeen met de voorgaande
soort, doch wordt onderscheiden door het gemis van roodbruin
aan de vleugels, en geel aan den ondersnavel.
Tot nu toe zijn Z. K. niet uit de Guiana's bekend, hoewel
ze bijna zeker hier voorkomen te zamen met de Geelsnavel-
koekoeken, van wie ze in levenswijze niet verschillen. Hunne
nesten worden echter compacter gebouwd en ook de eieren
bezitten eene donkerder blauwgroene tint. M. afm. 28.5 X 21 m.M.
In 6en nest vindt men enkele malen eieren van beide boven-
genoemde Koekoeken.









NEOMORPHUS.


Subfam. der NEOMORPHIN.E.

Species.

NEOMORPHUS, GLOGER.

N. rufipennis, Gray.

Ad. Bovenheft v. d. kop en achternek blauw overgaande in olijfgroen tusschen
de schouders, aan den rug en de dekv. bov. d. st.; slagp. v. d. Isten rang
purperachtig blauwzwart; start metaalachtig lilagetint groen, overgaande in groen-
achtig zwart aan de enden der uiterste rectrices; slagp. v. d. 2den rang grootendeels
lilagetnt roodbruin, gewoonlijk met een blauwzwart binnengedeelte; eene groote
plek van naakt rood vel om de oogen tot aan den bek en omzoomd van wonder
aan het achtergedeelte door een band van zwarte vederen; kin en bovenhelft der
keel grijsbruin; onderhelft der keel met een min of meer duidelijken, breeden, zwarten
of blauwzwarten band; borst licht bruin; flanken donkerder; abdomen en dekv.
ond. d. st. grauwbruin; basaal twee derde v. d. snavel zwart, overig gedeelte
geelachtig groen; pooten olijfkleurig; iris bruin. L. 54, vl. 16.5, st. 28.5, tars. 5.8,
culm. 4.5. Geogr. dist. Guiana. Lok. dist. Het binnenland.

Bij de Blauwnek-Koekoek, eng. Blue-necked Cuckoo, fr.
Coucou a nuque bleue, is de bovensnavelbasis bevederd tot
aan het vlies der spleetvormige
neusgaten. De culmen ziet er
nabij den voorkop sterk zijde-
lings samengedrukt uit; de
vleugels zijn kort, round en hol
van vorm.
B. K. behooren tot onze
fraaiste, grootste en slankste,
maar tevens ook tot de aller-
zeldzaamste onzer Koekoeken. Kop van xeomorphus rufipenns.
In de lagere kuststreken treft
men ze nooit aan en ook in het binnenland, waar B. K. bij
paren of eenzaam leven, krijgt men zelden een individu te
zien. Overigens verschilt hunne levenswijze niet van de andere
Koekoeken.










CUCULIDE.


Subfam. der PHOENIGOPHAINE.

Species.

PIAYA, LESS.

P. cayana, L. = id., Schlegcl, iMus. P. B. = Pyrrhococcyx
cayanus, Cab. in Schomb. Reis.
Ad. Bov.d. donker roodbruin met een violetachtigen glans aan vieugels en start;
kniin lichter en bruiner van tint; enden der slagp. overgaande in donkerbruin;
staartp. met witte enden en bijna zwarte banden; kopzijden roseachtiger als de
bovenkop; kaken, oorvederen en keel roseachtig; borst paarlgrijs overgaande in
loodkleurig aan de dijen en grijsachtig zwart aan den buik en de dekv. ond. d. st.;
onderzijde der staartp. zwart met witte enden; dekv. ond. d. vl. paarlgrijs; snavel
geel, doch de basis groenachtig; pooten groenachtig loodkleurig; iris donker rood;
oogleden karmozijnrood. L. 50, vl. 15, st. 33, tars. 3.5, culm. 2.8. Geogr. dist.
Centr. Amerika en Z.-Amerika tot Bolivia en Argentinie. Lok. dist. Bijna overaL
Evenals de twee volgende soorten, onderscheidt de Groote
Roodbruine Koekoek, eng. Large Rufous-colored Cuckoo,
fr. Grand Coucou brun, zich door een zwakkeren snavel dan
de eigenlijke Coccyzi, doch bezit dezelfde bolle, hoewel ietwat
langere vleugels als de Blauwnek-koekoeken. Hij zou behooren
tot de subspecies P. c. guianJ nsis (Cab. et H.).
G. R. K. moeten tot onze
eigenaardigste, hoewel niet
zeldzame vogels gerekend wor-
den. Zij komen meestal paars-
gewijs of eenzaam voor in de
lagere intermangrove terreinen,
waar ze tusschen het donkere
kreupelhout of in dichtbebla-
derde boomen rondsluipen ter Kop van p(lya ayana.
vervolging van rupsen, w.o.
zelfs opmerkelijk groote en harige species. Soms zitten G. R. K.
voor geruimen tijd roerloos, als het ware verstompt en worden
dan ook in de kolonie, gelijk al de andere Koekoeken, als de
domste vogels beschouwd, wijl ze zich tot op korten afstand
laten naderen, zonder weg te vliegen.








PIAYA.


Hunne vlucht is z66 zwak en moeielijk, dat ze slechts in staat
zijn korte afstanden af te leggen. En dat meestal tegen den
wind in, zelden, en alleen in uitersten nood, met den wind
mede of dwars tegen den wind in, daar de vogels anders hun
evenwicht zouden verliezen.
De lange, groote witgetipte start der G. R. K. is steeds
in gestadige beweging en aan den wortel los aan het lichaam
bevestigd. Gedurende den ruitijd vallen de vederen, op enkele
na, uit; de opkomerrde start bestaat uit tien witgetipte staart-
pennen van gelijke lengte; het uiterste paar bereikt de volle
lengte het eerst en houdt dan op met groeien; de overige
echter groeien gelijkmatig door, totdat het tweede paar de
volle lengte bereikt leeft en zoo gaat het voort tot de geheele
start is uitgegroeid. G. R. K. klapperen gestadig met hunne
snavels. Hun geluid of liever gelach klinkt ongeveer als ,zieke,
zieke, zieke, piek-a-ha, of ke k6 k&." Volgens onze jagers zou
het hooren ervan bij wijlen een slecht, dan weer een goed
voorteeken zijn, daar het de wouddieren, zoowel voor naderend
gevaar waarschuwt als hen geruststelt. Het vogellichaam wordt
dan ook door de Indianen als bekoringsmiddel aangewend ten
einde de jacht van een ander te doen mislukken (zic AMlscivora),
of zichzelf eene goede vangst te verzekeren.
In de kolonie staan G. R. K. als Asikan of ,Biegi Piekan"
d. w. z. Groote Koekoek, bij de Arowakken als lekanawala
of Ilikoriana, bij de Caraiben als Pietja en bij de Warrau's
als Pikaruano bekend.
P. c. broedt vooral gedurende het groote regenseizoen. Het
eenigszins platte, los uit takes, twijgen, bladeren enz. samen-
gestelde nest, wordt in een dicht bebladerden boom of in het
struikgewas gebouwd, zelden meer dan vijf meters van den
ground af. Het wijfje legt 2 bijna glanslooze, grijsachtig- of
blauwachtig witte min of meer elliptische eieren, die echter
geheel overdekt zijn met eene glanslooze, nog al harde, dunne
kalklaag. M. afm. 32 X 25 m.M.
De exemplaren varieeren nogal. Vaak vindt men slechts 66n
ei in een nest en wacht dan een of twee dagen tot het andere
van hetzelfde legsel gelegd wordt. Hoewel ik geen absolute










CUCULIDE.


zekerheid bezit, is het toch mijne meening dat de eieren van
den Grooten Piekan meermalen in het nest van den Kleinen
Piekan gelegd worden of omgekeerd.


P. melanogastra, Vieill. = id., Schlegcl, Mus. P. B. =
Pyrrhococcyx brachypterus, Cab. in Schomb. Reis.

Ad. Bov.d. kastanjebruin; voorkop en kruin grijs; enden der slagp. bruin;
staartp. met witte enden en zwarte banden; kopzijden grijs; oorvederen, keel,
hals en een gedeelte der borst roodbruin; dekv. ond. d. vl. leigrijs; buik en dekv.
ond. d. st. zwartachtig; snavel rood, bij de basis echter violet; pooten grijsachtig
zwart; iris donker rood; naakt vel om de oogen licht blauwgrijs met eene oranjegele
plek van wonder. L. 39, vl. 13.5, st. 23.5, tars. 3.5, culm. 3.3. Geogr. dist.
Venezuela, de Guiana's, het dalgebied der Amazone, tot O.-Ecuador en N.-BraziliE.
Lok. dist. Het binnenland.

,De Roodsnavel-bruine Koekoek, eng. Red-billed Brown
Kuckoo, fr. Coucou brun & bee rouge, is kleiner dan de voor-
gaande soort, maar toch opmerkelijk grooter dan de volgende
species.
In de kolonie staan R. B. K. onder dezelfde benamingen
bekend als de Groote Piekans, van wie ze in levenswijze niet
verschillen, doch opmerkelijk zeldzamer voorkomen in de lagere
kuststreken.


P. minute, Vieill. = id., Schlegel, Mus. P. B. = Pyr-
rhococcyx minutus, Cab. in Schomb. Reis.

Ad. Bov.d. donker kastanjebruin, overgaande in donkerbruin aan de enden der
slagp. v. d. Listen rang; en de staartp. bijna zwart nabij de witte enden; kopzijden
en keel kastanjebruin; borst grijs met eene roodbruine tint; abdomen en dekv.
ond. d. st. donker en grauwer; onderzijde der vleugels kastanjebruin, lichter van
tint aan de dekv., en de enden der slagp. donkerbruin; snavel geel, min of meer
rood aan den ondersnavel; pooten zwartachtig of grijsachtig olijfgroen; iris rood.
L. 25.5, vl. 9.8, st. 15.5, tars. 2.7, culm. 2. Geogr. dist. Van af Panama tot
Midden-Brazilie en de Guiana's. Lok. dist. Vooral de lagere streken.

,De Kleine Roodbruine Koekoek, eng. Small Brown Cuckoo,
fr. Petit Coucou brun, gelijkt in kleur veel op den Grooten
Piekan, maar is aanmerkelijk kleiner. Evenals de twee voor-








PIAYA. 29

gaande species heeft hij poederige vederen aan de dijen en
aan den buik.
In de kolonie staan K. R. K. bekend als Pikien Piekan,
d. w. z. Kleine Koekoeken, bij de Arowakken als lekanolie,
bij de Caralben als Tjal6 en bij de Warrau's als Pikatuapa,
hoewel deze naam ook aan de voorgaande soort gegeven wordt.
Vooral in de lagere kuststreken worden ze talrijk aangetroffen,
eenzaam of bij paren, van struikgewas tot struikgewas vliegende
of liever flappende, of wel door het loover van dichtbebladerde
boomen sluipende, ter vervolging van insecten, inzonderheid
zachte, harige rupsen; soms zitten ze ook geruimen tijd roerloos.
Door dit uitsluitend eten
va Pi van rupsen is het vleesch
van K. R. K., evenals dat
van onze andere Koekoe-
ken, uitgezonderd de Di-
Sflofterined en Crotopfa-
gin e, zoozeer aan bederf
onderhevig, dat het b.v.
gedurende het droge sei-
zoen binnen de drie uren
reeds tot ontbinding be-
Kop van Piaya w minua. gint over te gaan.
Het geluid of liever
gelach van de K. R. K. klinkt ongeveer als ,pie-tje pie-tje"
of ,k6 kB k6" en wordt eveneens door jagers zoowel als een
slecht als gunstig voorteeken bij de jacht beschouwd, al naar
gelang van het weder.
P. m. broedt terzelfder tijd als de Groote Piekans, maar
bouwt een kleiner nest in het kreupelhout of in dichtbebladerde
boomen, zelden meer dan vijf meter van den ground af. De 2,
zelden 3 eieren, zijn kort elliptisch, beide enden even stomp,
bijna glansloos wit, maar overdekt met eene zeer dunne, harde
kalklaag. M. amfn. 24 X 20 m.M.
De exemplaren varieeren niet veel. Ook de K. R. K. leggen
hunne eieren met een tusschenverloop van een of twee dagen.











CUCULIDwE.


Subfam. der DIPLOPTERINIE.

Genera.

A. Snavel kort, zijdelings samengedrukt en gebogen ; staartp. small, de dek-
vederen reikende tot het midden v. d. start.
DIPLOPTERUS, BOIE.
B. Snavel slanker, niet zijdelings samengedrukt en rechter; staartp. breed, de
dekv. reikende tot het uiteinde v. d. start.
.. .DROMOCOCCYX, NEUWIED.

Species.

DIPLOPTERUS, BOIE.

D. naevius, L. = Coucou tacheM de Cayenne, Daub. =
D. galeritus, Cab. in Schomb. Reis. = Geococcyx
naevzius, Schlegcl, Mus. P. B.

Ad. Bov.d. grootendeels grijsachtig getint licht bruin met zwarte strepen; voorkop
en kuif kastanjebruin met zwarte strepen; wenkbrauwen tot achterkop geelachtig
wit; tippen der staartp. grijsachtig of witachtig; ond.d. witachtig, min of meer
geelachtig getint aan keel, dijen en dekv. ond. d. st.; snavel bruinachtig geel,
culmen bruiner; pooten loodkleurig of bruinachtig; iris bruin. Jong. (Suriname).
Bov. d. gevarieerd zwartachtig en bruin, de vederen met min of meer licht geel-
bruinachtige tippen; kuif zwartachtig met geelbruine vlekjes; staartp. bruin met
geelbruine tippen; wenkbrauwen geelachtig; ond.d. witachtig, de borst grijsachtig
roodbruin getint, de vederen met heel kleine zwartachtige stippen of randen; dekv.
ond. d. st. en dijen roodbruin of roodachtig geelbruin; snavel geelachtig, culmen
donkerbruin; pooten grijsbruin; iris bruin; snavel opmerkelijk korter dan bij ad.
L. 29, vl. 11.5, st. 17.5, tars. 3.5, culm. 1.9. Geogr. dist. Centr. en Z.-Amerika.
Lok. dist. Bijna overall, maar vooral in de lagere kuststreken.

,Gestreepte Koekoeken, eng. Spotted Cuckoos or Wife-sick-
birds, fr. Coucous tachet6s, hebben korte, gekromde snavels,
groote kuiven en lange, nogal spitse dunne staartpennen. De
jonge vogels in het eerste vederkleed gelijken z66 weinig op
de ouden, dat men ze wel voor eene andere soort zou aanzien;
zij zijn nl. niet gestreept, doch min of meer gestipt aan de
bovendeelen, terwijl de keelvederen er als schubbetjes uitzien,









DIPLOPTERUS.


en ook de dijvederen eene bruine kleur bezitten. De snavel is
tevens opmerkelijk kort en bereikt eerst na twee of drie jaar
den vollen wasdom.
In de kolonie staan G. K. bekend als Dreetin, de jongen
echter als Kees-kees of wel, evenals de Nachtzwaluwen ,Jorka-
fororoe", d. w. z. ,Geest of Spookvogel", omdat hun korte snavel,
gevlekt vederkleed, alsmede het feit, dat ze vooral op den ground
op donkere plaatsen verblijven, wel eenige overeenkomst heeft
met de levenswijze enz. van Geitenmelkers. De Indianen noemen
den G. K. Sensie, doch de Arowakken ook wel Masasbelie.
In de lagere, zwamp-
achtige intermangrove
terreinen treft men G. K.
nogal talrijk aan, gewoon-
lijk bij parent, die met eene
zwakke vlucht van struck
tot struck vliegen of door
het loover van dichtbe-
bladerde boomen heen-
Kop van Dzloffe arus naevius. sluipen ter vervolging van
insecten, w.o. echter veel
minder rupsen dan bij de voorgaande soorten. Ook op den
ground worden G. K. menigmaal waargenomen, laag op hunne
pooten zittende en de vleugels en start met eene eigenaardige
pronkerige beweging op en neder bewegende, wonder het uiten
van hun onmiskenbaar geluid, dat ongeveer klinkt als ,kee-
kee-piktee".
D. n. broedt vooral gedurende de eerste helft van het jaar.
Het wijfje legt hare eieren in de nesten van andere vogels en
laat dus, evenals de Europeesche Koekoek en onze Zwarte
Maisvogels, de zorg voor hare jongen aan anderen over. Vooral
zoekt zij naar de gesloten nesten der Vietjo's, Synallaxiz'.
Gewoonlijk treft men in 66n nest slechts 66n enkel parasietei
aan, naast de eieren der rechtmatige nesteigenaars, en alle in het-
zelfde stadium van bebroeding. Toch worden dikwijls de parasiet-
eieren v66r die der slachtoffers gelegd; later kan dit moeielijk,
daar de Vietjo's goede broedsters zijnde, hare eieren zelden









CUCULIDE.


verlaten. Mij werd eens een nest van S. cinnamomea gebracht
met negen eieren, waarvan vier parasieteieren. Men ziet evenwel
nooit meer dan 66n Koekoek de pleegouders volgen, en dit
wettigt de veronderstelling, dat de snel groeiende parasiet-
kuikens de kleine Vietjo's in het nest smoren of er uit
werpen.
Ten einde mij hiervan te overtuigen, plaatste ik een, op het
punt van uitbroeden zijnde, ei van den G. K. in het nest
van een gewonen tammen Kanarie, die just te voren twee
jongen had uitgebroed. Den volgenden dag kwam ook het
koekoeksei uit, en tegen den middag vond ik de beide jonge
Kanaries dood op den bodem der kooi liggen en de kleine
naakte parasiet in het volle bezit van het nest. De oude
Kanarie had reeds te voren verscheidene broedsels met success
groot gebracht, en had ik het koekoeksei niet in het nest
gebracht, dan zou zij ook ditmaal hare moederlijke plichten
trouw vervuld hebben. De jonge koekoek stierf na twee dagen,
denkelijk omdat zijne maag het kanarievoedsel, zaden enz.,
niet kon verdragen.
De eieren van den G. K. zijn dof, ten naastenbij glansloos
licht blauw van kleur, doorgaans elliptisch van vorm, zelden
ovaal of rondachtig. De blauwe tint varieert uitermate van af
donker blauwgroen, bijna als de eieren van Leucophoyx can-
didissima, tot eene bijna witte kleur en dikwijls met onregel-
matige, wolkachtige, kalkachtigeplekken. Bebroede eieren zijn
veel lichter van tint dan versche exemplaren. Mij werd eens
een nest van S. guianensis gebracht met vier eieren der
rechtmatige nesteigenaars en 66n koekoeksei, alle eenigszins
bebroed, en eerst na bet prepareeren was ik in staat, de eieren
van beide vogelsoorten van elkander te onderscheiden.
M. afmf. 22 X 17.5 m.M.
De exemplaren varieeren uitermate in grootte.
Vele der eieren worden ook op den ground gelegd, denkelijk
afkomstig van jonge vogels met nog weinig ervaring.
Naar mijne ondervinding treft men de eieren der Didlopterina7
slechts aan in gesloten nesten of nesten in boomholen; en
wel van insectenetende vogels, die ook ongevlekte eieren leggen,









DIPLOPTERUS.


hoewel men beweert, dat ook de Gadofouroes, Troglodytes
furvus wonder de slachtoffers zouden behooren. Dat is evenwel
niet absoluut zeker, daar deze vogeltjes, evenals hunne euro-
peesche verwanten, een sterk ontwikkeld moederlijk instinct
bezitten, dat hen meermalen aandrijft de jongen van andere
vogels te verzorgen.
Geen der Diplofterince boren gaatjes in de eieren der vogel-
soorten, van wier nesten zij gebruik maken. De zeer kleine,
blinde, naakte kuikens groeien uiterst snel, en het aantal Vietjo's,
dat jaarlijks in dezen strijd om het bestaan te niet gaat, is
inderdaad verbazend.
Geen wonder ook, dat deze bruine vogeltjes zoo still zijn en
aan de donkerste en dichtst begroeide plaatsen de voorkeur
geven. Helaas, moge ook het network van afgevallen taken
enz. ondoordringbaar zijn zelfs voor den Sapakara, de gluipende,
loerende, Dreetins weten toch de verborgenste nestplaatsen
te ontdekken; en dan is het lot der jonge Vietjo's onherroe-
pelijk beslist.
Nog dient aangemerkt te worden, dat, hoewel ik getracht
heb, het mij niet heeft mogen gelukken eenig verschil te
ontdekken tusschen de blauwe koekoekseieren uit de nesten
der verschillende soorten Synallaxis. Dit komt denkelijk, wijl
de Vietjo's, zoowel in vederkleed, levenswijze, nesten en eieren,
zoo weinig onderling verschillen, dat er bij de parasieten geen
groepen individuen gevormd zijn, zooals bij den Grooten Mais-
vogel (zie Cassidix) en bij den Europeeschen Koekoek.
De eieren der Dilopterine zijn zeer klein in verhouding
tot de grootte van den vogel, hetgeen bij de andere niet-
parasitische Koekoeken, niet bet geval is; de schalen zijn
evenwel niet dikker of harder dan die van Vietjo-eieren. Voor
zoover ik kan oordeelen, leggen beide Dreetins, evenals de
typische Koekoeken, hunne eieren met tusschenpoozen van 66n
of meer dagen, ten minste in de nesten der slachtoffers vindt
men bij wijlen een parasietei en eerst na twee of meer dagen
een ander, beide eieren door hun vorm en kleur ontwijfelbaar
van denzelfden vogel afkomstig.
Gedurende den tijd, dat het wijfje Dreetin hare eieren moet









CUCULID2E.


leggen, zwerft zij in de nabijheid van het Vietjonest rond en
slaapt zelfs in het omringende struikgewas. Dikwijls duurt dit
meer dan een week, daar de Vietjo's bij het bouwen hunner
groote nesten tijd noodig hebben. Naar mijne meening kan
het wijfje Dreetin haar te leggen ei naar willekeur een of twee
dagen in den buik ronddragen, eene gunstige gelegenheid
afwachtende teneinde het te leggen; meermalen echter dringt
zij in het Vietjonest, jaagt de eigenaars er uit, legt haar ei en
verlaat dan onmiddellijk het terrein teneinde naar een ander
nest om te zien, waar zij haar tweede ei kan leggen, hoewel,
gelijk te voren aangehaald, er vele individuen zijn, die, voor
hun geheele legsel eieren, van 66n nest gebruik maken.
Uit het bovenstaande blijkt, dat hoewel in zekere opzichten
volmaakt, het instinct onzer Diplopterine toch onderdoet voor
dat der Europeesche Cuculi. Gelijk Darwin reeds te voren
aanmerkte, kunnen wij het bijna voor zeker aannemen, dat
door het abnormaal eierleggen der verschillende koekoeksoorten,
bij deze vogels het instinct ontstond hunne eieren in andere
vogelnesten te leggen, m. a. w. dat in vroegere tijden de Euro-
peesche Koekoeken, evenals de Amerikaansche species, hunne
eieren, hoewel met verloop van een of meer dagen, in eigen
gemaakte nesten legden en hunne jongen zelve grootbrachten.
Het feit, dat er ook Amerikaansche Cuculidx bestaan, die den
Europeeschen Cuculus canorus in instinct bijna evenaren, was
aan Darwin onbekend.




DROMOCOOCCYX, NEUWIED.

D. pavoninus, Pelz.
Ad. Bov.d. over het algemeen bruin; achternek, mantel, vl. dekv. en dekv.
bov. d. st. zwart met min of meer lichter randen; voorkop donkerbruin, over-
gaande in roodbruin aan de kuifvederen; dekv. bov. d. st. en staartp. met small
witte enden; eene naakte plek om de oogen, daarachter eene breede witte wenk-
brauwlijn tot aan de zijden v. d. achterkop; oorvederen en nekzijden donker bruin;
kin, borst en dekv. ond. d. st. wit, keel bruingeel getint; onderzijde der slagp.
donkerbruin, de basis der vederen echter wit evenals een dwarsband en dekv. ond.










DROMOCOCCYX.


d. st.; bovensnavel bijna bruin, ondersnavel geelachtig; iris bruin. Jong Ongeveer
als ad. doch de bov.d. met inbegrip v. d. achterkop zwart met breede geelachtig
roodbruine schachtstrepen aan de vl. dekv.; keel grauw; kin bijna wit. L. 25,
vl. 14, st. 14, tars. 3, culm. 2.3. Geogr. dist. De Guiana's tot Rio Negro.
Lok. dist. Vooral de lagere streken.

,De Pauw-Koekoek, eng. Blacknecked Cuckoo, fr. Coucou
tachet6 a nuque noire, heeft een slanker snavel dan de voor-
gaande soort, terwijl ook de dekvederen boven den start tot
bijna aan den staarttip reiken.
In de kolonie staan P. K. wonder dezelfde namen bekend als
de voorgaande species, van wie ze in levenswijze niet verschillen,
maar veel minder talrijk worden aangetroffen.
Voor zoover ik kan oordee!en, zijn P. K. even parasitisch
en broeden ook terzelfder tijd als de Gestreepte Koekoeken. De
eieren hebben evenwel eene zuiver witte kleur, meermalen met
een weinig glans, doch gewoonlijk glansloos; het percentage
ovale eieren is grooter dan bij den Dtplofierus. M. afm.
22.5 X 17 m.M.
De exemplaren varieeren uitermate, zoowel in vorm als in
afmeting. Door de witte glanslooze kleur zijn de parasieteieren
voor een leek niet van de eieren der slachtoffers te onder-
scheiden, hoewel de vorm wat langer is en de dooier door-
gaans eene oranjeroodere kleur bezit dan Vietjo-eieren. Maar
wanneer de eieren soms voorkomen in 66n nest te zamen met
die van Zwaluwen, Progne of van Bloedrug-spechten, Venili-
ornis, dan kan zelfs de geoefendste natunrkundige, de schalen
dikwijls niet van elkander onderscheiden, zoowel in verschen
staat als geprepareerd.

N.B. Voor zoover ik kan oordeelen, komen bij onze Diploplerince de mannetjes
eenigszins talrijker voor dan de wijfjes. Maar het verschil is volstrekt niet zoo groot,
5 tot I tot zelfs 25 tot I, zooals van den Europeeschen Koekoek beweerd wordt.










CUCULIDME.


Subfam. der CROTOPHAGINAE.

ANIES.

Species.

CROTOPHAGA, L.

C. ani, L. = id., Cab. in Schomb. Reis. = id., Schlegel,
AMus. P. B. = Petit Bout-de-Petun, Daub. = L'Ani des
savannes, Buff. = C. rugirostra? Cab. in Schomb. Reis.

Ad. Zwart, met metaalachtigen, violetten, blauwzwarten en bronskleurigen weer-
schijn, de vederen aan kop, nek, rug en borst met metaalachtige randjes ; vederen aan
keel en kop small en gaffelvormig met min of meer zwarte strepen; oogomtrek tot
bek naakt en zwartachtig van kleur; snavel en pooten zwart: iris zwartbruin.
Jong. Geheel zwartbruin, dof, zonder metaalglans; snavelkiel minder hoog. L. 32,
vl. 13.5, st. 16.5, tars. 3.3, sn. 3. Geogr. dist. Van af Texas zuidwaarts tot bijna
over geheel Z.-Amerika. Lok. dist. Vooral de lagere streken.

,De Gewone Anie, eng. Ani or Old Witch, fr. Ani ou Petit
Bout-de-Petun, bezit een hooger uitgroeisel aan den boven-
snavel dan de volgende soort. De gerimpelde snavel is sterk
zijdelings samengedrukt, terwijl de bovensnavelrand er uitziet
als het kort, krom lemmet van een kort mes. In het wild dient
dit abnormaal uitgroeisel den vogels om met eene opwaartsche
beweging tegen de nesten der Houtluizen, Termites, te stooten
en dan de vluchtende insecten te bemachtigen; G. A. maken
er evenwel in den omtrek van bewoonde plaatsen zelden ge-
bruik van, maar geven de voorkeur aan parasitische insecten,
z.g. koeparies, die ze van de ruggen der grazende runderen
oppikken.
De koeien waardeeren de bewezen diensten en trachten hunne
weldoeners niet te verjagen. In alle weilanden ziet men dan
ook de Anies van den eenen naar den anderen koerug over-
vliegen. Hunne vlucht geschiedtlangzaam met flappende vleugels
en slepende lange, uit acht breede vederen bestaande, ronde










CROTOPHAGA.


staarten. En dat altijd, evenals bij alle Koekoeken, in eene
rechte lijn, nimmer golvend of kronkelend.
Maar ondanks hunne zwakke vlucht worden G. A. toch, zoowel
geintroduceerd als inheemsch, over een groot gedeelte der
Antillen aangetroffen en zeer merkwaardig zonder het minste
verschil in vederkleed enz. in de verschillende lokaliteiten.
In de kolonie staan G. A. bekend als Kaw-foetoeboi, d. w. z.
Koeknechten, of wel Kleine Smousvogels; het woord .smous"
beteekent .jood" of in Suriname de bastaard van een blan-
ken jood met eene negerin of kleurlinge; de naam smous-
vogel doelt op den gekromden snavel, die er uitziet als een
typischejodenneus. De Arowakken noemen den G. A. Koeroeba,
de Caraiben Onie, Anie
of Une.
G. A. leven in troep-
jes, vooral in laag kreu-
pelhout, waar ze wonder
een .krie-a-raw" heen en
Sweder trekken. Langs de
Kop van Crotofpaga ani. oevers van rivieren ziet
men ze dikwijls in eene
rechte lijn van boomtop tot boomtop vliegen. Ook op den ground
dalen deze vogels meermalen af en springen of huppelen er rond,
dikwijls tot wonder de pooten van grazende koeien of paarden.
Hun vleesch is oneetbaar, daar het een hoogst onaangenamen,
dikwijls zelfs walgelijken geur bezit; het wordt echter in Suriname
als een uitstekend geneesmiddel tegen asthma en benauwdheid
beschouwd, maar de zieke mag niet weten wat hij eet, anders
helpt het middel niet.
C. a. broedt min of meer het geheele jaar door, maar vooral
tegen het einde van het kleine droge seizoen.
Alle individuen van 66n weiland vereenigen zich dan tot een
of meer troepjes en bouwen een gezamenlijk uit takes, twijgjes
enz. vervaardigd plat nest in eene heg, tusschen eene palmkroon,
zeldzamer in boomholen of op den ground; dikwijls gebruiken
de G. A. ook als grondslag de verlaten nesten van andere
vogels, zooals Boontjedieven enz. De wijfjes leggen hare eieren









CUCULIDE.


te zamen en broeden die ook gezamenlijk uit. Meer dan twee
of drie vogels kunnen evenwel niet op het nest zitten; de
overigen bevinden zich dan in het omringende struikgewas,
vanwaar zij door allerlei krakende geluiden hare sympathie
met de broedenden te kennen geven.
De eieren van den G. A. zijn kort, breed elliptisch, beide
enden even 'stomp; ovale exemplaren worden slechts zelden
aangetroffen. De kleur is heel licht glanzend, donker blauw-
achtig groen bij versche eieren, doch groenachtig blauw bij
geprepareerde schalen, en geheel overdekt met eene ondoor-
zichtige, dikke, zachte kalklaag. /l. afm. 35 X 28 m.M.
Exemplaren met eene dunne, onregelmatige, doorzichtige
kalklaag komen nogal dikwijls voor, onbekalkte daarentegen
uiterst zeldzaam. Bij pas gelegde eieren is ook de kalklaag
zuiver wit, maar ziet er reeds na korten tijd bevuild en bekrabt
uit door de vogels, die volstrekt geen zorg schijnen te dragen,
hunne eieren rein te houden; tegen het einde der bebroeding
hebben de schalen ook gewoonlijk een lichten glans, denkelijk
door het wrijven tegen het vederkleed der broedende vogels.
Naar mijne meening doet de bevuilde en bekrabte kalklaag
over de eieren der Anies denzelfden dienst als de z.g. pro-
tectieve bevlekking der eierschalen van andere vogels. Anies
behooren ook niet tot de beste breeders en hoewel er soms
dertig tot veertig vogels in de nabijheid der nesten rond-
dwalen, kan men toch de eieren meermalen onbedekt aan-
treffen. De eieren hebben tevens opmerkelijk kleine gele dooiers;
het eiwit is zeer vloeibaar; de schalen zijn ook tamelijk groot
in verhouding tot den vogel, zoodat dejongen groot en krachtig
geboren worden, hetgeen voor hen van veel nut is, daar de
jonge diertjes anders misschien door de attenties hunner tal-
rijke moeders en vaders zouden gesmoord worden.
Het grootste aantal eieren in 64n nest gevonden, bedraagt
naar mijne ondervinding 21 stuks, doch gewoonlijk zelden
meer dan 18. De Anies beginnen eerst dan te broeden, als
alle wijfjes met leggen gereed zijn, zoodat men altijd de eieren,
hoe groot ook hun aantal, in denzelfden staat van bebroeding
aantreft. Het leggen duurt vaak eene geheele week. Broedt










CROTOPHAGA.


echter maar 6en paar, wat meermalen in kleine weilanden
gebeurt, waar niet veel vee voorkomt, dan treft men in den
regel 2, zeldzamer 3 eieren in 6en nest aan, dat dan ook
volstrekt niet zoo groot is; elk ei wordt tevens met een tus-
schenverloop van een of meer dagen gelegd. Ook bij het nazien
van groote legsels kan men, door den vorm en grootte van
elk ei in aanmerking te nemen, uitmaken, dat elk wijfje ge-
woonlijk 2, zelden 3 eieren legt.
Beide seksen broeden; de mannetjes schijnen een weinig
minder talrijk dan de wijfjes. De broedtijd duurt minder dan
drie weken. De zwartachtige jongen zien er allerleelijkst uit,
vooral een nest vol. Zij missen tevens het kielvormige uit-
groeisel aan den bovensnavel. Hun groei geschiedt snel, maar
nog v66r ze kunnen vliegen, klimmen en springen alien reeds
op de taken in de nabijheid der nestplaats rond. Hun eerste
vederkleed is dof bruinzwart van kleur, zonder metaalglans;
de staartpennen zijn smaller. De overgang van jong tot vol-
komenheid geschiedt door ruining, niet door kleurverandering
der vederen. De snavel van jonge G. A. is tevens korter en
het uitgroeisel aan den bovensnavel minder hoog en scherp
dan bij volkomen uitgegroeide individuen in het glanzend
vederkleed.
Het volksgeloof kent den Anie wonderkracht toe. Zoo zou
het krakend geluid van 66n dezer vogels, voor iemands deur
gehoord, een huwelijk voorspellen, maar van een geheelen
troep daarentegen een sterfgeval.


C. major, Gm. id., Cab. in Schomb. Reis. = id., Schlegel,
Mus. P. B. = L'Ann des Paleluviers, Buff.
Ad. Glanzend blauwzwart met een opmerkelijk metaalachtig groenen, staalblauwen
en violetblauwen weerschijn; vederen aan kop en nek min of meer small en de
enden verdeeld; vederen aan kop, nek, rug en borst met metaalachtig groene
randen; naakte oogomtrek, snavel en pooten zwart; iris geel of groenachtig geel.
Jong Doffer, bruinzwart van kleur zonder metaalglans; staartp. smaller; snavel
korter; iris donkerbruin. L. 45, vl. 20, st. 25, tars. 4.3, culm. 4.8. Geogr. dist.
Z.-Amerika van af Columbia tot Peru, de valley der Amazone noordwaarts tot de
Guiana's, Trinidad, Venezuela en Brazilie tot La Plata. Lok. dist. De lagere streken.









CUCULID2E.


,Evenals Gewone Anies hebben Groote Anies, eng. Large
Anis or King Witches, fr. Grands Anies ou Bout-de-Petuns,
verhoogde, gerimpelde bovensnavels, maar niet in zulke mate
of met zoo'n scherpen rand. Hun vederkleed is tevens metaal-
groen van tint; de oogen zijn groenachtig geel en alleen bij
jonge individuen donker van kleur.
In de kolonie staan G. A. bekend als Biegi-Kaw-foetoeboi,
d. w. z. Groote Koeknechten of Groote Smousvogels, bij de
Caraiben als Kolojowo of Koejawa, en bij de Arowakken ook
wel als Goeje.
Hunne levenswijze komt geheel overeen met de Gewone Anies,
alleen zijn de G. A. zeldzamer, dalen zelden of nooit op de
ruggen van runderen neder, terwijl hun voedsel gedeeltelijk
uit palmzaden en andere plantenzelfstandigheden bestaat.
Over het algemeen leven G. A. bij paren of troepjes, die
zich, evenals de Gewone Anies, des morgens het luidruchtigst
voordoen en dan een soort van concert schijnen te houden.
Hun geluid of liever gekras klinkt als een krakend ,kra-ja-wa".
C. m. broedt vooral gedurende het groote regenseizoen.
Het eenigszins platte, van twijgjes, stokjes enz. vervaardigde
nest, wordt gezamenlijk door alle individuen van een troepje
gebouwd, en dAt zelden hooger dan drie of vier meters van
den ground af. Vooral in de parwa- en mangrove boomen langs
de kustzoom en oevers van kreken en riviermondingen, wor-
den de kleine nestkoloniin talrijk aangetroffen. De wijfjes
leggen te zamen in 6en nest vanaf 7 tot 16 eieren en broeden
die dan gezamenlijk uit; elk wijfje legt echter maar twee of
drie eieren, die veel overeenkomen met de eieren der gewone
Anies, maar naar verhouding nog breeder en grooter zijn,
waardoor ze er nog rondachtiger uitzien en de kalklaag tevens
dunner schijnt. M. afm. 44 X 38 m.M.
De exemplaren varieeren opmerkelijk weinig. De buiten-
gewone afmeting en zwaarte der eieren in vergelijking tot
den vogel, is inderdaad verbazend, en ken ik geen andere
vogelsoort, die er mede kan vergeleken worden. Een wijfje
G. A. weegt nl. ongeveer 150 gram en zonder vederen ito
gram, terwiji de zwaarte van een gewoon ei 55 gram en een










CROTOPHAGA.


nogal groot exemplaar 65 gram bedraagt. Een Smousvogel
van ino gram vliegt dus met een bijna gelijk gewicht aan
vederen en ei door de lucht. Onwillekeurig komt dan ook bij
iemand de gedachte op: theoretisch onmogelijk, praktisch
echter wel.
Evenals de Kleine, leggen ook de G. A. hunne eieren met
een tusschenverloop van een of meer dagen; de kuikens zien
er even leelijk uit.
Volgens Schomburgk zouden Anies een buitengewoon taai
leven bezitten en een individu met geheel opengereten buik
en uithangende ingewanden nog bij machte zijn zich voort te












Kop, lichaam en ei van Crofopkaga major ; het ei is buitengewoon groot
in verhouding tot het lichaam.

bewegen. Hierbij kan ik nog voegen, dat ze tevens in staat
zijn verscheidene dagen lang, honger en dorst te verduren
zonder merkbaar nadeelige gevolgen.
Volgens sommige natuurkundigen zouden Anies zich, behalve
met insecten, ook met aas voeden. Dit betwijfel ik evenwel
ten zeerste. Wel heb ik met eigen oogen meermalen in den
omtrek van een kreng Anies zien rondvliegen en insecten
oppikken, maar het karkas zelf lieten ze onaangeroerd liggen.

C. sulcirostris, Swains. = C. rugirostra?, Cab. in
Schomb. Reis.

Ad. Ongeveer als C. ani, doch de snavel met drie of vier lijnen parallel met de
culmen, alsmede enkele rechte lijnen aan den ondersnavel. Geogr. dist. Van af
Texas tot Peru en Eng. Guiana.









TROGONIDJE.


Het gebied der Groefsnavel-Anies, eng. Groove-billed Anis,
was vroeger veel beperkter; men heeft deze vogels thans reeds
waargenomen in Canada, en in het museum te Georgetown
zijn exemplaren uit Demerara aanwezig.
In levenswijze enz. komen G. A. geheel overeen met de
voorgaande soorten. Hun lichaam is echter iets kleiner. Ook
de eieren zijn kleiner. M. afm. 33 X 26 m.M.




Suborde der HETERODACTYLI.




Familie der TROGONIDAE.

TROGONS.

,Trogons, eng. Trogons, fr. Trogons, komen voor zoowel
in de Oude als Nieuwe Wereld, uitgezonderd Europa. In
Amerika treft men evenwel meer dan de helft der ongeveer
65 bekende soorten aan, terwijl 7 species, gerangschikt wonder
66n geslacht, in de Guiana's te huis behooren.
Alle T. onderscheiden zich door een zwakken lichaamsbouw,
nogal kort borstbeen, korte, dikke halzen, eenigszins kleine
koppen en middelmatig ontwikkelde oogen, omringd door kleu-
rige naakte plekken; de oogleden zijn tevens dik en los.
De gekromde snavel, korter dan de kop, is bij de basis
breed, aan den tip echter gehoekt, en bij vele soorten aan de
snijranden van inkervingen voorzien, hoewel volstrekt niet zoo
regelmatig als bij de Momotidce; aan de neusgaten en snavel-
basis bevinden zich tevens ontwikkelde borstelharen. De uiterst
kleine, korte pooten zijn heterodactiel, d. w. z. dat de eerste
en tweede teen permanent naar achter zijn gekeerd en de
twee overige teenen naar voren.










TROGONID2E.


Alle T. hebben korte, zwakke, concave, ronde vleugels.
Hun nogal lange, dikwijls zeer lange start bestaat uit 12
vederen, die bij onze soorten geen ronde, maar nogal vierkant
afgesnedene tippen bezitten; bij den wortel ziet de start er
even breed uit als aan het uiteinde, hetgeen hem nog vier-
kanter doet schijnen; de enden der trapsgewijze
gerangschikte zijvederen zijn tevens wit of met
wit dwars gestreept.
De huid der T. is welbekend om hare buiten-
gewone zachtheid en gelijkenis met nat bloemen-
papier, zoodat het prepareeren ervan uiterst moei-
oot van lijk geschiedt. Toch behoeft men de kophuid niet
Poot van
Trogon viridis. open te snijden, wijl de halshuid rekbaar genoeg
is; na het opdrogen worden de geprepareerde
huiden even stevig als die van andere vogels.
Van al onze vogelspecies bezit de T. bet dichtste vederkleed;
inderdaad zou het prepareeren der huiden onmogelijk zijn
zonder dezen vederovervloed. Al rukt men een paar honderd
vederen uit, dan nog ziet de vogel er onveranderd uit, zoowel
aan de boven- als aan de onderdeelen. Alleen de buik en een
band om den hals zijn onbevederd, terwijl de vederen aan de
kopzijden en keel er ruig en harig uitzien.
De kleur van de bovendeelen der mannetjes is bij onze
soorten glanzend, metaalachtig groen, paars enz. en aan den
buik helder geel, oranje of
rood; de kleuren zijn even-
wel beperkt tot de uiterste
randen der vederen, zoodat
er een buitengewoon groot
aantal benoodigd zijn tot
vorming van het volkomen
vederkleed. De wijfjes zien
vederkleed. De wi zien Staart van Trogon viridis.
er veel doffer van kleur uit
dan de mannetjes; evenzoo de jongen.
Langen tijd was het voor mij onbegrijpelijk, waarom T.
naakte halzen hebben, hoewel men dit, zoomin bij levende
vogels als bij geprepareerde huiden, bijna niet kan opmerken.









TROGONIDE.


Wanneer men echter den vogel nader beschouwt in wilden
staat, dan valt het nut ervan dadelijk in het oog.
,Door hunne uiterst zwakke pooten kunnen T. nl. niet sprin-
gen, noch klimmen of loopen. Vliegen deze vogels dus naar een
tak toe, dan blijven ze daar roerloos zitten, niet in staat zich
te wenden of om te keeren. Toch kunnen zij den kop naar
alle richtingen draaien: een Trogon kan dan ook zonder
zijn lichaam te verroeren, recht naar achteren kijken. Dit
zou evenwel onmogelijk zijn zonder den naakten halsband
alsmede de opmerkelijk losse halswervels.
De vlucht der T. geschiedt uiterst moeilijk; toch heb ik
individuen met ruiende slagpennen gezien en was het mij
werkelijk onbegrijpelijk, hoe ze nog in staat waren tot vliegen.
Misschien dat het zachte vederkleed daartoe veel bijdraagt,
want al zien sommige T.-soorten er oppervlakkig zoo groot
uit als Duiven, hun lichaam zelf is inderdaad even klein als
dat van een Turdus albiventcr.
Volgens sommige Indianen slapen T. op de wijze der Uilen.
Bij het oversteken van eene river of kreek zouden ze schoks-
gewijze vliegen evenals Toekans.
Het voedsel der T. bestaat zoowel uit insecten als vruchtjes,
zaden enz. Hunne wijze van voeden is zeer eigenaardig. Wanneer
een Trogon nl. een rijp vruchtje bemerkt dan vliegt hij er
naar toe, rukt het met den snavel af en keert weder naar
zijne vorige standplaats terug. Ook insecten worden op.gelijke
wijze bemachtigd; vooral op Houtluizen schijnen T. zeer belust.
De geluiden der Trogon's zijn dikwijls zeer gevarieerd. Over
het algemeen leven onze species bij paren of eenzaam, doch
vereenigen zich menigmalen met de groote vluchten vogels
zooals Tanagras, Spechten, Suikervogels enz., die te zamen door
de wouden trekken.
,Zoowel in de hoogere als lagere streken komen T. nogal
talrijk voor en worden door onze bevolking als de domste
vogels beschouwd, omdat men ze tot op korten afstand kan
naderen en doodschieten.
Voor zoover bekend nestelen T. in boomholen, verlaten
spechtenholen, holen in houtluizennesten, zelden in holen in










TROGON. 45

den ground. Het wijfje legt 2 of 3 nogal ovale en zelfs eenigs-
zins peervormige, groengetinte of zuiver witte, ten naastenbij
glanslooze eieren.
Meestal ziet men alleen het wijfje op de eieren zitten.
Sommige soorten T. worden door de Indianen als heilig
beschouwd, andere weer dienen als bekoringsmiddelen.




Species.

TROGON, L.

T. personatus, Gould.

J Knevelvlekken, kaken en keel donker zwart; overig gedeelte v. d. kop,
borst, nekzijden, rug, stuit, en dekv. bov. de st. brons-groen, min of meer blauw-
achtig aan den bovenkop en dekv. bov. d. st.; een witachtige borstband overgaande
in bloedrood aan de overige ond.d.; dijen zwart; slagp. zwart met witte basis,
die v. d. Listen rang met witte randen, die v. d. 2den rang met witte vlekjes,
streepjes enz. aan de buitenvlag; grootere dekv. der eerste slagp. zwart, overige
dekv. zwart en wit gevlekt, gestreept enz.; middelste paar staartp. bronsgroen met
een zwarten endband; het tweede en derde paar rectrices hetzelfde maar met zwarte
binnenvlag; de drie buitenste paren met onduidelijke witte dwarsstrepen enbreede
witte endbanden; snavel geelachtig, zwartachtig echter aan het basisgedeelte v. d.
culmen. Y Lora, kaken en keel zwart, overig gedeelte v. d. kop, borst, rug, stuit
en dekv. bov. d. st. olijfbruin; een witachtige borstband overgaande in rood aan de
overige ond.d.; dijen zwartachtig grijs; vleugels als bij het mannetje, maar de dekv.
geelachtig gevlekt, gestreept, enz.; middelste staartp. roodbruin met zwarte end-
banden, tweede en derde paar hetzelfde maar met zwarte binnenvlag; de drie
buitenste parent zwart met witte banden aan de buiten- en endhelft v. d. binnenvlag;
elke veder met een breeden witten endband; snavel geelachtig. Jong & Ongeveer
als ad., maar met min of meer roodbruin aan de ond.d. fong Y Ongeveer als ad.,
doch de dekv. ond. d. st. roodbruin. L. 27.5, vl. 13, st. 16, tars. 1.5. Geogr. dist.
Bolivia, Peru, Ecuador, Columbia, Venezuela en Guiana. Lok. dist. Het binnenland.

,Bloed-buik Trogons, eng. Red-bellied Trogons, fr. Trogons
A venture rouge, komen in lichaamsvorm en levenswijze geheel
overeen met de gewone Groene Trogons. Alleen treft men ze veel
zeldzamer aan, en zelden of nooit in de intermangrove terreinen.
In de kolonie staat de B. T. bekend wonder dezelfde namen
als T. melanurus.










TROGONID-E.


T. atricollis, Vieill. = id., Cab. in Schomb. Reis.

( Knevelvlekken, kaken en keel donker zwart; overig gedeelte v. d. kop,
borst, nekzijden, rug en stuit brons-groen, min of meer blauwachtig aan de dekv.
bov. d. st.; borstband min of meer onduidelijk witachtig of geheel ontbrekende;
overige ond.d. helder geel of oranjegeel; dijen zwart; slagp. v. d. Listen en v. d.
2den rang zwart met witte basis, de slagp. v. d. Listen rang met witte zoomen -
de slagp. v. d. 2den rang wit gevlekt, gestreept enz. aan de buitenvlag; groote
dekv. der eerste slagp. zwart, de overige dekv. zwart met wit gevlekt, gestreept
enz.; middelste paar staartp. groen met een bronsachtig blauwen glans, het
tweede en derde paar hetzelfde, maar de binnenvlag zwart; de drie buitenste paren
zwart aan het basisgedeelte doch met een witten band aan het uiteinde, het overige
gedeelte met zwarte en witte dwarsbanden van gelijke breedte; snavel geelachtig
zwart. 9 Kop, rug, stuit, dekv. bov. d. st., keel en een gedeelte der borst bruin,
min of meer roodbruin aan den kop; een onduidelijke witachtige borstband over-
gaande in geel aan de overige ond.d.; eerste en tweede slagpennen zwart met
witte basis, die v. d. listen rang met witte zoomen aan de buitenvlag, die v. d.
2den rang met de geheele buitenvlag bruin en zwart gevlekt, gestreept enz.;
groote dekv. der eerste slagp. zwart, bruingerand aan de buitenvlag; overige vl.
dekv. licht bruin met zwarte vlekjes, streepjes enz. ; middelste staartp. roodbruin
met een zwarten endband, het tweede en derde paar hetzelfde maar de binnenvlag
zwart, de drie buitenste paren als bij het mannetje, maar met breeder witte en
smaller zwarte dwarsstrepen. Jong Ongeveer als het wijfje, doch de bov. d.
min of meer als bij het mannetje. L. 26, vl. 12, st. 15, tars. 1.5. Geogr. dist.
Van af Nicaragua tot Rio Grande do Sul. Lok. dist. De binnenlanden.

,Ook Groen-borst Trogons of Kleine Geelbuik Trogons,
eng. Green-breasted Trogons, fr. Trogons poitrine verte, komen
niet in de lagere zwampachtige
streken voor, doch worden talrijker --
in de hoogere alluviale terreinen
aangetroffen. De wijfjes verschillen
opmerkelijk van de mannetjes; zij
hebben nl. bruine in plaats van
glanzend groene ruggen en staarten.
In levenswijze verschillen G. T.
niet van de volgende soort. Even- -
zoo nestelen ze meestal in holen in Kop van Trogon atricollis.
houtluizennesten; het wijfje legt 2 witte eieren.










TROGON. 47


T. viridis, L. = T. melanopoerus, Cab. in Schomb. Re's.

(1 Knevelvlekken, kaken en keel zwart; overig gedeelte v. d. kop, achternek
en borst glanzend purperblauw: rug en kleinere vl. dekv. goudachtig blauwgroen
met purperblauwen weerschijn, overgaande in purperblauw of donker paarsblauw
aan stuit en dekv. bov. d. st.; overige ond.d. helder oranjegeel; dijen en vleugels
zwart, de slagp. met witte basis evenals de zoomen aan het basisgedeelte v. d.
buitenvlag der slagp. v. d. Listen rang; middelste paar staartp. bronsgroen met
blauwen weerschijn en zwarten endband, het tweede en derde paar hetzelfdemaar
de binnenvlag zwart, de drie buitenste paren zwart maar het schuine endgedeelte
wit evenals een gedeelte v. d. buitenvlag; snavel groenachtig of grijsachtig; oog-
leden grijsachtig: pooten grijsachtig; iris bruin. Y Kop, borst, rug, stuit en
dekv. bov. d. st. donker grijs; overige ond.d. oranjegeel; dijen zwart; vleugels
zwart; basis der slagp. wit; basishelft der slagp. v. d. Listen rang met witte
zoomen aan de buitenvlag en het endgedeelte gevlekt; vl. dekv. met min of meer
small, witte golvende lijnen; drie buitenste paar staartp. zwart met witte tippen
en golvende witte vlekken aan de buitenvlag en een klein gedeelte v. d. binnen-
vlag; snavel zwartachtig. Jong C Ongeveer als het wijfje, maar de bov. d. als bij
het volwassen mannetje; middelste paar staartp. met een bronsgroenen glans; snavel
zwartachtig, snavelbasis echter loodgrijs. L. 28, vl. 15, st. 15.5, tars. 1.5, culm. 1.8.
Geogr. dist. Columbia, Ecuador, Peru, Venezuela, Trinidad, de Guiana's, het
dalgebied der Amazone en O.-Brazili. Lok. dist. Bijna overall.

Paars-borst Trogons of Gewone Geelbuik Trogons, eng. Purple-
breasted Trogons, fr. Trogons A venture jaune, behooren tot
onze gewone, maar tevens fraaiste vogels. En dat zoowel in
het binnenland als in de zwampachtige lagere streken. Hun
snavel is typisch, kort, breed, gekromd en aan de snijranden
van den bovensnavel onregelmatig zaagvormig ingekerfd, ter-
wijl talrijke ruige borstelharen den snavelwortel omringen. De
dicht op elkander staande vederen zijn uiterst los aan de
opmerkelijk dunne huid bevestigd, zoo zelfs, dat bij een dooden
vogel, alleen door het vallen van tak tot tak, een gedeelte
der vederen wordt afgerukt, hoewel geprepareerde, gedroogde
huiden, wat stevigheid betreft, niet van die der andere vogel-
soorten verschillen.
P. T. leven over het algemeen bij paren: mannetje en wijfje
zitten gewoonlijk dicht naast elkander en soms voor een ge-
ruimen tijd roerloos, om dan eensklaps met een duidelijk
,wr-wrrr" op te vliegen, met den snavel een vruchtje of









TROGONID2E.


insect te grijpen en dan weder naar hunne vorige standplaats
terug te keeren; hunne vlucht is uiterst zwak.
In de kolonie staan P. T. bekend als Otogi, Piengo-fowroe
(Boschvarkenvogels), Odoelose-fowroe (Houtluizenvogels) of
Domakoekoe-fowroe; het woord ,domakoekoe" is de naam van
vroeger, in de kolonie als slaven ingevoerde negers van een
uiterst stompzinnigen, dommen negerstam in Afrika, of beduidt
ook wel eene verbastering van ,dom als een koe", of ,domme
koekert". De Arowakken noemen ze Boekoelawroe, de Caraiben
Oeloekua en de Warrau's Taitapie.
Het geluid der P. T. klinkt ongeveer als een luid ,wow,
wow, wow" of ,oe-loe-kwa"; vooral gedurende de morgen-
uren doen ze zich het luidruchtigst voor.
T. v. broedt tegen de droge seizoenen. Geen nest wordt
gebouwd, maar het wijfje legt hare twee of drie ten naastenbij
glanslooze, ovale of eenigszins peervormige, witte, in verschen
staat echter licht groenachtig getinte eieren in verlaten spechten-
holen, maar vooral in holen in houtluizennesten.
JM. afm. 32 X 25 m.M.
De exemplaren varieeren eenigszins; in verschen staat komt
de kleur veel overeen met de groengetinte eieren der ver-
schillende Vietjo's, Synallaxis; geprepareerde schalen gelijken
daarentegen veel op de eieren van Creciscus cayennensis.
Gewoonlijk treft men alleen het wijfje in de nestholte aan.
Zij voedt tevens hare jongen, behalve met vruchtjes, ook met
Houtluizen.


T. meridionalis, Swains. = id., Cab. in Schomb. Rezs.

j Bov.d. glanzend blauwachtig bronsgroen, overgaande in blauwachtig aan de
dekv. bov. d. st.; bovenkop en borst purperblauw; kopzijden en keel zwart;
overige ond.d. helder oranjegeel; bovenste staaitp. groen als de rug, doch met
zwarte endbanden; de drie buitenste paren staartp. met min of meer zwarte en
witte dwarsstrepen en breede witte enden; vleugels zwart met witte basis en witte
zoomen aan enkele der slagp.; vl. dekv. zwart met talrijke witachtige stipjes, streepjes
enz.; bovensnavel zwartachtig, doch de snijrand lichter van tint; pooten grijsachtig;
iris bruin; oogleden geel. ? Veel doffer van tint, de glanzende vederen vervangen
door zwartachtige. Jong 0 Ongeveer als ad. maar de rug groener van tint. L. 22,










TROGON. 49

vl. 12, st. 12, tars. I.I, culm. 1.5. Geogr. dist. Van afde Guiana's tot Venezuela,
Columbia en Trinidad. Lok. dist. Het binnenland.

,Blauwkop Trogons, eng. Blue-headed Trogons, fr. Trogon
A tote bleue, gelijken in kleur veel op de voorgaande soort,
doch zijn kleiner, terwijl de mannetjes, behalve witte enden,
ook zwarte en witte dwarsstrepen aan den start hebben.
In de lagere zwampachtige streken treft
men B. T. zelden aan, hoewel ze veel tal- "
rijker in het binnenland voorkomen. Voor
het overige komt hunne levenswijze enz. ge-
heel overeen met de gewone Paars-borst--
Trogons; beide species staan ook wonder
dezelfde lokale namen bekend of ook wel navel van
als Heegron-Oedoelosofowroe, d.w.z. zHout- 7",-o s ""nrt'dinalis.
luizenvogel uit het hoogland.
T. m. broedt gedurende het droge seizoen in verlaten
spechtenholen of holen in houtluizennesten. Het wijfje legt 2
of 3 witte eieren.


T. ramonianus, Deville & des Murs.

if Ongeveer als T. meridionalis, maar de vl. dekv. geheel zwart. Jonge man-
netjes hebben evenwel eenige witte stipjes, streepjes enz., aan de vl. dekv. en zijn
dan niet van de jongen der voorgaande soort te onderscheiden, evenmin als de
wijfjes. Geogr. dist. Ecuador, Peru en Fr. Guiana.

De Zwartvleugel Trogon, eng. Black-winged Trogon, fr.
Trogon a ailes noires, gelijkt sprekend op de voorgaande
soort, maar volwassen mannetjes hebben geen witte vlekjes
aan de vleugeldekvederen. De wijfjes en jongen echter van
beide species komen geheel met elkander overeen. En dit
doet mij wel wat aan het soortverschil twijfelen.


T. melanurus, Swains. = id., Cab, in Schomb. Reis.

e Knevelvlekken, kaken en kin zwart; overig gedeelte v. d. kop, bov.d. en
borst groen met bronsachtigen en blauwen weerschijn; borstband wit overgaande
in bloedrood aan de overige ond.d.; dijen zwart; vleugels zwart; basis der slagp.










TROGONID.E.


wit evenals de zoomen aan de buitenvlag der eerste slagp. en stipjes, streepjes enz.
aan de buitenvlag der slagp. v. d. 2den rang, en aan de vl. dekv. uitgezonderd
de dekv. der eerste slagp.; middelste paar staartp. groen met een purperblauwen
glans en zwarten endband, het tweede en derde paar vederen hetzelfde maar met
zwarte binnenvlag. bet vierde paar zwart, maar de basishelft v. d. buitenvlag groen
geglansd ; de twee uiterste paren rectrices zwart of wel met enkele witte stipjes
aan den zoom v. d. buitenvlag; snavel oranjeachtig. Jong. cf Ongeveer als ad.
maar met meer wit aan de vl. dekv.; borst groengetint grijs; start min of meer
verschillend, doch zonder zwarten endband aan de middenvederen. Y Kop en bov.d.
donker grijs, borst lichter van tint; overige ond.d. bloedrood; dijen zwartachtig
grijs; viengels als bij het mannetje, maar bruiner en de witte golvende lijntjes enz.
smaller of geheel ontbrekend; start zwartachtig; snavel oranjeachtig, culmen
z%'artachtig. L. 30, vl. 15.5, st. 15, tars. I.5. Geogr. dist. Columbia, de Guiana's.
het dalgebied der Amazone, en O. Ecuador. Lok. dist. Het binnenland.

De Zwart-staart Trogon of Groote Bloedbuik Trogon, eng.
Black-tailed Trogon, fr. Trogon a queue noire, onderscheidt
zich door een bloedrooden buik en bijna of geen wit aan de
staartpennen.
In de kolonie heeten Z. T. Reddi-bere-Oedoelosofowroe of
Piengofowroe of Domakoekoefowroe, d. w. z. Houtluizenvogels
enz. met rooden buik. De Caraiben noemen ze Ta-kolokolo
of wel Koeja.
,In de lagere zwampachtige kuststreken treft men Z. T.
nimmer aan, hoewel ze veel talrijker in het binnenland te
vinden zijn. Overigens verschilt hunne levenswijze niet van de
gewone soort; zij nestelen ook gedurende bet droge seizoen
in verlaten spechtenholen of holen in houtluizennesten en leg-
gen 2 of 3 eieren.


T. collaris, Vieill.

,De Zwartkeel Trogon is reeds bekend uit Brazilie, het
dalgebied der Amazone, Ecuador, Columbia, Venezuela en
Trinidad en komt denkelijk ook in de Guiana's voor.










ANISODACTYLI. 5


Suborde der ANISODACTYLI.

Familin.

,.Snavel gekromd, min of meer even lang als de kop, de snijranden bij vol-
wassen individuen van duidelijke regelmatige inkervingen voorzien als de tanden
eener zaag; middelste staartp. zeer lang, en een gedeelte der schachten nabij het
uiteinde van baardjes ontbloot; bovenkop met eene heldere blauwe plek versierd;
pooten nogal krachtig.
MOMOTIDIE.

,Snavel veel langer dan de kop, en recht, zijdelings samengedrukt, hoog bij de
basis en er daardoor terzijde wigvormig uitziende, met spits uiteinde; pooten klein
en zwak; vleugels nogal ontwikkeld.
ALCEDINIDIE.

,Snavel gekromd, uiterst kort en van talrijke borstelharen omgeven, maar de
mondopening breed, en diep gespleten tot voorbij de donkere, uitpuilende oogen;
start nogal ontwikkeld; vleugels nogal lang; pooten klein en zwak; vederkleed
motachtig.
.. CAPRIMULGID .E.

,Als voren, doch bet vederkleed minder los en zacht.
S STEATORNITHID E.

,Snavel en mondopening min of meer als voren, doch het vederkleed niet los
of eigenaardig geschakeerd, doorgaans zwart, wit en bruin; vleugels uiterst lang;
pooten klein; lichaamsvorm of liever uiterlijk dat eener Zwaluw.
CYPSELIDIE.

,Snavel langer dan de kop en uiterst dun, recht of gebogen; pooten klein en
zwak; start varieerend, doch zelden heel lang; vleugels uiterst lang; bovendeelen
bijna zonder uitzondering glanzend of schitterend groen en de dijen van witte
poederkwastjes voorzien; lichaamsvorm zeer klein, kleiner dan de andere Picariz.
TROCHILIDAE.

N.B. De vier laatste familin worden door vele natuurkundigen vereenigd tot de
Orde der Macrochires.











52 MOMOTID2E.


Familie der MOMOTIDAE.

MOTMOTS.

,Ongeveer 24 soorten Motmots, eng. Motmots, fr. Motmots,
zijn bekend, uitsluitend in Centr.- en Z.-Amerika, maar tot de
fauna der Guiana's wordt slechts eene soort gerekend.
,Alle M. onderscheiden zich door een nogal zwakken lichaams-
vorm, middelmatig ontwikkelde, eenigszins zwakke vleugels, nog-
al korte halzen, moderaat groote koppen en korte kleine pooten,
bedekt met duidelijke scutellen. De snavel is ongeveer even
lang als de kop en gebogen als die der Koekoeken, doch
aan de snijranden bij volwassen individuen van zaagvormige
inkervingen voorzien, als de tanden eener zaag. De middelste
staartpennen zijn lang en aan de enden ingesneden of pijl-
vormig; het aantal staartpennen bedraagt bij de typische soorten
twaalf. Het vederkleed is nogal dicht en bijna zonder glans;
aan de contourvederen ontbreken achterschachten; de buik
is onbevederd. Beide seksen gelijken elkander, de jongen ver-
schillen weinig.
Alle M. volgen dezelfde levenswijze (zie verder beschrijving
onzer soort).



Species.

MOMOTUS, BRISS.

M. momota, L. = Przonites momola, Cab. in Schomb.
Reis. = M. brasiliensis, Schlegel, Mus. P. B. = 'Molmot du
Bresil, Buf
Ad. Bov.d. over het algemeen groen, evenals der vl.dekv. en slagp. v. d.
2den rang; duimpje, dekv. der eerste slagp., en buitenvlag der slagp. blauw; basis
der staartp. groen overgaande in blauw aan de enden, de middelste lange vederen
met blauwe spatules, die echter aan de enden zwart zijn; middenkruin zwart;
voorkop tot over de oogen zilverachtig cobaltblauw overgaande in een donker
ultramarijnblauwen band om de zwarte kruin; eene roestbruine plek aan den achter-









MOMOTUS.


nek; knevelvlekken, vederen wonder de oogen en oorvederen zwart, van achter in
een punt uitloopende; over de ooren eene small lijn van zilverachtig blauwe vederen
en eene andere blauwe lijn, die de zwarte kopzijden van de kaken scheidt; zijden der
achterkruin, nekzijden en kaken groen, min of meer olijfgroen getint; ond.d. olijfgroen
met eene roodbruine tint am keel, zijden en buik; aan de onderkeel eenige lange,
zwarte vederen met groenachtig blauwe randen; dekv. ond.d. vl. roodachtig geel-
bruin; vleugelrand groen; slagp. van wonder zwartachtig, doch grijsachtig geelbruin
langs de randen v. d. binnenvlag; snavel zwart, basis v. d. ondersnavel iets lichter
van tint; pooten donker grijsachtig; iris oranjerood. Jong. Ongeveer als ad. maar
doffer van tint en zonder inkervingen aan de snavelsnijranden. L. 45, vl. 14.5,
st. 17, doch de verlengde middelste staartp. 26, tars. 2.5, culm. 4.5. Geogr. dist.
Venezuela, de Guiana's tot het dalgebied der Amazone. Lok. dist. Vooral het
binnenland.
,De Ultramarijnkop Motmot of Braziliaansche Motmot, eng.
Ultramarine-headed Motmot or Brazilian Motmot or Houtou,
fr. Motmot de BrBsil, behoort tot onze onmiskenbaarste vogels.
Zijn vederkleed is groen van kleur
r met blauw aan vleugels en start
en eene plek van twee tinten prachtig
blauw aan den bovenkop, terwijl
negen lange, afhangende zwarte,
blauwgroengerande vederen den on-
derhals versieren. De vederen staan
nogal dicht op elkander, de huid is
Kop van Mlomoits mnma. t. middelbaar stevig.
De middelste staartpennen zijn
wel bijna een decimeter langer dan de overigen en aan de
uiteinden van spatules voorzien.
Gedurende hun eersten groei zien die rectrices er echter
normal uit, maar zoodra ze boven de anderen beginnen uit
te steken, begint ook de vogel met zijn, als eene zaag inge-
kerfden snavel, aan de baardjes te trekken en te knabbelen,
zoodat er ten laatste, ongeveer twee of drie centimeter van
het staartuiteinde af, een open schachtgedeelte, ook van twee
of drie centimeter lengte, ontstaat. Het versieren kan soms
geruimen tijd in beslag nemen, wijl de vogel slechts aan de
vederbaardjes knabbelt en die niet in hun geheel uitrukt; maar
bij het einde der operate valt er aan het naakt schachtgedeelte
geen spoor meer van baardjes te bespeuren. Beide lange vederen









MOMOTID2E.


zien er dan ook symmetrisch uit, hetgeen gedurende de transitie-
periode niet het geval is, daar soms de baardjes van de
rechterveder meer weggepikt zijn dan die van de linkerveder
of omgekeerd.
De ruitijd begint tegen het groote droge seizoen. Bijna alle
U. M., die men dan ziet, hebben onvolkomene, normal staart-
vederen. En zelfs gedurende den broedtijd, de droge seizoenen,
treft men individuen aan met transitie-staarten. Tegen Januari
en February echter zijn de rectrices doorgaans volkomen versierd.
Deze, gedurende het broedseizoen gewoonlijk onregelmatige
staarten en het feit, dat tamme individuen hunne staarten soms
niet versieren, heeft denkelijk Schomburgh, geheel in tegen-
spraak met WVaterton, doen veronderstellen, dat de insnijdingen
veroorzaakt werden door het wrijven der lange vederen in de
nestholte. Toch zal niemand, die
den volkomen versierden start
van een Motmot ziet, een oogen-
blik twijfelen, dat de vogel met
voorbedachte rade zijne vederen
versiert, want de spatules zijn te
symmetrisch om als het gevolg
van wrijven in de nestholte of de
randen ervan te worden be-
schouwd. Integendeel beseft de
U. M. de versiering van zijn start,
die los aan het lichaam is beves-
tigd en naar alle richtingen kan
gebogen worden. Vooral wonder
Staartpennen van Mfomofus m.moIa. het pronken worden de lange
vederen uitgespreid, op en neder
bewogen of wel heen en weder geslingerd als de klepel van
eene klok; tevens worden de kruinvederen opgericht, terwijl
de lange halsvederen naar wonder toe afhangen. Daarbij laat
de vogel een melancholiek geluid hooren als ,hoetoe hoetoe",
waaraan hij dan ook zijne lokale benaming ,Hoetoe" dankt.
De Caraiben noemen hem eveneens Moetoe, de Arowakken
echter Otolien en de Warrau's Kosee.









MOMOTUS. 55

In de lagere zwampachtige intermangrove terreinen worden
U. M. zelden aangetroffen; veel talrijker daarentegen komen
ze voor in de oerwouden en begroeide oevers van kreken,
rivieren enz. En dat gewoonlijk eenzaam of bij paren in donkere
lage boomen of dicht struikgewas, zelden in woudreuzen.
Schuw zijn U. M. volstrekt niet, zoodat men ze tot op een
paar meters kan naderen. Hunne vlucht is minder zwak dan die
der Trogons. Hun voedsel bestaat uit vruchtjes en insecten,
die ze dikwijls op de wijze der Trogons bemachtigen en even-
zoo het onverteerbare gedeelte weer uitbraken. Hun vleesch
is min of meer even doorzichtig als dat der Jacamars.
M. m. broedt gedurende het droge seizoen, vooral den kleinen
drogen tijd, in holen langs rivieroevers of verlaten holen van
Armadillen. Het wijfje legt 2 of 3 witte glanzende, eenigszins
rondachtige eieren. M. afm. 33 X 20 m.M.
Beide seksen broeden en schijnen even talrijk. De jongen
hebben normal staartpennen en missen de zaagvormige in-
kervingen aan de snavelsnijranden; zij kunnen gemakkelijk
getemd worden.
N.B. Het versieren der staartpennen schijnt niet alleen beperkt tot de Motmots;
ook andere vogels met lange staarten trekken en piklen menigmaai nan de baardjes
hunner staartvederen. Zie Phaelhornis squalidus en Jacamerops grandis.




Familie der ALCEDINIDIE.

IJSVOGELS.

,Van de families der IJsvogels of Koningvisschers, eng. King-
fishers, fr. Martin-p&cheurs, bestaan er ongeveer 200 soorten,
verspreid over de geheele wereld. In Amerika komen voor
11 species, waarvan 6, gerekend tot e6n geslacht, de Guiana's
bewonen. Slechts 66n onzer soorten wordt als trekvogel
beschouwd.
Onze K. hebben een middelbaar krachtigen lichaamsvorm,
nogal korte, dikke halzen, groote koppen, groote, lange, wig-










ALCEDINID2E.


vormige spitse snavels, nogal lange, spitse vleugels en middel-
baar ontwikkelde of zelfs eenigszins korte staarten. De pooten
zijn uiterst klein, de teenen
anisodactiel, de zolen opmer-
S kelijk plat, de vierde teen voor
meer dan de helft der length
aan den derden teen verbonden
en de tweede teen voor het
1 basis derde gedeelte.
In lichaamsgrootte varieeren
onze K. vanaf eene Spermo-
p/hila lzncata tot eene gewone
Duif. Alle heeten in de kolonie
2 Visiman, d. w. z. Visschers,
maar bij de Indianen dragen
de meeste soorten elk een af-
zonderlijken naam.
SBij onze K. staan de vederen
aan de onderdeelen dicht op
Snavels: i. cery-,. inda; elkander; de buik is onbe-
2. C. americana ; 3. C. stflerctliosa.
vederd, doch min of meer met
eene laag dons bedekt; over de vederen ligt eene opmerkelijke
olielaag evenals bij typische Watervogels; de huid is nogal stevig
en aan den hals uiterst elastisch; dikwijls bevindt zich eene
vetlaag tusschen huid en vleesch.
K. worden inzonderheid in de lagere, waterrijke streken
aangetroffen, maar wagen zich ook wel gedurende de regen-
seizoenen tamelijk diep in het binnenland. Gewoonlijk zitten
ze nogal rechtop en met ingetrokken hals eenzaam op een
boomstronk of afhangenden tak over het water. De kleinere
soorten ziet men meermalen wonder bruggen; vandaar dat ze
in Demerara Bottom-bridge heeten.
Stil zittende of hunne staarten op en neder bewegende,
beloeren K. met scherpen blik het water om zoodra ze een
vischje bemerken, met een vaart naar omlaag te schieten om
de prooi meermalen een eindje wonder water te vervolgen. Zeer
zelden wordt het doel gemist. Hun geheele lichaamsbouw is








ALCEDINID.E. 57

dan ook tot duiken ingericht. Bij het nederdalen worden de
halfgesloten vleugels dicht bij elkander gebracht; daartusschen
ligt dan de kop. Het geheel vormt eene levende wig, en
nergens aan het lichaam is er een plaats, die het water tegen-
houdt, zoodat de vogel met een vaart kan onderduiken. Over
het water heen of door de lucht vliegt de IJsvogel snel en
recht. De geluiden onzer verschillende soorten zijn krassend
en volstrekt niet opmerkelijk.
Het voedsel onzer K. bestaat grootendeels uit visschen en
kleine reptielen. Hun eetlust is buitengewoon, zoodat ze van
's morgens tot's avonds steeds bezig zijn met visschen. Het onver-
teerbare gedeelte van het voedsel wordt later weder uitgebraakt.
Onze K. nestelen in eigen gegraven holen langs waterkan-
ten. Het wijfje legt 3 tot 5, zelden 2 of 3 witte, glanzende,
elliptische eieren, die in de nestholte steeds van onwelriekende
vischgraten omringd zijn.
Beide seksen broeden; de wijfjes schijnen iets talrijker dan
de mannetjes.
Het bijgeloof in Europa kende vroeger den IJsvogel wonder-
kracht toe. Zoo zou hij den storm kunnen doen bedaren, en
gedurende den tijd dat het wijfje broedde was de zee kalm en
veilig. Tot heden ten dage wordt in Frankrijk een gedroogde
IJsvogel als een goede windwijzer beschouwd.
In Suriname bestaat slechts weinig bijgeloof omtrent den
Visiman. Alleen worden de geluiden voortgebracht door de
kleinere soorten, door de Indianen als zeer goede voorteekens
bij de jacht beschouwd. Deze geluiden alsmede de bewegingen,
die de vogel met zijn snavel maakt, zouden eenige overeen-
komst hebben met het slijpen van een mes. Tevens dient het
gedroogde vogellichaam als preparaat bij het maken van jacht-
bekoringen. Ook wonder den naam Lonkriki wordt de K., even-
als de Kolibrie meermalen door onze bevolking aangeduid.
Een gezegde luidt dan ook: ,Uw mond gelijkt op dien van den
L.", waarmede echter de Kolibrie bedoeld wordt. Maar wan-
neer men spreekt van ,Joe mofo de waka waka leki L.", d. w. z.
,Je klapt uit de school*, dan wordt de Koningvisscher bedoeld.










ALCEDINIDE.


Species.

CERYLE, BOIE.

C. torquata, L. = Alccdo t., Cab. in Schomb. Reis. = id.,
Schlrgd, Mus. P. B. = PI. cul. 284.

; Bov.d. leiblauw met small zwarte strepen, duidelijker aan de lange small
kuifvederen; slagp. zwartachtig, de basis v. d. binnenvlag echter zuiver wit evenals
de tippen der slagp. v. d. 2den rang, die aan de binnenvlag van onregelmatige
zwarte dwarsvlekken voorzien zijn, de buitenvlag echter grootendeels leiblauw met
enkele witte vlekken; staartp. zwartachtig, de middelste vederen echter leiblauw
met zwarte schachtlijn; overige staartp. met leiblauwe randen aan de buitenvlag
en alien min of meer gevlekt en dwarsgestreept met wit; geheele keel, kaken en
nekzijden zuiver wit evenals een band om den achternek; borst enz. donker
kastanjebruin; dekv. ond. d. vl. en dekv. ond. d. st. wit evenals de onderbuik;
snavel zwartachtig, hier en daar met eene lichte tint, vooral aan den ondersnavel;
pooten geelachtig, iris bruin. Ongeveer hetzelfde, maar met een breeden leiblauwen
en een smallen witten borstband; abdomen, dekv. ond. d. st., en dekv. ond. d. vl.
kastanjebruin. Jolt;, (, Ongeveer als ad., maar de snavel korter; zwarte kop-
strepen breeder, voorkop bijna zwart; vl. dekv. roestbruin getint; borstband grijs
met bruin getint. Jong d Ongeveer als het jonge wijfje maar de geheele buiten-
rand der vl.dekv. en slagp. met duidelijke witte vlekken; borstband duidelijker
roodbruin getint in het midden. L. 42, vl. 19.5, st. 11.5, tars. I, culm. 7.6.
G'o,'r. dist. Amerika, van af bet zuiden der Vereenigde Staten. Lok. dist. De
lagere streken.

Grijsrug Koningvisschers, eng. Ringed- or Large King-
fishers or Fishermen, fr. Martin-p&cheurs A dos gris, behooren
tot de allergrootsten der
Amerikaansche IJsvogels en
onderscheiden zich tevens,
evenals de volgende soort,
door grijze bovendeelen. De
kuif aan den grooten kop
bestaat uit lange, small
vederen, terwijl de snavel
Kop van Cerye o rq/una.. er zeer dik, hoog en wig-
vormig uitziet in tegenstel-
ling met de kleine, platte, zwakke pooten. Aan de oogleden
bevinden zich witte, poederachtige kwastjes; de witte keelvederen









CERYLE.


zijn stijf; de bruine kleur der onderdeelen wordt gevormd door
de uiterste randen der vederen en ziet er dan ook altijd min
of meer vlekkerig uit. Het vederkleed bij levende individucn
is steeds met eene opmerkelijke olielaag overdekt, die het nat
worden der vederen belet.
In de kolonie staan G. K. bekend als Biegi-Visiman, d. w. z.
Groote Visschers, bij de Arowakken als Sakasakasie, bij de
Caraiben als Saka saka en bij de Warrau's Hapitataka.
Men treft G. K. bijna uitsluitend aan in waterrijke streken,
vooral langs de oevers van rivieren en kreken. Gewoonlijk
zitten ze op een boomtronk of tak langs den oeverofvliegen,
evenals Vischarenden over de wateroppervlakte, om eensklaps
met een vaart naar omlaag te schieten, wonder water te duiken,
een visch te bemachtigen en dan weder naar een tak in de
nabijheid te vliegen, waar de prooi wordt opgeslokt. Dikwijls
is die echter zoo groot, dat de vogel geruimen tijd zijn uiterste
krachten moet inspannen. Ook reptielen worden niet door den
G. K. versmaad. Ik vond eens in de maag van een dezer
vogels twee padden, elk ter grootte van een citroen en die
samen de geheele maag vulden; nog is het mij onbegrijpelijk,
hoe de vogel, ondanks zijne breede bekopening, in staat was,
die amphibian in te slikken.
De G. K. behoort tot de schuwste onzer Landvogels; reeds
op honderden meters afstand van een naderenden person of
boot neemt hij de vlucht en vliegt recht vooruit een eindje
verder naar een boom toe, waar hij met langgerekten hals en
op en nedergaanden start, het komende afwacht. Bij het
opvaren van eene kreek kan men dit spelletje van den G. K.
dikwijls wel een half uur lang waarnemen; ten laatste echter
maakt de vogel rechtsomkeert en vliegt over de hoofden der
naderenden weg. Zoowel het op- als overvliegen gaat steeds
vergezeld van een luid, krassend gelpid als ,sWk&, seke, seke",
ook des nachts kan men den G. K. meermalen hooren.
Na den broedtijd en wonder het voeden leven G. K. steeds
eenzaam of bij paren, maar gedurende het broedseizoen, vooral
den grooten regentijd, vereenigen de individuen zich tot kolonien.
In de keuze hunner nestplaatsen zijn ze uiterst beperkt, daar










ALCEDINID.E.


de meesten alleen langs loodrechte zandige waterkanten neste-
len, die evenwel niet overall te vinden zijn, hetgeen de anders
zoo schuwe vogels noodzaakt, dikwijls een nesthol te graven
en te broeden, vlak naast een woonhuis op een buitenplaats
of plantage.
De min of meer zandige over schijnt bij het nestelen der
G. K. noodzakelijk daar de holen, die bij den ingang onge-
veer 12 a 15 centimeter meten wel 6 voet diep zijn met ver-
groot uiteinde. De stand van het nesthol zou tevens de Sapa-
kara, Tufiznambus teguixin, het binnendringen beletten; toch
worden jaarlijks geheele kolonian van dikwijls honderden indi-
viduen door dit vernielend reptiel uitgeroeid.
Het graven van een nesthol duurt dikwijls meer dan twee
weken en geschiedt grootendeels met den snavel. Niet alle
G. K. nestelen evenwel terzelfder tijd; eerst beginnen enkele
paren, wier aantal snel toeneemt tot de kolonie honderden
individuen telt, zoowel groote als kleine soorten. Alle leven
cendrachtig met elkander, graven groote en kleine holen, die
jaarlijks door nieuwe vervangen worden. Langs sommige der
grootere rivieren ziet men dan ook meermalen honderden op
honderden dezer nestholen bij elkander.
Nadert men eene kolonie van broedende IJsvogels, dan is
van uit de verte alles bijna still; men ziet slechts enkele der
vogels op een boom of uit een nesthol vliegen. Maakt men
evenwel aanstalten om te naderen, dan laat een der wachters
een kort ,,sW&k sek&" hooren, om terstond daarna met luid
geschreeuw weg te vliegen. Dit teeken wordt door de broeden-
den verstaan als een sein, dat er gevaar nadert; alle schieten
dan in wilde vaart uit de nestholen en vervullen de lucht
met hunne luide knarsende geluiden.
Het nest van den G. K. bestaat uit vischgraten, hoewel het
bij lange na niet zeker is of de vogel die met voordacht daartoe
gebruikt, want er omheen liggen ook andere hoopen van
onverteerbaar uitgebraakte overblijfselen. Het wijtje legt 2 of 3
fijnkorrelige, glanzende, elliptische of eenigszins rondachtige
witte eieren, die evenwel spoedig geheel bevuild worden door
het onwelriekend nestmateriaal. M. afm. 46 X 35 m.M.









CERYLE.


Beide seksen broeden. De jongen verlaten de nestholte
eerst in bijna volwassen staat; dikwijls ziet men ze voor het
hol zitten, als het ware verlangend om uit te vliegen; bij
nadering van gevaar trekken alle zich snel in de opening
terug. Hun eetlust is wonderbaar; de oude vogels dragen dan
ook van 's morgens vroeg tot zonsondergang afen toe visschen
aan, teneinde de hongerige magen te vullen.
Na den broedtijd verspreiden de G. K. zich overall, maar
brengen toch dikwijls den nacht in de holen door. Hun vleesch
wordt door de Indianen en onze mindere bevolking gegeten;
het heeft een tranigen smaak en een sterke vischlucht.


C. alcyon, L. = id., Schlegel, Mus. P. B. = PI. enl. 715.

d: Bov.d. blauwgrijs met kleine witte vlekken aan de vleugels, waarvan de
meeste vederen witte tippen bezitten; basis der slagp. v. d. Listen rang wit; staartp.
met talrijke witte vlekken en dwarsstrepen; eene witte plek voor de oogen; keel
wit evenals de nekzijden en een band om den achternek; borstband en zijden
blauwgrijs; onderborst en buik wit; snavel zwartachtig; pooten blauwgrijs; iris
donkerbruin. O Ongeveer hetzelfde, doch zijden en een tweede borstband rood-
bruin. Jong d Ongeveer als ad. maar de grijze borstband roodbruin getint en
gevlekt. L. 30, vl. 16, st. 8, tars. 0,8, culm. 5. Geogr. dist. Zorn. N. Amerika.
Wint. Centr. en noordelijk Z.-Amerika. Lok. dist. Het binnenland.

,Kleine Grijsrug Koningvisschers, eng. Belted Kingfishers,
fr. Petits Martin-pkcheurs a dos gris, behooren niet tot de gewone
inheemsche soorten, maar wel tot de uiterst zeldzame trek-
vogels uit het Noorden, waar zij evenwel nogal talrijk worden
aangetroffen. Hunne kleur komt veel overeen met die der voor-
gaande soort; alleen zijn ze kleiner in afmeting.
Ook de K. G. K. bewoont de oevers van stroomen of andere
waterkanten. Hij is een uiterst schuwe vogel, die reeds op
grooten afstand van eene naderende boot of person, met een
luid ,kr6 krV" wegvliegt. Overigens verschilt hij in levens-
wijze niet van de grootere species.
C. a. broedt van af Florida tot Labrador. Het wijfje legt
5 tot 8 rondachtige, elliptische, glanzend witte eieren in een
ongeveer zes voet diep, bijna horizontal gat langs den zandigen
over eener river, kreek enz. M. afm. 34 X 27 m.M.










ALCEDINIDDE.


C. amazona, Lath. = id., Cab. in Schomb. Reis. = id.,
Schlegel, Mus. P. B.

Cf Bov.d. over bet algemeen bronsgroen evenals de lange kuif; een witte band
van af de snavelbasis om den achternek; slagp. zwartachtig, doch de buitenvlag
min of meer als de rug, basis v. d. binnenvlag echter wit en min of meer brons-
groen gevlekt aan de slagp. v. d. 2den rang; staartp. bronsgroen van boven, doch
van wonder zwartachtig en de binnenvlag van alle, uitgezonderd de middelste met
witte vlekken; eene lijn van bronsgroene vederen van af de snavelbasis langs de
nekzijden; keel wit; een breede borstband roodbruin; overige ond.d. wit met
bronsgroene strepen aan de flauken; snavel zwart; pooten zwartachtig; iris bruin.
Y Ongeveer hetzelfde doch met een min of meer afgebroken bronsgroenen in plaats
van roodbruinen borstband. L. 30, vl. 12.5, st. 7.5, tars. 0.7, culm. 6.3. Geogr.
dist. Centr. en Z.-Amerika. Lok. dist. Vooral de lagere streken.

Amazone Koningvisschers, eng. Amazone Kingfishers, fr.
Martin-pecheurs des Amazones, behooren niet tot de gewoonste
onzer IJsvogels, hoewel men ze meermalen kan waarnemen,
vooral ]angs de oevers van kreken en op zwampachtige plaatsen.
In lichaamsgrootte komen A. K. overeen met de voorgaande
soort, doch gelijken wat kleur betreft, wel wat op de Kleine
Groen- en witte Koningvisschers, van wie ze ook in levens-
wijze niet verschillen. Alleen klinkt hun geluid harder en
krassender. Bij de Indianen staat de A. K. bekend als Sohie.
C. a. broedt terzelfder tijd als C. toryuata en dikwijls graven
beide soorten hunne nestholen naast elkander. Die der A. K.
zijn evenwel kleiner en minder diep. Het wijfje legt 3 of 4
rondachtige, elliptische, glanzend witte eieren, die steeds omringd
zijn door hoopen onwelriekende vischgraten.
M. afm. 34 X 26 m.M.


C. inda, L. = P1. enl. 592 = C. bicolor, Cab. in Schomb.
Reis. = C. viridirufa, Schlegel, Mus. P. B.
( Bov.d. bronsachtig groen evenals de lange kuif; eene roodbruine streep vanaf
de neusgaten tot de oogen; onderrug en buitenvlag der slag- en staartp. met kleine
witte vlekjes, de binnenvlag echter met witte dwarsvlekken; ond.d. kastanjerood.
kin en nekzijden lichter van tint; snavel zwartachtig; pooten geelachtig bruin; iris
bruin. ( Ongeveer hetzelfde maar met een wit en groen gevlekten band over de
borst. L. 22, vl. to, st. 6.5, culm. 4.8. Geogr. dist. Van af Nicaragua tot bet
dalgebied der Amazone. Lok. dist. Vooral de lagere streken.









CERYLE.


,De Bruinbuik Koningvisscher, eng. Brown-bellied King-
fisher, fr. Martin-pecheur a venture brun, is kleiner dan de
voorgaande soort en onderscheidt zich tevens door donker
kastanjeroode onderdeelen, met een borstband van groen en
wit bij de wijfjes.
In de kolonie staan B. K. bekend als Bruin-bere Visiman,
d. w. z. Visschers met bruine buiken, en bij de Indianen als
Kawasie of Kalasolie.
Vooral in de intermangrove terreinen treft men B. K. talrijk
aan, eenzaam of bij paren op boomtronken of afhangende
taken langs het water gezeten, vanwaar ze eenskaps met een
vaart naar omlaag in het water schieten ter vervolging van
kleine visschen enz. B. K. zijn tevens minder schuw dan de
grootere soorten, hoewel ze bij nadering van gevaar hunne
staarten op en neder bewegen om dan met een luid ,krie
krie krie" weg te vliegen.
C. i. broedt terzelfder tijd als C. to'rquata en dikwijls ook
te zamen langs 6en over. De nestholen zien er kleiner en
minder diep uit dan die der voorgaande soort. Ook de eieren
zijn kleiner. M. afm. 28 X 22 m.M.


C. americana, Gm. = id., Cab. in Schomb. Reis. = id,,
Schlegel, Mus. P. B = Pl. end. 591.

f Bov.d. over het algemeen bronsgroen evenals de kuif; vleugels met witte
vlekjes; binnenvlag der slagp. grijsachtig zwart met witte vlekken; binnenvlag der
staartp., uitgezonderd de middelste, grijsachtig zwart met witte vlekken en witte
basis; geheele keel, een band om den achternek, basis der schoudervederen en het
midden der ond.d. wit; borst donker roestbruin; zijden bronsgroen en wit gevlekt
evenals de dekv. ond. d. st.; eene dunne bronsgroene streep aan de kaken; snavel
zwart; pooten zwartachtig; iris donker bruin. Y Ongeveer hetzelfde, doch keel,
nekzijden en nekband geelachtig getint; bovenborst met een bronsgroen en wit
gevlekten band, gevolgd door een geelachtig getinten en dan weer een broosgroen
en wit gevlekten. L. 17, vl. 7.7, st. 6.8, culm. 3.7. Geogr. dist. Z.-Amerika.
Lok. dist. Vooral de lagere streken.

De Kleine Groen- en witte Koningvisscher, eng. Small
Green- and white Kingfisher, fr. Petit Martin-pecheur vert
et blanc, behoort eveneens tot de gewoonste onzer IJsvogels,











ALCEDINIDIE.


zoowel in zwampachtige streken als langs de oevers van kreken
of rivieren.
In levenswijze en lokale benamingen verschillen K. G. K.
niet van de volgende soort, broeden ook terzelfder tijd en op
dezelfde plaatsen, maar de nestholen zijn iets grooter evenals
de 3 tot 5 eieren. M. afm. 23 X 1i m.M.


C. superciliosa L. = id., Cab. in Schomb. Reis. = id.,
Schlegel, Mus. P. B.

( Bov.d. glanzend groen evenals de kuif; voorkop en vl.dekv. okergeel gevlekt;
eene viek aan elke zijde v. d. kop nabij de snavelbasis tot over de oogen licht
roodachtig; een band van witte, roodachtig getipte vederen om den achternek;
slagp. zwartachtig, die v. d. zden rang met groene en okergele viekjes aan de
randen v. d. buitenvlag, en het basisgedeelte v. d. binnenvlag licht roodachtig;
ond.d. roodbruin, keel en kin lichter van tint; abdomen en dekv. ond. d. st.
zuiver wit; binnenvlag der staartp. grijsachtig zwart met witte vlekken; snavel
zwartachtig met eene lichtere geelachtige of roseachtige tint aan de basis v. d. onder-
snavel; pooten grauw; iris donker. Y Ongeveer hetzelfde maar met een groen en
wit gevlekten band om de borst. L. 12.5, vl. 5-5, st. 4, tars. 0.5. Geogr. dist.
Van af Bolivia tot het dalgebied der Amazone en Brazilie, noordwaarts tot de
Guiana's, Trinidad en Venezuela. Lok. dist. Vooral de lagere streken.

Dwerg-Koningvisschers, eng. Little Kingfishers, fr. Petits
Martin-pecheurs, komen talrijk in de lagere waterrijke streken
der kolonie voor, waar ze bekend staan als Pikien- of Ston-
Visiman, d. w. z. Kleine of Steen-visschers en bij de Indianen
als Swalemoeloe of Kalasolie.
Gewoonlijk ziet men D. K. eenzaam of bij paren op takes
over het water zitten, teneinde daar hunne prooi van vischjes
te beloeren. Hunne vlucht is snel en recht; toch zijn ze minder
schuw dan de andere IJsvogels. Hun geluid klinkt als een
herhaald ,krie krie krie".
C. s. broedt gedurende het groote regenseizoen. Het nest-
hol, dat bij den ingang ongeveer 4 c.M. meet en 30 c.M. diep
is, wordt soms tusschen de nestholen der grootere soorten
gegraven, doorgaans echter in het zand tusschen de wortels
van omgevallen boomen langs het water. Het graven van zoo'n
nesthol, dat aan het uiteinde eenigszins vergroot is, duurt meer









STEATORNITHID.E.


dan een week; als men de vogels stoort, verlaten ze het hol
teneinde een ander te graven. In het nesthol bevinden zich
talrijke, door de vogels uitgebraakte vischgraten, maar of die als
nestmateriaal moeten beschouwd worden, is vrij onzeker. Het
wijfje legt 3 tot 5 rondachtige, elliptische, glanzend witte
eieren. M. afm. 19 X 16 m.M.
De exemplaren varieeren niet veel, maar zijn doorgaans
bevuild door bet onwelriekende nestmateriaal.




Familie der STEATORNITHIDAE.

OLIEVOGELS.

,Slechts eene soort Olievogel, Vruchtetende Geitenmelker,
Vetvogel, eng. Cave bird, Oil bird, fr. Guaracho, is bekend,
verspreid over de bergachtige streken van het noordelijk en
westelijk gedeelte van Z.-Amerika.
In lichaamsvorm gelijkt de 0. veel op een Geitenmelker,
doch het vederkleed, hoewel er even motachtig gevlekt uit-
ziende, is minder los en zacht; het aantal staartpennen bedraagt
tien; de vleugels zijn lang, maar komen, evenals de snavel,
meer overeen met de Coraciz'da dan wel met de Caprinulgide;
het langst zijn de derde en vierde slagpen; de tarsus is onbe-
vederd en heeft ongeveer half de lengte van den middenteen.
0. bewonen uitsluitend gotten of holen in rotsen en worden
zelden of nooit in de lagere streken aangetroffen. Zij behooren
tevens tot de nachtvogels. Hunne vlucht geschiedt min ofmeer
fladderend gelijk die der Geitenmelkers; evenzoo kruipen ze
langs den ground, maar worden ook meermalen op boomen
waargenomen. Hun voedsel bestaat grootendeels uit vruchten
en zaden. Allen leven en nestelen gezellig bijeen in gotten.
Het wijfje legt 2 tot 4 witte eieren.










STEATORNIS.


Species.

STEATORNIS, HUMB.

S. caripensis, Humboldt = id., Brown, Camp Life, Br.
Guiana.

Ad. Bov.d. kastanjebruin, kop en nek met driehoekige witte vlekken; rug, stuit,
schoudervederen en slagp. v. d. 2den rang met donkerder en lichter dwars-
strepen; middelste vl. dekv. met groote ronde, witte vlekken met zwart omzoomd;
enkele witte vlekken aan de terzijde liggende dekv. bov. d. st.; schachten en
binnenvlag der slagp. v. d. listen rang donker bruin, de tippen echter lichter van
tint; buitenvlag kastanjebruin met witte, ter zijde donkerbruin omzoomde vlekken;
staartp. kastanjebruin met small zwarte dwarsstrepen en stippen, de onderzijde
echter licht kastanjebruin, min of meer grijsachtig met twee of drie witte met
zwart omzoomde vlekken aan elke staartpen. L. 42.5-50, vl. 28.8-31.3, St. 20-22,
tars. 1.5-1.7, culm. 3-3.5. Geogr. dist. Venezuela, Trinidad, de Guiana's,
Columbia, Ecuador en Peru. Lok. dist. Het hooge binnenland.

,De Guaracho of Guacharo is een vogel ter grootte van een
Duif, die een merkwaardig voorbeeld oplevert van een vrucht-
etenden nachtvogel, hoewel bet maaksel van den snavel, de
teekening van het gevederte en de lichte onhoorbare vleugel-
slag hem in de onmiddellijke nabijheid van den nachtzwaluw
plaatsen. Hij bewoont bij duizenden de gotten in Trinidad en
Venezuela en inzonderheid de naar hem genoemde Guacharo-
grot ten O.Z.O. van Cumana. Daar worden 15 tot 20 meter
hoog nesten aangetroffen, waarin een groot aantal G. gezellig
bijeen leven. Op zekere tijdstippen dringen de Indianen die
nestplaatsen binnen teneinde zich van de jongen meester te
maken. Dat zijn ware vetklompen, die uitgebakken een brand-
en eetbaar vet opleveren, dat ook als olie en boter dienst doet.
Ook op Trinidad bestaan er groote nestkolonien; de vogels
heeten daar Diablotin. De nestplaatsen zijn steeds bedekt
met hoopen guano, waaraan de vogels nog de onverteerbare
zaden van palmen enz. toevoegen. Dikwijls vormt deze afval
de wieg der jongen, wier vleesch door slechts enkele personen
gegeten wordt, daar het een onaangenamen geur bezit.
Volgens Brown komen G. ook in de binnenlanden van
Demerara voor. En in Suriname weten Indianen te vertellen









CAPRIMULGIDAE.


van een nachtvogel, die de bergstreken bewoont en in rots-
holen nestelt.
S. c. broedt in Venezuela, Trinidad, Peru enz. De eieren
varieeren vanaf spits ovaal tot bijna rond; de schaal is ruw,
glansloos, wit van kleur. M. afm. 40 X 31.5 m.M.
Beide seksen broeden.
N.B. In sommige oude werken over ornithologie staat, dat de G. zich uitsluitend
met slangen voedt en een tegengif in den vorm van zekere bladeren tegen slangenbeten
zou bezitten. Dit is evenwel geheel onjuist, want de G. is een vruchtetende nachtvogel.
Misschien echter wordt de Lachvalk, Herfetotheres cachinnans, bedoeld, want het geluid
ma-a-ko van dezen roofvogel heeft veel overeenkomst met ,gua-ra-co", en de Lachvalk
voedt zich uitsluitend met slangen. Maar dat hij een tegengif tegen slangenbeten zou
bezitten, is in Suriname onbekend, hoewel er hier een blad groeit, dat snikkie-wi-wiri,
Eryngium foetidum, d. w. z. slangenblad heet, en bij de bereiding van snikki koti, d. w. z.
slangeninenting, gebruikt wordt.




Familie der CAPRIMULGIDAE.

GEITENMELKERS.

,De geographische distribute der Geitenmelkers, Nacht-
zwaluwen, Nachtvalken, eng. Night-hawks, Night-jars, Goat-
suckers, fr. Crapauds volants, Engoulevents ou Tette-chevres
enz., omvat de geheele wereld, uitgezonderd de streken nabij
d bewoont de tropen. Van dit aantal is weer ongeveer de helft
beperkt tot Amerika, terwijl 19 soorten, gerangschikt wonder
9 genera en 2 subfamilien, in de Guiana's worden aange-
troffen. Slechts eene soort behoort tot de trekvogels.
G. worden gekenmerkt door tien slagpennen van den eersten
rang alsmede tien staartpennen; de vederlijnen aan den nek
zijn duidelijk beperkt, maar gevorkt aan den bovenrug; tevens
hebben de vederen kleine, doch duidelijke achterschachten.
De zwartachtige snavel is zeer klein, kort, breed en gekromd;
de bek of liever muil daarentegen ziet er uiterst groot en
breed uit, tengevolge der diep gespleten, ver achter de groote
oogen geplaatste, wijd uit elkander staande mondhoeken. Dit









CAPRIMULGIDE.


gepaard aan een uiterst breeden, platten kop, gestrekt lichaam
en nogal korten hals zijn onmiskenbare kenmerken om de G.
van alle andere vogels te onderscheiden.
Van binnen is de bek bij levende G. bedekt met eene kleverige
zelfstandigheid, waaraan de wonder het vliegen bemachtigde
insecten blijven kleven. Het verhemelte of liever de bek van
boven bestaat geheel uit zacht kraakbeen of cellen, terwijl
de keelhuid een elastische zak vormt, opgehouden door twee
zachte, buigbare beenderen, die bij geprepareerde huiden echter
geheel inkrimpen. De snavelbasis is door talrijke min of meer
sterk ontwikkelde, lange borstelharen omgeven, die de oogen
der vogels beveiligen tegen de met kracht aanvliegende insecten.
De huid der G. is uiterst dun, zoodat zij bij de minste
aanraking scheurt, maar in tegenstelling met de Trogons zijn
geprepareerde, gedroogde huiden minder stevig dan die van
andere vogels; de buik is onbevederd en de groote maag
duidelijk te zien. Bij alle soorten hebben de groote, uitpuilende
oogen tevens eene donkere kleur; de uiterst kleine, zwakke
pooten zijn vleeschkleurig. G. kunnen dan ook niet op twijgen
zitten, -maar zijn genoodzaakt plat tegen den ground te kruipen
of op dikke taken te rusten. Hunne voornaamste kracht zit in
de lange vleugels, die tamelijk zwaar schijnen; ook de start
is in den regel ontwikkeld. Het springen of loopen verstaan
G. evenmin, maar hebben, om slechts een kort eindje vooruit
te komen, verscheidene vleugelslagen noodig.
Onze G. leven meestal bij paren. Hun voedsel, vooral insec-
ten, vergaren ze des nachts, gewoonlijk hoog in de lucht
vliegende met wijd opengesperden bek, doch ook dikwijls
laag langs den ground kruipende of fladderende met eene eigen-
aardige, vledermuisachtige vlucht, een kenmerk van alle leden
der Geitenmelkerfamilie. Allen hebben tevens het zachte, losse,
glanslooze vederkleed van nachtvogels, maar ook bij dag zien
G. goed genoeg om bij nadering van gevaar snel weg te vluchten.
G. brengen den dag door still en bijna bewegingloos tegen
den ground aangedrukt of wel tusschen droge bladeren, struik-
gewas, in holle boomen of langsgewijze op de taken gezeten;
en z66 protectief is de kleur van hun gevlekt, motachtig








CAPRIMULGIDME.


gevederte, dat dikwijls varieert al naar gelang der omgeving,
dat het op eenigszins donkere plaatsen ten naastenbij onmogelijk
is de vogels te onderscheiden. Zoo gelijken G. bij het zitten
op taken, veel op knoesten en zelfs de witte plek aan de
keel is protectief, daar de vogels zoo nu en dan langs den tak
naar omlaag kijken, waarbij de witte keelvlek een plekje der
door de bladeren heenschijnende lucht gelijkt.
Zoodra de avondschemering invalt, verlaten G. hunne schuil-
plaatsen; in woudrijke streken geschiedt dit vroeger dan op
open pleinen of savannes. Dan fladderen vele species rond of
zitten, wel wat op padden gelijkende, tegen den ground aan-
gedrukt, terwiji anderen de lucht instijgen teneinde daar hunne
bijzondere luchtbuitelingen uit te voeren.
Het is geheel onjust, dat G., gelijk de naam aanduidt, de
melk uit de uiers van koeien en geiten zuigen. Wel ziet men
deze nachtvogels soms in een stal of in de nabijheid van het
vee rondfladderen, maar met het kennelijk doel insecten te
vangen. Buitendien is de bek van den Geitenmelker tot zuigen
geheel ongeschikt.
De geluiden der G. behooren tot de eigenaardigste vogel-
geluiden die men in de tropen hoort, maar het valt uit den
aard der zaak moeielijk uit te maken van welke soort een
gegeven geluid afkomstig is. De meest typische geluiden
klinken ongeveer als .. wie-oe,. .. wo-wo-wo,... sjie-oe... wo-
coe-o ... tjie-piejeeee.. boe-ta. .. boe-ta.. .kruu. .. srie-ie... ie
...ie... ha...ha-ha... wie...po... wie...wie...co...go,
in alle varieties en combinaties, maar steeds langgerekt en dik-
wijls wegstervend. Vreemd en bovenaardsch klinken deze
geluiden te midden der nachtelijke stilte, en jagers verhalen
hoe op de open savanne hun het hart soms van schrik op-
sprong, als een G., onhoorbaar uit de duisternis der vlakte
opduikende, onverwachts met een langgerekten schaterlach,
vlak boven hunne hoofden heenschoot. De meeste der geluiden
worden slechts hoog in de lucht gehoord, terwijl vele hun
ontstaan danken aan de lucht, die tusschen de slagpennen van
den vliegenden vogel heengiert.
Tot zelfs in Paramaribo kan men G. vooral op maneschijn-









CAPRIMULGIDE.


avonden hooren. En de bijgeloovige bevolking beschouwt dit
dan als een voorbode van allerlei onheilen, die alleen door het
plaatsen van een steen in het vuur of het naar beneden ge-
keerd houden van een schoen op het oogenblik of kort nadat
men de geluiden hoort, kunnen vermeden worden. Volgens de
poetische Waterton zouden in de lichamen der G. de zielen
gehuisvest zijn van vroegere negerslaven, die door wreedheid
en ontbering het leven verloren.
Het dooden van een Geitenmelker zou groot onheil na zich
slepen. Ook zouden de lichamen dezer vogels tot schuilplaatsen
dienen voor de Joembo der negers en den kwaden geest of
Jawahoe der Indianen.
Ook de G. worden gebruikt bij de bereiding der Indiaansche
toelala tegen geesten en spoken.
In de kolonie staan G. bekend als Boeta-boeta of Jorka-
fowroe, bij de Indianen als Woka, hoewel enkele soorten ook
afzonderlijk aangeduid worden. Men treft ze aan over de geheele
kolonie, zoowel op zwampachtige plaatsen en in dichte wouden,
als op open droge savannes.
G. bouwen geen nest, maar het wijfje legt hare elliptische,
wolkachtig gevlekte eieren, die dikwijls varieeren al naar gelang
der omgeving, op den blooten ground. De meeste soorten kun-
nen in geval van nood hunne eieren of jongen met den bek
opnemen en naar elders dragen.
Beide seksen broeden, maar het kan zijn dat bij dag het
mannetje en het wijfje elk op een ei zitten, tenminste men
vindt in Suriname doorgaans slechts 66n enkel ei wonder een
broedenden vogel. De schalen der eieren zijn ook over het
algemeen tamelijk hard, en kunnen wel een stootje verdragen;
de dooier is heel lichtgeel van kleur.
De jongen worden hulpeloos geboren, maar zijn met een
dicht dons bedekt. De mannetjes schijnen iets talrijker en zijn
tevens grooter en dikwijls anders gevlekt als de wijtjes of jongen.
Onze G. broeden tweemaal per jaar, gedurende de droge
seizoenen, maar vooral gedurende het groote droge seizoen.









NYCTIBIUS.


Subfamilien.

A. Aantal phalanges aan den buitenteen normal; klauw v. d. middenteen
zonder inkervingen; groote plekken poederachtig dons aan borst en zijden; tarsus
zeer kort, veel korter dan een der teenen.
NYCTIBIINAE.
B. Aantai phalanges aan den buitenteen gereduceerd tot vier; klauw v. d.
middenteen van inkervingen voorzien als een kam.
.. CAPRIMULGINE.





Subfam. der NYTIBIINAE.

Species.

NYCTIBIUS, VIEILL.

N. bracteatus, Gould. = N. ruufs, Cab. in Schomb. Reis.

Ad. Helder roodbruin, motachtig gevlekt enz. met zwart, donkerder aan den
bovenkop; onderbuik en crissum lichter van tint, zonder zwarte schakeering; eene
series witte vlekken, elk door eene zwartachtige lijn omringd, langs den bovenvleugel
en schouderstreek alsmede aan bovenbuik, onderbuik en crissum echter gestipt
met zuiver zijdeachtig wit; slagp. v. d. Listen rang donker bruin met lichter bruine
binnenvlag; start helder roodbruin met onregelmatige zwarte dwarsstrepen; dekv.
ond. d. vl. bruin. Jong Ongeveer hetzelfde, doch lichter van tint en geheelbedekt
met groote lichte vlekken; ook de witte vlekken hebben eene minder zuivere tint.
L. 23, vl. 15.8, st. 12.5. Geogr. dist. Peru, Ecuador en de Guiana's. Lok. dist.
Vooral het binnenland.

,Evenals de volgende 3 soorten, onderscheiden Zwartgevlekte
Bruine Geitenmelkers, eng. Spotted Rufous Goatsuckers, zich
door uiterst korte pooten, oningekerfde klauwen aan de midden-
teenen, alsmede gehoekte snavels en poederachtige, zachte,
donzige plekken aan borst en zijden.
In de kolonie behooren Z. B. G. tot de zeldzaamste soorten,
maar verschillen overigens in levenswijze niet van de andere
groote Nachtzwaluwen.










CAPRIMULGID2E.


N. jamaicensis, Gm. = Guira-querea = Engoulevent gris,
Buff. = N. griseus, Gm.

Ad. Kleuring over het algemeen grijsachtig of bruinachtig, donker motachtig
gevlekt met donker zwartachtig bruine lengtestrepen en viekken, en dikwijls ook
met veel wit; keel min of meer witachtig, de vederen met zwartachtige schachten;
buik en dekv. ond. d. vl. hetzelfde, maar min of meer donker en met duidelijke
zwarte schachtlijnen; borstvederen gedeeltelijk met donkerbruine endvlekken; vleugels
en start donker bruin met licht getinte banden, duidelijker aan den start. L. 40,
vl. 33, st. 23. De wijfjes zijn kleiner: vl. 25. Geogr. dist. Van af Midden en
Z. Mexico over geheel tropisch Amerika. Lok. dist. Bijna overall, vooral de
lagere streken.

,Grijze Geitenmelkers, of Jamaica Nachtzwaluwen, eng.
Jamaica Goatsuckers, fr. Engoulevents gris, behooren tot onze
gewone soorten, vooral in de zwamp-
achtige, intermangrove terreinen. In de
Guiana's komt voor de subspecies N. j.
griseus, kenbaar aan eene kleinere af-
meting dan den typischen N. j.
N. j. broedt gedurende de droge sei-
zoenen. Het wijfje legt haar elliptisch,
bijna glansloos, middelmatig met choco- Kop van Nyctibius
ladebruin en violetgrijs gevlekt en ge- jamaicensis.
stipt ei, op den blooten ground tusschen
afgevallen bladeren of in struikgewas. M. afm. 49 X 29 m.M.


N. longicaudatus, Spix.

Ad. Bov.d. donker roodachtig bruin met small zwartachtige schachtlijnen en
dwarsstrepen; bovenkop min of meer zwartachtig; dekv. bov. d. st. met breede
dwarsstrepen; vleugelbuiging en kleinere vl. dekv. bijna zwartachtig met eene breede
geelachtig roodbruine streep; grootere vl.dekv. langsgewijze geelachtig roodbruin
gevlekt; vleugels en start donker roodbruin met breede donkerbruine dwarsstrepen;
dekv. ond. d. vl. donker bruin met licht roodbruine dwarsstrepen; ond.d. eenigszins
lichter van tint dan de bov.d. en min of meer zonder vlekken aan den onderbuik
en de dekv. ond. d. st.; vederen aan de onderborst met enkele zwartachtige end-
viekken, een tamelijk onregelmatigen band vormende. L. 45, vl. 30, st. 27. De
wijfjes zijn kleiner: vl. 27-5. Geogr. dist. De Guiana's, Boven-Amazone, O. Peru
en Ecuador. Lok. dist. Vooral bet binnenland.

,De Langstaart-Geitenmelker, eng. Long-tailed Goatsucker,









NYCTIBIUS.


fr. Crapaud-volant a queue longue, onderscheidt zich van de
voorgaande en volgende soorten door een naar verhouding
langeren start. Hij is evenwel niet zoo gewoon en algemeen
over de lagere streken verspreid.


N. grandis, Gm. = id., Cab. in Schomb. Reis. = Grand
Ibijau, Buff = Grand Crapaud volant de Cayenne, Daub.
Ad. Kleuring der bov.d. over het algemeen motachtig gestipt, gestreept enz., wit,
grijsachtig wit, zwartachtig bruin, geelachtig bruin en min of meer roodbruin aan
de schouderstreek; slagp. v. d. Listen rang donkerbruin met tamelijk onduidelijke
lichtbruine dwarsstrepen aan de binnenvlag; buitenvlag v. d. eerste slagpen onge-
vlekt, doch van de overige eerste slagp. met aschachtig witte, of witachtig bruine
dwarsstrepen; ond.d. dwars gestreept, gevlekt enz., witachtig en donkerbruin; dekv.
ond. d. vl. donkerbruin met witachtige dwarsstrepen; staartp. donkerbruin met min
of meer afgebroken witachtige dwarsbanden. L. 48, vl. 36.5, st. 25. De wijfjes
zijn iets kleiner. Geogr. dist. De Guiana's, Venezuela, Columbia, Ecuador, Peru
en BraziliE. Lok. dist. Vooral de lagere streken.

,Reuzen-Geitenmelkers, eng. Giant Goatsuckers, fr. Grands
Crapauds volants, zijn opmerkelijk grooter dan de voorgaande
soorten en zien er uit als groote Uilen.
In de kolonie staan R. G. bekend als Boeta-boeta-gramman,
Bigi Boeta-boeta of Gran-Todo-mofs, d. w. z. Gouverneur der
Geitenmelkers, Groote Geitenmelkers of Groote Padsnavels, bij
de Arowakken als Wobarra en bij de Caraiben als lebiejau
of Oelatau. Eigenaardig is het tevens, dat wonder dezen laatsten
naam de R. G. ook over bijna zijn geheele gebied bij andere
Indianen bekend staat.
R. G. hebben de poederachtig donzige vederen aan borst
en nekzijden verlengd, min of meer gekruld en eindigende in
lange haarachtige filamenten, hetgeen de vogels er eenigszins
verwilderd doet uitzien. Zij onderscheiden zich verder door
enorme, donkere, ongeveer drie centimeter in doorsnede metende
oogen en het typische zandachtig en motachtig gevlekte veder-
kleed der Nachtzwaluwen. Hunne huid is minder dun dan die
der andere Boeta-boeta's, maar opmerkelijk tegen het vleesch
aangekleefd, zoodat het prepareeren dikwijls uiterst moeielijk
gaat, vooral daar zich gewoonlijk eene nogal dikke vetlaag









CAPRIMULGIDE.


tusschen de huid en het vleesch aan den buik enz. bevindt.
Inzonderheid op de droge ritsen der zwampen in de inter-
mangrove terreinen worden R. G. meermalen aangetroffen,
langs den ground kruipende, met hunne groote, ronde staarten
plat tegen den bodem aangedrukt. Opgeschrikt vliegen ze naar
een dikken boomtak in de nabijheid. Hun voedsel bestaat uit
insecten, hoewel ook kleine reptielen en zelfs muizen niet ver-
smaad worden. Hunne vlucht geschiedt even onhoorbaar als die
der andere Nachtzwaluwen, maar dikwijls vliegen R. G. ook
hoog in de lucht rond en evenzoo met geopenden muil.
Ik zeg ,muil", want inder-
daad kan er geen ander woord
gebruikt worden ter aandui-
ding van de opening, die als
bek bij den Reuzen-boeta
dienst doet. Het is inderdaad
om bang voor te worden;
geene andere, zelfs de grootste
vogelsoort van Suriname, heeft
zoo'n bek, die met gemak een
sinaasappel kan bevatten en in Kop van .Vyctbius grandis.
doorsnede het lichaam van den
vogel overtreft. De afmetingen zijn nl.: tip v. d. snavel tot
mondhoek 7.8 c.M.; wijdte tusschen de mondhoeken 8.5 c.M.
R.G. leven over het algemeen bij paren en brengen den
dag door op den ground of op dikke taken in dichtbebladerde
boomen, die zij omstreeks half zes des namiddags verlaten.
Hun geluid klinkt als een lachend ,Ha ha ha ha a a a" of
wel als ,oe-au oe-au".
Volgens het indiaansche volksgeloof zou op de open pleinen
de R. G. zijn snavel steeds naar de zon gekeerd houden. Om
zes uur des morgens houdt hij dus den snavel en den kop
horizontal, om tien uur echter wonder een hoek van 45 graden
naar boven gekeerd en om twaalfuur loodrecht omhoog gericht.
Dan zou de vogel zich omkeeren en de snavel daalt met de
ondergaande zon neder.
Prof. Goeldi heeft echter door proefnemingen bewezen, dat









NYCTIBIUS. 75

het bovenstaande onjuist is, maar dat integendeel het omge-
keerde plaats vindt, nl. de vogel houdt steeds zijn achterkop
naar de zon toe, alsof het licht hem in de oogen hindert.
De R. G. schijnt een buitengewonen afkeer of vrees voor
rood te gevoelen; een gevangen individu wordt uiterst nijdig
bij het zien van een stuk rood goed, doch blijft kalm als het
eene andere kleur heeft.
N. g. broedt gedurende de droge seizoenen op den ground
tusschen het struikgewas of in het woud. Een wijfje, ge-
vangen in de omstreken van Paramaribo, einde Februari, had
een bijna voldragen ei in den buik.




Subfam. der CAPRIMULGINCE.

EIGENLIJKE NACHTZWALUWEN.

Genera.

A. Snavelbasis met duidelijke lange, stijve borstelharen.
a. .Tarsus min of meer bevederd van voren, en korter dan de middenteen
en klauw.
,Staart min of meer afgerond.
CAPRIMULGUS, L.
,,Staart min of meer ingesneden.
.STENOPSIS, CASS.
b. .Tarsus geheel onbevederd, en van gelijke lengte als of langer dan de
middenteen en klauw.
,Staart afgerond.
S. NYCTIDROMUS, GOULD.
,Middelste en buitenste paar staartp. verlengd, het paar volgend
naast het middelste het kortst.
HYDROPSALIS, WAGL.
B. Snavelbasis met minder duidelijke borstelharen.
a. Staart langer dan half de vlengellengte.
,Staart ingesneden; buitenste paar rectrices het langst; eerste slagpen
langer dan de tweede.
.CHORDEILES, SW.











CAPRIMULGID.E.


,Als voren, doci de eerste slagpen korter dan de tweede.
NYCTIPROGNE, SPIX.
b. Staart ongeveer half de vleugellengte of korter.
,Tarsus langer dan de middenteen zonder klauw en geheel onbe-
vederd; abdomen wit van kleur.
PODAGER, WAGL.
,,Tarsus korter dan de middenteen zonder klauw en gedeeltelijk
van voren bevederd; abdomen roodbruin van kleur.
S. LUROCALIS, CASS.




Species.

CAPRIMULGUS, L.

C. maculicaudus, Lawr.

J Bov. d. bruin met zwartachtige vlekken; bovenkop zwart met licht roodbruine
vlekjes; eene duidelijke geelachtige lijn van af den voorkop over de oogen; een
roodbruine band om den achternek; schoudervederen zwart in het midden met
breede geelachtige zoomen aan de buitenvlag; vl. dekv. geelachtig gevlekt nabij
de tippen; slagp. v. d. Listen rang donkerbruin met twee tot zes groote, roodbruine
vlekken; middelste paar rectrices grijsachtig met zwarte vlekken en dwarsstrepen;
vier buitenste paren wit getipt en met twee of drie ronde witte vlekken aan de
binnenvlag; kin- en keelvederen geelachtig, de tippen en basis echter donkerbruin;
borstvederen met small zwarte dwarsstrepen; abdomen ongestreept; dekv. ond. d.
vl. geelachtig met bruine dwarsstrepen. Y Ongeveer hetzelfde, maar zonder witte
vlekken aan de binnenvlag der buitenste staartp., maar de buiten zoowel als binnen-
vlag bruin met onregelmatige geelachtige dwarsstrepen. L. 17.5, vl. 12.9, st. 9.5,
tars. 1.3. De wijfjes zijn iets kleiner. Geogr. dist. Columbia tot Peru, Brazilie
en de Guiana's. Lok. dist. Het hooge binnenland.

"Zoowel de Berg-Nachtzwaluw, eng. Mountain-Goatsucker,
fr. Engoulevent des montagnes, als de volgende 3 soorten,
bezitten sterk ontwikkelde stijve borstelharen om den snavel-
wortel, nogal ronde staarten, min of meer bevederde pooten
en lange, spitse vleugels; de eerste slagpen is korter dan de
tweede en derde, die langer zijn dan de overigen. Beide seksen
dragen een eenigszins verschillend vederkleed, dat bij de man-
netjes gekenmerkt wordt door wit aan vleugels en start.










CAPRIMULGUS.


Onze Caprimulgi brengen den dag door op den ground, op
dikke taken of in holle boomen. Allen vergaren hun voedsel
des nachts en vliegen dan hoog in de lucht, met geopenden
muil, waarin de insectjes blijven vastkleven. Hun geluid klinkt
eigenaardig. Allen nestelen op den blooten ground tusschen
donker struikgewas enz. De eieren varieeren uitermate in
kleurtint en vlekken, maar komen doorgaans overeen met
den ground, waarop ze gelegd zijn. Bij nadering van gevaar
nemen deze Nachtzwaluwen zoowel hunne eieren als jongen
op en dragen die naar een veiliger plaats.
B.N. behooren tot onze zeldzame soorten en worden zelden
of nooit in de zwampachtige laaglanden gezien.
Bij deze Nachtzwaluw is tevens de eerste slagpen slechts
weinig korter dan de tweede. Het wijfje gelijkt veel op het
wijfje van Stenofsis cayennensis, maar verschilt door langere
eerste slagpennen, ronden start, alsmede geelachtige lijnen
over de oogen.


C. whitelyi, Salvin.

( Bov.d. bruinachtig zwart, licht roodbruin of geelachtig gevlekt; eene ondui-
delijke wenkbrauwlijn van geelachtige vlekken; vl.dekv. met groote witte vlekken;
schoudervederen grijsachtig getint, en min of meer geelachtig roodbruine zoomen
aan de buitenvlag; slagp. v. d. Listen rang bruinachtig zwart met een witten band
aan de drie eersten; binnenvlag der slagp. v. d. 2den rang geelachtig gevlekt; kin
en borst zwart met enkele licht taankleurige endvlekken; keel wit, doch het midden
soms bruin en geelachtig gevlekt; abdomen bruinachtig zwart met onduidelijke
licht taankleurige en geelachtig witte dwarsstrepen; rectrices zwart, het middelste
paar gelijk aan de bov.d. met onduidelijke dwarsstrepen; buitenste paren duidelijk
dwars gestreept geelachtig aan de binnenvlag; ongeveer 2.5 c.M. aan de binnenvlag
nabij de enden der tweede en derde buitenste staartp. aan elke zijde wit. 9 Ongeveer
hetzelfde, maar de eerste slagpen met een smallen taankleurigen band alleen aan de
binnenvlag, de tweede en derde met een gelijken band aan binnen- en buitenvlag;
rectrices bijna zonder wit. L. 21.5, vl. 15.8, st. 10, tars. 1.4. Geogr. dist. Eng.
Guiana.

Whitely's Nachtzwaluwen, eng. Whitely's Nighthawks, fr.
Engoulevents de Whitely, zijn tot nu toe slechts in de binnen-
landen van Eng. Guiana en wel op de Roraima-bergen (3500
voet) aangetroffen. Zij onderscheiden zich van de volgende











CAPRIMULGID2E.


soort doordat de witte vlekken aan de staartpennen beperkt
zijn tot de binnenvlag der vederen, alsmede minder duidelijk
gestreepten buik; tevens heeft het wijfje een taankleurigen band
aan de eerste slagpennen.


C. nigrescens, Cab. = id., Cab. in Schomb. Reis.

f Bov.d. bruinachtig zwart met licht roodbruine of geelachtige vlekken en
eene duidelijke wenkbrauwlijn van geelachtige vlekken; vl.dekv. met groote witte
vlekken; schoudervederen grijsachtig getint, en enkele met duidelijke breede, geel-
achtig roodbruine zoomen aan de buitenvlag; slagp. v. d. listen rang bruinachtig
zwart, met eene witte plek in het midden v. d. tweede, derde en vierde slagpen;
slagp. v. d. 2den rang met kleine roodbruine vlekken; staartp. bruinachtig zwart,
de twee middelste paren onregelmatig grijsachtig bruin dwarsgestreept, de drie
buitenste paren met smaller roodbruine banden, het tweede en derde buitenste
paar wit getipt voor ongeveer 1.3 c.M.; ond.d. donkerbruin met lichtbruine dwars-
strepen, dikwijls breeder en witachtiger aan de borst; een witte, dikwijls afgebroken
band aan de keel. Y Ongeveer hetzelfde, maar zonder witte vlekken aan de eerste
slagp. en zonder witte tippen aan de staartp. L. 19, vl. 14.8, st. 9.8, tars. 1.3.
Geogr. dist. Tropisch Z. Amerika. Lok. dist. Vooral de lagere streken.

Zwartachtige Nachtzwaluwen, eng. Blackish Nighthawks or
Small Black Nighthawks, fr. Engoulevents noiritres, worden
nogal dikwijls in de lagere streken aangetroffen. Hunne levens-
wijze komt overeen met de andere Caprimulgi. Het wijfje legt
I of 2 tamelijk glanzende, elliptische, licht geelachtig rose ge-
kleurde, duidelijk met chocoladebruin en purpergrijs gevlekte
en bewolkte eieren. M. afm. 25 X 18.5 m.M.
Volgens Schomburgk echter zijn de eieren der Z. N. wit
van kleur.

C. rufus, Bodd. = Engoulevent roux de Cayenne, Buf. =
Crapaud volant ou Tette-chavre de Cayenne = Nyctibius r.,
Cab. in Schomb. Reis.

6 Bov.d. donkerbruin met roodbruine vlekken; zwarte lengtestrepen langs
bovenkop en rug, eenigszins korter aan de onderstuit en dekv. bov. d. st.; eenige
licht okerkleurige strepen aan den acbternek een onduidelijken band vormende;
schoudervederen met zwarte middenvlekken en geelachtig roodbruin geteekend;
bovenste vl. dekv. met geelachtig roodbruine endvlekken; slagp. v. d. Listen rang
donkerbruin, gevlekt en onregelmatig dwars gestreept, okergeel aan binnen- en










STENOPSIS. 79

buitenvlag; staartp. okergeel met zwarte vlekken en onduidelijke dwarsstrepen; de
drie buitenste paren min of meer gelijkmatig gekleurd nabij de tippen en ongeveer
de helft v. d. binnenvlag zijdeachtig wit van boven en okergeel van wonder; ond.d.
licht roodachtig taankleurig met zwartachtige vlekken en dwarsstrepen en een geel-
achtigen dwarsband aan de keel; borst donkerder; buik en dekv. ond. d. st. meer
gelijkmatig; dekv. ond. d. vl. donkerbruin met okergele dwarsstrepen. 0 Ongeveer
hetzelfde, doch de geheele start gevlekt zonder eenig wit of gelijkmatig okergeel;
de witte vlekken aan de buitenste rectrices varieeren in afmeting, dikwijls bijna de
geheele lengte der vederen innemende; de endhelft v. d. buitenvlag en tip dikwijls
ten naastenbij enkleurig of soms gevlekt. Jong Lichter van tint, witachtig geel
met bruinachtig zwarte ronde endvlekken en zwartachtige basis aan de vederen;
ond.d. dwars gestreept. L. 27, vl. 18, st. 13, tars. 1.8. Geogr. dist. Tropisch
Z. Amerika van af Panama. Lok. dist. Het binnenland.

,De Roodbruin Gevlekte Nachtzwaluw, eng. Rufous Night-
hawk, fr. Engoulevent roux tachet6, behoort in de lagere streken
tot de zeldzaamste der Caprimulgi, maar komt overigens in
levenswijze geheel met de andere soorten overeen.
Eieren van C. r. uit Brazilie worden beschreven als room-
geel met kleine violette en bruinachtige schaalvlekken.
Afrm. 30 X 22.5 m.M. (Nehrkorn).




STENOPSIS, CASS.

S. cayennensis, Gm. = Engoulevent varic de Cayenne,
Buff = Crapaud volant de Cayenne, Daub. = Caprimilgus c.,
Cab. in Schomb. Reis.

f Bov.d. licht bruinachtig grijs met zwartachtige vlekken; kruinvederen
zwartachtig met licht roodbruine zoomen; een roodbruine band om den achternek;
schoudervederen donker bruinachtig zwart in het midden, met taankleurige randen;
eerste vier slagp. zwartachtig bruin met een breeden witten band over het midden
en een smalleren onvolmaakten nabij de basis, de overige slagp. v. d. Listen rang met
drie eenigszins onvolmaakte dwarsstrepen; slagp. v. d. 2den rang wit getipt en met
twee breede witte plekken over bijna de geheele binnenvlag; buitenste paar rectrices
zuiver wit met een donkerbruinen band in het midden, volgende twee paren met
een kruisband; de tip en een breede zoom aan de buitenvlag donkerbruin, volgend
paar naast het middelste hetzelfde maar zonder band; middelste paar grijsachtig
bruin met small donkerliruine dwarsstrepen en vlekken; kin, keel en onderbuik
wit; dekv. ond. d. st. geelachtig wit, borst en bovenbuik bruin en geelachtig.
Y Eenigszins verschillend van kleur; bov.d. donkerder en meer gelijkmatig; vlekken










CAPRIMULGID.E.


en dwarsstrepen aan de slagp. roodbruin; start zonder wit; kin, keel en abdomen
geelachtig met donkerder dwarsstrepen. Jong Cf Ongeveer hetzelfde, maar de viek-
ken aan de slagp. v. d. Listen rang niet wit, doch roodbruin; keel en abdomen
minder zuiver wit; buitenste rectrices geelachtig getint, de buitenvlag bruin met
taankleurige dwarsstrepen en een zwartachtigen onregelmatigen band aan het buitenste
paar vederen en ook eenigszins aan bet paar naast het middelste. L. 22.5, vl. 14.8,
st. 12. De wijfjes zijn lets kleiner; vl. 13.8. Geogr. dist. Van af Panama tot
Columbia, Venezuela, de Guiana's, Curaqao, Trinidad en Tobago. Lok. dist. Vooral
de lagere streken.

Cayenne Nachtzwaluwen, eng. Cayenne Nighthawks, fr.
Engoulevents de Cayenne, onderscheiden zich evenals de twee
volgende soorten door naar verhouding langere snavels, duide-
lijker neusgaten, ronder vleugels, eene breedere eerste slagpen,
die van gelijke lengte of maar weinig korter is dan de tweede
of derde. Ook de start ziet er vierkant of gevorkt uit; tevens
verschillen beide seksen nogal in kleur.
Bij de C. N. is de tarsus voor ongeveer de helft zijner lengte
bevederd.
In de kolonie staan ze bekend als Pikien-Boeta-boeta, d. w. z.
Kleine Nachtzwaluwen, bij de Arowakken als Kwakoeleja en
bij de Caraiben als Toekoewiejoe (naar het geluid).
Vooral in de zwampachtige intermangrove terreinen en randen
der oerwouden treft men C. N. nogal talrijk aan, bij dag langs-
gewijze op boomtakken gezeten, en zelden, alleen gedurende
het broedseizoen, op den ground.
S. c. broedt gedurende de droge seizoenen. Het wijfje legt
haar elliptisch, bijna glansloos, roseachtig roomkleurig, geheel
met lijnvormige, wolkachtige, lilagrijze vlekken bedekt ei op
den blooten ground wonder dicht struikgewas. M. afm. 28 X 20m.M.


S. ruficervix, Scl.

6 Bov.d. zwart met roodbruine vlekken en witachtige vlekken aan de kruinzijden:
een roodbruine band om den achternek; vl.dekv. met groote geelachtige vlekken;
slagp. v. d. Listen rang donker zwartachtig bruin, de eerste vier met een zuiver
witten dwarsband; vier buitenste paren staartp. met breede witte tippen, maar de
buitenvlag min of meer bruin getint; een smaller witte band over bet midden v. d.
st., beperkt tot de binnenvlag der vederen en een nog smaller, dikwijls onduidelijke,
nabij de basis; middelste rectrices van dezelfde kleur als de rug maar zonder wit;









NYCTIDROMUS.


kin en borst als de vl.dekv.; keelband wit; abdomen min of meer taankleurig.
9 Ongeveer hetzelfde, maar de keelband licht taankleurig, het wit aan de staartp.
eenigszins roodbruin getint en de staartp. zonder zuiver wit. Jong Ongeveer als
het wijfje, maar lichter van tint, en met geelachtige enden aan de slagp. L. 22.5,
vl. 15.8-17, st. I1.5. Geogr. dist. Columbia tot Ecuador, Venezuela, Eng. Guiana
en Suriname. Lok. dist. Het binnenland.

Roodnek Nachtzwaluwen, eng. Red-necked Nighthawks, fr.
Engoulevents a nuque roux, komen alleen voor in de binnen-
landen,. vooral de bergstreken, doch verschillen overigens in
levenswijze niet van de voorgaande soort.
De eieren van S. r. worden echter beschreven als elliptisch,
wit of roseachtig wit. Afm. 25-31 X 20-23 m.M. (Nehrkorn).


S. decussata, Tsch. = Caprimulgus d., Cab. in Schomb. Reis.

,Ook de Kleine Langsnavel Nachtzwaluw, eng. Little Long-
billed Nighthawk, fr. Petit Engoulevent a bec long, wordt
volgens Schomburgk in het binnenland van Demerara aange-
troffen. De soort is kenbaar aan grijsachtige, zwartgevlekte
bov.d., roodbruinen nekband en min of meer onregelmatig
dwarsgestreepten buik. De wijfjes zijn doffer van tint met een
geelachtigen in plaats van witten band aan de slagp.; start
zonder wit. L. 20, vl. 13.5, st. o1. Geogr. dist. Peru en Eng.
Guiana.



NYCTIDROMUS, GOULD.

.N. albicollis, Gm. = Monivoyau de la Guyana, Buf. =
Tette-chevre roux de la Guyana, Daub. = Caprimulgus a.,
Cab. in Schomb. Reis.

J Bov.d. bruin in verschillende tinten, motachtig gevlekt met donkerbruin, of
wel grijsachtig bruin en roodbruin; bovenkop met lange zwarte vlekken, die eene
lijn vormen; oorvederen goudachtig geelbruin; schoudervederen zwart gevlekt vooral
aan de buitenvlag, en helder geelachtige randen; slagp. v. d. Listen rang donkerbruin
met een breeden witten band over de vier of vijf eerste, en min of meer taankleurig
aan de buitenvlag; endvlekken aan de vl.dekv. geelachtig; buitenste paar rectrices
donkerbruin met eene min of meer duidelijke witte streep aan de binnenvlag, volgend
6










CAPRIMULGIDE.


paar wit, min of meer zwartachtig grijs aan de buitenvlag, wederom volgend paar
wit met eene geelachtige tint en min of meer zwartachtig grijze dwarsstrepen nabij
de basis en over een groot gedeelte v. d. buitenvlag; ond.d. geelachtig met regel-
matige zwartachtig grijze dwarsstrepen, donkerder aan de borst; een breede witte,
soms afgebroken band over de keel. 9 Ongeveer hetzelfde maar minder helder
van kleur; band aan de slagp. niet wit maar geelachtig; buitenste rectrices met
geelachtige dwarsstrepen, alleen de tippen der volgende twee paren wit. Jong Kleur
nog minder helder; abdomen onduidelijker dwars gestreept; wit aan den start
minder opmerkelijk en de witte band aan de slagp. minder zuiver. Jong in dons
Geelachtig bruin met donkerder tinten, vooral aan de bov.d. L. 26, vl. 17, st. 16,
tars. 2.5. De wijfjes zijn kleiner: vl. i6. Geogr. dist. Tropisch Amerika van af Mexico
tot Z-BraziliE; slechts 6ns waargenomen in de Antillen. Lok. dist. Bijna overall.

,De Witkeel Nachtzwaluw, Gewone Nachtzwaluw of Gei-
tenmelker enz., eng. White-throated Nighthawk, Who are you
bird, Jumbie bird, fr. Montvoyau, komt veel overeen met de
typische Caprimulgi, maar verschilt vooral door onbevederde
tarsi. Het vederkleed doet zich in twee phasen voor, eene grijs-
achtig bruine en eene roodbruine. Bij eerstgenoemde is de
hoofdtint grijsbruin vooral aan de bovendeelen, terwijl de rood-
bruine phase gekenmerkt wordt door eene roodbruine tint. Deze
kleurvariaties zijn niet het gevolg van ouderdom of lokaliteit;
individuen van beide phasen komen ten naastenbij even
talrijk in Suriname voor.
Gelijk onze andere soorten staat de W. N. in de kolonie
bekend als Boeta-boeta (naar het geluid) of ook wel Jorka-
fowroe, Diediebrie-fowroe of Spook-fowroe. Het woord ,Die-
diebrie" beteekent duivel en is afkomstig van het Engelsch
,develish"; ,,Jorka" daarentegen is van Indiaanschen oorsprong,
en beteekent ook spook of geest, terwijl door Todo-fowroe
Pad-vogel bedoeld wordt. Bij de Arowakken heet de W. N.
ook wel Wakwarajo of, evenals bij de Caraiben, Woka of
Wokaloja.
W. N. leven bij paren en worden zoowel in de zwamp-
achtige intermangrove terreinen als in het binnenland aange-
troffen. Men ziet ze doorgaans op den ground wonder dicht
struikgewas of donkere plaatsen. Alleen des nachts zwerven
W. N. rond en vliegen met gapenden muil hoog in de lucht
ter vervolging van insecten, of wel kruipen over den ground








NYCTIDROMUS.


op open pleinen en wegen, waar ze dikwijls bewegingloos
tegen den bodem aangedrukt zitten en dan wel wat op bruine
padden gelijken. Opgeschrikt verwijderen W. N. zich met
enkele korte krachtige vleugelslagen om een eindje verder
weder neder te dalen. Hunne vlucht geschiedt onhoorbaar, snel
en krachtig, doch fladderende als die der vleermuizen. W. N.
bezitten tevens de typische oogen van nachtvogels, maar
kunnen evenwel goed genoeg bij dag zien om bij nadering
van gevaar snel de vlucht te nemen. Bij dag zijn Boeta's veel
schuwer dan des vooravonds of in maneschijnnachten, want
dan kan men ze tot op korten afstand naderen.
Een zeer eigenaardig schouwspel is het, de W. N. hunne
luchtevoluties te zien uitvoeren, vooral tegen den vooravond
of wel den geheelen nacht door. Steeds geschiedt dit spel op
open pleinen, waar de vogels hoog in de lucht stijgen om dan
met halfgesloten vleugels, vergezeld van een suizend geluid,
naar omlaag te vallen en wel zoo snel dat het een toeschouwer
toeschijnt alsof het dier onvermijdelijk tegen den ground zal
verpletterd worden. Maar geen nood, op het juiste oogenblik,
slechts enkele voeten van den bodem af, wordt de val gebroken
door korte krachtige vleugelslagen, die gepaard gaan aan
eigenaardige geluiden, die wel wat klinken als snikken of wel
een hokkend oe-ta-oe-ta.
Vooral gedurende de nachtelijke stilte is er iets geheimzinnigs
en bovenaardsch in deze geluiden, die voortgebracht worden
door de lucht, die tusschen de slagpennen van den dalenden
vogel heenschiet. Dit is ook het geval met een ander snerpend
geluid srie-ie-ie, dat vernomen wordt als de W. N. laag langs
den ground vliegende op eens een hinderpaal ontmoet en dan
met krachtige vleugelslagen er over heenschiet. De gewone
geluiden oe-a-oe of wo-jo-jo, die de luchtbuitelingen vergezel-
len, worden echter door de longen van den vogel voortgebracht.
Het volksgeloof kent den W. N. wonderkracht toe. Zoo zou
het dooden van een dezer vogels groot onheil na zich slepen;
de gedoode vogel zou tevens des nachts de slaapkamer van
zijn beul binnendringen om er ,planie pa-bros", d. w. z. buite-
lingen te maken.









CAPRIMULGID2E.


N. a. broedt gedurende de droge seizoenen, vooral het
groote droge seizoen. Het wijfje legt doorgaans slechts 46n
enkel ei op den blooten ground, bij voorkeur rooden zandgrond,
of tusschen droge bladeren. Vooral cacaovelden behooren wonder
de meest gezochte nestplaatsen. Onder het broeden drukken
de W. N. zich plat tegen den ground aan en gelijken dan zoo
zeer op de omgeving, dat het ten naastenbij onmogelijk is ze
te onderscheiden. Nadert men evenwel te dicht, dan vliegen
W. N. onhoorbaar op en weten doorgaans een droog blad
zoo behendig over bet ei te werpen, dat, alleen door de
juiste plaats te bepalen waar de vogel zat, men in staat is
het ei te vinden.
W. N. kunnen ook, dank zij hun wijden bek, zoowel hun
ei als jong opnemen en elders in veiligheid brengen. Dit is
denkelijk de hoofdreden, waarom Boeta-boeta's, ondanks het
feit, dat deze vogels op den ground nestelen en slechts zelden
meer dan 66n ei leggen, in tegenstelling met de meeste andere
op dezelfde plaatsen nestelende species, toch hunne soort staande
houden.
De eieren der W. N. zijn elliptisch, licht glanzend roseachtig
of roomkleurig, met wolkachtige vlekken, soms lijnen, rose-
bruin en purpergrijs, min of meer over de geheele oppervlakte
der schaal verspreid. M. afm. 30 X 22 m.M.
De exemplaren varieeren uitermate in afmeting. Ik heb
exemplaren gezien, die grooter waren dan de eieren der noor-
delijke subspecies N. a. merrilli. Bij enkelen vormen de vlekken
een krans om het grootste end der schaal, die er dan ook min
of meer ovaal uitziet.



HYDROPSALIS, WAGL.

H. schomburgki, Scl. = H.furcifer, Cab. in Schomb. Reis. ?

c Bov.d. gevlekt enz., zwartachtig, grijsachtig roodbruin en zwart; langs boven-
kop, rug en stuit eenige zwarte lengtevlekken evenals aan de kruin; schoudervederen
met groote, driekantige zwarte middenvlekken en breede geelachtige randen aan
de buitenvlag; slagp. v. d. Listen rang zwartbruin met een tamelijk breeden witten










CHORDEILES.


band aan de vier eersten en een of twee duidelijke en een onduidelijken aan de
overigen; binnenvlag der slagp. v. d. 2den rang met witte dwarsstrepen; start
opmerkelijk gevorkt, doch het middelste paar rectrices verlengd, grijs met zwarte
dwarsstrepen; buitenvlag van bet buitenste verlengde paar donkerbruin, doch bet
basisgedeelte grijsbruin dwarsgestreept en de tippen wit, binnenvlag gedeeltelijk
wit met grijze tippen en groote en kleine donker zwartachtig bruine vlekken;
rectrices naast het middelste paar wit met breede bruine tippen en bruin getint
nabij de basis v. d. buitenvlag; basis der kortste staartp. zwartachtig; kin en
bovenkeel witachtig; borst geelachtig met donkerbruine dwarsstrepen; abdomen
bijna wit; crissum zandachtig geelachtig getint. O Bov.d. als bij het mannetje;
eerste slagp. met een afgebroken roodbruinen band; endvlekken der vl.dekv. geel-
achtig; abdomen en de d.v. ond. d. st. geheel dwars gestreept; rectrices zwartachtig
bruin met lichtbruine dwarsstrepen zonder wit. Jong f Ongeveer als bet wijfje,
maar de vlekken aan de eerste slagp. geeiachtig wit en de buik met minder dwars-
strepen. L. 25.5, vl. 15.5, st. uit. rect. 15, midd. 14, kortste 9, tars. 1.5. Geogr.
dist. Eng. Guiana en Suriname. Lok. dist. Woudrijke streken.

.Schomburgk's Nachtzwaluwen, eng. Schomburgk's Night-
hawks, fr. Engoulevents de Schomburgk, behooren tot onze
zeldzame soorten en zijn kenbaar aan een eigenaardig gevorm-
den, bij het wijfje echter korteren start.

N.B. Volgens de Indianen zou er in het binnenland een Nachtzwaluw voorkomen
met uiterst lange staartvederen; denkelijk wordt hiermede eene der soorten Lier-nacht-
zwaluwen, Macropsalis, bedoeld.




CHORDEILES, SWAINS.

C. virginianus, Gm.

B Bov.d. zwart met een heel lichten metaalglans, de zijden der vederen geel-
athtig gevlekt; basis der roodbruin getinte schoudervederen grijsachtiger; vl.dekv.
meer gevlekt met licht taankleurig; een min of meer roodbruin gevlekte band om
den achternek; slagp. v. d. Listen rang donkerbruin, de vijf eersten met een breeden
witten band nabij het midden, en soms ook aan de zesde slagpen; binnenvlag der
slagp. v. d. 2den rang licht grijsachtig dwarsgestreept; binnen- en buitenvlag der
rectrices met onduidelijke licht geelachtige of geelachtig grijze dwarsstrepen en
een witten dwarsband nabij de uiteinden, uitgezonderd bet middelste paar; eene
groote V-vormige witte keelvlek; abdomen dwars gestreept, geelachtig wit en bruin.
9 Ongeveer hetzelfde, maar met geelachtige in plaats van witte keelvlek; start
zonder witten endband; vleugelvlekken kleiner; buik en crissum geelachtiger. Jong
Minder helder van kleur, de ond.d. met talrijker en kleiner vlekken en over het











CAPRIMULGIDE.


algemeen grijzer van tint; keelvlek onduidelijker en min of meer zwartachtig gevlekt.
Jong in dons Witachtig grijs met zwartachtige teekening. L. 23, vl. 20, st. 11.5.
Geogr. dist. Het noorden en oosten van N. Amerika noordwaarts tot de Hudsons-
baai en zuidwaarts gedurende den winter tot de Bahamas, West-Ind. eilanden,
Centr. Amerika en Z. Amerika.

,Van de Virginia Nachtzwaluwen, eng. Virginia Nighthawks,
fr. Engoulevents de Virginie, bestaan er verschillende subsoorten;
o. a. C. v. henry, Cass., die ook in Z.-Amerika overwintert.
Gedurende de zomermaanden worden V. N. talrijk in het
noorden van Amerika aangetroffen tot in de meest bevolkte
steden. Hunne levenswijze komt over.een met de gewone Wit-
keel-Nachtzwaluwen. Evenzoo maken ze des nachts buitelingen
in de lucht, doch hun geluid klinkt als een herhaald pieent pieent.
V. N. verlaten het Noorden omstreeks half October om tegen
Mei van het volgend jaar terug te keeren; gedurende den trek
ziet men ze in troepen.
C. v. broedt in N.-Amerika gedurende Mei en Juni. Het
wijfje legt 2 elliptische, middelmatig glanzende, grijsachtig
witte of roomkleurige, donker met bruin en purpergrijs gevlekte
en bewolkte eieren. JM. afm. 31 X 21 m.M.
De exemplaren varieeren uitermate. De eieren worden ge-
legd op den blooten ground, op rotsen of zelfs op de platte
daken van huizen in bevolkte steden.



C. acutipennis, Bodd. = Engoulevent acut'ienne de la
Guyane, Buff. = lbiau, Buff.

j Bov.d. zwartachtig bruin, de zijden der vederen geelachtig, bruinachtig en
roodachtig bruin gevlekt, bruiner aan den bovenkop en aan de schouders; slagp.
v. d. listen rang donkerbruin, de vier of vijf eersten met eenwitten dwarsband; al
de slagp. v. d. 1sten rang boven den witten band met roodbruin gevlektevenals de
slagp. v. d. 2den rang; staartp., uitgezonderd bet middelste paar, met een duidelijken
witten band nabij het uiteinde; ond.d. dwars gestreept bruin en geelachtig, uit-
gezonderd een witte keelvlek gevolgd door eene min of meer duidelijke roodbruine
plek; borst grijsachtig gevlekt. 0 Ongeveer hetzelfde, maar zonder witten staartband
en de vlekken aan de slagp. min of meer geelachtig of roodbruin getint. Jong
Ongeveer hetzelfde maar lichter van tint en minder fraai gevlekt. L. 20, vl. 15.8,
st. 9.5, tars. 1.3. Geogr. dist. Z. Amerika, uitgezonderd het uiterste zuiden. Lok.
dist. Vooral de lagere streken.









CHORDEILES.


,Evenals de voorgaande soort vliegen Spitsvleugel Nacht-
zwaluwen, eng. Sharpwingend Nighthawks, fr. Engoulevents
acutipennes, hoog in de lucht ter vervolging van insecten, maar
maken zelden of nooit buite-
lingen.
In de kolonie komen ze nogal
talrijk voor in de lagere inter-
mangrove terreinen en staan
wonder dezelfde namen bekend -
als Stenopsis cayennensis, of
bij de Indianen ook wel als
Soeriti.
C. a. broedt gedurende de Kop van Chordles acu ,lennr.
droge seizoenen. Het wijfje
legt haar elliptisch, eenigszins glanzend witachtig of licht room-
kleurig, geheel met lilabruin en grijs bedekt en bewolkt ei
op den blooten ground, tusschen het dichte struikgewas enz.
M. afm. 26 X 19 m.M.
De exemplaren varieeren uitermate in kleur en vlekken,
doch gelijken steeds den ground, waarop ze liggen.


C. pusillus, Gould.

( Bov.d. donkerbruin met roodbruine randen aan de kruinvederen en eene geel-
achtig gevlekte lijn over de oogen; rug en stuit geelachtig roodbruin gevlekt;
schoudervederen, laatste slagp. v. d. 2den rang en vl. dekv. met groote geelachtig
roestbruine vlekken; slagp. v. d. Listen rang donkerbruin, de vier eersten met een
breeden witten band in het midden, de tweede met groote, witte, geelachtig getinte
lippen; binnenste slagp. als de schouders; start donkerbruin met grijsachtige en
roestkleurige vlekken; al de rectrices, uitgezonderd de uitersten en bet middelste
paar, wit getipt aan de bionenvlag; vederen aan kin, keel en bovenborst donker-
bruin met geelachtig roestbruine tippen en eene zuiver witte plek aan de keel;
abdomen wit met donkerbruine dwarsstrepen, onduidelijker aan de dekv. ond. d.
st.; dekv. ond. d. vl. donkerbruin met witte dwarsstrepen. 9 Ongeveer hetzelfde,
maar de witte plekken aan de uiteinden der staartp. bruin gevlekt. L. 15, vl. 13,
st. 7. Geogr. dist. De Guiana's tot Brazilie. Lok. dist. Vooral het binnenland.
.Kleine Nachtzwaluwen, eng. Small Nighthawks, fr. Petits
Engoulevents, behooren tot de kleinste en in de lagere streken
nogal zeldzame soorten, doch staan evenals de voorgaande










CAPRIMULGIDE.


species, met wie ze in levenswijze geheel overeenkomen, in
de kolonie bekend als Ston-boeta-boeta, d. w. z. Steen-nacht-
zwaluwen.
C. p. broedt gedurende de droge seizoenen. Het wijfje legt
haar elliptisch wit of licht geelachtig, met zwartbruin en purper-
grijs gevlekt en bewolkt ei op den blooten ground enz. M. afm.
23 X 17 m.M.




NYCTIPROGNE, SPIX.

N. leucopygia, Spix.

Ad. Bov.d. donkerbruin met dunne roodachtig bruine dwarsstrepen, doch het
midden der vederen 6enkleurig; buitenranden der schoudervederen lichter van tint;
slagp. v. d. listen rang donkerbruin met licht roodbruine vlekken aan de randen
van binnen- en buitenvlag; middelste rectrices bruin, met licht roodbruin gevlekt
enz., drie buitenste paren met duidelijke en bet vierde paar met onduidelijke dwars-
strepen, beperkt tot de buitenvlag van het eerste paar; kin en keel licht roodbruin
met dunne zwarte dwarsstrepen; borst en abdomen donkerbruin met bruinachtige
of geelachtige dwarsstrepen, witter aan de dekv. ond. d. st. L. 20, vl. 15, st. 11.3,
tars. I.3. Geogr. dist. Venezuela, de Guiana's en Brazili&. Lok. dist. Vooral de
lagere streken.

De Kleinsnavel Nachtzwaluw, eng. Small-billed Nighthawk,
fr. Engoulevent A petit bec, is kenbaar aan een uiterst kleinen
snavel en bedekte neusgaten; zij behoort tot onze zeld-
zaamste soorten.




PODAGER, WAGL.

P. nacunda, Vieil. = id., Cab. in Schomb. Reis.

9 Bov.d. donker gevlekt, enz. met zwart op een lichtbruinen ondergrond; start
met duidelijke dwarsstrepen; basisgedeelte der slagp. v. d. Isten rang wit, overigens
donker zwartachtig bruin met small witachtige randen aan de tippen; slagp. v. d.
2den rang lichtbruin met zwartachtig bruine dwarsstrepen enz.; middelste rectrices
als de rug, de drie of vier buitenste paren met breede witte tippen; lora, kaaklijn
en bovenkeel roestbruin met zwartachtig bruine dwarsstrepen; kin bijna roestbruin;










LUROCALIS.


onderkeel donkerbruin; borst als de bov.d.; keelvlek wit evenals de buik en dekv.
ond. d. st. $ Vleugels korter; basisgedeelte der slagp. v. d. listen rang bruin met
een breeden witten band; buitenste staartp. zonder witte tippen. Jong Ongeveer
hetzelfde, doch met small dwarsstrepen aan buik en dekv. ond. d. st. L. 30,
vl. 25, St. 12, tars. 2.5. Geogr. dist. Z. Amerika. Lok. dist. Vooral bet binnenland.

,De Nacunda Nachtzwaluw, eng. Nacunda Nighthawk, heeft
geheel onbevederde tarsi en behoort tot onze grootste soorten,
uitgezonderd echter de Reuzen-Geitenmelker.
In de kolonie komen N. N. vooral voor op de savannes,
waar ze den dag op den ground doorbrengen en zich dan tot
op enkele schreden laten naderen alvorens op te vliegen. N. N.
staan bekend als Sabana-boeta-boeta, d. w. z. Nachtzwaluw der
savannes, en bij de Caraiben als Sokokoi. Des nachts klinkt
hun geluid zeer melancholiek.
P. n. broedt gedurende de droge seizoenen. Het wijfje legt
doorgaans 66n elliptisch, tamelijk glanzend roseachtig ofroom-
kleurig, donker met roodbruin en purpergrijs gevlekt en be-
wolkt ei op den blooten ground. M. afin. 36 X 25 m.M.





LUROCALIS, CASS.

L. semitorquatus, Gm. = Petit Engoulevent tachetc de
Cayenne, Daub. et Buf.

Ad. Bov.d. donker bruinachtig zwart, de zijden der vederen roodbruin gevlekt,
het midden der vederen echter zwartachtig; schoudervederen witachtig met grijze
basis, laatste slagp. v. d. 2den rang min of meer duidelijk witachtig grijs dwars-
gestreept; slagp. v. d. Listen rang donkerbruin, met afgebroken roodbruine dwars-
strepen en vlekken; eerste slagpen dikwijls 6nkleurig; rectrices van dezelfde kleur,
maar de tippen der meeste grijsachtig, en het paar naast het middelste dikwijls
met onduidelijke witte tippen; kin, keel en bovenborst donkerbruin met licht
roodbruine vlekken en onduidelijke dwarsstrepen en eene groote witte plek aan de
keel; onderborst regelmatig dwarsgestreept donkerbruin, licht roodbruin of geel-
achtig; abdomen, crissum en dekv. ond. d. vl. donker roestbruin en zwartachtig
dwarsgestreept. Jong Vederen der ond.d. lichter van tint, de borst witachtig
gevlekt; keelvlek geelachtig getint; slagp. v. d. Listen rang witachtig getipt; schouders
en binnenste slagp. v. d. 2den rang lichter van tint; vederen der bov.d. met
inbegrip der vl.dekv. witachtig, gevlekt, gestipt, enz. met bruin, donkerbruin, rood-









CY PSELIDiE.


bruin, zwart en wit. L. 23-25, vl. 20-21.3, soms zelfs 17.5 of 17, st. 9.2,
tars. 1.3. Geogr. dist. De Guiana's tot Z. Brazilid. Lok. dist. Vooral het binnenland.

,Bruinbuik Nachtzwaluwen, eng. Brown-bellied Nighthawks,
fr. Petits Engoulevents A venture brun, worden nogal dikwijls
aangetroffen, vooral in het binnenland, en zijn kenbaar aan
hun als het ware afgeknotten start, alsmede van voren be-
vederde tarsi.




Familie der CYPSELIDAE.

GIERZWALUWEN.

,In vorm, vlucht en levenswijze komen Gierzwaluwen, Muur-
zwaluwen, eng. Swifts, fr. Martinets, veel overeen met eigen-
lijke Zwaluwen. Alle worden gekenmerkt door tien slagpennen
van den eersten rang, minder dan negen van den tweeden
rang alsmede tien staartpennen. De vederen zijn voorzien van
kleine maar duidelijke achterschachten; het borstbeen is hoog
en de humerus evenals bij de Kolibries zeer kort, zoodat de
uiterst lange, spitse vleugels dicht tegen het lichaam aan liggen.
De snavel is z66r kort, breed bij de basis, terwijl de mond-
hoeken tot achter de oogen reiken en ver uit elkander staan,
evenals bij de Geitenmelkers. De bek ziet er dan ook van
binnen uit als een muil en is evenzoo met eene kleverige
zelfstandigheid bedekt; aan de snavelbasis ontbreken evenwel
borstelharen. De pooten zijn kort en klein, de achterteenen
min of meer naar voren gekeerd. De start is doorgaans
gevorkt, de pennen hebben stijve schachten en dikwijls naald-
achtige of doornachtige uiteinden, waardoor de G. evenals
Spechten zich tegen loodrechte, dikwijls zelfs zeer gladde
wanden kunnen klemmen.
Wat vederkleed aangaat, onderscheiden G. zich door eene
min of meer zwarte kleur, afgewisseld door bruin, grijs en wit.
Hunne huid is volstrekt niet zoo teer als die der Caprimulgidae,
maar ook niet zoo opmerkelijk dik als bij de Trochilidae. Alle










CYPSELID.E. 91

hebben tevens zwarte of donkerbruine irides en doorgaans
zwartachtige pootjes.
G. vergaren hun voedsel, uitsluitend insecten, hoog in de
lucht rondvliegende of liever fladderende evenals zwaluwen en
eveneens met geopenden bek, waarin dan de insectjes blijven
vastkleven. Evenzoo gaat de vlucht vergezeld van een gierend
of fluitend geluid.
G. ruien e6ns per jaar, leven bij paren of kleine troepen,
maar slapen in groote vluchten bij elkaar in holle boomen enz.
Vele soorten nestelen ook te zamen, andere weer prefereeren
de eenzaamheid en bouwen hunne nesten op de ontoeganke-
lijkste plaatsen. De vasthechting der nesten geschiedt niet door
spinnewebben zooals bij vele Kolibries, maar uitsluitend door eene
lijmachtige, door de vogels zelve afgescheiden zelfstandigheid.
Deze zelfstandigheid, waaruit de bekende eetbare vogelnestjes
der Chineezen geheel bestaan, verhardt in de lucht, waardoor
het nest stevig tegen tak, muur, rots enz. wordt vastgekleefd.
En die nesten behooren doorgaans tot de eigenaardigste.
G. leggen ten naastenbij glanslooze of geheel glanslooze
witte eieren, die veel overeenkomst hebben met die der Kolibries;
de vorm is nl. gestrekt, cylindrisch stomp ovaal. Voor zoover
geoordeeld kan worden, broeden beide seksen en schijnen
even talrijk.
Ongeveer 80 soorten G. zijn bekend, verspreid over de
geheele wereld. Omstreeks 40 behooren in Amerika te huis,
terwijl onze fauna o1 species, gerangschikt wonder 4 genera en
2 subfamilien telt.
.G. staan in de kolonie bekend als Zwaluw of Zwaluw-piet
en bij de Indianen als Soloja of Sololieja; alle zijn standvogels,
hoewel opmerkelijk treklustig van natuur. De jongen bezitten
doorgaans doffer kleuren dan de ouden. Evenals de Zwaluwen
worden G. door de Indianen benuttigd tot bereiding hunner
toelala (zie Muscivora).
Subfamilien.
A. Teenen onbevederd; staartp. van ten naastenbij gelijke lengte of maar weinig
gevorkt.
. CHAETURIN2E.









CYPSELIDJE.


B. Teenen bevederd; start diep gevorkt.
CYPSELIN .E.




Subfam. der CHAETURINAE.

Genera.
A. Schachten der staartp. opmerkelijk stijf, de enden met duidelijke doornachtige
punten.
.CHAETURA, STEP.
B. Schachten der staartp. minder stijf en niet minder duidelijke doornachtige
uiteinden.
CYPSELOIDES, STREUBEL.



Species.

CHAETURA, STEPH.

C. zonaris, Shaw. = Acanthylis collars, Cab. in Schomb.
Reis.

Ad. Geheel zwartachtig bruin met een lichten metaalglans en een breeden witten
band om nek en borst. Jonge vogels hebben een onduidelijken of geheel geen hals-
en borstband, en ze6r jonge individuen ook eenigszins witachtige randen aan de
vederen der ond.d. L. 22.5, vl. 22, st. 7.5, tars 4.8. Geogr. dist. Brazilie, Bolivia,
Peru, noordwaarts tot Veragua, Guatemala en Mexico; ook waargenomen op enkele
der Antillen. Lok. dist. Vooral het hooge binnenland.

,Onze Witnek Gierzwaluwen, eng. White-necked Swifts or
Ringed Spine-tailed Swifts, fr. Martinets a nuque blanche
behooren tot de subspecies C. z. albicincta, gekenmerkt door
kleinere afmetingen; de vleugellengte bedraagt nl. slechts
18.5 c.M. Evenals bij de volgende 4 soorten zijn de enden
der staartpennen doornachtig en stijf. Overigens komen W. G.
in levenswijze enz. overeen met de gewone Doornstaart
Gierzwaluwen.









CHAETURA.


De 2 eieren van C. z. worden beschreven als ten naastenbij
zonder glans, gestrekt stomp ovaal, tamelijk cylindrisch. Afm.
ongeveer 32 X 22 m.M.


C. spinicauda, Temm. = Hirondelle acutzienne de Cayenne,
Buff. = Hirondelle g queue poinlue de Cayenne, Daub.

Ad. Bov.d. zwart met een lichten metaalglans en een licht grijzen of bijna witten
band over de stuit; ond.d. grijsachtig bruin, borst donkerder, onderbuik lichter van
tint; kin en keel witachtig; dekv. ond. d. st. bruin. L. 10, vl. 10.3, st. 4.4.
Geogr. dist. Venezuela, de Guiana's en Trinidad. Lok. dist. Vooral de lagere
streken.

,Doornstaart Gierzwaluwen, eng. Spine-tailed Swifts, fr.
Martinets acutipennes, hebben bruine dekvederen wonder den
start en behooren tot onze gewoonste Gierzwaluwen. Tot zelfs
in Paramaribo worden ze enkele malen aangetroffen, nestelende
tegen de loodrechte muren van steenen gebouwen of in schoor-
steenen van verlaten bakkerijen. In het woud bewonen D. G.
holle boomen, waar ze dikwijls in menigte bij elkander slapen,
soms te zamen met andere species. Menigmaal ziet men ook
troepen van honderden op de droge taken in hooge woud-
reuzen. Hunne vlucht geschiedt krachtig snel, doch fladderend.
Soms gieren ze over de wateroppervlakte heen evenals zwaluwen.
Het nest van den D. G. is komvormig, samengesteld uit
gras, alsmede de kleverige saliva, door de vogels afgescheiden,
en tegen loodrechte wanden, vooral in schoorsteenen, holle
boomen enz. aangekleefd.


C. poliura, Temm. = Hirondelle brune acutzpenne de la
Louisiane, Buf = Hirondelle a queue pointue de la Louisiane,
Daub.
Ad. Voorkop, kruin, achterkop, rug, zijkop, nek, kin, keel, borst en abdomen
zwart met een lichten metaalglans; vleugels zwart met een opmerkelijk staalblauwen
glans; stuit, dekv. bov. d. st., staartp., onderbuik en dekv. ond. d. st. grijs met
eene bruine tint; schachten der staartp. zwart. Jong Doffer en bruin van tint,
bijna zonder of geheel zonder metaalglans. L. 1t, vl. 12, st. 3.3. Geogr. dist.
N. Brazilie, O. Peru, O. Ecuador, de Guiana's, Trinidad en een gedeelte der
Antillen. Lok. dist. Vooral de lagere streken.










94 CYPSELID2E.

Grijsstaart of Zwartachtige Gierzwaluwen, eng. Grey-rumped
Swifts,fr.Martinet A queue grise, zijn mis-
schien nog gewoner dan de voorgaande
soort, maar dadelijk te kennen aan
I hunne grijze staarten. Men ziet ze ge-
woonlijk des namiddags in vluchten
van dikwijls honderden individuen in
[ een hoogen, drogen boom. Den nacht
S- brengen alle te zamen door in een
hollen boom.
Staart en snavel van G. G. broedt, te oordeelen naar de
Chaelura foliura. voortplantingsorganen, gedurende de
maand Mei.

C. guianensis, Hartert.
Ad. Bov.d. zwart met een licht staalblauwen glans; stuit en dekv. bov. d. st.
aschkleurig evenals de ond.d.; kin en keel lichter van tint; dekv. ond. d. st. blauw-
achtig leizwatt; buik min of meer blauwachtig getint. L. II.8, vl. 10.3, st. 4.5.
Geogr. dist. Costa Rica, Nicaragua, een gedeelte der Antillen, Trinidad, Venezuela
en de Guiana's. Lok. dist. Vooral bet binnenland.
De Grijsborst Gierzwaluw, eng. Graybreasted Swift, fr. Mar-
tinet A poitrine grise, komt zelden of nooit in de lagere streken
voor. De soort is kenbaar aan de geheel aschgrijze onderdeelen
en leizwarte dekvederen wonder den start.

C. cinereiventris, Scl.
Ad. Bov.d. zwart met een licht staalblauwen glans; stuit en dekv. bov. d. st.
licht aschgrijs, de langste dekv. bov. de st. slechts met aschgrijze zoomen; ond.d.
aschgrijs, kin en keel lichter van tint: dekv. ond. d. st. blauwachtig leizwart.
L. 12, vl. o1.8, st. 4.8. Geogr. dist. 0. Brazilie tot Eng. Guiana. Lok. dist.
Het binnenland.
,In het Museum te Georgetown zijn exemplaren van de
Grijsbuik Gierzwaluw, eng. Gray-bellied Swift, fr. Martinet A
venture gris, in het binnenland van Demerara verzameld.
De soort is kenbaar aan de eenigszins grootere afmeting, als-
mede lichter getinte stuit en dekv. bov. d. st. dan de voor-
gaande soort. Toch schijnen beide species identisch.










CYPSELOIDES. 95

CYPSELOIDES, STREUBEL.

C. rutilus, Vieil.

(& Voorkop, kruin, rug, stuit, vleugels, start, abdomen, dekv. ond. d. st. en
bov. d. st., alsmede dekv. ond. d. vl. en bov. d. vl. zwart met een lichten glans
aan rug en bovenkop; vleugels en start bruinachtig getint; kin, keel, bovenborst
en een breede band om den achternek helder roodbruin. O Denkelijk zonder rood-
bruinen halsband. L. 14.5, vl. 14.5, st. 6, tars. 1.3. Geogr. dist. De Guiana's,
Venezuela en Trinidad.
,De Bruinborst Gierzwaluw, eng. Brown-breasted Swift, fr.
Martinet A collier brun, heeft een maar weinig gevorkten start,
en is tevens kenbaar aan eene roodbruine borst en een halsband
van dezelfde kleur.
In de kolonie behooren B. G. tot de allerzeldzaamste soorten.


C. fumigatus, Streubel.

Ad. Ongeveer als de volgende soort, doch de start nog minder gevorkt en
de kleur van het vederkleed geheel berookt bruinachtig zwart. L. 13.8, vl. 14.5,
st. 4.8. Geogr. dist. Brazilie, Peru, Ecuador en Guiana. Lok. dist. Het binnenland.
,Ook de Grijsachtig Zwarte Gierzwaluw, eng. Smoky
Swift, is reeds uit het binnenland der Guiana's bekend; er zijn
nl. exemplaren in het Museum te Georgetown.

C. niger, Gm. = Petit Martinet noir, Bzif.

Ad. Geheel zwartachtig bruin met een lichten metaalglans; kin en keel lichter
van tint; randen der vederen aan den voorkop grijs; eene zwarte plek voor de
oogen. Jong Vederen der ond.d. met witte randen. L. 15, vl. 15, st.: midd.
rectr. 5.3, uiterste 6.5, tars. 1.2. Geogr. dist. West. Id. eil., Eng. Guiana en
Suriname. Lok. dist. Het hooge binnenland.
,Zwarte Gierzwaluwen, eng. Black Swifts, fr. Petits Martinets
noirs, hebben evenals de twee voorgaande soorten slechts
onduidelijke, doornachtige uiteinden aan den start, die tevens
min of meer, bij de Z. G. zelfs eenigszins duidelijk, gevorkt
is. Over hunne levenswijze is mij niets bekend. Denkelijk neste-
len alien in bergholen of wel in holle boomen, en vergaren
hun voedsel op de wijze der meer bekende species.









CYPSELIDJE.


Subfam. der CYPSELINE.

EIGENLIJKE GIERZWALUWEN.

Genera.

A. Teenen naar voren gekeerd; pooten nog al krachtig; buitenste rectrices met
scherpe uiteinden, borstvederen los en het geheele gevederte zacht en zijdeachtig.
PANYPTILA, CAB.

B. Teenen bij paren, buiten- en middenteen naar rechts gekeerd, de binnen-
en achterteen naar links; pooten middelmatig.
.. CLAUDIA, HARTERT.



Species.

PANYPTILA, CAB.

P. cayennensis, Gm. = Martinet a collier blanc, Bujf.

Ad. Donker zwart met een lichten zijdeachtigen glans; eene plek voor de oogen,
kin, keel, zijden der stuit, small randen der slagp. v. d. 2den rang, binnenvlag
der slagp. v. d. Isten rang, basisgedeelte der schachten en buitenvlag der zijrectrices
wit, evenals een small nekband. L. 12, vl. 12, st.: uit. rectr. 5.8, midd. 3.
Geogr. dist. Columbia tot de Guiana's en Brazilie. Lok. dist. Vooral de lagere streken.

Witdas of Cayenne Gierzwaluwen, eng. Cayenne Swifts, fr.
Martinets a collier blanc, hebben een zacht, los vederkleed
alsmede diep ingesneden staarten met spits uitloopende enden
aan de langste vederen. Evenals bij de volgende soort zijn de
teenen bevederd.
In de kolonie staan W. G. bekend als Kankantrie-zwaluw,
omdat hare nesten bij voorkeur aan de dikke taken van
den Kankantrie, Bombax cciba L, gebouwd worden. De
Caraiben noemen ze Kumaka-sololia.
In de lagere zwampachtige intermangrove terreinen komen
W. G. nogal talrijk voor, hoewel men er zelden een van nabij te
zien krijgt, daar zij bijna altijd hoog in de lucht rondfladderen
of voortgieren.










PANYPTILA.


P. c. broedt vooral gedurende het groote regenseizoen. Het
nest, dat wonder de eigenaardigste vogelnesten behoort, heeft
den vorm van een tunnel en wordt doorgaans wonder aan dikke,
schuin oploopende taken van woudreuzen gebouwd, dikwijls
meer dan dertig meter van
den ground af. Het nest-
materiaal bestaat uit zijde-
achtig, geelachtig of bruin-
achtig boschkatoen. De in-
gang bevindt zich van wonder.
Van binnen is het nest
vergroot en glad gemaakt
met behulp der bovenge-
noemde kleverige zelfstan-
digheid, terwijl bovenaan
aan 66ne zijde een plat hokje
of liver hangmat te zien is,
waarin de eieren liggen. Het
geheel is stevig tegen den
tak vastgekleefd. De afme-
ting van het nest bedraagt
omstreeks 30 c.M. in lengte,
i c.M. in doorsnede van Nest van Pan vYtta cayennensRs.
boven, terwijl het nesthokje
5 c.M. in doorsnede meet. De broedende vogels krijgt men
echter zelden te zien, daar ze met een vaart uit en in den
nestingang schieten, maar zich nimmer er aan vastklampen of
zelden op de omringende taken zitten.
Het wijfje legt gewoonlijk 3, ten naastenbij of geheel glans-
looze, gestrekt ovale, tamelijk elliptische witte eieren, die in
vorm veel overeenkomen met eieren der Topaaskolibries.
AM. afm. 21 X 13.5 m.M.
Beide seksen broeden.




University of Florida Home Page
© 2004 - 2010 University of Florida George A. Smathers Libraries.
All rights reserved.

Acceptable Use, Copyright, and Disclaimer Statement
Last updated October 10, 2010 - - mvs