N̳gano

MISSING IMAGE

Material Information

Title:
N̳gano
Series Title:
Mugab̳e readers
Physical Description:
58 p. : ill. ; 19 cm.
Language:
Shona
Publisher:
Morgenster Mission Press
Place of Publication:
S.l
Publication Date:

Subjects

Subjects / Keywords:
Karanga language -- Readers   ( lcsh )
Genre:
fiction   ( marcgt )

Notes

General Note:
In Africa alphabet.
General Note:
"For the Dutch Reformed Church Mission."
General Note:
On cover: Shuro neshumba.

Record Information

Source Institution:
University of Florida
Rights Management:
All applicable rights reserved by the source institution and holding location.
Resource Identifier:
oclc - 28911084
System ID:
AA00000205:00001

Full Text



































PL
8681.95
.K372
N421
1953











wppg 'CU
SNO Op HMAU- ri

4
MM V
bd


ama ra:ii
MR.~~ ddi~ ,, ~ L~


Mom





-to







W. a





MUGABE READERS





IGANO





-0-

GEORGE FORTUNE COLLECTION


For the
Dutch Reformed Church Mission
Prntd and Published by the Morgener Misszon i ress January 53
NlVERSITY C8 FLO ARIES











wF-



^*-


S I


7





DGANO


Dzidzo I.
MABASA PAMUSHA.


Ea6a namai oapura Ziyo.
Pasure oakagara pasi. Dona
gere parupasa nepipi yauo.
para ma6ura.
Ba6a -oanomupini wepiki.
Imba iri kupi? Iri kugomo
Mai uanofanira ku6ika ikoko


6a6a oa-
Mai oano-


iro kure.
kana ravira.


Dzidzo 2.


Zr4z ~I.


Tarira Zezi seri




2 DGANO
Zezi unezero ramakore masere.
Cipiwa unezero ramakore
gumi namauiri. Cipiwa
mukoma wake.
Dana avo oaneci i nokuti
6a6a uavo oakafa to kare.
Zino Dakauuya pacikoro.
U akai ta Zakanaka nokuti
pano vacawana zose taka-
fanira.
Dacaouya kukereke napa-
cikoro nerana ZaMutaro.
Mazu'ua ose oacageza ku-
rwizi kana ouaciouya kuci-
koro.
Dacageza musoro, ciso,
namauoko. Kucikoro
.-'. mudzidzisi uca'oatarira.
Kana uasina ina ucafara nauo 7ikuru.


Dzidzo 3.


Sh-
PESU NAMAGO.


Peru wakatata pamushana pedco nomuti wo-
muijono. Muriono uyu waina namago.
Mago akamuuona aoete ped'o nomuti
wawo. Haana kumuruma.




DGANO. 3
Pequ wakamuka akaposhera
i3ono rake. Mago akamuka
akadca kumuruma.
lye wakaashovora, akati,
mago awa haarumi.
Akaposhera 7e.
,ino go rakaita hasha, rika-
muruma paziso.
Wakacema zikuru akatizira kumusha, aciti:
Shu! Maiwe!
Zokutaurirana:
1. Mimqe miti inodyiwa ndeipiko?
2 Kant ukavona mago ucaitei?
3. Mago f-na-marudzi naggana?
4. Mazana amago anogare'piko?
5 Cirabge: "Kumso-o idende nyasi idende, kuswera mazuia
maviri radfambuka".
[cravidzo yaco ishoko riri padzidzo ino.
Padzidzo dzinotevera kucadero vo.]

Dzidzo 4. Nz- Nd-
NZUNZA NEGONDO. i.
Nzunza yakapona gondo riri pad'anda.
Ikarivunza ikati: Ucaouya kuzofara neni pa-
musha rini ?
Gondo rikati: Ucawana ndaua-po.
Rikabururuka ndokuqika pa6ako renzunza.
Rikawana vana uenzunza vari pamukoua,




DGANO.


ndokushara cikuru.
Rikaci6ata ndokucikandira kumawere ne-
nzara dzaro.
Rakati: Ndicatora kana ndoinda kumusha.
Nzunza icipika yakaita sokufarira gondo
Zicirucirana.
Zokutaurirana:
1. Shiri dzinodye-nyama ndedzipi?
2. Shiri dzino6etsera uanhu sei?
3. Pedzisai shoko iri ramarava: Nzunza negondo Zakazoitei?
4. Tambai muciica segakaita nzunza negondo Zicishoijgana,
Sicioucirana nokubvumirana.

Dzidzo 5.
NZUNZA NEGONDO. 2.
Nzunza yaida kuruma gondo nokuti ya-
ida kupa vana uayo vusavi.
Gondo. ricipinda mu6ako, nzunza yakari-




fTGANO. 5
garira pamukooa.
Gondo rakauona mano enzunza.
Rikavona kuti mukooa we6ako wakakura.
Ndokubururuka napamusoro penzunza, ri-
katiza riciinda kumusha.
Cana -ciya cenzunza cairn kumawere ca-
kazogika pa6ako cicicema.
Shindi yakagara mumucecete iciDona Zose.
Ikaseka iciti: Zikara iZi 6Bodo!
Zokutaurirana:
1. Shiri inonyanya kucinyira oanhu ndeipi: Gon 2o kanait
njerere kana ruoarigu?
2. Ruvara rwenzunza rwakadini ko?
3. Rondedzera Zawakaoona pashiri dzici6ata zi-nine.
4. Nyorai mucifananidzira 2amarava.

Dzidzo 6. Mb- Dz-
MBUDZI.
Kare mbudzi dzainoata
mumba. Zikara
Zaikoniwa kudziruma
iusiku imomo, Asi
kumafuro makaia
neshumba nenzun a
Zairura.
aisiruma ijombene-
mbudzi.
Sekuru aPeRqu -anoti




6 DGANO.
6ere rakambopinda mumba mato rika-
ruma mbudzana.
Mai oayo vakacema Zikuru.
Sekuru vaPequ ndokuroua 6ere nomu-
musorb waro nomupini we6adza.
Iro ndokufira-po.
Pasure mbudzi dzose dzakapera kufa.
Uakuru vakati dzafa nokuti sekuru tuaPequ
Paauraya 6ere.
Zokutaurirana:
1. Maisiuata mbudzi mumba makatumidzwei?
Dzaivatirei-mo?
2. Hosha inonuraya mbudzi ndeipiko?
3. Mbudzi hadzifaniri kuoata muml a mauanhu neiko?
4. Cirabge: "Ndakwira namakanyadza rrugomo".

Dzidzo 7. Mh- Ts-
MHASHU NEHUKU.
Mhashu ine-mitsetsa pamapapiro ayo
yakagara pad'ami romuti.
Huku yakaimona ikad'a kuiuuraya. Ikati:
Muzukuru-we, kana ukawira pasi maku-
mbo ako haavuniki? Zaakaita matete so-
ousoso. Mhashu ikatarira makumbo ayo,
ikati: Haiwa mbuya, munoti Zitsiga iti
Zinovunika?
Huku ikati: Muzukurti-we, kana uka-





DGANO.


wira pasi musoro wako hautsemuki pa-
si Zapakawoma? Mhashu ikati: Haiwa
mbuya, pasi ndipo panototsemuka.
Huku ikati ze: Muzukuru, ko kana
ukawira pasi, mhepo haiminamisi mapa-
piro ako here?
Mhashu ndokuti: Kana mhepo ikavuvuta,
haaminami. Miniri yedcu isu mhashu, ya-
ka6ata samare.
Tarirai muuone. Mhashu ndokutseduka,
ikawira pasi. Huku ndokuiruma, ikainda
kumusha yaguta.
Zokutaurirana:
1. Marudzi emhashu omunoziva ndaapi?
2. Marudzi iwawa akasiyana pai?
3. Mhepo inovuvuta. Mamrie mashoko anoreva kurira
kwemhepo ndaapi?
4. Cirabge: "Kunyeggerwa hakuna-wacena."




8 DGANO.
Dzidzo 8. Nh- Zh-
MUCEMI.
Uanhu -oose vomusha oaidca Mucemi.
Waisifadza nemi6ato yake. Kana aciinda
kumafuro waisipiwa shezha namai, aka-
dziisa munhama yake.
Dzoro rake ricisika Ze, wakasiya shezha
dzake paisime. Wakati ndicadzokera pasure.
Mai vacizosika-po vakauona shezha dza-
Mucemi. Dakainda nadzo, uakadzitiga
muhari.
Madeko Mucemi wakasika pamusha, aka-
ti: Mai, nhasi ndagona munhu muzhira,
wanditorera shezha dzamandipa. Ndapera
nezhara.
Mai vakati: Uya munhu ndamuuona uo,
ndikamutorera. Hedzi shezha dzako. Ndo-
kumupa.
Mucemi wakasoda nokuti wakarema nhe-
ma, ndokucema.
Mai oakamutiaraidza, vaciti: Zita rako
Mucemi. Waicema nhema uciri mudoko,
Zino unocema nhema dzawareva. Cirega
kucema.
7okutaurirana:
1. Uanhu uaida Mucemi nemhaka yei?
2. Shoko rokuti Mucemi rinobva pa-"kucema." Uumba





DGANO


mamnie mashoko anobva pa-kufamba, kugara, kutarira,
mugoanyora.
3. Rawura qgano dzenyu dzokurena nhema.
4. Cirabge: "dcanda nokutanda rakagura nyika."

Dzidzo 9. Nj- Ny-
NJIDA DZADARUMBI.
Njiua dzina-marudzi mazhinji. Kunoti
dzomu6undo nedzomumusha.


Mumusha waDarumbi tinosiuona


njita


dzinamaniara
Darumbi


akanaka.
Danodzidfa


nokuti dzinofadza.


Nyama yadzo inonaka o3o.
Dana iDanotamba uacidziuakira dzimba
namatendere.
Rudzi ruri-po runenjere samare. Kanao a-
karegedza dzakadai kure nomusha, dzino-
dzoka.




1 10 DGANO.
Dzinotumiwa kure neZitima dziri zhinji.
Zino uodziregedza ikoko. Dzinobururuka
nesimba. Hadzinyari kusika dzadzokera ku-
nyika yadzo.
Datenzi vtane-njina yakunda oanokudziwa.
Danonyora zita rake kuti 'tose oagomuzima.
Zokutaurirana:
1. Njiva dzomuBundo dzinamarudzi mirgani?
2. Njiva dzinonaka matendere akadini? Anonzi mayi?
3. Shiri inamapapiro makuru kuti igobururuka nesimba.
Ko dzimie dzinamakumbo mprefu nemhaka yei, nemiro-
mo mirefu, kana yakakombama?
4. Zitima Zinoseggei?
5. Cirabge: "Mbga ya6ambo oarqgq inomukura yamona musha."

Dzidzo 10. Ilg-
SHINDI.
Musha waPequ na-
Sarai waioa mu-
Sjiiga megomo. Mu-
-- gomo maita nemiti
S' mikurj namapako.
MumharIgo yomusasa
B v m-igara shindi nhatu.
'Dzaisitamba dzicise-
Ska nei gururu mu-
gomo.
Dzinoserigera cecete mumhaijgo yomusasa.




'DGANO. 11
Pequ wakati: Sarai, hende neni tindono-
ijga cecete. Sarai ndokutora outa, vakainda
vari uaviri.
Sarai waida kufura shindi. Mukuru wake
akati: Hauijgaqiki pedo. Shindi yakacenjera
Zikuru.
Sarai akanyaijga shindi dziya. Hadzina
kumunona. Dzarjga dzicitarira Pequ acino-
jga cecete. Akaqika pedo, akafura cikono
nomudumbu.
Mukuru wake akati: Unoperjga kufura, iwe!
7okutaurirana:
1. Shindi inodya cecete nei ge?
2. Sarai wakaqika pedo neshindi sei?
3. Sarai wakaveza outa bgake nemiseve yake nemiti ipi?
Rondedzera muuezerwe wato.
4. Gono, doko cikono. Nyorai to kudfaro: gomo, gati, dafi'
6ako, gudo.


Dzidzo i.
DOROBO.
Hero dorobo.
Dakomana naiasikana uose canocfa kuri-
uona.
Misi yose kana uaciqika-mo uanotarira
Zose nameso makuru.
Dagere kurouera Zakadai.




DGANO


dorobo


Neviki yakapera Mutero wakaqika-po.
Wakamira acitarira madada mudamu.
Gare-gare motokari yakarira iciti: to! to! to!
Mutero wakakaruka Zikuru akatiza se-
mhepo.
Pasure wakagika-po Ze akauona iuana via-
citihoa mudamu.
Zino Mutero haana kumira-po Ze.
Mudorobo mune-Zitoro Zikuru gei.
Imomo Mutero wakaiona maduku, ma-
b iruku, okisi, masanhu, cogera, maria,
bukul
Haacazioi zose zaakatona-mo.





DGANO. 13
Wakateriga duku yakanaka yaanocfa kupa
Muriro.
Mutero acizosika pana6a6a namai waka-
fara cose aciti: Makorokoto! nda6udca mo.
7okutaurirana:
1. Caunocfa kuaona mudorobo cinyi?
2. Munoziva marudzi maggani eshiri dzinotioa mumvura?
3. Tijgaitei kuti tisatsikwa nemotokari?
4. Muceka wamunovona mucifananidzo ndowei?

Dzidzo 12. MI)- 'T-
MDANA WAMAI-NAKI.


Mai-Naki uakapiwa


cikomana cakanaka


Zikuru. Naki wakura Zino. Uno6etsera mai


Unotsaka soso


kutsaira imba


noru-oazhe.-





14 DGANO.
acivesa mgoto.
Naki unoda miana wamai Zikuru. Kana
miana akura Zishoma, mai vacapa Naki mbe-
reko. Naki ucarera mrana, mai oacisana
ku6ika. Kana mai oacimiisa miana, Naki
unoinda kutqime.
Rinfie zuva miana wakacema Zikuru.
Ba6a Dakandottaka mushonga wameso, no-
kuti meso omi ana akai ga atotguka.
Uakati: Ndicainda nokucitoro caMakumuca
kundoteiggera miana gokisi. Naki unogopi-
wa vo cipika nembikiza.
Zokutaurirana:
1. Naki wakapiwa hazu nemhaka yei?
2. Hosha yameso inopomerwa nei?
3. Mai vaigona kutiza ourwere ubgu pamiana waoo no-
mutouo upi ?
4. Shoko rokuti "mbereko" rinobva pa-"ku6ereka":
Uumba mamge mashoko anobva pa-"ku6ata, kubvuta,
kubvuvira, kupika."
5. Cirabge: "Cimuti cikubvu-kubvu pacitambiro cavasikana."

Dzidzo 13. Rw- DZ-
RWAIVI.
Taijga ticideara mhunzi dzamanhagga
mumunda. Ba6a vaGutai ndokuoona rwaivi
padcaci. Dakagura cfabi, oakandorashira
rwaivi kuzhe kumuceto womunda..




DGANO. 15
Uakuru oanoti: Kana rwaivi ruri mumu-
nda, ndima haifambi. Simba rauarimi rino-
torwa. Damrje vanoti: Kana ukashoUgana
narwo ruciguoura, runoshura.












Rui)oko rwarwo runo6ata sorwomunhu,
mijise ucimonera mataui. Runo6ata nhunzi
norurimi.
Ruoara rworwaivi harutani kushanduka.
Kana ruri mumuti runoqi6ira samashizha
omuti.
Ba6a iaGutai oacigura daui, rwakakura
rukashanduka. Ganda rikaita mitsetsa-mi-
tsetsa yakagi6a samazimbe. Rwaivi rwaka-
ggofanana Zishoma nedZinyu, hama yarwo.
Zokutaurirana:





16 DGANO.
1. Damie oanotamba norwaivi. Mujgadero vo here?
2. Rurimi rwarwo rwakadini? Turlgira nhunzi parutanda
mugogitsa pedo Zishoma nomuromo warwo, mugooona
rucinanta nhunzi.
3. Zimne Zinhu Zinoguoura nderipi?
4. Rwaivi runoshanduka ruoara nemhaka yei? Ko .imrje
Zishiri kana mhuka Zino6etserwa noruvara rwaZo nde-
zipi?
5. Cirabge: "Bambo munodzedzereka; cforo makandorlwa-
ne'pi?"

Dzidzo 14. Kw- Bv-

CIDIIDII. i.
,, ^ ,Necitatu dzoro re-
ijombe raiua naPequ
-- naSarai. Uakandoce-
p" dza kujakata kusine-
S'- ...minda. Rimije zuta
vU nakambotukwa na-
6a6a paGutai, no-
kuti 0iombe dzakapi-
nda mumunda mavo.
Dacifamba mujakata takauona cidiidii
pacikwenzi cicicema. Sarai hdokuti: He-
cino cishiri ciya cinorira nhema! Bva
Pequ wakanatsa kucerekedza. Akauona
nyoka icikwira mucikwenzi icida kukwira
mudendere raco.




DGANO. 17
Sarai akati: Pequ, bvira kure! Akatora
rutanda akaiouraya. Akabvouora musoro
wayo ned'ika. Akati: Imhakure.
Dakatarira mucitendere, wanei mune a-
na zioiri. Sarai akati: Nditore. Waid'a
kutibvura., Pequ ndokumudzirisa, akati:
Zawambocihurayira nyoka, 7ino wocitorera
vana oaco!
Sarai ndokurega.
Zokutaurirana:
1. Cidiidii cinovaka, dendere mumuti wakadini?
2. Nyoka yaitqakei mucikwenzi ?
3. Rutanda: danda; rusero: sero; rukuni: huni. Shoko ro-
kutagga pana-maviri-maniii rakasiyana pai nerepiri? Renai
mamje akadai.
4. Cirabge: "Pxa yaBambo Dagagu isine-nheggo."

Dzidzo 15. I-Jgw-
CIDIIDII. 2.
Mjedzi ndokupera ba.
UanaSarai oakafnumira Ze mar gwanani kuja-
kata.
Kwaijga kune-guti, Pequ ndokuiesa mioto.
Uakadziya mrgoto riombe dzicicera hadzo.
Gare-gare cidiidii naimna uaco Zikarira.
Zakarira kujinga Zicidzira. Pequ akati:
Heyo nyoka imije Zo. Sarai ndokuti:




18 DGANO.
Nhasi kune mhute, nyoka hadzifambi.
Zishiri Zako Zinoiggorira nhema. Bva
Pequ wakaramba aciti: Sarai, hatiijgaru-
mi)i? dfo oona, dzodzira dzicinuya uu-
no.
Sarai wakati kumuruka wakaiona mhuru
dzicinyaigwa neigwe. Dzariga dzicinanda
mhepo dzisit)gar)gwari.
Sarai ndokuridza mheterwa, akati: Heriya
zimbovora! I]gwe ndokutizira kwekare.
Uaciinda kumusha Sarai akati: Zishiri
iji Zinamare.
Zokutaurirana:
1. Shiri dzinoririrei kana dzicioona oanhu kana tikara?
2. Shoko rokuti "kuridza" rinobva pa-"kurira Dumba mashoko
akadai anobva pa-"kufura, kukora, kukura, kufara".
3. Rawurai jgano dzenyu dzeggwe.
4. Cirabge: "gimbo nyoro mudfenhere."

Dzidzo 16.
RWIYO RWECIHORIRO.
Marutidza wakarumia neigwe
Acinyanya kutenera jiigga.
Jigga rake ricamurumisa.
Rwaendeya cati gud'u6u!
Rwaendeya cati gucfui!
Rwiyo urwu runoimbiwa kwaChibi.




DGANO. 19
Ko imi munoimbei?
Zenyu mugoimba pacikc


Dzidzo 17.


Duyai netihoriro
)ro.

Sw- Bg-
KU*AIRANA
MBEDA.
Mugari naMa-
konde najojo ta-
kati: Hendei ti-
ndogairana mbe-
Da.
Uakatora uuta
bgat-o, takaswe-
ra oacivima ku-
nhini. Ndiko
kunogar matapi


Dakati: Mbasi hatidi. Dzinoseijgera iou-
swa mumabgiro.
Mugari waipegjga kufura. Wai6ata outi
bgake nezi6oswe. Wakauuraya matapa
matatu.
Dana-Makonde ndokuti: Isu tondodzika
Zedu minheva yedu.
Dakagaira minheva yauo ndoku6ata uo
mbeva dzavo.




DGANO.


Mugari ndokuti: Duyai tisiye tateya ma-
riua. Uakatqaka mabge norwonzi nezita-
nda, ndokuteya marina awo pamjena
uuye mumijezha yembeva.
Uacisika kumusha madzimai auo akafara.
Mai-Jojo vakati: Mariita henyu, uadzi-
.mba! Ndokuisa mbeua dzaJojo muruswa-
nda.
Zokutaurirana:
1. Revai marudzi embeva dzomunozita, ouye padzinogara.
2. Rondedzera mutono wokuteya maria, uciita-oo.
3. Mimie mitovo yokuturaya mbeua ndeipi? Ko 7im)e Zino-
touraya mbeva ndetipi?
4. Nyorai: dfapi rimie: matapi mazhinji;
bgiro bgumrje: ... ... ... ... ...;
nri a rimge: ... ... ... ... ... ...;
ffuri rimre: ... ... ... ... ... ...;
mbeva imre: ... ... ... ... ... ....
5. Cirabge: "Rume rinokwira nomijanda mugomo."

Dzidzo 18.
DAUARIRAI NECANA CESOMA.
DUaiarirai wakaoona makavu aMuriro.
Zino Uauarirai wakati: Ko ico cauno-
sakura cinonaka here?
Muriro akati: awa mazai amabiza.
Uavarirai akati: ndipei 'o, huku igoa-
vatira.
Muriro akati ze: Batira zuva rose ndi-




DGANO.


gokupa guru cose.
Daarirai aka6ata kuyika zuoa ricivira.
Akati kupiwa wakariisa pamusoro wake.
Acisika kuruware wakatatarika akawa.
Gavu rakawa rikawira pabge ndokuputsika.
Rakamutsa cana cesoma nyasi kworuware.
lDaarirai akaciteoera aciti cana cebiza.
7okutaurirana:
1. Munoti Uanarirai wainsa munhu kwaye here? Nemhaka yei?
2. Shiri inokandira zai guru cose ndeipi?
3. Kudfeggezera cinyi? Tauriranai Zamakambooona zinose-
tsa pavanhu takawisa inhu cavakagga toakasegga pamusoro.

Dzidzo 19. Dy- Ty-
HERI SADZA.
Mai-Sarai oanokutidzira m oto. Sadza




22 DGANO.
rotyaka mushambakodzi huru. Dana-
Sarai oadzoka neigombe vaciridza tyava.
Dairga -afu-
N mira kudibi.
Zino oapera
d Hnezhara.
Mai Dano-
tuma Peru
kundooapa Zo-
h,.acfJ, dk m d I kudya Zauo.
Sarai unoru-
cira aciga-
mucira sadza. Haahaturi. Unotya ku-
tukwa na6ambo. Mai canositi: Dakomana
oanodyisa. Uana-madyo. Uakuru oari pa-
dare vaciruta fodya. Mai oanoroijga
hwada dzakanaka mundiro yavo. Muha-
dyana muno-ousavi bgei? Mune-6ivu re-
mhatye yakaredziwa navakomana zuro.
Mai vanofugama vaciperekera oakuru sadza.
Danorigamucira vacioucira. Sarai ndokuti:
Haiwa, vakuru oanokudzana!
Zokutaurirana:
1. Uakuru vanotuciranirei?
2. Hove dzi.jga6atwa nemitomo ipi?
3. Mjana mudoko unoidziwa "Mianana";
mbga doko inoidziwa ... ... :.. ... .. ... ;





DGANO. 23
mbudzi cdoko inoidziwa ... ... ... ... ...;
hari doko tinoti: ... ... ... ... ... ... ....
4. Tambai segakanyorwa pano, mugozina mutooo kwawo
wokugamucira.
5. Cirabge: "Cikomo cinopfugga mhute."
Dzidzo 20. HOTO.
Hoto inomuromo wakare6a.
Ne6esu rayo rakare6a no kud'arika mu-
uiri.
Muromo wayo wakaita sehona, waka6ata
Zikuru.
Inodya vana vemiti tuye Zitota.
Inoisa mazai ayo mumhaijgo yomuti.
Ina-mazai maniri oga.
Kana inouatira mazai inogara-mo cose.
Zino rume rinonamira muromo wemha-
qgo nenamo.
Rinosiya kaouri kadfoko koga kokuisa
kudya nako.
Hoto inonatira mazai kusikira uana va-
6uda.
Kana vana vakura inozarura muromo we-
mhar)go vago6udca.
Zokutaurirana:
1. Hoto dzinamarudzi maggana?
2. Dzinodyei, vuye dzinowanza kugara munyika dzakacfini?
3. Kunedzimrje shiri no here dzinooaka matendere anosha-
misa?




DGANO.


Dzidzo 2 1.
MAWUDGIRA.


Nzw-


Mukomana wainzi Gore' wakabva ku-
nyika isinamakomo, akafamba kumusha
wauana-Pequ.
Mldekwana vari pakudya, akati: Ndasho-
igana neZim1je pazhira Zandishamisa.
Zanzi: Ndakati kusika mujiigga mezi-
ware ziguru, ndika ,o::a gudo pamawere.
Ndikati: Heriya! Iro rikati: Heriya! Ndi-
kafuigga kuti munhu. Ndokuti: Kwaziwa!
Iro rikati: Kwaziwa!
___ _____________ 1 *1 I


iye akati:
neshuli gu.
qgondituka
Dana-Pequ


-N cliKacere..edza Kwazo
SnJikanona kuti hii ga,
-/ igudo cairo. Ndikazi-a
kt uti kunomunhu no
S If wakandivandira. Ndika-
bva ndoti: Ndianiko?
SNdikanzwa nzwi riciti:
,/ Ndianiko? Ini ndokuti:
Uri 6enzi kanhi? Pedza,
Uri 6enzi kanhi? Ini ndikafa
Ndikasiya ndamutuka, iye aci-
nenzwi raggu uo.
akaseka takaZirega. Ndipo




DGANO 25
pauanosiswera neg ombe oacitamba nama-
nzwi auo. Dakati: Ko mawujgira hauazi-oi?
Gore akati: Euo 6ocdo.
Maigwanmaa nloktifumidza gombe ikoko
naye.
2okutaurirana:
1. Mawur)gira anonzwikwa pakadfini?
2. Reta zita regomo refu Founozioa.
3. Reua nemimre mitono shoko iri: "Zakandishamisa."
4. Shmo iyi inobvirei: "Civi cinodya mgene waco."

Dzidzo 22.
DAKURU PAcdORO.
Uakuru namadzimai uose uakakokiwa
kuhumie yokusakura yaoaMandebvu. Daka-
gara mubvute oaciiwa d'oro zhinji regombo-
ra. Kwaiva noruzha rwavanhu uaciite-nyaya.
S vo ndokuuona
munhu acidag ga
nebasikoro no-
mugwagwa. Ndo-
,S ~ kuyika kwake pa-
tari. Wanei inhu-
me yashe muru-
S_____gu wedorobeni.
Dose 13akat goti 0wiro samakwari auona
gondo.




26 DGANO.
Mupurisa ndoku6isa rugwaro muhombodo.
Dakatarira acirupetenura va1igoti tuzu segwizu.
Akaraoa mazita avamge Datatu, ndokuti:
Makadagjwa namambo; hamuna-kuterera rjo-
mbe dzenyu.
Dakati: Takaijgarjwa, hatina-kuzioa.
lye akati: Ndiko kutinyeiggera kwenyu. Mu-
rairo haukarjgaijikwi, ouye hauna karggaijwiro.
Zokutaurirana:
1. Pedzisa mashoko awa. Uakabva voitei?
2. Tinotererei mutero?
3. Uakuru vekare vaipa madzishe auo Zipo Zakadini?
4. "Gombora" idoro rei? Ko rimqe doro rinonzi inyi?
5. "Basikoro", "dorobeni", "mupurisa," "r3wadi"... cipaimamire
mashoko akanakisa eCikaral3ga pantimbo yerimxe nerimqe.

Dzidzo 23. Pf- Mv-
MABASA Ed'U.
Ea6a oati: Maijgwana rigatipfurire de-
1)ga reimba. Rinodonha Zikuru. Dzimije
nhurjgo uo dzakapfunhiwa.
Mhike wakarairwa ku6etsera pamu6ato
nokuti dzoro reijombe raima naKwajggwa.
Ruirgwanani kwoidza Mhike wakamutsi-
wa nokukuya kwaMai. Amuka wakanona
kuti kuneguti. Mvura yaipfunha-pfunha.
Zwro takatona mvumi, tikati kuda icana
yomutinhiro.




DGANO. 27
Ba6a uaMhike uakazoti: I)gatirege hedfu
nhasi. Dakaraira oakomana kundokame-
gombe, ndokutora dehwa rehuni kudare
panyasi pomupfura mukuru. UDaIga vane-
debge regwai rakasukwa. Uaidfa kupa
mai-Mhike mbereko.
Dakati: Ini handiteijgi mbereko nehazu
dzomucitoro. Dzinopera nomijedzi mumije.
Darumbi oanopfuma macira nuye hazu ne-
mvere dzamakwai; ini ndinotora mvere
ned'ebge Zose. Hazu dzamadzi6ambo arggu
ndidzo dzaka6ata.
7okutaurirana:
1. Mukati Mhike wakazo6atei 6a6a oacisuka debge ?
2. Hazu dzakanaka ndedzipi: (Tzavakuru kana dzaDaruqgu?
Dzakanaka nemhaka yei?
3. Hazu dzinomu6ato wei pamunhu?
4. Mvere dzegwai; ... ...huku; ... ... iombe; ... ... jguruoe.


Dzidzo
MUN
Ba6a
Zikuru.
neuimrue
uoana-Sar
oai6etser
vacirinda


24.
4DA


WABABA


Px- Tw-
DASARAI.


vaSarai naPequ ajagga vakaigwara
Uaisirimira Zipxere auvo mirioo
Zinonaka. Pane ose zino6atwa
ai iuai6etsera 6a6a uauo. Zikuru
a kusakura nokurinda shiri. Kana
shiri hauanyari, nokuti oanovuna




DGANO.


pxa vacidya.
Mumunda 6a6a
oakasiya munonde
mumije. Dana-Sa-
. rai vaisivanda zuoa
t 7[" mumumvuri wawo.
SKana oaciinda
kucikoro oanogura
nomumunda. Dacir
kure oa noa ona
,outsi oucipxititika mumashazhu omuoonde.
Ndivo 6a6a oatofumira kundorinda shiri.
Uanobva oodana aiaha oaauo, oaciti: Hedzi
pxa, indai mucidya. Mucimbidzike ku-
dzoka, mugorinda shiri. kIo iuakati: Heya!
Ba6a ndokusara vacisujgira munhande.Kana
ucikakatwa pamutonde, unonzwa mumunda
wose kuti gwendere-gwendere.
Zokutaurirana:
1. Miti mikuru inosisivirwei muminda?
2. Ko Zitsiga hagicerwi nemhaka yei?
3. Mashizha omuionde anocfini necando? Mimje miti no-
cfero ndeipi ? Inodero nemhaka yei ?
4. Cirabge: "Rusltmga rutete-tete, mvura yaikaruwanepi?"




DGANO. 29
Dzidzo 25. Mbg- .N-
CI6AKO MBGERA-MBGERA.
Uakomana uakafumira vacindovima ne-
mbga dzaoo. Mbga yaMhike yainzi Nze-
i gende. Inopeigga kuvag ga. Yakasiya
dzimije ika6ata shuro. Shuro yakakona
kuinZeijga. Asi mhembge oo kana riri
dcunzi inokoniwa. Kana iri tpana N7e-
ngende haisiyi.
Dacivima uakashorjgana necishiri cakaku-
ra senZidya. Cakabva mu6ani cicikwira
kudejga. Cakati kuyika kumsoro cakataigga
kuvucira. Cakandokwazisa zuoa. Mapapi-
ro aco arjga ati ba nomushana, takoma-
na -vari mubvute.
Ivo takomana ndokumbomira, vaciti: Ci-
6ako mbgera-mbgera, ci6ako mbgera-mbge-
ra! Uakuru oanoti kana cishiri cikambge-
ra uqgawana ci6ako-po cokuisa fodya.
DUana-Mhike oakaramba vacidanidzira. Ico
cishiri ndokumibgera.......caj ga canyara!
Zokutaurirana:
1. Mbga dzino6etsera oanhu sei?
2. Cishiri ici cinamazita awa: Ci6ako mbgera-mbgera; Ndo-
ndodza; Ci6ako donha-donha; ouye Mbuya -vaGore. Mazita
iwawa anobvirei?
3. Bani: gomo; kuwuya: kuinda. Reva nomatooo wakadero




30 DGANO.
nmashoko akasiyana naiwawa: Ku6ata cishiri, uakafumira
nembga, cicikwira kucfe)ga.
4. "Gona kufunda mukwambo wembga." Shumo iyi inoti
kucfini?

Dzidzo 26. Dzw- Tsw-
dcURI NOMUTSWI.
d"tri rakagga rivete parumazhe. Raka-
kugguruswa nemhepo rikandoroma mutswi.
Mutswi ndokuti: Shu! Ndakuuadzwa nani?
Mai, hamuooni kwomunoinda here? d'uri
rikanyarara haro, mutswi uciggotuka.
Gare-gare musikana wakamisa duri, aka-
cfira mupur)ga-mo. Akanoigga mutswi ndo-
kutswa. Shamqari
yake yakaqika vo
nomutswi wake.
Uakatswa vari va-
viri, vaciti:
"Govo rinotswa
mupu0 ga nomjise!
Gouo rinotswa mu-
pui ga nomnise!..."
Mitswi yarjga icirova duri, pasi paci-
tinhira, duri ricikuoadzwa. Musikana
ndoku6ura mupujga. Rusero rukazadzwa




DGANO. 31
nomupugga wakatswiwa.
Madcekwana mutswi wakaoata uciragga-
rira, uciti: Zatakaponda mai nhasi! Iro
havana kunyunyuta. Ini ndakakunadzwa
kamije koga ndikatuka.
Mutswi wakaswecfera pedfo neduri, ukati:
Mai, ndaposha ndini.
Zokutaurirana:
1. Imbai vo nziyo dzenyu dzokukuya kana dzokupura.
2. Nyorai mucifananidzira pamarei enyu Zamarana.
3. Cirabge: "Shindi mbiri dzinorwira mhargo."

D zidzo 27. Hw-
HWAMANDA.
MaZihwa wakainda kudfaiga nehwedza.
Akagura napadurunhuru, ndokugumburwa
necimie cinhu.
Wakatarira,
akati: A, hi-
\ r ga, runyarjga
-, / rwemharapara!
lye akanzwa
ruciti: Wondi-
I pfura sei? Nda-
S. kaga ndiri
.. hwamanda ya-
teteguru mako. Ndaiua nenzwi sereha-




32 DGANO.
ndo. Ndaisigara nenharirire pamsoro
pamakomo. lye waisiti! MadZiti-we-e!
Ini ndiciti: Mbu-ou-ou-ou:
Nhasi ndigere mumacfota nehwanda dze-
0ombe namateko enzugigu. Nyaijgwe nzwi
raggu hauacaridci. Mhare dzaDakarag ga
dzapera. Kukudza oumhare kwapera uo.
Kwava kusakara kwedovo serisakambodyi-
we-nyama.
MaZihwa ndokunogga hwamanda iya.
Yaiga yatopera kupfunhiwa. Akaizodza
mafuta, ndokuturika mumba. Akati: Ndi-
noda kukudza Zauakuru oaijgu.
Zokutaurirana:
1. Nhasi hwamanda dzinomuBato wei?
2. Tijgakudza takuru vedfu nei?
3. Nyepera Zakaitwa rimre zuoa kare, ucifugga Zako, uciita
sehwamanda iya.
4. Cirabge: "Gurukudyuggu rinorira risina uura."

Dzidzo. 28.
SAMUERE.
Kwaiva nomunhu wainzi Erikana, wai-
gara mumakomo. Mukadzi wake Hana
wagga asinomiana. Erikana waida Hana
zituru, bva Hana waiq gocema njodzi
yk*e.





DGANO. 33
Wakacema vo pamberi paMijari. Mijari
wakanzwa minyej getero yake, akapiwa
migana wecikomana. Wakatumidza migana
wake Samuere, kubvira cipo cakakumbi-
rwa panaM1jari.
Mai-Samuere uakarumura mijana wavo,
vakamuisa kunomukuru weimba yaM1iari,
akakurira-po.
Mrjari wakadca Samuere, akada kutaura
naye. Uakuru uariga takashata, Dasirjga-
nzwi kutaura kwaMjari.
Zino musiku Mirari wakadana, aciti:
Samuere-we! Samuere-we! Samuere waka-
mboti ndimukuru. Bva iye wakamuoudza
kuti ndiye Mijari.
Akadaijwa Ze rwetatu, ndokudaoira-aciti:
Reuai She, muranda wenyu unonzwa.
Mrjana ndokupiwa shoko uusiku, aka-
ndoparidza mukuru. Mukuru akaziva
kuti Mrjari wakataura nomijana zirokwazo.
7okutaurirana:
1. Madzimai ecfu anotipa kunaMgari nemitono ipi?
2. Wecfeqga uggataura nesu nemitoto ipi?
3. Muno6atira Mrjari nei?
4. Mjari wakataurei naSamuere?
Dudza Zawakanzwa pamsoro paMrari wamabge.
5. Waitaura nauanhu sai?





34 DGANO.
Dzidzo 29.
UAZINDERE.
Kwakagga kunomurume wainzi Dazi-
ndere. Mamoe makore ezhara wakara-
mba mhuri yake.
Akati: Ndigiraramire ndoga. Mhuri yake
yakadfadirwa Zikuru naDamije. -Rimie zuia
akainda kuimige nyika yainzi yaSadzauuci.
Wakati: Ikoko ndicandoguta ndisiijga6ati.
Bva vanhu voko Dainyima Zikuru-kuru.
Uakadya sadza Dazindere vari pazhe. lye
akarumia nezhara, akati: Gara, zhara ino-
rwadza ikadai! Akaraggarira mukadzi na-
oana vake oanoziya nezhara, akadzokera
kumusha.
$ikei kumusha ndokurondedzera munyi-
mirwe waakaitwa noDokwaSadzauuci.
Kubva zuva irero waka6ata vo 6adza
acirima. Mhuri yake haina kushaiwa Zo-
kudya ze. Danhu hanana kuzomud'adira
nemhuri yake.
Zokutaurirana:
1. Mhuri yaDazindere yakadadirwa nemhaka yei?
2. DaZindere takafuggei pamsoro penyika inoti yaSadzatuci?
3. Shumo iyi inorevei: "Rume rimge harikombi curu?"
Nyora imqe yakadai Ze.
4. Cirabge: "Capuigu catiza nomusuqgo."




DGANO.
Dzidzo 30.
KUCENJERA


RA.


KWARUBEDGU-


d


7 Mambo waMadeiti, Rubeqgura, waka-
rga akacenjera kwaZo.
Kunonzi kwakaiga kunomumie mukuru
waima she womusha. Wakakudziwa nava-
nhu pamsoro povumhare bgake. Asi ma-
mbo mukuru waisigodora mukuru uyu.
Wakatya kukurirwa naye.
Rubeijgura ndokusimira dumbu reshoko
Inerekaiga, vuye rusokisi mijene) secikomana.
Ndokuinda kumusha womukuru uya acizi-
ninipisa.
Mukuru acimuoona, akati: Kwaziwa iwe!
She akati: Heuo 6a6a. Mukuru ndoku-
taura naye asiigaraigariri kumukudza.
Rubeigura ndokubgirira hake kumuzi-
nda. Sikei ndokukoka varwi wake. Zika-
nzi: Hendei, tindoouraya munhu uno-
mhura mambo.
-arwi uakandokomba musha womukuru.
Dakquuraya oakuru navacece, nyangwe hi-a
ku nembga, oacisiya jombe' dzoga.
Zokutaurirana:
.1 Madeiti anogare'pi? Akabve'pi?




36 DGANO
2. Mukuru wakaturawa nemhaka yei?
3. Ko hasha yakadai yokuvurayana yakabva munyika yedu
nei?
4. "Ruqokisi" iqokisi yakadini? Ko "rukuku" ihuku yaka-
dini? Reoai mamqe mashoko anodcero.
5. Cirabge: "Tswa mumera tswa musargo."

Dzidzo 31.
SHURO NAMAKUd'O.
Kwakati rimie zuoa shuro-shure yaka-
ika payiigo guru. Yakamira iciri6ata so-
kuritsigira kuti rirege kuwa.
Sakamira pakadaro, ikacfana iciti:
Gudowe! Gudcowe! UDajgisa nuno! Makudfo


ose ndokuuuya.
Zikanzi: Batai bg
zipanda. Makucfo ose
aciri6ata. Zikudco Zid
si, makuru kumsoro.


e rino, ndindotema
ndokuita mudiajgwe
bko Zici6ata necenya-




DGANO.


Siya ishuro ndokundotema &icitsigira
nhema. Kana atsigira qomboti: Rambai
makadero madzisekuru. Makudo akati:
Taka6ata, muzukufu, taka6ata!
Shuro ndokuinda kumusha. Makudo
akaramba aka6ata, ndokubva onyara. Aka-
regedza acitiza. Wanei bge ricipo!
Bva makudo ose kubva zuoa irero ana-
makana.
7okutaurirana:
1. Sekuru: madzisekuru; Bambo: madzi6ambo. Nyorai ma-
mire mashoko anodero.
2. Ko zheve dzeshuro dzakare6a kudaro sei ?
3. Tambai muciita segakaitwa ne iya.
4. Cirabge: "dika matika imbo yatea matoro."

Dzidzo 32.
MBUDZANA NEDGURURU.
Mbudzi yaka6ereka miana wayo, ndo-
kumjisa mjedzi mitanhatu yose. Mai oa-
isidzidzisa mgana Zakanaka, oaciti: Mr ana
wat gu, iwe waka6erekerwa muhuoi, hauna-
kungwara savana-igururu. Gara hako
pedo namai ucitqaka 6umhudza ramapani.
Mbudzana yakati icikura yakavona 'ana-
ggururu vacitamba pamawere, ikati: Ndiiga-
kurirwa vo nezidya-mafuri here? Yakati ri-





38 DGANO.
(ine zuoa siye mai oacil3we-mvura murwizi,
rddbkunyeruka.


*~A-~


^"^




DGANO. 39
Sikei mugomo godci! Dana-rjgururu maci-
i-oona, nakati: Heqino giya inotipomera ci-
kwekwe! Ndokurwa naMbudzana dzikaisu-
ndidzira kumawere. Mbudzana ndokumuka
yakumara Zikuru. Yakatizira kumusha icirgoti:
Meme! kucema.
Dana-irgururu nakasara uacionuerera
vaciridze-mheterwa. Nanhasi mbudzi dzose
dzinoggocema, igururu dziciridza mheterwa.
Zokutaurirana:
1. Mbudzana yakavona njodzi nemhaka yei?
2. Mbudzi dzinogarirei muhumi?
3. Dgururu dzinoridza mheterwa;
Mbud zi dzino...................
Huku dzino..................;
Mhou dzino..................;
Nguruve dzino,..................
4. "*ikei mugomo godi!"
Shuro ndokuti..........mumgena.
Wakawira pasi akaggoti..................
Wakafamba aciti .....................
Wakasimuka aciigoti...............

Dzidzo 33.
JONI.
Nhasi ndiko kutaijga Sarai aciuona Jo-
ni. Rakagika pamusha namapurisa aro.
Ragga rakataqa biza jaia rinendoro cena.
Rakavunza musha waMakopa pakatemana Da-
nhu pad'oro.




DGANO.


Sarai wakatya Zikuru. Wakafuijga ku6a
kwaakaita ma6arwe a6a6a vaMhike. Akati:
Nhasi Za:ggu! Ndokuoanda seri kweimba.
Akadbcogorera ari-ko seri.
Hazu dzeJoni dzakamushamisa. Ragga
rakadzika demhe mumusoro ouye rajga
rinamakwande mumakumbo. Asi Zakanya-
nya kumushamisa ndiZo Zimbi. Haiwa! mije-
ne segehuku! Akati: Ga'ra, ndiZo Zoku-
fu'ra vanhu naZo!
Joni ricizopfuvura, Sarai wakafara Zi-
uru.
Zokutaurirana:-
1 Rondedzera kuti Joni rakadini.
2 Joni rinotiBetsara pai? Kana paqga pasinamajoni nama-
purisa taidini?




DGANO. 41
3. Kare vakuru vakaqga wasimamapurisa nemhaka yei?
4. Pedzisai shoko iri mucirondedeera Zakandoita Joni kwaMa-
kopa.
Dzidzi 34.
MURISI DAVIDI.
Kare kwaioa nomuruime wainzi Jese.
Waina nanana auaakomana uasere. Woru-
sere wainzi Davidi. Waisifudza makwai
a6a6a quake aciridza cipendani cake. Wa-
kaafudza Zakanaka asiigatyi Zikara.
Rimre zuta shumba yakati, ndirume
gwai, rikaooneswa nhamo. Davidi wakaito
rera gwai akaiouraya.
Cimi e cikara cikati, ndirume 0o; aka-
ciouraya no. Davidi wakakudza Mjari,
akati simba nderake.
Rimije zuoa 6a6a -akati: Cimboinda
kupfumo kunaoakuru rako. Undovunza
mufaro, ugodzoka.
Aciqika-ko wanei varwi uose oacitya
kumuraya rimije zigwanaigwana romunhu.
Iro rainzi Goriati. Rakafamba mu6ani
ricimhura Miari. Davidi acirivona, akati:
Uigamhura Mijari worudzi rwaigu ndi-
ani? lye ucandirwira pane-riri zimu-
nhu ouo. Ndokumuouraya necimviriri cake.




42 DGANO.
Mijari wakada Davidi Zikuru, akamu-
shara kuna mambo waDaisraere.
Zokutaurirana:-
1. Nyeperai vo mashoko onumhare amakanzwa.
2. "Zigwanagwana" munhu wakadini? Retai inamle ma-
shoko anobvira munhu wakadai
3. Rondedzera kuti cimviriri cinoitwa sei.
4. Kuda munoda kutamba segakaita Goriati navana-Davidi

Dzidzo. 35.
SHURO NESHUMBA. i.
Shuro yakasika panashumba ikati: Se-
kuru, kana mukainda neni ndir gamurati-
dza panemhuka zhinji. Shumba ikati:
Hendei hedu muzukuru.
Sikei mumupata, shuro yakati: Sekuru,
mirai makadai musoro kugomo. Murambe
makatsinzina meso. Ini ndicakwira mugo-
mo ndigondodzimutsa-mo. Kana mukanzwa
ndiciti: Hedzo-ko sekuru! murambe ma-
kadaro, makati rwiro! Shumba ikati:
Heya muzukuru.
Shuro icigika pamsoro pegomo yakatue-
dura bge. Iro ndokukur)guruka ricidzira.
$ishuro ikati: Heyo-ko! Heyo-ko! Musa-
mutsa musoro! Bge rikandoti bo mumusoro
weshumba, shumba ikafa.





DGANO. 43
Shuro ikadzira ikakweoera shumba kuret
Ndokundotpaka imrie shumba.


Zokutaurirana:-
1. Ko, cfeno shumba yaizita kunyeggera kwashuro yaideno
yaitei?
2. Kana ndisiggatsinzini meso ndinoaqinura.
Kana ndisiggadziri ndino............
Kana ndisiggamutsi musoro ndino.......
Kana ndisiggafunhiri hari ndinoi.......
Kana ndisati ndiri pamsoro pegomo ndiri.......
3. Unoti sekuru kunani? Ko muzukuru? Muzukuru unoku-
dza sekuru nemitooo ipi? 0


Dzidzo 36.
SHURO


NESHUMBA.


Shuro yakati kuwana shumba, yakati:
Sekuru hendei those, ndimuratidze pane-


2..





44 DGANO.
mhuka. Shumba ikati: Hendei hedu mu-
zukuru.
Dzicisika paya pamupata shumba yaka-
nzwa mj eya weiya yakafa. Ikanyarara
hayo. Ikambomira hayo payarairwa nashuro.
Bge ricibva mugomo, shumba yakakwa-
kukira kudivi. ishuro sicisika pawana
sekuru avata pasi sowafa. Shumba ndo-
kumuka ikadziijgana nashuro. Shuro ikati
nyegu mumrjena, ndoku6atwa gumbo
neshumba. Shuro ikati iri mumijena: Se-
kuru, ma6ata mudzi! Shumba ndokure-
gedza, sare mambava ashuro muruooko.
Ikagarira shuro, bva /iyo yakarambira-mo.
Zino shumba ndokusiya yaisa mambava
ezenze pamuromo womijena.. ishuro si-
kafira-mo, siciti: Sekuru -aciri pamuromo.
Zokutaurirana:
1. Shuro dzinogare 'pi?
2. ,ishuro ishuro yakadini? Ko, kana zhinji munoti kudini?
19yorai mamije mashoko anotamba na-i.
3. "Kucenjera kwashuro: Wakazondo6atwa nomusuMgo.'
Shumo iyi inobvirei?
4. Rawura ruggano rwose urwu nomutovo wawakarunzwa oo.




DGANO.


Dzidzo 37.
cfABGA NEDGURUIE.


cdabga
I)guruve
ndaigona
d'abga


zukuru,
ndokuburu


rakaqika pamusha wariguruoe.
ikati: Haiwa muzukuru, deno
kubururuka sewe, ndaifara sei!
ndokutora mapapiro ndokuanami-
ra pana guruue nena-
mo. Zikanzi: Hendei
hedu. Iya r)guruve
ndokukwira pacibge
iciti: Ndobururuka.
Ndokumhara pasi. e,
I ..pe:fo. Yakakwira bge
guru ndokubururuka
._.. e, ikandomhara kure.
Iyo ndokuti: Mu-
ndogona zino. Hendei! Ito
iruka ze Ziri Ziuiri. I] guruoe


ikanakirwa cose.
Zakabururuka ousiku bgose. Kuzhe
kwoidza, dabga rikati: Sekuru, ini ndiri
wotiusiku, masikati handifambi. I)gatidzoke.
)] gurune ikati: I] gatimbofamba Zishoma.
Zut3a ndoku6udfa Ziciri kure nomusha
Zikati: IDgaticidzoka. Bva zuta rakatai)ga




46 DGANO.
.kuppisa, namo ikanyawuka. Ijgurune
ndokubva mudeg ga ikati bo pasi nomu-
romo! Saka iguruoe dzose dzinemiromo
yakafonyoka.
7okutaurirana:
1. Kana ucicfa kubururuka ucaitei?
2. Shoko rokuti "namo" rinobva pa-"kunama." Uumba
mamrje mashoko akadero anobva pa-kusuka, kuposha, ku-
i-kuya, kupira.
3. Nyora parei rako ucifananidzira shoko rawaraua.
4. Shumo: "Nhambe-tambe inoregwa icanaka."

Dzidzo 38.
MBUYA CAMHIKE.
Yag ga yaoa nhambo yecando. Pequ wa-
kafamba nezhira acibva
kucikoro. Akarar garira
shoko rareoa mudzidzisi.
Wataura Zomunhu uya
wakaset gedza dongi rake
mi eni wakaku'adzwa.
Pequ ndokuraijgarira
kwake mbuya oaMhike,
,"anonzwisa ourombo. Mu-
-iri waoo wakawoma, ouye
jira rawo rakatosakara. Akati: Ndiijgadfa
kuwa6etsera uo cose. Bva viki yakapfuDu-
ra Mhike wakandituka. Zino handicasiki




DGANO. 47
pamusha wa6a6a vake.
Bva waida Zikuru ku6etsera mbuya. A-
kati: Rega, ndondovatpakira huni.
Acipika pamukona waoo, wakati: Dapa-
no. Akapinda akavunza mufaro, akati:
Heri Zikuni Zenyu, mbuya. Uakaidza
kuvucira Pequ ndokukutidzira m joto. A-
kambogara acimaraidza mbuya.
Mai-Mhike oacizogika vakati: WaZiita
hako .ikuru! Taoog ga! Pequ akati: A,
munotendei? Ndokuinda kumusha acifara.
Zokutaurirana:
1. Cakanyunyutisa Peru cinyi ?
2. Cakamufadza cinyi?
3. Cinyi ciri kumusha kwako caugga6etsera ramge naco?
4. "Cindiro cinopfumba panobve-cimre." Shumo iyi inobvirei ?

Dzidzo 39.
PACITORO.
Sarai wakarima 6indu rake rorukweza.
Apedza kupura wakada kuteijga Zokufuka
netiyo take. Ndokuseijgedza dongi ra6a-
6a oake, akainda kucitoro nato. Akati:
Pequ, hendei those, ndigokuterjgera muceka.
Daciqika pacitoro vakawana ruoazhe ru-
zere na-oanhu. Mai-Naki Dakati: Kwaziwai
uanaSarai! Gara, makakura mukadfai! Sarai




48 DGANO.
naPeu ndokutura saga reZiyo, oaka6e-
tserwa naMhike.
Pequ wakapinda mucitoro acitya. Akati:
Kud'a ndijgarobga, imba zayakaita seya-


Uarugigu. Acisika-mo wanei muter gesi mu-
nhu kwaye. Haatuki. Bva hazu dzake,
6odo! "Maijgirazi" kumeso ndiwo aka-
nyanya kumushamisa. Kana muteggesi a-
cifamba, anoti tai-tai kubginya.
Pequ ndokutarira nhumbi dzecitoro,
dzinoti miceka, Zikomici, cuma macira,,
neZakawanda zimi e Zisiigarebgi.
Haiwa, Uarumbi oakafuma zikuru!




DGANO.
Dana-Peru
anomuceka


naSarai
wake vo.


ndokuzo6uda,
Dakabva-po


faro, ndokuyi Sarai
ane-okisi yakati mbembe
Zokutaurirana:
1. "Maggirazi" ishoko reCikaragga
mamqe mashoko manna padzidzo
2. Revai mashoko eCikaraqga kwaco
Pomunoashaiwa mhaka ndeyei ?
3. Mhike wakambotuka Pequ, Zino
shumo inodudzira iteZo.


akatage-ndongi,
kucena.

kwaco here ? Tqakai
iyi asati ari eCikaragga.
anorena Zamashoko awa.
womu6etsera sei ? Rena


Dzidzo 40.
CINUDUNA CAMHIKE.
Mhike acibva kucikoro wakawana mai uaciki-
ka cinuijuna cake. Cakatumidzwa Ciiagga
nambuya. Cakaita miedzi mumre Zino.
Mhike wakandogara pabge akatarira
mai, akati: Nhasi cikoro capfigwa. Tapi-
wa zororo. Mudzidzisi wati kana mi)edzi
wogara 7e kucata nomutambo pacikoro.
Isu those nava6ereki nyag gwe she to
ticakokiwa. Duye vakakumbira kuti Ci-
gaijga aite sorushiye Jesu pamutambo.
Mai iakati: Ndomutambo wei? lye
akati: Ndowokuponiwa kwaJesu. Ti-
catamba ticiti Mai-Joni ndiMai oaJesu. Damie
vana uecikoro ,oacatuya uacigwadamira miana,


Pequ
nomu-




50 DGANO.
-macimupa Zipo. Haiwa, ticanakirwa cose!,
Asi handizivi zose zauacaita. Ndarjgo-
nzwa uo zinorera vamroe. Mai oakati:
Heya! Ndizo haZo.
Mhike wakafara Zikuru acifug ga kuti
cinuiuna cake cakafanana naJesu.
(okutaurirana:
1. Tinoraggarira kuponiwa kwaJesu nezuua ripi ?
2. 7okudya kwato zomlanana ndeipi ?
3. Rondedzerai Zomunoziua Zokuponiwa kwaJesu.
4. Uana ovaggafanana naJesu pai?
5. Cinyorerai Mhike ijwadi mucirondedzera mutoro wama-
katamba nawo zuva rokuponiwa kwaKristu.

Dzidzo 41.
MHIKE WOTEDGA MBUDZI.
Mhike naSarai oakarima minda oose.
Asi Mhike wakada kuterjgisa Ziyo zake
kuti awane mar. Wakati zokufuka ha-
ndidi, ndinoda kuteigga mbudzi.
Rimrje zuoa ate)gesa masaga ake wa-
kainda neshamirari yake kundotsaka mbudzi.
Dakapota nemisha mizhinji oacitpaka
kutegjga, asi vakuru uairamba vaciti Mhike
wa6a maria.
Mudzidzisi wakazomupa matunzi maviri
neshece imrUe. Akaripa cumi namasheren
masere.





DGANO.


Dakagika pamusha zu-oa rooira cinuiuna
ndokutiza cicicema. Cakati ndinorumga.
Mbudzi dzakazowanda ico cinuriuni ca-
Mhike cikadzirisa. Mhike waiwana meri
yecikoro neyamabuku patipfuwo take.
Zokutaurirana:
1. Cipfuwo cino6etsera ndecipi, makwai kana mbudzi kana
huku?
2. Imi muqgaitei vo kuZiBetsera paneZecikoro?
3. Hosha inowanza kuouraya mbudzi ndeipi? Muggaitei ku-
rwa nayo?
4. Mbudzi namakwai Zinosiyana pai panegainoita?

Dzidzo. 42. ZHARA.
Rimrue gore kwaijga kunezhara. Muru-
me nomukadzi naoana Duamo oakashaiwa




52 DGANO.
Zokudya.
Murume waisifumira kudondo acindo6u-
ra uuci. Kana a6ura wodyira-po. Zino
aciqika paimba yake, waiwana mu-
kadzi a6ika murioo. Akati: Mukadzi, ci-
pa uana murimo vadye. Isu tonanta he-
d'u 6aoiga iri. Ndokupa mukadzi 6arjga
riya raa6ura uuci naro.
Rimnne zuna mukadzi wakandotpaka mu-
rivo, ndokuyika panogara Zikara zose. A-
kawana zainda kundovima. Zakasiya Zatu-
rika nyama zhinji mumiti.
Mukadzi uya ndokutore-nyama akaisa
muswanda. Murivo ndoktiisa pamsoro pe-
nyama. Shumba ndokuqika-po, ikatona muka-
dzi unonzwisa varombo. Iyo ndokuimba iciti:
Bundare-nda bundare-ndare;
bundare-nda, nakomana-we-e!
Bundare-nda bundare-ndare;
bundare-nda, vurombo ibgobgo!
Bundare-nda bundare-ndare;
bundare-nda, bgokuZicerera.
Bundare-nda, bundare-ndare;
bundare-nda, mupei no nyama.
Bundare-nda bundare-ndare;
bundare-nda, o,cidya ndiceco.
Mukadzi akagamucire-nyama ndokuinda
hake kumusha.




DGANO. 53
7okutaurirana:
1. Zhara inouuya munyika nemhaka yei?
2. UaEgipita vakare v.akanZegga zhara nomutooo upi?
Ko isu tiqgaitei kuti irege kunyanya kana yaouya?
3. Miribo yakanaka ye6undo ndeipi ? Zheve dzambuya ouye
fodyayegudo Zinyi ? Zakasiyana pai?
4. Cirabge: "Cidya mafuta usiggakori."

Dzidzo 43. JOSEFA MUTRODGO.
Josefa wakaj ga ari mukomana wakana-
ka zikuru.
Rimije zuoa wakapiwa mhaka pasina,
wakaiswa mutroijgo akava banditi panhu-
pamije nanamije vasuijgwa. Asi mutariri
wetroijgo wakaoona kuti Josefa munhu
kwaye akamuita mutariri wauamlje. Josefa
waida Mijari saka Miari waimu6etsera
panezose.
Nyaijgwe akashogigana navaipi mujere
wakaraijgarira kufadza Mj ari. Zivi zaoa-
mrje hazina kumushatisa.
Mijari wakataura naye ari mujere no-
kuti wakadcudzira uasuljgwa nuairi hope
dzavo. She Farao acizorota wakamuzimisa
uo zaakaratidzwa naM1iari.
Munhu unoramba akanaka pakati penjo-
dzi ndiye unofadza Miari nauanhu.
Josefa wakazoitwa she mukuru.




DGANO.


Zokutaurirana:
1. Kureva nhema munjodzi kwakanaka here?
2. Raigarirai Zamakamboita mawirwa nenhamo.
3. Miari unotaririra uanaani?


Dzidzo 44.


MAI MIKE.
Bambo va-
Shike nakada
tikuru kuterga
Spurazi asi oa-
kashaiwa marin.
U akazofuoj ga
.:: zano rokuinda
.... 7Joni kumuse-
...... -- --- uenzo. Mai


Mhike ndokusara pamusha navana.
Mbuya na'mo takag ga vatoparara havo.
Kana Mhike ainda kucikoro wio vaiva-
raidzwa necana cano. Asi vaisicema mu-
rume Zikuru nokuti Diaishaiwa Zokufuka
Zauana. Zipfuwo zakaiuatambudza 0o ziku-
ru Zicidya muminda yaioamie.
Mhike waka6etsera hake. Rimie zuva
wakagadzira rumhanda akarupfurira. Waka-


uona
yaibva
Mai


mai vacitambura necando cemhepo
zasi.
ava oakanzwa nauamre oaibva Joni




DGANO. 55
kuti murume uciko hake. Kazhinji oaka-
fuiga kuti hanacazodzoki Ze.
Makore mamiri akazopera Ba6a taMhike
ndokuqika Ze pamusha. Haiwa mai taka-
fara takatocema. Zuoa irero uaka6aya
mbudzi.
Purazi u'akazotegga asi rakatejgwa no-
kutambura kwamai naoana aDo.
Zokutaurirana:
1. 7akanaka here kuti madzi6faa enyu andoseuenza kure?
2. Tilga6etsera madzimai edu sei?
3. Tigrgarwa necando nezhira dzipi?
Dzidzo 45.
KUCENJERA KWAKASHATA.


Yakati:
nokucema


Kare shuro yakacfa
raya mhuka
netikara Zose. Zino
zano.
Yakatora sanhu rayo
turika mumuti muref
Zino yakacema iciti:
maiwe!
Nhoro yakagikapo y
nokucema.
"Nhai shuro, here
zaita seiko?"


kuiu-


yakaita

ikari-
cose.
Yowe!


adaniwa

yaunoita


uI





56 DGANO.
Shuro yakati: Atona mazuva matanhatu
sanhu iro riri mumuti rarashika. Zino
hakuna unogona kuriturura here?
Nhoro ikaurukira ruwiri mumuti maiva
nesanhu icikoniwa.
Yakauruka Ze Zikuru-kuru kusikira ya-
kawira pasi nomusoro, ikafa.
Shuro yakaiviga mudenhere.
Zino shuro yakacema Ze kuqika zhou,
mhofu, nhema, Zakauuya Zicidca kui6e-
tsera Zikafa zose senhoro.
Shuro ikamiuiga paya Ze.
Pasure shumba yakaouya no iciti: Uno-
cemei?
Shuro ikati: "Sanhu raijgu raka6iwa.
Zino riri mumuti uyo murefu-refu.
d'eno mucigona mukaturura."
Shumba yakairoua iciti: Asi unoda ku-
ndiouraya kanhi?
Shuro yakati: "Sekuru regai, kana mofa
nezhara, pano panemhuka. Uuyai mu-
pone zhara."
Shumba icitona mhuka yakati: "Waziita
hako muzukuru."
Shuro iya yakaiora sanhu rayo ikainda hayo.




DGANO. 57
Zokutaurirana:
1. Cimboraurai d7im)e iqgano dzokucenjera kwashuro.

Dzidzo 46.
KUHAMBA KWAUANDAU.
Uandau avuiri vakafamba vaciinda ku6a-
sa. Mazita auo ndiKatesi naSumburani.
Katesi haazati aizima hamba asi hama
yake Sumburani yakamboivona.
Zino Uandau, shoko iri rinoti "kuhamba",
iuo vanoti "kuhamba."
Zino uakati uaambuka Saue uakauona
hamba icipinda mumijena, iuo Danoti
"6uwe."
Katesi aciuona hamba wakati kuhama
yake: "Cinyi ico capinda mu6uwe?"
Sumburani akati: "Ihamba."
Zino Katesi wakati: "Kuhamba, tinoha-
mba asi ini ndarena capinda mu6uwe."
Sumburani akati: "Ndati ihamba! hau-
nazheue kanhi?"
Katesi wakanyunyuta zikuru aciti: "Hogo,
kuhamba tinohamba hed'u, asi ini ndi-
noreua kuti cinyi ico capinda mu6uwe?"
Uakacfero kusika uakarouana Zikuru.
Pasure pakasika munhu wouuno wakaziua
vo Cindau akauacdudzira Zakanaka.




58 DGANO.
Uakati: Tavurayana pasina.
Zokutaurirana:
1. T~akai mashoko akasiy.na amamrje marimi nokutaura
kwenyu akacfa kufanana norurimi rwenyu.


Dzidzo 47.
MIKE


NAPE*U.


Tarirai kufarirana kwaoanoita. Munoti
tabva kupi? Dabva kuimba iyo huru yo-
munooona. Imba iyo inonzi Kereke. Ndi-
Mhike wakura Zino waka6ata ruuoko rwa-
Peru. Mhike wakashandura zita rake.
Wonzi Joniseni naPetu zino unodanwa
acinzi mukoti Tendai.






UNIVERSITY OF FLORIDA

3 1262 05091 9918
3 1262 05091 9918
3 1262 05091 9918


















V

R




















,F IR


*W 4