Konstitisyon Repiblik Ayiti, 1987

MISSING IMAGE

Material Information

Title:
Konstitisyon Repiblik Ayiti, 1987
Uniform Title:
Constitution (1987)
Moniteur (Port-au-Prince, Haiti)
Physical Description:
1 online resource (xxxviii p.) : ;
Language:
Haitian French Creole
Creator:
Haiti
Publisher:
Presses nationales d'Haïti
Place of Publication:
Part-au-Prince, Haïti
Publication Date:

Subjects

Subjects / Keywords:
Constitutions -- Haiti   ( lcsh )
Constitution (1987) -- Haïti   ( ram )
Genre:
federal government publication   ( marcgt )
legislation   ( marcgt )
non-fiction   ( marcgt )

Notes

General Note:
Title from PDF t.p. (LLMC Digital, viewed on July 21, 2010).
General Note:
At head of title: Le Moniteur, journal officiel de la République d'Haïti, 142ème année, no. 36-A, mardi 28 avril 1987.

Record Information

Source Institution:
Columbia Law Library
Holding Location:
Columbia Law Library
Rights Management:
All applicable rights reserved by the source institution and holding location.
Resource Identifier:
oclc - 649453090
System ID:
AA00000626:00001


This item is only available as the following downloads:


Full Text
















This volume was donated to LLMC
to enrich its on-line offerings and
for purposes of long-term preservation by

Columbia University Law Library





















THE LIBRARIES

COLUMBIA UNIVERSITY


LAW LIBRARY









LE MONITEUR
JOURNAL OFFICIAL DE LA REPUBLIQUE D'HAITI
Paraissant AN 1846me Directeur
Lundi et le Jeudi de 1'Ind6pendance Henry Robert MARC-CH.
I I Major Forces Armees d


ARLES
'Haiti


1426me Ann6e No. 36-A


Port-au-Prince, Haiti


MARDI 28 AVRIL 1987


KONSTITISYON



REPIBLIK AYITI


1987


Presses Nationales d'Haiti Rue Hammerton Killick No. 233


le









































































































r

















Directeur
Paraissant Henry Robert MARC-CHARLES
Le Lundi et le Jeudi JOURNAL OFFICIAL DE LA REPUBLIQUE D'HAITI Major Forces Armies d'Haiti


142eme Annee No. 36-A PORT-AU-PRINCE Mardi 28 Avril 1987


NUMERO EXTRAORDINAIRE


LIBETE EGALITE FRATENITE
REPIBLIK AYITI

KONSTITISYON

REPIBLIK AYITI

1987
PREMYE KOZE

Pep ayisyen deklare Konstitisyon
sa a:

Pou garanti dwa li ki mare
jouk sa kaba ak k6d lonbrit lavi, ak
libete epi ak fouye bouske rasin bone
san bri san kont, anfbm anf6m ak
Declarasyon granmoun maj6 1804 la epi
ak Deklarasyon Inivesel Dwa Moun 1948
la.


Pou f6me yon
kote sosyete-a chita


nasyon .ayisyen
sou lajistis,


sou libbte ekonomik, sou politik chAmot
chemetres li.
Pou tabli yon Leta byen chita,
byen solid ak tout Kapasite li pou
li pwoteje tout vale li genyen, tout
koutim li, Grandet Maje li, endepandans
li ak vizyon nasyon an fe pou denmen
ii.
Pou chouke demokrasi-a fon
nan te, demokrasi ki made pou tout
kouran politik gen lavwa ochapit epi
pou garanti yo pa kapab touche okenn
dwa pep ayisyen an.
Pou bay tet ansann nasyon an
tout jar&t 1'ap bezwen nan dechouke
tout vye barye ki kanpe nan mitan tout
popilasyon an, nan aksepte nou f6me
yon s&l p&p la nan lang nou yo, nan
kilti nou epi nan rekonet dwa nou pou
nou fe pwogre pou nou jwenn enfbmasyon,
edikasyon, Sante, travay ak anmizman.
Pou asire li twa Pouvwa Leta
yo, ye chak rete nan w6l yo apa epi
pataj la fet yon jan konf6m nan enter&
fondalnatal nasyon an an premye.
Pou fonde yon rejim gouvenman
ki chita sou tout libete fondalnatal
yo ak sou resp6 tout dwa kretyen vivan,
sou lape sosyete a, sou jistis ekonomik
san paspouki, sou antant ak patisipasyon
tout popilasyon an nan tout gwo desizyon
k'ap angaje lavi tout nasyon an nan
yon dekonsantrasyon reyel.






'

TIT I
KONStNAN REPIBLIK AYITI
SIY VEVE LI EPI LOT SIY LI YO
Chapit I
Konsenan Repiblik Ayiti
Atik 1: Ayiti se yon sel Repiblik
la. Li pa kapab demanbre, Li s61 met
lakay lif Li granmoun maje. Tout Ayisyen
travay yonn ak 16t nan tet ansanm.
Yo tout gen lavwa nan peyi a. Tout
Ayisyen asosye yonn ak b1t fB yon s1l
sosyete.

1-1: Se P6toprens ki capital Ayitio
Se la gouv&nman an tabli biwo li. Men
si gen gwo nesesite 1 biwo a kapab
transfer l6t kote.

Atik: 2: Koul Nasyonal Ayiti
se ble-wouj.

Atik 3: Siy vev6 nasyon an se
drapo a ki prezante konsa:

3-1: Yon moso twal ble ak yon moso
twal wouj, menm long, menm laj6, ble
a anwo, wouj la anba nan pozisyon
horizontal.

3-2: Amwari Repiblik la reprezante
sou yon moso -twal blan byen kare nan
mitan drapo a.

3-3: Men sa nou jwenn nan amwari
Repiblik Ayiti:

Yon pye palmis ak yon bonet sou
tet flech li ki reprezante libete. Anba
lonbray pye palmis lan ki dekore ak
divas 6chantiyon zam nou te sezi nan
men l1nmi nou yo, gen paw6l sa a ki
ekri:

(MEN ANPIL, CHAY PA LOUD


Atik 4: S&l anbisyon Ayiti genyen
se LibBte, Egalite, Fratnnite.


4-1:
LadesalinyBn.


Ochan nasyon an,


Atik 5: Sel lang ki simante tout
Ayisyen n&t ansanm, se krey61 la. Krey6l


ak Franse se lang Ofisyel Repiblik
Ayiti.

Atik 6: Lajan ki s&vi an Ayiti
se goud. Li divize an santim.

Atik 7: K6lkeswa moun nan, kelkeswa
tandans ki ta vle. se ajenou tet bese
pou ta menm lonmen non li, lalwa kondane
sa net netale.

7-1: Ni p6tre okenn moun, ni non pyes
moun k'ap viv toujou pa fet pou figire
ditou ni sou lajan ni sou tenb ak
sou viyet peyi a, se menm bagay la
tou pou kay biwo leta, ni non lari
yo ak tout lbt bagay piblik.

Kanta pou p6tre moun ki mouri
deja, f6k se kb lejislatif la
sel-ki pou bay dizon li anvan sa fet.

CHAPIT II

KONSENAN TERITWA REPIBLIK LA

Atik 8: Men sa ki fe pati teritwa
Repiblik Ayiti:

a) Pati bb soleykouche zile Ayiti
a epi tout zile bb kote ii yo ki f6
pati teritwa a tankou lagonav, lat6ti,
Ilavach, Kayimit, Lanavaz, Gwoskay
epi tout zile ki nan lanmb teritwa
a.

Men limit teritwa Repiblik la:
B6 soley leve, se Repiblik dominiken.
Nan N6, se Oseyan Atlantik. B6 soley
kouche epi nan Sid, Se lanme Karayib
osinon lanme Antiy yo.

an) Tout z6n lanme teritwa a
zak tout zbn Iwen nan lanm6 li ki se
Azbn ekonomik Ayiti sal.

b) Milye ki sou tbt tout t6
ak tout lanm& peyi Ayiti.

8-1: Pbsonn moun pa gen lalwa vyole
teritwa peyi Ayiti.

Ni tou okenn dizon, pyes kontra
pa kapab siyen sou do pa menm yon ti
miyyt pati nan teritwa peyi a.


< LE MONITEUR>


.-No. 36-A Mardi 28 Avril 1987





No 3 d1II


-Atik 9: Se an Depatman, an
Awondisman, an komin, an katye, an
Seksyon Kominal teritwa Repiblik la
separe epi resepare axLkb.

9-1: Lalwa fikse kombe ki genyen.
Li bay limit yo chak, limit sa ki separe
yo ak sa ki resepare yo.

Li di jan yo 6ganize ak fason
pou yo mache.

Tit II
KONStNAN NASYONALITE AYISYEN

Atik 10: Lalwa tabli tout
prensip ki genyen konshnan Nasyonalite
ayisyen.

Atik 11: Depi manman oubyen papa
yon moun fAt Ayisyen epi li pa te bandon-
nen nasyonalite a 1l moun nan t'ap
fbt, li se ayisyen natif natal.

Atik 12: Moun kapab natiralize
pou li pran nasyonalite ayisyen.

12-1: Tout etranje ki gen rezidans
li epi li pase 5 ane netale sou teritwa
Repiblik la, li gen dwa natiralize
li vini Ayisyen si li konf6me li ak
sa lalwa di.

12-2: Men fbk yo tann 5 ane apre dat
yo fin natiralize yo a pou yo gen dwa
kandida nan eleksyon oubyen pou yo kapab
travay nan leta kbm fonksyon6 piblik,
depi se pa p6s konstitisyon an ak Iwa
peyi a rezeve pou Ayisyen natif natal
yo s~lman.

Atik 13: Moun pedi nasyonalite
Ayisyen li:

a) LA li pran nasyonalite l6t
peyi.
an) L6 yon Ayisyen aksepte yon
plas politik nan yon gouvenman etranje.
b) L6 yon etranje natiralize
Ayisyen rete pase twa ane n&tale
aletranje san li pa gen otorizasyon
konfbm otorite ayisyen ki plase pou
sa te ba li. Nenpbt moun li pedi
nasyonalite Ayisyen li nan kondisyon
sa a, li pedi li nat.


,Atik 14: Ayisyen ki natiralize
lii etranje kapab reprann nasyonalite
ayisyen li si li akonpli tout kondisyon
ak tout f6malite lalwa mete pou etranje.

Atik 15: Ayiti pa admit doub
nasyonalite nan pyes ka.

TIT III

KONSENAN SITWAYEN AN, DWA AK DEVWA
FONDALNATAL

Chapit I

KONSENAN KALITE YON SITWAYEN

Atik 16: Dwa sivil ansanm ak
dwa politik bay moun kalite sitwayen
li.

16-1: Lalwa bay nan ki kondisyon moun
kapab jwi ak egzese dwa sivil ak dwa
politik li, ni ki fason yo kapab sispann
osinon f6 li pedi dwa sa yo.

16-2: Ayisyen maj6 sou dizuit
an.

Atik 17: Tout Ayisyen net,kelkeswa
eta sivil yo, depi yo rive sou dizuitan
won, yo gen dwa egzese dwa sivil yo
ak dwa politik yo, depi yo akonpli
tout kondisyon konstitisyon an ak lalwa
prevwa.

Atik 18: Eksepte pou kek avantaj
ki rezeve pou Ayisyen natif natal
ki pa janm, bandonnen nasyonalite yo,
men apa sa, tout Ayisyen net egal ego
devan lalwa.

Chapit II



KONSLNAN DWA FONDALNATAL SITWAYEN YO
SEKSYON A
DWA LAVI LASANTE


Atik 19: Dwa lavi, dwa lasante,
dwa respekte pesonalite tout sitwayen
net alawonno leta fet pou bay dwa sa
yo tout garanti yo merite dekwa pou
ii konf6me li ak Deklarasyon Iniv6ese
dwa moun.


No. 36-A Mardi 28 Avril 1987 __....,..


mr


,





L M.No. 36-A Mardi 28 Avril 1987


Atik 20: Pou K41keswa rezon an,
Lajistis pa gen dwa made lanmb yon
kriminel.

Atik 21: Men sa ki gwo krim
trayizon: se antre nan yon lame etranje
pran lzam atake Repiblik Ayiti, se
antre nan sevis yon peyi etranje ki
nan ch6k ak Repiblik Ayiti, .se 1 yon
fonksyone v61 byen leta yo ba li dirije
osinon se chak fwa moun ki anchaje
fe respekte konstitisyon an fe kadejak
sou li ank6.

21-1: Kondanasyon gwo krim
trayizon, se travo fbse lavi diran
san okenn chans pou pinisyon an change.

Atik 22: Leta fet pou li rekonet
dwa pou tout sitwayen jwenn bon edikas-
yon, jwenn manje, jwenn tout sekirite
sosyal.

Atik 23: Responsablite leta,
se pou li kreye lopital, sant sante
ak dispans& nan tout kolektivite teritwa
peyi a pou tout sitwayen kapab gen
garanti y'ap pwoteje sante yo, y'ap
an sante epi y'ap jwenn swen Ie yo
malad.

SEKSYON AN
DWA SOU LIBETE CHAK MOUN

Atik 24: Leta bay garanti pou
li pwoteje libete tout moun.

24-1: Yo pa gen dwa pousib pesonn
moun, ni arete li, ni mete li nan prizon
si li pa fb zak lalwa defann.

24-2: Depi yo pa kenbe yon moun nan
men, yo pa gen dwa arete li, ni mete
li nan prizone F6k se yon manda moun
ki plase pou sa a voye ba li.



24-3: Men sa manda-a dwe genyen pou
yo ka egzekite li:

a) F6k manda a di akle, an krey6l
an franse, rezon pou arete moun nan
osinon pou mete li nan prison, epi
ki Iwa ki pini sa yo repwoche li a.


an) Fbk yo fe moun yo arete a
konnen sa ki nan manda epi li f6t pou
li resevwa you kopi menm moman an
tou.

b) F6k yo f6 moun nan konnen
li gen dwa pran avoka pa ii pou suiv
tout dewoulman afe a depi nan komansman
jis nan finisman.
ch) Depi yo pa kenbe yon moun
nan men, yo pa kapab voye manda arete
pesonn moun ant siz& nan aswe ak size
nan maten, ni yo pa kapab fouye kay
moun nan 1e sa yo.
d) Lalwa defann yo f dap piyanp
sou kretyen vivan pou fe li sBvi garanti.
Yo pa kapab arete okenn moun nan plas
yon 16t. Paske moun ki manje pwa se
li ki pou bay pwa.

Atik 25: L6 y'ap arete yon moun
osinon 1e y'ap mete li nan prizon,
depi li pa nan fe gwo k6blt, yo pa
gen dwa frape li, ni kaponnen li pou
dekontwole ii, sitou pandan y'ap
kesyonnen li.

25-1: Yo pa kapab kesyonnen okenn
akize deye do avoka li osinon dey8
temwen li chwazi.

Atik 26: Moun yo arete pa ka depase
karantuit8 san yo pa voye li devan
jij li pou konnen si arestasyon an
daplon ak lalwa osinon si jij la di
desizyon an pa te pran dapre lalwa.


26-1: Si moun lan an kontravansyon,
yo va voye li devan jij depa pou jije
ka a nat. Si ta gen deli yon koz ki
pi gray osinon ta gen krim ki fet,
moun ki koz li a pa bezwen pemisyon,
li ka annik prezante tet li devan
dwayen Tribinal Premye Enstahs ki la
pou okipe sa. komise a va esplike
Dwayen -any kibb pa li, va egzamine
sa brid sou kou pou we si arestasyon
an ak anprizonman an f&t selon lalwa.

26-2: Si arestasyon an pa dapr8 lalwa,
jij la va pase 16d lage moun lan tou-
suit, san pa gen ale nan kou Dapel,
Kasasyon osinon menm si ta gen opozisyon
pou egzekite 16d la.


,

.No. ~fiA Mardi 2A Avril 1IlF(7






No 3-AMrd 2 Arl 98-- O fER


Atik 27: Vyole Iwa sou libete
pesonel moun, se zak gwo ponyet sa
ye. Moun ki sibi domal konsa kapab
made tribinal ki la puu sa a pou li
pousib, ni moun ki voye fe zak la, ni
moun ki fe li a, epi kelkeswa moun
lan, kelkeswa nan gwoup li ye a.


27-1: Dapre Iwa penal, lwa sivil ak
lwa administratif, fonksyone ak anplwaye
leta responsab dirbk tout zak malondt
yo f6 nan vyole dwa. Tout responsablite
sivil zak konsa tonbe sou do leta tou.

SEKSYON B
DWA SOU LIBtTE LAPAWOL

Atik 28: Tout Ayisyen lib di
sa yo panse sou tout bagay ak nenp6t
mwayen yo pito.

28-1: Jounalis lib pou egzese metye
jounalis li si li rete nan prensip
lalwa tabli. Metye sa a pa gen okenn
otorizasyon pou pran pou li, ni Okenn
kontw61 l'ap sibi pou egzese li, sof
si gen lage.

28-2: Moun pa kapab f6se jounalis
deklare kote li jwenn enf&masyon li.
Men devwa jounalis la, se pou, li verifye
si enf6masyon l'ap bay yo egzak. Li
fet pou li respekte jan metye a mande
li kondi bak li.

28-3: Ni fot gray lapres komet, ni
16t abi libbte Lapaw61, se k6d penal
sa regade.

Atik 29: Moun gen dwa f6
revandikasyon, Yonn osinon plifye
sitwayen kapab egzese dwa sa a pou
pw6p tet pa yo, men yo pa janm kapab
fe li sou non yon gwoup.

29-1: Tout revandikasyon yo voye bay
pouvwa lejislatif la dwe pase nan chemen
nbmal pou pemet yo deside si
revandikasyon an gen vald.
SEKSYON CH
DWA SOU LIBETE KONSYANS

Atik 30: Tout relijyon ak tout
sevis lib. Chak moun gen dwa suiv


relijyon li ak sevis li, depi sa pa
kontarye lbd ak la pe piblik.

30-1: Pesonn pa gen dwa f6se pesonn
f6 pati yon felijyon osinon suiv.
anskyman relijyon ki pa dak6 ak kwayans
li.
30-2: Lalwa bay nan ki kondisyon yo
rekonnAt relijyon kapab fonksyone.

SEKSYON D
DWA SOU LIBtTE REYINYON AK LIBtTE
ASOSYASYON
Atik 31: Lalwa garanti libbte
asosyasyon ak libete reyinyon sou zafA
politik, Ekonomik, Sosyal, Kiltirel
osinon, sou tout 16t bagay ki vize
lap6, depi pa gen zam.

31-1: Pati gwoupman politik yo ap
lage k6 yo nan batay pou f6 vwa nan
,leksyon. Yo lib pou yo f6me ak pou
yo egzese aktivite yo. Yo fet pou
respekte tout prensip grandet maj6
nasyon an ak tout reg jwet demokrars
a. Lalwa fikse kondisyon pou yo vini
ofisyel ak jan pou yo fonksyone. Li
bay ki avantaj ak ki privilj ki reseve
pou yo tou.
31-2: Tout reyinyon kap fet sou wout
piblik, yo dwe aveti lapolis davans.

31-3: K6lkeswa asosyasyon an, pesonn
pa kapab f6se pesonn antre ladan li.

SEKSYON E
DWA SOU LEVASYON AK SOU ANSEYMAN

Atik 32: Leta garanti dwa levasyon
tout moun. L'ap asire fbmasyon popila-
sycn ar fet tout bon vre:

F~'arsyon kb moun yo, f6masyon
lespri yo, fomasyon bon ms.*

32-1: Leta ak kolektivite teritwa yo
responsab levasyon pep ayisyen. Yo
dwe mete lek61 gratis pou tout moun.
Yo dwe veye pou bon kalite anseyman
kapab bay nan sekt6 piblik ak sekte
prive yo.

32-2: Premye responsabilite leta se
travay pou tout moun ale lekbl. Se
sbl sa ki kapab pemet peyi a devlope.


'

No. 36-A Mardi 28 Avril 1987







'

Leta dwe ankouraje epi bay gwoup prive
ki antreprann travay sa a tout kout
men y'ap bezwen.

32-3: Ansbyman prima obligatwa pou
tout moun. Lalwa va fikse sanksyon
pou sa. Leta va bay elev prima founiti
klasik ak 16t materyel y'ap bezwen
gratis.

32-4: Anseyman agrikbl, koperatif,
teknik epi pwofesyonA1, se premye chay
leta ak kolektivite teritwa yo gen
sou do yo.

32-5: F6masyon preskole ak matene1
epi nonf6mel fet pou ankouraje.

32-6: Pbt lek6l etid siperye louvri
pou tout moun egal ego, depi yo gen
kapasite pou fe etid.

32-7: Leta dwe rete veyatif dekwa
pou chak kolektivite teritwa a: Seksyon
kominal yo, komin yo, depatman yo,
kapab genyen bon lekbl konsekan k'ap
mache daplon ak devlopman peyi a. Men
sa pa dwe, poutet sa, nan dezavantaj
anseyman agrikbl, pwofesyonel, koperatif
epi teknik ki fet pou gaye nan tout
komin yo.

32-8: Leta garanti moun andikape yo,
moun sevo siperye yo tout mwayen pou
yo degaje yo pou kont yo pou fe levasyon
yo epi pou yo vin net tet yo nan sa
y'ap fe.

32-9: Leta ak kolektivite teritwa
yo pran tout dispozisyon yo pou pouse
chak jou pi plis konbit alfabetizasyon
mas pep la. yo dwe ankouraje tout
sekte prive ki antreprann travay sa
a.

32-10: Anseyan dwe touche yon sale
minimum valab.

Atik 33: Anseyman an lib depi
anwo jouk anba. Men se sou kontw6l
lalwa moun egzese libete sa a.

Atik 34: Pesonn moun pa gen dwa
vyole limit yon lek6l, sof si y'ap
kouri deye yon moun yo kenbe nan men.


Okenn f6s leta pa kapab antre
nan yon lek6l si li pa gen otorizasyon
direksyon etablisman an.

34-1: Men dispozisyon sa a pa valab
I6 lokal lek6l ap sevi pou 16t bagay.

SEKSYON E
DWA SOU LIBETE TRAVAY

Atik 35: Gen garanti pou libbte
travay. Tout sitwayen gen obligasyon
bay tet yo nan travay yo chwazi a dekwa
pou yo kapab pran swen tet yo ak fanmi
yo. Yo dwe mete tet yo ansanm ak leta
pou tabli yon sistem sekirite sosyal.

35-1: Se dwa tout arpiwaye enstitisyon
prive osinon piblik pou yo gen yon
sal valab. Se dwa yo pou yo gen jou
repo, pou yo gen konje peye ak bonis
chak ane.

35-2: Leta garanti kondisyon travay
ak sale egal pou tout travaye, kit
fanm kit gason, kelkeswa relijyon yo,
opinyon politik yo epi kondisyon eta
sivil yo.

35-3: Gen garanti pou libete sendika,
Nenp6t ki travaye, kit sekte prive,
kit sekte piblik, li kapab antre nan
sendika metye 1'ap fe a pou defann
entered travay li selman.

35-4: Sendika, nan fondalnatal li,
dwe chita andey6 zafe politik. Li pa
la ni pou fe lajan ni nan zafe relijyon.
Yo pa ka f6se okenn moun antre nan
yon sendika.

35-5: Yo rekonet dwa fe grev selon
prensip lalwa tabli.

35-6: Lalwa bay ki limit laj moun
ka fe travay peye. Kek Iwa espesyal
va bay regleman pou travay timoun mine
ak pou moun k'ap travay kay moun.

SEKSYON EN
DWA SOU PWOPRIYETE

Atik 36: Lalwa rekonAt dwa pwopri-
yete prive Li garanti dwa sa a tou.
Li bay ki jan moun kapab achte, ki





No. 36-A Mardi 28 Avril 1987




No. 6-A ard 28 vril198 'LEMONIEUR


fason ou gen dwa jwi byen prive ou,
ki bb dwa ou rive sou byen ou. Tou
sa, se pou lalwa kapab jwenn mwayen
pou li asire w61 sosyal pwopriyete
prive dwe genyen dekwa pou tout moun
kapab posede selon mwayen yo.

36-1: Yo gen dwa espwopriye t6 yon
moun si yo konstate selon lalwa,
se nan avantaj tout moun alawonn 1'ap
fat. Pou sa, f6k yo peye met te a,
oubyen f6k se lajistis ki bay 16d konsi-
yen te a nan non met li pou vale kbb
tA a merite. Yo va fikse vale kbb
la 6apre deklarasyon moun ki espe nan
sa f6.Si yo bandonnen premye pwoje ki
te fA yo pran t6 a, yo va anile espwopri-
yasyon ki te fbt la. Yo pa gen dwa
fe yon 16t pwojb pou ranplase premye-
a. Jan lalwa di li a, f6k yo remet
met t6 a t& li san ti pwopriyete a
pa gen okenn lajan 1'ap remet. Espwo-
priye yon t& vini reyel tout bon vre,
se 1 pwoje ki te fB yo pran t6 a derape.

36-2: Nasyonalize epi sekestre byen
mobile moun pou zaf6 politik, lalwa
defann zak konsa. Yo kapab f6 yon
moun pedi dwa lejitim sou pwopriyete
li si gen yon jijman tribinal dwa komen
rann kont li selon tout dwa.

36-3: Dwa pwopriyete fe gen devwa
anv6 pwopriyete tou Yon moun pa
gen dwa sEvi ak pwopriyete li yon jan
ki kont entered tout moun alawonn.

36-4: Moun ki gen te, li fet pou li
travay li, pou li esplwate lii pou li
pwoteje li sitou kont ewozyon. Lalwa
prevwa sanksyon kont moun ki vyole
prensip sa yo..

36-5: PBsonn moun pa kapab pwopriyete
rivaji lanm6, sous dlo rivy&, min,
kary6. Se Pwopriyete piblik leta
bagay sa yo ye.

36-6: Pou moun lib f6 rech&ch ak esplwa-
te min, miny6, karye anba t6-a, pou
met t.e-a, moun yo bay konsesyon an
epi leta kabab jwenn yon pwofi valab
tou, se lalwa ki fikse tout prensip
ak kondisyon pou moun kapab jwi libete
sa a.


36-7: Lalwa fikse tout kondisyon pou
ou s&vi ak yon pwopriyete osinon pou
ou esplwate li.

Atik 37: Lalwa fikse tout Kondisyon
pou te kapab demanbre ak pou li remanbre
ank6 selon plan bganizasyon teritwa
a. Tou sa, se pou byen tout kominote
konsene yo. Sa dwe fbt nan kad yon
ref6m agr6.

Atik 38: Lalwa la pou li pwoteje
pwopriyete syantifik, liter epi atistik.

Atik 39: Abitan seksyon kominal
yo, se yo an premye ki gen dwa esplwate
t6 byen prive leta ki nan lokalite
yo.

SEKSYON F
DWA SOU ENFbMASYON

Atik 40: Leta fet pou li pran
radyo, journal, televizyon pou esplike
popilasyon an, an krey61 ak an franse,
tout lwa, tout arete, tout dekre, tout
ak6 entenasyonal, tout trete, tout
konvansyon ki kons&nen lavi nasyon
an.

Sl1 sa ki pa ladan li, se enf6masyon
ki kapab mete sekirite peyi a an danje.

SEKSYON G
DWA SOU SEKIRITE

Atik 41: KAlkeswa rezon-an, yo
pa kapab depbte yon moun ki gen nasyona-
lite ayisyen, ni f6se li egzile kite
t6 ayiti.


Okenn ayisyen pa kapab pbdi, poutet
afe politik, dwa jiridik li nasyonalite
li ba-li.


Ayisyen pa oblije genyen viza
otorizasyon pou antre ak pou soti nan
peyi li.

Atik 42: Okenn sitwayen, kit
li sivil, kit li milit6, li pa kapab
konparAt devan 16t jij, eksepte devan
jij konstitisyon an ak lwa peyi a made
pou li konpar&t la.


No. 36-A Mardi 28 Avril 1987


,LE MONITEUR




'~LE MON1TEUR~ No. 36-A Mardi 28 Avril 1987


42-1: Milit6 yo akize ki komet gwo
krim trayizon kont lapatri, se devan
tribinal dwa komen li f6t pou li konpa-
r6t.

42-2: S61 ka lajistis milit6 kapab
jije se:
a) L6 milit6 vyole regleman Many6l
Jistis Milit6-a
an) L6 gen ch6k ant manm F6s Lame
yo.
b) L6 milit6 f6 sa ki pa sa pandan
lag6.

Atik 42-3: Tout ch6k ant sivil
ak milit-, tout abi, tout move tretman
ak tout krim milite f6 nan travay li
sou yon sivil, se devan tribinal dwa
Komen sa f&t pou jije.

Atik 43: Okenn antre touye, okenn
sezi papye pa kapab fet kay py6s moun
si sa pa f6t dapre lalwa epi nan kondis-
yon lalwa made pou li f6t la.


Atik 44: Prizonye pwovizwa k'ap
tann jijman pa f6t pou yo nan menm
prizon ak prizonye k'ap sibi pinisyon
yo,

44-1: Selon Lwa ki genyen sou diyite
moun f6k lavi nan prizon yo tonbe daplon
ak respe yo dwe genyen pou kretyen
vivan.

Atik 45: Se sel lalwa ki gen
dwa di ki pinisyon yo dwe bay yon moun,
epitou ki fason pou yo ba li pinisyon-
an.


Atik 46: Yo pa gen dwa fose okenn
moun temwaye kont pw6p t6t li, ni kont
fanmi san li sou kat jenerasyon, ni
kont fanmi paralyans li sou 2 jenerasyon,
pou zak krimine1 oubyen pou domaj moun
osinon pou yon afe senp polls.

Atik 47: Yo pa gen dwa f6se pbsonn
moun prete seman si seman an pa nantbm
lalwa made pou li ye a.

Atik 48: Leta dwe veye pou sekt6
piblik ak sekte prive tabli yon kes
pansyon pou retrete sivil yo. Lajan


kes sa a va soti nan kotizasyon patwon
yo ak anplwaye yo, dapre baz ak regleman
lalwa fikse.

Lajan pansyon yon moun, se yon
dwa moun nan genyen, se pa yon fave.

Atik 49: Tout f6m kominikasyon
lib. P6sonn moun pa gen dwa vyole
sekr6 korespondans moun. -Se sel otorite
jidisy6, selon sa lalwa prevwa, ki
kapab mete limit nan lib6te korespondans
moun.

Atik 50: Selon Konstitisyon an
ak lalwa, yo f6t pou yo, tabli jiri
nan ka zak kriminel kote san koule
ak nan ka vyolasyon politik.

Atik 51: Lalwa pa kapab f% bak
pou kondane sa ki pase anvan li te
tabli, eksepte si lwa an fav6 sa k'ap
sibi kondanasyon.

SEKSYON H
KONSENAN DEVWA SITWAYEN YO

Atik 52: Privilej yon moun genyen
ak6z li se sitwayen oblije li gen devwa
sivik tou.

52-1: Devwa sivik, se tout responsabi-
lit4 yon sitwayen genyen nan sans moral,
politik, sosyal, ekonomik vizavi leta
ak lapatri. Men devwa sivik yo:

a) Respekte Konstitisyon an ak
siy vev6 nasyon an.
an) respekte tout lwa peyi a.
b) Vote l gen eleksyon san yo
pa f6se ou.
ch) Peye tout taks ou f6t pou
peye.
d) SAvi nanm jiri nan tribinal
e) Defan peyi a si gen lage.
6) Chache gen plis lespri epi
chache vin pi f6 chak jou.
en) Respekte lajan leta ak byen
leta san f6t
f) Respekte epi pwoteje anviwon
ou. g) Respekte byen pwochen ou
h) F6 tout sa ou kapab pou pwoteje
lape


i)
danje.


Pote sekou bay moun ki an


,


No. 36-A Mardi 28 Avril 1987







No 6AMrd 8Arl 91-L MNTU_


j) Respekte dwa libete 16t moun.


52-2: Lalwa ap pran sanksyon
moun ki vyole prensip sa yo.


kont


52-3: Gen yon sevis sivik obligatwa
pou fanm ansanm ak gason.
Lalwa bay nan ki kondisyon pou
li fat.

TIT IV
KONSENAN ETRANJE

Atik 53: Lalwa bay tout kondisyon
pou admit etranje antre nan peyi a.

Atik 54: Etranje ki scr t6 Repiblik
Ayiti, selon lalwa, li jwi menm protek-
syon ak tout Ayisyen.

54-1: Daplon avek tout sa lalwa di
konsenan dwa pwopriyete imobilye y dwa
pou egzese profesyon, pou fb komes
an gwo, dwa reprezantasyon pou komes,
dwa fB trafik esp6tasyon, etranje gen
dwa sivil, ekonomik ak sosyal yo.

Atik 55: Etranje ki gen rezidans
li an Ayiti gen dwa pwopriyete imobilye
ak6z kay li bezwen pou li rete.

55-1: Men etranje ki gen rezidans
an Ayiti, li kapab pwopriyete yon sel
kay nan yon awondisman pou li rete.
Kelkeswa ka a li pa kapab ap fe trafik
lweyaj kay.


kay,
yo.


Men sosyete etranje k'ap bati
genyen Iwa espesyal pou dirije-


55-2: Etranje ak sosyete etranje ki
gen pemi rezidans yo an Ayiti gen dwa
pwopriyete tou pou antrepriz agrikbl,
komesyal, endistriyl1, pou travay reli-
jyon, pou antrepriz pote sekou, pou
anseyman, depi yo rete nan limit ak
nan kondisyon lalwa fikse ba yo.


55-3:
te te
fontye


Pyes etranje pa gen lalwapropriye-
an Ayiti ki gen lizy6 ak liy
Repiblik Ayiti.


55-4: Dwa pwopriyete etranje yo kaba
senkan apre rezidans yo bout osinon


apre tranzaksyon sosyete yo fXmen,
jan lalwa fikse regleman pou transmit
ak likide tout byen etranje posede.

55-5: Tout moun ak tout konplis ii
yo ki vyole dispozisyon Iwa ki sot
pran la yo, y'ap pini yo dapre lalwa.


Atik 56: Peyi a kapab
ki four bouch nan lavi
dey6, selon sa lalwa fikse.


mete etranje
politik ii


Atik 57: Peyi a rekonet dwa azil
pou refijye politik.

TIT V
KONSENAN GRANDET
MAJE NASYON AN

Atik 58: Grandet Maje Nasyon
an chita nan kapasite tout sitwayen
genyen pou yo patisipe nan tout sa
k'ap fet nan peyi a. Se dirk dirbk
tout sitwayen fAt pou egzese dwa Grandet
Maje Nasyon an ba yo 1e genyen:

a) Eleksyon Prezidan Repiblik
la.
an) Eleksyon manm pouvwa lejislatif
yo.
b) Eleksyon tout 16t k6 Leta
osinon tout l6t Asanble Konstitisyon
an ak sa lalwa prevwa.

Atik 59: Sitwayen yo delege pouvwa
Grand&t Maje Nasyon an ba yo nan men
twa pouvwa sa yo:

a) Pouvwa Lejislatif la
an) Pouvwa egzekitif la.
b) Pouvwa Jidisye a.


Konstitisyon
sa a:Chak pouvwa apa


an tabli prensip


59-1: Twa pouvwa yo ansanm, se yo
ki baz fondalnatal 6ganizasyon leta
ayisyen ki se yon leta sivil.

Atik 60: Nan twa pouvwa yo, chak
gen responsablite pa yo apa. Yonn
pa sou kont de (2) 16t yo.

60-1: Pou Kelkeswa rezon an, yonn nan
pouvwa sa yo pa gen dwa wete menm yon


No. 36-A Mardi 28 Avril 1987.









'LE- MOITU No. 36- Mad 28Arl 9


ti yen nan responsabilite pa li pou
li bay de 16t yo. Ni li pa gen depase
limit konstitisyon an ak lalwa ba Ii.


60-2:
Ii f6.


Chak pouvwa s-1 responsab sa


CHAPIT I
KONStNAN TOUT KOLEKT]VIT]I
TERITWA YO EPI
DESANTRALIZASYON AN

Atik 61: Seksyon Kominal, Komin
epi depatman se yo ki f6me Kolektivite
teritwa Ayiti yo.

61-1: Lalwa kapab kreye nenp6t kolekti-
vite teritwa ank6.

SEKSYON A
KONSENAN
SEKSYON KOMINAL

Atik 62: Pati administratif ki
pi piti nan nannan teritwa Ayiti a,
se seksyon kominal yo.

Atik 63: Se yon konsey 3 manm
pep seksyon an chwazi nan elekayon pou
katran, se li k'ap adninistre chak
seksyon kominal. Yo kapab relonmen
manm konsby yo tout tan. Lalva bay
jan pou 6ganize seksyon kominal yo
ak fason pou yo mache.

63-1: Konsby Administrasyon seksyon
kominal la gen yon Asanble Seksyon
Kominal pou ede li nan responsabilite
li.

Atik 64: Obligasyon leta, se
pou li tabli nan chak seksyon kominal
tout sa ki endispansab pou f6masyon
sosyal, Ekonomik, Sivil, ak Kiltirel
popilasyon an.


Atik 65:
manm konsby
kominal, fbk:


Pou moun kapab vini
adninistrasycn seksyon


a) ii se Ayisyen epi li gen 25
an pou pipiti
an) Li rete nan seksyon kominal
la depi dezan anvan eleksyon an epi
l'ap kontinye rete la toujou.


b) Li gen dwa politik li epi
li pa janm kondane pou move zak.

SEKSYON AN
KONSENAN KONIN

Atik 66: Komin yo chef tet yo
sou plan administratif ak sou plan
finans. Konsey 3 manm chak Komin lonmen
nan eleksyon, se li k'ap administre
komin nan. Non Konsy la se konsey
Minisipal

66-1: Tit Prezidan konsey la, se Majis-
tra.
Li gen 2 Magistra adjwen pou ede
li nan travay li.

Atik 67: Gen Asanble Minisipal
ki la pou ede konsey la nan misyon
li Se reprezantan chak seksyon kominal
yo sitou ki va nan asannble Minisipal
la.

Atik 68: Konsey Minisipal la
chwazi pou katran. Yo kapab rechwazi
manm yo tout tan.

Atik 69: Lalwa bay fason pou
6ganize komin nan ak Konsey Minisipal
la epi ki jan pou yo mache.

Atik 70: Pou moun kapab (-~wazi
nan eleksyon vini mann yon konsAy Minisi-
pal f6k:

a) Li se Ayisyen
an) Li gen 25 an pou pi piti.
b) Li gen dwa sivil ak dwa politik
li.
ch) Li pa te janm kondane pou
move zak.
d) Li rete nan komin nan depi
twazan epi li pran angajman rete- la
pandan tout tan li manm Konsey la.

Atik 71: Administrasyon Santral
la, depi yo pande 11 sa, li dwe bay
Konsey Minisipal la yon Konsey Teknik
l'ap bezwen pou li f6 travay li.

Atik 72: Konsey Minisipal la|
Kapab kraze si gen f6t lesegrennenj
ki komet, si gen vye zak malontt osinon
si gen 16t zak yo fe espre yo kometl


.... No. 36-A Mardi 28 Avril 1981


!


"< LE MONITEUR>





No. 6-AMard 28Avrl 197 'T~E ONIEUR


pou twonpe noun, depi tribunal ki la
pou sa a rekonEt zak yo fet tout bon
vre.

Si kons*y la kraze, Konsey depatman-
tal la va pran dispozisyon pou ranplase
li. Li va avize konsey electoral pbmanan
an f6 li konnen li gen 60 jou dele
pou ii 6ganize eleksyon yon 16lt konsey
minisipal pou dirije enter komin nan
pou tan ki rete a. Se menm prensip
la ki dwe obseve chak fwa genyen yon
konsey minisipal ki kraze pou kelkeswa
rezon an.

Atik 73: Se nan avantaj komin
nan sel konsey minisipal la fet pou
li dirije tout sa komin nan posede.
Li gen kont pou li rann asanble minisipal
la ki pou b6 pa li, li fet pou li f&
rap6 bay konsey depatmantal la tou.


Atik 74: Se konsey minisipal
la an premye ki la pou dirije byen
fonsye prive leta ki nan komin ii.
Okenn trafik pa kapab fet ak byen sa
yo san asanble minisipal la pa bay
dizon li anvan.

Seksyon B

Konsenan Awondisman

Atik 75: Awondisman se yon patay
administratif ki genyen yonn osinon
plizye komin. Lalwa bay fason pou 6ganize
ak pou dirije yon awondisman.

Seksyon CH

Konsenan Depatman

Atik 76: Nan fason nou dekoupe
teritwa peyi a, se Depatman ki pi gwo
p6syon an. Li genyen plizyb awondisman.

Atik 77: Chak depatman sel met,
sel jij tout byen li genyen. Li gran-
moun.

Atik 78: Chak depatman gen yon
konsey 3 manm asanble depatmantal la
lonmen nan eleksyon pou katran pou
dirije depatman an.


Atik 79: Moun ki manm konsey
depatmantal-la yo pa oblije pran li
nan asanble depatmantal-la men f6k:

a) Li se Ayisyen epi li genyen
25 an pou pi piti.

an) Li rete nan depatman an depi
twazan anvan eleksyon epi li pran angaj-
man rete la pandan tout tan li manm
konsEy la.

b) Li gen dwa sivil li ak dwa
politik Ii epi pa te janm kondane pou
move zak.

Atik 80: Gen yon Asanble depatman-
tal ki fbme ak reprezantan chak asanble
minisipal yo pou ede konsey-ki la
tout tan nan travay li.

80-1: Gen l6t moun ki gen dwa
asiste reyinyon asanble a. Yo kapab
patisipe nan diskisyon yo san yo pa
gen dwa vote. Moun sa yo se:

a) Depite ak Senate depatman
an

an) Yon reprezantan chak asosyasyon
sosyopwofesyonel osinon represantan
sendika.

b) Delege depatmantal la.

ch) Tout direkt6 tout sevis piblik
depatman an.

Atik 81: L'ap kolabore avek admi-
nistrasyon santral la pou yo f6 plan
devlopman depatman an.

Atik 82: Lalwa bay fason pou
6ganize konsey depatmantal yo ak asanble
depatmantal yo epi fason pou yo mache.

Atik 83: Se nan avantaj depatman
an sl1 konsey depatman la fet pou li
dirije tout sa depatman an posede.
Li gen kont pou li rann asanble depatman-
tal la, ki b6 pa li, fet pou fB rap6
bay administrasyon santral la.

Atik 84: Konsey depatmantal la
kapab kraze si gen f6t lesegrennen,


No. 36-A Mardi 28 Avril 1987


>





'_L MOfEUR No._ 36-A_ Mardi_ 28__ Avrl 1987


si gen vye zak malonet osinon si gen
16tzak yo fB espre yo kom&t pou twonpe
moun, depi tribinal ki la pou sa a
rekonet zak yo fet tout bon vre. Si
konsey la kraze, administrasyon santral
la va lonmen yon konsey pwovizwa. Li
va avize konsby electoral la pou di
li gen 60 jou dele pou li 6ganize
eleksyon yon nouvo konsby depatmantal.

Atik 85: Pouvwa egzekitif la
va lonmen reprezantan li nan chak depat-
man. Reprezantan an gen tit delege.
Genyen yon vis delege yo lonmen tou
nan chak awondisman, li vini apre delege
a.

Atik 86: Delege yo ak vis delege
yo la pou 6ganize relasyon ant tout
sevis piblik yo epi kontwole yo. Men
yo pa gen okenn w6l lapolis pou yo
fe. Lalwa va fikse 16t responsabilite
delege yo genyen sou kont yo.

Seksyon D
Konsenan konsey

Entedepatmantal La

Atik 87: Yon Konsey entedepatmantal
va tabli pou ede pouvwa egzekitif la
nan travay li. Se chak asanble depatman-
tal ki va chwazi yon manm chak depatman
pou f6me konsey la.

87-1: Chak reprezantan va sevi
kontak ant depatman li ak pouvwa egzeki-
tif la.

87-2: Konsey entedepatmantal
la, nan tet ansam ak pouvwa egzekitif
la, yo va etidye epi yo va fe plan
,ou pwoje desantralizasyon ak devlopman
peyi a sou pwen sosyal ak sou pwen
ekonomik, sa vie di sou pwen komns,
agrik6l epi endistriyel.

87-3: Konsey entedepatmantal
la fet pou asiste reyinyon konsey minis
yo Ie yap diskite sou sa ki gen rap6
ak atik anvan yo. Manm yo gen dwa
vote tou si gen vbt kap fet.


yo ki f6t pou gen pouvwa tou- epi ak
dekonsantrasyon endistri yo nan avantaj
depatman yo.


87-5: Lalwa va bay jan yo oganize
konsey entedepatmantal la. Li va di
ki fason pou yo fB li mache. Li va
tabli tou konbe fwa li kapab patisipe
nan reyinyon konsey yo.

Chapit II

Konsenan Pouvwa
Lejislatif la

Atik 88: Pouvwa lejislatif la
ap travay ak 2 branch pou reprezante
pep ayisyen an. Se Lachanm despite
yo ak Lachanm Senate yo ki fbme kb
14gislatif la oubyen palman an.


Seksyon A.

Konsenan Lachanm
Depite yo

Atik 89: Lachanm despite yo, se
yon sel kot fanmi. Se sitwayen yo
ki vote pou lonmen despite yo dirk
direk. Depite yo anchaje avek lachanm
senate yo pou yo pran responsabilite
pouvwa lejislatif la nan non tout sitwa-
yen.


Atik 90: Chak kolektivite minisi-
pal, se yon sikonskripsion electoral
li ye pou chwazi yon despite. Lalwa
tabli konbe despite chak gwo kolektivite
gen dwa genyen san kantite-a pa depase
twa. Annatandan egzekisyon koumansman
atik sa a, pi piti valt despite ki fet
pou genyen, se 70.


90-1: Pou yon moun pase pou despite,
selon kondisyon Iwa elektoral-la bay,
f6k li realize 50 pou 100 vwa plis
yonn pami moun ki vote nan z6n li-
a.


87-4: Desantralizasyon an dwe Atik 91: Pou yon moun kapab manm
mache avek dekonsantrasyon sevis piblik Lachanm despite yo, f6k:




No. 36-A Mardi 28 Avril 1987







No. 6-A ard 28 vri 198 '~E MOITEJR~ XII


1) Li se ayisyen natif natal
epi li pa te janm bandonnen nasyonalite-
li.

2) Li gen 25 an pou pi piti.

3) Li gen dwa sivil li ak dwa
politik li epi li pa te janm kondane
pou zak malonet ki avili-li.

4) Li nan z6n li vie reprezante
a depi dezan pou piti anvan eleksyon-
an.

5) Li gen byen nan z6n-nan ou
byen yon metye l'ap fe la osinon li
gen yon endistri l'ap fe mache nan
z6n-nan

6) Li gen resikitans-li si li
te responsab dirije lajan leta.

Atik 92: Depite yo la pou katran.
Yo kapab vote yo pou yo remote chak
fwa gen eleksyon.

92-1: Depite yo va antre nan
travay yo dezyem lendi janvye. Yo va
fB de (2 ) sesyon ap travay chak ane.

Dire manda despite yo se li ki yon
lejislati.

Atik 92-2: Premye sesyon Lachanm
va louvri desyem lendi janvye pouli
femen dezyem lendi mwa me.

Dezyem sesyon an va tanmen
dezyem lenai mwa jen pou li bout dezyem
lendi sektanm.

92-3: F6k lachamn despite yo ref6me
net chak katran.

Atik 93: Anplis responsablite konstiti-
syon-an mete sou do lachanm despite
a poutet li se yon branch pouvwa lejisla
tif la, li genyen dwa sa yo tou:

Li gen dwa akize ni Prezidan Repi-
blik la ni premye Minis la, ni Minis
yo, ni vis minis yo devan tribinal
Hot Kou Lajistis.s. Men f6k 2 ty& nan
despite yo bay dizon yo pou akizasyon-
a valab. Konstitisyon-an ak lalwa


bay ki 16t responsablite Lachanmdepite
a genyen sou kont li ankb.

Seksyon B

Kons6nan Lacham
Senate yo

Atik 94: Lacham senate yo se
yon sel k6t fanmi. Se sitwayen yo
ki votepou.lonmen senate yo direk direk.
Senate yo anchaje, av&k lachanm despite
yo pou yo pran responsabilit6 pouvwa
lejislatif-la nan non tout sitwayen.

94-1: Dwe genyen 3 senate pou
chak depatman.


94-2: Pou yon moun vini Senate
repiblik-la, f6k se direk direk popila-
syon depatman li vie reprezante a vote
pou li nan eleksyon selon kondisyon
Iwa electoral bay yo. F6k li realize
50 pou 100 vwa plis yonn pami moun
ki vote nan z6n li kandida a.

Atik 95: Senat6 yo la pou sizan.
Yo kapab vote yo pou yo remote chak
fwa gen eleksyon.

95-1: Senat6-yo la tout tan an
pemanans pou jouk manda yo bout.

95-2: Men, pandan sesyon lachanm
despite yo pap travay, lachanm senate
yo gen dwa sispann seyans pa yo pou
yon ti konje. Senate yo va lonmen
yon komite pbmanan pou fB travay ki
pa kapab tann yo. Dirantan sa-a, komite-
a pa gen dwa pran okenn arete sof si
se pou konvoke lachanm senate yo. Si
genyen gwo ka ki pa kapab tann, pouvwa
egzekitif la gen dwa konvoke lachanm
senat!- yo anvanvakans yo fini.

95-3: F6k yon tye (1/3) lachanm
senate yo ref6me chak dezan.

Atik 96: Pou yo kapab lonmen
yon moun senate, f6k:

1) Li se ayisyen natif natal epi
li pa te janm bandonnen nasyonalite





No. 36-A Mardi 28 Avril 1987


-XIII








.x1v '~LE MONITEUR~ No. 36-A Mardi 28 Avril 1987


2) Li gen 30-an pou pi piti.


3) Li gen dwa sivil 11
politik li epi li pa te janm
pou move zak krim dwa komen.


ak dwa
kondane


4) Li nan depatman li vie reprezan-
te-a depi katran pou pi piti anvan
dat eleksyon an.


5)
man-an
osinon
nan.


Li gen
oubyen
li gen


menm
yon
yon


yon byen nan depat-
metye 1'ap fe la
endistri nan z6n


6) Li gen resikitans
responsab dirije lajan leta.


si li te


Atik 97: Anplis responsablite
li ki rele li chemet chbmetres paske
li se yon branch pouvwa lejislatif-
la, lachann senate-yo anchaje misyon
sa yo tou:


1) Voye lis
kasasyon yo bay
jan konstitisyon an


kandida pc
pouvwa eg
made li a.


ou jij kou
zekitif-la


2) Fe li tounen tribinal hot
kou lajistis.

3) F6 tout 16t travay konstitisyon
sa-a mete sou responsablite li.

Seksyon B

Konsenan Asanble
Nasyonal La


Atik
se 1 de
la reyini


98: Asanble nasyonal-la
(2) branch pouvwa lejislatif-
ansanm pou f6 yon sel asanble.


98-1: Asanble nasyonal-la ap
reyini pou louvri ak pou femen chak
sesyon lachanm despite yo ak lachanm
senat6-yo. Va gen asanble nasyonal
tou pou tout 16t ka konstitisyon-an
prevwa.


98-2: Pouvwa asanble nasyonal-
la gen limit. Se1 sa ki konsene asanble
nasyonal-la, se ka konstitisyon-an mete
sou respnsablite-li.


98-3: Responsablite asanble nasyo-
nal-la se:

1) asepte, selon sa konstitisyon-
an prevwa, seman Prezidan Repiblik-
la vin prete devan-li.

2) Apwouve tout desizyon ki pran
pou deklare lag6 apre tout demach ki
fit pou jwenn yon solisyon echwe.


3) Apwouve osinon rejete
ak konvansyon ent&nasyonal-yo.

4) Revize konstitisyon-an
tout demach ki prevwe pou sa.


trete


dapre


5) Apwouve desizyon pouvwa egzeki-
tif-la si li nan nesesite pou li deplase
biwo gouvenman-an selon sakonstitisyon-
an prevwa.

6) Diskite pou konnen si yon
etad sybj neses6, fikse avek pouvwa
egzekitif la tout garanti konstitisyon
an bay, yo kapab mete sou kote annatan-
dan, di si yo gen dwa renouvle etad
syej la ankb.

7) Kolabore pou f6me konsby elekto-
ral pemanan an selon sa atik (192)
konstitisyon an prevwa.

8) Resevwa rezilta travay gouven-
man an I1 premye sesyon louvri chak
ane.

Atik 99: Se prezidan lachanm
senat6-yo ki va dirije asanble nasyonal-
la. Prezidan lachanm despite yo va
sevi k6m vis prezidan. Sekrete lachanm
senate yo ak lachann despite yo, se
yo ki va sevi sekret6 asanble nasyonal-
la.


99-1: Sipoze
senate-yo ta gen
lachanm depite-yo
nasyonal-la.


prezidan
anpechman,
va dirije


99-2: Sizoka 2 prezidan
anpechman an menm tan, Vis
senate yo va prezidan, vis
despite yo va vis prezidan.


lachanm
prezidan
asanble


yo gen
prezidan
prezidan


.XIV


No. 36-A Mardi 28 Avril 1987


,





N.3-A Mad 8Ari 97'LEMNTU'


Atik 100: Reyinyon asanble nasyonal
yo dwe fet an piblik. Men asanble-
a kapab travay p6t femen tou si gen
senk manm ki made sa. Apre sa, f6k
gen 50 pou 100 manm-yo plis yonn pou
deside si asanble nasyonal la kapab
reprann travay-li an piblik.

Atik 101: Si gen gwo ka prese,
pouvwa egzekitif-la gen dwa konvoke
asanble nasyonal-la, menm si tou 2
chanm yo an vakans.

Atik 102: Asanble nasyonal-la
pa gen dwa fet, ni li pa gen dwa pran
desizyon, ni okenn rezolisyon si chak
chanm yo pa gen majority manm yo prezan.

Atik 103: Se P6toprens biwo santral
k6 lejislatif la tabli. Men selon
sikonstans lan, biwo a gen dwa transfer
lbt kote an menm tan av6k biwo santral
pouvwa egzekitif la.

Seksyon CH
Konsenan mach
Pouvwa Lejislatif-la

Atik 104: Dat lachanm despite
ak lachanm senate reyini premye fwa
nan ane-a pou asanble nasyonal, se
dat sa-a ki koumansman sesyon-an tou *

Atik 105: Ant 2 sesyon 6dine,
si gen gwo ka prese, prezidan repiblik-
la kapab konvoke k6 lejislatif, 1a nan
sesyon estray6dinA.

Atik 106: Chef pouvwa egzekitif
la va bay yon mesaj pou li esplike
sa ki f 14i made asanble nasyonal la
reyini.
Atik 107: Si se pou reyinyon
estraybdine yo konvoke kb lejislatif-
la, yo pa gen dwa pran desizyon sou
okenn 16t sije pase sou sije yo fB
konvokasyon an.

107-1: Men nenp6t senate oubyen
despite gen dwa pale ak lachanm pa li
sou sije ki konsene tout moun.

Atik 108: Chak chanm ap verifye
epi apwouve pouvwa chak manm li genyen.


Chak chanm, avek tout f6s granmoun
li, li va mete yon pwen final nan tout
diskisyon ki leve sou sa.

Atik 109: Chak chanm yo va prete
seman sa-a:

<(Mwen semante map fe travay mwen,
map chache kenbe epi map chache pwoteje
tout dwa p6p la, map rete fidel ak
konstitisyon-an)

Atik 110: Ni reyinyon lachanm
despite yo, ni reyinyoui lachanm senate
yo, yo dwe fet an piblik. Men chak
chanm gen dwa travay p6t f6men depi
gen senk manm ki mande-sa. Apre sa,
f6k genyen 50 pou 100 manm plis yonn
ki bay konsantman-yo pou seyans-
lan kapab rekoumanse an piblik.

Atik 111: Pouvwa lejislatif-
la gen pou li fe lwa sou tout sa ki
enterese tout moun an general.

Atik 111-1: Ni 2 chanm yo, ni
pouvwa egzekitif-la, yo gen dwa pran
responsablite pou yo f6 lwa.

Atik 111-2: Men kanta pou iwa
sou bidjb, 1wa sou bagay leta gen dwa
enpo sou yo, ni lwa sou montan enpo
yo, se s6l pouvwa egzekitif la ki gen
dwa f6 pwoje sa yo an premye.

Se menm bagay la tou pou Iwa
sou fason pou ramase lajan enpo ak
lajan kontribisyon, ni lwa ki vize
kreye reset osinon ogmante rest ak
depans leta.

Tout pwoj6 Iwa yo egzekitif la
fe nan ka sa-a, f6k se lachanm despite
ki d's vote yo anvan.

Atik 111-3: Sizoka lachanm despite
ak lachanm senate gen dezak6 sou yon
Iwa konsenan atik anvan an, chak chanm
va fe v6t sekre pou fe yon komite palman-
t6 pou rezoud pwoblem nan. Chak chanm
dwe genyen menm vale manm nan komite
a.

Atik 111-4: Si se yon dezak6
konsenan nenp6t l6t Iwa, yo fet pou


.No. 36-A Mardi 28 Avril 1987-


,KLE MM)NITEUR))






'_L MO1ER o 6AMad 8Al18


ranvwaye Iwa a pou sesyon pwochen. Si
nan sesyon pwochen an, menm si lachanm
ta vin gen l6t manm, yo prezante menm
lwa a epi pa gen pyes antant ki fet,
chak chanm va f6 v6t sekre pou f6me
yon komite palmant& ki va responsab
pou ekri teks definitif Iwa a, Va gen
menm kantite manmpou chak chanm nan
komite a. Ya voye dnnye teks la devan
premye chanm kite vote Iwa a. Si pa
gen bon rezilta, yo va voye pwojo Iwa
a sou kote.

Atik 111-5: Sipoze pouvwa lejisla-
tif la ak pouvwa egzekitif-la an dezak6,
komisyon konsilyasyon yo prevwa nan


S1 sa yo pa gen dwa fe yon manm
ki pa discipline, se dechouke li lachanm-
nan.

Atik 113: Men moun ki kapab pedi
kalite li pou li rete despite osinon
senate toujou, se nenp6t manm k6 lejisla-
tif-la yon tribinal dwa komen rive
kondane. Si kondanasyon-an se ka rale
menmen kase ki fe li pedi dwa li genyen
pou lonmen li nan plas konsa.

Atik 114: Manm k6 lejislatif
yo, depi jou yo fin prete seman jouk
jou manda yo bout, pesonn moun pa gen
lalwa manyen yon grenn chive nan tet


atiK 218 la va pran sa an men, aepi yonn ladan yo, sof si ii f6 yon zak
yonn nan pati yo mete sa devan li. atik 115 k'ap vini an kondene.


Atik 111-6: Si komisyon-an pa
rive rezoud dezak6 a, li va drese pwose
vebal echek la voye bay 2 pati konsene
yo epi ak kou kasasyon an.

Atik 111-7: Ui (8) jou apre kou
kasasyon an fin resevwa pwosevebal
la, li va pran af6 a an men. Li va
reyini 2 enterese yo pou li tande k6z
la. Li va deside sa ki dwe fet.

Tou 2 pati yo fet pou yo soumet
devan desizyon kou kasasyon an pran.

Si annatandan 2 pati yo tonbe
dak6, antant yo fe a tou mete yonpwen
final nan demachh ki tap fet yo.

Atik 111-8: Pou kelkeswa rezon
an, yo pa kapab kraze ni lachanm despite
yo, ni lachanm senate yo. Ni yo pa
kapab sispann yo pou yon tan, ni yo
pa gen dwa pwolonje manda manm lachanm
yo.

Atik 112: Chak chanm-yo, selon
prensip yo tabli, y'ap lonmen moun
ki pou fB pati manm pesonel li. Yo
gen dwa fikse Iwa disiplin yo epi tabli
ki fason y'ap egzese responsablite
yo genyen.

Atik 112-1: Chak chanm gen dwa
pran mezi kont move konduit yon manm.
F6k gen majority 2 tye manm ki dak6
ak pinisyon an.


Atik 114-1: Pesonn moun pa kapab
ni pousib ni atake manm k6 lejislatif
yo akbz opinyon yo genyen, oubyen ak6z
jan yo vote lachanm nan travay yo.

Atik 114-2: Pyes k6 pa gen dwa
f6 f6s sou yon manm k6 lijislatif la
pou fe li yon bagay pandan manda li
ap dewoule toujou.

Atik 115: Konsenan zafe kriminel,
zaf6 koreksyonel, zafe senp polls ki'
se zak dwa komen, yo pa gen dwa arete
okenn manm k6 lejislatif si yo pa genyen
otorizasyon lachanm-li.

Men arestasyon gen dwa f&t si
yo bare li nan men ap f6 move zak malonet
ki made kondanasyon kap avili-li.
Sipoze sa ta rive, f6k yo voye koupab
la devan lachanm pa li, san pedi tan,
si lachanm ap travay. Si lachanm femen,
fok koupab-la konparAt nan pwochen
sesyon 6dine oubyen estrayddine-a.


Atik 116: Yonn manm nan lachanm
yo pa kapab fe reyinyon, ni li pa gen
dwa pran okenn rezolisyon si li pa
gen majority manm li yo prezan.


Atik 117: Tout desizyon k6 lejisla-
tif la pran, f6k se majority manm ki
prezan yo ki dwe bay konsantman-yo,
sof si konstitisyon an prevwa 16t bagay.


< LE MONITEUR>>


.- No. 36-A Mardi 28 Avril 1987







- ----.-.d-28 ----- A 1 7 .. M O N ITEU R ..yv n


Atik 118: Chak chanm gen dwa
mennen anket sou kesyon yo mete devan-
li.

Atik 119: Tout pwoje Iwa, se
atik pa atik yo f6t pou yo vote yo.

Atik 120: Chak chanm gen dwa
korije atik yo pwopoze-li. Li gen
dwa separe atik yo jan li vie. Li
kapab change koreksyon yo fB ladan-
yo. Tout chanjman yon chanm fB nan
atik yon Iwa, anvan ii kapab antre
nan yon pwoj6e wa, f6k 16t chanm nan
vote li tou.

Atik 120-1: Depi yon pwoje poko
fin vote, met li gen dwa retire li
nan diskisyon.

Atik 121: Fini k6 lejislatif
la fini vote yon Iwa, f6k yo voye li
bay prezidan repiblik la touswit pou
li pibliye li.


Men anvan piblikasyon-an ftt,
Prezidan an gen dwa mete opozisyon
nan yon pati lwa-a oubyen nan tout
Iwa a.

Atik 121-1: Sizoka sa rive, prezi-
dan repiblik-la va retounen lwa-a bay
lachanm ki te vote li an premye a,
li va ajoute pwen li pa dak6 yo. Si
la chanm sa a aksept4 koreksyon yo,
li va voye li bay l6t lachanm nan avek
chanjman yo.

Atik 121-2: Si dezyem Chanm nan
aksepte koreksyon yo epi li vote Iwa-
a, yo va revoye li bay prezidan an
pou li pibliye li.

121-3:' Si premye chanm ki vote
lwa-a pa dak6 avek pwopozisyon chanjman
prezidan an f6 a, li va voye li bay
dezyem chanm nan av&k tout chanjman
prezidan an made vo.

121-4: Si dezy&m chanm nan pa
dak6 tou ak pwopozisyon prezidan an,
yo va retounen Iwa a ba li. Li f@t
pou li pibliye-li jan. li resevwa li
a.


121-5: Pou rejte pwopozisyon
prezidan an f6 sou yon Iwa, f6k se
majority manm chak chanm yo ki bay
konsantman yo selon sa atik 117 la
prevwa. Chak chanm va vote an sekt6.

121-6: Si pou rejte pwopozisyon,
Prezidan an, pa gen majority manm,
ni nan yon chanm, ni nan yon l6t ki
bay dizon yo pou sa yo fbt pou aksepte
Iwa a ak tout pwopozisyon yo.


Atik 122: Prezidan repiblik la
genyen 8 jou fran pou li gen dwa f&
opozisyon. Dwa sa-a ap tanmen menm
jou Prezidan an resevwa Iwa a.

Atik 123: Si, nan del prezidan
an genyen an, li pa f6 okenn opozisyon
sou yon Iwa, li fet pou li pibliye
li, eksepte si sesyon kb lejislatif
la gen tan bout anvan delb a kaba.
Nan ka sa, yo va ranvwaye Iwa a pou
pita. Louvri sesyon kB lejislatif
la louvri, yo va voye li bay Prezidan
Repiblik la pou li kapab egz6se dwa
opozisyon li.

Atik 124: Si yonn nan lachanm
yo rejte yon pwoj6 Iwa pandan yon sesyon,
yo pa gen dwa tounen avek ii ankb nan
menm Sesyon an.

Atik 125s Tout Iwa ak tout l6t
desizyon k6 legislatif la ak asanble
nasyonal la pran, depi yo pibliye 11
nan Jounal Ofisyb1 Repiblik-la, f6k
yo antre an vig6 toutsWit

125-1: Yo va nimewote yo, yo va ekri
yo nan bilten nimewote ki rele (Bilten
Lt.a ak Desizyon)).

Atik 126: Jou de (2) chanm yo
adop. 3 yon Lwa, .se jou a ki dat nesans
Iwa tou.

Atik 127: P~sonn moun pa kapab
moute sou tribin k6 Lejislatif la limenm
an pesonn pou li prezante reklamasyon
li genyen.

Atik 128: Se pouvwa lejislatif
la s6l ki gen otorite pou esplike Iwa


-KLE MONITEUR*


No.,fiAMardi 28 Avril 1987.


xvn







XVII '-EMMERiN.3-AMri2 vi 97


yo. Se sou fbm Iwa, yo dwe prezante
esplikasyon Iwa yo.

Atik 129: Depi yon manm k6 lejisla-
tif la fin prete seman, leta va peye
3i chak mwa.

129-1: Manm k6 16gislatif yo
.i gen dwa aksepte l6t travay peye
i.n men leta, eksepte dj6b pwofese
):kol.

129-2: Dwa pou rele devan lachanm
n,.'npbt minis oubyen tout minis yo net
)u)u kesyone yo sou sa ki fat, sa kap
Jit nan administrasyon yo, se dwa chak
i nnm nan tou 2 chanm yo genyen.

129-3: Pou rele yon moun devan
3l, chanm, fok genyen 5 manm lachanm
Sonsene a ki bay konsantman yo pou sa
) pab fet.' Konvokasyon an dwe about
k yon v6t konfyans oubyen yon vbt
I.cfyans pou moun yo te rele-a.

129-4: Le yon gouvenman gen program
1i mete an mach oubyen 1e li deklare
,ollitik general li aklA, si vo konvoke
Si devan lachanm yo epi yo vote yon
\vt mefyans kont li, Premye minis
]an dwe remet demisyon gouvenman li
i bay prezidan repiblik la.

Atik 129-5: Prezidan repiblik
fa fet pou li aksepte demisyon an epi
pou li lonmem yon 1.t premye minis
.apre tout dispozisyon konstitisyon
an prevwa yo.



129-6: Sou kesyon pwogram ax
(cuklarasyon politik general yor -ouv&nman
bty aklI, se yon skl v6t mefyans k6
3ejislatif la kapab bay chak ane.


Atik 130: Sizoka yon manm k6
lejislatif latamouri, demisyone, ta
pEdi kalite li, ta gen opozisyon lajis-
tis, oubyen ta aksepte 16t travay ki
pa kadre ak fonksyon an, fbk yo fe
eleksyon nan z6n despite osinon senat6-
a pou ranplase li pou res tan ki rete
a. Konsey electoral pemanan an gen
yon mwa pou li aji.


130-1: Trant jou apre yo fin
konvoke pep z6n nan dapre konstitisyon-
an eleksyon-an ava fet.

130-2: Se va menm demach-la ki
dwe fet tou si konsey electoral pemanan
an ta rive anile eleksyon nan yonn
oubyen nan plizye z6n.

130-3: Men si vin genyen plas
vid la sou d&nye sesyon nan dire manda
a osinon si plas la vin vid apre sesyon
an, yo pa bezwen fe eleksyon.

Seksyon D
Responsablite ki pa
Kapab ale ansanm

Atik 131: Men moun ki p'ap kapab
viDi manm k6 lejislatif la;

1) Moun ki jeran osinon ki nan
kontra ak leta pou esplwate kek sevis
piblik.

2) Moun ki reprezante 16t moun,
konpayi osinon sosyete ki jeran antre-
priz osinon ki nan kontra ak leta.

3) Delege yo, vis Delege yo,
ofisye minister piblik yo ki pa demisyone
nan travay yo 6 mwa anvan dat eleksyon
yo fikse.

4) Tout 16t moun ank6 ki nan
kondisyon konstitisyon -n ak lal]'-
prevwa yo pa kapab patisil an eleksyc

Atik 132: Manm pouvwa egzekitil
yo ak tout direkte general administrasycn
piblik-yo pa gen dwa manm k6 legislatif
la si yo pa bay demisyon yo yon ane
anvan dat eleksyon yo fikse.

Chapit III

Konsenan Pouvwa
Egzekitif-la


Atik 133: Moun k'ap egzese pouvwa
egzekitif la se:

a) Prezidan repiblik la ki se
chef leta;


XVIII.


No. 36-A Mardi 28 Avril 1987.


,








S6 M 2 Xli


an) Gouveman an ki genyen yon
premye minis alatet li.

Seksyon A

Kons~nan Prezidan
Repiblik la

Atik 134: Pou yon moun vini Prezi-
dan Larepiblik, f6k se direk direk
popilasyon an vote pou li. Pami votan
yo, pi piti vale vwa li dwe genyen se
50 pou san plis yonn. Si pyes kandida
pa jwenn majority vwa sa a, dwe gen
yon dezyem eleksyon ki fet dezyem dimanch
ki vin apre tout v6t premye eleksyon
an fin konte. De (2) kandida ki te
genyen plis vwa yo va prezante ankb.
Si yo bandonnen batay la, 2 l6t kandida
ki vin apre yo-a, se s&1 yo ki gen
dwa patisipe nan dezyem mitan.

Atik 134-1: Prezidan an la pou
5 an. Tan li va koumanse 7 f4vrye
pou ii bout 7 f4vriye ki vin apre tout
eleksyon fin fet.



Atik 134-2: Eleksyon pou Pr6zidan
dwe f6t nan d&nye dimanch mwa Novann
sou senkyem ane Prezidan ki sou pouvwa-
a.


Atik 134-3: Manda Prezidan-an
pa gen dwa pwolonje. Pou yon Prezidan
f& yon dezyem manda, f6k li tann 5
ane apre premye manda li-a kaba. Mer
kelkeswa ka-a, yon Prezidan p'ap kapab
kandida pou yon twazy&m manda.



Atik 135: Pou yo kapab lonmen
yon moun nan eleksyon pou li vini
Prezidan Ayiti f6k:

a) Li se Ayisyen natif natal
epi li pa janm bandonnen nasyonalite-
li.
an) Li gen, jou eleksyon an 35 an
pou pi piti.
b) Li gen dwa sivil ii ak dwa
politik li epi li pa te janm kondarte
pou move zak, krim dwa komen.


ch) Li gen menm yon kay an Ayiti
epi li gen yon kote li rete nan peyi
a
d) Li nan peyi a depi 5 an anvan
eleksyon,
e) Li genyen resikitans li, si
li te responsab dirije lajan leta.
Atik 135-1: Men s6man Pr6sidan
an va fe devan Asanble Nasyonal la
anvan li pran pbs li1

Mwen leve men mwen devan Bondye
ak devan Nasyon an, m'ap mache dare
Konstitisyon an, dapre tout Iwa peyi
a m'ap fB tout moun suiv yo. M'ap
respekte tout dwa p&p ayisyen an.
M'ap chache fb tout moun respekte
yo tou. M'ap travay pou fy&te peyi-
a, pou granmoun maje li toujou rete
tennfas, pou yon ti poust6 nan teritwa
peyi a pa glise anba men nou.)

SEKSYON ANT

IRESPONSABLITE PREZIDAN REPIBLIK LA

Atik 136: Prezidan Repiblik la,
se chef leta. Li la pou li veye pou
tout moun respekte Konstitisyon an
epi f& sa Konstitisyon made yo f6,
pou li veye pou tout enstitisyon yo
toujou rete tennfas. Li la pou li
fe pouvwa piblik yo mache regilye,
pou leta toujou kontinye rete leta.

Atik 137: Prezidan Repiblik la
va chwazi Premye Minis la nan pati
politik ki gen plis manm nan kb
Legislatif la. Si okenn pati politik
pa gen majority Lachanm, Prezidan
an va pran paw6l ak Prezidan 2 Lachanm
yo pou li chwazi Premye Minis lan.
Men nan tou de (2) Ka yo, fbk Legislatif
la bay dizon 11 anvan chwa a vin
definitif.

Atik 131: Presidan an va mete
pwen final nan fonksyon Premye Minis
lan 16 li pote let demisyon gouvbnman
an ba 11.

Atik 138: Presidan an, se 11
ki gaj Granmoun Maj& Nasyon an epi
pou teritwa peyi a pa make yon pwelyam
menm.


No. 36-A Mardi 28 Avril 1987


XK


LEMOWNfTEUR








'~L~ )~IO'irrErJR


No. 3.-A ?,krdi 28 Avr 1.87,


Atik 'i139: ..Prezidan :' an: la pou
diskite 'epi' siyen tout-,.Trete, -tout
Konvansyon, tout Ak6 Entenasyonal
epi pou mete jo" devan. Atamble lNasyonnl
la pou ii bay Konsantman li.

Atik 139-1: Se Prezidan an ki
gen dwa voye Ambasade ak 18t anvwaye
estraybdin& pou: reprezante Ayiti nan
peyi etranje. Li menm s1l ki fAt pou
resevwa 1et pou admnt AnDassad6 peyi
etranje yo an Ayiti. Se li merm tou
ki la nqu bay konsil yo dwa fonrs'jone
nan peyi-a..

Atik ,140: ,,Se Prezidan an ki gen
dwa deklare 16t -peyi lag,;:. Se st63
li ki otorize diskite epi siyen. pou
fe .1apLp,.apre konsantman Asanble Hasyonal
la.-: 7 r F" no a

Atik 141: Prezidan Repiblik la,
apre konsantman : :achantn Senato yo,
ap lonmen Koumandan Chef Lame-a, Kouran-
dan Chef Lapolis- la, -AnbasadE :yo ;ak
Konsil Jeneral yo.

Atik 142:i Nan :reyinyon 1'ap genyen
ak Minis. li ,yo, Prezidan Repiblik la
va pran Arete pou Jli lonmen chak Direkti
General ?.dministrasyon .Piblik yo, 'elege
ak Vis Delege. Dpatman- ak '*Awondisman
yo. Pou 7rezid"? .,an ,kapab lonmen ranm
Konsy ,Adi;rnis t-;ta', cpon.; 6ganis -_ Ct-g-,., ,
vo, 1I fet pou li genyen konr.: ~viinan
Lacharinm-Serate yo. .: 7 "

Atik '143: :.Pezidan Repiblik -la,
se. li' kiP ~gen .tit-) chef Fbs Lame yo.
Meri' se 'pa jan i'h :17 renm mit;nm an 'prionn
ki koumande yo. '

Atik 144: Prezidan an dwe f&
mete so Repiblik -Ayiti sou tout' Iwa
ki pran. Li dwe pibliye yo ofisylman
nan delA Konstitisyon an ba li a. Fen,
anvan dele a kaba,'" Pre.idan :-an gen
dwa mete opozisyon'.

Atik 145: Tout desisyon -Lajistis
pran ki an reg ak lalwa, Prezidan an
dwe veye pou yo'egzekite yo

''g Atik" 146"p Pouvwa pou i n grasye tn k
gen pouvwa pou li grasye r-, 'n kfi''fte


kondane apre jijman osinon pou li retire
sou pinisyon yo. S6l ka li pa kapab,.
grasye, se kondanasyon hot kou lajistis
te bay selon konstitisyon an.

Atik 147: Prezidan an kapab grasye
yon moun sou zafb politik sElman, epi
sa dwe fet selon sa lalwa di.

Atik 148: Si pou yon ti tan tou
kout, Prezidan an gen anpechman pou
li f4 travay li, konsby minis yo, sou
direksyon premye minis lan, va egzese
pouvwa-a dirantan prezidan an anpeche
a.

Atik 149: Sipoos, pou nenpbt
rezon an, plas Prezidan Repiblik, la
ta vini vid, se prezidan kou, kasasyon
repiblik la ki ,va moute prezidan pwoviz-
wa. Afefo Prezidan- an, ;Vis-Prezidan,
an va Prezidan. Adefo Vis Prozidan
an, seva ,jij ki pi ansyen pami ,.tout
ansyen yo. Epi se va; konsa konsa,
yonn, apre l1t. Premye Minis va konvoke
Asanble Nasyonal la pou Prezidan pwovizwa
a prete sAman ofisyMl devan li.
Apre plas prezidan definitif la
vid, selon sa konstitisyon an ak Iwa
electoral la prova, eleksyon pou yon
nouvo prezidan pou 5 an va fet ant
45 jou pou pi bone epi 9C jou pou pi
tc'.

Atik 149-1: Prczi,-' pwovizwa
sa a pap gen dw- kandida 'nan eleksyon
ki' pral ft la. '

Atik 150: Sl1 pc:,.;, rezidan
an genyen, so p .i:.- a konstitisyon an
Sb li yo.

Atik 151: Jou lachann premye
louvr'- poU :ane a rc:rczidan repiblik
Sla v'' fyon;isaj pou" splike sit'iyasyon
peyi a bay k6 lejislatif '&. Okenn
diskinyon pa gen 6da fct sou diskou
ki bay la--

Atik 152: Depi prezidan an fini
prete s:msin, !kEs leta ':va peye 11 yon
valor k6b chak rma. -

SI'-iAtik al :: '*2 p:i Jasyonal ki -nann
capital la, -'se' jzidans oiyL'


~'""~~"








prezidan an ye. Li kapab change rezidans li yo pa f6 li konfyans, kat la va
si biwo pouvwa egzekitif la deplase. reba.


Atik 154: Se Prezidan repiblik
la ki pou dirije reyinyon konsey minis
yo.
SEKSYON B

KONSENAN GOUVENMAN AN

Atik 155: Se Premye Minis lan,
Minis Yo ki gouvenman an. Premye Minis
lan, se li ki chef gouvenman an.

Atik 156: Gouvenman an ap kondi
bak politik nasyon an. Dapre tout prensip
Konstitisyon an fikse, sr gouvenman
an ki s~l responsab devant k6 Legislatif
la.

Atik 157: Pou yon moun vini Premye
Minis f6k:

1) Li se ayisyen natif natal epi
li pa te janm bandonnen nasyonalite
li.

2) Li gen 30 an pou pi piti.

3) Li gen dwa sivil ii ak dwa
politik li epi li pa te janm Kondane
pou move zak.

4) Li pwopriyete an Ayiti osinon
2'ap egzbse metye ii nan peyi a.

5) Li nan peyi a depi 5 ane.

6) Li gen resikitans li si li
te responsab dirije lajan leta.

SEKSYON CH

RESPONSABILITE PREMYE MINIS LAN


Atik 159: Premye Minis lan gen
responsabilite pou fe egzekite tout
sa lalwa made. Sizoka Prezidan an
ta absan osinon si li ta genyen yon
ti anpechman tout kout, Premye Minis
lan, si Prezidan an ta made li sa,
li gen dwa dirije reyinyon Konsey Minis
yo. Premye Minis lan gen pouvwa pou
li fe mache prensip ki tabli. Men ii
pa gen dwa sispann Iwa yo, ni esplike
Iwa yo) dekre yo epi ak yo. Epitou li
pa kapab derefize mete Iwa yo nan
egzekisyon.

159-1: Premye Minis lan, nan tet
ansanm avek Prezidan Repiblik la, li
responsab Defans Nasyon an.

Atik 160: Premye Minis lan gen
dwa lonmen osinon revoke dirk dirk
fonksyon6 leta yo. Li gen dwa bay
moun pouvwa revoke nan plas li tou
Men f6k li aji selon tout prensip konsti-
tisyon an ak lalwa prevwa sou estati
general fonksyon piblik la.


Atik 161: Premye Minis lan ak
Minis yo gen antre lib Lachanm yo pou
yo kapab pran d6fans pwoj6 Iwa yo ta
vie pran epi pou yo kapab apiye prezidan
an 1e li pa fin dak6 ak yon Iwa. Lachanm
kapab konvoke yo tou pou yo rann kont
sou travay y'ap f6.

Atik 162: Tout desisyon Premye
Minis lan ap pran, f6k li gen moun
ki siyen avbk li. Sizoka se 16t Minis
yo ki dwe egzekite desizyon an, yo
va siyen ak li. Premye Minis lan gen
dwa respo.sab yon Ministe tou.


Atik 158: Nan Konsantman li genyen Atik 163: Premye Minis lan ak
avek Prezidan an, Premye Minis lan Minis yo responsab tout desizion ki
va chwazi manm Kabin6 li yo. Li va pran nan pwop Minist6 pa yo.
prezante devan 2 Chanm yo pou li chache
jwenn konfyans yo sou deklarasyon politik Chak Minis s l responsab, nan
sa ki konsene li, pou li fe egzekite
general li vie mennen. Yo ka vote pou a
li an piblik.wa yo.

F6k majority v6t chak Chanm yo Atik 164: Moun ki premye Minis,
an fav6. Si yonn nan chanm yo pa vote ki minis, ki Vis Minis, li pa kapab


No. 36-A Mardi 28 Avril 1987


*LE MONITEUR*






LE MONIEUR


No. 36-A Mardi 28 Avyi1987


ni Senate ni okipe okenn lt tonKsyon
Leta ankb.

sizoka sa ta prezante, fbk Depite
oswa Senat& a f6 yon chwa.

Atik 165: Sizoka Premye Minis
lan demisyone, GouvBnman an fet pou
li rete an plas pou fB travay ki pa
kapab tann yo jouk 16 ranplasan an
vini pran sbvis li.

SEKSYON D

KONSENAN MINIS AK VIS MINIS YO

Atik 166: Prezidan Raoiblik la,
se li ki pou dirije reynyon KonsAy
Minis Yo. Pi piti vale minis ki fet
pou genyen, se dis. Premye Minis lan
gen dwa lonmen is Minis bay Minis
yo si yo we se neseSe.

Atik 167: Lalwa fikse vale Minist6
ki dw6 genyen.

Atik 168:Moun ki nan fonksyon
Minis pa gen dwa aksepte 16t travay
leta, eksepte djbb pwofese ansbyman
siperye.

Atik: 169: Tout desizyon Minis
yo siyen avek Premye Minis lan yo
responsab pou yo. Se tout Minis yo
ansanm tou ki gen responsabilit6 pou
f& egzekite Iwa yo.

Atik 169-1: Pou kblkeswa ka a,
kit se pa ekri, te met se bouch an
bouch Prezidan Repiblik la, Premye
Minis la pase Minis yo 16d okenn Minis
pa kap chape anba responsabilite fonksyon
lan mete sou do li.

Atik 170: Premye Minis la, Minis
yo ak Vis Minis yo va resevwa lajan
pey yo chak mwa. Lwa sou bidje peyi
a va flkse montan k6b la.

Atik 171: Minis yo gen dwa fe
nominasyon kek Ajan fonksyon piblik
1 Prezidan Repiblik la, Premye Minis
lan ba yo manda pou sa, depi sa fet
dapre kondisyon Iwa sou fonksyon piblik
la tabli.


Atik 172: Si yonn nan 2 Lachanm
yo konvoke yon Minis epi gen yon majority'
50 pour 100 manm yo plis yonn ki pa
satisfy ak travay ii, si yo ba li yon
v6t mefyans, chef Egzekitif la oblije
ioye Minis lan ale.

CUAPIT IV
KONSENAN POUVWA JIDISYE

Atik 173: Kou kasasyon-an, kou
dapel yo, TriBinal Premye Enstans
yo, Tribinal depe yo, Tribinal Espesyal
yo, se yo tout ansanm ki la pou egzese
pouvwa Jidisyb a. Lalwa va fikse ki
kantite tribinal sa yo ki dwe genyen.
Li va bay ki jan pou f6me yo. Ki fason
pou bganize yo, ki many pou yo mache,
ki af& ki sou kont yo ak limit zbn
ki sou kont yo tou.

Atik 173-1: Tout ka pwose ki vize
dwa komen se tribinal Sivil s61 ki
poun jije yo.

Atik 173-2: Yo pa gen dwa fe okenn
Tribinal, ni pyes biwo pou jije okenn
altekasyon, si se pa lalwa ki pemet
sa. Pou Kelkeswa rezon an, kelkeswa
non ypi ta vie ba li a, yo pa gen dwa
.kreye okenn Tribinal estray6din6 an
Ayiti.

Atik 174: Se pou dizan yo lonmen
jij kou Kasasyon yo ak jij Koudape1
yo. Kanta pou jij tribinal premye enstans
yo menm, se pou setan yo la. Tan yon
Jij tanmen, depi li fin prete sdman.

Atik 175: Se Prezidan Repiblik
la ki va lonmen jij Kou Kasayox yo.
Li va chwazi yo nan lis non twa moun
Lachanm Senate yo va voye ba li pou
chak plas vid ki genyen. Lis non kandida
pou jij Koudapel ak Tribinal premye
enstans yo, se Asanble Depatmantal
Konsene a ki va voye li. Lis non kandidad
jij depe yo, se Asanble Kominal Konsene
a ki va prepare li.
Atik 176: Lalwa bay tout kondisyon
pou moun rampli pou li kapab vini nenpbt
ki jij. Yo louvri yon lek6l pou Jij.

Atik 177: Pesonn moun pa kapab
revoke koupe sou tan ni jij Kou Kasasyonl


XXUI


_.-xu =- 7,






No 36- Mardi__I 28_ Avi 97'L O1ER x


yo, ni jij Koudapel yo, ni Jij tribinal
premye enstans yo. Sl1 sa ki kapab
f6 yo kase osinon sispann yon jij se
si, selon lalwa, yo Konstate li f6
sa ki pa sa nan travay li. Men apa
sa, menm si se Pwomosyon yon jij ap
jwenn, pesonn pa gen dwa change yon
jij travay san li pa bay dizon li anvan
sa.

Atik 178: Kou Kasasyon pa Qen
dwa jije fondalnatal okenn afe. S6f
pou ka ki devan jiri, men apa sa,
Kelkeswa koz la, se de menm pati yo
ki made rejije li, menm si se yon
pwen nan koz la s1lman, Kou Kasasyon
an, akoz li admit demand la, li pa
gen dwa voye ka a devan 16t tribinal.

L'ap jije nannan afe a, se pou
tout branch Kasasyon an rasanble.

Atik 178-1: Men 1e yo made yon
dezyem jijman kont jijman ki rann nan
jiridiksyon bridsoukou, kont desizyon
jij enstriksyon, kont jijman Koudapel
nan moman desizyon sa yo, kont jijman
tribinal depe osinon jijman tribinal
espesyal yo, kou Kasasyon an 1 li
aksepte jije yon desyem fwa 1'ap deside
san li pa voye liokenn kot6.

Atik 179: Jij yo pa gen dwa aksepte
okenn 16t fonksyon peye, eksepte dj8b
pwofes6 lek6l.

Atik 180: Tribinal fet pou li
travay tout p6t gwo louvri pou tout
mount ki vie asiste. Men tribinal kapab
deside travay ak p6t femen 1e sa nan
avantay 16d ak bon lizaj piblik.

Atik 180-1: Tribinal pa kapab
made travay ak p6t femen 16 jijman
an konsene zaf6 politik ak zafe Lapres.

Atik 181: Se an piblik tribinal
fet pou li bay motif tout desizyon
li pran oubyen jijman li rann.

Atik 181-1: Tout desizyon osinon
tout jijman, yo f6t pou yo pran yo
epi egzekite yo nan non Repiblik la.
Depi yon jijman fini rann, ofisye minister
Piblik, yo ansanm ak ajan f6s piblik


ki konsene yo, yo fet pou yo egzekite
li. Tout desizyon note ki dwe egzekite,
se sou non Repiblik la sa dwe fet tou.

Atik 182: Kou Kasasyon, dapre
sa lalwa di, li va deside sou kont
kils tribinal yon ka ye.

Atik 182-1: Kou Kasasyon gen pouvwa
pou di mo pa li nan zak, nan dwa ak
nan jijman tribinal milite rann.

Atik 183: Si gen dezak6, si yo
pote dezak6 a devan Kou Kasasyon, li
gen pouvwa pou li deside ansamn ak
16t branch li yo si 1wa yo tonbe osinon
si yo pa tonbe daplon ak Konstitisyon
an.

Atik 183-1: Saps Lachanm yo bay
yon Iwa, se sans sa a ki valab pou
ka li prevwa a. Men Iwa sa a pa kapab
f% bak annarye pou li kraze okenn dwa
ki te gen tan tabli.

Atik 183-2: Tribinal yo gen dwa
egzekite desizyon ak regleman administra-
syon leta, si yo konf6m ak lalwa.

Atik 184: Lalwa va fikse kapasite
Kou yo ak tribinal yo. Li va bay tout
mannye pou f6 pou pase devan yo.

Atik 184-1: Lalwa prevwa tou tout
sanksyon pou yo pran kont jij yo ak
ofisye minister piblik yo. Men kanta
pou jij Kou Kasasyon yo, se sel devan
Hot Kou lajistis yo kapab konparet
si yo fe move zak.

Chapitre V
Konsenan Hot Kou Lajistis

Atik 185: Lachanm Senate-Yo gen
dwa tabli an tribinal Hot Kou Lajistis.
Se Prezidan Lachanm Senate yo ki va
dirije travay yo.

Prezidan Kou Kasasyon-an va vis Prezidan.
Vis prezidans Kasasyon a va sevi pou
sekrete. Men si jij tribinal Kasasyon
yo oubyen si ofisye minister piblik
nan Kasasyon-an yo menm tou, yo pami
moun yo akize yo, prezidan Senat6-
yo va made 2 1lt Senate ede li nan


.No. 36-A Mardi 28 Avril 1987


,


XXIIJ







XXIV'~L MONTEU~ N. 36A Mrdi28 Aril198


travayla. Moun yo akize-a va chwazi
yonn nan 2 Senate yo. Men yo pa gen
dwa pou yo vote.

Atik 186: Avek majority 2 tye
nan manm li yo, Lachanm Depite yo gen
dwa mete moun sa yo sou ban akize:

a) Prezidan Repiblik la pou gwo
krim trayizon oubyen pou nenpbt krim
oswa 16t f6t li f6 nan travay li.
an) Premye Minis-lan, Minis-yo,
Vis Minis yo pou krim trayizon, pou
move koui gidon nan lajan leta, pou
vye abi oubyen pouvwa gwo ponyet, oswa
pou nenpbt lbt krim osinon l6t fbt
yo f4 nan travay yo.

b) Manm Konsey Elektoral Pbmanan
an, manm Kou Sipery6 dekont, chef Kontan-
sye Administratif la pou f6t gray yo
fe nan travay yo.

ch) Jij yo ak ofisye Minist6 Piblik
Kou Kasasyon pou move zak kriminel
yo fe nan travay yo.

d) Pwotekte Sitwayen an.

Atik 187: Manm Hot Kou Lajistis
yo va fB seman sa-a youn apre l6t kou
seyans lan louvri:
''Mwen leve men mwen devan Bondye
ak devan Nasyon-an m'ap fe jijman-
an san paspouki, avek tout mwen, kou
yon moun ki gen konduit li kl1 ak men
li lib. M'ap fe jijman an selon fon
konsyans mwen ak nannan tout fbs
konviksyon mwen''.

Atik 188: Hot Kou Lajistis la
va fe yon v6t sekre pami manm li yo.
Si genven 50 pou 100 vwa plis yonn
ka dako, li va fome komite k'ap fouye
zo tout deki prevyen afe-a.

Atik 188-1: Selon rap6 komite
a va fB, y'ap soti yon dekre pou pran
tout desizyon ki dwe pran. F6k gen
majority 2 ty& nan manm Hot Kou Lajistis
la ki vote bay konsantman yo pou sa.

Atik 189: Pou Hot Kou Lajistis
la kapab travay, f6k gen 2 tye nan
manm li yo ki prezan.


Atik 189-1: SI1 kondanasyon Hot
Kou Lajistis la gen dwa bay yon moun,
se retire li nan fonksyon li, se f6
li pedi ran li, se retire dwa li genyen
pou li ka egz4s6 kek fonksyon piblik
pandan senk ane pou pi piti epi 15
ane pou pi plis.

Atik 189-2: Men yo gen dwa rele
kondane a devan tribinal 6dine yo,
dapre sa lalwa di, si yo dwe ba li
lt pinisyon osinon si se pou pale sou
aksyon sivil y'ap fb kont li.

Atik 190: pepi yon pwoblem vini
devan Hot Kou Lajistis, li fet pou
li kanpe sou kesyon an jouk li bout,
san li pa gade sou long dire sesyon
k6t Legislatif la.

TIT VI

ENSTITISYON KI ENDEPANDAN YO
CHAPIT I
KONSENAN KONSEY ELECTORAL PEMANAN

Atik 191: Konsky Elektoral-la,
san li pa pran 16d nan men pesonn moun!
li anchaje pou li 6ganize epi kontwole
tout eleksyon k'ap fet toupatou an
Ayiti, depi nan koumansman jouk tout
rezilta fin bay.


Atik 191-1: Konsky-la va travay
sou pwoj6 lwa elektoral-la tou. Li
va voye li bay Pouvwa Egzekitif-la
pou li fe tout sa ki nesese.


191-2: Konsey la va veye pou lis
elektoral-la yo toujou alambd.

Atik 192: Konsey-la va genyen
9 manm. Chak Asanble Depatmantal va
bay lis 3 non moun. Se landan-yo, yo
va chwazi manm Konsey-la.

Pouvwa Eg zekitif la va chwazi
3 manm.


Kou Kasasyon an va chwazi 3 manm.

Asamble Nasyonal la va chwazi
3 manm.




XXIV


No. 36-A Mardi 28 Avril 1987






No. 36-A Mardi 28 Avril 1987




Otorite-yo va fB yon jan pou chak
D4patman kapab genyen'yon reprezantan
nan Konsey Elektoral-la.

Atik 193: Pou yon moun kapab vini
manm kons6y Elektoral P6manan f6k:

a) Li se ayisyen natif natal.

an) Li gen 40 an pou pi piti.

b) Li gen dwa sivil ak dwa politik
li epi li pa te janm kondane pou move
zak.

ch) Li genyen resikitans li si
li te responsab dirije lajan leta.

d) Li te nan peyi-a depi twazan
anvan yo lonmen li.

Atik 194: Manm Kons6y Elektoral
P6manan yo lonmen pou nevan. Yo p'ap
kapab double. Yo p'ap kapab revoke-
Yo.


Atik 194-1: F6k yo change yon ty6 nan
manm Kons6y-la chak twazan Manm yo
va chwazi yonn nan yo k6m Presidan.

Atik 194-2 Manm Konsey-yo va prete
seman devan Kou Kasasyon anvan yo
Koumanse travay. Men paw6l yo va di:

'Mwen s6mante m'ap respekte
Konstitisyon-an ak tout dispozisyon
lwa 6lektoral-la. M'ap f6 travay mwen
avek tout diyite mwen, tout libete
mwen, ak tout patriyotis mwen san
patipri''.


Atik 195: Si yon manm Kons6y la
ta rive f6 yon f6t grav nan travay
li, Hot Kou Lajistis va jijeli.

195-1: Se P6toprens Biwo Sentral
Kons6y Elektoral P6manan an tabli.
Zbn travay li, se tout teritwa peyi-
a.

Atik 196: Manm Kons6y Elektoral
Pemanan pa kapab nan py6s fonksyon
dirantan yo nan konsey-la.


.xxv


Si yon manm ta bay demisyon li,
li dwe tann twazan si li ta vle kandida
pou yon fonksyon ki made eleksyon.

Atik 197: Tout reklamalsyon ki
ta genyen, kit se 6leksyon ki ta lakbz
yo fbt, kit se kont jan yo aplike Lwa
Elektoral-la kit se ta vyolasyon Lwa
Elektoral laki lak6z sa, se sel konsby
Elektoral PAmanan ki gen dwa regle
sa, eksepte le se la lwa ki pou rapousib
yonn osinon plizy6 koupab devan tribinal.


Atik 198: Si yon manm Konsey-
la ta mouri, si gen yonn ki bay demisyon-
li, si pou kelkeswa rezon-an ta gen
yon plas vid nan Konsey-la, F6k yo
ranplase li pou r6s tan ki rete-a, dapre
atik 112 la.

Atik 199: Yon lwa va fikse tout
prensip pou 6ganize Konsey Elektoral
P6manan an epi ki fason pou li fonksyone.


Chapit II

KONSENAN LAKOU SIPERYE DEKONT AK
KONTANSYE ADMINISTRATIF

Atik 200: Lakou Sipery6 Dekont
ak Kontansye Administratif, se yon
biwo ki okipe zaf6 finans ak zaf6
administratif. Li endepandan. Li oton6m.
Li anchaje pou li f6 kontwbl
administratif ak Kontw6l 14gal pou
tout rest ak tout depans leta. Li
responsab tou pou li fe verifye
kontabilite oganis oton6m ak antrepriz
leta yo. Se menm travay la tou li va
f6 pou antrepriz Kolektivite teritwa
yo.

200--1: Lakou Sipery& D6kont ak
kontansye Administratif la gen Otorite
pou li jije altekasyon ki leve ant
leta ak kolektivite teritwa yo, ant
Administrasyon an ak fonksyon6 piblik
yo, ant sevis piblik yo ak moun y'ap
dirije yo.


Atik 200-2: Se sel kou Kasasyon
ki gen dwa blok6 desizyon Lakou Sipery&
DAkont pran.


__O







XXI'L OTULN.3- ad 8Arl18


200-3: Lakou Siperye D6kont ak
Kontansye Administratif genyen 2 seksyon:

a) Se seksyon Kontw6l finans.

an Se seksyon kontansye Administratif.


Atik 200-4: Lakou Siperye Dekont
ak Kontansye Administratif la dwe
patisipe nan preparasyon bidje tou.
Yo fet pou rele li made li Konsey
sou tout keksyon ki konsene Iwa sou
finans piblik yo. Yo ka fB sa tout
konsenan tout pwoje kontra finansye
osinon kombsyal leta ladan yo tou.

Devwa li, se pou li fB verifikasyon
finans tout Administrasyon peyi a.

200-5: Pou moun gen dwa manm Lakou
Siperye Dekont ak Kontansye Administra-
tif, f6k:
a) Li ayisyen epi li pa te janm
bandonen nasyonalite li.
an) Li gen 35 an pou pi piti.

b) Li gen resikitans li si ii
te responsab dirije lajan leta.

ch) Li gen dipl6m lisans an dwa
oubyen li se kontab ofisyel osinon
li gen yon dipl6m etid Sip4rye nan
Administrasyon piblik nan Ekonomi oubyen
nan Finans piblik.

d) Li gen 5 ane esperyans nan
yon Administrasyon piblik osinon nan
yon Administrasyon prive.

e) Li gen dwa sivil li ak dwa
politik li.

Atik 200-6: Tout moun ki kandida
pou yon plas konsa, li dwe depoze pyes
yo reklame li yo nan biwo lachanm Senate
Repiblik la direkteman.

Lachamn Senate yo va chwazi dis
manm Lakou Siperya Dekont lan. Yo menm
ant yo, yo va lonmen Prezidan an ak
Vis Prezidan-an.

Atik 201: Yo la pou dizan epi
yo pa kapab revoke yo.


Atik 202: Anvan yo koumanse travay
yo, manm Lakou Siperye Dekont ak
Kontansye Administratif yo va prete
seman sa a nan men yon seksyon Lakou
Kasasyon:

"Mwen sbmante pou mwen respekte
konstitisyon an ak tout Iwa Repiblik
la. M'ap fB travay mwen &vbk konsyans
epi san foub. M'ap kondi bak mwen ak
tout diyite mwen'

Atik 203: Se sel devan Hot Kou
Lajistis manm Lakou Siperye Dekont
ak' Kontansye Administratif yo kapab
konparet pou f6t gray yo fb nan travay
yo.
Atik 204: Lakou Siperye dekont
lan ak Kontansye Administratif la va
voye yon rap6 chak ane sou sitirasyon
finans peyi a bay k6 legislatif la.
Li va fe konnen si depans piblik yo
byen fet. Li gen 30 jou dele apre premye
sesyon legislatif la louvri pou li
remit rapb-a.

Atik 205: Lalwa a bay ki jan
pou lakou Dekont 6ganize,, pozisyon
manm yo genyen epi fason pou biwo
a mach4.

Chapit III
Konsenan KOMISYON
Konsilyasyon an

Atik 206: Komisyon Konsilyasyon
an, se li yo fet pou rele pou li jije
altekasyon ki leve ant Pouvwa Egzekitif
la ak pouvwa Legislatif la oubyen ant
2 branch Pouvwa Ldgislatif la.

Men kouman pou komisyon an f6me:

a) Prezidan Kou Kasasyon an va
Prezidan.

an) Prezidan Lachan Senate yo
va Vis Prezidan.

b) Prezidan Lachamn Depite yo
va manm.


ch)
la va manm.


Prezidan Konsey Elektoral


,>


No. 36-A Mardi 28 Avril 1987


XXVI







No. 36-A Mardi 28 Avril 1987 '~LE MONITEUR XXVII


d) Vis Prezidan Konsey Elektoral
la va manm
e) Prezidan Repiblik la va chwazi
2 Minis pou mannm.

Atik 206-1: Lalwa va bay ki jan
pou Komisyon Konsilyasyon an fonksyone.

Chapit IV

Ofis Pwotekte Sitwayen

Atik 207: Gen yon Ofis ki kreye.
Non li, se Ofis Pwotekte Sitwayen.
Bi Ofis la, se chache pwoteje tout
kalite moun kont tout kalite abi
Administrasyon Piblik ka fB yo sibi.

Atik 207-1: Tit sitwayen k'ap
dirije Ofis la, se Pwotekt& Sitwayen.
Prezidan Repiblik la, Prewzidan Lachanm
Senate yo ak Prezidan Lachanm Depite
yo, se yo twa-a k'ap antann yo pou
yo chwazi li. Li la pou 7 ane. Li pa
gen dwa fe yon dezyem manda.


Atik 207-2: Devan Kelkeswa tribinal
li prezante pou li defann koz yon moun,
se san senk li dwe fA sa.


Atik 207-3: Lalwa tabli tout
kondisyon ak tout prensip pou fe Ofis
pwotekte Sitwayen-an fonksyone.

Chapit V

KONSENAN INIVESITE, AKADEMI KILTI

Atik 208: Tout moun lib fe Anseyman
Siperye. Se Inivesite Leta Ayiti ki
se Yon Inivesite oton6m ak tout lbt
lek61 Siperye piblik epi lekb1 Siperye
priv4 leta rekonet yo se yo ki gen
dwa bay anseyman sa a.


Atik 209: Leta dwe finanse mach
ak devlopman Inivesite Leta Ayiti ak
lt lek6l Siperye Piblik yo. Pou 6ganize
yo ak pou tabli yo, sa dwe fet nan
sans devlopman rejyon yo.

Atik 210: Leta fAt pou li ankouraje
kreyasyon sant Rechech.


Atik 211: Konseey Iniv6site Leta
Ayiti dwe bay Konsantman teknik li
anvan Leta otorize moun louvri Inivesite
ak lek6l Siperye prive. F6k se ayisyen
plis ki gen k6b dey6 nan sa epi fok
se yo menm plis tou ki pwofese. Se
sitou nan lang Ofisyel peyi a lek6l
konsa fet pou yo anseye.

211-1: Iniv6site ak lek6l Siperye
prive oubyen piblik yo dwe bay yon
enseyman valab, pratik ki kadre ak
mach, ak devlopman nasyon an.

Atik 212: Yon Iwa bay jan pou
yo kreye Iniv6site ak lek6l SiperyB
Piblik epi prive yo. Li di ki kot6
pou yo plase yo ak ki jan pou yo fonksyo-
ne nan peyi a.

Atik 213: Yo kreye Akademi Ayisyen.
Li gen misyon pou li bay lang Krey6l
la jaret pou li fikse epi pou li ba
li tout mwayen lasyans pou li devlope
n6mal.


Atik 213-1: Yo gen dwa Kreye 16t
Akademi tou.

Atik 234: Moun ki gen tit manni
Akademi yo, yo p'ap travay pou k6b,
men pou lapatri.

Atik 214-1: Lalwa bay jan pou
6ganize Akademi yo ak fason pou yo
fA yo mache.


Atik 215: Tout riches akeyolojik
ak riches istwa peyi-a, tout riches
estil konstriksyon ki la pou fe nou
sonje vale dantan nou, tout riches
kilti nou ak riches folkl1 nou, tout
bagay sa yo ansanm, se yo ki fome riches
zanset nou yo mouri kite pou nou. Se
poutet sa, leta fet pou li pwoteje
tout moniman nou yo. Kit tout vye mazi
tan lontan nou yo, kit tout plas kote
zanset nou yo te mennen gwo batay
yo, kit tout plas nou yo ki gen gwo
repitasyon konseve kin kwayans nou
genyen ki soti Lafrik ginen dirk.
Kit tout vye res bagay ansyen nou yo,
yo tout net alawonn, yo anba pwoteksyon
leta.


No. 36-A Mardi 28 Avril 1987


< IE MONITEUR>


XXVII





XXVIII.__ No. 36- Mard 28 Avl 1987


Atik 216: Lalwa bay pou chak ka
tout kondisyon espesyal yo pou asire
pwoteksyon yo.

Tit VII

Konsenan Finans Piblik

Atik 217: Leta dekonsantre finans
Repiblik la. Se Minist6 sa Konsene-
ki plase pou dirije li. Pouvwa egzeki-
tif la, nan tet ansanm avek Kcnsey
Entedepatmantal la, yo travay sou Iwa
ki fikse konbe p6syon epi ki kalite
pbsyon byen leta dispoze pou chak ko
lektivite teritwa-a.

Atik 218: Tout enpo leta vie pran
sou moun, f6k se yon Iwa ki part pou
di sa. Kit se yon chay, kit se yon
enpo pou yon depatman, pou yon komin,
pou yon seksyon kominal, okenn moun
pa gen dwa tabli yo san konsartman
kolektivite teritwa sa yo.

Atik 219: Yo pa fet pou yo bay
okenn moun privilj sou kesyon peye
enpo. Se sel lalwa ki gen dwa f6 ekseps-
yon sou kesyon enpo. Pou ogmante enpo,
pou diminye yo, pou retire kek net,
se lalwa sel ki gen dwa tabli sa.

Atik 220: Okenn pansyon, okenn
rekonpans, pyes Ed, pyBs sibvansyon
pa gen dwa tonbe sou do kEs leta .si
se pa yon Iwa ki fikse yo.

Pansyon leta bay dwe nache avek
koub lavi-a.
Atik 221: Se sl1 djbb pwofese
anskyman siperye ki gen aranjman espesyal
pou sa, men apa sa, lalwa defann yon
moun touche de (2) chbk nan leta.


Atik 222: Lalwa bay tout jan pou
yo prepare bidje ak tout fason pou
yo egzekite bidj6-a.


Atik 223: kou Siperye Dekont lan
ak Kontansye Administratif la epi Ofis
Bidje-a, se yo ki la pou kontwole si
yo respekte Iwa sou BidiA ak kontabilite
piblik la.


Atik 224: Labank Santral ansam
avek Minist6 Ekonomi ak Finans, se
yo ki tabli politik moneth nasycn an.

Atik 225: Oganis Piblik Oton6m
nan ki genyen tout dwa ii ak otonomi
finans li, se li k'ap egzese tout fonk-
syon Labank Santral la. Lalwa tablj
ki wl l'ap okipe.

Atik 226: Se Labank Santral la
sB6 ki gen otorite pou f6 lajan papye
ki sevi nan peyi-a selon tit ii,
deskripsyon li, chief li, jan lajan
dwe sevi, jan lalwa vie li a, avek
dwa' pou li sikile sou tout teritwa
peyi-a net.

Atik 227: Se an chapit, an seksycn
chak minist6 fet pou li separe bidjej
li prepare, epitou se atik apre atik
yo dwe vote bicdj a.

Atik 227-1: Vale Kbb pou yo tire
chak mwa sou yon bidje pa gen dwa depase
yon douzyEm sou val total hidj6 ane
aj se sE1 an desanm sa kapab rive ak6z
tresyem mwa y'ap peye fonksyon6 ak
amplwaye yo k6m bonis.

Atik 227-2: Tout kont general
yo net konsenan reset ak depans Pepiblik
la jan lalwa tabli pou kontabilite-
a fet, se sel MinJste finans lan ki
responsab sa.


Atik 227-3: Yo va voye bay 2 lachanm
yo, ni kont general yo, ni bidje atik
anvan yo pale a, ni rap6 kou Siperye
Dekont lap Minis Finans la gen dele
15 pren;ye jou sesycn Lachanm Legislatif
la pou li founi pyes sa yo.

Li va fe irenn: bagay la pou li
voye bilan ane-a ak rapb tout tiafik
lajan Labank Santral 3a fe epi rap6
tout l1t Kont Leta ayisyen genyen.

Atik 227-4: Chak premye Oktbb,
se yon ane fiscal ki tanmen pou li
bout 3C sektanm.

Atik 228: K6 Legislatif ]a va
deside chak ane pou li:





. No. 36-A Mardi 28 Avril 1981


XXVIII









No. 36-A Mardi 28 Avril 1987. LIE MONITEUR> XXIX


a) klotire kont leset ak kont
depans leta pou ane ki fek pase esinon
pou 16t ane pase anwo yo.

an) Vote tout bicidj general ]eta
genyen pou chak Ministc.

228-I: Men yo pa gen dwa f& okenn
chanjnman pou ogmante yon bi )j6 si yo
pa di ki jan y'ap f6 pou jwenn lajan
anplis la.

228-2: Yo pa gen dwa cgmante,
ni dinminye apwentnran fonksyone piblik
yo si yo pa fe yon lwa pou di sa.

Atik 229: lachanm Legislatif
yo gen dwa derefj-e travay toutotan
yo poko prezante yo dokiman atik anvan
yo pale a.

Lachanm yo gen dwa refize aksepte
rap6 Minis yo tou 1] yo pa gen pyes
pou pemet yo verifye val 3ajan ki
depanse.



Atik 230: Pou yo kapab verifye
ak pou yo tonbe dakb ak tout kont Admi-
nistrasyon general yo epi pou yo rive
bay tout moun ki responsab lajan leta
resikitans yo, f6k se dapre jan lalwa
made li a sa dwe fet.

Atik 231: Sizoka Lachanni Legislatif
yo, pou yon rezon kelkonk, yo pa gen
tan vote bidj6 yonn oubyen plizy6 depat-
man ni.nistery&l anvan yo an vakans,
se denye bidj& Ministe enterese yo
ki va rete an vig6 jouktan yo vote
nouvo bidje a.


Atik 231-1: Sizoka yo pa ta gen
tan vote bidje Repiblik la akbz se
te f6t Egzekitif la, Prezidan Repiblik
la va konvoke Lachamn Legislatif la
tousuit pou yon sesyon estrabdin6.
Yo va vote bidje leta a sElman.

Atik 232: Tout 6ganis yo, tout
antrepriz oton6m yo, tout gwcup leta
bay sibvansyon yo, kit se pou tout
bidje yo, kit se pou yon pati bidje
yo, se sou bidje espesyal leta yo ye.


F6k se pouvwa Egzekitif la ki apwouve
sistem tretman sa yo, ni sibvansyon
yo.

Atik 233: Pou yo kapab f6 bon
kontw6l tout tan sou depans piblik
yo va f6me yon komisyon palmant6 nan
koumansman chak sesyon pou fe travay
sa a. Yo va f6 v6t sekre pou moute
komisyon-an li va genyen 9 Depite epi
6 Senate. Ii anchaje pou ii f6. rap6
sou jan Minis yo dirije lajan yo respon-
sab, konsa, 2 Chanm yo va kapab bay
Minis yo resikitans. Komisyon an gen
dwa rele 16t espesyalis b6 kote li
pou ede fB kontw1 la.

TIT VIII
KONSENAN FONKSYON PIBIJ.K.


Atik 234: Administrasyon piblik
ayisyen se zouti leta genyen nan men
li pou li mete akli misyon, ak sa li
vie f6. Pou ii garanti Administrasyon
ii ap bay bon randman, f6k se moun
serye ak moun kapab k'ap dirije ii.

Atik 235: Fonksyon6 yo ak anplwaye
yo, se s~l sou 16d leta yo ye, yo fet
pou yo respekte tout prensip ak tout
reg konduit lalwa fikse sou fonksyon
piblik la.

Atik 236: Lalwa bay jan pou dives
chapant Administrasyon Piblik yo 6ganize
epi ii bay presizyon sov kondisyon
pou yo fonksyone.

Atik 236-1: Se sou baz aptitid,
konpetans ak disiplin lalwa fikse
reglemen pou fonksyon piblik yo mache.
Epitou ii bay garanti pou dj6b tout
niou asire.


Atik 236:2 Fonksyon piblik, se
yon kary& pou moun ki ladan li. Se
sou konkou pou moun anplwaye nan fonksyon
piblik, oubyen se dapre b1t kondisyon
Konstitisyon ak lalwa prevwa sa dwe
fet. Se slman pou sa lalwa defann
akle, yo gen dwa revoke yon moun nan
travay leta. Men kelkeswa ka a, f6k
se chef Kontansye Administratif la
ki dwe f& revokasyon an.


- LE MONITEUR>>


No. 36-A Mardi 28 Avril 1987 .


XXIX







"

Atik 237: Fonksyon6 Karye y6
pa pou yon sbvis leta fiks. Men yo
la pou tout sevis yo nat. Yo gen dwa
transfer yo nan nenp6t 16t travay
leta.

Atik 238: Tout fonksyone lalwa
made yo sa, yo gen trant jou fran
apre yo fin enstale nan yon travay,
pou yo deklare devan tribinal sivil
kantite byen yo posede. KonmisE gouven-
man an gen dwa pran tout mezi nesesE
pou verifye si deklarasyon an kadre
ak laverite.

Atik 239: Fonksyon6 ak anplwaye
piblik yo gen dwa mete tet yo ansanm
pou yo defann dwa yo, depi yo pa depase
limit lalwa prevwa.

Atik 240: Okenn fonksyon osinon
responsablite politik pa kapab louvri
p6t karye administratif pou yon moun.
Te met se plas Minis, Vis Minis, plas
ofisye minister piblik, delege, Vis
delege, anbasade, plas sekrete prive
prezidan repiblik la manm kabin6 minis,
te met se plas direkte general depatman
ministerial oubyen 6ganis otonbm, plas
manm konsey administrasyon, okenn plas
sa yo pa kapab louvri p6t kary& adminis-
tratif pou yon moun.

Atik 241: Lalwa gen sanksyon
pou moun ki vole lajan leta ak pou
moun ki vin rich nan fe toulanmanch.
Fonksyone ki konnen zak konsa ap komet,
se devwa yo pou yo mete ctorite ki
la pou sa yo okouran.

Atik 242: Yo kapab f6 dives fason
pou chache prev sou yon moun ki vyole
lalwa. Yo kapab sipoze sa sitou Ie
tren lavi yon moun depase apwentman
li depi li antre nan travay li, ak
mwayen li te genyen anvan pou li viv.

Atik 243: Yon fonksyon6 ki koupab
pou zak nou site nan atik anvan yo,
yo pa kapab pousib li lajistis siventan-
gen tan pase. Dwa pou yo pousib yon
moun tanmen depi premye jou yo sispann
li nan travay li osinon depi 16t koz
ki anpeche yo pousib li lajistis la
sispann.


Atik 244: Dewva leta, se pon
li veye pou chenn apwentman nan fonksyon
piblik pa genyen twbp may ant moun
ki nan tet chenn nan ak moun ki nan
denye bout pwentchenn nan.

Tit IX

Konsenan Ekonomi
ak Agrikilti

Atik 245: Leta garanti libete
ekonomik tout moun, depi se pa yon
libete k'ap travay kont enterA tout
sosyete a. Leta ap pwoteje antrepriz
prive. L'ap travay pou yo kapab devlope
ndn bon jan kondisyon pou ogmante riches
nasyonal la dekwa pou li asire li gen
anpil moun k'ap benefisye riches la.

Atik 246: Leta ap ankouraje pou
moun andey6 ak moun lavil chache mete
asosyasyon pwodiksyon sou pye dekwa
pou yo fe tout mwayen posib pou yo
transf6me pwodui agrik6l yo. Leta ap
fe sa pou ankouraje moun antreprenan
yo. Konsa, capital lajan peyi a va
ogmante pou pemet devlopman nasyonal
la pouse pi devan chak jou.

Atik 247: Agrikilti se tet sous
riches peyi a. Se ii ki gaj tout alemye
popilasyon nasyon an. Se li tou ki
veritab gaj pwogre sosyal ak pwogre
ekonomik nasyon an.

Atik 248: Yo kreye yon 6ganis
lespesyal ki rele (Enstiti nasyonal
refbm agree Li anchaje pou li refer
tout chappnt zaf6 t6 nan peyi e. Li
va mete yon rif6m agrN sou pye dekwa
pou moun k'ap travay late vre kapab
jwenn t6 pou yo travay. Enstiti a
va tabli yon politik agree k'ap vize
pou f6 late bay plis randman. Pou
sa, yo dwe travay pou fe te yo rive
wouze epi pou rive menaje yo bay yo
pwoteksyon.

248-1: Lalwa fikse ki pi piti
ak pi gwo pbsyon t6 moun ka genyen
pou li travay.

Atik 249: Obligasyon leta genyen
se pou li kreye tout mwayen nesesE





... No. 36-A Mardi 28 Avril 1987




No 6AMri2 vi 18 EMNTU~XX


pou late riv6 bay anpil randman. Se pou
leta kreye tout mwayen kominikasyon
konsekan pou transp6 danre yo kapab
fet fasil ni andedan peyi a, ni aletran-
je. Se pou li tabli ekip moun pou
bay kiltivate yo asistans teknik ak
asistans finans y'ap bezwen nan chak
seksyon kominal yo.


Atik 250: Se1 ka ki kapab f6
yo bay leta oubyen kolektivite teritwa
yo dwa pou se yo menm sel ki gen dwa
sou yon pwodui se sel si li nan enter
tout sosyete a net. Yo pa gen dwa
bay yon moun patiki. e tout dwa sa
a.


Atik 251: Depi se danre peyi-a rive
ft. an kantite pou tout moun kajwenn,
yo pa gen dwa antre ak yo sou teritwa
nasyonal la, eksepte si genyen gwo
ka ki mande sa. Se va menm bagay la
tou pou tou sa ki soti nan danre late.

Atik 252: Leta gen dwa anchaje
pou li pran responsablite pou fe fonk-
syone tout antrepriz ak tout sevis
ki konsekan anpil anpil pou lavi komi-
note a. Leta gen obligasyon pou li
fB sa sizoka etablisman sa yo menase
disparEt.


Yo va gwcupe antrepriz sa yo nan
yon sel sistem pou dirije yo.

Chapit II

Konsenan Anviwon Nou

Atik 253: Anviwon nou se z6n
natirMl kote popilasyon an ap viv.

Tout ajisman ki kapab f6 boulves
nan lanati pou anpeche li fonksyone
jan li dwe fonksyone, lalwa defann
zak konsa net.

Atik 254: Leta fet pou li 6ganize
li pou li f6 plas natirl1 nou yo pran
tout val yo merite. Li dwe ankouraje
sa. Li dwe ba yo pwoteksyon epi f6
wout pou tout moun gen mwayen ale vizite


Atik 255: Pou nou kapab rive pwoteje
fore ki rete toujou yo epi f& gen plis
kote ki rebwaze, leta ap ankouraje
pou devlope Ibt f6m sous eneji nou
genyen tankou f6s chalk soley la, f6s
van an.

Atik 256: Obligasyon ki devan
leta, nan sans travay n'ap fe pou nou
pwoteje anviwon nou ak pou f6 levasyon
popilasyon an sou sa, se pou li kreye
jaden botanik, jaden zowolojik nan
kek z6n peyi a.

Atik 257: Lalwa bay tout kondisyon
ki egziste pou rive pwoteje tout bet
ak tout plant nou genyen pou yo pa
disparet. Li gen sanksyon pou moun
ki vyole prensip yo,

Atik 258: Pesonn moun pa gen
lalwa antre sou t6 Ayiti ak vye dech6
oubyen vye res triyay, kblkeswa sa
li ye a, ki soti aletranje.

Tit X

Konsenan Lafanmi

Atik 259: Leta la Pou li bay lafan-
mi, ki se potomitan sosyete a, tout
pwoteksyon li merite.


Atik 260: Tout fanmi alawonn,
yo egal ego devan pwoteksyon leta fet
pou li ba yo: Kit fanmi ki tabli nan
naryaj, kit fanmi ki pa tabli nan
naryaj. Leta dwe chache bay tout fanm
ki akouche, tout timoun, tout vye gran-
moun tout 6d ak asistans y'ap bezwen.

Atik 261: Lalwa ap garanti pwotek-
syon tout timoun. Se dwa tout timoun
pou manman yo ak papa yo renmen yo,
pou yo ba yo afeksyon, pou yo chache
konprann timoun yo, pou yo ba yo tout
swen moral ak tout swen materyel y'ap
bezwen.


Atik 262: Pou garanti pwoteksyon
ak resp6 sou dwa lafanmi, pou di ki
jan yo ka antreprann rechech pou dekouvri
ki moun ki papa yon pitit, yo va travay
pou yo mete sou pye yon k6d sou la fanmi.


No. 36-A Mardi 28 Avril 1987


" LE MONITEUR>


XXXI





XXXI LEMNTU>N.S1A ad 8Arl18


Tout tribinal ak tout 16t 6ganis
leta ki anchaje pwoteje dwa sa yo,
f6k yo louvri gratis pou tout klas
moun net alawonn.
Tit XI
Konsenan Lafos Piblik

Atik 263: Lafos piblik se 2 fbs
separe ki f6me li:

Se f6s Lame Ayiti ak f6s Lapolis.

263-1: Pyes 16t k6 ame pa gen
okenn dwa egziste sou teritwa nasyonal
la.

263-2: Nenp6t manm Laf6s Piblik,
moman y'ap anwole li, li dwe sEmante
1'ap toujou rete fidel epi l'a, respekte
konstitisyon an ak drapo peyi ;.

Chapit I
Konsenan Fos Lame Yo

Atik 264: F6s laie yo gen dives
branch. Se f6s det6, f6s demE, f6s
dele epi sevis teknik yo.

F6s Lame yo tabli pou yo garanti
sekirite teritwa Repiblik la ak pou
li pa pedi yon pwelyem menm.

264-1: Se yon ofisye general
ki fet pou koumande f6s Lame ye an
pesonn. Tit li se f6s Lame Ayiti)).

264-2: Se pami Ofisye Jeneral
yo ki nan Aktivite milit6 toujou yo
dwe chwazi koumandan chef fo' lame


264-3: Li lonnm
ki kapab rekoumanse.


pou twazan


Atik 265: F6s Lame ye pa nan
politik. Manm li yo pa gen dwa ni
nan gwoup politik, ni nan pati politik.
Yo pa fet pou yo pran pati pou okenn
moun.

265-1: Men chak manm f6s lame
gen dwa egzese dwa yo pou y'al vote
dapre sa konstitisyon an prevwa.


Atik 266: Men responsablite F6s
Lame yo genyen sou kont yo:

a) Pwoteje peyi a kont menas
l6t kote f6 li.

an) F? siveyans tout fonty& peyi
a net, ni ate ni sou lanme ni anl1.

b) Pote lamenf6t bay lapolis
si li pa ase pou f6 travay li.

Fok se Pouvwa Egzekitif la ki
fe demand lan.

ch) Ede nasyon an sizoka ta gen
dezas natirEl ki frape nou.

d) Anplis tout responsablite
yb, yo gen dwa made F6s Lame yo f6
kek travay devlopman tou.


Atik 267: Moun ki nan aktivite
milite toujou, yo pa kapab lonmen li
nan okenn l6t fonksyon piblik, s6f
si se pou li egz'se yon espesyalite
pou yon tan pwovizwa.

267-1: Tout milite ki nan aktivite
milite toujou, si li vie patisipe nan
eleksyon k6m kandida, f6k yo mete li
an disponiblite oubyen retrete ii k6m
milite yon ane davans anvan piblikasyon
dekr6 electoral la.


267-2: Karyemilite se yon pwofesyon.
Se yon nechb1 moun moute bawo pa bawo.
Grad nan lame, kondisyon pou anwole,
fason pou bay pwomosyon, many pou
-zevokasyon, fet ak pou retrete manm
lame yo, se regleman f6s lame Ayiti
ki fikse jan tout bagay sa yo dwe
pase.


267-3: Se1 sa ki f6 yo jije milite
devan tribinal milite, se pou zak oubyen
krim yo komet pandan lag6 osinon si
yo vyole disiplin milit6 a.


Yo pa gen dwa ni revoke yon nilite,
ni mete li an disponiblite, ni ref6me
li ni retrete li anvan 1I san li pa
bay konsantman li.


'YLE MONITEUR)>


._. No. 36-A Mardi 28 Avril 1987


XXXII







No.- ML MONITEU "


Sizoka sa ta rive fAt san konsantman
milit6 a, li gen dwa mete ka a devarn
tribinal konsene a.

Atik 267:4:Grad Yon milit6 te
rive nan lame, se grad sa a l'ap konseve
tou pandan tout lavi li. Se sel desizyon
tribinal ki gen pouvwa pou sa ki kapab
fe li pedi grad 1r pou sa yo jije
milit6 a.

267-5: Tout lit net, k6lkeswa
grad li, leta fet )ou li ba yo asistans
sosyal ki kapab ga arti li sekirite
materyel yo.

Atik 268: Nan sans yon Sevis
sivik obligatwa ki genyen pou gason
ak pou fanm selon atik 52, 3 konstitisyon
an prevwa a, Fbs Lame yo ap patisipe
nan bganizasyon ak kontwbl sevis la
pou ayisyen ki rive sou dizuitan yo.
Lalwa bay jan pou rekritman fBt.
Li di konbe tan savis la dwe dire epi
li tikse sou ki prensip pou li fonksyone.

268-1: Nenpbt sitwayen gen dwa
genyen zam lakay li pou lejitim defans
li. F6k li fA deklarasyon Lapolis
li gen zam.
268-2: Men pesonn moun pa gen
dwa sikile ak zam san li pa genyen
otorizasyon Chef Lapolis la menm pou
yon motif valab.
268-3: Fbs Lame yo, se yo sel
ki gen dwa f6 zam ak minisyon pou lage.
Se yo menm sel tou ki gen dwa f6 yo
antre nan peyi a, ni voye yo aletranje,
ni sevi ak yo, ni deside destinasyon
yo. Se yo menm tou ki gen dwa sou
tout kalite materyMl pou lage.
CHAPIT II
KONSENAN FOS LAPOLIS
Atik 269: Lapolis se yon k6
ame. Li sou kont minister Lajistis.

Atik 269-I: Lapolis kreye pou
li garanti 16d piblik epi pou li pwoteje
lavi ak byen tout sitwayen. Lalwa
fikse jan pou 6ganize lapolis epi
fason pou li tonksyone.

Atik 270: Yo va lonmen koumandan
''Chef f6s Lapolis la selon jan
Konstitisyon an prevwa li-a. Li la
pou twazan. Li kapab rekoumanse.


Atik 271: Yo kreye yon lek6l
ak yon Akademi Lapolis.

Lalwa tabli fason pou 6ganize
li ak jan pou yo fe li fonksyone.

Atik 272: Lwa ki bay jan pou
yo oganize f6s Lapolis yo, fason pou
yo fonksyone, kote pou yo tabli, se
lwa sa yo tou ki fikse prensip k'ap
dirije tout seksyon espesyalize nan
f6s Lapolis:


Tankou Admin
yo, Sevis
Sikilasyon, Lapolis
kriminel, Sevis
Antikontrebann.


istrasyon
Ponpye,
Wouty&.
Nakotik


prizon
SAvis
Rech~ch
ak


Atik 273: Lapolis se bra lajistis.
Li la pou li fB rechech sou tout vye
zak ki vyole lalwa ak tout krim ki
f t pou dekouvri koupab yo epi arete
yo.

Atik 274: Selon kondisyon lalwa
ak konstitisyon an prevwa, ajan f6s
piblik yo sou kont dwa sivil ak dwa
penal I yo nan travay yo.

Tit XII

DISPOZISYON GENERAL

Atik 275: Administrasyon prive
yo, kombs la va obseve jou chomaj
fet nasyonal yo ak fet legal yo.
Atik 275-1: Men lis fAt nasyonal
yo:

1) Premye janvye, se jou en
depandans Nasyonal.

2) De Janvye, se jou zanset yo.

3) Premye me, se fet Agrikilti
ak fet travay

4) Dizui me, se fet drapo ak
fet Inivesite

5) Dizui novanm, se aniv6se Batay
vety6; Jou fbs Lame yo.

275-2: Lalwa va bay jou fet legal


No. 36-A Mardi 28 Avril 1987 ..-- -.


*


uVWTTT


tl








XXIV~E O~fUR-o.6- ari28Avi 18


Atik 276: Asanble Nasyonal la
pa kapab ratify okenn trote, pyds
konvansyon, ni ak6 entenasyonal si
yo gen yon pati ki pa tone daplon
ak Konstitisyon sa a.

Atik 276-1: Se sou f6m dekr6
pou yo bay trete, konvansyon, Ak6
Entenasyonal yo ratifye.

Atik 276-2: Depi yo fin dak~
epi yo ratifye trete osinon Akb
Entenasycnal sou fb6r konstitisyon
an prevwa a, yo antre lapoula nan
Iwa peyi a tou Yo revoke tout Iwa
ki kont yo menm 1I a tou.

Atik 277: Leta ayisyen gen dwa
antre nan nenp6t kominote ekonomik
16t leta yo f6me, depi se yon ak6
k'ap ankouraje devlopman ekonomik
ak devlopman sosyal Repiblik Ayiti,
depi se yon Ak6 ki pa gen anyen ki
kont Konstitisvon an tou.


Atik 278: Yo pa gen dwa mete
okenn plas ni okenn pati nan peyi
a nan Etad Syej, eksepte si lage sivil
pete oubyen si yon f6s etranje ta
envayi teritwa nasyonal la.



Atik 278-1: Papye Etad Syej
Prezidan Repiblik la siyen an, fok
ni piemye Minis lan, ni 16t Minis
yo siyen li tou. F6k yo konvoke Asanble
Nasyonal la trapde pou li di mo pa
li sou deklarasyon an.


Atik 278-2: Asanble Nasyonal
la, nan tet ansanm avek pouvwa Egzokitif
la, yo va deside ki3Ts 'garanti -i
nan Konstitisyon an yo kapab rete
anba kle nan zon ki nan Etad Sy'j
la.


Atik 278-3: Etad Syej la anile
si chak 15 jou Asanble Nasyonal la
pa vote renouvle li.

Atik 278-4: Diran tout Etad Syej
la, Asanble Nasyonal la va travay
an pemanans.


Atik 279: Trant jou apre eleksyon
Prezidan Repiblik la, li va depoze
nan biwo tribinal premye Enstans kote
li rete a yon kopi envant6 tout byen
mobliye ak byen imobilye li posede.
Fbk se yon kopi not& siyen ba li.
Li va f6 sa tou 16 manda li bout.


Atik 279-1: Premye Minis lan
Minis yo, Vis Minis yo, yo gen menm
obligasyon an tou. Yo gen delT 30
jou apre enstalasyon yo epi 30 jou
apre yo pa nan travay la pou yo f6
sra.



Atik 280: Eksepte pou ka
konstitisyon an prevwa yc, men apa
sa, yo pa gen dwa bay pyes manm gran
k6 Lota yo okenn lajan fr&, ni okenn
16t domaj enter kelkonk sou tit travay
-spesyal.



Atik 281: Apre eleksyon fini
nan peyi-a, leta va ranbouse yon pati
nan depans tout pati oubyen gwoupman
politik yo ft. Panbousman an va fet
selon kantite vbt yc te jwenn nan
eleksyon an.


281-1: Sl1 pati politik ki valab
pou jwenn ranbousman sa-a, se sa yo
ki jwenn 10 pou 100 v6t sou kantite
moun ki vote nan tout peyi-a epi 5
pou 100 sou kantite moun ki vote
nan nivo depatmantal la.


TIT XITI


KONSENAN AMANDMAN KONSTITISYON AN

Atik 282: Pouvwa Legislatif la,
si yonn nan lachanm yo oubyen pouvwa
Egzekitif la f6 li pwopozisyon an,
li gen dwa vini ak prev pou deklare
yo kapab f6 kek chanjman nan
konstitisyon an.


282-1 F6k deklarasyon an jwenn
api 2 ty; manm nan chak Chanm yo.


-LF MONITEUR),


XXXIV


No.36-A Mardi 28 Avril 1987





No.36-A Mardi 28 Avril 1987_





S XXXV,


Se nan denye sesyon Odine Legislati
a pou deklarasyon an fet. Yo dwe pibliye
li toutsuit nan tout peyi a net.

Atik 283: Nan premye sesyon pwochen
Legislati a, Lachanm yo va reyini
an Asanble Nasyonal pou yo koze sou
amandman yo pwopoze a.

Atik 284: Asamble Nasyonal la
pa kapab fet, ni li pa gen dwa pale
sou amandman konstitisyon si chak
Chanm yo pa genyen 2 ty4 manm li
yo prezan.

Atik 284-1: Si pa gen majority
2 ty6 nan manm ki vote yo ki dakb,
Asanble Nasyonal la pa kapab pran
okenn desizyon.


284-2: Se apre enstalasyon nouvo
Prezidan ki moute a, amandman yo fe
a kapab antre an vige. Men, k4lkeswa
rezon an, Prezidan ki opouvwa 1i
chanjman yo fet la, li p'ap janm kapab
benefisye chanjman sa yo.

Atik 284: 3: Fe referandbm pou
made pep ayisyen an otorisasyon pou
fB chanjman nan Konstitisyonj bagay
sa-adefann kare bare net.

Atik 284-4: Pyes chanjmann nan
Konstitisyon an pa fet pou atake lespri
demokrasi Leta ayisyen ki se yon leta
repibliken.

Tit XIV
DISPOZISYON PWOVIZWA

Atik 285: Konsky Nasyonal
Gouv&nman an, li va rete an fonksyon
jouk li rive 7 fevriye 1988 ki se
dat nouvo Prezidan an ap enstale anba
labanye Konstitisyon sa a dapre sa
kalandriye electoral la prevwa.

Atik 285-1: Konsey Nasyonal
Gouvenman, nan reyinyon avek Minis
yo, li gen otorizasyon pran dekr6e
ki daplon ak konstitisyon an ki gen
f6s lalwa annatandan Depite yo ak
Senate yo antre an fonksyon anba pouvwa
konstitisyon sa-a.


Atik 286: Tout ayisyen ki pranI
nasyonalite lot peyi pendant 29 ane&
ki t'ap dewoule anvan 7 fevriye 1986
la, yo kapab reprann nasyonalite ayisyen
yo avek tout avantay lalwa bay. Yo
gen dezan dele pou yo fe deklarasyon
an nan Minist6 Lajistis.

Atik 287: Men, pou eleksyon pwochen
yo, f6k ayisyen an gen yon ane nan
peyi-a pou li kapab patisipe ladan
yo 16 nou konsidere ayisyen ki te
oblije pati kont volonte yo oubyen
ak tout volonte yo.

Atik 288: Pou pwochen eleksyon
k'ap vini yo, men ki jan manda 3 Senate
pou chak depatman yo ap vini:

a) Senate ki va genyen plis vwa
nan depatman li, Li va lonmen pou
sizan.

an) Senate ki dezyem nan depatman
li, li va lonmen pou katran.

b) Senate ki twazyem nan, li
va lonmen pou dezan.
Apre sa. yo va lonmen tout
Senate yo pou sizan.

Atik 289: Pendan n'ap tann yo
f6me Konsey Elektoral Konstitisyon
sa a prevwa a Konsey Nasyonal gouvenman
an va mete sou pye yon Konsey Elektoral
pwovizwa 9 manm, li anchaje pou li
travay sou Iwa electoral pou eleksyon
k'ap vini toutsuit yo.

Men kouman Kolej elektoral la
ap f6me.

1) Pouvwa Egzekitif la va bay
yon manm ki pa fonksyone.

2) Konferans Episkopal la va
bay 'yonn.

3) Konsey Konsiltatif la va bay
yonn.

4) Kou Kasasyon va bay yonn

5) Oganis Defans dwa moun yo
ki p'ap gen kandida nan eleksyon va
bay yonn.


I-- ---;







xxx' E MN1EU~ ...o.6-AMadi28 vrl 98


6) Konsey Inivesite va bay yonn

7) Assosyasyon jounalis yo va
bay yonn

8) Kil Refbme yo va bay yonn

9) Konsey Nasyonal Koperativ
la va bay yonn

Atik 289-1: Nan Kenzen apre pep
la fin ratifye Konstitisyon an) Chak
gwoup ki konsene yo va voye non moun
yo chwazi pou reprezante yo a bay
Pouvwa Egzekitif la.

Atik 289-2: Sizoka gen gwoup
ki pa voye reprezantan, Egzekitif
la va mete 16t moun nan plas vid yo.

Atik 289-3: MisyonKonsey Elektoral
pwovizwa sa a va bout jou pwochen
Prezidan ki pase a pran fonksyon li.

Atik 290: Manm Konsey 6lektoral
Pemanan yo va f6 tiraj os6 pou konnen
kiles nan yo ki la pou 9,6 et 3 ane
dapre jan yo prevwa renouvle yon ty6
chak kou.

Atik 291: Diran 10 ane k'ap vini
yo apre konstitisyon an fin pibliye,
moun ki p'ap kapab kandida nan okenn
ele':syon, atout sa p'ap ka anpeche
y< pousib yo lajistis pou yo repare
move zak yo, se:

A) T6ut moun tout piblik la konnen,
ki te pouse diktati-a tabli akoz tout
eks! yo t'ap fe epi ki t'ap apiye
li diran 29 ane yo.

An) Tout moun yo sispek ki te
fB kout gidon piye lajan leta yo
te ba yo dirije ak6z val1 f6tin yo
w6 yo genyenj Kelkeswa epbk yo te
an fonksyonan.

b) Tout moun rl1 pep la denonse
ki te konn kraze prizonye politik
16 y'ale arete yo epi ap f6 anket
sou yo osinon moun ki te assasinen
moun pou politik.

Atik 292: Konsey Elektoral
pwovizwa aki anchaje resevwa lis moun


k'ap poze kandidati yo a, li fet pou
li veyatif pou tout moun respekte
dispozisyon sa-a.

Atik 293: Tout Dekre yo te pran
pou espwopriye byen imobilye moun
nan z6n lavil ak nan z6n andey6 Repiblik
la nan avantaj leta oubyen 16t sosyete
yo t'ap f6me sou 2 d4nye gouvenman
ki soti pase yo, espwopriyasyon sa
yo anile net si pou travay yo te pran
yo-a travay la pa te janm realize
diran dis ( ane ki soti pase yo.

Atik 293-1: Tout moun ki te viktim
pou rezon politik pandan pery6d soti
22 Okt6b 1957 pou rive 7 Fevrier 1986
nan byen yo te sekestre osinon yo
te fe gwo ponyet sezi yo, moun sa
yo kapab reprann byen yo devan tribinal
ki plase pou sa. Demach legal dwe
fet prese prese nan ka sa-a.

Atik 294: Moun yo te bay vye
kondanasyonavilisan pou rezon politik,
soti 1957 rive 1986, kondanasyon sa
yo pa kapab anpeche moun sa yo jwi
dwa sivil ak dwa politik yo.

Atik 295: Premye Prezidan pep-
la chwazi pou antre an fonksyon li
anba labany6 konstitisyon 1987 la,
Prezidan sa-a gen otorizasyon pou
li pran tout dispozisyon pandan sis
premye mwa li opouvwa-a pou li f6
tout ref6m li santi ki neses6 nan
tout Administrasyon piblik yo ak nan
Majistrati a.

TIT XV

DENYE DISPOZISYON YO

Atik 296: Tout K6d Lalwa oubyen
Many6l Jistis yotout lwa, tout Dekr6-
lwa, tout Dekr6 ak Arete yo ki an
vigh koulyeya, yo tout net rete tennfas,
depi yo pa depaman ak Konstitisyon
sa-a.

Atik 297: Tout Lwa, tout Dekr6-
Lwa, tout D4kro ki f6 gwo pwoj6 pou
koupe sou k6d dwa ak libete fondalnatal
sitwayen, yo tout net, yo kaba2 men
kbk nan yo:


XXXVI




_No.36-A Mardi 28 Avril 1987






No.36-A Mardi 28 Avril 1987 -L x
I


a) D6kr6 Lwa 5 Sektanm 1935 la
sou Sipestisyon;



an) Lwa 2 dawout 1977 la ki tabli
Tribinal Sekirite leta;



b)Lwa 28 jiye 1975 la ki mete
z6n vale latibonit la sou eksepsyon-



ch) Lwa 29 Avril 1959 la ki kondane
tout doktrin ki soti nan peyi etranje)



Atik 298: Konstitisyon sa-a,
yo gen dele 15 jou pou yo pibliye
li apre pbp-la fini ratifye li nan
Referandbm nan. L'ap antre an vig6
depi menm jou li part nan Monit6,
Jounal Ofisyel Repiblik la.



Sa pase 10 Mas 1987, sou 184
yem ane apre endependans, nan Pal1
Legislatif Pbtoprens, Biwo Asanble
Konstitiyant lan.


Me Emile Jonassaint

Pr6zidan Asanble Konstityant la


Me Jean Suplice

Vis Presidan

Asanble Konstitiyant la




Sekret6 yo



Madanm Bathilde Barbancourt


M. Jacques St Louis


Me Raphael Michel Adelson


Manm Yo:


M. Danel Anglade
M. Yvon Auguste
M. Karl Auguste
M. Richard Baker
M. Jean Adler Bassin
Me Fresnel Belizaire
Me Rigaud Th. Bois
Me Nyll Calixte
Me Hugo Charles
Me. Clavaroche Chenrenfant
Me Alcan Dorm6us
Me Chantal Hudicourt Ewald
Me Rotchild Fraynois
M. Rick Gamier
Me Reynold Georges
Me Antoine Gilles

Dr Georges Greffin
M. Alexis C. Guerrier
M. Louis Dominald Guerrier
Me Athanase Jn-Louis
M. Julio Larosiliere
M. G4rard M. Laurent
M. Jean Abraham Lubin
Me. Frangois R Magloire
M. Volvick Mathieu
Me Justin M4zile
Me Barbantes Moussignac
Me Menos Ovide
M. Franck Paulche
M. Gustave Pierre Louis
Me. G6rard Romulus
M. Gary Sajous
Me Michel Fl1ix Sapini
M. Eddy St-Pierre
M. Jacques Sdide
M. Jean Edmond Tida.
M. Serge Villard
M. Apollon Israel
Me Wilbert Joseph
M. Guy Latortue
M. Lavelanet Lindor
M. Jean Leonidas Lucien
Me Jean Mainville
Dr Georges Michel
Me Justin Obas
Me Thalks Paul
M. Pierre Th. Pierre
M. R4ginald Riboul
Dr Louis Roy
M. Benoit Sanon
Me Gracia Saint Louis
M. Pierre Saint R4my
Me. Marc Semervil
M. Ecclesiaste Valcin


SLE MONITEUR>>


XXXVII


No.36A Mardi 28 Avril 1987. -.....~







Konstitisyon sa a pase devan pep la. Li bay dizon li sou li. Li ratifye"
li jou 29 mas 1987 la. Nan non R6piblik la, Konsey Nasyonal Gouvenman an
pase lod pou yo mete so Repiblik la anba Konstitisyon an, pou yo enprime li,
pibliye li epi mete li an mach.


Lod la soti nan Pale Nasyonal P6toprens, jou 21 avril 1987, sou 184 yem
ane apre Endepandans.

Lyetnan-Jeneral FAD'H
Henri Namphy,
Prezidan

General Brigad FAD'H
Williams Regala,
Manm,
Met Luc D. Hector,
manm

Manm Kabine


Jeneral Brigad FAD'H
Williams Regala
Minis Enterye ak Defans
Nasyonal.
Met Fransois Saint-Fleur
Minis Lajistis,
Jacques Lorthe
Minis Enf6masyon ak K6dinasyon,
kolonel FAD'H
Herard Abraham,
Minis Afe etranje ak
Afe relijyon
Leslie Delatour,
Minis Ekonomi ak Finans
Met FranCois G4rard C. Noel,
Minis Afe Sosyal,
Mario Celestin,
Minis komes ak endistri
Patrice Dalencourt,
Minis Edikasyon Nasyonal,
Lajenes ak Esp6.
Agwonbm Gustave Menager,
Minis Agrikilti, resous Natirel
ak Devlopman Riral.
Lyetnan Kolonel (SS)FAD'H
Dokte Jean Verly,
Minis Sante Piblik ak
Popilasyon.
Kolonel FAD'H, Enjenye
Jacques Joachim,
Minis Travo Piblik,
Transp6 ak Kominikasyon.
Jacques Vilgrain.

Minis San P6tfey


Presses Nationales d'Haiti Rue Hammerton Killick no. 233 Boite Postale 1746 Port-au-Prince, Haiti, Grandes Antilles


XXXVIII


">


No.36-A Marrli 28 Avril lqA7