• TABLE OF CONTENTS
HIDE
 Front Cover
 Title Page
 Aanmerkingen
 Eerste deel
 Tweede deel
 Table of Contents
 Kaart van Belgisch Congoland
 Advertising














Group Title: Belgisch Congoland : Aardrijkskunde, beheer, geschiedenis.
Title: Belgisch Congoland
CITATION THUMBNAILS PAGE IMAGE ZOOMABLE
Full Citation
STANDARD VIEW MARC VIEW
Permanent Link: http://ufdc.ufl.edu/UF00024795/00001
 Material Information
Title: Belgisch Congoland Aardrijkskunde, beheer, geschiedenis
Physical Description: 143 p. : illus. ; 25 cm.
Language: Dutch
Creator: Steenackers, Em
Publisher: Van In
Place of Publication: Lier
Publication Date: 1910
 Subjects
Subject: Congo (Democratic Republic)   ( lcsh )
Genre: non-fiction   ( marcgt )
 Record Information
Bibliographic ID: UF00024795
Volume ID: VID00001
Source Institution: University of Florida
Rights Management: All rights reserved by the source institution and holding location.
Resource Identifier: aleph - 001121502
oclc - 18595114
notis - AFL8375

Table of Contents
    Front Cover
        Front Cover
    Title Page
        Page 1
        Page 2
    Aanmerkingen
        Page 3
        Page 4
    Eerste deel
        Page 5
        Hoofdstuk I: Ligging - bevolking
            Page 5
            Page 6
            Page 7
            Page 8
            Page 9
            Page 10
            Page 11
            Page 12
            Page 13
            Page 14
        Hoofdstuk II: Natuurkundige aardrijkskunde
            Page 15
            Page 16
            Page 17
            Page 18
            Page 19
            Page 20
            Page 21
            Page 22
            Page 23
            Page 24
            Page 25
            Page 26
            Page 27
            Page 28
            Page 29
            Page 30
            Page 31
            Page 32
            Page 33
            Page 34
            Page 35
            Page 36
            Page 37
            Page 38
            Page 39
            Page 40
            Page 41
            Page 42
            Page 43
            Page 44
            Page 45
        Hoofdstuk III: Economische aardrijkskunde
            Page 46
            Page 47
            Page 48
            Page 49
            Page 50
            Page 51
            Page 52
            Page 53
            Page 54
            Page 55
            Page 56
            Page 57
            Page 58
            Page 59
            Page 60
            Page 61
            Page 62
            Page 63
            Page 64
            Page 65
            Page 66
            Page 67
            Page 68
            Page 69
            Page 70
            Page 71
            Page 72
            Page 73
            Page 74
            Page 75
            Page 76
            Page 77
            Page 78
            Page 79
            Page 80
            Page 81
            Page 82
    Tweede deel
        Page 83
        Hoofdstuk I: Beheer van Belgisch Congoland
            Page 83
            Page 84
            Page 85
            Page 86
            Page 87
            Page 88
            Page 89
            Page 90
            Page 91
            Page 92
            Page 93
            Page 94
            Page 95
            Page 96
            Page 97
            Page 98
            Page 99
            Page 100
            Page 101
            Page 102
            Page 103
            Page 104
            Page 105
            Page 106
            Page 107
            Page 108
        Hoofdstuk II: Geschiedenis
            Page 109
            Page 110
            Page 111
            Page 112
            Page 113
            Page 114
            Page 115
            Page 116
            Page 117
            Page 118
            Page 119
            Page 120
            Page 121
            Page 122
            Page 123
            Page 124
            Page 125
            Page 126
            Page 127
            Page 128
            Page 129
            Page 130
            Page 131
            Page 132
            Page 133
            Page 134
            Page 135
            Page 136
            Page 137
            Page 138
            Page 139
            Page 140
    Table of Contents
        Page 141
        Page 142
        Page 143
    Kaart van Belgisch Congoland
        Page 144
        Page 145
        Page 146
    Advertising
        Page 147
Full Text




Em. STEENACKERS


*)1, chan. Luenon


BELGISCH

CONGOLAND


Aardrijkskunde

Beheer

Geschiedenis






JOZEF VAN IN & Cie, Drukkers-Uitgevers
LIER Groote Markt, 38
191o












11~453
I~flflti
[ATMQ











AANMERKINGEN_




I. Eenige aanduidingen dienen hier gegeven nopens
de spelling en de uitspraak der inlandsche namen onzer
kolonie. Wij volgen de spelregels zooals ze voorkomen in
het Recueil administratif, en thans bijna algemeen aangeno-
men worden.

I) a en o zijn altijd kort en klinken zooals in tak en
klok, b. v. Palabala, Kasai, Lokilo.
De lange a, o en e worden aangeduid met het tee-
ken A, b. v. Malla, B6ra, KitAmo.

2) e wordt uitgesproken als de korte e in bed, b. v.
Irebu, Belo.
3) i verbeeldt altijd den Vlaamschen klank i, b. v.
Likingi, Likimi.

4) y wordt uitgesproken gelijk de Vlaamsche j in jaar,
b. v. Yakoma, Yambata, Mayumbe.

5) u klinkt zooals oe in hoed, b. v. Irumu, Uele, Ba-
sankusu.

6) c en q worden nooit gebezigd; zij worden vervan-
gen door k, b. v. Kongolo, Mobeka, Likimi.
Bij uitzondering behoudt men c in het woord Congo.

7) g wordt uitgesproken als in het Fransche gai, b. v.
Isangila, Ikenge.

8) j wordt uitgesproken gelijk de Fransche j in jour,
b. v. Mundjinga, Djoalu.









- II -


9) s klinkt altijd gelijk de vlaamsche sisklank s, b. v.
Isangi (Is'sangi), Kasai (Kas'sai).

IO) w klinkt zooals de vlaamsche w, b. v. Nyangwe,
Mobwasa.

II) sh klinkt zooals het fransche ch in chapeau, b. v.
Shiloango, Tshuapa, Tshopo.

II. Men spreekt al de letters uit; tweeklanken zijn
onbekend. Staan er twee klinkers, dan spreekt men ze af-
zonderlijk uit, zooals in Boende (Bo-ende), Kasai (Kas'sa-i).
De medeklinkers worden nooit dubbel geschreven, b. v.
Uele, Kasai.

III. In het meervoud schrijft men geene s achter de
eigennamen der volksstammen : de Bantu, de Bapoto, de
Bangala, de Azande, enz. omdat in de meeste namen het
meervoudsteeken reeds besloten ligt; Ba en A duiden in
de aangehaalde woorden het meervoud aan.










Belgisch eongoland


EERSTE DEEL.




HOOFDSTUK I.

LIGGING. BEVOLKING.

Ligging.

Belgisch Congoland beslaat in het Afrikaansche vaste-
land eene wijde landstreek, die zich benoorden en bezui-
den den evenaar uitstrekt, en nagenoeg tachtigmaal Belgie's
oppervlakte groot is.

Belgie's bezittingen in Afrika zijn begrepen tusschen
de parallelkringen 5o3o' der noorderbreedte en 13o3o' der
zuiderbreedte, en tusschen 12o en 3Io oosterlengte van
Greenwich.
De lengte van Boma is I306' o'' ten Oosten van Green-
wich; in Congoland's hoofdplaats is het 12 uren 52 minu-
ten 25 seconden, als het in Belgie middag is.

Oppervlakte.

De oppervlakte van Belgisch Congoland bedraagt2.35o.ooo
vierkante kilometers : dit is meer dan de oppervlakte der
volgende landen samen genomen : Belgie, Nederland, Frank-
rijk, Spanje, Portugaal, Duitschland, Oostenrijk en Hongarie.










Belgisch eongoland


EERSTE DEEL.




HOOFDSTUK I.

LIGGING. BEVOLKING.

Ligging.

Belgisch Congoland beslaat in het Afrikaansche vaste-
land eene wijde landstreek, die zich benoorden en bezui-
den den evenaar uitstrekt, en nagenoeg tachtigmaal Belgie's
oppervlakte groot is.

Belgie's bezittingen in Afrika zijn begrepen tusschen
de parallelkringen 5o3o' der noorderbreedte en 13o3o' der
zuiderbreedte, en tusschen 12o en 3Io oosterlengte van
Greenwich.
De lengte van Boma is I306' o'' ten Oosten van Green-
wich; in Congoland's hoofdplaats is het 12 uren 52 minu-
ten 25 seconden, als het in Belgie middag is.

Oppervlakte.

De oppervlakte van Belgisch Congoland bedraagt2.35o.ooo
vierkante kilometers : dit is meer dan de oppervlakte der
volgende landen samen genomen : Belgie, Nederland, Frank-
rijk, Spanje, Portugaal, Duitschland, Oostenrijk en Hongarie.






6 -


Grenzen.

Belgisch Congoland wordt begrensd
ten Noorden, door Fransch-Evenaar-Afrika en Soedan,
ten Oosten, door Duitsch-Oost-Afrika en Rhodesia (En-
gelsche bezitting),
ten Zuiden, door Rhodesia,
ten Westen, door de Portugeesche bezittingen van
Angola en Cabinda, de Atlantische hoofdzee en Fransch-
Evenaar-Afrika.

Bevolking.

Men schat de bevolking van Belgisch Congoland op
ruim 17.000.000 inwoners.
De betrekkelijke bevolking bedraagt 8 inwoners voor
een vierkanten kilometer. Doch de bevolking is uiterst onre-
gelmatig over gansch het grondgebied verspreid.


Volkenkunde.

Stammen.

Eenige stammen van de Opper-Nijl en Congostreken
behooren tot het geslacht der Nigritianen of Zwartlanders,
hebbende de oorkenteekens van het zwarte ras : vluchtend
voorhoofd, langen schedel, wollig haar, vooruitspringend we-
zen, breeden en vlakken neus en dikke lippen.

Voor het grootste gedeelte behoort de negerbevolking
tot den Bantustam, vermengeling van Nigritianen met andere
zwarten.

Uit de vermengeling der Bantu met zwarte stammen
van het Noorden ontstond de Nubastam, waarbij behooren
de Azande en de Mangbetu, die Uele bevolken.
De Bantu schijnen afkomstig uit het Noorden en heb-
ben in Midden-Afrika de plaats der oorbevolking ingenomen.









-7 -


Op hunnen tocht naar het Zuiden werden zij door het
evenaarswoud tegengehouden en splitsten zich in twee
hoofddrommen die zich langsheen het oorwoud neder-
sloegen en hetzelve op verscheidene plaatsen binnentrokken.
Zoo werden de Bantu verbrokkeld in menigvuldige stam-
men, die, al zijn zij van denzelfden oorsprong, nu toch
als afzonderlijke geslachten uitmaken, verschillend van ze-
den, gebruiken en zelfs lichaamsbouw. Zij onderscheiden
zich voornamelijk door taal en huidkervelingen.

Onder de Bantu onderscheidt men :
A) de Bantu der kusten : de Bakongo, de Bateke, de
Mayumbe, enz.
B) de Bantu van het evenaarswoud : de Bangala, de
Budja, de Ababua, de Basoko, de Bapoto, tusschen den
Congo en den Ubangi; de Lukele, de Mobali, de Wagenia,
oostwaarts; de Mongo, de Kundu, in het midden, de
Mobali, in Ituri, enz. Al deze stammen houden fel van
huidkervelingen.
C) de Bantu der savannen : de Bakuba, de Batetela,
de Basonge, de Lunda, op de boorden van den Kasai en
den Sankuru; de Kioko, bezuiden de Lunda; de Baluba,
tusschen den Lualaba en het Tanganikameer, enz. Bij
deze stammen integendeel vindt men zelden het gebruik
der huidkervelingen.

In de bosschen van Midden-Congoland en in het Noor-
den leven ook dwergen, namelijk de Aka en de Wambuti.
Al de reizigers hebben die ontmoet en hunne wangestalte
beschreven; velen hebben met deze oorlogzuchtige kleine
stammen te doen gehad, inzonderheid Stanley in de Aruwimi-
wouden. Hunne gestalte verschilt van 1.35 m. tot 1.55 m.;
het lichaam, breed van schouders en eng van borst, wag-
gelt op magere beenen, de handen zijn klein, de vlakke
en vluchtende schedel hellend over de ronde oogskens, de
ooren groot, de neus klein tusschen vooruitspringende ka-
kebeenen; de huid is bruinachtig.






- 8 -


De dwergen zwerven in de uitgestrekte wouden, leggen
zich met ongemeene vaardigheid en vlugheid toe op de jacht,
en vallen de grootste dieren, zooals de olifanten, onver-
schrokken aan. Hunne jachtvangst, bestaande uit dieren,
huiden, enz. dient om bij de naburige' stammen landbouw-
voortbrengselen aan te koopen.


Taal.

De taal verschilt met de stammen; doch het meeste
deel dezer talen zijn nog niet beschreven. De best ge-
kende zijn tot nu toe kikongo, de taal van Beneden-
Congoland, en luba, de taal van het Kasaigebied. De
blanken gebruiken meest verminkte talen : het fiote, in
Beneden-Congoland, het bangala, aan den Midden-Congo,
het sanga, op de boorden van den Ubangi, en, in het
oostelijk gedeelte, het kiswahili, dit is, de taal van Zan-
zibar, door de Araabsche slavenjagers ingevoerd.


Godsdienstige begrippen.

De negers belijden eigenlijk geen afgodendienst; wat
zij belijden gelijkt eer wat op een soort van duivelsdienst.
Zij erkennen een opperwezen, dat alles gemaakt heeft.
Zij gelooven aan bovenmenschelijke machten, aan geesten,
die de wereld beheerschen en waaraan zij de natuuruit-
werksels toeschrijven, welke zij niet bestand zijn uit te leg-
gen, zooals de bliksem, de ziekten, de ongelukken, enz.
Die geesten zijn kwelgeesten; goede geesten zijn er niet.
Hun eeredienst loopt hierop uit : die kwelgeesten beda-
ren, afweren of gunstig maken.
Zij hechten een verblind wangeloof aan de macht hun-
ner fetischen. Fetischen zijn tooverbeelden, behoedmiddelen
van allen aard, soms afbeeldsels, gewoonlijk eigenaardige
voorwerpen, altijd aangewend om de gunst der kwade
geesten te bekomen.









- .9 --


( Men spreekt veel van afgodendienst van de zwarten,
schrijft een zendeling; men zegt dat ze houten beelden,
steenen, boomen, zon en maan aanbidden.
<( Dat en hebben we nooit gezien. Die beeldekens, die
doorboorde steenen of scherven in den ground gestoken,
die omgekantelde potten en pannen op de hoeken der
wegen of langs het bed van een stroom, die struikboomen
met brokskens stoffe en honderd andere dingen behangen,
en zijn niets anders als behoedmiddelen of offers den' kwa-
den geesten aangeboden.
Soms de eerste de gereedste; hij vindt iets dat aardig is,
koddig, schimpig, vies, wonderlijk en wat weet ik al. Dat
ding dat buitengewoon is, kent hij een geheime kracht toe
en aanziet het als een behoedmiddel. Hij verbergt het
tusschen zijn kleeren, hij hangt het aan zijnen hals, steekt
het in 't dak van zijn woning, stelt het recht langs beken
en wegen of te midden van het dorp.
( Maar die alleen met deze toovermiddelen bemoeid is,
die over al deze krachten beschikt, die de overhand heeft
over de geesten, om de menschen te hinderen of om ze
ervan te bevrijden, die ze soms alle twee ten dienste van
zijn klanten heeft, volgens dat ze hem betalen, 't is de
tooveraar ('). )
De tooveraars oefenen een groot gezag uit, hetwelk
just hierin bestaat dat men hun macht toekent over de
kwade geesten. Zij bezitten recht van vonnissen en veroor-
deelen; zij wijzen de verdachten tot de proef van vergiftige
dranken, van het water, enz.
De negers gelooven aan een ander leven en ook aan
de zielsverhuizing, doch bepalen niet waarin het ander leven
bestaat of waartoe het dienen moet. Bij het overlijden
van iemand die in zijn leven, gezag gevoerd had, slachtte

(I) G. Van Acker. Een vlaamsch geloofsenldeling bij de Baloeba's in
Congoland. Reisverhaal. Uitgever Jul. De Meester, Rousselare, 1901,
blz. 196.








- IO -


men eertijds slaven op zijn graf, of men wierp er leven-
den in, om den overledene in het ander leven ten dienste
te staan.
In vele streken, inzonderheid bij de stammen die Op-
per-Congoland bewonen, bestaat een eeredienst jegens afge-
storvenen; naast hunne hutten wijden zij huizekens aan de
zielen hunner overleden bloedverwanten.

Ook Z. H. Mgr. Roelens, bisschop van Opper-Congoland,
schrijft desaangaande als volgt :
c De geest der Zwarten is zoodanig bekommerd met de
gedachte der kwelgeesten, dat zij deze bij iedere gelegenheid
zoeken te bedaren. De Neger van Opper-Congoland is toch
geen afgodendienaar. De eenige ware God is overall gekend,
ieder stam heeft voor God eene bijzondere benaming., De in-
beelding der Zwarten verbeeldt God als een almachtig wezen :
(( God is het s, zeggen zij, a die hemel en aarde en al wat zij
a bevatten, heeft geschapen; doch Hij is te groot om zich nog
( met het ondermaansche te bemoeien. Vol goedheid, laat Hij
ons in vrede en wij, van onzen kant, leven Hem geenszins tot
s last. ) Deze heidenen zijn overtuigd dat de natuurkrachten en
de gebeurtenissen bestierd worden door de geesten der andere
wereld, die, naar hunnen schik, te vaak op deze wereld weder-
keeren. Zij weten ook dat de ziel na de dood voortleeft. Naar
hunne meaning gaat zij naar de geestenwereld. Er bestaan
evenwel verschillige opvattingen van deze andere wereld. Volgens
de Watabwa, die het Zuiden bewonen, is er een machtige geest,
genaamd Kibawa; hij huist in eene krocht, niet ver van den
stroom, en heeft last de zielen der overledenen te leiden v66r
den rechterstoel van God, die ze beloont of straft volgens zij
het goed volbracht of het kwaad gepleegd hebben.
Andere stammen, als die der Baluba, hebben zoo geene
nabijkomende kennis van het ander leven. Zij meenen, dat de
geesten ievers binnen in de aardglobe verblijven; daar hervin-
den de menschen hun vroegeren aardschen stand. Wie rijk en
machtig was, blijft het na de dood; armen en slaven blijven
het in het ander leven. Allen, gaan voort met eten, drinken,
slapen, twisten en vechten : de aardbevingen zijn anders niet
dan de echo van hun strijden.
De geesten blijven nochtans niet altijd te huis; zij komen
zich met de zaken der levenden bemoeien, zij trachten hunne







- II -


vrienden te beschermen en staan op tegenover hunne vijanden.
Zij achtervolgen dezen, doen hunne ondernemingen mislukken,
overzenden hun ziekten, en kleven aan hun lichaam totdat zij
er de ziel hebben uitgerukt.
Om die geesten gunstig te maken, neemt men kleine, ruw
gebeitelde beelden; men draagt die bij den tooveraar, die, door
de kracht zijner bezweringen, een geest verplicht deze fetischen
te bewonen. Men plaatst ze dan in een kleinen tempel, te
hunner eer opgericht, en, bij de minste gelegenheid, biedt men
hun geschenken; gewoonlijk offert men voedsel of pombe; bij
grooter voorvallen, slacht men eene hen, eene geit of een lam... )


Maatschappelijk leven en zeden.

Het maatschappelijk leven der zwarten is weinig ont-
wikkeld. Er bestaat eene soort van bestier bij sommige
stammen; deze erkennen een opperhoofd, jegens hetwelk zij
schatplichtig zijn, en waaraan zij ook dienen hulp te verlee-
nen in tijd van oorlog; de zaken van belang worden in
algemeen vergaderingen besproken. Oorlogen ontstaan licht
tusschen naburige stammen, doch zij verminderen in getal,
naarmate het gezag der blanken zich uitbreidt.
De neger is een geboren handelaar, begaafd met groote
vaardigheid in zake van ruilen of verkoopen. Op vele plaat-
sen worden markten ingericht, waar de naburige bevolking
koopwaren en landbouwvoortbrengselen komt aanbieden,
verwisselen tegen stoffen, paarlen, mitakos, enz.
De veelwijverij en de slavernij bezoedelen het huiselijk
leven. De landbouw wordt verricht door de vrouwen en
de slaven; de mannen, wars van den arbeid, houden zich
soms onledig met jacht of vischvangst.
De negers bewonen kleine hutjes meestal in strooi, soms
in leem; daarin beschutten zij zich des nachts tegen de
koude en tegen de wilde dieren; over dag, leven de in-
boorlingen buiten. De dorpen bestaan uit een zeker aantal
hutjes, onregelmatig gebouwd, en omringd met banaan-
boomen en maisplanterijen.






- 12 -


In de streken van het Tanganikameer, waar de slaven-
jagers vroegertijds vrees en schrik zaaiden, schuilden de
inboorlingen in schier ongenaakbare krochten; zij leefden
en verbleven daarin.
De gewone kleedij is een lijfrok of lendendoek, een
paan die om de lenden of soms om gansch het lichaam
geslagen wordt. Doch de inboorlingen zijn groote liefheb-
bers van alles wat tot eigenversiering en opsmukking dient.
Hun kunstig verzorgd haar is versierd met paarlen en
koper, het lichaam met olie of met kleurstof bestreken;
de vrouwspersonen dragen om den hals of aan de knoe-
sels zware koperen ringen; de mannen verkiezen elpen-
beenen voorwerpen; in sommige streken dragen zij in de
bovenlip den pelele, ivoren schijf die hunne lip wreedelijk
verlengt.
De zwarten zijn- verzot op muziek en dans doch gebrui-
ken daartoe uiterst eenvoudige instrumenten : gong, tam-tam,
en alle slag van trommels uit boomen bewerkt.
Vele negerstammen eten menschenvleesch. Krijgsgevan-
genen en slaven dienen meestal om opgeeten te worden;
strooptochten worden niet zelden belegd om gevangenen te
maken en alzoo menschenvleesch te veroveren. Maar het
Bestier oefent desaangaande een strong toezicht uit, en
beteugelt met alle mogelijke middelen deze barbaarsche ge-
bruiken.

Balubasche trommels.

a Geen dorp waar ge geen trommel ziet. Daar zijn er van
verschillende soorten. In 't Zuiden zijn het waarschijnlijk de
Wangwana's die deze ingebracht hebben. Ge ziet er nu en dan
sigaarvormige, met een vel aan beide kanten; ze hangen aan
den nek en worden geslagen met de hand aan iederen kant.
Een andere tronmel, die ge omtrent overall in Midden-Afrika
vindt, heeft den vorm van een overgrooten houten beker. Boven
de opening hebben ze, met spijkers, somtijds ook met gevlochten
touwen, de huid van eene iguane of reuzenhagedis gespannen; te
midden van de huid plakken ze eene dunne laag moerevel,




7'49 I-


!~~i e


Trommelslagers.


0 *Vm1 .










- 14 -


opdat de vuisten (want dat zijn hunne trommelstokken) goed
zouden weerbotsen. Die trommel, die een doffen klank voortbrengt
gaat gemakkelijk gepaard met eene andere kleine van hetzelfde
maaksel, maar van wonder is er een gaatje, waarvoor ze een
spinnewebbe spannen; haar klank is scherp en trillend.
Dan hebt ge nog twee andere soorten van trommels, die min
of meer met onze keteltrommels zouden overeenstemmen.
De kleinste bestaat uit een ronden houten blok, dien ze
langs eene kleine langwerpige opening uitgehold hebben; nu eens
rechts, dan eens links van de opening slaande, met eene broke
vederhars op een stoksken gestoken, vergenoegen ze u uren en
uren lang met een eentonigen koekoekeenzang.
De andere is een reuzentrommel. Verbeeldt u een langen on-
gelijkzijdigen vierhoekigen blok hout, vanonder soms een meter en
half lang, op een halven breed; van boven nog een meter lang,
op twintig of dertig centimeters breed. Gansch dat stuk is uit-
gehold, en is maar een goeden vinger dik meer; gemeenelijk
zetten ze hem op twee stukken hout, ofwel laten hem hangcn
aan eenen stok, dien twee gasten op de schouders hebben, gelijk
te Brugge, de biervoerders hunne tonnen. De laatste der dragers
is gewapend met eenen stok, waarop nogmaals eene groote brok
moerevel zit. Met zijn trommelstok slaat hij op die houten kist,
gelijk de duivel op Geeraard, nu eens hoog, dan eens leeg, om
verschillende doffe toonen te bekomen. )
G. VAN ACKER. Reisverhaal.












HOOFDSTUK II.


NATUURKUNDIGE AARDRIJKSKUNDE.


Aardkunde.

Het stroomgebied van den Congo is, althans het grootste
gedeelte, gevormd uit eene uitgestrekte en in haar midden
ingezonken vlakte; deze heeft eene gemiddelde hoogte van
420 meters boven het zeevlak.
Deze oppervlakte is de bodem eener vroegere zee.
Overouds werden in de eerstgevormde vaste aardkorst
aanzienlijke vormveranderingen voortgebracht. In het mid-
den van het Afrikaansche vasteland werd de aardkorst
tot machtige hoogten opgedreven; terzelfder tijd zonk
de ground weg aan den oostelijken kant dezer rijzingen,
en vormde eene diepe scheur een graben, zeggen de
Duitschen, waarin thans de groote meren van Midden-
Afrika zich uitstrekken.
De verheffing van de aardkorst vormde op het gebied
van het huidig Congoland de gebe'rgten van Katanga en
Maniema. Eene later rijzing van den bodem, benoorden
deze bergen, deed het reusachtig gebergte van den Ruwen-
zori en de Virunga ontstaan.
In de afzettingsgesteenten (sedimentgesteenten), die den
bodem van Opper-Congoland uitmaken, vindt men kwarts,
kalkgesteenten, schilfer- en zandsteenen, en kalkhoudende
gronden, toebehoorende aan de cambrische, silurische en
devonische gronden.
De westelijke aardoppervlakte zonk insgelijks in en
werd eene holle vlakte, afgezoomd door de bergen van






- 16 -


het Oosten en, ten Westen, door de hoogten (de Kristal-
bergen) die langs de Atlantische kust als een hoog tafel-
land, zijn staande gebleven, bij de inzinking der zeeen.
Naar deze diepte werden al de afstroomende wateren aan-
getrokken, en zoo kwam eene binnenzee tot stand.
De working van den regen en van de bronwateren
veroorzaakte eene aanzienlijke vermindering van de hoogte
der randbergen. De losse aarddeelen en de verweerings-
stoffen der rotsen werden naar den ground der zee gedreven
en vulden hem aan met eene laag rooden jandsteen. Dan
gebeurde eene eerste ontruiming van het water der binnen-
zee, die ledig vloeide.
Doch eene later inzinking van den ground bracht eene
nieuwe zeevorming teweeg, op hare beurt eene laag boven
de andere neerleggende van teederen Tandsteen, dien men in
het geheel Congobekken bespeurt. Deze tweede binnenzee
vond van lieverlede eenen uitweg over het Kristalgebergte
naar den oceaan. Aan den westelijken voet dezer bergen,
stortte het water op dieper gelegen vlakten; door het ge-
weld zijner groote watermassa en het aanhouden van zijn
vloeien, knaagde het den teederen ground en weldra de harde
rots van den berg d66r, en baande alzoo een diepen weg
door den bergwand naar de hoofdzee.
Dit wegvloeien van het water door de scheur der
Kristalbergen duurt immer voort. De laatste overblijfsels
der vroegere zee zijn 'het Leopoldmeer, het Tumbameer
en de moeren.

Naarmate de ground bloot kwam, groeven de van de
oostelijke bergen afstroomende waters beddingen en dalen
door den drogen bodem. Zoo ontstonden de ontelbare
waterloopen en bijrivieren, die alle in den Congostroom
vloeien en naar de zee diijven. Als zij op hunnen loop
harden rotsteen ontmoeten, dan graven zij er een smal-
len, engen weg door, en storten er in al schuimend en
ziedend; komen zij in de effen vlakte en den malschen
kleigrond, dan spreiden zij zich wijd open, glijden over









- 17 -


een ondiepen bodem en zijn met eilanden en groote zand-
banken doorzaaid.
Langs de rivieren heeft de vloed aanslijkingen aange-
voerd van grauwen, rooden en gelen ground.
Eene laatste rijzing van den oostelijken bergenrand ver-
oorzaakte, in al de afruischende rivieren, watervallen en
snelstroomingen.
De rots van de zoombergen, door het knagen van het
water bloot gelegd en aan verweering blootgesteld, doet
zich thans voor met kloven, scheuren en spleten, rijk be-
deeld aan erts van alien aard.

Buiten de groote scheur van Midden-Afrika, waarin het
Tanganikameer en de andere meren zich uitstrekken, onder-
scheidt men nog den graben van het Upembameer (Opper-
Lualaba), den graben van de Lufira en den graben van het
Moeromeer (Luapula). Deze twee laatste zijn van elkander
gescheiden door de Kudelungubergen; tusschen de twee
eerste rijst het bergvlak van Manika.


Bergen.

Belgisch Congoland kan, naar de grondhoogte, in drie
deelen beschouwd worden
de kuststreek
het middelland
het hoogland.

1. Kuststreek.

De kuststreek bestaat uit eene enge en lage vlakte, die
door het Kristalgebergte van het middelland is afgescheiden.
Het Kristalgebergte maakt deel uit van de bergketen die, als
een machtige rand, langs de westelijke kust van Afrika, van
het Zuiden naar het Noorden loopt.


Belgisch Congoland

















































Matadi en de Kristalbergen.







- 19 -


In het deel dat tot het grondgebied van Belgisch Con-
goland behoort, onderscheidt men :
de bergmassa van Palabala, die ten Oosten van Matadi
haar toppunt bereikt (56o m.);
en de bergvlakte van Bangu, waarop de berg Uia eene
hoogte bereikt van I.o5o meters. De spoorweg der Wa-
tervallen loopt, langs den Uia, over eene hoogte van
700 meters.

Door de aangeslijkte vlakten, die zich tusschen den voet
der bergen en den oceaan uitstrekken, graaft de Congo-
stroom eene machtig breede baai.

2. Middelland

Gansch het middelland maakt eene eenvormig west-
waarts gloeiende vlakte hebbende eene hoogte van 420 meters
boven den zeespiegel. Hier en daar rijst eene heuveling of

SOO .... .- ... -----------. ..---- ----- ----- -------------- -----.......----- 000

3000---- -- --- --------------------------- 00
0 ----- ------------------ ------- ---------------00
0------------------ ---------. 1000




Hoogten.

een alleenstaande berg, zooals de Poggeberg, aan den Kasai
(470 meters hoogte). Het laagste punt (340 meters) is aan
het Leopoldmeer.


3. Hoogland.

In het hoogland zijn de bergen gelegen door de
hooger aangeduide openscheuringen en opwellingen van
den ground in het oostelijk gedeelte der huidige kolonie
gevormd.






- 20 -


Men kan ze als tot twee groepen behoorende be-
schouwen. De eene bevat de bergen die, noordwaarts,
tot het stroomgebied van den Congo, en, zuidwaarts, tot
het watergebied van den Zambesi behooren; de tweede, de
streek der groote meren, begrepen tusschen den 3en graad
der noorderbreedte en den i5en der zuiderbreedte, en tus-
schen 29 en 370 oosterlengte van Greenwich.

A) De waterscheilijn tusschen den Congo en den Zam-
besi maakt ten deele de zuidelijke grens van Belgisch
Congoland uit.
De voornaamste bergen dezer streek zijn de Irumu, de
Itaba (1700 meters), de Mushinga (185o meters) bezuiden het
Bangwelomeer, de Ditemba en de Musofi.
Tusschen deze bergen en het Tanganikameer rijzen,
over gansch het Zuiden, de Kantagabergen. Men onder-
scheidt ze in Mitumba-, Koni-, Nikale- en Kudelungubergen.
Het Kudelungugebergte rijst tusschen den graben van
het Moeromeer en dien van de Lufira.
Deze laatste wordt van den graben van het Upemba-
meer afgescheiden door het Mitumbagebergte, waarin men
aantreft de Biabergen, de Kijika Luelobergen, de Mutabergen,
de Kibarabergen, en de hoogvlakte van Manika.

In het Zuiden van het Kasaidistrict rijzen de uitge-
strekte Lundahoogten; noordwaarts, vertakken zich de Wiss-
mannbergen.

B) Langs de groote meren loopt, van het Zuiden naar
het Noorden, eene lange bergketen gevormd door de plooiing
van de aardkorst op den westelijken rand van den grooten
graben van Midden-Afrika. Deswege staan deze bergen be-
kend wonder den naam van Grabenbergen.
Zelden overtreffen zij 2000 meters. Verscheidene berg-
massas dragen afzonderlijke namen : de Marungubergen, met
den Rumbi (1790 meters) en den Zawa (1802 meters) bezui-
den de Lukuga, de Ugomabergen met de Samburuspits (2250
meters) en de Blauwe bergen.







- 21 -


Benoorden het Kivumeer rijst het Fumbirogebergte met
de vulkaanbergen Virunga, die hunne kruinen tot boven
4.000 meters in de lucht verhefien. Van de acht kraters zijn
er bestendig twee in working.

Tusschen het Albert-Edwardmeer en het Albertmeer
glooien de laatste hellingen van de machtige bergketen van
den Ruwenyori. De reusachtige kruinen, die zich op de
grens der kolonie verheffen, bereiken eene hoogte van
meer dan 5000 meters. Men onderscheidt zes bergmassas,
die de namen dragen van Emin, Gessi, Speke, Stanley,
Baker en Thomson.

c) In het Noord-Oosten golven eenige heuvelen die
de scheilijn uitmaken tusschen" de watergebieden van den
Nijl en den Congo.


Waterkunde.

Bijna gansch de uitgestrektheid van Belgisch Congo-
land hoort toe aan het stroomgebied van den Congo.
Eene kleine streek, in het Noord-Oosten, maakt deel uit
van de NijlvallPi, en, langs de zeekust, behoort eene kleine
grondvlakte van Beneden-Congoland tot het Shiloangodal.


Het stroomgebied van den Congo.

Al het water van Opper-Congoland vloeit westwaarts
samen, door talrijke en machtige waterloopen, en stroomt
al dwarrelend door eene scheur der Kristalbergen naar
de zee.
Wij hebben reeds de reden aangeduid waarom al de
rivieren, die van de bergtoppen des omvangs afstroomen,
in het oppergedeelte van hunnen loop, watervallen en
snelstroomen hebben, die er het bevaren van onmogelijk
maken. Deze watervallen bevatten een rijken voorraad
2 his






- 22 -


werkkracht witte kolen ) waaruit de nijverheid eer-
lang zal weten nut te trekken.

De Congostroom, wiens lengte meer dan 4.000 kilo-
meters bedraagt, vangt al de wateren op van eene land-
streek die ruim 3.500.000 vierkante kilometers groot is.
De stroom vervoert eene watermassa, welke, bij middel-
baren rivierstand, een vermogen bereikt van 50.000 kubieke
meters.
De afwisseling der regenseizoenen boven en wonder den
evenaar behoudt een bijna gelijkmatigen waterstand in den


Stoomboot in Opper-Congoland.


stroom. Nochtans bespeurt men tweemaal 's jaars in den
vloed eene zwelling gevolgd van dealing. Het regenseizoen
heerscht, in het Zuiden, van October tot in de Mei-
maand; het water, van dezen kant aangevoerd, doet den
vloed zwellen, en deze eerste verhooging van den stroom
bereikt, in Beneden-Congoland, haar toppunt om de maand


_





- 23 -


Mei. Nadezen zinkt de vloed, totdat de Noordkant de
macht zijner wateren aanbrengt en eene tweede opzwel-
ling des strooms veroorzaakt in de maand November of
December.

De Congostroom is, op een aanzienlijk deel van zijnen
loop, doorzaaid met groote zandbanken, die een gevaar zijn
en eene moeilijkheid voor de scheepvaart. Daarom gebruikt
men schepen van eigenaardig maaksel, met platten bodem,
en bestand om over ondiepe wateren te varen. Andere
hinderpalen belemmeren soms ook nog de scheepvaart; het
zijn boomen, die door den vloed aan de oevers ontrukt,
eenigen tijd worden medegedreven en dan ergens blijven
vastzitten. De sterke wortels steken dan drij of vier voet
wonder 't water en doorboren de schepen die er op stuiten;
men noemt die beletsels ( snags ).

Beschrijving van den Congostroom.

De Congostroom kan in drie deelen beschreven worden.
In het eerste gedeelte, tusschen zijn ontstaan en de
Stanley-Falls, draagt de stroom den naam van Lualaba;
het tweede, tusschen deze watervallen en het Kristal-
gebergte, wordt wonder de benaming van Opper-Congo aan-
geduid;
het derde, tusschen Leopoldville en de zee, wordt de
Beneden-Congo genoemd.


1. De Lualaba

De bron, waaruit de Lualaba ontspringt, ligt op de
zuidergrens van Katanga, nabij den berg en de standplaats
Musofi, op eene hoogte van ongeveer i.55o meters boven
het zeevlak. Onder de talrijke bergvloeden en bijrivieren
die den wordenden stroom water aanbrengen, komt, van
den linkerkant, de Lubudi aangevloeid, die het water eener
andere river, met name de Kuleshi, meevoert, waarin
menigen den waren oorsprong van den Lualaba vestigen.






- 24 -


Aan den Lubudi ligt Lulua, eene standplaats van den
Staat, op omtrent vijftig kilometers van de mijnen van
Ruwe; tusschen beide plaatsen ontmoet men de mijnen van
Dikuruwe.
De Lualaba loopt regelmatig van het Zuiden naar het
Noorden over de hoogvlakten waarop Kambove en Ruwe
liggen, stroomt niet verre van deze laatste plaats, valt on-
stuimig op lager liggende vlakten, en stuwt met reusachtige
sprongen zijne wateren voort door de engte van Zilo, veertig
kilometers boven Busanga.
Verder spring de stroom weder over klippen, vormt
de watervallen van Kalengwe, en spreidt zich dan wijd open
in den graben van het Upembameer; nu vloeit hij in de
nabijheid van het Upembameer, beneden Bukama, loopt
tusschen talrijke kleinere meren, doorkruist het Kisalemeer,
ontvangt, rechts, de Lufira en verder, links, den Lovoi.
Te Bukama, wordt de Lualaba bevaarbaar, op eene
lengte van 640 kilometers, tot Kongolo.
De Lufira stort van de bergvlakte van Kisungu met
een dubbelen sprong van meer dan Ioo meters hoogte.
Verder ontvangt de Lualaba twee nevenrivieren : de
Luvua, stroomende uit het Moeromeer, waarin de Luapula
de wateren van het Bangwelomeer aanbrengt; en de Lukuga,
eene afleiding van het Tanganikameer, die eene baan breekt
door de engte van Mitwanzi, in de Marungubergen.
De Luvua rolt eerst onstuimig op eene lengte van
200 kilometers, en is bevaarbaar, op nog ruim 15o kilo-
meters, tusschen Kiambi en den Lualaba.
De Lubudi-Kuleshi, de Lualaba, de Lufira en de Luapula-
Luvua zijn de vier hoofdrivieren van Katanga's waternet,
de bronaders van den stroom.

Tusschen de samenvloeiing van de Luvua met den
stroom en Kongolo, doorloopt de Lualaba een bergachtig
land, en heeft eene breedte van middelmatig 500 meters.
Beneden Buli en Kongolo wordt de stroom versperd
door eene rots; doch het water heeft er eenen weg







- 25 -


doorgespoeld van nauw 50 meters breedte, waardoor het
met ontzaglijk gedruisch, met onovervaarbare draaikolken
en snelstroomen woelt. Men heet dezen doorgang : de
Hellepoorten.


"I


Verder rijzen op de oevers van den Congostroom twee
bergen : rechts, de Dhanisberg (I070 meters), en, links, de
Clevelandberg (Iooo meters). Daarna ontvangt de stroom,


.43.
i ~. !"'


c:9

:.






- 26 -


op de rechterzijde, de Luama, wordt breeder, bespoelt Ka-
songo en Nyangwe, en vormt hier nieuwe watervallen. Te
Nyangwe, wordt zijne breedte op 4.500 meters berekend.
De stroom loopt nu door het tropische woud, besproeit
Sendwe, Kindu, Lokandu, vloeit still en kalm over 3oo kilo-
meters, ontvangt de Lukulu en de Lowa, besproeit Ponthier-
ville het oude Kirundu en vormt, tusschen dit punt en
Stanleyville, de woedende snelstroomen van de Stanley-Falls.


Schuitvaren.

< Eene lange negerschuit, vol roeiers, is eene der schoon-
heden van den Congo.
Ziet : Voorenaan staat een flinke kerel : de stierman van
den voorsteven. Hij heeft zijn rechtervoet op den boord van
de schuit gezet. De top van zijn voet verroert niet, maar zijn
hiel gaat op en never volgens de beweging van de roeien, en
hij poft op den boord dat de schuit ervan davert. Het is de
stierman en hij roeit als stierman; met zijne lange spilde roeie,
voorzichtig weg roeiende; nu en dan eene diepe steek gevende
in den stroom om de schuit in den goeden weg te doen blij-
ven; hij kijkt voort, den kop in de lucht, als 't haantje van
de bende; beziet hem maar well Achter hem, 60 tot 80 wel-
gespierde manskerels, in twee reken staande; nu eens recht,
dan weerom over hunne roeien gestopen, altijd eene geheele reek
te gaar, op en never. Eindelijk de stierman van den achterste-
ven. Hij staat daar op het uiterste puntje; hij mag geen voet
verzetten of hij valt in den vloed; maar hij staat er vrij en
vast, niet meer op afvallen peizende dan een vogel op een
takske. Aanziet nu en aanschouwt hoe zij voorbijvaren!
Geweldig, maar op maat gaan de roeispanen den watervloed
in dat het ruischt; het water schuimt ervan en 't spettert on-
der de blijde slagen. Zij zingen, v66r- en koorzang, met voet-
gestamp erbij, om de mate te houden, steken blijgeestigheid in
die hard gemoederen en verscherpen hunne krachten.
Of zij dan preusch zijn van 't vierschip van den witte te
kunnen achtersteken!
Hoort ze gekken!
Zij zingen : s Hei! mashoewa (vierschiep) van den witte,
nutteloos is al uw geweld en gespuis van rook en van vier,
nutteloos!... de schuit van den zwarte is rapper!... )






- 27 -


Maar het duurt niet lang. Achter eene ure verlammen hunne
armen en de wielen van 't stoomschip blijven maar draaien;
zij moeten bet opgeven, maar zij hebben hunne voldoening
gehad!
Hei! die flinke roeiers in hunne langgetopte schuiten, of
zij this zijn op 't water! Hoe menigen keer heb ik ze nageke-


Visschersdorp der Wagenia nabij Ponthierville.

ken met oog en met hert! En nu dat ik ervan schrijvende ben,
zie ik ze nog, en ik hoor ze nog, op den wijden Congostroom
met bosch en heuvels gezoomd, zingende en glimmende in hunne
laaiende Zuiderzon .
P. GARMYN. Veertien jaren in den Congo (').


2. De Opper Congo.

Aan de Stanley-Falls verandert de naam van Lualaba
in dien van Congo. De stroom verlaat nu de bergstreek,

(1) Veertien jaren in den Congo, door Pater GARMYN, der Congregatie
van Scheut. Rousselaere, J. De Meester, 1904, bl. 5z.






- 28 -


loopt westwaarts door de effen vlakte van het middelland,
en beschrijft eene kromming benoorden den evenaar. Hij
bereikt eene ontzaglijke breedte, verdeelt zich in talrijke
armen, waartusschen eilanden en zandbanken den doorgang
stremmen, ontvangt den Lindi, waarin de Tshopo valt, besproeit
Rom6e, Isangi aan de monding van den Lomami, en Basoko
aan de monding van den Aruwimi.
De Aruwimi-Ituri ontstaat in de Blauwe bergen, ont-
vangt den Luki en den Nepoko, besproeit Avakubi, en woelt
door de Yanga- en de Pangawatervallen.
Weldra vloeit de Rubi (Itimbiri-Rubi) in den stroom
die, verder, voorbij Lisala en Mobeka, aan de monding van














Stanley-Pool.

de Mongala, spoelt, en, te Nieuw-Antwerpen, de Lulonga met
hare zijrivieren, den Lopori en de Maringa, opvangt.
Hier bereikt de Congostroom de reusachtige breedte
van ongeveer twintig kilometers, omspoelt talrijke eilanden
en stroomt langs oevers waarop de machtige tropische
plantengroei ondoordringbare woudmuren opbouwt.
Aanzienlijke zijtakken sluiten zich verder aan met den
stroom, namelijk de Ikelemba, de Ruki met de Busira-Tshuapa
te Coquilhatville, de Ubangi-Uele en, te Irebu, eene afleiding
van het Tumbameer; verder besproeit hij Lukolela, Bolobo,
Tshumbiri.






- 29 -


Tusschen de samenvloeiing van Ubangi met den stroom
en het Kristalgebergte, vormt de Congo de grenslijn van
Belgisch-Congoland en Fransch-Evenaar-Afrika.
Te Kwamouth ontvangt de stroom den Kasai.
Aan den voet der Kristalbergen spreidt de Congo zich
open, en vormt een groot meer, den Stanley-Pool. Deze
heeft eene watervlakte van 450 vierkante kilometers en bevat -
uitgestrekte eilanden, zooals het Bamueiland.
Aan den Pool liggen Dolo, Kinshasa en Leopoldville,
eene der belangrijkste standplaatsen der kolonie, waar de
spoorweg der Watervallen zich verbindt met de ligplaats
van al de stoomschepen, die den Congo en de groote ri-
vieren van Opper-Congoland bevaren.


De eilanden in den Congo.

~O de eilanden van de zongewesten!
Welke macht van groenigheden!.....
Geen middel van er door te stappen, geen middel van er
door te kijken : gewassen allerhande, staande, kruipende, klim-
mende, al dooreen, over malkaar gegroeid en in en uit en op
en af en rondom malkaar, niet na te speuren met de oogen,
hoe zou ik het u afteekenen in woorden? lijk gekoordedraaid
en geweven en gespellewerkt boomen en struiken van alle
grootte, van alle blad, van alle schors; met hunne kruinen die
blinken en lachen van gezondheid, in de geweldige zon, strijdende
tegen elkander om ter hoogst en ter breedst de wijde lucht in.
- Zij hellen over 't water; de bodem van het eilandeke is
te nauw voor hen; gij zoudt zeggen zooveel eilandekes, zooveel
groote groene bloemtuilen s.
P. GARMYN. Veertien jaren in den Congo.


De Kasai.

De Kasai met zijne bijrivieren vormt een belangrijk net,
dat nagenoeg vier districten omsluit.
Uit de Portugeesche bezittingen gekomen, loopt de
Kasai over de Lundahoogten en valt in de middenvlakte






- 30 -


van Congoland : deze watervallen dragen den naam van
Pogge en Wissmann. Op het grondgebied der kolonie, ont-
vangt de Kasai talrijke rivieren, inzonderheid de Lulua,
die van de Lundahoogten valt met vele stortvloeden en
snelstroomingen, en het gekende Luluaburg besproeit, den
Sankuru, die voorbij Lusambo loopt, den Lubefu, den Fini-
Lukenie, afleiding van het Leopoldmeer, en den Kwango,
waarin de Kwilu-Djuma vloeit.
Al die vertakkingen komen samen in eenen enkelen
stam, den vroegeren Kwa, die door eene engte van nauw
400 meters breed op ruim 20 kilometers lang loopt en, te
Kwamouth, door eene breede monding in den Congo stroomt.


De Ubangi.

De Ubangi ontstaat in de Blauwe bergen, en draagt
in het bovengedeelte van zijnen loop den naam van Uele.
Zijn loop is belemmerd door talrijke watervallen. Hij ontvangt
de onstuimige Dungu, de Gada, de Bwere, de Gurba, den
Bomokandi, den Uere, de Bima, besproeit Vankerkhovenville,
Dungu, Bambili, Bima, Angu, Djabir.
Aan den voet der snelstroomingen van Gembele besproeit
hij Yakoma. Tusschen zijn ontstaan en Yakoma bedraagt
het verschil van hoogte 9oo meters. 'Op, sommige punten
bereikt de river 2000 meters breedte
,Nu groeit de Ubangi aan met den Bomu, die op de
noordelijke grens der kolonie loopt. De Bomu heeft snel-
stroomen, te Likasa, en watervallen die den naam dragen
van Goni en Hanssens; zijne voornaamste bijrivier is de
onstuimige Bili.
De Ubangi loopt voorbij Banzyville, wordt eene mach-
tige river en valt, al dwarrelend, van de rotsen, te Zongo,
beneden Mokoange, in de middenvlakte van Congoland.
Tusschen Yakoma en de snelstroomingen van Zongo (de
Olifant, enz.), vormt de bedding van den Ubangi vier
trappen door watervallen van elkander gescheiden. Verder






- 31 -


besproeit de Ubangi Libenge, hoofdplaats van het district
van den Ubangi.
In de vlakte wordt de Ubangi breeder en ondieper, en
verdeelt zich in menigvuldige armen. Talrijke eilanden en
zandbanken versperren zijne monding.

3. De Beneden-Congo.

In het Kristalgebergte vormt de Congo de twee en
dertig Livingstonewatervallen; deze bedragen eene lengte
van 36o kilometers, waarop de stroom omtrent 3oo meters
dieper daalt.
Op zijnen doortocht door het gebergte, ontvangt hij
den Inkisi, den Kwilu, de Lufu en de Pozo.



















De Congostroom te Boma.

Te Matadi, aan den westelijken voet der. Kristalbergen,
wordt de stroom breeder en bevaarbaar voor diepgaande
schepen. Nu begint de groote baai waardoor de Congo in
de zee vloeit. De stroom besproeit Boma en de punt
waarop Banana gebouwd is. Verscheidene eilanden lig-
gen in den vloed; het aanzienlijkste is het Matebaeiland,
waarop duizenden stuks vee grazen.






- 32 -


Te Matadi heeft de Congostroom 8oo meters breedte;
beneden Boma, 5 kilometers, en, te Banana, bereikt hij ruim
1i kilometers. Hij stort zijne grauwe golven met eene
zoo geweldige kracht in de zee, dat zij dertig kilometers
ver vooruitjagen, eer zij zich met het water van den At-
lantischen Oceaan vermengen.


Aankomst aan den Congo,

a ....Eenige oogenblikken later stevende de Albertville rond
de punt van Banana en vaarde majestatisch de prachtige baai
van den reuzenstroom in.
Woorden zijn machteloos om den overweldigenden indruk
weer te geven, die ons aangreep bij 't aanschouwen van het
grootsche tafereel, dat zich hier in zijne ontzettende schoonheid
voordoet. Stom van bewondering staarden wij over het onme-
telijke landschap, de reusachtige watervlakte, de aan lusthoven
gelijkende eilandjes, die langs alle kanten boven de rollende
wateren komen uitkijken, en hun weelderigen, sierlijken planten-
groei, scherp tegen den Afrikaanschen hemel afteekenen.
Golvend schieten de wateren van den stroom in breede
gulpen den Oceaan te gemoet, wiens dof gebruis nog slechts
in de verte weerklint, zoodat het de plechtige stilte niet ver-
stoort, die zoo geheimvol zweeft over deze afgelegen stranden,
fantastisch en vreemd, als vormden zij de voorhalle van het land
der wilde droomen ).

PIETER DE MEY. Van Antverpen naar Stanley-Pool.
Reisindrukken. Turnhout 1899. bl. 112.


Het Nijldal.

Bij dit dal behoort fde Rutshuru, die van de Virunga-
bergen in het Albert-Edwardmeer valt, er uitvloeit wonder
den naam van Semliki, en in het Albertmeer, op Engel-
schen bodem, verloren loopt.






- 33 -


Het Shiloangodal.

De kleine stroom Shiloango loopt door de vruchtbare
Mayumbestreken, en valt in de zee te Landana, op Por-
tugeeschen ground.
De Lukula is zijne voornaamste bijrivier.

Meren.

In 'de middenscheur van Afrika liggen aanzienlijke
meren : het Tanganikameer, het Moeromeer, het Bangwelo-
meer, het Kivumeer, het Albert-Edwardmeer, het Albert-
meer, het Victoriameer en het Nyassameer.

Het aanzienlijkste van degene die voor ons belang
opleveren, is het Tanganikameer.
Zijne oppervlakte bedraagt 35.120 vierkante kilometers.
Belgi6's oppervlakte bevat slechts 29.455 vierkante kilome-
ters. De lengte van het Tanganikameer is 640 kilometers,


de breedte verschilt van 30 tot 80 kilometers; de bodem
van het meer werd op 650 meters diepte bevonden; zijn
watervlak ligt 850 meters boven den zeespiegel.


Belgisch Congoland 3






34 -

In het jaar 1875, brak de Lukuga, die door eene
zandbank versperd of om eene andere oorzaak bijna af-
gesloten was, de hinderpalen d66r, en baande voor het
water van het Tanganikameer eenen uitweg, waardoor
het met groot geweld wegstroomde, schrikkelijke verwoes-
tingen veroorzakende op zijnen doortocht. Eene zoo groote
hoeveelheid water stortte naar den Lualaba, dat het water-
vlak van het Tanganikameer vijf meters zdnk.


De Tanganikaboorden.

( Gansch de kust van Oubwari, en vele andere van de Tan-
ganikaboorden zijn oprechte meesterstukken van Ons'Heeren schep-
ping : verbeeldt u een museum of eene tentoonstelling van beeld-
houwkunst, met allerlei witte steenen standbeelden van menschen,
dieren, monsters, planten, enz., alles in tien tot twintigdubbele
natuurlijke grootte, en op eene uitgestrektheid van eene uur of
twaalf verre, hier en daar afgewisseld door groene heuvels, spits-
afgekapte rotsen van verscheidene honderd voet hoogte, boven
dewelke eenige strooien hutjes en wat reuzenpalmen gelijk spelers
op een tooneel over den boord komen uitkijken; zet daar nog
nevens eenige diepe spelonken met allerhande geraamten. ge-
beenten, vormen en andere gedaanten van slangen, krokodillen,
rivierpeerden en andere wilde beesten, eindelijk hier en daar een
visschersdorp met kleine schuilhaven, waar er eene beek, door
bergspleten borende, al ruischend en al schuimend haar water
met den Tanganika komt vermengelen, en daarme8 alles hebt
gij de bleeke voorstelling van die schilderachtige zwarte oevers,
die bijzonderlijk bij nacht, in volle manegesching, betooverende
gezichten opleveren en Gods grootheid verkondigen ).
P. AM. VYNCKE ().

Het Kivumeer strekt zich uit, aan den voet der Virun-
gabergen, op 3.ooo vierkante kilometers, en op eene hoogte
van 1.280 meters boven het zeevlak. Geen ander meer ligt
zoo hoog. Zijn water stort in het Tanganikameer door den
onstuimigen en dwarrelenden bergvloed, den Ruji{i.

(1) Brieven van den E. P. Ameet Vyncke, III deelen. Midden-Afrika,
Algerie en Zangibar, Kibanga. Rousselare, J. DE MEESTER, 1898.






- 35 -


Het Albert-Edwardmeer (Muta-Nzigel heeft 4.480 vier-
kante kilometers uitgestrektheid, op eene hoogte van 920 meters
boven de zee.

Het Moeromeer heeft eene oppervlakte van 5.280 vier-
kante kilometers en ligt 970 meters boven het zeevlak. Op
den westelijken over, "die tot Belgisch Congoland be-
hoort, liggen Lukonzolwa en Kilwa, tegenover het eiland
Kilwa. Dit eiland en de oostelijke over behooren tot het
grondgebied van Rhodesia.

Aan het noordpunt van het Albertmeer, nabij den oor-
sprong van den Nijl, ligt Mahagi.

De waterspiegel van het Bangwelomeer, dat aan de zuid-
westelijke grens der kolonie paalt, verheft zich IIoo meters
boven de zee en beslaat 5000 vierkante kilometers. Door
den Luapula, stort zijn water in het Bangwelomeer.

Het Upembameer en het Kisalemeer, met menige andere
meren van minder belang, strekken zich uit in den Upem-
bagraben.

Het Leopoldmeer (2.344 vierkante kilometers) en het
Tumbameer (1.5oo vierkante kilometers) zijn overblijfselen
der vroegere zee, die Midden-Afrika overdekte.


Kusten.

De kusten van Belgisch Congoland aan de Atlantische
hoofdzee hebben eene uitgestrektheid van slechts 35 kilo-
meters, dit is ongeveer de helft der Belgische kust aan de
Noordzee.


Klimaat.

De temperatuur, de vochtigheid, de wind, tegelijk met
de hoogte, bepalen het klimaat van een land.






- 36 -


Belgisch Congoland, tusschen de keerkringen begrepen,
behoort tot de warme of tropische aardstreken.
Zijne ligging op den evenaar, tusschen de Atlantische
hoofdzee en de groote meren van het binnenland, veroor-
zaakt eene waterdamprijke luchtgesteldheid.

De kenteekens van het klimaat der evenaarsstreken zijn :
I regelmatige groote warmte en helder stralend licht;
20 overvloedige vochtigheid van den dampkring en
groote regens.

Warmte en licht.

De groote warmte wordt voortgebracht door de lood-
recht nedervallende zonnestralen en door de straling van
den verwarmden aardbodem.















Hut in Opper-Congoland.

Het koolzuur en de groote hoeveelheid waterdamp van
den dampkring, die de warmtestralen der zon opvatten,
brengen het meest bij tot de verwarming der lucht.
Zij laten integendeel de lichtstralen helder doorschijnen.
Dit opvatten der warmte door de vochtigheid van den
dampkring heeft ook voor gevolg dat, bij het ondergaan der
zon, de warmte op den aardbodem sneller verdwijnt dan wel






- 37 -


het licht. Er bestaat een vrij aanzienlijk verschil tusschen de
temperatuur van den dag en die van den nacht. In Kasai
bereikt die ongelijkheid soms 130; in Beneden-Congoland is
zij minder aanzienlijk. En dit is niet zonder gevaar in Con-
goland : vele ziekten spruiten daaruit voort.voor degenen
die de degelijke voorzorgen verwaarloozen.

In de warmste maanden duidt de warmtemeter gemid-
deld 280; des nachts daalt hij tot gemiddeld 200. Men
heeft nochtans soms hier en daar groote warmte bespeurd,
klimmende tot 36, 38 en 40o.
In het midden van den dag is de warmte z66 druk,
dat zij de blanken verplicht eenige uren rust te nemen.
In de koelste maanden klimt de gemiddelde warmte
tot 230; het gemiddeld minimum daalt soms tamelijk diep,
voornamelijk in de hooge streken.

Winden.

In Beneden-Congoland, aan den invloed der zee on-
derworpen, heerscht gedurende den dag de wester- of de
zuid-westerwind.

In Opper-Congoland waaien bestendig de passaatwin-
den. Deze zijn luchtbewegingen die, in de noorderbreedte
en de zuiderbreedte, regelmatig van het Oosten naar den
evenaar driven. Zij worden veroorzaakt door immer be-
staande ongelijke luchtdrukking aan den evenaar en in de
wederzijdsche breedten. Deze twee luchtstroomen ontmoeten
elkander en rijzen omhoog, als waren het twee baren die
tegen elkander stuiten, en driven dan, in hoogere lucht-
deelen, van beide kanten weder oostwaarts.
Daar de passaten regelmatig van koele naar warmere
streken waaien, zoo zijn het ook over 't algemeen droge
winden.
Deze selling heeft haar belang voor de luchtgesteldheid
van Katanga, waarover wij verder wat meer uiteendoen.







- 38 -


In het woud van Kondue Sankuru).






- 39 -


Vochtigheid.
De warmte, die in de evenaarsstreken heerscht, veroor-
zaakt eene aanzienlijke verdamping van het water, waarmie
Congoland zoo rijk bedeeld is, en verspreidt in den damp-
kring eene aanmerkelijke hoeveelheid waterdamp.
Deze vochtigheid veroorzaakt een overvloedigen regen
en begunstigt den plantengroei.
In het regenseizoen, dat ook het warmteseizoen is,
wordt dikwijls, soms dagelijks, de vochtigheid van de lucht
door de toenemende straling der verwarmde aarde omhoog
gedreven. Zij ontmoet koeler hoogten waar zij in water
wolken vergaat en samenstroomt; deze wolken vallen dan
plotseling op de aarde en verwekken stormen en orkanen;
deze zijn in het regenseizoen regelmatig, zeer geweldig,
en gaan gepaard met onweder.

Ziehier de hoogte, in millimeters, van den regenval, en het
getal der regendagen op verscheiden plaatsen van Congoland; deze
waarnemingen werden opgenomen in het jaar 1907.
PLAATSEN REGENVAL REGENDAGEN
Uere 1879 97
Duma 1186 85
Umangi 1384 71
Nieuw-Antwerpen 1575 120
Basoko 1659 94
Coquilhatville 1649 io6
Eala 1490 96
Irebu 1458 .99
Lukolela 1582 67
Bolobo 16oo.6 0o5
Nya Lukemba 1295 152
Kasongo 1280 66
Kabambare 1 573 io5
Lusambo 1273 75
Leopoldville 1468 94
Kimuenza 1177 74
Boko 1529 88
Toa o193 .92
Boma 929.8 77
Banana 606.5 65
Luluaburg 1541 126
Lukafu 1109 87





- 40 -


Seizoenen.

Rond den evenaar heerscht bestendig een wolkenring,
die gevormd en onderhouden wordt door de sterke ver-
damping in deze warme streek en door de aandrijvende pas-
saten. Deze gordel blijft, tegenover de aarde, in dezelfde
richting als de zon.
Daar de zon, naar hare schijnbare beweging, een deel
van het jaar, te weten tusschen den 21 Maart en den
22 September, benoorden den evenaar straalt, en in het
ander deel des jaars, bezuiden den evenaar, zoo volgt haar
de wolkenring, die den regen. aanbrengt in de streken,
in wier zenit de zon schijnt. Daarom is het regengetijde
ook het warm seizoen.
En daar de zon tweemaal het zenit van elke breedte
bereikt, bij hare op- en afgaande beweging, zoo mag men
zeggen dat er in Congoland vier seizoenen bestaan, die in
de volgende reke, voor de noorderbreedte, v66rkomen :
een groot regenseizoen, een klein droog seizoen, een klein
regenseizoen, een groot droog seizoen. Telkens heerscht
het regenseizoen, als de zon den zenitsstand bereikt.
Men begrijpt, dat deze seizoenen elkander regelmatig
afwisselen in de noorder- en in de zuiderbreedte. De
ongelijkheid der twee regenseizoenen is op volgende wijze
te verklaren : in de streken van de zuiderbreedte is het
water overvloedig; de verdamping en de drukking der pas-
saten brengen een rijken voorraad waterdamp aan den
wolkengordel, en zoo komt het dat, in hare reis van den
Steenboks-keerkring naar den Kreefts-keerkring, de zon het
groot regengetijde verwekt. Daar het Noorden slechter
bedeeld is met water, zoo brengt de wederkeerende wolken-
ring minder vochtigheid aan, en dan is ook de regenval
minder aanzienlijk.
Bezuiden den evenaar duurt het regenseizoen van October
tot half Mei, met eene kleine onderbreking in Januari en
February. Dit seizoen is dus veel minder gekenmerkt door
de regelmatigheid van den regenval dan door de menig-






- 41 -


vuldigheid en de hevigheid der onweders en orkanen,
( torniaden ) genaamd.
In Katanga, volgens de waarnemingen te Kambove
aangeteekend, bereikte het gevallen water in 19o8 de ge-
middelde hoogte van 1.259 m.
Het droog of koel seizoen heerscht in dezelfde streken
van Mei tot einde September. Gedurende dit tijdstip is
de luchtgesteldheid aangenamer' en verkwikkender.
Hoe de bergstreek rond het Tanganikameer er uit ziet
in het drooggetijde, lezen wij in het schrijven van eenen
reiziger
< Op dezen stond zijn we in het laatste deel van het
drooggetijde. Het landschap en is dus op verrena zoo aan-
trekkelijk niet, als in 't begin van de regentijden : het groen
is omtrent overall verdwenen, tenzij langs de been en in
de broken; de lucht, bij tijds zoo helder en doorschijnend
in het regentijde, is nu mistig en nevelachtig en verduikt
het verafgelegen gebergte. Maar de droogte heeft ook haren
goeden kant; nu en hebben we door deze verhinderende
graszee niet te waden; stroom en beek staan leeg; veel
moerassen liggen uitgedroogd ,. (')

Lengte van den dag. Avondschemering.

In hare schijnbare beweging boven en wonder den evenaar,
beschrijft de zon, voor al de breedten tusschen de keer-
kringen gelegen, tweemaal 's jaars, een' dagkring die lood-
recht op den gezichteinder staat.
Een gevolg daarvan is dat de bogen, door de zon boven
en wonder den gezichteinder aan den evenaar beschreven,
even lang zijn, en dat bijgevolg de dag en de nacht dezelfde
lengte hebben. Naarmate men zich van den evenaar of
evennachtslijn verwijdert, verandert deze lengte. Op den
breedtekring Ioo, duren de langste dag en de langste nacht
12.35 uren.


(I) G. VAN ACKER, loc. cit.








- 42 -


Een ander gevolg is de afwezigheid der avondsche-
mering. Deze is verwekt door de lichtstralen, die in
den dampkring weerkaatsen nadat de zon is ondergegaan.
Zij verflauwen naarmate de zon wegdaalt, en houden op
als de zon 160 wonder den gezichteinder bereikt. Hoe meer
de zon een schuinen stand heeft tegenover de aardbreed-
ten, hoe langer de avondschemering duurt. Deze is de
langste aan de aardpolen, de kortste aan den evenaar.
Zoohaast de zon wonder den gezichteinder zakt, weifelt het
licht korte stonden, en dan valt plotseling de duisternis op
de aarde.

Het klimaat in Katanga.

Katanga verschilt aanzienlijk van de andere gewesten
van Congoland.
Met de hoogte neemt de temperatuur af. Volgens Da-
vidson neemt zij dermate af, dat Ioo meters verhooging
zooveel geldt als eene afwijking van twee graden benoor-
den of bezuiden den evenaar. Op Iooo meters hoogte staat
de temperatuur gelijk met die der streken op 20 graden
breedte benoorden en bezuiden den evenaar gelegen. Daar
nu de hoogvlakten van Katanga gemiddeld 15oo meters
hoogte bereiken, en daar zij reeds om den Ioen parallelkring
liggen, zoo begrijpt men dat Katanga's luchtgesteldheid
met die der boorden van de Middellandsche Zee over-
eenstemt.

Katanga mag dus vrij aanzien worden als geen deel
uitmakende van de tropische streken.
Bestendig waaien er passaatwinden, die, uit koeler
streken komende, ook droge winden zijn. De vochtigheid
van den dampkring is minder aanzienlijk dan in de eve-
naarsstreken.
Het klimaat is koeler; de gemiddelde warmte bereikt
ongeveer 21o. Zekere hoogvlakten, zooals die van Kunde-
lungu, hebben eene allervoordeeligste luchtgesteldheid.






- 43 -


In 19o8 en 1909 teekende men de volgende waarne-
mingen aan : In de warmste maand, dit is in September,
klom de warmte tot een gemiddeld maximum van 31o9' in
19o8, en van 3205' in 1909, en tot een gemiddeld minimum
van 150 in 1908, en van 0oo in 1909.
In de koelste maand, dit is in Juli, bereikte het ge-
middeld maximum 250 in 1908, en 2608' in 1909; en het
gemiddeld minimum 906' in 19o8, en 403' in 1909.

Ziehier de waarnemingen te Kambove (Opper-Katanga)
in het jaar 19o8 aangeteekend :

1908


MAANDEN X


January 17 15.7 24.2 27.6 19.6 21.6 4.6mm
February 16.4 15.7 22.8 26.6 19.2 21.1 8.5
Maart 16.5 15.6 23.7 29 21.4 22.3 1.82
April 17.3 14.9 25.1 28.3 20.8 21.6 4.8
Mei 13.2 12 23.4 26.3 20.1 19.2
Juni 12 10.9 23.9 27 20.2 18.9
Juli 10.8 9.6 22.3 25 19 17.3
Augustus 14.2 12.9 25.6 29.1 22.2 21
September 17.1 15 29.4 31.9 25.5 23.5
October 19.5 18 28.5 30.5 24.5 24.2 5.0
November 18.4 15.2 25.3 27.7 20.6 22 6.67
December 16.4 15.8 23.4 26.3 20.3 21 9.95


Gemiddelde
dagwarmte
voor gansch
het jaar


15.7


14.3


24.8


27.9 21.1


21.1


3.44








Regenhoogten in millimeters, in de regenseizoenen van
Igo3 tot 9go8, te Kambove bereikt.

MAANDEN 1903-1904 1904-1905 1905-1906 1906-1907 1907-1908

September II.9 19.3 I
October 82.9 81.3 10.7 io5.7 47.6
November 128.3 134.1 273.0 112.5 192.0
December 263.9 296.9 290.8 248.6 239.0
January 340.9 238.0 271.0 174.2 143.0
February 280.4 188.2 171.6 149.9 245.2
Maart 115.1 147.3 272.0 121.7 56.6
April 6o.5 9.7 32.2 243.8 145.3
Mei 19i.6 n )
Juni )
Juli 1.8

Samen 1.272.0 i.115.1 1.333.2 1.177.5 1.o68.7


Bewoonbaarheid der kolonie.

De bewoonbaarheid is voorzeker eene der eerste en
hoofdzakelijkste voorwaarden voor een land, dat tot eene
bevolkingskolonie moet aangelegd worden.
In de evenaarsstreken van Belgisch Congoland is het
niet mogelijk een uitheemsch geslacht, zooals de blanken
van ons Noorden, in te planten en te doen gedijen. De
overgroote warmte, de vochtigheid van den dampkring en
zelfs de hevige helderheid van het licht, putten de krachten
der blanken uit, en zijn dus ongunstige voorwaarden voor
zulke kolonie.
De invloed van het klimaat belet nochtans geenszins
de gezondheid en de werkzaamheid van de blanken, afzon-
derlijk beschouwd, indien zij de noodige voorzorgen nemen
om aan de ongemakken der tropen te ontsnappen. Trouwens,
het voorbeeld van velen, die sedert lange jaren in de
warmste streken der kolonie werkzaam zijn, staaft dit gezegde.






- 45 -


Voorzichtigheid, krachtverwekkend voedsel, gematigde
bezigheden, verkwikkende vermaken en vroolijk gemoed,
zijn allerbeste behoedmiddelen tegen verslapping en ont-
moediging, twee oorzaken die, in den blanke, gunstigen
ground bereiden voor de tropische ziekten.
Dezelfde eigenschappen van het tropenklimaat begunsti-
gen eene ongemeene vruchtbaarheid van den ground. Al de
planten, die in andere tropische gewesten groeien en er eene
bron van rijkdom zijn, ziet men ook in Congoland welig tieren.
Aldus zijn de twee hoofdvereischten ter kolonisatie
verwazenlijkt vruchtbaarheid van den ground en mogelijk-
heid van verblijf voor den blanke, en men mag verhopen
dat deze streken van Congoland bestemd zijn om eens
eene rijke landbouwkolonie te worden. Zoo luidt immers
ook het oordeel van al degenen die er landbouwonderne-
mingen en planterijen ingericht hebben.
Katanga, in welk opzicht men het beschouwe, verschilt
ten volle van de keerkringsstreken, en is aan de eigen-
schappen van het tropenklimaat niet onderworpen. De lucht-
gesteldheid, zooals zij zich voordoet, is, over 't algemeen
voor den blanke, licht om te verdragen, ja zelfs, volgens de
getuigenis van velen die er geleefd hebben, aangenaam en
gelijkejlde op het klimaat van Zuid-Europa. Zekere hooge
vlakten, zooals die van Kudelungu, zijn voornamelijk gezond
en geschikt om er de eerste ondernemingen aan te steken.
Op de hoogvlakten is de tsetsevlieg onbekend; ook de
malariakoortsen heerschen er niet.
De eigenschappen des klimaats van Katanga en de lessen
der ondervinding bewijzen, dat die streek ongetwijfeld tot
eene bevolkingskolonie kan aangelegd worden. Deze selling
wordt door geen enkelen deskundige tegengesproken (I).






(i) Zie de studied van Geneesheer Dryepondt in Bulletin de la Societg
beige d'dtudes coloniales, Juli-Augustus 1909 en in L'Expansion belge,
igo9, aflev. IX.













HOOFDSTUK III.


ECONOMISCHE AARDRIJKSKUNDE.



Natuurvoortbrengselen.

I. Plantenri.k.

BOSSCHEN EN GRASVLAKTEN.

Over het grootste gedeelte van het Congolandsche grond-
gebied strekken zich ongerepte bosschen uit, de tropische
oorwouden, waar de bestendige warmte en de overvloedige
vochtigheid die in den dampkring drijft of stortend op
de aarde valt, een weelderig en immergroen
bladerensieraad onderhouden en den plan-
tengroei mild begunstigen.
Op de moerassige gronden van de
zeekust groeien eigenaardige bosschen, man-
groven genaamd.

Rondom de bosschen treft men de
savannen aan : dit zijn uitgestrekte ruimten
half bekleed met lang en snijdend gras en half met ge-
boomte, inzonderheid met baobab-, acacia- en palmboomen.

Wordt de savanne, in drogere streken, kaal en dor,
beplant met roestig verwilderd gras en met struikgewassen,
dan draagt zij den naam van brousse.

De bosschen leveren verscheidene houtsoorten, timmer-
hout, lewerkbaar hout, schrijnwerkershout, enz. Doch groote







- 47 -


moeilijkheden belemmeren het vellen en het vervoeren der
boomen; de houthandel zal maar later ernstig kunnen
gedreven worden, wanneer men over gemakkelijke vervoer-
middelen zal beschikken.


Houtstapelplaats voor stoombooten.


Langs den stroom en langs de bevaarbare rivieren heeft
men stapelplaatsen ingericht, waar de stoomschepen voor-
raad brandhout bereid vinden.


Het Evenaarswoud.

(( Verbeeldt u dat heel Frankrijk en Spanje 66n woud uit-
maken met boomen van zes tot vier en vijftig meters hoog.
De stammen, waaronder sommige een doorsnede hebben van
enkele duimen en andere van honderd twintig centimeters en
meer nog, staan zoo hekeldicht, dat ze in elkander groeien
en het zicht van den hemel of van de zon belemmeren. Werpt
nu van den eenen boom tot den anderen reepen van vijf tot






- 48 -


veertig centimeters dikte; keert en wendt die in alle richtingen;
wringt ze tot strikken, knoopen, slingersnoeren en kransen; maakt
er reusachtige w's en m's van; plakt ze tegen de stammen of wentelt
ze er om, tot aan den top, als een Anaconda of eindelooze reu-
zenslang. Hangt daar heele hoopen bladeren en bloemen aan,
die met het takwerk de zon helpen wegsteken; laat ze nu bij
honderden, van de hoogste twijgen tot op enkele voeten van
den ground, naar beneden valley'; zet ze af met de wortels die
de woekergewassen in de lucht schieten; weeft er de wendingen
en de krinkelingen tusschen van het ingewikkelde speldewerk;
tooit ze op met kwispels en met vlechtsels; steekt er nu
rechts en links een macht van andere reepen en andere touwen
door, zoodat ze, goed kome 't uit en zoo verward mogelijk,
door elkander even; laat ze nu alhier en dan aldaar weg en
weder slingeren, zonder u met de keus van de ververi of met
den loop van de teekeningen te bemoeien. Laat nu in ieder
spriet of takkenoksel, op iederen uitgestrekten twijg, reuzenkoolen
en andere gewassen met zweerdwijsde bladeren, die men olifants-
ooren noemt, opschieten; laat daar heele tuilen standelbloemen,
dat wonder van de keerkringsstreken, groeien, met een behang-
sel van die dunne varens die zoo gemeen zijn in het groote
woud; bedekt taken, twijgen en slingerkruid met dikdonzig
mos dat op een groen pelskleed gelijkt.
En nu dat ieder boom, ieder stam, ieder stengel met zijn
tooisel van korstmossen en winden voorzien is en dat elk op
zijn plek staat, hoeft ge nog den bodem met een groen vloer-
kleed van phrynium, wilde gember en dwergheesters te bedekken.
Daar hebt ge het Evenaarswoud, het aloude en dichtbe-
wassen oorwoud s.
STANLEY (' .

EETBARE GEWASSEN.

De Cacao.

Men heeft reeds menig plantgeslacht beproefd, en men
kan, naar den bekomen uitslag, op de toekomst van vele
gewassen rekenen. De cacao schijnt er wel te zullen groeien.
De cacaoplant werd in het jaar 1884 in Congoland
ingebracht. De ondervinding leerde alras dat de ground en

(l) Naar E. DENYS : Onafhankelijk Congoland, I, bl. 235; Rousselaere,
Jules DE MEESTER, 1900, 2 deelen.






- 49 -


het klimaat van Mayumbe voor de cacaoplanten zeer voor-
deelig waren. Groote plantingen werden er aangelegd; een
tiental ondernemingen bezitten er 63.527 hectaren, waarvan,
in 19o8, 3704 hectaren beplant waren. In het jaar 1907
oogstte men 528.530 kilos in. In 19oo vervoerde men uit


* Cacaoboom (Mayumbe).


Mayumbe enkel 23 kilos; in 1907 klom de uitgevoerde
hoeveelheid tot 498.448 kilos.
Buiten Mayumbe, wordt de cacao nog gekweekt in
menige streek der kolonie, namelijk in het oostelijk ge-
deelte, en in het Aruwimi- en het Evenaarsdistrict.
Tot nu nog is de piijs van de cacao altijd geklommen,
ondanks de nieuwe voortbrengselen die ter market gebracht
werden.
Te Antwerpen stond de cacao, in het jaar 1902, tegen
1,18 fr. den kilo; in 1906, tegen 1.44 fr.; in 1907, tegen 2.25 fr.
In 1908, daalde de prijs op 1.70 fr.
Belgisch Congoland 4






- 50 -


In het jaar 1907 beliep de waarde van de uitgevoerde
cacao I.o53,I69 frank.

De koffie.

Men heeft koffieplanterijen aangelegd in talrijke gewes-
ten van Congoland, inzonderheid in Mayumbe en in de
districten van den Evenaar, van den Aruwimi en van Stan-
leyville.
De koffieboom groeit in de bosschen.
De koffie wordt grootendeels bewerkt in de werk-
huizen van Kinshasa en Coquilhatville; doch tot hiertoe is
de winst van den koffiehandel zeer gering, en er is spraak
het koffieboom-planten tijdelijk te staken.

Specerijen.

Onder de kruiden,' eigen aan de tropische gewesten
en geurige specerij opleverende, treft men vanielje, kaneel en
peper aan.

Warmoeskruiden.

Op drie plaatsen, in Beneden-Congoland, in Midden-
Congoland en in Opper-Congoland, heeft men belangrijke
kweekerijen van moeskruiden ingericht. Reeds geraken de
inboorlingen meer en meer op de hoogte van de warmoe-
zerij, en beginnen zij hunne voortbrengselen in de stand-
plaatsen der blanken te verkoopen.

De voornaamste vrucht is de maniok of broodwortel,
waarmede de inboorlingen hun shikwvange maken.

De maniok.

(( Te alien tijde 's jaars plant men die kostelijke plant der
warme streken; men moet maar een stek of stoksken hout er
van in den ground steken, en het schiet seffens op. Het groeit
als een klein boomken, van drij tot vier voeten hoog, met






- 51 -


schoone lancievormige bleekgroene blaArkens, van een tot negen
te zamen aan 'tzelfde scheutje, elk een klein vingerken groot :
die blaren, gestoofd, maken een allerbest groensel, dat door de
Negers en door ons zeer gegeerd wordt. Als de plant een
maand of zes gegroeid heeft, zijn er witte wortels aan, gelijk
brugsche peetjes, die allengskens dikker worden, en, na een
jaar of anderhalf, vollen wasdom bereiken, te weten gelijk groote
beetrapen van arm- of beendikte. Men schart de wortels uit,
en men mag de plant laten voortschieten ofwel er eene scheut
van afzetten; als het boomken twee drie jaar oud is, wordt de
vrucht hard en zuur, en is voor niets meer goed. Het beste
is dus wortels te trekken van een jaar oud; men peelt ze om
rouw of gekookt of gebraden wonder de asch te eten, ofwel er
eene soort van deeg van te maken, die smaakt tusschen terwe-
brood en aardappels; ofwel nog, men droogt ze in de zon, en
men stampt er meel van : dit is de zoogezeide tapioca, aller-
geschikt om meelpap en brood te maken, dat in smaak en in
voedzaamheid veel europeaansch bakkersbrood overtreft. Verstaat
ge dus wel hoe kostbaar die broodplant voor deze streken is,
en hoezeer wij de goddelijke Voorzienigheid moeten loven en
danken voor zulke weldaad, het bijzonderste levensmiddel onzer
Negers n.
P. AM. VYNCKE. -Brieven, III. bl. 20.

De goete aardappels en de igname zijn, met den ma-
niok, de meest gekweekte planten in Congoland.

De aardnoot of arachide is eene belangrijke handelwaar
om reden van de olie die men er uit trekt. De negers
verbruiken ze insgelijks in groote hoeveelheid.
(DDe aardnoot in onontbeerlijk tot het vervaardigen van
olie, zeep en reukwerk. Gemiddeld wordt eene ton drie-
honderd frank betaald; de stad Marseille, waar de belang-
rijkste Europeesche market van aardnoten gevestigd is, drijft
er eenen winstgevenden handel mede. Zonderling zal het
den lezer voorkomen, dat de olieboon zich aan den wortel,
wonder den ground bevindt; zij wordt driemaal per jaar in
Boven-Congo en tweemaal per jaar in de gewesten van den
Beneden-Congo geoogst.






-2 -

( Niets is zoo wetenswaard, als de wijze waarop de
aardnoot rijpt. Nadat de plant is uitgebloeid en de be-
vruchting heeft plaats gehad, verlengt zich de vruchtstengel
waaraan de eierstok gehecht is, en deze laatste buigt lang-
zamerhand ten gronde. Gewapend met een scherp puntje,
dringt hij regelrecht in de aarde tot op eene diepte van
acht of tien centimeters, zwelt van lieverlede, voleindigt
aldus zijne ontwikkeling en doet zijne korrels rijpen. De
vruchten of aardamandelen zijn drie tot vijf centimeters lang.
Zij zijn eivormig, loopen op een punt uit en hebben in
het midden veelal eene inham. De doppen bevatten twee,
soms drie korrels, van de grootte en den smaak onzer
hazelnoten ).
EDW. POFFIt.
Beschaving en rijkdom van Belgisch Congoland.

De rijst, door de Araben ingebracht, wordt gekweekt
in de streek der Stanley-Falls en te Kitobola.

Men plant ook sorgho, eene grasplant die als voedsel
gebruikt wordt. Als de plant rijp is, snijdt men er de aren
af, die gedroogd en gepeeld en tot meel gestampt wor-
den. De negers brouwen eene soort van sorghobier, pombe
genaamd.

Ook mais of turksche tar e wordt gekweekt. Deze plant
groeit overall welig en zonder veel zorglast op; op wei-
nigen tijd oogst men een rijken voorraad in. Ook treft men
rondom bijna alle dorpen maisplanterijen.


Fruitboomen.

In Congoland heeft men verscheidene fruitvruchten in-
gebracht, zooals de mangue, de papaye eene soort van
meloen, de dadel, de advokaat, de citroen, de oranje en
andere. Onder de inlandsche vruchten zijn de banaan en
de ananas de voornaamste.







- 53 -


Met den elaispalmboom is waarlijk de banaanboom een
der meest kenmerkende gewassen van de evenaarsstreken
van Congoland.
Er zijn twee soorten van bananen, de groote soort en
de kleine. Deze laatste is de aangenaamste en de meest
verbruikte. 't Zijn deze kleine bananen die men hier te
lande te koop aanbiedt met trossen van twintig, vijftig,
honderd en meer vruchten. Van den banaanboom benuttigt
men ook de bladeren en de vezels.

(( De bananeplant is een boomke of better gezegd een over-
dikke staal, zoo sappig als een lischstaal; zij is zoo dik als
een telegraafpaal, kan tot 3 en 4 meters hoog zijn en is ge-
kruind, en bezijden overhangen met groote levendig groene
bladeren van 2 meters lang op 1/2 meter breed.
De bananeplant is een schat voor de negers. Zij geeft een
gezond en kloek voedsel, beschut tegen de brandende hitte, en
groeit uiterst gemakkelijk. Ook vindt men ze overall; schier geen
huis zonder bananen er rond, en vele dorpen zijn ware bana-
nengaarden.
De reiziger in den Congo kent het lieflijk uitzicht der
bananendorpen : dat levend versch groen, te midden van 't bruin-
wendig groen der wilde grasstreek, verkwikt hem; 't verblijdt
zijn oog en zijn heart en geheel zijn gemoed a.
P. GARMYN. Veertien jaren in den Congo.

De- ananas is eene der aangenaamste vruchten van Con-
goland. Veel wordt zij naar onze landen overgebracht,
doch zij verliest in het vervoeren veel van haren natuurlijk
zoeten en sappigen smaak.
S(Men meent in Europa deze uitmuntende vrucht te
kennen, die een inheemsch gewas der heetste keerkrings-
landen is. Maar welk verschil tusschen de kwijnende konings-
appelen onzer broeikassen en die, welke men hier in 't wild
onder de schaduwe der boomen aantreft. Deze laatste,
wier liefelijken geur men twintig meters ver gewaar wordt,
overtreffen zelfs de ananassen, die de negers in het open
veld planten en waarme& zij de wegen hunner hoven om-
zoomen. Zulks is overigens het geval met het meerendeel
4 bis







- 54 -


der vruchten van deze streken : als zij in het lommer rijp
geworden zijn, zijn zij veel sappiger en behouden langer
hunnen aangenamen, fijnen smaak.
c De ananas is eene blijvende en krachtige plant, -
bijna een boom in Congoland, wier stengel opzwel-


Palmboomen.
Links de Borassus flabellifer.


lend tot eene vrucht wordt, samengesteld uit een groot
getal vleezige vakken, die platte zwarte zaadjes bevatten.

De bladeren, die eer taai en op de kanten met.
((De bladeren, die zeer taai en op de kanten met






- 55 -


schrikkelijke doornen gewapend zijn, worden meer dan
een meter lang. De inboorlingen trekken er vezels uit,
welke zij gebruiken om koordjes en zelfs stoffen voor klee-
deren te maken >. P. DE DEKEN.
Twee jaren in Congoland.

NIJVERHEIDSPLANTEN.

Ontelbaar zijn in Congoland de gewassen die tot het
even of tot het vlechten dienen. Men vindt er katoen, hen-
nep, ramie, dat op kemp gelijkt, jute of bengaalsche kemp,
raphia, waar men borstels van maakt; ook de vezels van
den baobab en van de menigvuldige palmgeslachten worden
tot menig gebruik gebezigd.

De baobab is een van de eigenaardigste boomen en wel
de grootste van Congoland. Hij schiet onregelmatig op,
met een knoestigen stam, bekroond met een verwrongen
en dooreenworstelend takkenwoud, en is om die reden
als timmerhout gansch onbruikbaar. Zijne vruchten han-
gen loodrecht neerwaarts en gelijken aan ratten, die men
bij hunnen start zou opgehangen hebben. Zij zijn zeer
geprezen door het apengeslacht, en daarom wordt soms
de baobab, de apenbroodboom genaamd.

De palmboomen, die zoo menigvuldig in al de keer-
kringsstreken groeien, bevatten olie.
Men onderscheidt verschillende soorten van palmboomen:
De elaispalm is een overheerlijke, groote, slanke boom,
met eene waaierige kroon van lange overhellende bladeren;
hij is in overvloed over gansch Congoland verspreid. Uit de
vrucht van den elaispalm trekt men palmolie; met zijn sap
make de inboorlingen eene soort van ongebrouwd bier,
malafu genaamd. De malafu of palmwijn heeft lavende en
verfrisschende hoedanigheden.
De borassus of waaierpalm draagt aan het uiteinde van
lange stelen bladeren, die zich gelijk waaiers openspreiden.
Zijn stam bereikt van zestig tot tachtig voet hoogte.








- 56 -






























































SCocosboomen.

Cocosboomen.






- 57 -


De' cocosboom is een hooge palmboom waarop een slag
van noten, de cocosnoten groeien. Deze cocosnoten, hard
van schors, bevatten een aangenaam olieachtig vocht, cocos-
melk genaamd. Met de cocosnoten vervaardigt men olie
en ook eene soort van boter.
In de keerkringslanden groeit ook de tabak. In Congo-
land gedijt deze plant; doch tot hiertoe heeft zij nog geene
aanzienlijke winst opgebracht.

Ult menige plant en boom vervaardigt men kleur-
stoffn, namelijk rood, blauw, paars en amarant.


PLANTAARDIGEI GOMSOORTEN.

Caoutchouc of vederhars.

De schors van zekere slingerranken en gomboomen
beat eene soort van melksap, waaruit men caoutchouc of
vcderhars vervaardigt. Men kerft de schors van de plant
of men snijdt in den wortel, en men vat de elastieke gom
die er uitloopt. In de behandeling dezer gom wordt het
water er uitgedreven, en dan blijft de caoutchouc alleen
behouden.
De caoutchouc-koophandel is zeer winstgevend en neemt
gedurig toe. Groote plantingen van gomboomen en lianen
worden jaarlijks aangelegd. In het jaar 19o8, werden 3.5oo ooo
boomen en lianen geplant. Deze planten gedijen over het
gansch Congolandsch grondgebied, en voornamelijk in
Beneden-Congoland, te Sanda-Sundi, en in het Ubangi-
en het Kasaidistrict.
Te Antwerpen werden in het jaar 1907, uit Congoland,
4.346.141 kilos caoutchouc ingevoerd; in 1908, 4.262.531 kilos,
en, in I9og, 3.492.332 kilos.
De vermindering van de hoeveelheid uitgevoerden caout-
chouc is toe te schrijven aan de wijzigingen, welke men
aan het economisch beheer van Congoland toegebracht heeft.
Zekere stammen werden van de belasting ontslagen. Daar-







- 58 -


enboven ziet het beheer af van het caoutchouc-telen in
zijne domeingoederen. Het staat in 't vervolg vrij aan de
inboorlingen caoutchouc en copalgom in te oogsten en
aan de handeldrijvers te verkoopen.
De overgang tot deze nieuwe doenwijze zal geschieden
in drie tijdstippen, telkens een jaar vaneengescheiden, en
zal aanvangen op den I Juli 191o.
Het beheer zal, volgens de plantsoort, eene som van 0.4o fr.
of 0.20 fr. lichten op elken uitgevoerden kilo caoutchouc.
De meest gekweekte caoutchoucplant in Congoland is
de Hevea; daarna komt de Ireh (Funtumia).


Caoutchouc-liane.
Landolphia Klainei
(Mayumbe).


Copal.

De copalgom, gebruikt in het vervaardigen van het
vernis, vloeit uit boomen die langs de waterloopen groeien.






- 59 -


Van dit product werden er i
land aangebracht :
in het jaar 194 . .
in het jaar 95 . .
in het jaar 19o6 . .
in het jaar 1907 . .
in het jaar 1908 ..
in het jaar 199 . .


n Antwerpen uit Congo-


938.698
754.052
912.336
I.050.295
1.618.895
854.279


kilos.
,)
i)
)
))
))




Gutta-percha.

De gomboom, die de gutta-percha oplevert, werd ook
met gunstigen uitslag in Congoland ingevoerd.


II. Dierenrijk.


Het Staatsbestuur
de veeteelt opgericht,


heeft een zestigtal standplaatsen voor
en bezit heden ruim 7000 stuks rund


en hoornvee. Het eiland Mateba, in Beneden-Congoland,
is een belangrijk middelpunt voor de runderteelt.
De hoeven worden meestal op de heuvelen aangelegd,
ten einde alzoo het vee aan het gevaar der tsetsevlieg te
ontrukken.






-60 -


Overal vindt men geiten, schapen en Twijnen.

Het paard, de eyel en de muileTel werden insgelijks
ingevoerd; doch de paardenfokkerij heeft nog geen voor-
namen uitslag opgeleverd.

De bijzonderste roofdieren zijn de luipaard, de panther,
de hyena, de jakhals, en, in de streek van het Moeromeer,
de leeuw.















In Opper-Congoland vindt men den olifant, den rhino-
ceros, het everTwijn en het wild {wijn; in de rivieren leven
rivierpaarden en crocodillen met de macht.

Pogingen om de olifanten tam te maken worden aan-
gewend te Api, in het Noorden van Uele, en geven vrij
gunstigen uitslag. Eenige kameelen worden te Leopold-
ville gebezigd, en men tracht deze dieren meer en meer
in Congoland in te voeren.

In de wouden leven vierhandige zoogdieren, apen, chim-
pamses en gorillas.
In het Semlikidal treft men den okapi aan.
Op menige plaats leven giraffen, groote benden buffels
en allerhande slag van hertegeiten of antilopen en gagellen.
In Katanga huizen vele Tebras; men heeft getracht,
doch te vergeefs tot hiertoe, deze dieren tam te maken.







- 61 -


De rivieren zijn over 't algemeen zeer rijk aan visch.

In de bosschen vindt men slangen, boas, hagedissen en
schildpadden.


44r


De Okapi.

Onder het gevogelte heeft men vooral op te noemen
hennen, pintaden, duiven, patrij~en. eenden, faganten, papegaaien,
bengali's, Twaluwen, arenden, speruners.
In het Ueledistrict kweekt men struisvogels.

Onder de insecten vindt men allerlei blinders, bijen, ook
eenen huidworm, die in de onderhuid van den voet dringt,
en, indien hij er niet uitgedreven wordt, er pijnlijke won-
den veroorzaakt.






- 62


Op vele plaatsen, inzonderheid in de valleien en langs
de waterloopen, huizen de tsetsevliegen, zoo noodlottig voor
menschen en dieren.
Eene plaag van Midden-Afrika zijn de mieren, waarvan
menigvuldige soorten bestaan De eigenaardige zeden dezer


A.. 14


insecten lokken de bewondering uit. Men ziet ze soms
bij heele kolonien om de eene of de andere reden verhui-
zen, en dan gebeurt deze optocht met eene buitenge-
wone orde. Het volgende verhaal van Pater DE DEKEN
geeft er ons een denkbeeld van.


De mieren.

(( Eens was het water der river zoo buitengewoon hoog ge-
klommen, dat een zwerm roode mieren naar het bosch most
vluchten dwars over een gebaanden weg heen. Die doortocht,
rond zeven uren des morgends begonnen, duurde, tot drij uren









- 63 -


na den middag. De rij, die verscheidene duimen breed was,
school nochtans ijlings voort, en iedere mier was geladen met
een broksken van den ouden nest, of van den voorraad dien
men reeds voor den winter bereid had.
Bij die gelegenheid heb ik ook kunnen waarnemen, met
welke bewonderensweerdige orde dergelijke verhuizing geschiedt.
De koningin, die veel grooter is dan eene moederbie, aangezien
zij bijna drij centimeters lang is, wordt door een sterk geleide
omringd. Van weerskanten is de kolom gedekt met eene dubbele


rij van de grootste mieren uit den troep. Deze gaan vooruit
op hunne achterpooten en de kinnebakken wijd openstaande,
gereed tot den aanval. Wee den vreemden mieren die het
durven wagen de bende in den weg te loopen : zij worden
aanstonds omgebracht, en hare lijken aan den eenen kant ge-
worpen. Smijt men een takje te midden van de schaar : aan-
stonds ziet men de wachten naar alle kanten rondloopen, op
eenen afstand van vier of vijf meters, om zich te vergewissen
van het gevaar dat hen bedreigt. Terzelfder tijd houdt heel de
bende still, iedereen legt zijne vracht neer en bereidt zich tot
het gevecht. De tocht wordt slechts voortgezet na de terugkomst








1.- 64 -


der wachten die, zich vanher op de achterpooten oprichtende,
de verweerlinie uitmaken . .
Wat echter het meest te bewonderen valt bij die tochten
van roode mieren, is dat een beekje, meer dan twintig centi-
meters breed, ze niet tegenhoudt. Zij trekken er over ik
heb het met mijne eigen oogen gezien op eene brug die
menschen nooit zouden kunnen namaken.
Wanneer de bende zulken hinderpaal ontmoet, dan loopen
de verkenners aanstonds uiteen, de eenen opwaarts, de anderen
afwaarts, waarschijnlijk om te zien of er nergens over het vlietje

















een tak ligt, die den overtocht zou vergemakkelijken. In het
geval waarvan ik getuige was, kwamen zij echter onverrichter
zake terug. Aanstonds gaan de groote mieren, die straks de
wacht gehouden hebben, aan het werk. Een zeker getal ervan
vergaart zich in een dichten hoop op den boord van het wa-
ter. waar zij zich stevig aan den ground vastklampen. Dit is
de pijler der levende brug welke men gaat optrekken. Op dien
eersten steunpilaar kruipen andere mieren, die met hunne vast
ineengestrengelde lichaampjes, waarvan het eene iets of wat voor
het ander uitsteekt, eene brug maken die naar het beekje over-
buigt, boogsgewijze kromt en, wanneer zij lang genoeg is, met
haar voorste einde allengskens op den overkant nederzakt. Op
die sterke onbeweegbare brug trekt de gansche schaar onge-
hinderd het vlietje over; niet een enkele mier valt in het water ,.
P. DE DEKEN. Twee jaren in Congoland.







- 65 -


Het ivoor.

Het ivoor of elpenbeen komt voornamelijk voort van de
slagtanden der olifanten. Men onderscheidt het hard en het
week ivoor. Zware en ronde slagtanden hebben gewoonlijk
de meeste waarde; men treft er aan die 60 en soms 65 kilos
wegen.
Het rivierpaard heeft insgelijks twee slagtanden die als
ivoor verkocht worden.
De voornaamste ivoormarkt is te Antwerpen. Men drijft
er grooten handel in die zaken. Gedurende deze vijftien
laatste jaren, werden te Antwerpen jaarlijks gemiddeld
3oo.ooo kilos verkocht.
Bijna al het ingevoerd ivoor dat er verkocht wordt,
komt uit Congoland; een klein deel komt uit Senegal.
In deze tien laatste jaren werd de volgende hoeveel-
heid te Antwerpen ter market gebracht

in het jaar 1900 333.ooo kilos
1901 327.0o0 ,
S 1902 370.0oo 1
g) 90o3 354.000 ,
ii 1904 293 ooo ,
n 19o5 338.000 o
n 1906 287.000
S 1907 327.800o
11 I9o8 347.000 "
n 1909 369.000 o


III. Delfstoffenrijk.

De eerste reizigers en navorschers hadden in de ver-
afgelegen streken van Katanga het bestaan ontdekt van
groote rijkdommen in erts van alien aard.


Belgisch Ccngoland 5






- 66 --


Toen die landstreken, in het jaar 1900, aan het Bij-
Tonder Comiteit van Katanga I(Comit6 Special du Katanga)
toevertrouwd werden, sloeg dit Comiteit aanstonds de hand
aan 't werk om de ertsgronden te verkennen. Te dien einde

a.0 .C.r-2 KTSONGO e 5 S o ss
\. U ljiji i

-- Lube KONGOLO
G IOL

\Kabinca f (11f LsJengwaE L BILE M a

*Sk *\ \ ANKO ORO } L I zIit ..
,Pal



--- u__, ___ ___ vW ._hm_




DISTKT an KATANGA

,4mpwe









KaarDISTRICKT van Kan
Minsreekrw
erd een verdrag gesloten met eene Engelsche maat-
uierse becrbaa Spoowecvan u-




ene1 rieer etho
DISTRCKTKaart van Katanga.





werd een verdrag gesloten met eene Engelsche maat-
schappij om opsporingen in Katanga aan te vangen Op
zesjaren tijd ontdekte men honderd drie en dertig liggingen






- 67 -


van koper, tin, goud, mica, enz. Nadien werden de studien
dapper doorgedreven en werd er met de ontginning begon-
nen, en, nu reeds, is eenigszins het mogelijk na enkele jaren
arbeid, een denkbeeld te hebben over de rijke grond-
schatten van Katanga.


Het koper.

Het koper werd in Congoland ontdekt door Livingstone
en Cameron.
Latere reizigers,. zooals Richard, Capello, Ivens, Le
Marinel, Delcommune, Diderrich, Cornet, enz., bevestig-
den het bestaan der kopergroeven, en waren overtuigd van
het groot belang dat die groeven zouden opleveren.
Men vindt in Katanga groen koolzuurhoudend koper-
erts, malachiet genaamd.
De kopergrond ligt in de opper-vallei van de Lufira
en bezuiden Lukafu. De koperstreek heeft eene breedte van
van 40 tot 60 kilometers en street zich uit van het Westen
naar het Zuid-Oosten, op eene lengte van 3oo kilometers.
In deze street ontdekte men honderd vijf en dertig lig-
gingen; de voornaamste ontginningspunten zijn Kambove,
Elisabethville (het vroegere Congoster), Ruwe, Dikuruwe, en{.
Naar de getuigenis van bevoegde mannen bevatten deze
liggingen overgroote schatten. Een hunner zegt : c(In twaalf
onderzochte mijnen, had ik zelf eene ertslaag verkend, gansch
door de werken doorgesneden, die I.8oo.ooo ton metaal
kon opleveren.
((Eene andere schatting, door een Amerikaanschen in-
genieur gedaan, sprak zelfs van 2.150.000 ton.
(( Nooit heeft iemand, die deze liggingen bezocht heeft,
deze schattingen tegengesproken, en ik houd staande dat zij,
uitsluitelijk gesteund zijnde op de hoeveelheid erts door de
studiewerken erkend, ver beneden de werkelijkheid blijven.
< Zoodus, in enkel twaalf dezer 135 ontdekte mijnen,
bewijst de hoeveelheid erts door de werken bevonden, dat
het metaal in dit klein gedeelte van de mijnvlakte, tot





- 68 -


tot 2.0oo.000 ton opklimt, en eene waarde bezit, tegen den
huidigen prijs van het koper, van drie milliard frank (I) .
Wat de enkele mijn van Kambove aangaat, daarover
schrijft M. Wangerm6e als volgt : (cHaar inhoud koper,
bepaald naar vele honderden ontledingen op bewerkte stalen
volbracht, bedraagt 15,80 o/o hetgeen eene hoeveelheid van
600.0ooo ton kopermetaal aanduidt (2) .

Het tin.

Eene aanzienlijke hoeveelheid tin werd ontdekt in eene
grondstreek die uitgaat van Ruwe en zich Noord-Oost-
waarts uitstrekt, op eene lengte van 160 kilometers. De
erkende waarde dezer liggingen overtreft honderd million
frank (3).

Het ijzer.

Eene derde grondstreek, bezuiden de eerste, bevat ij{er-
erts en magnetiet.

Het goud en het platina.

Het goud en het platina (wit goud) worden uit de
groeven van Ruwe en van Kambove getrokken.

Het diamant.

Op de boorden van zekere zijrivieren van den Lu-
alaba werd diamant ontdekt. Opzoekingen hebben op de boor-
den van de Luizirivier rotssteenen aan den dag gebracht,
die van denzelfden aard zijn als de diamanthoudende rot-
sen van de Kimberleystreek.

(1) M. H. BUTTGENBACH. Les mines du Katanga. Bruxelles A. Lesigne,
1908. blz. iI.
(2) E. WANGERMEE. Grands lacs africains. Katanga, blz. 132.
(3) M. H. BUTTGENBACH, blz. 10.







-6g -


Buiten deze schatten in Katanga's bodem verborgen,
werden nog in andere deelen van Congoland belangrijke
ontdekkingen gedaan.
In het district van Stanleyville heeft men kolenhoudende
gronden ontdekt. Mochten er koolgroeven gevonden worden,
zoo zou deze brandstof uiterst nuttig zijn voor de ont-
staande nijverheid. Doch, moesten de kolen ontbreken, dan
zal de nijverheid een rijken voorraad werkkracht vinden in
de talrijke watervallen der afruischende rivieren en berg-
vloeden.

IJeer heeft men ook nog gevonden in Maniema, Uele
en Mayumbe; Tink in de Ituristreek; {ilver en lood in May-
umbe.

Te Kilo (Ituri) is eene goudmijnontginning in volle wer-
king, met 1400 inlandsche vrij opgekomen werklieden. Er-
varen goudzoekers onderzoeken de bedding van de Aruwi-
mirivier, waarin goudhoudende gronden ontdekt werden.

In de Kristalbergen, in Katanga en op de boorden
van den Aruwimi, vindt men quarts, kalkhoudende rotsen,
graniet, schilfer- en {andsteenen.
Op menige plaats van Katanga, nabij het Moeromeer
en het Tanganikameer, in de streek van den Sankuru en
van de Virungabergen, bemerkt men aanzienlijke {outlagen.
In de Marungubergen borrelen {outwaterbronnen, die door
de inboorlingen gevat worden en waar ze de kostbare stof
uit trekken.


Landbouw.

De warme en vochtige luchtgesteldheid en de eigen-
dommen van den ground begunstigen de landbouwonder-
nemingen in de kolonie.






- 70 -


Tot hiertoe is de inlandsche plantenteelt weinig ont-
wikkeld. De negers zijn, over 't algemeen, landbouwers;
doch, in hunne natuurlijke afkeerigheid van den arbeid, be-
bouwen zij slechts het wonderlijk vruchtbaar land voor
zooveel hunne behoeften vereischen. Zij winnen inzonderheid
broodwortels, mais, boonen, aardnoten, zoete aardappels, enz.
Vele middelen worden aangewend om de negers tot
een better begrip van den akkerbouw te brengen en om
hun de voordeelen van den velbegrepen landarbeid te doen
beseffen.
Trouwens, eene der eerste noodwendigheden in de doel-
matige ontwikkeling der kolonie is de uitbreiding van den
landbouw. Zoo deze over gansch de evenaarsstreken nood-
zakelijk is, dan is zij het hoogstdringend in Katanga, waar
de opkomende nijverheid volkrijke samenhoopingen van blan-
ken en van negers zal doen ontstaan. De landbouw immers
moet in de mondbehoeften dezer bevolking voorzien. Ook
wendt het Bestuur allerlei pogingen aan in dien zin,
en ondersteunt het al de afzonderlijke landbouwonderne-
mingen.
De veeteelt zal een merkelijk deel der landbouwon-
dernemingen uitmaken; immers het vee is noodzakelijk voor
de bewerking der aarde en voor het trekken en het vervoe-
ren, zoowel als voor den understand der inwoners. Het in-
voeren van het vee in Katanga gaat gepaard met tal van
moeilijkheden, waar de aandacht der deskundigen op ge-
vestigd is. Onder deze hinderpalen recent men den grooten
afstand waar het vee moet overgebracht worden, en inzon-
derheid de tsetsevlieg glossinaa morsitans), die voor het vee
zoo noodlottig is. Om in deze onderneming te gelukken,
dient het voorbeeld nagevolgd door de naburige kolonien,
namelijk door Rhodesia, in zake van inrichting en ont-
wikkeling van landbouw en veeteelt gegeven.






- 71 -


Nijverheid.

Buiten den inlandschen landbouw, dienen nog eenige
bedrijvigheden van de negers aangestipt.
Overal groeien de banaanboomen
A en de menigvuldige geslachten van
palmboomen, wier vezels door de
negers tot verschillende gebruiken
benuttigd worden.
Men treft vele inboorlingen aan
die even, matten vlechten of manden
maken. Om reden van den grooten han-
del in caoutchouc en, over 't algemeen,
van het toenemend uitvoeren van koopwaren, neemt het
mandenmaken eene steeds klimmende uitbreiding.













Koper en ijzer hebben de inboorlingen overall voor-
handen. Smeden verwerken het ijzer tot messen, ketens,








armringen, wapens, enz.; anderen smelten koper en maken er
draden, ringen en kleine kruisen van, die tot geldwaarde






- 72 -


gebruikt worden. Bogen, pijlen en speren worden overall
toebereid.
De negers der rivierboorden vervaardigen vischvangst-
toestellen.
Een uitgebreid bedrijf is het maken van potten en
vaatwerk.
Ook een belangrijk ambacht is het maken van schuiten
of prauwen, die uit een enkelen boomstam gekapt worden
en soms tachtig en meer negers kunnen dragen.













Handel.

Uit Congoland worden uitgevoerd caoutchouc, ivoor,
palmvruchten, palmolie, copalgom, cacao, goud, tin, aard-
noten, koffie, kopererts, huiden, enz.
Bij het invoeren onderscheidt men de ruilhandelstoffen
en al wat tot het inrichten der kolonie vereischt wordt.
De ruilartikels bestaan voornamelijk uit weefsels, paarlen
en koperdraden die men mitako's noemt.
De aanleggingswerken der kolonie vereischen spoor-
baan- en scheepsmaterieel, alsmede al wat tot het oprichten
der nijverheden en ondernemingen noodig is. Daarbij voegt
men ook al de mondbehoeften die in Congoland worden
ingevoerd.

Ziehier, voor de jaren 1899 tot 1908, de waarde in
franken der tot verbruik in- en uitgevoerde waren :






- 73 -

Invoer :


van Belgischen Belgie's aandeel,
volledige waarde
oorsprong ten honderd


1899 22.326.000 15.593.ooo 70
1900 24.724.000 17.270.000 70
1901 23.10200oo 16.716.ooo 72
1902 i8.o8i.ooo 12.195.000 67
1903 20.896.000 15.700.ooo 75
1904 23.344.ooo 17.370.000 75
19o5 20.075000 13.889 000 67
1906 21.478.000 15.285.ooo 71
1907 25.182.ooo 18.027.000 .71
19o8 26.586.000 19.734.000 74


Uitvoer :

Belgie's aandeel,
volledige waarde naar Belgie ten honderd


1899
1900oo
1902
19032
g19o3

1904
19o5
igo6
1907
1908


56.068.ooo
47.373.00o
50.488.ooo
59.070.00o
54598.0oo00
51.891.ooo
53.032.00o
58.278.0oo
58.895.ooo
43 372.000


32.368.ooo
42.695.000
47.065.000
46.543.000
51.945.ooo
48.532.000
48.663.000
54.305.000
53.625.000
39.429.000


Is het cijfer van den uitvoer in 1908 nog al merkelijk
gedaald dan valt dit toe te schrijven aan de vermindering van
de hoeveelheid en tevens van den verkoopprijs van den caout-






- 74 -


chouc. Nochtans blijft de caoutchouc het voornaamste aan-
deel van den uitvoer; het bedroeg in 1908 ongeveer een
en dertig million frank. Op: den tweeden rang komt het
ivoor; in 1908 voerde men dit voortbrengsel uit voor on-
geveer zes million frank; daarop volgt de copalgom,
voor eene waarde van ruim zeventienhonderd duizend
frank.


Munt.

In het binnenland gebeurde tot heden de koopman-
schap bij middel van ruilartikels. Allengskens aan komt
het gemunt geld in omloop.
Volgens de koloniale wet (art. II) zijn de gouden en
de zilveren munten die in Belgie gangbaar zijn, wonder de-
zelfde voorwaarden gangbaar in de kolonie.
Het staat den Koning vrij, bijzondere kopermunt te
slaan voor de kolonie. Deze schikking werd reeds toegepast;
er bestaan nu voor de kolonie muntstukken van I centiem,
van 2, 5, 10 en 20 centiemen. Doch die munt is niet
gangbaar in Belgie.


Verkeermiddelen.

a) Verkeer tussehen Belgi ien de kolonie.

Tusschen Antwerpen en Belgisch Congoland bestaan
twee regelmatige stoomvaartlijnen : het Belgisch {eegenoot-
schap van den Congo (Compagnie belge maritime du Congo)
en de Woermanlijn.
In het jaar 19o8 vervoerde men van Antwerpen naar
Boma 14,500 ton koopwaren; uit Congoland bracht men
naar Antwerpen 3,55o ton.
In dit zelfde jaar vervoerde men nagenoeg 1200 reizi-
gers, zoo bij de opvaart als bij de terugvaart.







- 75 -


Andere lijnen stellen Boma in regelmatige betrekking
met Liverpool, Lissabon, Le Havre en Bordeaux.
In het jaar 1908 liepen n13 schepen van groote vaart
en 139 schepen van kustvaart de haven van Banana bin-
nen; te Boma landden 111 schepen van groote vaart en
99 schepen van kustvaart aan.

b) Binnenverkeer.

WATERWEGEN.

Het stroomgebied van den Congo bevat een wonderlijk net
van groote en bevaarbare rivieren, die samen eene lengte
uitmaken van .5.ooo kilometers, en langs waar men de ver-
afgelegen punten van het uitgestrekt grondgebied kan bereiken.
De zeeschepen varen den stroom op tot Matadi, aan
den voet van het Kristalgebergte. Op dit gedeelte van den
stroom liggen de havens van Banana, Boma en Matadi.
Leopoldville is de ligplaats der stoomschepen van de bin-
nenvaart.
De heerlijke Congostroom, die zijne grauwe wateren
van de uiterste grens af, d66r het hart der kolonie, tot
aan de hoofdzee voortduwt, is de voornaamste dezer water-
wegen.
Tusschen Leopoldville en Stanleyville heeft de stroom
eene bevaarbare lengte van I.600 kilometers. Tusschen
Ponthierville en Kindu wordt hij bevaarbaar op eene lengte
van 315 kilometers. Het bevaarbaar deel van den Lualaba,
tusschen Kongolo en de Watervallen van Kalengwe, heeft
eene lengte van 640 kilometers.-

I. Openbare stoomvaamidienst op den Beneden-Congo.

Een regelmatige dienst bestaat tusschen Boma, Matadi,
Malela, Banana en S. Paul van Loanda.

2. Openbaye vervoerdienst op den Opper-Congo.

Stoomschepen volbrengen een regelmatigen dienst tus-
schen Leopoldville en de voornaamste bereikbare punten.






- 76 -


Van Leopoldville tot S.tanleyville en terug, duurt de
reis 36 dagen, waarvan 22 dagen besteed worden aan het
opvaren, een dag voor het verblijf te Stanleyville, en r3
dagen voor de terugreis. De aanlegplaatsen zijn : Kwamouth,
Mopolenge, Yumbi, Lukolela, Irebu, Coquilhatville, Nieuw-
Antwerpen (Nouvelle-Anvers', Mobeka, Lisala, Bumba, Ba-
soko, Isangi, Rom6e, Stanleyville.
Tusschen Leopoldville en Pania-Mutombo (Kasai-San-
kuru) duurt de reis voor het opvaren 18 dagen, voor het
afvaren 12 dagen, met de volgende aanlegplaatsen : Kwa-


Werken aan den spoorweg der Kristalbergen.


mouth, Mushie. Bokala, Bandundu, Dima, Eolo, Manghay,
Lubue, Basongo, Bolombo, Isaka, Bena-Dibele, Ibaka, Lu-
sambo, Pania-Mutombo.

Tusschen Ponthierville en Kindu wordt een scheeps-
dienst ingericht. De afstand tusschen de twee uiteinden
bedraagt ongeveer vier dagen scheepvaart.













































Brug over den Inkisi.






- 78 -


c) Spoorwegen.

I. De spoorweg van Matadi naar Leopdldville

Deze spoorweg verbindt Beneden-Congoland met Opper-
Congoland, en loopt over het Kristalgebergte. De studien tot
het maken van dezen spoorweg werden aangevangen in
1888; in 1890 werd met de zware onderneming begonnen, en,
acht jaren later, waren al de moeilijkheden gedempt, en
het reusachtig werk voltrokken. De opening dezer belang-
rijke baan, die het eeuwenlang onbekend en ruw Afrikaansch
binnenland met onbreekbare banden aan de beschaving
vasthecht, werd luisterrijk gevierd in den loop der maand
Juli van het jaar 1898. De spoorbaan bestijgt de bergmassa
van den Palabala, tusschen de Pozo en de Lufu, die van
Zole, tusschen de Lufu en den Kwilu en die van Sona
Gongo tusschen den Kwilu en den Inkisi. Over de rivie-
ren en de valleien zijn kunstige bruggen geworpen, be-
staande uit een enkelen boog, die 6o, o8 en o10 meters
bereikt.

De voornaamste statics, buiten de uitgangsstatic van Ma-
tadi, zijn die van Kenge, Songololo, Tumba, Thysville,
Madimba, Dolo, Kinshasa en Leopoldville.

2 De spoorweg van Mayunmbe.

Tusschen Boma en de Lukularivier is een spoorweg
gemaakt van 80 kilometers lengte. Met dezen spoorweg,
die men eerlang zal doordrijven, worden al de voortbreng-
selen van de vruchtbare Mayumbestreek tot bij den Congo-
stroom aangebracht. Hij werd aangelegd in het jaar 1898
en voltrokken in 19g0

3. De spoorwegen van den Opper-Congostroom naar de Groote Meren.

a) De lijn der Stanley-Falls. Tusschen Stanleyville
en Ponthierville is de stroom belemmerd door rotsen, die







- 79 -


er snelstroomingen en watervallen veroorzaken, bekend on-
der den naam van Stanley-Falls. Een spoorweg verbindt
de twee uiteinden der bevaarbare deelen van den stroom.


Spoorweg in Mayumbe. '


De lijn heeft 127 kilometers lengte en wordt gebezigd sedert
den I September 1906.

b) De lijn van den Lualaba. Deze lijn, die eene lengte
zal hebben van 350 kilometers en Kindu met Kongolo zal
verbinden, is reeds ver gevorderd en zal eerlang voltrok-
ken worden.

4. Een ontwerp van spoorweg tusschen den Lualaba
en het Tanganikameer ligt thans ter studied.

5. Een ander ontwerp verbindt Stanleyville met Mahagi,
op het Albertmeer.

6. Andere ontwerpen liggen insgelijks ter studied; te
weten :
a) het ontwerp eener lijn die de mijnstreek met den
Lualaba zou verbinden;






- So -


b) het ontwerp eener verkeerbaan tusschen Leopold-
ville en Katanga. Daarvoor zou men de stoomvaart gebrui-
ken tot het uiterste bevaarbaar punt van den Sankuru,
namelijk tot Pania-Mutombo, en een spoorweg leggen van
Pania-Mutombo tot in Katanga.

7. De ontwikkeling der nijverheid in Katanga vereischt
gemakkelijke en spoedige verkeermiddelen met het buitenland.
Buiten de boven aangehaalde verkeermiddelen zullen de
nijverheidsproducten eerlang de volgende spoorwegen kun-
nen gebruiken :
a) de Engelsche spoorbaan van de Kaapkolonie naar
Rhodesia en Katanga, over Broken-Hill. Deze dringt in
Congoland te Sakania;
b) de oostelijke Portugeesche spoorbaan van Beira naar
den Zambesi;
cl de westelijke aangelegde Portugeesche spoorbaan van
de haven van Lobito, benoorden Benguela (Angola), naar
Kambove. Deze lijn zal wellicht de kortste vervoerbaan
wezen voor de voortbrengselen van Katanga's mijnstreek.

d) Gebaande wegen.

Van lieverlede vormt zich een net van berijbare wegen.
In het Ueledistrict wordt eene groote baan aangelegd
tusschen Buta (Itimbiri) en Redjaf (Nijl). Deze baan bestaat
uit drie deelen :
Ir Eene baan van Redjaf naar Dungu (Uele), eene lengte
hebbende van 3qo kilometers. Langs deze baan word een
dienst ingesteld bij middel van trekdieren, paarden, ossen,
ezels, muilezels, enz.
20 Een waterweg, de Uelerivier, bevaarbaar op eene
lengte van 370 kilometers, tusschen Dungu en Bambili.
30 Eene baan voor zelfbewegende rijtuigen tusschen
Bambili en Buta, door het tropische woud, 203 kilometers
lang. De rijtuigen die men gebruikt, kunnen, buiten een
voorraad water en hout voor 25 kilometers weg, 800 kilos
koopwaren vervoeren.






- 81 -


Op het einde van het jaar 1909, waren reeds 90 kilo-
meters van deze baan afgewerkt. Later zal een Decauville-
spoorweg tusschen Buta en Bambili gelegd worden.
De voornaamste wonder de andere voltooide wegen zijn:
I. de baan van Kasongo naar Uvira;
2. de baan van Buli naar Pania-Mutombo;
3. de baan van Kikondja naar Pania-Mutombo;
4. de baan van Kambove naar Lukafu, en verder naar
Kasenga en naar Kilwa;
5. de baan van Pweto naar Kiambi;
6. de baan van Lusambo naar Luluaburg;
7. de baan van Luluaburg naar Mutombo-Mukulu.

e) Postwezen, telegraaf en telefoon.

Er bestaan in Congoland ongeveer dertig postbureelen;
de opbrengst van het postwezen bedroeg, in 1908, 263.798
frank.
De telegraaf- en telefoondienst werd reeds vroeg inge-
richt. In het jaar 1893 werd het maken besloten eener tele-
grafische lijn tusschen Boma en het Tanganikameer, over
Matadi, Leopoldville, Stanleyville en Maniema. De werken
begonnen in 1894, en in 1898 bereikte men Leopoldville;
een jaar later was men te Coquilhatville. De draad hangt
over den stroom beneden Matadi.
Om de moeilijkheden te begrijpen die met het voltrek-
ken van dit werk gepaard gaan, denke men na, dat, tusschen
Leopoldville en Coquilhatville, 7.276 meestal ijzeren palen
opgericht werden; dat de draad over 156 rivieren loopt,
en dat, wonder andere, over de monding van den Kasai, de
afstand tusschen de twee draagpijlers 8oo meters bedraagt.
Het plaatsen van telegraaf en telefoon gaat insgelijks
vooruit in Katanga.
De telegrafische betrekkingen tusschen Europa en Con-
goland gebeuren door middel van eenen kabel, op den bodem
van den Stanley-Pool gelegd, tusschen Leopoldville en Braz-


Belgisch Congoland 6






S82 -


zaville (Fransch Evenaar-Afrika). Van Brazzaville loopt een
draad naar Libreville, aan den Oceaan; en Libreville staat
in betrekking met Europa door eenen zeekabel.

De aanzienlijke pogingen, aangewend om de verkeer-
middelen in de kolonie zoodra en zoo menigvuldig mogelijk
te ontwikkelen, hebben voornamelijk tot doel de inboor-
lingen gansch vrij te maken van de verplichting die hen
nog ten deele aan het jammerlijk dragersbedrijf verbindt.
Zij beoogen terzelfder tijd de regelmatige ontwikkeling
der veelbelovende gouwen van Congolands grondgebied,
inzonderheid van Katanga.
Katanga is immers van nu af bestemd tot een heer-
lijken bloei. Reeds is die streek, die, pas enkele jaren ge-
leden, de minst bekende en somberste van Midden-Afrika
was en droevig aangeteekend stond om de wreedheid
harer inwoners en om den donkeren nacht die haar om-
hulde, de belangrijkste gouw geworden onzer kolonie. De
nevel is opgerezen; de hemel is opgeklaard; wonderbare
schatten werden uit den ground aan het licht gebracht.
Overal ontstaat de verzekering van buitengewone vrucht-
baarheid; de verkeermiddelen nemen eene reusachtige uit-
breiding; van alle kanten richten zich de spoorwegen naar
de mijnen en groeven, alwaar de grootste bedrijvigheid
heerscht. Zooals op de goudvelden van Zuid-Afrika, zullen
eerlang op den bodem van Katanga het juweel onzer
kolonie groote steden en drukke nijverheidstreken ont-
staan. En vol bewondering zal men staren op al dat
wonderwerk, door de wilskracht en door de volharding
van 66n volk, van 66n man, in het leven geroepen.












TWEEDE DEEL.


HOOFDSTUK I.


BEHEER VAN BELGISCH CONGOLAND.

Het verdrag tusschen Belgie en den Onafhankelijken
Congostaat aangaande het afstaan aan Belgie van het
grondgebied van Congoland werd den 20 Augustus 1908
aangenomen door de Kamer van Volksvertegenwoordigers,
en den 9 September door den Senaat. De afkondiging
geschiedde den 18 October 1908.
Denzelfden dag werd ook de wet op het beheer van
Belgisch Congoland afgekondigd. Den 15 November 1908
begon Belgie het recht van opperheerschappij op hare
kolonie uit te oefenen. Denzelfden dag verscheen het eer-
ste summer van het A mbtelijk blad van Belgisch Congoland.

De vlag der kolonie is blauw met eene gulden ster.
Hare leus luidt : Arbeid en Vooruitgang

Inrichting.

Het grondgebied van Belgisch Congoland wordt ver-
deeld in twaalf districten.
De districten worden, naar de noodwendigheden, ver-
deeld in landstreken, sectors en standplaatsen.

De districten worden bestuurd door eenen Districtcom-
missaris; en deze wordt door een of meer Hoofdadjuncten
bijgestaan.












TWEEDE DEEL.


HOOFDSTUK I.


BEHEER VAN BELGISCH CONGOLAND.

Het verdrag tusschen Belgie en den Onafhankelijken
Congostaat aangaande het afstaan aan Belgie van het
grondgebied van Congoland werd den 20 Augustus 1908
aangenomen door de Kamer van Volksvertegenwoordigers,
en den 9 September door den Senaat. De afkondiging
geschiedde den 18 October 1908.
Denzelfden dag werd ook de wet op het beheer van
Belgisch Congoland afgekondigd. Den 15 November 1908
begon Belgie het recht van opperheerschappij op hare
kolonie uit te oefenen. Denzelfden dag verscheen het eer-
ste summer van het A mbtelijk blad van Belgisch Congoland.

De vlag der kolonie is blauw met eene gulden ster.
Hare leus luidt : Arbeid en Vooruitgang

Inrichting.

Het grondgebied van Belgisch Congoland wordt ver-
deeld in twaalf districten.
De districten worden, naar de noodwendigheden, ver-
deeld in landstreken, sectors en standplaatsen.

De districten worden bestuurd door eenen Districtcom-
missaris; en deze wordt door een of meer Hoofdadjuncten
bijgestaan.






- 84 -


Het bestuur der landstreken, sectors en standplaatsen
wordt door Landstreekhoofden, Sectorhoofden en Hoofden waar-
genomen. Zij staan wonder het gezag van den district-
commissaris.
Een zeker gezag wordt toegekend aan de inlandsche
hoofden, die door den Staat erkend zijn. Zij oefenen hun
ambt uit over hunne onderhoorigen, en oordeelen volgens
de inheemsche gebruiken wonder het toezicht der staatsover-
heden.


Districten

I. District van den Neder-Congo : hoofdplaats :
Boma.
2. District van den Midden-Congo : hoofdplaats:
Leopoldville.
3. District van het Leopold II-meer : hoofdplaats:
Inongo.
4. District van den :Evenaar : hoofdplaats : Coquil-
hatville.
5. District der Bangala : hoofdplaats : Nieuw-Ant-
werpen (Nouvelle-Anvers).
6. District van den Ubangi : hoofdplaats : Libenge.
7. District van den Uele : hoofdplaats : Niangara.
8. District van den Aruwimi : hoofdplaats : Basoko.
9. District van Stanleyville : hoofdplaats : Stanleyville.
10. District van Katanga : hoofdplaats : Kambove.
II. District van den Kasai : hoofdplaats : Lusambo.
12. District van den Kwango : hoofdplaats : Popo-
kabaka.

I. District van den Neder-Congo. Hoofdplaats : Boma.

Grenzen : De noordelijke, westelijke en zuidelijke grenzen
van Belgisch-Congoland tot aan den Inkisi; de Inkisi tot aan
zijne samenvloeiing met den Congo; de grens van Fransch-Eve-
naar-Afrika.






- 85 -


BOMA, hoofdplaats van Belgisch Congoland en van het
district van den Neder-Congo, op den rechteroever van
den stroom, is voorzien met haveninstellingen, die toelaten
er met diepgaande zeeschepen aan te landen.
Boma bestaat uit twee deelen : het eene, de bedrijvige
stad, langs den over gevestigd; het andere, de < officieele )
stad, op het toppunt van den heuvel op eenigen afstand
van den stroom gebouwd. Langs het water rijzen talrijke
gebouwen, handelshuizen en factorijen; op den heuvel staan
de bevallige woningen en de bureelen der Staatsoverheden,
de rechtbank, de kerk, enz. Tusschen beide deelen loopt
een stoomtram.
Van Boma gaat de spoorweg uit naar Mayumbe.
Te Boma zetelen eene rechtbank van eersten aanleg,
een beroepshof en een beroepskrijgsraad.

Banana ligt op eene punt aan den ingang der prachtige
baai van den Congo. Dank aan de nabijheid van den
oceaan, is de lucht van Banana frisch en verkwikkend.
Menig handelshuis heeft er zijn verblijf gevestigd.

Beneden Boma rijst het fort van Shinkakasa, dat over
gansch den ingang van den Congostroom het toezicht uit-
oefent.

Menig eiland ligt in den breeden stroom. Op Mateba
grazen duizenden stuks vee.

Benoorden Boma street zich Mayumbe uit met zijne
belangrijke planterijen en landbouwondernemingen, zooals
de Urselia.
De voornaamste standplaatsen zijn Temvo en Luki.

Lukula ligt aan het uiteinde van den spoorweg van
Boma naar Mayumbe.

Kangu (SI-Maria-Moll) is de middenpost der ending
der Paters van Scheut in Mayumbe.






- 86 -


Zambi is een centrum voor de veeteelt en den landbouw.

Matadi, op den linkeroever van den stroom, aan den
voet der Kristalbergen, is eene aanzienlijke standplaats van
Neder-Congoland, uitgangspunt van den spoorweg naar
Opper-Congoland. De zeeschepen kunnen den stroom op-
varen tot Matadi, waar de haven goed ingericht is. Al de
koopwaren die in of uit Congoland gevoerd worden, komen


Markt te Matadi.


te Matadi ten rechte. Ook heerscht hier, ondanks de on-
gunstige luchtgesteldheid en de ongastvrijheid der (Steen-
stad eene buitengewone bedrijvigheid, en bestaan er vele
handelshuizen.
De ending van Matadi en het ziekenhuis van Kinkanda
werden gesticht en bestuurd, van 1891 tot 1898, door de
priesters van het bisdom Gent, en worden thans bediend
door de Paters Redemptoristen.

Aan den spoorweg der Watervallen liggen Kenge, Son-
gololo, Tumba, vroegere hoofdplaats van het district der







- 87 -


watervallen, en Thysville, voortreffelijke standplaats, waar
de reizigers, na hunne eerste dagreis op den spoorweg, blij-
ven vernachten.

Aan de zuidelijke grens, op den linkeroever van den
Inkisi, ligt Tumba-Mani.

II. District van den Midden-Congo. Hoofdplaats : Leo-
poldville.


Grenzen
loopende op
Inkisi af tot


: Het district van den Neder-Congo; de parallel
30o kilometers benoorden Tumba-Mani; van den
aan zijne samenkomst met de river Lufimi; de


Haven te Leopoldville.


rechteroever van den Lufimi tot aan den parallel loopende door
Muene-Kundi; deze parallel tot aan den Kwango; den linker-
oever van den Kwango tot aan den Kasai; de rechteroever
van den Kasai tot 3o kilometers ten Westen der middaglijn
170, ten Oosten van Greenwich; eene lijn tot aan het punt
waar de 17 middaglijn de kam doorsnijdt die den Congo scheidt
van den Fini en het Leopoldmeer; deze scheidskam tot aan den
oorsprong der Moliba, bijrivier der Pama; de linkeroever van
de Moliba en van de Pama tot aan den Congo; de grens van
Fransch-Congoland.


1


i






- 88 -


LEOPOLDVILLE, hoofdplaats van het district van den
Midden-Congo, werd gesticht door Stanley in het jaar
1881, op den boord van den Stanley-Pool.
Te Leopoldville verbindt de spoorweg der Watervallen
zich met de ligplaats van al de schepen die den Opper-
Congo en de rivieren van het binnenland bevaren. De
ligging dezer standplaats heeft haar een aanzienlijk belang
gegeven, en hare groote ontwikkeling begunstigd.
Te Leopoldville verblijft de Apostolische Vicaris van
Belgisch-Congoland, en zetelt eene rechtbank van eersten
aanleg.
De haven is voorzien van kaaien, toegangsmiddelen,
bewaarplaatsen en slips, dit zijn ijzeren beddingen waarop
de schepen gevestigd worden en ter kalfatering op den
boord gebracht.

Aan den Stanley-Pool liggen ook Dolo en Kinshasa;

De spoorweg, na Thysville verlaten te hebben, loopt
niet verre van de belangrijke ending der Paters Jezuie-
ten van Kisantu, en bereikt Leopoldville, over Dolo en
Kinshasa.

Aan de monding van den Kasai ligt Kwamouth; en op
den linkeroever van den Congo, Tshumbiri, Bolobo, door
Hanssens gesticht, en Lukolela, opgericht door Stanley.


III. District van het Leopold II-meer. Hoofdplaats :
Inongo.

Grenzen : Het district van den Midden-Congo; de river
Pama tusschen de monding van de Moliba en haren oorsprong;
de scheidskam van den Fini en het Leopoldmeer tot aan den
parallel 1057' van de Zuiderbreedte; deze parallel tot aan de
Lokolo; de linkeroever van de Lokolo tot aan haren oorsprong;
eene rechte lijn die dezen oorsprong verbindt met het punt
waar de Luilaka de middaglijn 220 ten Oosten van Greenwich
ontmoet; deze middaglijn tot aan den Sankuru; de rechteroever






- 89 -


van den Sankuru tot aan hare samenvloeiing, met den Kasai;
de rcchteroever van den Kasai tot aan het district van den
Midden-Congo.

Dit district bevat vijf sectors : den sector van het
Meer; den sector van den Fini; den sector van de Lokoro;
den sector van de Lukenie; en den sector van de Luabu-
Lukenie.

Aan het meer liggen INONGO, hoofdplaats van het dis-
trict, Bali, Ganda, Hali, Bolia; aan den Fini, Mushie en Kutu;
aan de Lukenie, Lokapi, Dekese, Kole, Lodja, enz.

IV. District van den Evenaar. Hoofdplaats : Coquilhatville.

Grenzen : De districten van het Leopold II-meer en van
den Midden-Congo; de grens van Fransch-Congoland, tusschen
de Pama en de monding van den Giri; eene rechte lijn tot
aan het punt waar de scheidskam van den Congo en van de
Lulonga-Lopori bij den stroom uitkomt; deze scheidslijn voort-
gezet door den westelijken scheidskam van den Lomami tot aan
den parallel 20 van de Zuiderbreedte; deze parallel tot aan de
middaglijn 220 ten Oosten van Greenwich; deze middaglijn tot
aan het district van het Leopold II-meer.

Dit district bevat eene landstreek en zeven sectors :
de landstreek van de Maringa-Lopori, hoofdplaats : Ba-
sankusu;
den sector van Coquilhalville; den sector van Irebu;
den sector van Bola; den sector van Waha; den sector
van Lisaka; den sector van Boende; den sector van Mon-
dombe.

COQUILHATVILLE, hoofdplaats van het district van den
Evenaar, de oude Equateurville gesticht door Van G&le
en Liebrechts, is gevestigd aan de samenvloeiing van den
Ruki met den Congo.
Te Coquilhatville zetelt eene rechtbank van eersten
aanleg.






- go -


Coquilhatville is eene voortreffelijke en belangrijke stand-
plaats, alwaar groote handel gedreven wordt in vederhars.

In de nabijheid van Coquilhatville, op den over van
den Ruki, te Eala, werd eene belangrijke landbouwistichting
opgericht. Zij bevat een kruidtuin, een proefnemingstuin, en
eene hoeve. Men kweekt er al de planten die tusschen de
keerkringen kunnen leven; men gaat er hunne ontwikkeling,
hunne voortzetting en hunne opbrengst na.

Te Irebu, aan de monding van het Tumbameer gelegen,
werd een kamp ingericht vobr het onderrichten der land-
macht.

Basankusu ligt aan de samenvloeiing van de Maringa en
den Lopori.
Vele standplaatsen werden door den Staat in dit dis-
trict ingericht; wij stippen er eenige aan : Bikoro, aan het
Tumbameer; Ikenge, aan den Ruki; Bokote, aan de Busvia-
Tshuapa; Boende, Bokungu, Mondombe, aan .de Tshuapa;
Waka, aan den Momboyo; Lisaka, Momeka, Itoko, aan de
Lomela; Monkero, Bombimba, Baringa, aan de Waringa; Bon-
gandanga, Dikila, Ekutshi, Lokelenge, Etshushu, aan den Lopori;
Bola, aan den Momboyo.

V. District der Bangala. Hoofdplaats : Nieuw-Antwerpen
(Nouvelle-Anvers)'.

Grenzen : Het district van den Evenaar; de dalweg van
den Ubangi tusschen de monding van de Giri in den parallel
io30' van de Noorderbreedte; 'deze parallel tot aan de water-
scheilijn tusschen den Ubangi en den Giri; deze lijn en de
scheidskam tusschen den Ubangi en den Congo tot aan de
middaglijn 23030' ten Oosten van Greenwich; eene rechte lijn
tusschen dit punt en de samenvloeiing van de river loko of
Iloko met den Itimbiri; deze river tot aan haren oorsprong;
eene lijn tusschen dezen oorsprong en de scheilijn van den
Aruwimi en den Itimbiri; de zuidelijke zoom van het waterge-
bied van den Itimbiri-Rubi, voortgezet tot aan de monding






- 91 -


van den Itimbiri; de middaglijn van deze monding tot aan
de grens van het district van den Evenaar.

Dit district bevat eene landstreek : de landstreek van de
Mongala, en vier sectors : den sector van Nieuw-Antwer-


Eene straat te Nieuw.Antwerpen.


pen (Nouvelle-Anvers); den sector van Lisala; den sector
van de Giri en den sector van den Itimbiri.

NIEUW-ANTWERPEN (Nouvelle-Anvers), hoofdplaats van
het district der Bangala, is eene welingerichte en voorname
standplaats op den rechteroever van den Congostroom
gesticht.

Te Lisala bestaat een belangrijk kamp om de jonge
soldaten der landmacht tot hunnen dienst op te leiden.






- 92 -


In het district der Bangala wordt een groote handel
gedreven in vederhars; er bestaan vele standplaatsen langs
de rivieren en in het binnenland, zooals Mobeka, Dobo,
Bumba, aan den Congostroom; Moenge en Mandungu, aan
den Itimbiri; Monveda, Akula, Binga, Bokula, aan de Mon-
gala; Kutu, Mundjinga, Bayenge, Gali, Likingi, Yambata, Bud-
jala, enz.

VI. District van den Ubangi. Hoofdplaats : Libenge.

Grenzen : Het district der Bangala; de dalweg van den
Ubangi tusschen den parallel io30' van de Noorderbreedte en
de samenvloeiing van den Bomu en den Uele; de linkeroever
van den Uele tot aan de middaglijn 23030' ten Oosten van
Greenwich; deze middaglijn tot aan het district der Bangala.

Het district van den Ubangi is verdeeld in vijf sectors :
de sector van Libenge; de sector van de Lua; de sector van
BanTyville; de sector van Imese en de sector van Yakoma.

LIBENGE, ioofdplaats van het district van den Ubangi,
ligt op den linkeroever van den Ubangi, beneden Zongo.

Aan den Ubangi liggen ook Yakoma, Ban rville, beide
gesticht door Van Gele in 1889-go, Mokoange. boven de
Zongowatervallen, en Imese.

VII. District van den Uele. Hoofdplaats : Niangara

Grenzen : De districten der Bangala en van den Ubangi;
de nooderlijke en oostelijke grenzen van Belgisch-Congoland;
de waterscheilijn tusschen den Uele en den Aruwimi, en deze
tusschen den Aruwimi en den Itimbiri tot aan het district der
Bangala.

Het district van den Uele is verdeeld in vier landstreken.
de landstreek van den Rubi; hoofdplaats : Buta;
de landstreek van den Uere-Bili; hoofdplaats : Bambili;
de landstreek van de Gurba-Dungu; hoofdplaats : Dungu;
de landstreek van den Bomokandi; hoofdplaats : Niangara.






- 93 -


In de landstreek van den Bomokandi, liggen, aan den
Uele, NIANGARA, hoofdplaats van het district, Amadis, Van
Kerkhovenville, die ons den naam herinnert van kapitein
Van Kerkhoven en zijn strijden tegen de Madhisten; aan
den Bomokandi liggen Gombdri, Duru, enz.

Dungu, aan den Uele, in de landstreek van de Gurba-
Dungu, diende, met Ibembo (Itimbiri) en A madis, als steun-
punt in den strijd tegen de noordelijke en oostelijke vijanden.

In de landstreek van den Uere-Bili, aan den Uele,
liggen Bambili, op den gebaanden weg van Redjaf over
Dungu en Bambili naar Buta, Sufura, aan den Bomu,
Djabir (Bondo), Bili, Api, enz.

In de landstreek van den Rubi liggen Buta, Go, Aketi,
Ibembo, Djamba, aan den Itimbiri; Angu, Bima, aan den
Uele, enz.

VIII. District van den Aruwimi. Hoofdplaats : Basoko.

Grenzen : De districten van den Evenaar, der Bangala,
van den Uele; de middaglijn van Banalia tot aan den parallel
Io50' van de Noorderbreedte; van dit punt af, eene rechte lijn tot
aan den Aruwimi, op 15 kilometers wonder Banalia; de rechter-
oever van den Aruwimi tot aan de samenvloeiing van den Lumunu;
de linkeroever van den Lumunu tot aan zijnen oorsprong; eene
rechte lijn tot aan den oorsprong van den Lokali; de rechter-
oever van den Lokali tot aan zijne samenvloeiing met den Congo;
eene rechte lijn tusschen deze samenvloeiing en een punt aan
den stroom, op 15 kilometers boven de monding van den Lo-
mami; eene lijn die met deze river gelijk loopt op 15 kilome-
ters van den rechteroever tot aan den parallel van Bena-Kamba;
deze parallel tot aan den westelijken zoom van het waterge-
bied van den Lomami; deze zoom tot aan het district van den
Evenaar.

Het district van den Aruwimi is verdeeld in drij sectors :
de sector van Basoko, de sector van Yahila, de sector van
Mogandjo.

BASOKO, hoofdplaats van het district van den Aruwimi,
was eertijds eene versterkte standplaats, een steunpunt in
den strijd tegen de Arabieren.






- 94 -


Aan de monding van den Lomami ligt Isangi; aan den
Aruwimi, Bomane, Mogandjo; in het binnenland, Lokilo,
Yalusuna, Limbutu. Yahila, Elipa, Botandu, enz.

IX District van Stanleyville. I-oofdplaats : Stanleyville.

Grenzen : De districten van den Aruwimi en van den Uele;
de oostelijke grens van Belgisch-Congoland; de parallel 50 van
de zuiderbreedte tot aan den L'omami; de Lomami tot Bena-
Kamba.

Het district van Stanleyville is verdeeld in vijf land-
streken, die zelf 25 sectors bevatten :
De landstreek van de Stanley Falls; hoofdplaats Stan-
leyville.
A) De sector van Stanleyville.
STANLEYVILLE, hoofdplaats van het district, is eene stand-
plaats waar de grootste bedrijvigheid heerscht, en waar de
stoomschepen, van Leopoldville komende, aanleggen. Zij is
ook het uitgangspunt van den spoorweg, die den Congo
met het bevaarbaar deel van den Lualaba verbindt.
Te Stanleyville zetelt eene rechtbank van eersten aanleg.
In de nabijheid herinnert Romde de zegepraal door Five
en Chaltin op de Arabieren behaald.
B) de sector van de Lindi, met Bengamise, Bafwasende,
Kondolole, Makala;
c) de sector van den Aruwimi-Nepoko, met Banalia,
Panga, Bomili, Yambuya;

De landstreek van Opper-Ituri : hoofdplaats : Irumu.
A) de sector van Irumu; te Kilo zijn goudgroeven.
B) de sector van Mawambi;
c) de sector van Avakubi;
D) de sector van Nepoko;
E) de sector van Mahagi.

De landstreek van Ponthierville; hoofdplaats : Ponthierville.
A) de sector van Ponthierville.






- 95 -


Ponthierville is het oude Kirundu, door Ponthier tijdens
den strijd tegen de Arabieren ingenomen, en met zijn naam
herdoopt tot aandenken van den dapperen krijgsman.
Gelegen aan het uiteinde van den Spoorweg der Groote
Meren, is Ponthierville tevens het uitgangspunt der schepen,
die den Lualaba tusschen Ponthierville en Kindu bevaren.

1) de sector van Lokandu; hij bevat Lokandu. Motombi,
Kindu, Shuka.
c) de sector van de Lowa : hij bevat Lowa, Aluta.
D) de sector van Lubutu.

De landstreek van Maniema : hoofdplaats : Kasongo.
A) de sector van Kasongo.
Kasongo en Nyangwe waren de hoofdplaatsen der
Arabische macht. Sefu en Munie Mohara, woeste slaven-
handelaars, voerden er bevel. 't Was Sefu die te Kasongo
De Bruyne en Lippens deed ombrengen. De inneming van
Nyangwe en Kasongo door Dhanis verbrnjzelde voor immer
de macht der Arabieren in Congoland.
B) de sector van Kabambare;
c) de sector van Kama;
D) de sector van Matampa;
u) de sector van Shabunda;
F) de sector van den Lualaba;
De landstreek van den Rui{i-Kivu; hoofdplaats: Uvira.
A) de sector van de Uvira;
B) de sector van Baraka;
Kibanga, op den over van het Tanganikameer, was
de eerste stichting der Witte Paters van Kardinaal Lavigerie;
zij kreeg den naam van Lavigerieville. Later zochten de
missionarissen een gezonder oord, en stichtten, meer in het
Zuiden, Baudouinville.
c) de sector van Kalembe-Lembe;
D) de sector van Luvungi;
E) de sector van Nia-Lukemba;
F) de sector van Bondandane;
G) de sector van Rutshuru-Beni;






- g -


X Het district van den Kasai. Hoofdplaats : Lusambo.

Grenzen : De districten van het Leopold II-meer, van den
Evenaar, van den Aruwimi, van Stanleyville en van Katanga;
de zuidelijke grens van Belgisch-Congoland tot aan de oostelijke
waterscheiding van den Kwilu-Djuma; deze waterscheiding tot
aan de middaglijn 190 ten Oosten van Greenwich; deze middag-
lijn tot aan het district van het Leopold II-meer.

Het district van den Kasai wordt verdeeld in vijf
sectors :
A) de sector van den Sankuru.
LUSAMBO, hoofdplaats van het district van den Kasai,
is eene der best ingerichte standplaatsen der kolonie. Ge-
durende den strijd tegen de Arabieren was Lusambo eene
versterkte verschansing en een kamp. Nu is Lusambo het
middenpunt eener neerstige bedrijvigheid en de plaats eener
veelbezochte market.
In dezen sector liggen ook Lubefu, Bena, Dibele en
Bombai.
B) de sector van de Loange, met Basongo;
c) de sector van de Lulua;
Te Luluaburg is een der belangrijkste zendingsposten
van gansch Congoland gevestigd; deze werd gesticht door
den Z. E. P. Cambier, der Missionnarissen van Scheut,
Apostolischen Prefect van den Kasai.
D) de sector van Opper-Kasai, met Dilolo;
E) de sector van de Lukenie-Tshuapa, met Lodja;

XI. Het district van den Kwango. Hoofdplaats : Popo-
kabaka.

Grenzen : De districten van den Neder-Congo, van den
Midden-Congo, van het Leopold II-meer en van den Kasai;
de zuidelijke en westelijke grenzen van Belgisch-Congoland.

POPOKABAKA, hoofdplaats van het district van den
Kwango, ligt aan deze river.






- 97 -


Dima en Eolo, op den linkeroever van den Kasai, zijn
belangrijke standplaatsen van het vennootschap van den
Kasai.


XII. District van Katanga. Hoofdplaats : Kambove.

Grenzen : Het district van Stanleyville; de oostelijke en
zuidelijke grenzen van Belgisch-Congoland tot aan de middaglijn
23054' ten Oosten van Greenwich; deze middaglijn tot aan den
60 van de Zuiderbreedte; eene lijn tot aan het punt waar de
5o van de Zuiderbreedte de middaglijn 24o1o' ten Oosten van
Greenwich doorsnijdt; de 50 van de Zuiderbreedte tot aan den
Lomami.

Het district van Katanga bevat drie landstreken en
tien sectors

De landstreek van de Opper-Lulua :
A) de sector van Lukafu;
Deze sector bevat Kambove, Lukafu, Sampwe, Bukama.
B) de sector van Lulua, met Lulua, Ruwe, Kayoyo;
c) de sector van Kalonga, met Kalonga, Kilwa, Kasenga,
Kavalo, Elisabethville, Sakania.

De landstreek van den Lomami :
A) de sector van Tshofa;
B) de sector van Kabinda;
c) de sector van'Kabongo.

De landstreek van het Tanganika- en het Moeromeer :
A) de sector van Kiambi;
B) de sector van Kikondja;
C) de sector van Pweto;
D) de sector van Toa.


Belgisch-Congoland




University of Florida Home Page
© 2004 - 2010 University of Florida George A. Smathers Libraries.
All rights reserved.

Acceptable Use, Copyright, and Disclaimer Statement
Last updated October 10, 2010 - - mvs