Rugwaro rgwo kutanga kunemba chiZezuru

MISSING IMAGE

Material Information

Title:
Rugwaro rgwo kutanga kunemba chiZezuru
Physical Description:
64 p. : ill. ; 19 cm.
Language:
Shona
Publisher:
Monte Cassino Mission
Place of Publication:
Macheke, Southern Rhodesia
Publication Date:

Subjects

Subjects / Keywords:
Shona language -- Readers   ( lcsh )
Genre:
non-fiction   ( marcgt )

Record Information

Source Institution:
University of Florida
Rights Management:
All applicable rights reserved by the source institution and holding location.
Resource Identifier:
oclc - 28314493
System ID:
AA00000221:00001

Full Text







































PL
8681.2
.R8381
1927








THIS VOLUME HAS BEEN
MICROFILMED BY THE
UNIVERSITY OF FLORIBA
LIBRARIES


























,




GEOR6E(* f I ** d O-LL ; jl .i4

Rugwaro Rgwo Kutanga

Kunemba Chizezuru <

/'a


Published by
Monte Cassino Mission, Macheke
S. Rhodesia


Printed at Mariannhlll
1927


PIVERSITY OF FLOPRIDtutRARIES




- 3 -


a b c d e f g h i j

k 1 m n o p q r s t

u v w x y z

A B C D E F G H I


J K L M N


OP Q R


S T U V W X Y Z
,-.,.,._'


i n


ni ini


u nu uni inu

In
m

munu imi mumi umu
mumu mimi umunu

e

nemi meni neni mune nume

munemi uneni muneni ineni
1*




- 4 -


0

no mo mou umo muno uno

I .mino! meno nemo ino w'o-0

a

ana Lam-a nani mano oma. ,c

una nama a'ma maona ame-
_m- -a
no munani munemi onana,

Saunaa) mano mano. ,,.o oe,,

V
., v et.
va vima ivu 1 ova via vuva.

ivo vuna muva neve avo

ma vo van vano vi-ma navo

vanani vamu na (vama i vuvuma,

W

wawa newe iwe wai muno-

wa wana aiwa waine ine
V* '.r.. r




-5-

vaE- wanani iwe /uno ona wai/

imaiwe une namoi

r

rima rova ruma maria muri

reva vari uri mira runa rini

reva runa re rumana.1 raira

re vana revera rumano rurama

ru rimi ruare ?-r, .o
Swe u no mi ra mu no.; u no re va /
1 ri mu re mal 'ma ru va ari mu no.
rmu no re ve ra ini.


sema me S(

suwa sima

music .sana

sa saira

ma suwira


Ssara

nesu

re mesa

onesa

ma sara


sora rasa

nasi misa

si mira re ve-

sa rura seri-
YLs we




- 6 --


sarai i mi. sima
we ri ma./! nasi i we
mano. / u no re m sa


ba sa
ba ni
ba ro
ba ni re


be sa
bu nu
va bi
bo o


maruva.
wa re va
i su.


mu si
ma no-


bi sa ba ra) bu ra
(ba mi ba ba be re
ba ru ra Jaa-na
ra bu nu mu nu.


ba ba na a ma i
uri mu bi e re?
na si. ba ta ove./
ba sa re ri ma. !
bu nu mu nu. j i we


da di ro da da
da ra da re de
da vi ra de de ra


va ne
Sbasa
ba ra
bi sa
u ne


sara. iwe
ji no re ma
ri na ni? se ma
ma ru va. a ri
ba nana e re?


di wa
na de
de re


da i
mo
re


da na
da ro
do do
i1




-7-


di mu ra du ru ma va di wa ma-
do ra ra do na.
demo (in) ra biwa. u no davira rini?:
dimu ra hu ni, va na vane dere re,,-a no
di wa ne ni,, uno de dera na si fu ri
mu bi. a no a da //-ai re ma. // da-re
ra ri ra.
f

fa fe ma fu ra fa ra fe a fo ra
fu sa fa ni ra fa na na fe me sa
da fi bo fu fe ve va fu ru ra fu ru-
sa fu ri ra. -{ra ;u m-.
fu si ra ne vu. mu di wa u no fa ra.
vanu v se va no fa. wa i ino fura.
a no6 fa na na ne we. I wa wa uno furi-
ra i we. u no farusa nasi. fa ra i imi
muri vana. (iwe uno fanira mari.)

? h _
ha ma ha na ha va ho si ho ve ho-l -
wa hu he '(ho moi hu ni ha ra f^
he ro ho ho ra hu ra (hu ru) k.v,
O-O I 0 z.. .. -




-8 --


hama ine na'ro huru./ hosi ino fa(
ino de de ra nasi./ dimura hu ni ne
de mo. I ha va i no fa na na na ni?/
u no o na ho ro ro e re?// va nu va no
da ho mo. a no ba ho wa.
k
ka ku no ka na ka ra ku re ka re
ko sa do'ka ba ko (ko ma) ku fa
ha ka ku mi ra ka mu ra (ka me-
du) ka du ku ra do ka ka si ka na
(Cko ne ra) ka vi r a) sa ka ra. !,u, ,
kana u no mira uno fara./iibaba wake
wa ka fa. kasi ka na kari ku se ka.
mu ko si wa ka fa. / ba sa i ro ri no
Sko ne u i su. o na ka me du ke .dafi.
ku no ku na ba ba no mu ko ma wake.
1 t

to ra tu ma ta na ti wa wa ti
mo ta bata a tu dota ka ta tu-
tu ka ra te te na tu mi ra ta ri sa
to re sa ba ta na tu nu ra ta u ra
f cj"-' -'^-^c^ V-O'^O-T t'eAiv




-9-


to no ra ta ba ta ta ro t
to ra hu ni be sa mo to.
to nora. / mu no ba ta na.
ta ku ra mo to, ta ri sa
mu ko ma na a ne ba ta.
so munu (a ri ku ro ta)


i va
na si
wa ti
uko
uno


te ma.
ku no
U no
ku no
ta u ra


pa pe ta pa si pa no pa pi pa min \ko
pa ma pa ra pe pe ta (pe tu ra
pi ki ra ta pu a po ne sa po po tai4ji
po re sa pu ti ka (pa ra na pa si na.K,
pa no pa ng mu nu wa to ra ma ta fi.lt
pa no pa si na ku fa ra. i we wa ka
pi ki ra ku to ra ka si ka na." di ki ta ri no
do na pa si. / kna -no-po po ta -u ri
w-eka i-pa;-- i su ti no ba ta na \ ku i ta
maba sa akanaka. ba sa ra pe ra u no
to ra ma dora. hosi i no mi ra pa ka ti
pa va si ka na. ta puia ma ri na ba ba.


go ng
ga va gu ru ga ba ga ra
go na ga ri ra ga ra na ga ri sa




10 -

gu ti sa gu ku tu go ve ra (gu du ma)
gu ma na) gu mi ra go ko ro go do-
ka go do ra nga no nga va ngo-
4 ani ngo ro nugu o ngu ru ve ngo-
ma. na nga. k,,O U^^a1.
ga ba ri no mu ka ka./ go re ra ka pe raj
ta ka o na ho ro ro./ ma ka gu ta e re?/ ga ra
pa no u ne dikita./ 'no go na ku N'I
,,,do ta. ga va ra ka ba ta hu ku. f ga ra
pa no, go ve ra ma ba na na. re ga ku mi ra
pa go ni. baba a no go me ra mu ko ma na
wa ke wa ka fa. ngoro ye mo mbe ya
u ya..( ngo a ni ya ko ya sa ka ra. ngo ma.
i ri ku ri ra. ngu ru ve dzi ri mu da nga..

y ny
yo we yo se ye du ye vo ye u ka
ye ra ye re ka ya ni ka ya nu ra
ye re ra ya ke ya ngu nyi ka nya-
ma nyi mo (-ye-r-is k-u nye pa
nyo re ra ma nye po nya u ta nya-
ra ra nye nga mu nya i. c c <
yo we na si ya u ya a ma ya ke.1 uno ye-




I- n 1 -
u ka ri ni) da re ri-oA ri ra? nya ma ya ngm
yaka oma. /nya rarisa u no reva ma-
nyepo. 4, yangu ya ka ra si ka.
mu ko ma na wa ka nyu ra mu ma to pe.
hu ku ya ka u ya mu da nga. amai va no
ya ni ka de re re. i ye a no ny ima mu ni--
nyi na wa ke. cilek1eLo[ v'tcu- Air s-

z zw dz

za i za na za si ze re zu va za-
rura zo ndo zwa zwa ke zwi da I y
zwa pa no / zwi ba to / zwi fu ngo 11O
zwi re vo / zwa ko ra / zwa ka na ka /-ro
zwa ka da ro / zwa i pa / zwi i ta/ zwi-' '
me duI dza ma dza ko dza ngu dze-; j
mba /dza mu ka /dzi ki ra / ye re dza
da ni dza ko tsi ra dze mu ra. ';C-C
vzwi nAz itO. \Wir- .-
za i rngu ra a pu nzi ka./zu va ri no
pi sa. /za ru ra ma zi so -a ko) zwa nda. ka
ro ta a ndi goni ku re va. i ye a no da
zwa ke./zwo-seC(zwi zwa ka na ka pa ne su.
ndi no te nda na zwo ku ti wa ndi pa.
zwi me du zwi ta tu. dzi mba dza ke dza ka-




- 12


ru ra ma. mo mbe dza ba ba wa ngu dza
'ka ko ra. da ni dza va na 4t-uy"a ku zo
fu nda. ra ki dzg- nya ma ya wa ka pu a
~e ni. ndi a ni a no ri dza me re? re ga
'ku pi nda zwa ka da ro. f ra mba ku ita
swa ka i pa. Louw lot Cn l,,

bv pf

bva i bva bye ni bvu ma bvu-
mi ra bvu ra bvu ta Lwiu-deka
bvu ti ra bvu mi dza bvu ru dza bvu-
nza pfa va pfe ka pfu a pfu ma
pfu ga ma pfa vi ra pfu dza pfu-
mbu ka pfu na ra pfa ka za pfu-
mbu ra pfi ri ra pfe ke sa mu pfu mi.
bv6-ni ri no ga ra mu ma ko mo. bvu-
mi ra ndi e nde ku ndo fu nda. wa ka
mu bvu ti ra nya ma ya ke. i bva pa no
a n-hi--da-ka--po-pota. ndi no da
mu nu a no mo yo u no pfa va. pfu ga ma
na ma bvi. fu dza ftfi-a mo mbe. u
no zi va l!e re ku pfi ri ra dzaimb ? u ndi
pfa vi re o, nda ptil dza. pfe ke sa ma-ohe-




13 -
MB34tkOA. ? i '' vu
(he heimb yake. mu batidzi uyu a no
ru pfa ve- ndi a ni a ri mu pfu mi? pfu ma.
dze du dzi ri pi? ti ri va ro mbe (zwe du.
ch dj
che ma che ra chu ru cha ndo
cho to chi me du chi ta tu cha ka-
re cha nza che ka he-lb re che-
nge ta che nge dza chu ma chi-
na ma to dje na dju ru djo to dje ke
dje cha dji ti ka' Acg l '&,y < \i& f
cha nza chenyu chi na marara. cha-
ndo chi no ti ba ya na ka. rega ku gara.
pa cho to zu va rg se. chi ta tu ti no e nda.
ku ta ra a mbu ya. u yu a no da ku ti
che nge dza. va si ka na va no 'tu nga chu-
ma. he mbe ya ke i che na. yo we ye yi ?
ndi ye a ne dja si. chi mbi dza. ti e nde ku.
ije ke. a no che me yi? dju ru ra ka mu
ru ma. dji ti ka pa ngo ro. u no pfe ka&
dji ra dje na pa mu so ro.

sh ts
sho ma sha ma sho nga shu ngu




- 14 -


:sha mu sha ngu sha nje
she ve dza sha mbi ra tsi
mba tsa po tso no tsi tsi
tsu ro tse mu ra tsi ne
tse nu ka tsi ki nu ra. k


sha yi wa
ka tsa-
tsa u ka
tsi ndi ra
.,


she ve dza va ko ma na va ta tu. sha mba
ma o ko na ma ku mbo. (ndi no da hu ni
no mo to) zwa ka i pa ku i ta sha nje. u
no pfe ka e re sha ngu? va ru ngu va no
sho nga sha ngu. tstu ro i na ma ku mbo
ma na. tsi ka dza ko dzi no ndi fi-s
ma pu a e re tsa mba dzi no fa dza? ta
ka mu tsa tsi tsi dzo mu fu ndi si (wa ka
r'"e ga) ku ti ra nga. tsi ndi ra ba ngo na
ma si mba. tsi ki dzi dzi no -i ru ma. tsi-
ndi i no gara mu sango. rega ku tsa-
u ka.

gw kw mw

gwa ti gwa ra gwa nza gwa va va
gwe nde re kwa na kwe te kwo-
se kwi za kwa zwo kwa zi sa tkwa-
tu ra kwi ri sa kwe ve ra gwi ri-




15 -

kwi ti mwa na mwe a nme ni mwe-
dzi mwe na mwe nje mu mwe
pa mwe dzi mwe.
,Wva tu ra ga nda re mo mbe. bve ni ri
no fa mba mu gwa nza. va na va di ki va
no ta mba ne gwa va va. ti no te nda
kwa zwo. kwa zi sa va ku ru no mo yo wa-
ka naka. kwira pa muti ku to ra ma ja-
nje. kwi di bi ra a ri. mwa na a no che ma
kwa zwo. mwe dzi u ri u de nga. ndi ri
mwe ni mu nyi ka i no. mu mwe mu si ti
cha sa nga na pa ka re. mwela wa ka i pa
u no i te yi? tsu ro ya ka ti zi ra mu mwe-
na. mwa na a ne gwiri kwi ti.

chk djg

chko ra chko ka chki sa cha i ra
ku chka djga ra d.jgi sa djgi wa
ku djga fo djga. ota
va ri ku chki sa va nu -no ku nya u dza
kwa vo. gu mbo re chi ga ro ra ka chko-
ka. u no chka e re ku bu da mu mba?
Pgo ro ya ka nyu ra mu ma to pe, va nu va
ho chka, ku ti a va _go ne- ku i bu ri tsa.
V/0 c r, C






ku djga kwa ko kwe ma u r ku ri sa dza
-ne wi za. mu si wta swi ka o ka djgara,
chi ba we.) v~a-k-ia- va no da fo djga.
sa dza ra wa bi k a ri a E ku djgi wa; ri
ne nge bo ta ra va che hhe, i djga a ko a
u ne nza ra e re? mo mbe dzi no djga
u skwa. i ye wa ka chka ku u ya pa no
ngeu ti wa ka djga mbe va dzo mu ko-
ma wa ke. ta ta u ri rgwa nga-no dzi no
chki sa. nguru ve dzi ri ku djga chi ba we,

dzw tsw nzw

dzwe te ra dzwi dzi dzwi nyu tswa-
ga tswa i ra tswa ti tswe te ra tswi-
mbo tswu ku tswu ka ku tswa
nzwi mbo nzwe nga. ...,
mu ru me a ri ku tswa ga ngo a ni. dzwi-
nyu ra ka ti zi ra pa si pe do mbo. va-
dzimai va no dzwu ra zwio. imba ya ke
ya ka tswa. nda tswa ga ba nga ra ngu
a si a ndi go ne ku ri ni' nga. o na u yo
a ne ngo ani i tswa. tswi mbo ya ngu ya-
ka na ka kwazwo. ta mbo e nda ku ndo
tswa ga mi ri wo, Ra uk sha ya. ndi no da


- 16 -




- 17 -


ma ru va ma tswu ku. nu mbi dza ko dzi ne
tswvina. tswa i ra i mba. chi ba we cha k
tswu ka, ngu va sho ma ti cha ta nga ku
fr.ru .a. nzwi mbo i yi ya ka na ka yo ku
ta mba ho ma ne na bvu,

rgw tkw

rgwa dzo rgwi sa rgwe ndo rgwa ra tk-
rgwi zi rgwa ri ra tkwa sa nu ka
va tkwo tkwo se ba tkwa na ma-
tkwa. Iv r-r *-c \II-( I
rgwi zi ru ne mvu ra sho ma. va nu
a vo va ri -ku rgwe ndo. se ku ru wa-
ugu -P~iu rgwa ra. re ga ku ndi ne tsal
ndi no rgwa dzi wa (no) mu so ro. va ko-
ma na va ne ha sha va no da ku rgwa.
mbe va i yi ya batkwa na ni ko? tu ko-
ma na u tkwo tu no nya nya ku ndi fa dza
no kutamba kwa tu no i ta. tu ka ra
ikwo mu sa ngo tu no ti shujha. tu mi ti
u tkwo tu no se ve nze yi? mu nu a no
rgwa ri ra zwi te ma zwa ke. a no fa ni-
ra ku pfa vi rgwa. mwa na a (chi --r, ku
che ma. mi si yo se, ndo) fu nga ku ti a no




- 18 -


rgwa dzi wa. ru ra mi sa rgwa ko ru ri ku re
tu si ka na u tko tu no bva ku pi ko?

uU

U si ku U ya ve U mwa na U san te
U te ma U tsi U ro mbo U swa-
swi U she U dzi ra U shamwa ri
U ru me nte.
Ushe wa mambo wedu mukuru. U p-i4
4B. funda kupiko? Usiku mwedzi ne nye-
nyedzi zwi ri ku denga. Urombo wake a
no ndi itisa moyo mutema,ha ndi kwanise
ku mu batidza. Umwana wake u no ombe-
rgwa no kunaka kwake. U no sungirgwa
ku terera vakuru vako. Utsi u no bva ku
moto. Udza vanu kU enda ku musha. Ura-
ya nyoka i ri ku pinda mumba mo kui-
nda. Usutkwe u ri ku buda. Ukuru wake
u no pinda vse va pano. U no dzokera
ri ni ku musha?, Uswaswi wo mukoma wa
ngu wa ka simba kwazwo. Huni dza ka
to ta, a ndi gone ku idza moto.








Va na Va she Va ku ru Va ro mbe
Ve ne ka Vima Va ko mana Va-
te nde re Va ya- ve Van ya i Va se-
ku ru Va a nge re Va dzi ba ba
Va si ka na Va dzi ma i Ve ne ko
Va ro yi. VcL.,N J \|. 'r
Yasante va ri ku denga. Vaangere va-
chengeti va no ti cs. Vakuru va
kare ha va ti funda. Vadzimai va no
bika sadza. Vatendere vese va no batana.
Varungu va ne njere kwazk. Verengai
zwakanaka. Vakomana va shanu va ka
tora chibawe mu munda. Vanu va kare
va no itira vadzimu. Vashe ve nyika ino
va no da chitendere. Vasikana va no da
chitendere. Vasikana va no sevenza mu
munda. Uswasi uzere hove. Vabiki va no
ita moyo muchena. Uko ku danga u no
gona ku ona mombe. Vana vadiki va no
da kwazwo ku fund. Varoyi va no semwa
na vanu. Varungu va no da ku vima mu-
2*


- 19 -




20 -
ka mu sango. Vadiki va no batirgwa ku
terera vakuru.

wW

Wa i We dza We nga Wi za Wa wa,
Wa ti Wa ni ra Wa sha Wa ta Wa-
dza na We go ve ro Wi zaO Wa to ra,
We re kwe re. U~yu-u~.
Wiza dzi no pedza munda. Wenga i ri
ku chema mu sango, Wai dza baba wa-
ngu dza ka wanda. Wawa a u na kunaka.
u no pengesa vanu. Wedza ti no enda ku
ndo tara shamwari wedu. Waini i na va-
va. Wa ti ku nesu kuti a ri mufundi wa.
pano. U no ziva ere kuti nda pua tuso.
nezuro. Wata i no vaka dende re. Wa wi-
ra pasi, mwana murombe. simuka zwako..
Vachengeti ve mba va ka enda kupiko?
Usiku nda ka rota chiroto chi no shamisa
Vanu va pano va no pinda imi ne njere.
dzavo. Wa ka uya ku musha, zwino wa
ka tanga ku batidza baba namai vake
Wa pedza ku nemba, u no tora mvura yo
ku diridza maruva.




- 21 -


il
I ni I we I vu I ye I mba I bge I mi
I mbga I rema Ita ka I bvi I she
I gwa I ti sa I ngo si I fu za Inko si.
Imi mese mu no gona ku pinda mum-
ba. Ivu ra pano rakaipa, a ti gone ku
sima miti. Imbga pfumbu ya ka bata gava
nezuro. lye a ri mufudzi we mombe ne
muru. Igwa ri no famba pa mvura. Ishe
wo musha wangu a ri munu wa kare, a
ne vudzi djena kwazwo. Imba yedu yo ku
funda, yakanaka kashoma. Ibge ra ka pi-
nda mu shangu, a ndi gone ku famba.
U no ziva zita re ngosi ere? Iwe wa uya
mwino zuva Ira vira. Irema ri no rinda
masikati. Ita zwako zwakarurama. Wedza
zuva ro ku fara. Ibvai pa mugodi, mu no
zo punzikira mukati. lwe u no namata
:zwakanaka ere? lye a ri mureveri wangu.

fF

Fa ra Fu ra Fu nda Fu ndisa Fu ru
Fa mba Fu dza Fo ra Fa ni ra Fe ma




- 22 -


Fa na na Fe mbe ra Fe ya Fa dza Fu-
dzi Fo sho ro Fu gi dza Fu ti dza.
Farai imi zwa mu ri vana. Fudza wai
ne mbudzi Funda zwakanaka mazuva
ose. Funga ku mbo ita basa., ndo ku zo
ti wo tamba. U no fanana no mukoma.
wako. Foshoro yangu ya ka endepi? Fu-
tidza moto, ti ne chando. Fugidza mwana
ne dijira. Vanu va no gona ere ku fembe-
ra? Fundisa uyu ku namata. Fadza mu-
mwe, ini nda a. ku enda. Wa i ona rini,
foshoro yako? Fusira gomba ne vu. Iwe
u no fanira ku enda ku ndo rinda. Fa-
mbisa mombe. Wa isa huni pa fudzi. Fa-
rao a kanga a ri mambo mukuru. Fema
na masimba. Funda matama akanaka-
Famba kurumidza kunze kwa swipa.

tT
Tana Tu ma To ra Tema Ta tu
Tu so Te nda Ta mba Ta ri sa Te ya
Tsi tsi Tso no Tse re Tsi ndi Te nga
To ra Ta na.
Tora mabvu a ti tambe. Tina mombe.




- 23 -


Tema muti ne demo. Tana muriwo zuva
rese. Tenda ne moyo mukuru. Tsindi i ri
ku tiza mu muti. Tarisa ku denga. Umu
a no gara tateguru wake. Tsitsi dzake dza
ka mu itisa moyo munyoro. Tsine i no
baya gumbo rangu. Tsono yake ya ka ra-
sika. Tumai ini, ndi no ziva musha uyo.
Imi ma ka tama riniko? Funga tuso ri no
mirira kuna mabasa ese. Tengai numbi
kana mu ne mari. Wa zwidza tsitsi dza-
ke. Tukara tu no gara mu sango. Takura
namo no moyo mukuru. Terera zwakanaka.
Imi ma ka tengesa mombe na mari ma-
ngani? Tsinga dza ka chekwa.

pP

Po ndo Pa mi Pa si Pa po Pa ra
Pa pa Pe ma Pe nya Pfu ma Pfa va
Po ne sa Pfi dza Pu mu ra Po tsa
Po po ta Pfu ga ma Pa ru ti vi Pa-
mbe ri Pfa vi ra Pi ki ra Pe nga.
Pasi pose pa no zo pera. Pfuma yangu
i shoma. Pfavira iye wa ka ku .tadza. Pu-
murai, ma ita basa rakanaka. Pfidza ku




- 24 -


reva manomano. Pondo i na mashireni
makumi maviri. Vanu vashoma va ri va-
pfumi chokwadi. Isu ta ka pikira ku gara
pano. Usiku vamwe vanu va ka popota.
Pepeta zwio, kune mepo zwino. Taura pa-
chena misi yose. Pano va ri baba na mai
na vana. Wawa wa ka mu itisa mupemi.
Pinza mombe mu danga. Popota zwako,
isu a ti 'ne moswa nacho. Pua mari yangu
na shamwari wangu. Pakati po usiku ta
ka muka no kuvunduka.

bB

Ba ba Ba ta Bo ta Ba sa Bu na
Bu we Bi za Bo fu Ba ta na Bo swo
Ba dza Ba na na Ba ngo Ba ti dza
Be nzi Ba nga Bve ni Bvu nza Bvu-
mi ra Be a ta Bu nu mu nu.
Baba wedu a ri ku denga. Biza ri no
gona ku tiza. Bata hove mu mvura. Buwa
ri no gadzira dandadzi. Bota ro mucheche
ri ne chando. Bveni ri no gara mu sango,
ri no da kuba chibawe. Bvunza vakomana
vese kana iye wa ka reva zwakadaro. Ba-




- 25 -


sa iro ri no ti netsa. U no gona ere ku
ridza boswo? Banana ranga ra ka ibva
lye a ri bofu. Pano pano gara ngosi no
mukadzi wayo. Pedza basa rako, zuva ri
sati ra vira. Wa uya musi we chando.
Bata tsuro. Banga iro ra ka koma. Ba-
tidza mai ku rima. Badza re mombe ri ri
mu munda. Tevera munu uyo wa ka ba
boswo. Beata i zita ro musikaDa.

rR
Re-ra Ra-sa Re-ga Ro-ta Ru-ra-ma
Ra-pa Re-ma Re-ba Ra-u-ra Ri-ma
Ri-dza Ro-nda Ru-fu Ru-dzi Ru-ko-
ra Ru-kwe-za Ru-na-ko Ru-gwa-ro
Ru-o-ko Ru-ri-mi Ru-sha-mbga
Ru-mo-she.
Rukova ru no zara mvura. Reva
zwirokwazwo. Raura ove mu rukova. Ra-
sa mabasa e rima. Ruoko ru no ziva ku
nyora. Rega ku rasa moyo, tanga pakare.
Rakidza maoko ako a nenge a na marara.
Ravira muriwo kana wa ibva ere? Regai
ku shusha avo varombe. Tora rugwaro,




- 26 -


isa pa dara mumba mo ku fundira. Ridza
dare, mu ende ku ndo funda. Ringisai
nabvu ya ka torgwa nani. YVrengarudzi
rungani ru ri pano. Bvunza vakuru va
ne njere. Ringisa maruva akanaka, nda
pua na mai vangu. Wa ka tora arati mu
sango. Imi a mu na ku ruramisa. Funga
ku chenesa moyo wa vakuru vako. Rova
imbga, i bude mumba.

dD

De-nga Da-ka Da-nda Da-nga De-
re-re Da-fi Da-re De-ma Da-ra Da-
vi-ra De-nda Dji-ra Do-mbo Dzi-ka
Dzi-va Dje-ko Do-ndo-re Da-ni-dza
Do-nje Da-da Dzo-re-ra Du-mbu
Da-mba.
Denga re mba i ri ku punzika. Derere
ri ri pa ruare. Dafi ri no gara mu mvura.
Dare ra rira, a ti ende ku ndo namata. De-
mo ro mukomana uyu ri no pinza. Davira
zwirokwazwo kana mumwe a no ku bvunza.
Dondore ri nenge rakanaka. Danidza mai
vako. Djira diena ri no bata marara zwino




- 27 -


zwino. Rega ku tora donje. Usiku dare?
ra rira. Diridza maruva ava. Tsika dza-
kanaka dzi no farisa vanu vese. Denda.
ri ri ku uraya vana vadiki vajinji. Tora chi-
rongo u ende ku time. Wiza dzi no pedza.
munda wangu. Dzorera demo iri kuno mu-
ridzi. Damba rake rakanaka kwazwo. Da-
nga re mombe ri ri kure no musha. Ba-
ba wake wa uya ku mu tora ku musha.

kK
Ka-na Ku-no Ku-nda Ku-nge Ku-
nze Ku-fu-nga Ku-o-na Ku-ro-ta
Ku-pe-nya Ku-ngu-ra Ka-si-ka-na
Ko-mba-ma Ka-che-che Ku-na-ka
Ku-ru-ka Ka-ka-ra Kwa-zi-sa Kwa
tu-ra Ko-ta-ma.
Kunemi vese va no tamba nabvu. Kana.
u chi gona uya mazuva ese. Kufunga.
kuti mukoma wangu wa ka fa, ku no ndi
itisa moyo mutema. Ku denga ku ri ku-
fara chete. Kunaka kwake ku no pinda
imi. Kasikana ka ri ku tamba ne homa.
Kwazisa baba wako, wa pinda mumba.




- 28 -


Kurota kwo usiku, ku no ndi shamisa.
Kaziwa ama yangu, uri wadi ere? Rega
ku ita hasha. U no uya nani pano? Ka-
cheche ka ri ku chema. Tsono iyi a i
na muromo. Kwese kwa ti no famba, ti
no ona makomo na matombo. Fudza
mombe mu bane. Kotama musoro, kuti
musuo mupfupi. Kakara ku no gara kwese.
Wa tora maria yake kuna sekuru wake.
Sh
Hu-ni Ho-si Ho-ko Ha-ka Ha-ra
Ha-va Hu-ru Hu-nde Ha-sha Ha ra
ti Ha-nya Ho-mba-ru-me Ho-ro-ro
Ha-mba Ha-nga-i-wa Hu-ngu-we
Ha-nga-ra.
Hosi ya wa pano ya ka fa kare. Huni
d zwayo mu sango. Hamba i no famba ka-
shoma shoma. Hove dzangu dzi ri kuno
mubiki. Hoko ya ka buda mu musuo.
Harati a dza ti dza kura. Hororo ri ne
mnapapiro maviri. Hara i ri kuna vana
avo. Hasha zwakaipa. kuna vanu vose.
iJombarume wa ka potsa. Dendere ri ri




- 29 -


mu muti Uya pano no mukoma wako.
Hangaiwa i no gara ku musha kuna vanu.
Takura nucheche ku musha, a ne ope.
Wa bika mukaka no muriwo. Hunde u
ri muti mukuru mu sango. Rasa marara..
Pamidza pakare. Iwe u no sevenza ne-
nungo. Famba zwako kashoma, nda neta.
ne zuva. Hobohobo i zita rani?

aA

A-na A-ma A-ri A-ma-i A-nza
A-ra-wa A-nge-re A-mbu-ya A-ra-ti
A-ndi-ra A-nzwa-dzi A-ri-kiA-ndi-di
A-ka-ta A-ma-li-a A-me-no.
Amai va no rera vana vavo. Angere:
imuchengeti a no ndi chengeta masikati no
usiku. Ari i zere mvura. Arawa a a
gone ku ona zwakanaka. Anna i zita ra-
kanaka. Anzu yako i na marara na ma-
buri. Arati dzi no gara mu miti. Ambuya
vo mukomana uyo va no da ku popota
kajinji. Hasha dzi no mutsa vanu ku reva
na masimba. Usiku ta ona mwedzi ku
denga. Anzwadzi yake i ri mukadzi wo-





mukoma wangu. Tsamba ya shamwari
wangu ya ka ndi taurira matama akanaka
Katatu nda ka shevedza Amnalia, a chi
ramba ku davira. Hakata a dzi gone ku
reva. Vadzimai va no ziva ku gadzira ari.
Ameno kana ndi chi enda ku musha nasi.

n N
Na-si Na-mo Na-ndo Na-ka Na-
ma-ta Na-ta Na-nga Nda-ra-ma
Nda-za Ndi-ro Nyo-ka Nyi-ka
Nya-ma Nje-re Nji-va Ngo-ma
Ngo-ro Ngu-ru-ve Nu-nzi Nzi-ra
Nza-ra Nzo-u No-pi Ne-zu-ro
Na-mbu-ra.
Naka mvura i no ramba ku uya. Nasi
zuva ra mai vangu. Namata mazuva ese.
iNamo huru ku gara sa asingatendere.
Nyoka i ri ku pinda kumba kwedu. Nanzi
i na makumbo matanatu. Ngoro ye mo-
mbe ya ka enda ku musha. Njere dzake
*dzkaka rurama. Ngoma i ri ku rira. Nzou
chikara chikuru kwazwo. Nata i no shu-
sha vanu. Nzira iyi i no endesa ku musha




- 31 -


kwa Rupfunde. Dare ri ri ku rira, musi
wo ku fund wa pera. Nezuro vese va
ka uya ku fund. Nasi vatatu va ka sara
ku musha. Bata nguruve. Iwe u ne ndaza
ya maruva pa musoro. Newe wa ka tadza
ku davira. U nenge u ne nungo.

m M

Mu-si Ma-ri Mu-ri Ma-ka Me-so
Ma-o-ko Me-po Ma-ro-pa Mo-to
Mo-mbe Ma-ko-mo Mi-ja Ma-to-mbo
Ma-si-ka-ti Ma-si-mba Mu-po-ne-si
Mbu-dzi Mbe-va Mba-va Ma-to-pe
Mwe-a Mwe-dzi Mvu-ra.
Mepo i na masimba nasi. Maoko angu
a ka rema. Musi we chipiri mufundisi
wa ka uya. Mombe dzi ri pa ngoro. Mari
ake ese a ka pera. Matombo akanaka a
ri mu sango. Masimba edu a no pinda
enyu. Mbeva i ri kutizira mu mwena.
Mukota a ri ku buda mu muno. Muponesi
wa vanu vese va ka bva ku denga. Mba-
va i no da ku famba mu rima. Mwedzi
u no uya ti no tanga ku cheka zwio.




- 82 -


Mbudzi dza ka tiza mu sango. Moto u no
ti nakira musi we. chando. Nasi kune
mepo. Funga kuti a no da ku tamba
chete. Mira pano kashoma. Buritsa ngu-
ruve. Mu no reva manomano. Huku
dzi ri mu danga. Ibva kwa ti ri no ku
zwikudza kwako. Maria musante a ri amai
vedu vo ku denga.

oO

O-pe O-na O-ko O-ndo O-va
O-mwe O-mbe-ra O-sa-i O-nga O-se
0-ne-sa O-mba O-me-sa O-na-na.
Ona shiri dzi ri kubururuka. Ova dzi
sine mvura jinji. Omwe yake i zere yiko?
Onesa kuna vese kuti u ne njere dzo ku
nemba zwakanaka. Ope dzi no fanana
kashoma no kufa. Omberai chete mabasa
a ka rurama. Osai ri ri zita ro mukomana
wa pano. Unganidza magwaro a vakoma-
na vadiki, u ise pa dara. Hove dzi no
gara mu rukova.
Usiku ti no fanira ku rinda. Vana va
diki,va no da ku rinda kajinji. Wa muka





nasi riniko? Iwe u nenge ku rinda na
zwino. Famba kunze mu chando. Tora
huni u kuidze moto. Peta djira re dara,
Bisa marara pa musuo. Rega ku chema
nando chete. Dafi ri na makumbo
mangani?

ch Ch

Cha-i Cho-to Cha-ndo Chi-tu-na Chi-
ro-to Chi-swi-na Chi-re-vo Chi-ga-ro
Chi-ba-we Che-mbe-re Chi-te-nde-re
Chi-ge-ro Chi-ka-ra Chi-cha-mi-so
^Cha-nza Chi-sho-nga Chi-po-tsi.
Chando chi ri ku uya na masimba.
Chitendere chi no pinda numbi dzese dza
pasi. Chibawe cha va ku ibva. Chigero
change cha ka koma. Chembere i ri, ku
mira kunze. Chanza chako cha ka bata
marara. Chishamiso ku rinda masikati no
usiku. Chirevo che china chi no ti rayi-
dza kuitira vakuru vedu zwakanaka. Chai
cha ka wanda mu muriwo. Chenjera kuti
u rege ku rasa mukaka. Chipo chako
cha ka mu itisa moyo muchena.


- 38 -




- 34--


Kambeva aka ka ka fa no uroyi. Ho-
mbarume wa ka baya tsuro natu. Amai
vangu va no ndi da kwazwo. Masikati ese
ta ka sevenza na masimba, zwino ta neta.
Nemba tsamba iyi. Onaka ta pedza ma-
basa ese.

e E

E-va E-ga Edza E-du E-nda E-nyu
E-nza-na E-nde-sa E-mi-li-a E-zwo-
ka E-va-nge-ri-o E-li-za-be-ta.
Eva wa kanga a ri mukadzi we chipo-
shi. Enda ku tsime ku ndo chera mvura,
Edza ku nyora, rega ku rasa moyo. Ega
a u gone ku takura tsapo i no rema.
Emilia wa ka enda ku ndo tara ambuya
vake. Evangerio i no ti udza matama
akanakisa. Endesa mabiza ku danga. Enda
ku ndo namata, dare ri no da ku rira.
Ezwoka, zwino u no ona nando dzako.
Utao u refu u ri kunze kwe mba yo ku
funda. Vakomana va no da ku tamba
nabvu. Wa bvunza ere ku enda ku musha?
Ini ndi ne banga rakanaka. Funga ndiani




- 35 -


a no kodzera'kudiwa newe. Tanga ku 'mba.
Kana mvura ya uya ti no sara ku musha.
Biza ri no gona ku tiza na masimba.

s S

Sa-ra Se-ma Su-wa So-ra Sa-dza
Shi-ri Sa-ngo Si-mba So-ndo Sa-nti-
sa Sa-nga Sha-nje Shu-mba Swi-pa
Sha-mbi-ra Swi-nu-ra Swi-nga.
Sarai zwenyu ta va ku enda ku ndo
funda. Sadza ra ka oma kwazwo. Sondo
ti no enda tese ku ndo namata no ku
fund. Shumba ya ka uraya mombe ya
baba wangu. Shiri dzi na mapapiro ma-
viri. Sema zwakaipa. Shamwari wangu
u no zwi chengedza. Shanje dzavo kuti
va no ti sema. Simbisa moyo wako kune
zwakanaka. Swinga rangu re htini ri no
rema kwazwo. Sedera pano u no gona
ku ona musha wedu. Shamba makumbo
na maoko ako.
Pinda mumba. Ringisa kuti nguruve
dzi ri mu danga. Timbu i shiri ndiki.
Kasikana ka ri ku tevera amai vake.




- 36 -


Hembe yangu ya ka tota. Ana yake i no
mu rova. Ngoro ya ka nyura mu matope.
Masikati zuva ri no pisa kwazwo. Ona
vakomana va ri ku vererana. Shava mu-
tupo wa vajinji.

J
Jo-sef Ji-ja Ju-ni Ju-mu Ji-nji
Je-nje Ja-mba Ja-nje Jo-mbge
Je-gwa Je-nge-ni Ja-nga-ri-ka.
Josef ri ri zita ra baba wangu muduku.
Janje rangu ra ka ipa, a ri na ku ibva
Jija ri ri ku uya, ti ne basa ro ku cheka
Jegwa ra mai vangu, ra ka enda kupiko?
Juni iri, nda ka pua no mukoma wangu.
Jombge ra ka buda, uya a ti ende ku ndo
tana. Jengeni i ri pfupi naka, ngekuti
mvura ya ka ramba ku uya. John a ri
ku tizira ku ndo tora majahje pa muti
uyo mukuru. Jim a no fundisa isu ku
nyora.
Chinamato che mauro a ndi chi zive
zwakanaka. Enda ku ndo batidza anzwa-
dzi yako ku tora mvura. Sarai ama dzangu,




- 37 -


garai no moyo muchena. Jija ra uya,
chando cha uya pakare. Udzi u no tam-
budza maziso angu, a ndi gone ku ona.
Varume va ka enda ku ndo vima muka
mu sango. Vadzimai va no sara ku mu-
sha, va chi rima munda.

gG
Go-re Ga-ba Go-ni Ga-va Ga-ra
Go-mo Go-tsi Ga-nda Go-mba Go-
ndo Go-nzo Gu-mbo Go-bvu Ga-dza
Gra-si-a Gu-mbe-ze Go-ve-a Ga-dzi-
ra Go-bvu.
Gore ra ka pera ta ka nga ti ne chi-
bawe ne zwio zwijinji. Gaba ri zere mu-
kaka. Garai zwenyu, ma ka neta ne basa.
Gondo ra ka tora huku yangu. Gomo iri
refu ri no onekwa kure. Gonzo ra ka
pinda mu chikwembe change. Gumbo re
mombe ra ka zwimba. Gadzira numbi
dzako dzi rurame. Gumbeze rangu nda
ka tenga na mashireni masere. Goni re
mba rakaipa. Garira shiri dzi ri ku pedza
munda.




- 38 -


Wa ka bva rini ku musha? Isu ta ka
muka, zuva ri sati ra buda. Famba ka-
shoma, nda neta. Tenga gumbeze una mari
zwino, Pakati po usiku munu wa ka fa-
Baba wangu a ri mupenyu na zwino. Kana
wa neta, enda ku rinda. Ridza dare. Ga-
nda re mombe i gobvu. Tambira tsamba
yako, ya ka bva Arari.

y Y
Ya-ve Ye-du Yo-se Yo-we Ye-vo,
Ye-u-ka Ya-nu-ra Ya-ni-ka Ye-dza
Ye-u-dza Ya-mbu-ka Ya-dzo Ye-re-ka
Ya-mbi-ra.
Yave a ri musiki we denga na pasi.
YevG, iwe wa ka reva manomano wa ka
da ku ti seka. Yanika djira mu zuva-
Yeuka zwa ta kataurirana nezuro. Yedza
ku tema muti ne demo. Yambuka rukova
ru ne mvura shoma chete. Yowe, u no
imba kuti vanu va, no dzivira nzeve dzavo.
Yeudza mufundisi ku kupa banana rangu.
Hove dza pano dzi ri ndiki. Amuna.
sadza ere no muriwo ta fa ne nzara. Nu-




- 39 .


mbi dzako 'pa runare dza ka orna kare.
Imba yako i nenge yakanaka. Musi we
sondo ti no rega ku sevenza. Ona kunyo-
ra kwako. Shevedza baba wako a uye
pano. Sunga imbga i no da ku ti ruma.
Hende neni ku danga ku ndo tora mukaka

z Z
Za-i Za-na Zi-no Zi-so Zi-ta Zu-va
Zi-va Zu-mbu Zwi-o Zwi-re-vo Zu-
nde Zwi-pfu-o Zwi-ku-dza Zo-ndo
Zi-vi-ra Zu-nza Zwi-ba-ta Zwi-ga-ro
Zu-ngu-zi-ka Zwa-ka-da-ro.
Zai ri ri mu dendere. Zana re pondo
ri nenge mari jinji. Zita rako re zwino
ri no netsa ku reva. Zwiozwi ri paruare.
Zuva ri no pisa nasi. Zumbu iri ri no
pinda huku jinji. Ziso rangu ra ka fa.
Zino ro mwana ri ri ku guduka. Zwipfuo
zwose zwi ri mu danga. Zwidza munu a
no zwi kudza. Zwose zwa u no ona zwa
ka sikwa na Yave. Zunza gumbeze kunze
mu mepo. Zwino music wo ku tamba.
U no ziva zwino ku nemba kashoma.






Vana vaduku vanga mu funde. Wedza
zuva guru ra Mambo Wedu. Isu ti no ziva
zita rake. Farai imi zwa mu chi ri vana.
Tora chibawe mu munda ne ngoro. Pano
pa ne bofu. Biza rangu ra ka fa. Rega
ku ridza dare, musi u sati wa swika. De-
nga na pasi zwa ka sikwa na Yave.
Kamba kwedu kaduku. Huni dzi ri pano.
Amai va no chengeta vana. Nemba tsa-
mba iyi. Maruva akanaka a ri mu munda.
Onesa njere dzako. Chimbidza ku uya.
Endesa vana ava kumba kwedu. Shambi-
ra ri no da ku gara mu mvura. John a
ri mukomana murefu. Gara pano kunesu.
Yevo nda ka funga kudaro. Zuva rese
ta ka sevenza.







> -3<^<^'<^^fc'^^




1. Musiki we denga na past.


,Kana mu chi famba mu niunda, kana mu ma-
Como, kwese mu no ona zwijinji zwi no ku fadzai.
Mu moyo menyu a ma ka funga ere, kuti ndiani wa
ka sika, izwi zwoze, kuti ndiye a na masimba
akadaro? Yave, ndiye Nyakusika mukura, wa ka
sika miti, makomo na matombo, ne zwose zwa mu
no ona pasi. Kana mu chi ringisa ku denga, mu
Do ona zuva rakanakisa kwazwo, ri nenge ri no
famba pa musoro penyu mazuva ose. Mangwanani
ri no buda, mauro ri no vira, a mu cha ri ona.
Zuva kana ra enda, chinambgecho mu no ona
mwedzi ne nyenyedzi.
Yave Nyakusika mukuru, a no rongedza, a no
chengeta izwi zwose. Ndiye a no tuma wo pakare
makore a no nisa mvura.
Asi Yave a ri musiki we zwimwe, zwa a no
chengeti pana izwozwo zwose, ndokuti isu vanu.
Ndiye wa ka kupai zwose, maziso o ku ona. njere
dzo. ku funga zwa mu no ona. Rurimi rgwa mu
no taurirana nargo no ku mutsana. Nzeve maoko
na makumbo, asi pana zwose moyo wo kuti mu
gone kuda Yave, na pakare mwea u singa fe.
Kana mu chi funga kashoma, mu no fanira ku
tenda musiki wenyu mazuva ose, no ku mu fadza
nacho, kuti mu gare zwakanaka, mu chi chengeta
zwipo zwake.
2. Na Yave.
A ri mazgwi maviri, kana aya a nyorgwa mu
moyo mako, u no garika mu rupenyu, u no ku-
ngurgwa musi wo kufa.




- 42 -


Mazgwi aya a ri: "Na Yave!"

Muka mangwanani na Yave, zuva rako ri no
nyorgwa mu rugwaro rgwo rupenyu. Tanga ku
rinda na Yave, u no zorora zwakanaka, u sina ku
vunluka. Enda ku ndo funda na Yave, u no zo
funda mazgwi o rupenyu. U chi sevenza, sevenza
na Yave, u cha pedza basa no moyo muchena. Ita
mabasa ako na Yave, a no zo ku tevera iwe musi
wo kufa, u no zo tuskwa nao. Gara na Yave mu
kufara, kufara kwako ku no gara na kare kose.
Na Yave mu rushambga, iye a no kupa masimba
o kutakura namo. Musi wo kufa siya pasi na
Yave, u no zo ona kufa kwako se nzira i no
endesa kuna baba wakanaka.
3. Yave a no tusa chitarisiro.
Francis Borgia musante wa kanga a ne chitari-
siro chikuru kuna Yave. Rimwe zuva, kana a.
kanga a ri mukuru wa vanu vajinji, wa ka shaya
zwo kudjga, wa kanga a sina na kashoma kese.
Asi Francis musante a a ka rasa moyo, wa ka fu-
nag, Yave a no chengeta shiri no muka dzose,.
seyi a no bvuma, kuti ti fe ne nzara. Musi wo.
kudjga wa swika, wa ka ridza dare. Vese va ka
shama, va chi taurirana, Baba wedu a no zo tora
kudjga kupiko. Va chi ri kn pinda mumba, va
ka ona padara pa sina chiripo. Va ka pinda, va
ka go namata, va ka chi gara, dare ro kunze kwo
musuo raka rira. Francis musante a chi buda wa
ka ona mukomana a ne chingwa ne zwimwe zwo-
kudjga, zwa a tumw;,. nazwo no mukuru wake, ku.
va pa.




- 43 -


No moyo u no tenda Francis musante wa ka
zwi tambira. A chi pinda mumba wa ka ti: "Ri-
ngisai kuti Yave a no ti chengeta, a no tusa chita-
risiro chedu. Regai ku vunduka, iye a no tswaga
pana zwoze zwi ri zwa Yave, a cha pua zwimwe-
zwose pachena.
4. Mushonga wakanaka.
Vakomana vaviri va kanga va chi enda ku guta
guru. Pa musoro pavo va ka takura tsapo i no
rema. Wechiposhi wa ka nyunyuta chete, kuti a no
remergwa kwazwo, asi wechipiri wa ka seka zwa-
ke a chi ridza murodzi. Nacho wechiposhi wa ka
ita moyo mutema, a chi ti: "Seyi u no nguno fara,
tsapo yako i no fanana na yangu, na pakare a u
na masimba pa neni." Wechipiri wa ka ti: "Ongu-
ka, asi iwe a n zive ere, kuti nda ka isa mushonga
pasi pe tsapo, tsapo yangu, a i cha rema na kashoma
kese zwino, idaro, o iwe pakare.
Iye wa ka ti: "Yevo, ndi no da zwangu, asi a
ndi zive, ndi udze o mushonga wako."
Ona mushonga wangu u nonzi "Kunyararisa" isa,
mujinji mu tsapo yako, u cha rerukirgwa zvino,
zwino.
5. Mou.
Mou i shiri huru pane dzimwe dzose. Mapapiro'
ayo a a siri marefu, a i no kwanisa kubururuka na o.
Makumbo ayo marefu no kusimba kudaro, kuti
i no gona kutiza pane biza.
Mou i no gara mu nyika dzi ne zuva ri no pisa,
no kuna marenje ne djecha. A i vake dendere se
zwi ne ita dzimwe shiri. I no gadzira gomba mu
djecha, mu naro i no kanda mazai ya i no da




- 44 -


kusheshenya.
Misi mijinji mamwe mazai a no oniwa a gere
parutivi pe gomba, mou i nenge i sine hanya na
o0. Kana zuva ri chi pisa i no fusira mazai aya ne
ngetkwa a chi dzia kufanana na aya a a ka bvu-
.mbamira.
Ngekuti mou i shiri huru yakadaro, mazai ayo
.nakuru kwazwo pakare, a no pinda zai re huku
kangumi na kaviri.
Mapapiro no mushwe we mou a ne minenga ya-
kanakisa kwazwo, i no djga maria jinji, Vavimi
va no fara ku baya kana ku bata shiri idzi.
Mumwe musi mou i no batkwa mushure mo
kunwa mvura. I no gona ku famba misi mijinji
i sina kunwa, asi kana i chi nwa, i no nwa zwijinji
kudaro, kuti i sa zo gona kutiza. Mumwe musi
muvimi a no pfeka dewe re mou, no kudaro a
no sedera kune mou kuti a kwanise kubaya imwe.
Kana mou dzi no chi tiza zwino, iye a no tizao
pakare. Misi mijinji a no baya mbiri, dzi sati
dza ziva kuti a a siri shiri.
6. Murume ne zwipepe zwitswuku.
Rimwe zuva murume wa ka da ku enda ku guta
ku ndo tengesa- zwipepe zwake, a kanga a no zwo
mu tsapo yake. Kwakanga kune zuva ri no pisa.
Kana -a ka famba imwe nguva, wa ka swiku
ku rusango. A ka funga ku mbo zorora kashoma,
a kanga a neta. Zwino ngoani i ri mu musoro,
ya ka mu remera, wa ka i bisa, wa ka tora chi-
pepe mu tsapo, wa ka chi dzika mu musoro make.
Asi murume wa ka gara pasi po muti ku rinda.




- 45 -


Wa ka rinda imwe nambge, wa ka pepuka.
Zwino a chi tora tsapo yake, yowe, zwipepe zwose-
zwa enda. Murume a no ringisa ku rudjgi no ku
rumoshe, asi a kune chipepe chimwe chete. Zwino-
a no nzgwa mere mu muti. A chi ringisa ku
denga, a no ona tsoko gumi mu muti, ne zwipepe
pa musoro.
Makonyora imi, murume a no ti ne hasha, dzo-
reral zwino, zwino.
Asi tsoko dza ka nyinura chete, dza ka pami-
dza kutamba no kuseka.
Baba wangu we, ndi no iteyi, murume wa ka
daro. a ka simudza maoko ku denga. Zwino wa ka.
bisa chipepe chake pa musoro, wa ka rasa pasi.
Onaka, zwino uno zwipepe gumi zwa ka donai
pasi, zwa ka raskwa ne tsoko. Idzo dza ka da
chete kufanana naye, kana iye wa ka pfeka chi-
pepe, tsoko pakare. Kana iye wa ka bisa, wa ka,
raea, tsoko dza kadaro. Ari pano ere mumwe a.
ne fanana ne tsoko?

7 Mambo mukuru. Part 1.

Tsuro ndiki ya ka gara misi mijinji mu sango-
ne hama dzayo. Rimwe zuva idzo dza ka mu
taurira kuti shumba a ri mambo mukuru kwazwo,..
a no vundukisa muka dzose.
Tsuro ya ka ti: "Chokwadi, ndi no da ku ona
mambo no kutaura naye, ndi no gona ku mu onaz
kupiko?" Imwe shamwari ya ka mu udza ko ku.
enda. Tsuro ya ka tizira ko zwino uno, ya ka gara,
pasi ku mira, kuti shumba iti ya uya.
Kana ya ka ona shumba i chi nguno uya ya,




- 46 -


ka kotamira musor@ pa mabvi, ya ka ti: "Kaziwa
mambo mukuru we muka."
Shumba ya ka ringisa kune tsuro no ku i
zwidza. Pokupedza ya ku ti: "U no vingeyi pano?"
Tsuro ya ka ti no moyo muduku, nda ka tau-
rirgwa kuti u ri mambo mukuru we muka, nda
ka da ku ku onai no ku taura nemi.
Zwino shumba ya ka zwikudza, ya ka da ku
rakidza ukuru wayo. Tsuro ya ka terera zwaye
zwakenaka. Kana shumba ya ka pedza matama
ayo, e zwose zwa ya ka ita, tsuro ya ka ti: "Nda
fara zwikuru, usi ndi no ziva mumwe mambo, a
iai mukuru pa nemi.
Shumba i chi zwinzgwa izwi, ya ka dzwova,
kuti tsuro ya ka vungwa. Zwino shumba ya ka
ti: "Ndi rakidze mambo uyu, ndi rgwe naye."
Tsuro ya ka ti: "Uyai wedza, zuva ra vira, ndi
no ku rakidzayi. Sarai zwenyu zwakanaka, nda va
ku enda ku ndo mu shevedza.
No ku chimbidza tsuro ya ka tizira kuna va-
-shamwari vayo, i chi ti: "Uyai, ti gadzire dumba,
temai matanda makobvu, uyai na o ku neni.
8. Mambo mukuru. Part II.
Usiku wose na masikati, tsuro, membge na ma
pimaazwa ka batidzana-ku tema matanda, ku chera
makomba, no ku dzikiza matanda. Zuva ri chi ri
ku vira, imba ya ka pera, ya ka simba kwazwo.
Zwino vasevenzi va ka ona kuti shumba i ri
ku uya. Tsuro ya ka sedera zwayo ku kwazisa
shumba ne zita re muka. Shumba ya ka ti chete:
"A ri pi mambo wa ndi no da ku ona?
No moyo wakanaka tsuro ya ka ti, ringisai




- 47 -


mambo shumba, uyo mukuru kwazwo a mu gone
ku mu chingura kudaro. Handei neni, ta ka ku
gadzirirai imba, ya mu no gona ku mirira mu
nayo, kuti a ti a uya.
Shumba ne tsuro zwa ka enda, muka dzi chi
tevera mushure. Kuzoti wa swika kumba, tsuro
ya ka udza shumba ku pinda zwayo.
Membge huru ne bima ya ka mira parutivi.
Zwino uno kana shumba ya pinda, idzo dza ka
isa mapango makobvu pa musuo, kuti shumba i
rege ku buda. Kana basa ra pera, muka dza ka
enda. Tsuro i chi udza shumba, ku gara no moyo
muchena, kuti mambo uyo a chi ri ku uya.
Zuva re chi piri tsuro ya ka enda ku ndo tara
shumba, i chi bvunza kuti tnambo a a na ku uya
ere. Shumba ya ka ti; "Kwete a ndi na ku mu
ona." Kanzi ne tsuro: "I mbo mirai kashoma, a
cha uya."
Zuva ri no tevera tsuro ya ka enda pakare ku
ndo ona shumba. Zwino ya ka ona, shumba igere
pasi i chi uge ya ka onda kwazwo. I chi bvu-
nzgwaL kana mambo wa swika ere, ya ka davira
nezgwi duku, kweteba.
Tsuro ya ka ti: "Regai ku rasa moyo, ndi no
ona kuti a ri padjgo zwino. Pakare zuva re china
shumba ya ka ti kune tsuro, kuti a wa ka ona
mambo, asi ya ka rega ku mutsa musoro.
Tsuro i chi ziva, kuti zwino mambo mukuru a
chi ri ku mira pa musuo, 'ya ka shevedza muka
dzese. Dza ka uya, dzi chi enda kumba kwe
shumba. Dza ka ona i ri ku karofa. Zwino tsuro
ya ka sedera padjgo, i chi ti, mambo shumba, ona




- 48 -


mambo wangu a ri mukuru, wa kargwa newe, u
sina ku mu ona, wa ka ku uraya.
Mu no ziva ere ndiani "Mambo uyo, wa ka
uraya shumba?
9. Musikana wakanaka.
Mumwe murume wa kanga a na vana vaviri,
mukomana no musikana. Avo va kanga va ri va-
kanaka, va ka farisa baba wavo no kuterera zwa-
kanaka. Na izwozwo, iye wa ka funga ku farisa
o vana vake pakare.
Rimwe zuva wa ka ti ku navo, nasi ti no enda
ku ndo tara baba wenyu muduku. Mirai kashoma,
ndi cha mbo pindura numbi dzangu.
Mukomana wa ka fara kwazwo. Kana baba wa
ka buda, wa ka tanga ku tamba no ku tiza mu-
mba. Wa swika padjgo pe dara, wa ka donedza
gaba rakanaka pasi, ra ka punzika zwimedu,
zwimedu.
Musikana a chi enda ku ndo unganidza zwime-
du. Zwino baba a ka pinda. Iye wa ka ti no
moyo mutema: "Wa ka iteyi?"
Musikana a chi ringisa kuna baba wake a chi
ti: "Baba wadiwa, rega ku ita hasha neni.
Iye wa ka ti: "Kwete. a ndi na hasha, asi
ngekuti u no punzira pano numbi, u no zo ita
kuna vamwe pakare. Kuripira zwa wa punza,
ibva wo, sara ku musha."
Musikana wa ka ti no moyo muchena, ndizwo-
zwo, ndi no da ku gala. kana ndi chi ziva chete,
kuti baba wangu a a na moyo mutema neni.
Zwino mukomana a a ka gona kunyararisa. A
chi chema misodzi wa ka enda kuna baba wake,




- 49 -


a chi ti: "Baba, ndini nda ka punza gaba, ndini
udi no fanira ku sara ku musha, kwete anzwadzi
yangu."
Kana baba a ka ona kudana kwa vana vake,
a ka ti no kufara: "Mu ri vana vangu vadiwa vese,
mu ri vaviri, mu no enda neni pakare, mu ri vaviri.

10. Chidakwa wa ka rairgwa segiko. Part I.

Chidakwa, pfunda uru kashoma, ya ka nyanya
kuda wawa. Misi yose a ka nga a ne nyota yao.
Rimwe zuva we ka enda no mukuru wake, zita
rake ra kanzi Kachkabiza, kune musha u ri kure
kashoma. Chidakwa a chi takura nyere dzo mu-
kuru wake.
Kana zuva ra tsenuka, va swika ku chidjgiro.
Chidakwa wa ka da kwazwo ku pinda, ku pua
wawa. A chi ti kuna Kachkabiza, a. ti pinde,
ndi ne nyota buru. lye a chi davira, a chi ti:
"Mauro a va padjgo, a ti ende." Chidakwa a ka
pamidza, nda fa ne nyota, ndi bvumire o nasi
chete nda kwana chokwadi.
Pokupedza Kachkabiza a a ka gona ku bata
moyo wake. wa ka bvuma. Va ka pinda kusanga-
na. Va chiri mumba, va no ona kuti i zere na
vanu, va ri ku 'mba no ku tamba.
Chidakwa a ka pua wawa. A chi ri kunwa,
mumwe murume wa ka ti kuna vamwe, onai,
pfunda iyo i ne nyere, ndiye a no gona ku farisa
isu zwikuru. Zwino vese va no chema, He! uya
iwe, ridza nyere dzako, ti fare!
Chidakwa a singa zive ku ridza, a no ramba.
Varume va chi ona izwi, va ita hasha, va chi ti:
4




- 50 -


Iwe u no da ku ramba ere? Kurumidza, kana a
singa de ku fundiskwa nesu."
Chidakwa wa ka vunduka, wa ka da ku tiza,
asi maoko majinji a ka mu bate, a ka ridza ngo-
ma pa musana pake.
11 Chidakwa wa ka rairgwa segiko. Part II.
Zuva ra ka nga ra vira, kudaro Kachkabiza wa
ka ti, ti no da ku rinda pano. Muridzi we chi-
djgiro wa ka mu pa mupanda no uriri umwe chete.
Chidakwa a chi ti kuno mukuru wake, ndi bvu-
midze ndi tange ku rinda, nda va kurgwadziwa
no karowa na varume.
Va chi ri ku kotsira, mumwe murume wa ka
mborova Chidakwa, wa ka ti kuna vamwe, iyo
pfunda, ya ka ti nyepera, ya ka ramba ku ridza
a i na kurangwa zwino kwana. Uyai, ti no mu
pure pakare.
Vese va chi enda, va no i tora pfunda iyo
rombe, va chi mu rova kwazwo pakare.
Kana varume va enda, Chikakwa wa ka ti:
"Mukuru wangu, ndi no da ku rinda ku madziro,
rutivi rgwangu rgwa fa." Kachkabiza a no bvuma.
Varume va swika ku mupanda, mumwe wa ka
ti: "Isu a ti no ita zwakanaka, ti chi rova mudu-
ku chete, mukuru a ne moswa pakare. Seyi a a
no ku ridza, iye a chi ziva. Chokwadi, uyai, ti
mu rove pakare.
Va chi enda, kuti kwa iva ne rima, va ka ti:
"Torai ndiye uyo ku madziro, wo pokutanga wa
kwaniskwa."
Aika, Chidakwa murombe, ganda rake ra tumi-
skwa. Kana varume va chi regera murombe, Ka-




- 51--


chkabiza a chi ringisa kunze, wa ka ona kuti k.
chena kashoma, wa ka ti: "Ndo funga zwakanaka
ti ende. Chidakwa a no nyarara zwake, nzira yese
a a ka reva kuti a ne nyota, no ku zo gara kwa-
ke a a na kubvunza pakare ku pua wawa.
12. Mbeva i ne njere.
Mbeva ya ka buda kunze kwo mwena, ya ka
ona riwa. Mbeva ya ka ti: "Yevo, uko ri mire
1iwa.
Vanu va no funga kuti va ne njere. Va no
tora tumiti tutatu, natko va no tsikira dombo.
Pasi va no isa djgiro ye nzungu, kana chibawe
pa ruskwa. Ichi, va no ti i riwa ro ku teya mbe-
va. Onguka, kana isu mbeva ti sine njere. Ti
no ziva zwakanaka, kuti kana ti chi da kudjga
d wa, mubi wa djgwanyiwa. "Kwete, kwete ndi no
ziva muzwambarara wenyu."
Asi-i chi pamidza kufunidza kashoma, i chi
ti: "Ndo funga a zwina moswa. Ndi no da kwa-
zwo kunzgwa munuwiro we nzungu. Dombo a ri
gone ku gumurgwa nacho."
Kudaro mbeva ya ka poterera ibge, ya ka fu-
,nidza nzungu, asi yowe, ya ka gumura ruskwa,
Dombo ra ka wa, mbeva ye njere ya ka fa.
Mbeva iyo i no fundisa isu, ku nyenyeredza
nzwimbo yo kufurigwa ku sa daro ta wira pakare.
13. Chido cho mwana kuna baba wake.
Mu nyika yo kure, i nonzi Chaina, kune chi-
revo cho kuti kana mumwe wa tora mari a ma-
,mbo we nyika, a no chekwa maoko ake.




52 -

Mumwe mubatidzi wa mambo, wa ka nga a
swika mu namo huru, a sina mari o kupeta zwi-
kwerete zwake; A chi ona mazuva ose pfuma
dza mambo, rimwe zuva wa ka furirgwa, wa ka,
tora mari yake. Asi lye wa ka onekwa a ka to-
ngwa ku chekwa maoko ake.
Kana mwana wake we chi poshi wa ka zwi-
nzgwa izwi, wa ka enda kuna mambo. A chii
pinda mumba, a chi ona mambo, a ka zwirigira
pasi pa mabvi, Zwino wa ka ti: "Ongu mambo.
wangu, ndi no ziva kuti baba wangu a no fanira
ku rasa maoko ake. -Asi ringisai aya a ri pano,.
torai aya, ndi no a pa ku nemi. Ona maoko angu
a a na masimba o ku wanira kudjga kwe muri
yese. Ndi no kumbira, torai maoko angu, asi si-
ayi a baba wangu, kuti ti rege ku fa ne nzara."
Kana mambo we nyika wa ka ona ne wa ka-
nzgwa mazgwi e chido cho mwana kuna baba wa-
ke, wa ka tanga ku chema misodzi. Iye wa ka
pfavira baba wake, na pakare wa ka tusa mwana.
14. Yave a no ona zwose.
Dodo na Nata wa ka nga va ri vega ku musha
Zwino Dodo wa ka ti: "Uya Nata, a ti tswaga
zwimwe zwo kudjga zwakanaka." Nata wa ka ti:
"Ongu kana u chi gona ku ndi endesa ku nzwi-
mbo, ku sina mumwe a no ti ona, ndi no sanga-
na newe.
Dodo wa ka ti: "Handei mumba mo mukaka.
Uko ku no ruomba, ti go terera sadza redu, ndo
muriwo wakanaka."
Kanzi -ne Nata: Ringisa uyo murume a ri ku
banzura huni, a no gona ku ti ona."




- 53 -


Zwino Dodo wa ka ti: "Uya neni mu chibikiro,
vdi no ziva uko kuno uchi, a ti ise sadza redu
amu uchi. Apana a no ti ona umu."
Nata wa ka ramba, wa ka ti: "Ona uyu muka-
idzi a gere pa musuo pake, a ri ku sona, a no
gona ku ona ku ita kwedu."
Pokupedza Dodo wa ka ti: "Ndi no ziva ha-
ade neni mumba ya zasi, ti no tora majanje.
Ringisa uko kune rima kwazwo mukati. Chokwa-
'di apana a no gona ku ona isu umu. A ti chi-
nmbidze ku enda."
Zwino Nata, a chi ringisa kuna Dodo, wa ka
ti: "U no ziva chokwadi ere kuti apana a no ona
isu. Wa ka kanganisa ere kuti Yave a no ona
;pakare mu rima. lye a no ona isu, kana apana
:ziso ro munu ri no gona ku ti ona. Iwe a u vu
duke Yave pana vanu ere?
Dodo wa ka nyarara, zwino wa ka ti kuna
anzwadzi yake: "Ongu u no reva zwirokwazwo,
asi ini nda ka da ku ita so munu a singa zive
Yave. Ndi no tenda kuti wa ka ndi chengeta
kuno ku ita zwakaipa.
15. Kufara kwangu.
I. IV.
Kana u chi da ku ziva lye a ri baba wangu
Ndo kupi kufaira kwangu, A no ndi da ini mwana,
Ul no terera wadiwa A no (tusa basa rangu
Ndi udze mutowo wango. Ti no fara ti chi dana.
II. V.
Ona kwese kwa ndo gara Kana nda ita zwitema
Usiku na masikati, Kurangwa ndi no mirira,




- 54 -


Mu basa no mu kurinda Zwakaipa ndi no sema.
No kufara ndi no ti: Denga ndi cha zo wanira-
III. VI.
"Yave a no ona zwose Denga! izgwi ro kufara.
A no ona basa rangu, Kusangana na vangere.
A no ziva mazgwi ose Uko ndi no da ku gara
Pakare kufunga kwangu." Ne nguva dzi singa pere..

16. Pfuma dze chokwadi.
Murume, zita rake ra kanzi Chitapa, wa ka enda
rimwe zuva ku ndo tswaga basa, Zuva ra ka da
ku vira kana wa ka swika ku djgiro. Ngekuti
wa ka nga a ne nzara, wa ka udza muridzi we
djgiro ku mu pa chingwa chishoma, wa ka tora
mvura yo kunwa. Wa ka gara zwake, a chi ri
kudjga, wa ka tanga ku tsutsumwa. Ndi no chi.
famba na pasi, nda neta kwazwo, na pakare a ndi
ne mari yo ku tenga kudjga kwakanaka.
Misi mishoma lye a ka gara, i chi uya ngoro
yakanaka, mu chi gara murume, a ka pfeka nu-
mbi dza ka rurama kwazwo. Muridzi we djgiro a
udzgwa no muchairi ku uya ne bodjgera re waini,
ne nyama ne chingwa kuno mukuru wake.
Chitapa a chi ona ichi, a no ringisa ne shanje
ku naye, a chi funga, ongu vapfumi va no rupe-
nyu rgwakanaka. A va mbo neta no ku famba,
va ne mari yo ku tenga zwa moyo wavo u no da.
Murume mu ngoro wa ka ona Chitapa, na pa-
kare a chi mu ringisa kwazwo. Zwino wa ka tit
"Wadiwa, u no da ere ku pinduka u chi va seni?'"
SChitapa wa ka ti a sina kufunga, ongu, ndiani
a singa de ichi, ku famba ne ngoro, no kudjga




- 55 -


kwakanaka, Edzai chete ku ita seni, ku famba na
pasi, no ku pua chete chingwa no mvura. mu cha
da zwimwe pakare.
: Muridzi we ngoro wa ka ti kuno muchairi wa-
ke, uya, ndi batidze ku buda mu ngoro. lye a chi
zarura musuo, wa ka bata mukuru mu maoko ake.
Chitapa wa ka shama seyi no kunyarara, a chi
ona kuti iye murombe panaye. Makumbo ake a
ka nga a ka oma, a a ka gona ku mira wega.
Zwino a no bvunza: "U no da ku pinduka, u
chi va seni ere? Ndi pe makumbo ako a ka ru-
rama, ndi no ku pa ngoro yangu, na mari no
zwose zwa ndi na zwo."
Chitapa wa ka ti: "Kwete, kwete, Yave a ndi
pfavire shanje dzangu. Zwino ndi no ziva ndedzipi
pfuma dze chokwadi. Makumbo angu a ndi di
ku rasa na mari yese ya pasi.
17. Eva we chi piri.
Mumwe murume no mukadzi wake wa ka nya-
nya ku ita moyo mutema, kuti Eva wa ka wisa
vanu vese mu rushambga. Kunge wo enda ku ndo
rima mumwe pa na vo wa ka tanga ku taura a
chi ti: "Dayi Eva wa i rega ku tora muchero,
zwino isu taidayi ti singa rime.
Mukadzi: "Ini ndaidayi ndi singa tambudzgwe.
no kusakura, kuti kwaidayi ku sina sora. A ndi-
ngadayi ndi chi rindira matiro a ndingadayi ndi
chi netskwa no ku chera mvura, ndaidayi ndi si-
nga fe ne nyota.
Murume: "Neni ngadayi ndi singa rgware no
ku temwa no mus.)ro. Ndi singa rase mari yese
no ku tenga numbi."




- 56 -


Mukadzi: "Ini ndaidayi ndi chi rega ku suka
mazuva ose no ku sona."
Murume: "Chokwadi mukadzi, ndayi ndini Eva
zwirokwazwo ndayi ramba ku tora janje woro sa
iyi wa ka zwi takurira hamo. Ndo zwi no rema
ere ku rega kudjga muchero wa ka rambidzgwa."
Mukadzi: "Asi u no funga ere, dayi ndiri Eva
nda i mbo tora ere? A! A! ini ndi no moyo wo
ku zwinyima."
Avo vaviri va ka taurirana zwakadaro mazuva
ose. Zwino rimwe zuva, va chi ri ku ita pakare
moyo mutema kwazwo, mumwe mupfumi wa ka
terera kureva'kwavo. A chi ona kuti va na moyo
mutema zwiknru, wa ka tanga ku taura na vo.
lye a chiti: "Ongu imi vaviri ma ka kuru kwa-
zwo, mu no kodzera ku buda mu namo dzenyu.
Kana mu chi da ku gara neni, ndi no zo ku payi
imba yakanaka, kudjga ne zwose, a mu nga ;e-
venze."
Maziso avo a ka tanga ku penya, va ka taurira
va chi da ku tengesa mbudzi dzavo, kuti va ende
kuno muponesi wavo zuva ri no tevera.
S18. Eva we chi piri. (
Mu nzira yo ku musha, va ka enda, va chi ta-
urirana zwose zwi no zo itkwa zwino. Kuti apana
wa i da ku tenga mbudzi dzavo dza ka onda, va
ka dzi pa pachena kune hama dzavo. Zwino va ka
enda kuno mupfumi, sa va singa netskwe no ku
famba, ngekuti va i tiza chete. Va swika, muba-
tidzi wa ka va rakidza mumba yakanaka, ya ka
nga i ne zwose zwo ku farisa moyo wavo.
Va gara misi mishoma, mubatidzi a chi uya no




- 57 -


kudjga kwakanaka. Wa ka va udza kuti va djge
zwa va no da, asi mambo wa ka va rayidza, ku
rega ku kudubura imwe ndiro, ya ka nga ya ka
kwidibirgwa ne chikwidibiro. Mubatidzi wa ka ti:
"Kana mu ku kudubura, mambo a no ku tandai."
Zwino iye wa bva, a enda zwake.
A chi endao, va ka tanga kudjga, va guta
zwose zwi no naka. Mukadzi wa pedza, wa ka
tanga ku ringa, ringa ndiro, a singa mbo taure no
muromo.
Zuva ri no tevera, mubatidzi a chi uya no ku-
djga, wa ka isa pakare ndiro iyo pa dara. Mu-
kadzi a chi tarisa kwazwo ndiro iyo, wa ka ti
kuno murume: "Ndi no da chokwadi ku ziva zwi
ri mu ndiro iyo."
Kanzi no murume, kwete, ta ka rambidzgwa,
ti no da ere ku rasa kufara kwedu.
Kana zuva re chi tatu ndiro iyo ya ka iskwa
pakare kwa dara, mukadzi wa ka tswa mu moyo
no ku sa ziva zwi ri mo. Murume pakare wa ka
ti: "Ndi no shama ndeipi maka yo kuti ta ka i
rambidzgwa. Ndi no da kwazwo ku mbo ona
kashoma."
Zwino va no tambanudza maoko-asi-va ka
suduruka, va chi ti: "Kana ti ka oniwa, ta dzi-
ngwa." Va ka regera, va ka enda ku ndo rinda.
Mangwanani, ya va nguva yo kudjga, kana ndi-
ro ya ka uya pakere pa dara, avo va ka simbisa
moyo wavo ku ringisa kashoma.
Maoko a chi dedera, mukadzi wa simutsa kwi-
dibiro, murume wa *ka bata manza no ku pena.
Baba wangu we! Maiwe! Yowe, yowe shiri ya




- 58 -


ka buda, ya ke nga i ri mu ndiro. Mukadzi wa-
nge wa vungwa, asi murume wa ka mu udza ku
mu batidza ku bata shiri. Asi, okoio, ya ka bu-
ruruka ku denga.
Va chi ri ku edza ku i bata, mambo a no pinda.
A chi ona izwi, a chi ti: "Budai mumba mangu,
kufara kwenyu kwa pera.
Va ri yajinji, va no fanana na vo, va no po-
pota ne moswa dza vamwe, asi moswa dzavo, a
va dzi zive.
19. Mari huru.
Fridolino, murume wakanaka, a ka nga a no
mubatidzi a ne hasha kwazwo. lye wa ka mu'udza
ne chido cha Yave, ku rega ku ita hasha. Asi
mubatidzi wa ka davira misi yose, vanu ne zwi-
pfuo va no ndi shusha mazuva ose, a ndi gone
ku regw,.-
Rimwe zuva Fridolino wa ka ti: "Mathia," kuti
ndiro ra ka nga ri ri zita ra iye mubatidzi, "ona
fokorani iri, ndi no ku pa iwe kana u ka rega
ku ita hasha nasi."
Vanmwe vabatidzi va ka zwinzgwa izwi, va ka
taurirana ku mu shaisa mari yake. Va ka tanga
ku mu seka, no ku popota naye.
Asi Mathia wa ka zwi chengeta kuti a rege klt
reva rimwe izgwi na masimba.
Mauro Fridolino wa ka mu shevedza, a chi mu
pa tmari. Wa ka ti no moyo mutema: "Ndi no
tsamwa, kuti ne chido cha mari wa gona ku rega
hasha, a u gone ere pakare ku dzi rega ne chido
cha Yave, Musiki no Muridzi. wako?"
SMathia wa ka nyarara kwazwo, no kubvira kwo




- 59 -


music uyo, wa ka zwimanikidza ku rega ku ita hasha.
20. Gava ne mangogi.
Rimwe zuva mangoyi wa ka sangana ne gava
mu sango. Mangoyi wa ka funga, ndiro ri ne-
njere, ndiro ri no fungwa no kutaurgwa na vanu
zwijinji zwaro, ndi cha mbo edzana naro.
Mangoyi wa ka ti no moyo wakanaka: "Kazi-
wa mambo gava, u no buda ere? Wa rinda ere?"
Gava ri zere ku zwi kudza ra ka ringisa ma-
ngoyi kubvira ku musoro, ku swika ku muskwe,
ri singa de ku taura nayo. Pokupedza ra ka ti:.
"Kaziwa muvimi we mbeva. U no fungeyi u- chi
ndi bvunza ku buda. Wa ka fundeyi, u no ziva
zwiteyo zwingani?"
No ku zwi ita mudiki, mangoyi wa ka ti: "Ndi
no ziva chiteyo chimwe chete."
Kanzi ne gava: "Ndi udze chiteyo chako, ndi
no da ku chi ziva."
Mangoyi wa ka ti: "Kana imbga dzi ri mushure-
mangu, ndi no ziva ku tizira mu muti, kuti ndi
rege ku rumwa na dzo."
Ndicho chete, cha u no ziva, ini ndi no ziVa zwi-
teyo zana, na pana izwi ndi ne njere dzakanyanya.
Ndi ne tsitsi newe, uya neni, ndi cha ku fundisa-
Va enda kashoma, va ka nzgwa imbga dzo ukura.
Mangoyi no kuchimbidza wa ka tizira mu muti.
kwa a singa onekwe. Zwino wa ka ringisa mambo
gava miitiro ya ri ne ita ne njere dzaro.
Asi, yowe, gava ra ka batkwa ne'mbga, ri chi
chema kwazwo.
Mangoyi u chi ona izwi, wa ka chema mushure
maro: "Miau, miau, mambo gava. ona zwiteyo




- 60 -


swako zana a zwina ku kubatidza. Asi ini chiteyo
change chimwe chete, cha ka ndi ponesa."
Avo va ne njere chokwadi, a va zwi rumbidzi.
21. Mangwana na mauro.
I. -
Mangwana kana ndi chi muka
Ndi no enda ku sevenza,
Ndi no kumbira Yave
Kuti a ndi pe grasia rake,
A ndi chengete kuno rutadzo
Ru no endesa mu rushambga.
II.
Kana ndo enda ku ndo fund
Ndi no da ku pua grasia,
Kuti ndi nzgwe zwakanaka
Zwi ri zwa Yave a ri mu denga,
Kana ndi chi ita izwo zwose
Ndi cha fara naye ku uzuru.
III.
Ndi chi enda ku ndo rinda,
Ini a ndi mbo kanganisa,
Ku tenda kuna zwose
Yave wa ka ndi pa nasi.
Kana nda ka mu tadza,
Mangwana a ndi cha pamidza.




- 61 -


Yave ano ziva zwose.
1. Uno ziva nyenyedzi, dzingani kwa pezuru..
Uno ziva kuverenga, makore ose ere?
Yave mambo wa verenga, kuti a no ku siya,.
I: Chimwe chete cha zwose |:
2. Uno ziva zwiri ngani, tumutu tu chi tamba,
Ove dzese dzino gara, mu mvura pasi pose?
Yave Mambo waka sika, wa tumidza idzo dzose,
I: Kuti dzino zo fara |:
3. Iwe uno ziva ere, vari vana vangani.
Vano muka, vachi fara, vasina kutambura?
Yave ano ziva vese, ano vada kwazwo, kwazwo,
I: Newe mwana wadiwa |:
Varungu.
Soli: Varungu vano pfuma,
Chorus: Vano taswe biza.
Soli: Vano papatikisa.
Chorus: Vano taswe biza.
Soli: & Chorus: Pfuma dzavo dzijinji.
Vanadzo numbi dzose;
Apana dza va sina.
2. Soli: Varungu etc.
Vano tutsono tkwavo.
Ne shinda ne zwiremo,.
Na machira va nawo.
3. Soli: Varungu etc.
Vane maria jinji wo.
Mapondo na mbofana.
Dzaita verevere.






4. Soli: Varungu etc.
Mombe dzavo dzawanda.
Nembudzi ne mangoyi,
Ne mbongoro wa nadzo.

-5. Soli: Varungu etc.
Nguruve dzavo dzijinji,
Ne matanga e wai,
Mashambira ne huku.

i6. Soli: Varungu etc.
Motokari va nadzo,
Vano taswa bas'koro,
Vano manya se shiri.

7. Soli: Varungu etc.
Vane chitima chavo,,
Chino famba se mepo.
Pamusoro kure wo.

Tiri vana vo m'fundisi.

Tiri vana vo m'fundisi.
Tino funda ku sevenza.
Tichi bata basa redu,
Tino itira Yave.
No moyo muchena kwazwo.

Tichi nyengwa na diabore
Tichi furirgwa naye,
To namata Jave
Tino pau mogo mukuru.

Uyai tipedze, Ushe wa diabore,
UJai, uyai, tipedze ushe wa diabore.




- 63 -


Ope jinji.

1. Soli: Tuidze m'tupo wako.-Chorus: Ope jinji.
Anonzi: "Olpe jinji!"-- ,, Ope jinji.
Muno sekeyi mose!- ,, Ope jinji wabata.
Ta seka m'tupo wako!
-Mu ndi seka! Maiwe! dpe jinjil
Ope jinji wabata.-E! ezwoka! Ope jinji.

2. Soli: Tarisai ano kotsira!-Chorus: Ope jinji
Wa ramba Kuterera!

Mu ndi rove pakare?
Ta rova kuti H muke.
Rega ku kotsira-Chorus: E! ezwoka

3. Soli: Pakare wodzimwaira!
-Pasi muno. ne kandjgeral
-Maiwe ndotswa pa mundl
Ta mutsa "ope jinji,"
Ezwo ta kurira. Chorus: El ezwoka.




- 64 -


Multiplication & Division.

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12
2 4 6 8 10 12 14 16 18 20 22 24
3 6 9 12' 15 18 21 24 27 30 33 36
4 8 12 16 20 24 28 32 36 40 44 .48
5 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60
6 12 18 24 30 36 42 48 54 60 66 72:
7 14 21 28 35 42 49 56 63 70 77 84
8 16 24 32 40 48 56 64 72 80 88 96
9 18 27 36 45 54 63 72 81 90 99 108
10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 110 120
11 22 33 44 55 66 77 88 99 110 121 132.
12 24 36 48- 60 72 84 96 108 120 132 144





urvEaSITr OF FLORIDA

3 1262 05091 9157
3 1262 05091 9157






,IX7




THIS VOLUME HAS BEEN
MICROFILMED BY THE
UNIVERSITY OF FLORIDA
LIBRARIES


UNIVERSITY OF FLORIDA LI,,A. IF.




. .........