Centraal blad voor israelieten in Nederland

MISSING IMAGE

Material Information

Title:
Centraal blad voor israelieten in Nederland
Alternate Title:
40th anniversary issue, 1885-1925
Physical Description:
Newspaper
Language:
Dutch
Publisher:
Utgave van de Firma van Creveld & Co.
Place of Publication:
Amsterdam
Publication Date:

Subjects

Genre:
newspaper   ( sobekcm )

Record Information

Source Institution:
University of Florida
Holding Location:
University of Florida
Rights Management:
All rights reserved by the source institution.
Resource Identifier:
oclc - 32278654
System ID:
AA00000172:00001

Full Text








VOOR ISRAELIETEN IN. NEDERIAND'' -


UITGEGEVEN TER GELEGENHEID VAN MET

JARIG BE3TAAN


r


O








-OPGERICHT1B57


,,PHOENIX- MEUBELEN"
AMSTERDAM


voor
good


Kantoor enWoning zijn
en goedkoop, worden wonder
garantie geleverd


BEHANGEN STOFFEEREN
REPARATIE-INRICHTING

Magazijn: DAMRAK 76 Tel. 48489
Fabriek an Toonkamers:
WARMOESSTRAAT 141 -Tel. 42689


S- E I G EN -
SFABRIKAAT "
MASON MODERNE
Kv,,ntrt 1 AMSTERDAM Td-oon 302
Speciaal-Magazjn van
Bontmantels en Pelterien
Eerste Rang's Huis.














i$Y 1


k 1


I,


* i 1'


OW.. .
I '/ 1 ,
II


I
71 -~




I'


.2 m
ELAND.



eo mre II
-Jr


_.j7-.__7._ _-_ _.... :
_-- -_-_>__ -~----- .-

"' -- -

- :- --u;--- -- . .


MET JONAS DANIEL MEYERPLEIN TE AMSTERDAM


KUNST-B.ULAGE BI U HETOEOENKBOEtM, UITGEGE-VEN
TER GELEOENHEID V.AN HET40-JARIO BESTAANVAN
IET CENTRAL BLAD VOOR LSRAELIETEN IN NEDERLAND


--- ---~-----S---'


.-rr.t


~---~-
--
----
c~ --
----- --------










I i i



GEDENKBOEK

I I'
TER GELEGENHEID VAN HET
Li

-i 40-JARIG BESTAAN


VAN HET


I, CENTRAAL-BLAD VOOR ISRAELIETEN

II ii
IN NEDERLAND



I UITGAVE VAN DE FIRMA VAN CREVELD 6 Co., AMSTERDAM |i
II 1ii

Vi 1925


iiL Oi


1 I O 11 1 II 11 ,111 1. ii









































































Bij de uitgave van dit, ons Gedenkboek, is het ons een behoefte
onzen besten dank te betuigen aan allen die in den loop der jaren
hunnen steun, bi het samenstellen van ons blad, verleenden.
In het bijzonder uiten wij hier onze erkentelijkheid aan hen, die
door het leveren van een artikel het mogelijk hielpen maken, een
belangrijk boek als dit, het licht te doen zien.
DE UITGEVERS.
Maart 1925
Amsterdam, Adar
Adar 5685


U U


I -




* U-


IN MEMORIAL





A. VAN LOEN ;
IN EVEN OPPERRABBIIN VAN HET SYNAGOGAAL RESORT
s-GRAVENHAGE. VOORZITTER VAN DE VERGADERING
VAN OPPERRABBIJNEN IN NEDERLAND.

Overleden in den nacht van 19 Tebeth 5685
(14 Januari 1925).

Met grooten weemoed herdenken wij in dit
Gedenkboek het verscheiden van onzen oud-
leeraar en vriend wijlen Opperrabbijn VAN
LOEN, den nestor der Nederlandsche-Opper-
rabbijnen. Het smart ons in grooten mate,
dat ZijnWelEerw. de verschijning van dit
Gedenkboek niet heeft mogen beleven. In de
jaren, dat de ons dierbare overledene nog over
zijn volle levenskrachten beschikte, stond hij
ook ons vaak met raad en daad ter zijde. Nog op 19 November 1924 schreef Z.W.Eerw.
ons, toen we hem kennis gaven van ons voornemen tot de uitgave van dit Gedenkboek
het volgende:
OPPERRABBINAAT De beteekenis van het groote verlies door
VAN
HET SYNAG RESSORT h-Gr. nhr het overlijden van Opperrabbijn VAN LOEN
GRAV hENHAGF


S'/ ^,. o, fr
t/0-^ L./Z
4.

schetst in het Centraal Blad voor Israelieten in
Nederland d.d. 23 Januari j.1.
Zijn aandenken zal bij Redactie en Uitgevers
van het Centraal Blad voor Israelieten
in Nederland, in gezegende herinnering blijven
voortleven.
A. VAN CREVELD Mz.


2.pZ77
Z"hrpL~'-;v^25A k


UI U







Brief oan 3.eccellentie minister Dr. j. t"j. be Disser.





.7

.f J^.#. -/4 ., <' ^e ^S IA

c<,4, .< 4. -. ,-_-

fL I/ /














L~4tCL~?C i*,a.-~C. o.>.I~-C ~ <... (ut/ ,,a. ,...%>r~L
/ / / 1 /' 6'
/-' ti-s, i/l~-ic, H ^c -r&.'^^^ C C(. aIi t--(cC.*^*-./i-C./- t^-a, ^'^**^-

> c r 4 u
f5 .LvL irT.~ 'r


,, v .rr~ '5 0~ ?,/4tl u A



-* -eA Ir^.^ z^ ^.LCL^ (^.., L^^ tr


c^~Ld 7 -c^A .


C^c~r ct -^ ^-1 t ^ ^ ^ ^ ^ -r




S-^i? ^ ciutA dct-I=. -c1I&u ?




06)77 ./. iCUA/ C-







4








. --.. -.-,. - ~ -- -- -= - - *=- - --* *






INLElDING.


Gedenk de dagen van weleer!
Deateronomium (C 32 v 7).

anneer wij er toe overgaan een inleidend woord
.~* ,.. ire schrijven tot het gedenkboek, dat de onder-
S '' nemende uitgevers van het Centraalblad, ter
f gelegenheid van het veertigjarig bestaan van
I .- 2 dat orgaan het licht doen zien, dan maken ver-
schillende, uiteenloopende gevoelens zich van ons meester.
Roepen wij immers, overeenkomstig het hiervoren geciteerd
bijbelwoord in ons geheugen terug, de verschillende feiten
van beteekenis, die in verband met dat blad plaats grepen,
gedurende de lange tijdruimte waarin wij aan deszelfs
inhoud mochten medewerken, dan zien wij daarop thans


deels met weemoed, deels met teleurstelling, maar ook deeis
met onverdeelde voldoening terug.
Met weemoed, omdat verschillende dier feiten, van belang
voor het Nederl. Jodendom, ons de beelden voor oogen
tooveren van mannen van :i,'ci: die voor dit blad bijzon-
dere ielliiqscllniq koesterden en aan wier zienswijze wij
meermalen de onze trachtten te toetsen; de beelden van zoo-
vele v a.iI.lik groote figure, die voor ons Jodendom warm
gevoelden en dit onvermoeid poogden te verheffen; de beel-
den ook van zoovelen, die ons. vooral in de eerste tijden
van onzen journalistieken arbeid aanmoedigden en steunden,
en die ons gclcidlehij alien door den dood ontvielen. Gevoe-
lens van teleurstelling ook, wegens misverstand, als gevolg
van ernstig meeningsverschil bij belangrijke aangelegen-


GRONDIG EN MET EEN MOOIEN TOON LEEREN VIOOLSPELEN?
LAAT U INSCHRIJVEN AAN HET
VIOOL-INSTITUUT







GIJSBRECHT VAN IAEMSTELSTRAAT ;15
AMSTERDAM


Aanmelding Leerlingen
dagelijks
Klasse A f 6.- per maand
B ,, 10.- ..
C .. 5.- .. lesuur
Pasbeginnenden, (ook vol-
wassenen). Amateurs,
Vakopleiding.
Deelname aan orkestklasse.
DAG- EN AVONDLESSEN.
Violen en toebehooren
desgewenscht op gemakke-
lijke condition verkrijgbaar.


WILT U TECHNISCH


TEL. 50005


SI




S-


heden, dat evenmin uitbleef en nu en dan scheidde wat in
het belang van het gemeenschappelijk streven bij elkander
behoorde.
Maar daarnaast beheerscht ons een gevoel van voldoe-
ning indien wij, bescheiden zij het gezegd, overwegen wat
het blad naar binnen en naar buiten ,dank zij veler ge-
waardeerde medewerking, wist te bereiken.
Geboren in een tijd, waarin de Joodsche pers in Neder-
land, wegens haar veelvuldige aanvallen van personen, zon-
der dat eenig algemeen joodsch belang dit noodzakelijk
maakte, zoodat nu wijlen de heer L. D. Jacobs, voorzitter
van den Amsterdamschen Kerkeraad, in het openbaar ver-
klaarde: de joodsche pers ten onzent is een schandviek van
het Nederl. Jodendom, hebben wij er immer met alle kracht
naar gestreefd een andere en betere kwalificatie van onzen
arbeid te verwerven. In hoeverre wij daarin geheel of ten
deele zijn geslaagd, past niet 6ns te beoordeelen.
We hebben getracht onzen lezers iets te leeren uit onze
belangwekkende joodsche historic, hun voorgelicht waar het
pas gaf en mochten menigmaal het raderwerk van het be-
heer onzer Gemeente in de richting die ons in haar belang
het meest gewenscht scheen, mede helpen voortbewegen.
We treden niet in bijzonderheden ten einde niet onbeschei-
den te zijn, al zweven ons bij het neerschrijven dezer
wooden verschillende voorbeelden voor oogen.
Ook naar buiten mochten wij in 'de verloopen tijdruimte
meermalen het joodsche standpunt verdedigen, opkomen
voor de rechten onzer geloofsgenooten, waar deze dreigden
te worden aangetast. Met groote dankbaarheid herdenken
wij in dit verband wijlen den onvolprezen heer A. C.
Wertheim z.g., die, tot herstel zijner geschokte gezondheid


S-DANCING -
SLECHTS 4 LESSEN
Wij garandeeren, dat iedereen in staat is na
4 lessen alle moderne dansen correct uit te voeren.
Vandaar onze conditie:
BETALING NA DE 4de LES
Vr. inl. van 12-3 uur: KERKSTRAAT 399
of 's avonds aan onze Dancing:
STADHOUDERSKADE 144 Tel. 24647
JULES MONASCH
b.^ ^ ^ ^ ^^^n^^--- .


in het Buitenland vertoevende, ingevolge onze mededeeling,
zich onverwiild herwaarts begaf en door een onderhoud
met den Commissaris der Koningin in de province Over-
ijsel, het met ground gevreesde kwaad wist te voorkomen. Op
een in lateren tijd plaats gehad hebbend feit van officieel
anti-semietisme, vestigden wij, nadat een door ons gehouden
enqufte de juistheid er van onherroepelijk had aangetoond,
de aandacht der Regeering, die ons korten tijd daarna
mededeelde, dat door Haar maatregelen waren getroffen,
waardoor eene herhaling van het geincrimineerde feit zou-
de worden voorkomen. Zoo zouden wij kunnen voortgaan,
We willen echter maat houden. Het aangevoerde moge men
ons ten goede houden, de'verleiding, om bij gelegenheid van
het heugelijk feit, althans iets uit ons verleden op te diepen,
waarvan de herinnering ons thans nog met blijdschap ver-
vult, was ons te sterk.
Het is ons mede reden tot groote verheugenis, dat tal
van aanzienlijke burgers, mannen van onbetwist gezag
en wetenschap, deels proprio motu. deels na daartoe te zijn
aangezocht, bijdragen leverden voor dit Gedenkboek. Wij
meenen aan deze groote welwillendheid de beteekenis te
mogen hechten van instemming met de wijze waarop het
Centraalblad zijn taak tracht te vervullen.
En zoo treden wij, na dezen verkwikkenden mijlpaal,
dankbaar voorwaarts met moed en vastberadenheid, omdat
wij naast het vertrouwen in Hem, die de gedachten en be-
doelingen der menschen kent, blijven vertrouwen in den wel-
willenden bijstand onzer medewerkers, correspondenten
en vrienden en in de blijvende belangstelling van onzen
uitgebreiden lezerskring.
K. ANDRIESSE Iz.


VICTORIA-WATER
OBERLAHNSTEIN
Het reeds meer dan 40 jaar hier te lande meest gevraagde NATUURLIJK MINERAALWATER

I -


I SCHRIJFMHCHINEHENDEL
(Alls merken)
COPIEERINRICHTING (Spoedbehandellng)
0, *0 REPRHTTIEsI NRICHTING LINTEN : CARBON
D. J. KOOPMAN, Wolvenstraat 2-4 (bid neerengr. 300) AMSTERDAM. Tetef. 33400


Heerenhoedenmagazijo C. MEERKOTTER
TELEF. 32116 OPGERICHT 1878
HEILIGEWEG 7 AMSTERDAM


GROOTSTE SORTEERINO
BORSALINO-HOEDENI


ALLEENVERKOOP der Nutria-Kwaliteit
N --











Ontstaan, Doel en eroaringen
van fejt Centraalblab voor Israelieten in Tfeberlanb.


.:"T n de maand Februari Ao. 1884 vervoegde
'- zich bij de heeren A. van Creveld Mz. en
| wijlen I. E. Boutelje, vormende de in 1879
gevestigde firma van Creveld & Co., de Heer
A. Gokkes, met het voorstel om voor gezamen-
lijke rekening een door hem opgerichte Joodsche courant,
,,Israelietisch Vliegend Blad" genaamd, te exploiteeren. Op
dit voorstel werd ingegaan. Van het blad, klein van omvang,
was de druk primitief. Het werd op een handpers, pagina
voor pagina, gedrukt.
Het nieuwe blad verscheen regelmatig. Spoedig bleek, dat
er belangstelling voor bestond. Maar de courant was te
klein om aan niet al te overdreven eischen duurzaam te
beantwoorden. Een vluggere en verbeterde technische af-
werking was noodig. Een snelpers werd aangeschaft, het
zetterspersoneel uitgebreid, terwyl als Redacteur de Heer
B. van der Velde, z.g. aan het blad werd verbonden. Deze
aanvaardde zijn taak met ambitie. Door zijne overstelpende
bezigheden buiten de courant om kon hij echter zijn taak


niet lang voortzetten. In zijn plaats werd aan het blad ver-
bonden de Heer K. Andriesse Iz., die deze functie con
more aanvaardde, steeds met beleid en toewijding ver-
vulde en tot op den huidigen dag nog vervult.
De heer Andriesse bezorgde het Centraalblad, special
door zijne pittige, altijd lezenswaarde overzichten der ver-
gadering van de Centrale Commissie tot de Algemeene
Zaken van het N. I. Kerkgenootschap en van den Kerke-
raad der N. I. Hoofdsynagoge te Amsterdam, een meer-
malen van officieele zijde erkend gezag op administratief
gebied.
Overigens werd, wat de inhoud van het blad betreft, de
scheidingslijn tusschen Redactie en Uitgevers niet steeds
scherp getrokken, in dien zin, dat, bij bespreking van be-
langrijke quaesties, bijna steeds door onderling overleg, in
vriendschappelijke bespreking tusschen Uitgevers en
Redactie, het in te nemen standpunt werd bepaald.
Indien de muren van het benedenachtervertrek van per-
ceelen J. D. Meijerplein 8-10, waar gelijk bekend de


DE TWENTSCHE BANK


44~


KAPITAAL

f 35.500.000


RESERVE CIRCA

f 12.500.000


TEN VOLLE AANSPRAKELIJK VOOR DE VERBINTENISSEN VAN


B. W. BLIJDENSTEIN 8 Co.,
LONDON E. C. 2, 55-56 THREADNEEDLESTREET


B. W. BLIJDENSTEIN JUNIOR
ENSCHEDE


LEDEBOER 6 Co.
ALMELO


BELAST ZICH MET DE
UITVOERING VAN ALLE BANKIERS- EN EFFECTENZAKEN


S-- *---


AMSTERDAM
ROTTERDAM
's-GRAVENHAGE


DORDRECHT
UTRECHT
ZAANDAM




m -M


A. VAN CREVELD M:
Oprichter van het Centraal Blad.


bureaux sedert jaar en dag gevestigd zijn, konden spreken,
zij zouden kunnen getuigen hoezeer daar in den loop der
jaren bijna dagelijks omtrent de belangrijke vragen bespre-
kingen zijn gevoerd, bijna steeds des morgens reeds te
9 uur waarna het resultaat uit de kolommen van het blad
zou blijken.
Deze samenwerking most wel bevruchtend werken.
Door geheel Nederland openbaarde zich de belangstelling
in de toewijding van tal van correspondenten en mede-
werkers.
De Heer Gokkes, die meer zijn krachten going wijden aan
een door hem geexploiteerde handelsdrukkerij, trad intus-
schen uit de combinatie. De uitgave der courant geschiedde
daarna uitsluitend door de firma Van Creveld & Co.
In overleg met de Redactie werd de gedragslijn voor
richting en inhoud der courant nader vastgesteld. Op het
progr'lrinan.i stonden: Opwekking van joodsch bewustzijn.
verbreiding van kennis, het op de hoogte houden omtrent
de belangrijkste gebeurtenissen binnen en buiten de grenzen
van Nederland, den Joden rakende, versterking van eerbied
voor Gezag en Regeering en bevestiging van burgertrouw.
Elke zaak van eenig belang voor het Jodendom werd, meer-
malen op inspiratie van invloedrijke personen. in het Cen-
traalblad behandeld.
Als bev~ ip; hoezeer de reputatie van het blad gaandeweg
qc-.tcqln was. kan dienen, dat de predikatiin van wijlen
Dr. Dinner jaren achtercen in dit blad verschenen. waaraan
een einde kwam, toen het Centraalblad tegen de inzichten
van den Opperrabbijn-Inspecteur krachtig aanstuurde op
de \ cre. :ccnlijl. in van het streven van den Onderwijzers-
bond ..Achawah."
De naam Isr. Vliegend Blad was inmiddels veranderd in
dien van Centraalblad voor Israelieten in Nederland, waar-


ALGEMEEN AD VERTENTIEBUREAU

Plaatsen van advertenties in alle bladen Erkend door de Vereeniging
zonder eenige prijsverhooging. ..DE NEDERI. DAGBLAOPERS"

Samenstellen en uitvoeren van volledige
reclamecampagnes.

Leveren van oorspronkelijke teekeningen
voor advertenties en reclame-drukroerk. AMSTEPDAM

VPAAGT ONS U TE KOMEN BEZOEKEN. Heerenracht 473
nbeveend G. BOLDINH zn. TELEFOONrah 43162
AAnbevelend, G. BOLDINGH Jzn. TELEFOON 43182


M illllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll11111111111111111111111


I


M

















VPUWILLIGE
OUDERDOM
VERZEKESUIG
U.N




Lli i












. . ...-- ..
UN U
E i U ,eeee
Eei'e U
U I .U eeeoe oeeeeeeeeee *
U;m





mede Redactie en Uitgevers widen vastleggen, dat het
blad een central punt voor ontwikkeling en bezieling


No I.


M5S-18i.


-. ISRAELIETISCIH .
VLIEGEND BLAD
VOOR NEDEK1AND. .
NLI \s- I:\ .lV RI II;IIIl.;I.






.....-. .





7,'"


..Het eerste nummer van het Centraal Blad in 1885".

voor de Jodenheid van gansch Nederland most worden.
Tal van nuttige instellingen ontleenen haar ontstaan
aan de opwekkingen in het Centraalblad.


N.V. ,,CEMSTO"
Chemische En Mechanische STofbestrijdings Onderneming

Dagelijksch schoonhouden van Gebouwen
Groote Schoonmaak Glazenwasschen
I Zonneweringen
Witwerken Stofbe strij den
Grootste en meestgunstig bekendstaande onderneming
in Nederland.
Beheeren het dagelijksch schoonhouden van plm. 300
van de grootste Rijks-, Gemeente- en Particuliere
gebouwen.




-1i leh i:w
IL


AMSTERDAM:
ROTTERDAM:
's-GRAVENHAGE:
HAARLEM:
DELFT:


Kuiperstraat 15-17-19.
Na kantoortljd 28083
Open Rijstuin 6,
Hunsestraat 39,
Jansstraat 70,
Na kantoortljd 3754
Burgwal 41-43,


Tel.
50039
Tel.
Tel.
Tel.


27191
1602
72286
1363


Tel. 1020


CENTRAL BLADE
--.-- vor Isradliet an ledila d. _

. : .. ---_ : -


,B AR.MTSWO1


Het Centraalblad hielp gaarne mede, nieuwe stroomingen
binnen onze Joodsche gemeenschap tot ontplooiing brengen.
Aan de vraagstukken, die in Groot-Jodendom tot uiting


I -


c .


d- l 1 1 l Ill .lln l II III I'III I:n'I 1 i, i ll lllll llhlll ll I i u ;llll l:ll; hl; li i .illlllh ll:ll| ll |l lll, l ll l !l l l i i li h in l l II I l l i I III i il l11 1 n. 1 il llllllll'llll I III I II ll . 1 11 1I l





kwamen, werd in den ruimsten zin des words aandacht
geschonken, n'en deplaise te ver gedreven conservatism.


36eJa~ve *f' 3J ld Septmse 10 3 PB TIer.n* 566 il
RRL1
,, .- -,-.
%tooR kARA6UkTEN Il^NgDE.tfNP'



L -".. ."' V --'-


_ N'-_ ...

-.-_... ...i.. .-- ---- ." ^ - "-'-.-
-7-- --


-: :-.



.--- .- : "


Wij hebben van onze houding ten deze nimmer berouw
gehad. We zien met voldoening terug zoowel op de aan
talloos velen verleende gastvrijheid als op onze voorlichting
in belangrijke aangelegenheden waartoe, om slechts enkele
richtingen te noemen behoorden, het Zionisme, de Alliance,
Agoedo, Centr. Org. t.d. relig. en moreele verheffing des
Jodendoms, Onderwijzersbond Achawah, Joodsche Vrou-
wenraad, Port. Isr. Gemeentebelang, enz., enz.
Wij zullen niet beweren, dat het Centraalblad de vol-
maaktheid bereikt heeft. Maar, waar wij kunnen wijzen op
de medewerking van de bloem der Jodenheid in verschil-
lende richtingen, waar wij voor elk streven, dat naar ons
beste weten goed was, niet zonder success onze kolommen
openstelden. daar kunnen wij met vertrouwen de beoordee-
ling nopens ons blad overlaten aan elken onpartijdigen
beoordeelaar.
Noch voor de Redactie, noch voor de Uitgevers is de taak
altijd even gemakkelijk. Hoe licht komt men niet met vast-
geroeste zienswijzen en usantien. die met den eigenlijken
godsdienst niets te maken hebben, in botsing. Het innemen
van een eigen, weloverwogen standpunt, school uit rijpe
overweging geboren, wordt niet immer geferbiedigd. En
onaangenaamheden, moreel en materieel, zijn er niet zelden
het gevolg van.
Soms ook was het Centraalblad naar het oordeel van den
een te veel geporteerd voor de eene partij, naar dat van den
ander te weinig voor gene. En waar het o, zoo moeilijk is,
vooral voor een courant in het betrekkelijk kleine Neder-
land, waar veel richtingen bestaan, zich partij te stellen, daar
most menigmaal heel wat talent ontplooid worden, om
lastige klippen te omzeilen.
Vertrouwende op ons goed recht, zetten wij onze taak
intusschen onbeschroomd verder daarin gesteund door
velen, niet het minst door de talrijke correspondenten in den
lande, die belangeloos ons blad steeds gaarne, met hunne


ZWALUW

LUCIFERS









E ZWALUW
Stelt U prijs op een prima
kwaliteit lucifer, vraagt dan
Lwen winkelier het merk




De inhoud der Zwaluw-doosjes is beduidend
grooter dan die der goedkoope buiten-
landsche merken









-Model-












lHUIS 11Ai)
DpeCIALE INiRICITINGO VOOR
COMPLETE MEUBILPEERINGENL
BEhAflGERYP- STOFFEERDERY BEDDEN MAKE YR
lrl[R R.O500 Y ZELSTR.77
AMSTEIRM


-- -


rrrururru~l~lrrru*-~-i~;rrrurruu -~uru-~u -uuu




mI -


EENIGE ONZER

MEDEWERKERS


S PH. DE VRIES M:.


Dr. M. DE HOND


MORE G. DE LANGE


SIEGFRIED VAN PRAAG


I. E. BOUTELJE :.g.


K ANDRIESSE I-.


Prof. Dr. D. COHEN


J. M. HILLESUM


ISRAEL I. OLMAN


U I


j,c)I





pennevruchten verrijkten en het vervulde ons met groote
voldoening, dat waardeering en erkenning van lieverlede
volgden.
In dit verband meenen wij special met voldoening te
mogen releveeren de groote belang-
stelling en hartelijke sympathie, die wij
bij voortduring mochten ervaren, sedert
in het 1920 eene reorganisatie, zoowel
naar den inhoud, als naar het uiterlijk,
van ons blad tot stand kwam.
Sedert dien tijd is de heer B. van
Creveld tot de Directie toegetreden,
terwijl betreffende den inhoud, de
Redactie veel dank verschuldigd is
aan den heer N. Godfried, te 's-Hage,
die van 1920-1923 een werkzaam
aandeel nam in de redactioneele ver-
zorging van het blad, vooral betref-
fende de meer aan belang winnende
afdeeling Buitenlandsch Nieuws.
Dat de reorganisatie geslaagd is, kan
blijken uit het feit, dat nieuwe ideen,
waarmede ons blad bijna voortdurend
voor den dag kwam, aanstonds door
andere bladen werden nagevolgd, doch
vooral uit de symphatieke bijdragen
van mannen van gezag van uiteen-
loopende richting, welke men in dit B. VAN
gedenkboek vereenigd vindt.
Tot groote voldoening stemde ook het besluit van het
Nederl. Comite der Alliance Israelite Universelle, om na
opheffing van zijn eigen orgaan een overeenkomst met het


Centraalblad aan te gaan, waardoor alle leden voortaan
ons blad wekelijks toegezonden kregen.
De groote massa volgt met belangstelling het streven der
Redactie om steeds au courant te blijven. Dat wijlen de
Heer I. E. Boutelje den bloei van
het blad niet heeft mogen aanschouwen,
stemt ons weemoedig. De overledene,
een beKwaam man, heeft in vroegere
jaren, de krachten en talented, waar-
over hij beschikte, voor het blad
gaarne gegeven.
Geen menschelijk werk is volkomen.
Ook niet dat van het Centraalblad.
We zijn ons hiervan ten volle bewust.
De zucht naar het goede zit voor bij
Redactie en Uitgevers. Zij willen niets
liever dan de Joodsche zaak dienen,
haar bevorderen en waar noodig ons
Jodendom tegen elken aanval ver-
dedigen. Ook voor de toekomst geve
men ons steun en sympathie.
En moge ons van Hooger Hand
bijstand toebedacht worden om een
verheffende, mooie taak, ten nutte
van het Jodendom en tot eigen vol-
doening te kunnen blijven voortzetten.
DE UITGEVERS.
CREVELD
S .. II

! ..


SDE MACHINE
voor KANTOOR-
GE BRUI K, omdat
ze, voorzien van de
nieurvste technische
verbeteringen, bij de
aanschaffing reeds
direct eene besparing
geeft door haar be-
langrijk lageren prijs
in verhouding tot
Sde andere le klas
machines.


DE MACHINE
ook Poor kleinere
zaken en particulie-
ren, die er rnaarde
aan hechten dat de
correspondentie er
verzorgd en zakelijk
uitziet, omdat bij den
zeer billijken prijs
de condities desge-
nrenscht zoo gesteld
niorden dat ze voor
niemand een bezrnaar
vormen.


- Vraagt demonstrate zonder verplichting aan de

A EG=SCHRIJPMACHINE= IMPORT


= OSCAR MARKX


SSINGEL 540, bit de Munt


AMSTERDAM


TELEFOON 35660


M M


M j~- -~-----~







Brief van ben Burgemeester oan flmsterbam.


Dat mij de gelegenheid wordt geboden met een enkel woord van mijn belangstelling
in het jubileum van het Centraal Blad voor Israelieten in Nederland te doen
blijken, stel ik op prijs.
Hoe zou ik als Burgemeester van Amsterdam aarzelen en zonder meer het feit
voorbij kunnen laten gaan, dat een blad als dit, dat een belangrijk deel van de
Israelietische bevolking van deze stad bereikt, veertig jaar bestaat!
Amsterdam toch heeft aan zijn Isra6lietische bewoners veel te danken op allerlei
gebied. De belangen van handel en nijverheid zijn voor een niet gering deel in
hunne handen, tot de wetenschappelijke beteekenis van onze stad dragen zij veel
bij. In het maatschappelijke leven van onze stad in het algemeen nemen zij zoo'n
belangrijke plaats in, dat dit zonder hen niet denkbaar is.
Het Centraal Blad voor Israelieten in Nederland heeft in de veertig jaar van
zijn bestaan een goed opbouwend werk gedaan.
Opbouwend door versterking van den onderlingen band, opbouwend in het bijzonder
door versterking van het bewustzijn in den eigen kring, dat men, hoewel in ras
verschillend van de andere bewoners dezer stad, toch in de eerste plaats Neder-
lander is en burger van de plaats der inwoning.
Moge het blad nog lang zijn belangrijk werk kunnen voortzetten !













Brief van Detllouber Dr. I. H. J. Dos.


IUJN GELUKWENSCH.


Bij de vele gelukroenschen, die U, Mijnheer de Redacteur, ongetivijfeld bij Urv
jubileum zult ontvangen, voeg ik gaarne en van harte de mine. Uw blad neemt een
eereplaats in in de Joodsche gemeenschap en kan ook een vergelijking met de goede
rneekbladen doorstaan. Het heeft de opvoeding tot goede krantenlezers van zijn abonnt's
ter hand genomen en vervuld op een mijze, die mijn volle sympathie heeft. Het getuigt
van moed. den smaak van het publiek niet alleen te vleien, doch ook leading te even
aan de ontriikkeling van den smaak van het veelkoppige en dikniijls eigenzinnige monster,
dat de massa nu eenmaal is. Er zijn velen, die het niet aangenaam vinden, ruanneer
getracht ivordt hun gezichtskring te verruimen en hun visie op het maatschappelijk gebeuren
te verhelderen op een mraarlijk breede manier.
Vooral het Joodsche publiek going langen tiid aan dit euvel mank en vergaapte zich
gaarne aan het kleine in eigen kring, zonder belangstelling te hebben voor het groote
ivereldgebeuren en de gerveldige social en ideeele stroomingen, die een dieper inzicht
vragen en tot dieper nadenken stemmen. Gij hebt die ontrikkeling aangevat en volvoerd.
Het nageslacht zal U dankbaar daarvoor zijn.
Dr. I. H. J. VOS.


I I


MI







SSteunt het Vredesrmerk van het Ned. Roode Kruis. I










I i
Aan de,Joden van Nederland.


I Het Hoofdbestuur van het Nederlandsche Roode Kruis
Szou het hoogelijk op prijs stellen dat een ieder, die dit boek
in handen krijgt lid irerd van deze nuttige installing, die in
geen enkel opzicht de belangen der Joden achterstelt bij
die van andere gezindten.
Het lidmaatschap kost slechts minimum f 1.- per jaar.
Zich aan te melden, Hoofdbestuur Nederlandsche Roode
Kruis, Princessegracht 27, Den Haag.

De Penningmeester
A. W. G. VAN RIE SDIJK.








SSteunt het Vredesrwerk van het Ned. Roode Kruis.


N b I




m U


ii 'r;: 1;' i: ;i ;ll ^ i 'l;I;U ;ll i h l h :;ll~ ;i l i : ; 1 i; I lli I: ; ;; i !i :I:i: ii~i;~i h [! I'l!l ;i':'j;; 1;


MERKELBACH'S SPEELGOED MAGAZIJN

DAMRAK 89 TELEFOON 43786



e: AMSTERDAM

STEEDS HET NIEUWSTE VOORRADIG

' N

I W
ILI
















SVOOR DE MEISJES: VOOR DE JONGENS:
GROOTE SORTEERING MECCANO DOZEN
:KATH E KRUSE-POPPEN.
RZE N: 1- 1.,t -2.70,f 4 -1 6.50,
e RJZ N f8.- f.5.f8-
H P






* -..HNE PP1.0 16-, 11.0EZ
*S00OSSSS, SSS... -e ge:eg**ggg*ggg.gg.**g~~g*gg


e
GROOED SOTERING MECCANVO RDOOZE

= n
:5 MU C E E PO f45,/ .ft.0E Z

,3:;1o
oo ooooooooo r ~ olooe til IO~O ooo loeooe~el~OOOOel


PSCHORR, ROTTERDAM
EN

MILLE COLONIES, AMSTERDAM




Cabaret Varilete


DAN


C I


NG


Meest moderne Inrichtingen in

NEDERLAND

Aanbevelend,

D. REESE
L 4


m--U


3-;~-vvT~-vvv,~,~,uvuvv,~,vrv


--




I Ui


Hooggeachte Redactie!

Ge vraagt mij, in mijne hoedanigheid van Voorzitter der
Permanente Commissie tot de Zaken van het Nederlandsch
Israelietisch Kerkgenootschap eene bijdrage voor het Feest-
nummer ter gelegenheid van het Veertigjarig Jubileum van
uw orgaan!
Kan ik daarvoor better aanknoopingspunt vinden dan de
in de jongste vergadering der Centrale Commissie aangeno-
men verordening tot steun van gemeenten ten behoeve van
ce salarieering van den onderwijzer-kerkelijk ambtenaar?
Immers neen! Die verordening toch zet de kroon op de-
zen ook door uw orgaan zoovele jaren met volhardenden
ijver gevoerden strijd voor de verheffing van het peil van
den Joodschen godsdienstonderwijzer.
Eene verheffing in twee&rlei zin. In de eerste plaats, door
verzwaring van de exameneischen om daardoor te kweeken
cen alleszins goed onderlegd, op maatschappelijk zoowel als
godsdienstig gebied breed ontwikkeld personnel en ander-
zijds door het opvoeren van de materieele positive van den
onderwijzer, die in het in uitzicht gestelde salaries eene
akthans behoorlijke bevrediging kan erlangen voor zijne
stoffelijke behoeften. Eene wisselwerk;ng tusschen intellec-
tueelen standing en materieele levenspositie. Toch zijn er
nog somber gestemde geesten, die hunne verwachtingen
van de toepassing der verordening slechts in mineur aan-
slaan. Ik zou dien angstigen geesten den ernstigen en
welgemeenden raad willen geven zich te wapenen met moed
en vertrouwen. Vooral met dit laatste! Mogen zij toch niet
vergeten, dat wij uitmaken een Joodsche gemeenschap, waar-


in het godsdienstonderwijs de pijler is, waarop gansch het
gebouw rust; en dat de bevordering van dit belang is de
ernstige plicht van alle betrokkenen zoo van de Joodsche
gemeenten in den lande eenerzijds, als van de Permanentc
Commissie anderzijds. Van alien mag worden verwacht, dat
de verordening z66 zal worden toegepast, dat zij tot heil van
het Jodendom vruchten, laat ons hopen rijke vruchten, maqg
afwerpen. Het is voor uw orgaan gewis een aangenamc
taak geweest, de Permanente Commissie in haar arbeid op
onderwijsgebied in de laatste jaren krachtig te steunen. Wel
is waar heeft uwe Redactie ons haar kritiek niet gespaard,
maar het was een kritiek van opbouwend karakter, die door
den toon, waarop zij werd gegeven, bevorderlijk was aan
onderlinge waardeering, die de zaak waarom het gaat
slechts ten goede komt.
Daarom wensch ik u van harte geluk met uw veertig-
jarig jubileum. Gaat voort ons te steuuen, maar 66k ons te
bestrijden, waar ge u tot uw loyale opposite geroepen acht.
Wij hebben daar behoefte aan en rekenen ook in de toe-
komst in beiderlei zin op u.
Z66 opgevat zal ons beider arbeid komen ten bate van
ons Kerkgenootschap, tot heil van het Jodendom.

Mr. B: E. ASSCHER.

Amsterdam, 31 December 1924.


Plet den hoed in de hand,
komt men door het gansche land.
lMnar ver bhiten het land,
hebben ze het Cenlraal Blad in de hand.
_ .. . .. . .u


N.V. BEGRF1FENIS OHDERNHEMIING.:
Dlrecteur: FUDOLPI SLUYS dzn.
Kantoor: WEESPERZIJDE 1. Telefoon 50197, 47495
Voorwaarden van Ildmaatschap worden op aanvrage gaarne toegezonden.
oo oo................ o.....................*.. ......006-0 0060 .o ......... o............... to .... .. 0 ...... .......... ....................... .. ......


^ ,,MI REINA"I
T, ,- VULPEN IS BETTER
S'~p L A en kost maar de helft van den prljsI
Het success van de "MI REINA" is het gevolg van de 40-jarige ondervinding
der fabrikanten en den lagen prijs, mogelijk gemaakt door totaalfabricage
in de grootste, op de meest economische basis ingerichte Vulpenfabrieken.
Rtclame-4anbitding: Aan elken kooper van een "Mi Reina" (van af f4.50)
bieden wil gratls een Vulpotlood van f2 50 aan. Boekh. J \N' ii r. Damrak 65,
Slalv'maanhstl r( 4 en filialen; Gebr. Schroder. Rokin 50; Mionrnr Boekhandel
Halverslranr 1i Gebr. Ort, Weteringschans 153; Boekh. de Wit. Utrechtsche-
straat 54; Boekh. ,Ontwikkeling", Haag, Utrecht, Zaandam, Groningen.
Importeurs: LIBRERIA ESPANOLA, Amsterdam
-wzxxxxxxxxzz Cxxxazaxxxx


A3.L= Bel op 35123
DAG EN NACHT E N TARIEF 20 CENT PER K.M.
I SPECIAL PADRES VOOR TROUW EN ONDERTROUW


HYPOTHEEKBANK VOOR NEDERLAND
Keizersgracht 482 OPGERICHT IN 1889 AMSTERDAM
Rand van Administratte:
Mr. R. VAN DE WERK. Mr. A. H. VAN NIEROP. Mr. R. H. A. M. ROMME.
ALGEMEENE WAARBORGMAATSCHAPPIJ
Commissarssen:
Mr. Dr. W. F. VAN LEEUWEN. Mr. P. PEELEN. Mr. R. E. KIELSTRA.
Mr. W. M. VAN LANSCHOT. G. RIPPING. Ch. H. UYT DEN BOGAARD.
IOH. G. WERTHEIM. P. L. WURFBAIN.
Directie:
Mr. A. S. VAN NIEROP. P. PEELEN Jr.
KAPITAAL f 2.000.000.- RESERVES f 580.000.-
Hypotheken op 31 December 1924 .......f 22.149.752.-
Pandbrieven op 31 December 1924...... ,, 21.793.300.-
< i~~rm r I







flgoebas Jisroell.


Meer dan tachtig jaar geleden ontbrandde in Hamburg
een felle strijd wonder onze geloofsgenooten, omtrent het in
gebruik nemen van een gereformeerd-joodsch Gebedenboek
daar ter plaatse. Maar verre van dien eene locale of duitsche
aangelegenheid te blijven, nam 't buitenlandsche jodendom
tot zeer ver over de duitsche grenzen deel aan dien strijd.
Een joodsch geschiedschrijver maakte voor ongeveer der-
tig jaar geleden daaromtrent de volgende opmerking: ,,In
den toenmaligen tijd beschouwde de joodsche stam zich nog
als een onverdeeld lichaam, in zooverre 't om joodsch-reli-
gieuze vragen going .
De gevolgtrekking uit deze opmerking, dat n.l. heden te
dien opzichte de joodsche stam
zich niet meer als een onver-
deeld lichaam beschouwt, be-
hoeft zelfs niet voor leeken op -'T
't gebied der joodsche ge- PARFUMERII
schiedenis van de laatste eeuw ]
door bewijsvoering gestaafd
te worden.
Onverdeeldheid in 't Joden- AZL
dom daar, waar 't om joodsch- POM
religieuze vragen gaat, is voor RVC
millioenen onzer geloofsge-
nooten iets ondenkbaars ge- FLOI
worden. MISF
Daarentegen werd de ge-
dachte der onverdeeldheid van
't groote lichaam van den
joodschen stam nooit prijsge-
geven. De vraag, wat als factor
dier eenheid most worden be-
schouwd, heeft echter sinds de
laatste eeuw de grootste ver-
deeldheid gebracht.
Is 't het joodsch-monotheis-
tisch beginsel?
Is 't de gemeenschappelijke
afstamming ?
Is 't het gemeenschappelijk
lijden ten gevolge dier afstam- --
ming?
Is 't de voortschrijdende
ontwikkelingsdrang als bizon-
der cultuurvolk?
Elk dier opvattingen, om
slechts deze hoofdzakelijke te o
noemen telt hare overtuigde
woordvoerders en aanhangers.'Elk dier-opvattingen heeft
diepe sporen achtergelaten op den joodschen pelgrimsweg,
zoowel door nieuwe scheppingen, die4ten gevolge van
die opvattingen in 't even werden geroepen, als door
vernietiging, waaraan vele joodsche oudheden werden
prijsgegeven.
Agoedas Jisroeil beteekent te midden dier nieuwe ver-
deeldheid eene renaissance der oude 6enheid. Agoedas-Jis-
roeil proclameert de onverdeeldheid van het lichaam als
joodsche stamp, waar het om joodsch-religieuze vragen gaat.
En dat met logische consequentie; dus ook, onverdeeld-
heid in joodsch-religieuze vragen, waar 't om 't lichaam van
den joodschen stam gaat.
Elke factor der 4enheid van het groote joodsche lichaam,
die in den loop der laatste eeuw als monade werd be-


schouwd, is slechts een deel van een noodzakelijk atomen-
complex, om die eenheid levensvatbaar te doen worden en
blijven. Zonder joodsche religie is dat atomencomplex even
onbestaanbaar als zonder joodsche stamgemeenschap.
Eenheid der joodsche religie beteekent erkenning van 't
gezag der traditioneele Thouroleer over den joodschen
stam.
Het Karaisme kon eeuwen lang tot een schijnbaar duur-
zaam bestaan leiden van een lid van 't groote joodsche li-
chaam; toch stierf het af. Zoo voert ten slotte elke thouro-
traditielooze factor tot joodschen-stamdood.
Eenheid van joodschen stam kan zich dientengevolge
slechts uiten, wanneer alles wat
door en voor dat groote jood-
-sche lichaam geschiedt, wonder
't gezag dier traditioneele
SIPRIS Thouroleer arbeid verricht.
SEenheid van joodschen stam
moet zich op deze wijze uiten
overall, op elk gebied, waar 't
REA noodzakelijk en mogelijk blijkt
PEIAv voor 't geheel of een deel van
T 't groote joodsche lichaam.
MYE Dat is 't postulaat der
M Yf "Agoedas-Jisroeil.
IELIS Millioenen hebben 't begrip
S daarvan en 't gevoel daarvoor
in de laatste eeuw volkomen ver-
loren, zij 't door ontstentenis van
traditioneel-religieus-joodsch
gevoelen, zij 't door miskenning
van 't joodsche stamgenoot-
schapsbegrip.
De honderdduizenden, die
dat complex nooit hebben prijs-
gegeven en heden de Agoedas-
Jisroeil vormen, weten zeer
S goed, dat hun optreden in
vele kringen als verdeeldheid-
brengend wordt gekarakteri-
seerd. Omdat ze de techniek van
den nieuwen tijd te hulp nemend
i zich hebben georganiseerd,
draagt hunne reorganisatie de
uiterlijke teekenen van elke par-
z. tijschap. En toch is Agoedas-
Jisroeil de grootste bestrijdster
van partijschap in Jisroeil.
De naam zegt het, de idee eischt het.
Agoedas-Jisroeil weet zeer goed, dat de verwezenlijking
van haar idee vooralsnog op groote hindernissen stuit.
Maar overtuigd van hare verantwoordelijke taak de ware
eenheid van den joodschen stam duurzaam te bevorderen
en te bevestigen, zal zij als ,,partijschap" arbeiden, totdat
de joodsche stam weder is geworden wat hij eens was en
steeds moet zijn: eene Agoedas Jisroeil.
Zurich, Teiweis 5685.



oe- .^


mI -


-




- M


Joobscte Kalenber over een tiental jaren

boor 1. van J. Palace.
Opperrabblin ber Portugeesch Israflletische 6emeente te flmsterbam.


Door de Uitgevers van het ,,Centraal Blad voor Israelieten"
aangezocht om ter gelegenheid van het 40-jarig bestaan van
dit blad een artikel in dit Gedenkboek te schrijven viel mijn
keuze op een ,,Joodsche kalender over een tiental jaren".
Ter voldoening aan die vereerende uitnoodiging zou ik
kunnen volstaan met onderstaande opgave:


6V


19 Sept. '25


27

15


(9) 5690 'n'r 5

(10) 5691 7i,; 23

(11*) 5692* I*? 12

(12) 5693 jb 1

(13) 5694 1 i 21

(14*) 5695* 1 "n 10


,, '27

'28


Oct. '29

Sept. '30

,, '31

Oct. '32

Sept. '33

,, '34


'roli nMoI

P'21 r'mI, 1" 0


als in 5688

,,,, 5689

,,,, 5686

,,.. 5690


b.v. 5691 :19 geeft tot quotient 299 en tot rest 10 (geen schrlkkeljaar).
5692: 19 .. .. 299 . 11 (w l ,, ).
5700: 19 .. 300 .. 0 (., ., )
In ons lijstje van de eerstvolgende 10 jaren zijn dus
behalve 5687 (6*) ook nog 5689 (8*), 5692 (11*) en 5695
(14*) schrikkeljaren.
Onder een joodsch schrikkeljaar verstaat men een jaar
waarin niet zooals bij onze maatschappelijke tijdrekening
een dag (29 Februari) wordt ingelascht, maar een geheele
maand, z66, dat na Sjebat in plaats van een maand
,Adar" twee maanden volgen v66r Niesan en wel Adar,
Risjon (le Adar) en Adar Sjenie (2e Adar).
Hierbij valt op te merken, dat Adar Risjon als de
bijgevoegde maand, Adar Sjenie als de gewone laatste
maand van het feestjaar moet worden beschouwd, zoodat
dus de bijzondere dagen: de Vastendag van Esther, Poerim
en Poerim Sjoesjan niet in Adar Risjon maar in Adar
Sjenie gevierd worden.
Evenzoo wordt de jaardag van iemand, die in een
gewoon jaar in Adar geboren is, niet in de eerste maar
in de 2e Adar gevierd en, bij de Port. Isr., geldt dit
ook voor den zoogenaamden jaartijd-dag.
Ter onderscheiding van een gewoon jaar nevl'D 1r
wordt een schrikkeljaar i)3lrl;r7 m1 genoemd.


,, 5689


* *
*


en er naar het bekende woord van Hillel aan toevoegen:
,,Hier hebt Gij den Kalender, al het andere is slechts de
uitwerking en er gemakkelijk uit af te leiden".
Daar er echter wonder de lezeressen en lezers van dit
artikel velen zullen zijn, die zullen verzuchten 'jr;i xh', daar-
van heb ik nooit iets geleerd, en niet weinigen, die tot
hun spijt moeten bekennen iM: 'jimolb ik heb er wel
iets van geleerd, maar heb 't weer vergeten, acht ik het
niet overbodig dit schema nader toe te lichten en uit te
werken.
*

De cijfers in de eerste kolom, 5, 6*, 7 enz., duiden aan
de ranggetallen van elken 19-jarigen cyclus, waarin 7
schrikkeljaren in geregelde volgorde voorkomen.
t.w. het 3e, 6e, 8e, lie, 14e, 17e en 19e jaar, die voor
zoover ze in ons lijstje voorkomen met een sterretje zijn
aangeduid.
5686 is het 5e jaar van dien cyclus en is dus geen schrikkel)aar.
5687 .. .. 6e .. .. .. .. wel 'n
In 't algemeen kan men van elk jaar bepalen of 't al
of niet een schrikkeljaar is door het door 19 te deelen
en te zien of men tot ,,rest" verkrijgt een van de getallen
3, 6, 8, 11, 14, 17 of 0.


Ter verklaring van de 3e kolom ga vooraf een nadere
beschouwing omtrent de gewone en de schrikkeljaren.
De gewone jaren bevatten 353, 354 of 355 (,i*!) dagen.
,, schrikkeljaren ,, 383, 384 of 385

Een jaar van 355 of 'n schrikkeljaar v. 385 d. wordt genoemd ;Il


S 354 ..

". 353..


S384 ..

. 383 ..


nib~ volmaakt, beteekent, dat 't jaar 't voile aantal dagen
bevat: 355 respectievelijk 385.
mni gebrekkig, beteekent, dat er twee dagen aan ont-
breken: en 't jaar dus bevat 353 respec-
tievelijk 383.
I1D" naar hun volgorde, beteekent, dat de maanden
daarin in geregelde volgorde om de beurt 30 en
29 dagen hebben.
Tisjrie 30, Chesjwan 29, Kieslew 30, Tebeth 29 enz.
Opm.: Adar Risjon met 30 dagen in een schrikkeljaar, telt
als ingeschoven extra maand voor de volgorde
niet mede.


( 5 )5686

( 6*) 5687*

( 7 ) 5688

( 8*) 5689*


I





TER VERDUIDELIJKING DIENE DE VOLGENDE TABEL:

GE WONE ARE N. SCHRIKKELjAREN
I II III IV V VI

ni o i' -o no
NT.. 3i d 30\ dn1


Ijar .
Siwan
Tamoez
Ab (Menachem)
Elvel . .
Tisjrie .
Chesjwan.
Kieslew
Tebeth. .


Jv U.
29
30
29
30
29
30
J29 .,
29 ,
29 ,


JlJV U
29
30 .
29 ,
30
29,,
30 ,,
29..
30..
29 ,,


29 ,,


30 ,,
29
30 ,,
29
30
30 ,,
30..
29 ,


Van Niesan t m Sjebat.
als I als II als III


Opm.: Uit de 3e letter, hier(l) valt tevens af te leiden,
dat de 1 e dag van 't volgende jaar 5687 invalt op
een Do. en de eerste letter van het jaarmerk
voor dit jaar is een 3, of in het algemeen dat men
uit de 3e letter van het eene jaar steeds de le
letter van 't volgende jaar kan vinden.

Om nu 't kalenderjaar 5686 vast te stellen met de correspon-
deerende data in het maatschappelijk jaar heeft men dus
de data der Joodsche maanden, met inachtneming van
bovenstaande, wonder elkaar te zetten en daarnevens de
maatschappelijke data, aanvangende volgens opgave op
bl. 19.


(5) 5686
''tr'I


1 Tisjrie p'7
2 ,, Zond.
3 ,, Maand.
4 ,, Dinsd.


Sept. '25
S'25
'25
,, '25 enz.


30 ,, 30 ,


324 d. 325 d. 326 d.
29 ,, 29 ,,
S30 d. 30 d. 30 d.
29 29 ,, 29 ,

354d. 355d. 383d. 384d. 385d.


Opm.: 't Verschil zit dus alleen in de maanden Chesjwan
en Kieslew.
In de 3e kolom nu wordt elk jaar aangeduid door 3
letters, waarvan de middelste steeds is:

een m om aan te duiden dat dit jaar is r'Tn*6 en dus 355 of
in een schrikkeljaar 385 dagen bevat;

een ) om aan te duiden dat dit jaar is ij-OD en dus 354 of
in een schrikkeljaar 384 dagen bevat;

of een M om aan te duiden dat dit jaar is na') en dus 353 of
in een schrikkeljaar 383 dagen bevat;

De eerste letter duidt aan den dag van de week waarop
le dag nc';: ','AI invalt;
de derde letter duidt aan den dag van de week waarop
le dag n'-on ;r invalt.
(5) 5686 .v' beteekent dus dat 't jaar 5686 is het 5e
van den 19-jarigen cyclus dus geen schrik-
keljaar, dat 't jaar is no" dus 355 dagen
heeft, waarin blijkens kolom III op bl. 20
Chesjwan en Kieslew beiden 30 dagen
hebben, en waarin de eerste dag ywx'
n;3n op den 7en dag der week (p'r)
en de le dag 'rni':,n In op den 3en dag
der week (Di) invalt.


Voor 't daarop volgende jaar aldus:
(6*) 5687* (schrikkeljaar!) 1 Tisjrie Dond.
''n- 2 ,, Vrijd.
3 ., p'
4 ,, Zond.


9 Sept. '26
10 '26
11 ,, '26
12 ,, '26
[enz.


N.B. Chesjwan, Kieslew, beiden 29 dagen! Zie kolom
IV, bl. 20.
In 5688 = 1927/28 en 5692 = 1931/32 te denken
aan 29 Februaril

*


Ter verklaring van kolom V, diene het volgende:
De M"in wordt ingedeeld in 54 n "n-i (' i"c) waarvan
een (" 'nn ; iln) niet op ir, wordt voorgedragen. Blijven
over 53 ter voorlezing op P'". Om nu op elken Sabbath
en voor te dragen zouden er 53 n'.w'" in het jaar moeten
zijn niet samen vallende met "'0f13n oi of 30 C1'. En, daar
in elk jaar minstens 2 ,r'," uitvallen (1 ged. de 8 Paasch-
dagen en 1 ged. de Soecot-dagen) zouden er in het jaar
daartoe 55 rn '1,' moeten voorkomen. Dit kan natuurlijk
alleen in een schrikkeljaar plaats vinden. En het eenige
schrikkeljaar, waarin inderdaad 53 zoogenaamde vrie
n''rcn overblijven is dat, wat aangeduid wordt door den
jaarvorm ','n'n b.v. 5687 zie bl. 19, waarin dan ook elke
n 1" ('1:) afzonderlijk wordt gelezen.
In elk ander jaar, gewoon- of schrikkeljaar, moeten ten
of meermalen 2 vme'". (OM'TD) saam gelezen worden.
De 7 paren nm't 1 ('Tl"), die daarvoor in aanmerking
komen zijn:
1'1 a3S3: 7 11 pnn 5 ;'11a31 y1?i 2 1pa1 "rpI3 1
'yoo31 r)iU 6 Dfl"npi 1n '-MNx 3
'npnri Tin 4


Sjebat . 30 ,,


Adar . 29
Adar Risjon.
Adar Sjenie.


353 d. j


ii




a m


Van die 7 paren worden in gewone jaren de 4 eerste
en no. 6 altijd samen gelezen met dene uitzondering,
t. w. 1'701ni'1 van den jaarvorm xs;n, maar daar dit eerst
na eene afwezigheid van 71 jaren in 5734 voorkomt, 1)
behoeven wij daarmee voorshands geene rekening te houden
en kunnen wij wel zeggen, dat de vraag of de n't-S (3 "':)
samen of afzonderlijk gelezen worden, zich in gewone
jaren slechts beperkt tot
pi~ ;rn (samen in de jaarvormen *,3 lV'3)
1I'1 0.31;3 ( " 1. 111:)3 3
waaruit men ziet, dat in ?13 en nvo3 alle r'v-m (:C'Ti)
saam gelezen worden.
Wat de schrikkeljaren aangaat hebben wij boven gezien,
dat in 'n'n', alle 53 nito3 (O"Do) afzonderlijk blijven.
Voor de overige 6jaarvormen gelden de volgende regels:
de 4 eerste paren blijven steeds zonder uitzondering
afzonderlijk.
5 p-' r nn alleen samen in ''t"'1 en 'n'n'3
6 'yv l niOL altijd ,, behalve in Y l
7 7*1n w3m3 ,, in den jaarvorm ''t'; '.n'3 ''
'Yn't of meer algemeen uitgedrukt:
5 p'3 ipnr zoowel in gewoon- als schrikkeljaar alleen
samen in die jaren waarin op Do. le dag
Paasch is.
6 r0 i'r altijd samen behalve in schrikkeljaren waarin
op Do. le dag Rosj Hasjnah is.
7 f~) 1n' alleen gescheiden zoowel in een gewoon- als in
een schrikkeljaar als de 1 e dag Rosj Hasjnah in
de onmiddellijke nabijheid van die r.'E"'a valt
op Ma. of Di.
Dit laatste gemakkelijk te onthouden door eene woord-
speling ontleend aan 't woord 334r1 o. a. eenige malen
voorkomende in Daniel I:
"1,:n 'X3 wanneer op den 2en of 3en dag van de week
le dag Rosj Hasjnah ") invalt "7,'1 n dan is "1'1 ge-
scheiden 3) van '3r3

') In 5663 was Rosj Hasjanah op Do. 2 Oct. 1902 met den )aar-
vorm 'sN v'.
') Waarop Gd i. h. bijzonder als I' gehuldigd wordt.
(denk aan e"n t5n ovttr; tLonl)
') Denk aan o're 'nr ni Lev. II 6.


OVERZICHT.
GEWONE JAREN SCHkIKKELIAREN
1 ^rm vci 1:), :); :=n"
Inn 3 i n.. S_ S_ _
S S


1v Y-PT1I q


P',3 rpn
'O PC 1 Dim c
Tycoric n
T?'n c'D3s ;


S S

* *
*


S S
S S


Voor 't aanvangen met "101 b ;ib geldt als regel,
-zoolang wij van kalender-hervorming verschoond blijven!-
dat in de jaren v66r een maatschappelijk schrikkeljaar
dit plaats vindt in het avondgebed v66r 6 December, in
andere jaren v66r 5 Dec., zijnde de 60e dag van de
"',ln ne-p, af, waarover ik in deze, voor leeken bestemde
bewerking, 't niet noodig acht verder uit te wijden.
Uit de dagen van het Paaschfeest kan men gemakkelijk
de dagen der week waarop de andere bijzondere dagen
in het jaar vallen afleiden door onderstaand tabelletje.
3X. ni;ti = le dag Paasch.
,n ~l" = 3 2e
nietn e'xi' = 3e
(d- voleindiging daarvan ie'onI n.o' = i e .
op i n nnir
,'en.':n a: = 5e


-ays dr op = d
Voorts door op te merken dat '31' nDt het


6e .
2e Paaschfeest


invalt op denzelfden dag als 2e dag Paasch en te


denken aan 3 dat O"-11 en "y9, 3'7 op
van de week vallen.


denzelfden dag


Voor hen, die uit het voorgaande, de Joodsche kalender,
met de daarmee overeenkomende maatschappelijke data,
over een 10-tal jaren toch nog niet gemakkelijk kunnen
afleiden, volgt hier de opgave in vollen omvang.


GEBOUW CETEM CETEM AMSTERDAM M
CENTRAL TELEFONISCH MEDEDEELINGB UREA U
TELEFOONNUMMERS 30023 30140 47734 47839 47724 34361 34679 34793
Bijkantoren: 'S-HAGE ROTTERDAM BERLIJN LONDON PARIJS en BRUSSEL
BERICH TENDIENS TEN, ARBITRAGE en BANKZAKEN
C E T EM Z N D A GAV ON D B L A D de eenige courant in Nederland welke des Zondagsavonds verschijnt.
C ET E M Z N D A G AV O N D B L A D is een weekblad voor den familiekring met Damesblad, Sport-, Tooneelrubriek enz.
CETEM LI CH TK R ANT te Amsterdam waarin steeds het laatste nieuws tot middernacht wordt gepubliceerd.
Binnenkort zullen ook in Den Haag en Rotterdam, Cetent LicAtkranten in beidrof komen.
U _________________________W/__ __D.*


~~~---~~--


I







5686 5687* 5688 5689* 5690
JAARVORM 1925-1926 1926-1927 1927-1928 1928-1929 1929-1930
'YN_ T l'n_ _I_ '"1'Y', 'Wly'T" ''r_'__ _
Indeeling Wekel. Sindra's zie blz. 21 Kol Kol 1* Kol 1 Kol 5* Kol 3
Van 19 J. cyclus 5e jaar 6e e jaa7e jaar 8e jaar* 9e jaar


TISJRIE 1.
3.
4.
10.
15.
16.
22.
23.
30.
CHESJWAN 1.
29.
30.
KISLEW 1.
25.
29.
30.
TEBETH 1.
10.
29.
SJEBAT 1.
15.
30.
ADAR RISJON 1.


Nieuwjaar ....... Zaterd.
Vastend. v. Gedalja Maand.


Idem uitgesteld...
Gr. Verzoendag..
le d. Loofh.feest
2e d.
Slotfeest .........
Vreugde der Wet
Ros) Chodesj....

.. .... .. .. .. .. ..
Rosj Chodesj ....

Chanoeko .......

Rosj Chodesj....

Vastendag .......
Rosj. Chodesj ...
1. 1. . ..


Nieuwj.v.d.boomen Zaterd.
Rosj Chodesj.... Zond.


19 Sept. '25 Dond.


21 ,, '25

28 '25
3 Oct. '25
4 '25
10 '25
11 ,. '25
18 '25
19 '25
16 Nov. '25
17 '25
.18 ,, '25
12 Dec. '25
.16 ,, '25
17 '25
18 ,, '25
27 ,, '25
15 Jan. '26
16 .. '26
30 .. '26
14 Febr. '26


S 14. \
,, 15 Poeriem Katan..
S15.1
S 30. Rosj Chodesj...
ADAR of


ADAR SIENIE 1.
11.


NISSAN


21.
S22.
30.
IJAR 1.
14.
S18.
29.
SIWAN 1.
6.
7.
S30.
TAMOEZ
1,
2
AB 1.
S9.
15.
30.
ELOEL 1.
S 29.


Vastend. Esther
vervroegd...... Dond. 25 ., '26
Vastendag Esther.
Poeriem ......... Zond. 28 '26
Susan .... Maand. 1 Mrt. '26
Rosj Chodes)..... Maand. 15 '26


.. .. .. Dinsd.
Pesach .......... Maand.
led.feestongez.br. Dinsd.
2e .. .


eginv.d.Omertell. Woensd.31 '26
ed.feestongez.br. Maand. 5 April'26
e .. .. Dinsd. 6 ,, '26
osj Chodesj .... Woensd. 14 ., '26
S... Dond. 15 ., '26
esach Sjeini .... Woensd. 28 ,. '26
3e v. d. Omar.. Zond. 2 Mei '26
osj Chodesj..... Dond. 13 '26
..... Vrijd. 14 .. '26
Vekenfeest...... Woensd. 19 '26
...... Dond. 20 ,. '26
osj Chodesj .... Zaterd. 12 Juni '26
... .... Zond. 13 ., '26
'astendag....... Dinsd. 29 ,. '26
osj Chodesj .... Zond. 11 Jull '26
.. .... Maand. 12 '26
'astendag....... Dinsd. 20 ,, '26
oe Beab ....... Maand. 26 .. '26
osj Chodes .... Dinsd. 10 Aug. '26
S ....; Woensd. 11 '26


Zond.
Zaterd.
Dond.
Vrijd.
Dond.
Vrijd.
Vrijd.
Zaterd.
Zaterd.

Zond.
Woensd
Zond.

Maand.
Woensd
Maand.
Dinsd.
Dinsd.
Woensd.
Dond.
Woensd.
Dond.
Vrijd.


Dond.
Vrijd.
Zaterd.
Zaterd.
Zond.
Zaterd.
Zond.

Maand.
Zaterd.
Zond.
Maand.
Dinsd.
Maand.
Vrijd.
Dinsd.
Woensd.
Maand.
Dinsd.
Dond.
Vrijd.
Zond.
Vrijd.
Zaterd.
Zond.
Zaterd.
Zond.
Maand.


9 Sept. '26

12 ,, '26
18 ,, '26
23 '26
24 ,, '26
30 '26
1 Oct. '26
8 '26
9 ,. '26
6 Nov. '26


S'26
Dec. '26
.. '26


Dinsd.
Dond.


27 Sept. '27 Zaterd. 15 Sept. '28 Zaterd.
29 '27 Maand. 17 ,, '28 Maand.


Dond. 6 Oct.
Dinsd. 11
Woensd. 12
Dinsd. 18
Woensd 19
Woensd. 26
Dond. 27
Dond. 24 Nov.


Vrijd.
Maand.
Vrijd.
Zaterd.


25 ,, '27
19 Dec. '27
23 .. '27
24 '27


Maand.
Zaterd.
Zond.
Zaterd.
Zond.
Zond.
Maand.
Maand.
Dinsd.
Woensd
Zaterd.
Woensd
Dond.
Vrijd.
Zond.
Vrijd.
Zaterd.


Maand. 5 Mrt. '28
Dinsd. 6 '28
Woensd. 7 ,. '28
Woensd.21 ,, '28
Dond. 22 ,, '28
Woensd. 4 April '28
Dond. 5 ,, '28

Vrijd. 6 ,, '28
Woensd. 11 '28
Dond. 12 .. '28
Vrijd. 20 ,, '28
Zaterd. 21 ., '28
Vrijd. 4 Mei '28
Dinsd. 8 ., '28
Zaterd. 19 .. '28
Zond. 20 '28
Vrijd. 25 ,, '28
Zaterd. 26 ,. '28
Maand. 18 Juni '28
Dinsd. 1) ., '28
Dond. 5 Juli '28
Dinsd. 17 '28
Woensd. 18 ,, '28
Dond. 26 .. '28
Woensd. 1 Aug.'28
Dond. 16 ,, '28
Vrijd. 17 '28


..... Woensd. 8 Sept.'26 Maand. 26 Sept. '27 Vrijd.


Maand. 24 ,, '28
Zaterd. 29 ,, '28
Zondag 30 ,, '28
Zaterd. 6 Oct. '28
Zond. 7 ,, '28
Zond. 14 ,. '28
Maand. 15 ,, '28
Maand. 12 Nov. '28
Dinsd. 13 ,, '28
Woensd. 14 ,, '28
Zaterd. 8 Dec. '28
Woensd. 12 '28
Dond. 13 ,, '28
Vrijd. 14 '28
Zondag 23 ,, '28
Vrijd. 11 Jan. '29
Zaterd. 12 '29
Zaterd. 26 .. '29
Zond. 10 Febr. '29
Maand. 11 '29
Zond. 24 ,, '29
Maand. 25 '29
Dinsd. 12 Mrt. '29


Maand.
Zaterd.
Zond.
Zaterd.
Zond.
Zond.
Maand.
Maand.

Dinsd.
Vrijd.
Dinsd.


5 Oct. '29
7 ,, '29

14 ,, '29
19 ,, '29
20 ,, '29
26 ,, '29
27 ,, '29
3 Nov.'29
4 ,, '29
2 Dec. '29


Woensd. 1 Jan. '30
Vrijd. 10 ,, '30
Woensd.29 ,, '30
Dond. 30 '30
Dond. 13 Febr. '30
Vrijd. 28 '30


Woensd. 13 '29 Zaterd. 1 Mrt. '30


Maand.
Dinsd.
Woensd.
Woensd.
Dond.
Woensd.
Dond.

Vrijd.
Woensd.
Donderd
Vrijd
Zaterd.
Vrijd.
Dinsd.
Zaterd.
Zond.
Vrijd.
Zaterd.
Maand.
Dinsd.
Dond.
Dinsd.
Woensd.
Dond.
Woensd.
Dond.
Vrijd.


14 Sept. '28 Vrijd.


25 '29
26 '29
27 ,, '29
10 April'29
11 '29
24 ., '29
25 ,, '29


Dond.
Vrijd.
Zaterd.
Zaterd.
Zond.
Zaterd.
Zond.


13 ,, '30
14 ., '30
15 '30
29 ,. '30
30 '30
12 April '30
13 '30


26 ,, '29 Maand. 14 '30
1 Mei '29 Zaterd. 19 ,, '30
2 '29 Zond. 20 '30
10 ,, '29 Maand. 28 ., '30
11 ,. '29 Dinsd. 29 '30
24 .. '29 Maand. 12 Mei '30
28 ., '29 Vrijd. 16 '30
8 Juni '29 Dinsd. 27 '30
9 ,, '29 Woensd. 28 ,. '30
14 '29 Maand. 2 Juni '30
15 .. '29 Dinsd. 3 .. '30
8 Juli '29 Dond. 26 '30
9 ., '29 Vrijd. 27 ,, '30
25 ., '29 Zond. 13 Juli '30
6 Aug.'29 Vrijd. 25 '30
7 ., '29 Zaterd. 26 ,. '30
15 '29 Zond. 3 Aug. '30
21 '29 Zaterd. 9 ,. '30
5 Sept.'29 Zond. 24 ., '30
6 '29 Maand. 25 '30
4 Oct. '29 Maand. 22 Sept.'30


6 '26 Zond. 25 ,, '27
.15 '26 Dinsd. 3 Jan. '28
3 Jan. '27 Zond. 22 '28
4 ,. '27 Maand. 23 ,, '28
18 ,. '27 Maand. 6 Febr. '28
S2 Febr.'27 Dinsd. 21 .. '28
3 ., '27
.16 ,, '27
17 .. '27
4 Mrt. '27

5 ,, '27 Woensd.22 ,, '28


be
7(
8
R

P
3
R




R

V
R

V
T
R


m


.


Mand 1
'
5 26 Z d


-ater .U







5691 5692* 5693 5694 5695*
JAARVORM 1930-1931 1931-1932 1932-1933 1933-1934 1934-1935

Indeeling wekel. Sidra's zie blz. 21 Kol 1 Kol 5* Kol 2 Kol 3 Kol 5*
Van 19 J. cyclus 10e jaar lie jaar* 12e jaar 13e jaar 14e jaar*


TISJRIE 1.
3.
4.
S 10.
15.
16.
22.
S23.
30.
CHESJWON 1.
29.
30.
KISLEW 1.
25.
S29.
30.
TEBETH 1.
10.
29.
SJEBAT 1.
15.
30.
ADAR RISJON 1.
14.
15.
S30.
ADAR of
ADAR SJEINE 1.
S11.


NISSAN


21.
22.
30.
IJAR 1.
14.
S 18.
29.
SIWAN 1.
6.
7.
30.
TAMOEZ 1.
17.
18.
29.
AB 1.
9.
,, 10.
15.
S 30.
ELOEL 1.
29.


Nieuwjaar....... Dinsd.
Vastend.v.Gedalja Dond.
idem, uitgesteld ..
Gr. Verzoendag.. Dond.
le d. Loofh.feest. Dinsd.
2e d. ,, Woens
Slotfeest ........ Dinsd.
Vreugde der Wet Woens
Rosj Chodes) .... Woens


Rosi Chodesj ....

Chanoeko ......


................ v ri u.
Rosj Chodesj .. Zaterd.
.. .... Zond.
Vastendag....... Dinsd.
Rosj Chodesi .... Zond.
.. ..... Maand.
Nieuwj.v.d.boomen Maand.
Rosj Chodesj .. .Dinsd.


SPoeriem Katan..
Rosj Chodesl ...


23 Sept. '30
25 '30


Zaterd. 12 Sept, '31 Zaterd.
Maand. 14 .. '31 Maand.


2 Oct. '30 Maand. 21 '31
7 '30 Zaterd. 26 '31
. 8 .. '30 Zond. 27 ,, '31
14 '30 Zaterd. 3 Oct. '31
.15 '30 Zond. 4 '31
.22 '30 Zond. 11 '31
23 '30 Maand. 12 '31
20 Nov. '30 Maand. 9 Nov.'31
Dinsd. 10 '31
21 '30 Woensd.11 '31
15 Dec. '30 Zaterd. 5 Dec. '31
19 '30 Woensd. 9 '31
20 '30 Dond. 10 '31
21 '30 Vrijd. 11 '31
30 30 30Zond. 20 '31
18 Jan. '31 Vrijd. 8 Jan. '32
19 Jan. '31 Zaterd. 9 '32
2 Febr.'31 Zaterd. 23 '32
17 '31 Zond. 7 Febr.'32
Maand. 8 '32
Zond. 21 '32
Maand. 22 .. '32
Dinsd. 8 Mrt. '32


......Woensd.18 '31 Woensd. 9 '32
Vastend, Esther


vervroegd ......
Vastendag Esther.
Poeriem .........
Susan ...
Rosj Chodesj...

Pesach .........
led.feestongez.br.
2e ., .. ..
begin v. d.Omertell.
7ed. feestongez. br.
8e ,, ,, .,
Rosi Chodesj ....

Pesach Sjeini
33e v. d. Omar..
Rosj Chodes) ....

Wekenfeest......

Rosj Chodesj ....

Vastendag......
uttgesteld
Rosj Chodes) ....

Vastendag .......


uitgesteld
Toe Beab ....... Woensd. 29
Ros) Chodesj .... Vrijd. 28
S.... Zaterd. 29


. .. Vrijd.


Mrt. '31
'31
S '31
31
'31
April '31
S '31
'31


Maand. 21
Dinsd. 22
Woensd. 23
Woensd. 6
Dond. 7
Woensd. 20
Dond. 21
Vrijd. 22


'31 Woensd.27 ,
'31 Dond. 28
'31 Vrijd. 6 Mel
'31 Zaterd. 7 .
'31 Vrijd. 20
'31 Dinsd. 24
'31 Zaterd. 4 Juni
'31 Zond. 5
'31 Vrijd. 10
'31 Zaterd. 11
'31 Maand. 4 Juli
'31 Dinsd. 5 .
'31 Dond. 21


'31
'31
'31


Dinsd.


2 Aug. '32


Woensd. 3 '32
Dond. 11 '32


.'31 Woensd. 17 '32
.ug. '31 Dond. I Sept. '32
. '31 Vrijd. 2 '32
ept.'31 Vrijd. 30 '32


1 Oct. '32
3 '32


Dond. 21 Sept. '33


Zond. 24
Maand. 10 '32 Zaterd, 30
Zaterd. 15 '32 Dond. 5
Zond. 16 ,, '32 Vrijd. 6
Zaterd. 22 '32 Dond. 12
Zond. 23 '32 Vrijd. 13
Zond. 30 '32 Vrijd. 20
Maand. 31 '32 Zaterd. 21
Maand. 28 Nov. '32 Zaterd. 181
Dinsd. 29 '32
Woensd.30 '32 Zond. 19
Zaterd. 24 Dec. '32 Woensd. 13
Woensd.28 '32 Zond. 17
Dond. 29 '32 Maand. 18
Vrijd. 30 '32 Dinsd. 19
Zond. 8 Jan. '33 Dond. 28
Vrijd. 27 '33 Dinsd. 16
Zaterd. 28 .. '33 Woensd.17
Zaterd. 11 Febr.'33 Woensd.31
Zond. 26 '33 Dond. 151


'33
S'33
Oct. '33
S'33
S'33
'33
S'33
S'33
Nov. '33

'33
Dec. '33
'33
'33


Maand. 10 '34
Woensd.12 '34


Woensd.19
Maand. 24
Dinsd. 25
Maand. 1 Oct.
Dinsd. 2
Dinsd. 9
Woensd. 10
Woensd. 7 Nov.


Dond.
Zond.
Dond.


S'33 Vrijd.
S'33 Zond.
Jan. '34 Vrijd.
'34 Zaterd.
'34 Zaterd.
Febr. '34 Zond.
Maand.
Zond.
Maand.
Dinsd.


8 ..
2 Dec.
6 .


7 .. '34
16 .. '34
4 Jan. '35
5 ,, '35
19 .. '35
3 Febr. '35
4 .. '35
17 ,. '35
18 ,, '35
5 Mrt. '35


Maand. 27 '33 Vrijd. 16 '34 Woensd. 6 .. '35


Dond.
Zond.
Maand.
Dinsd.
Maand.
Dinsd.
Maand.
Dinsd.


9 Mrt. '33
12 '33,
13 '33
14 '33
27 '33
28 '33
10 April '33
11 '33i


Woensd.12 .. '33

Maand. 17 '33
Dinsd. 18 .. '33
Woensd. 26 '33
Dond. 27 '33
Woensd. 10 Mel '33
Zond. 14 '33
Dond. 25 '33
Vrijd. 26 '33
Woensd.31 '33
Dond. 1 Juni '33
Zaterd. 24 '33
Zond. 25 '33
Dinsd. 11 Juli '33

Zond. 23 '33
Maand. 24 '33
Dinsd. 1 Aug. '33

Maand. 7 '33
Dinsd. 22 '33
Woensd.23 '33
Woensd.20 Sept.'33


Woensd. 28 Febr. '34
Dond. 1 Mrt. '34
Vrijd. 2 '34
Vrijd. 16 '34
Zaterd. 17 '34
Vrijd. 30 '34
Zaterd. 31 '34
Zond. 1 April '34

Vrijd. 6 ,. '34
Zaterd. 7 .. '34
Zond. 15 '34
Maand. 16 '34
Zond. 29 '34
Dond. 3 Mei '34
Maand. 14 '34
Dinsd. 15 '34
Zond. 20 '34
Maand. 21 '34
Woensd. 3 Juni '34
Dond. 14 '34

Zond. 1 Juli '34
Dond. 12 Juli '34
Vrijd. 13 'd4

Zond. 22 '34
Vrijd. 27 34
Zaterd. 11 Aug. '34
Zond. 12 '34
Zond. 9 Sept. '34


Maand. 18 .. '35
Dinsd. 19 .. '35
Woensd.20 .. '35
Woensd. 3 April '35
Dond. 4 ,. '35
Woensd. 17 '35
Dond. 18 '35
Vrijd. 19 ,. '35

Woensd.24 '35
Dond. 25 '35
Vrijd. 3 Mei '35
Zaterd. 4 .. '35
Vrijd. 17 ., '35
Dinsd. 21 ., '35
Zaterd. I Juni '35
Zond. 2 .. '35
Vrijd. 7 ,, '35
Zaterd. 8 '35
Maand. 1 Juli '35
Dinsd. 2 .. '35
Dond. 18 .. '35

Dinsd. 30 .. '35
Woensd.31 .. '35
Dond. 8 Aug. '35

Woensd.14 .. '35
Dond. 29 '35
Vrijd. 30 '35
Vrijd. 27 Sept. '35


M m


d

d
d


Dond.
Dond.

Vrijd.
Maand.
V7 d3


Maand.
Dinsd.
Woens.
Woensd.
Dond.
Woensd.
Dond.
Vrijd.


Woensd. 8
Dond. 9
Vrijd. 17
Zaterd. 18
Vrijd. I
Dinsd. 5
Zaterd. 16
Zond. 17
Vrijd. 22
Zaterd. 23
Maand. 15
Dinsd. 16
Dond. 2

Dinsd. 14
VWoensd. 15
Dond. 23


A


11 S




I I


Deertig Jaren.


Men kan zich nauwelijks voorstellen, dat ook een cou-
rant een leven doormaakt, en, telkens ouder wordend, een
lbepaalde overtuiging om zich verspreidt, maar evenzeer
door een bepaalde overtuiging, die, moeilijk in haar oor-
;:aken te speuren, toch duidelijk als ..tijdgeest" bemerkbaar
is, geleid wordt. Het moet voor de Redactie van een blad
merkwaardiger nog zijn dan voor een mensch om op zijn
ontwikkelingsgang terug te zien; want terwijl voor den
mensch alleen ziin individueele lotgevallen en eigenschap-
pen belangrijk zijn, komen in de courant die van vele indivi-
duen te zamen. Daardoor vindt men in haar jaargangen de
geschiedenis van een bepaald tijdperk zoo volledig weer-
gegeven, als dit met haar lezerskring, haar richting en haar
uitgebreidheid van berichtgeving overeenkomt. En just
hierom is het jubileum van een courant niet alleen een geluk-
wensch, maar ook een beschouwing waard.
Wie een bepaalden tijd doorleeft, overweegt gewoonlijk
niet, dat hij ,,geschiedenis" meemaakt. Een later geslacht
echter zal ons benijden, dat wij getuige zijn geweest van
gebeurtenissen. die op lange tijden invloed zullen blijven
oefenen. Voor het Joodsche volk beteekent zonder twijfel
bet jaar der Balfour-verklaring evenveel zij het in ande-
ren zin als het aanvangsjaar van den opstand der Macca-
beeen. Maar gelijk steeds in de historic een gebeurtenis niet
op zich zelf of onverwacht geschiedt, maar gevolg is van
talrijke feiten en invloeden, die er aan zijn voorafgegaan,
zoo is ook de Balfour-verklaring resultante van merkwaar-
dige stroomingen, die er heen hebben geleid.
De laatste veertig jaren hebben aan het Joodsche volk


een volkomen ander aanzien gegeven en dat zal zeker te
bespeuren zijn, indien men den eersten jaargang van het
Centraalblad met dien van 1924 vergelijkt. Toen een sterk
geloof in de mogelijkheid van gelijke rechten voor Joden
met hun medeburgers, een sterke politiek- liberalal" stroo-
ming, die daarop gericht was; toen het begin van afval van
de orthodoxie, die, omdat het Joodsch gevoel zich nergens
anders kon uiten, tegelijk een afval van het Jodendom, een
uittreden uit de rijen der Joodsche workers beteekende;
toen angstvalligheid om Joodsche aangelegenheden naar
buiten te dragen en een bekrompen belangstelling voor kille-
politiek en de kleine aangelegenheden van een engen kring;
toen gebrek aan contact met de Joden in andere landen, ont-
wikkeling van een uiteraard beperkt Jodendom binnen de
toevallige grenzen der verkregen woonplaats; toen gebrek
aan litteratuur, die uitging boven het verleden en zich bezig-
hield met den toestand van het Joodsche volk in den toen-
maligen tijd. Men denke, om zich dit met name voor Neder-
land voor oogen te stellen, eens aan de opschudding, die
vijf-en-twintig jaren geleden de opvoering van Heyermans'
Ghetto verwekte, terwijl wij nu van Joodsche tooneelstukken
oververzadigd zijn en in Frankrijk de litteratuur over Joden
een mode-artikel is geworden. Of men leze eens het eerste
hoofdstuk van Carry van Bruggens ,,De vier jaargetijden"
om zich bewust te worden, hoe ver in vroeger dagen Oost-
Europa lag voor den Nederlandschen Jood en hoe vreemd
de toestanden daarginds. ondanks al zijn medelijden. hem
schenen. Van een geestelijken band met Palestina was, al-
thans hier, evenmin iets te bespeuren; men gedacht het in


I Kent U de PATHE-BABY?
De PATHI-BABY Is de klelnste huls.
4 r bloscoop, de vrucht van een dertig-jarige
ondervinding.
4 ) KOST SLECHTS f 65.-
SFILMS, onbrandbaar, f 1.25 4
| Hot Opname-Apparaatje, met
4 IIobjectlef f. :3.5, in leerentasch 4
Saen met IJzeren statlef f 70.-
<> I Verkrljgbaar bij alle goede Fotohandelaren I
<> Vraagt Inlichtlngen aan


t PATHE-BABY
4< AGENTSCHAP VOOR NEDERLAND EN KOLONIEN: 4'

4 Raadhuisstraat 42 AMSTERDAM Telefoon 49790
< 0 < 10

444444= 44 44--4 44444 444444*





het gebed en in offergaven, wier object in een verwijderde
wereld leefde. Zangwills ,,Children of the Ghetto" was
ons een openbaring, niet alleen om de humor en de fijnheid
van vertelling, maar ook omdat de figure, die ons eerst
onwezenlijk leken, langzamerhand vorm en gestalte voor
ons kregen en van ons eigen vleesch en bloed bleken te zijn.
Wij kunnen ons dat alles nauwelijks meer voorstellen.
Nu kennen wij niet alleen onze Joodsche vrienden over de
geheele wereld, maar ook hun gedachten, hun gewoonten,
hun litteratuur. Nu is voor ons het Jodendom en onze Jood-
sche belangstelling geenszins tot Nederland beperkt; zij
overziet alle landsgrenzen en de Jood, die uit Warschau of
Baku tot ons komt, heeten wij eventjes welkom en spreken
dan met hem, alsof wij elkaar jaren kenden. Nu verbinden
ons tientallen gemeenschappelijke belangen: de opbouw van
Palestina, de zorg voor de kinderen in de Ukraine of voor
de ,,gestrande" vluchtelingen, de mogelijkheid van her-
nieuwde emigratie naar Amerika; en als wij daarover zijn
uitgepraat, komen wij tot de geestelijke waarden, die wij
gemeen hebben en waarover wij nooit uitgepraat raken:
de Hebreeuwsche litteratuur, de nieuwe jeugdbeweging, de
herleving van het mysticisme, de invloed der Jeruzalemsche
Universiteit. en zooveel meer. Misschien dan. als wij bileen
zitten in zulk een nationalen ,.inter-nationalen" kring wor-
den wij ons even bewust van de verandering, die heeft
plaats gegrepen, en voelen wij het geluk in dezen grooten
overgangstijd te leven. Maar dan vinden wij het al weer ge-
woon, indien wij lezen, dat weer een jonge man uit Hol-
land naar Palestina vertrokken is, en wenschen hem in ge-
dachten geluk en benijden hem...... een oogenblik: want
het is niets nieuws meer. En wij bedenken nauwelijks, dat,
indien dit voor veertig jaar gebeurd was, alle Joden van zijn
woonplaats hem 6f voor krankzinnig zouden hebben ge-


houden 6f hem gezamenlijk uitgeleide zouden hebben ge-
daan en een week lang over niets anders zouden hebben ge-
sproken en elk bericht omtrent zijn reis met spanning zou-
den hebben gevolgd en oververteld.
Wat is oorzaak van deze verandering? De algemeene
wijdere belangstelling in vraagstukken, die buiten den en-
gen kring gaan? De reactie op een angstvallig vasthouden
aan het verleden, en de wijdere blik op de toekomst? De ver-
betering der economische en social verhoudingen, die ook
den ,,gewonen man" recht van medespreken en grooten
invloed gaven en daardoor de algemeene volksidee hielpen
verbreiden? De bewustwording van de werkelijke rechten
van den Jood, de rechten op een eigen volksbestaan? De
versterking van het anti-semitisme, die leidde tot trots op de
door anderen verachte toekomst en het oog deed richten
naar een eigen woonplaats in het oude land?
Kies geen van deze oorzaken afzonderlijk, maar neem ze
alle te zamen. En voeg er bij degene, die voor u persoonlijk
gelden of die u van elders bekend zijn. Uit vele draden
is deze verandering in veertig jaren samengeweven; maar
het complex van deze alle ligt in de richting van het Oosten,
van Palestina.
.D COHEN.


OP HET COLLEGE VAN PLRNTKUNDE. I
Sr~ijne Heeren 1
I Ik heb een eigenaardig blad ontdekt. Een blad, dat
R namelijk nooit verdort. Integendeel, ik heb qeconsta-
teerd, dat het na veertig Jaar voortdurend in frischheid
en sappigheid toeneemt B
j Dat lad, mijne heeren, heet: Cenlraal Blad! 11
a- ---- -


SVERHUIZINGEN ONDER GARANTIE

.. (00K PER AUTO-TAPISSIERE, WAARBIJ
HOTEL- EN VERBLIJFKOSTEN MEESTAL
VERMEDEN KUNNEN WORDEN.)


BEWAARPLAATSEN

VOOR INBOEDELS

IN EIGEN,GEHEEL VAN BETON OPGE-
S. TROKKEN GEBOUWEN, WELKE AAN DE
SHOOGSTE EISCHEN DOOR DE AMSTER-
SA DAMSCHE BRANDWEER GESTELD, VOLDOEN

S. VERPAKKINGEN VOOR
I* OVERZEESCHE GEWESTEN

GENERAAL-AGENTEN
VOOR AMSTERDAM VAN HET
INTERNATIONAL MEUBELTRANSPORT-VERBAND TE BERLIN
KANTOOR EN BEWAARPLAATSEN: AMSTELDIJK (EINDPUNT LIJN 4) TEL. 22195, 22087
1 il l il I =I= IIl-l-... II IIl l e II l IIIIl l l l II II II II- _


i







Tizrac)isme.


Zoo lief het mlj is, de hier volgende gedachten sinds jaar en
dag te zeggen en telkens wedr te zeggen, zoo aangenaam is het
mij, ze neer te zetten in uw gedenkboek, waar ze naar ik ver-
wacht een standvastiger plaats zullen behouden, dan in de
gewone wekelijksche nummers.
In uw gedenkboek, dat een belangrijke period zal bekronen
van uw Blad, het ,,Centraalblad voor Israelieten in Nederland",
waarin ik, reeds in de eerste helft dezer period plaats heb ge-
vonden voor de verkondiging dezer mijne'denkbeelden. Met ge-
noegen denk ik terug aan dezen tijd van strijd en even. In dank
grijp ik de gelegenheid aan, om ook in uw gedenkboek verte-


genwoordigd te zijn. En uw
toe met steeds stligenden
bloel, tot uw vreugde en


welvaart en tot hell van
het Jodendom.

,,Wir sind ein Volk, ein
Volk", heeft Herzl gezegd.
Komt deze ontdekking toe :
aan Herzl?
Het is ten eenen male geen
ontdekking. Het is alleen
maar het registreeren van
een feit.
Maar bij Herzl was hetwel
een ontdekking. En ook voor
zijn tijdgenooten. Want er
was toen een hiaat in de Jood-
sche geschiedenis. Die ge-
schiedenis immers is samen te
vatten in deze paar woorden:
van Erets-Israel naar Erets-
Israel. De v66r-Herzlsche
period echter was uit de rich-
ting. Daarom was het terug-
vinden van het Volk voor
Herzl en zijn tijd een ontdek-
king, en het terugvinden van
den weg naar Zion een
tweede.
En daarmede werd de richting
nis hersteld.


Sblad wensch ik een nieuw tijdperk


verbizonderd, dan is het zeker de Joodsche. Niet enkel om
den bloede en vanwege zijn rasmerkteekenen. Evengoed om
zijn typisch geestelijke verschijnselen. Alles bij elkaar heeft
mede zijn geschiedenis gemaakt. En zijn geschiedenis heeft
wederkeerig dit alles te zamen in de groep versterkt, prae-
gnanter uitgebeeld, vereeuwigd.
Het historisch-joodsche Volk als groep is met het Mono-
theisme in de menschheid getreden. Monotheisme is niet
enkel de Eenheid Gods buiten de wereld om, en de wereld


dan ook buiten de Godheid.


N' / ,: ,'/ srcj.''. ,:,.. ,, ,.'P ". --

Onirhlmlielng p c /k g/,'id in ooor blina Ireder dol.
Ondc'rtis can do Eagere lot de 'oogascbool.
Or,,'idr'g ook coor al// TCincbniscb Exa~ nns
C'rac-tge bulp der Tocest.n Onbeperkt oragenrecbf.
'.el'angrnk prL'specli.s Onh'chinge'n grais
'- ,, I 'cifenl b hp / k ,U S." ---
Beliegrachl 30 cTelefoon 33044 mrnlerdam

MW -






I F I_


9Wk.r dan 500 orplidirgen r
9W/hr dan 100 volladig b'oocgde cn gproutneerde leararen
(Ti mleweftn rin lid van examencommniJi j)
_- _


Maar het is de Eenheid der
Schepping, Menschheid, Ge-
schiedenis, door en in God.
Hij eenig Absolute.
Hiermede vereenzelvigd,
heeft het Joodsche Volk in
de menschheid gestaan en
is het door de wereldge-
schiedenis geschreden. Dat
is zijn merkteeken en het
zegel zijner cultuur. Dat is
Volk-en-Leer als Eenheid.
Plaatselijk geconcentreerd is
deze Eenheid met Erets-
Israel vereenzelvigd. Wie
in historischen zin Joodsch-
volk zegt, zegt ook Joden-
dom. En wie Jodendom zegt,
zegt ook Palestina.
Het Joodsche volk is zijn
plaats in de menschheid
alleen waard met dat, wat
het onderscheidt. Just enkel
met de kenteekenen, die
andere groepen niettypeeren.
In deze hare groepen immers
is de menschheid gediffe-
rentieerd. Haar algemeene
beschaving zal de som van


der Joodsche geschiede- de beschavingen aller groepen moeten zijn.
De Jood kan alleen in de Jodenheid, den Kelal-Israel, tot


En dat is de grootsche daad van Herzl.
Over het begrip Volk valt veel te twisten, vooral als het
om de percieze omlijning gaat. Maar dat er afzonderlijke
nienschheids-groepen zijn, die, onderling verschillend, ieder
hun eigen merken dragen, zal moeilijk te bestrijden zijn.
Ze behooren allemaal tot de menschheid, vormen samen
deze, en hebben er allemaal, ieder op zijn eigen wijze, wat
te doen. Ze bezitten elk een eigenschap, een aanleg, een
kracht, een typisch menschheidselement, dat goed en noo-
dig is voor het geheel, een onmisbare factor voor het gan-
sche. Elk is een individualiteit, behoort een karakter te zijn.
En als er 66n menschengroep bestaat, die als een bizon-
dere is gekarakteriseerd of als een gekarakteriseerde is


zijn volle waarde komen, de Jodenheid zich alleen in het
Jodendom uitleven, en Jodenheid met Jodendom alleen
bloeien in Erets-Israel. En het historisch gemerkte Israel zal
alleen in Erets-Israel aan de menschheid zijn vollen tri-
buut geven. De tribuut van het Joodsche volk is nooit een
geringe geweest. Zij zal natuurlijk en normal, dus het
grootst en nuttigst zijn, als Volk-en-Land-en-Leer weer een
concrete 66nheid zullen vormen.
Dat is Mizrachisme.

S. PH. DE VRIES Mz.


M I


(73t I)ar


0176 ddr06 /







Deertig ......


Een der getallen van heilige geheimzinnigheid. Door heel
den bijbel loopt zijn symbolieke draad. En hij heeft zich
weten samen te even met het Jodendom.
Veertig dagen en nachten duurt de zondvloed-regen.
Veertig dagen duurt de balseming van Jacob's lijk. Veertig
dagen en nachten en dat driemaal wijlt Mozes op
den Sinai. Na veertig dagen komen de verkenners
van het heilige land terug. Veertig dagen lang daagt
Goliat het Joodsche leger uit. Veertig dagen en nachten
achtereen loopt Elia, om den
Choreb te bereiken, Veertig
dagen moet Ezechiel, lig-
gend op zijn rechterzijde,
de zonde dragen van het
Huis van Juda. Veertig
dagen geeft Jona den Nine-
vieten tijd om zich te be-
keeren.
Veertig jaren moet Israel
zwerven, om zijn wantrou-
wen in God te boeten.
Veertig jaren heeft het
heilige land rust van zijn
vijanden, na Othniels op-
treden en eveneens veer-
tig jaren tengevolge van
Debora's beleid. Maar
veertig jaren moet het lijden
door de Philistijnen, al-
vorens Simson het bevrijdt.
Veertig jaren zal Egypte
verwoest blijven en dan zal
het weer wonder de volken
worden opgenomen, voor-
spelt Ezechiel.
Veertig jaren was Izak,
toen hij Rebecca huwde en
Esau, toen hij Judit nam.
Veertig jaren was Elie
rechter over Israel. Veertig
jaren was David koning en
eveneens veertig jaren zijn
zoon Salomo.
Veertig duizend soldaten
telt Josua's leger, dat het A
heilige land veroveren zal.
Veertig duizend soldaten
had Debora gerekend in
het veld te kunnen brengen tegen Jabin, koning van
Chatsor.
Op veertig zilveren voetstukken rustte het heiligdom in
de woestijn aan de Zuidzijde en op evenveel aan de Noord-
zijde. De waschvaten in Salomo's tempel hielden veertig
,,bat" in. En ook in Ezechiel's vision van den derden tem-
pel speelt het getal veertig mee.
Bij de straf der geeseling wordt veertig genoemd als het
maximum aantal slagen van Uin straf. En alhoewel de
mondelinge wet het aantal op negen-en-dertig heeft be-
paald en de schriftelijke wet zich ook zoo zou kunnen la-
ten lezen, is toch het getal veertig onmiskenbaar met een
bedoeling vastgelegd.
Ditzelfde geldt voor de vermelding in de Mischna van
het aantal ongeoorloofde werkzaamheden, die op Sabbath
verboden zijn. Het zijn er negen-en-dertig. Maar de


r



I


I
I
i



B


Mischna zegt: veertig min 6~n, dezelfde uitdrukking die zij
bezigt voor de zoo even vermelde geeselslagen.
Vermelden wij ook nog de typische indeeling der leef-
tijdsgrenzen in de Mischna, waarbij gezegd wordt: als men
veertig jaar is, komt het verstand.
De getallen-symboliek houdt in allereersten oorsprong
verband met de getallen-verhouding in het wonderlijke,
menschelijke lichaam, hetzij met die van het bestaande
lichaam zelf, hetzij met de vorming van het allengs ont-
staande en groeiende cor-
pus. Welke rol veertig
hierbij speelt, is niet concreet
te zien. Ze light buiten het
bereik der waarneming en
wel op het psygologisch
gebied der biologische over-
j levering. De Talmud, die
0 ook op dit gebied een zeld-
zame expertise aan den dag
SIlegt, heeft de waarheid der
bewering aangedurfd, dat
veertig dagen na de eerste
vorming van het kind de
ziel in het lichaam stijgt.
En daarmee is dan de
heele opbouw van het ge-
tal veertig als symbolische
verschijning duidelijk.
Het is het getal der
lichamelijke loutering, die
noodzakelijk de intocht der
ziel vooraf moet gaan. En
waar straf aan mensch en
volk niet anders dan als
loutering bedoeld is, be-
grijpen we volkomen het
getal veertig bij zondvloed,
woestijn-ballingschap, gee-
seling en Sabbath-over-
treding en alle verdere hier-
boven aangehaalde voor-
beelden, waar het begrip
straf of boete inhaerent is.
Dan is dus het getal
veertig de fundamenteele
ondergrond van de mensche-
lijke heiligheid, waarmee
dan de voorbeelden van


bouw en fundatie des heiligdoms eveneens hunne beteekenis
verkrijgen. Daarmee begrijpen we dan ook, dat de mensche-
lijke leeftijdseinder van veertig jaar de grens is van het
zoekend geworstel naar een begripvaste overtuiging.
In dit verband herinner ik ook nog aan de opmerking van
den Talmud, dat veertig dagen v66r iemands geboorte zijn
huwelijkskeuze gepredestineerd wordt.
Misschien mag ook de ethymologische beteekenis van
,,arbang en arbangiem" hier meespreken, daar dit woord
het begrip ,,paren" aangeeft, dus de paring van lichaam en
ziel.

Deze kleine beschouwing zij opgedragen aan het veer-
tigjarig bestaan van het Centraalblad voor Israelieten in
Nederland, dat ik hieraan den wensch toevoeg, dat deze
veertigjarige period van worsteling en zoeking naar den


I I


















Parketvloeren



Eerste Amsterd. Parketvloerenfabriek

,,' VLOERENHUIS"

AMSTERDAM
Vaartstraat 19, Telefoon 26092

FILIALEN:

's-GRAVENHAGE
Anna Paulownaplein 16, Telefoon 10311

GRONINGEN
F" DUURSMA, AUKES & Co.,
Winschoterdiep WZ. 17


opklimmenden weg en opstrevenden wil in het unieke Hol-
landsche Jodendom voor goed de ziel moge gevonden heb-
ben van alle Hollandsche Joden in en buiten ons klein-
Palestina!
Rabbijn Dr. M. DE HOND.



De beteekenis van Iet ,,Centraal Blab".
Er is met de Joden Jets eigenaardigs. Men vindt hen in
nagenoeg elk land en overall waar zij wonen zijn zij goede
staatsburgers en hebben zij hun geboorteland lief, in niet
mindere mate dan de overige ingezetenen. Zeer zeker is
dit in de West-Europeesche landen het geval. Ook en
vooral in Nederland. De Joden in dit land zijn Nederlan-
ders in de volle beteekenis des words. Zij zijn hier even-
min ,,gasten" als de afstammelingen van Leicester's
Schotsch Legioen, als de nakomelingen der Fransche
refugids, of als de talloozen, wier vaders of grootvaders
Duitschers of Belgen waren. Zij zijn burgers van het land,
waar zij en hunne voorouders nu reeds drie eeuwen en
langer gevestigd zijn, volledig en zonder voorbehoud. Een
Jood van andere nationaliteit is voor hen even goed een
buitenlander, als een vreemde niet-Jood.
Maar toch is er weer iets, dat de Joden van alle landen
aan elkander verbindt en hen tot breeders en zusters maakt.
Wat dit is: ras, afstamming, godsdienst, herinnering aan
vroegere vervolging en verdrukking, mede-voelen van de-
zelfde dingen nu het is waarschijnlijk een mengsel van
alle deze en nog andere, waarvan het eene bestanddeel het
sterkst op deze, het andere het meest op gene inwerkt. Het
is echter hier niet de plaats om deze quaestie te behandelen
en ik zou er mij bovendien niet bevoegd toe achten. Vol-
doende is het, vast te stellen dat deze gevoels-samenhang
bestaat en op allerlei wijzen tot uiting komt, vooral sedert
het Zionisme zijn onmiskenbaar sterken invloed op de
Jodenheid der geheele wereld begon uit te oefenen. In de
plaats van het tot sleur geworden woord, is nu ge-
komen de levende daad. Het onbestemde gevoel van broe-
derschap is vervangen door international samenwerking
vool wel-begrepen concrete doeleinden. Sterke, met elkander
verband houdende international organisaties werken met
gespannen kracht aan het verschaffen en inrichten van een
veilig tehuis voor de meest verdrukten en vervolgden, voor
de rampspoedigsten van het Joodsche ras.
Dit alles heeft ook aan de Joodsche pers eischen gesteld,
nieuwe wegen voor haar geopend, een breede taak voor
haar geschapen.
Uit de jaren mijner jeugd herinner ik mij, dat elken
Donderdagmiddag aan het ouderlijke huis bezorgd werd
hetgeen men ,,het Joodsche blaadje" noemde; op den Sab-
bathdag bestudeerde mijn vader het lang en diep. Hoe het
heette, kan ik mij niet meer herinneren, doch wel weet ik
nog, dat de redacteur of uitgever Roest heette en op de
Jodenbreestraat gevestigd was. Toen ik den schooltijd
achter den rug had, zag ik het wel eens in. Voor zoo ver
mijn geheugen strekt, vond ik den inhoud niet zeer belang-


VAN VEEN's Theesalon
DAMRAK 90.


I


~swr


I


APA


..





weekend, al wil ik onmiddellijk toegeven, dat mijn journa-
listiek onderscheidingsvermogen destijds zeer ver beneden
pari genoteerd most worden. Hetgeen ik er in die verre
dagen in vond, bestond uit slappe, huisbakken feuilletons
uit het Joodsche huiselijke leven, onbelangwekkende be-
richten uit binnen- en buitenland, saaie artikelen over theo-
logische en Joodsche onderwerpen, onbenullige opkamme-
rijen van dilettanten-vereeniginkjes, alles gespeend van
oorspronkelijkheid, conventioneel van vorm, stiji en taal.
Het zal waarschijnlijk aldus geweest zijn, omdat er in de
wereld der Joden geen bodem was, uit welken iets anders
dan zulk armelijk gewas opschieten kon. Wijlen de heer
Roest moet, zoo vernam ik later althans, een bekwaam, zelfs
een geleerd man geweest zijn. Doch zelfs de bekwaamste en
geleerdste schrijver kan geen levende journalistiek maken
uit doode stof.
Het vermoeden is niet gewaagd, dat het met de overige
,,Joodsche krantjes" niet veel better gesteld zal zijn geweest
in die vervlogen tijden. Doch het is, zooals ik reeds zeide,
sindsdien anders geworden in de international gemeen-
schap der Joden; en nu is de vraag: heeft het tegenwoordige
Joodsche pers zich in overeenstemming daarmede ont-
wikkeld.
In hare algemeenheid ben ik niet bij machte deze vraag
te beantwoorden. De Joodsche pers in haar geheelen om-
gang ken ik niet. Het leven is kort en men kan het niet be-
steden aan ene enkele zaak. Het e&ne Joodsche blad, dat
ik wel ken en sinds ettelijke jaren geregeld lees, is dat, het-
welk thans zijn 40-jarig jubileum viert.
Het zal voorheen, vrees ik, wel weinig anders zijn ge-
weest dan de rest. Doch het heeft de teekenen des tijds ver-
staan en het is geworden een blad, waarin het moderne
joodsche leven zijne voile weerspiegeling vindt. Het wordt
goed geredigeerd en heeft bekwame medewerkers. Het
chroniqueert alles, goed en volledig, dat de Joodsche geest
wrocht, dat de Joodsche daad volbrengt. Het brengt den
orthodoxen lezer hetgeen hij aan stichting en voorlichting
behoeft. Het stelt voor onze oogen hetgeen Joodsche ge-
leerden, schrijvers en kunstenaars onderzoeken, scheppen
en beelden. Het maakt den arbeid en de daden der Zionis-
tische oranisaties voor ons aanschouwelijk. Alles wat er
gist en bruist, woelt en werkt in de wereld der Jodenheid
leert het ons kennen.
Het is aldus een stevige schakel in den keten, die de
Joden van alle schakeeringen omvat en bijeen houdt het-
geen het beste is, dat men van een blad als dit zeggen, de
hoogste lof, die men het brengen kan. En niets beters kan
men het toewenschen, dan dat het aldus op de hoogte van
zijn taak moge blijven, nadat men het dank gebracht heeft
voor hetgeen het tot heden schonk.
Laren, November 1924.


Y"-j^L^..


II I I l I I | l I r i i I| i ] ,i

OPGERICHT 1879 ABM OPGERICHT 1879
Grootste en best gesorteerde magazijnen in Nederland
voor
Dames- en Heeren- Mode-Artikelen
HUWELIJKS-UITZETTEN EN
INDISCHE UITRUSTINGEN

AuBoN MARCHE-A.DEVRIES&ZONEN

S,,


KAS-VEREENIGING
Opgerlcht 1865
AMSTERDAM

Kapitaal f 7.500.000.- Reserves f 1.500.000.-
DEPOSITO'S
Administratie van Vermogens, Rekening-Courant
INCASSO'S
Bewaring van Fondsen voor derden, Coupons
SAFE-DEPOSIT


~--------~~--~ I


I- -- -


I


i







Cen oluctltige terugblik.


Hoe zich de toestanden in ons Jodendom
in 40 jaren wijzigden. Veranderingen in
ons Kerkgenootschap. Israel en Oranje.
Een vluchtige terugblik op feiten, die sedert de oprichting
van het Centraalblad voor Israelieten plaats vonden, leert
ons, dat vele toestanden zoowel hier als elders veranderd
zijn. Weemoedig staren we allereerst de velen na, eertijds
sieraden voor land en volk in het algemeen en voor het
Jodendom in het bijzonder, die in den loop der jaren den
tol aan de natuur moesten betalen. In de positive en in het
optreden der Jodenheid is niet alles bij het oude gebleven.
lets is echter onveranderd gebleven: het streven n.l., om
de waarachtige beginselen des Jodendoms binnen onze ge-
westen te handhaven. Eere onzen Opperrabbijnen en Rab-
bijnen en niet het minst wijlen Dr. Diinner, die allen fier
op den bres stonden, om godsdienstzin te bevorderen en
het Jodendom tegen aanvallen te beschermen. De weder-
bezetting van alle Opperrabbinaten is het sprekend bewijs,
dat op cecstlilike leading wel prijs wordt gesteld. Wijlen de
heer D. Abrahams heeft met zijn krachtig, succesvol aan-
sturen op die wederbezetting nuttigen arbeid verricht.
Alleszins, de gelederen der getrouwen aan geloof en
traditie zijn wel gedund. Maar vooral in deze dagen be-
speuren wij opleving van Joodsche bewustzijn, naast de
zucht om wet en leer te beoefenen, om historic en cultuur te
bestudeeren.
In tal van gemeenten werden fraaie bedehuizen en doel-
matige gebouwen voor de bestudeering van Bijbel- en


Joodsche wetenschappen opgericht. In onze gemeente zul-
len in sommige wijken eerlang nieuwe bedehuizen verrijzen.
Aan twee joodsche bijzondere scholen worden bereids door
de Ned. Isr. Hoofdsynagoge alhier subsidien verleend.
Het saamhoorigheidsgevoel is ook door het streven der
Zionisten en Mizrachisten toegenomen. Voor de beproefden
in het binnenland, maar ook voor dezen buiten de grenzen
van Nederland is merkbare belangstelling opgewekt. Het
verzet tegen de Zionisten is niet meer zoo hevig als voor-
heen. Waar het den opbouw van het H. Land betreft,
werken Joden van verschillende richtingen samen.
Binnen onze kringen is verschil van inzicht op algemeen
politiek gebied duidelijk tot uiting gekomen. De Joden, die
zich voorheen wonder de vanen van een bepaalde politieke
partij schaarden, zijn in dit opzicht verdeeld.
Velen behooren tot de partij, die aanvankelijk stelselmatig
den klassenstrijd aanwakkerde, doch nu meer en meer begint
in te zien, dat slechts langs evolutionairen weg verbetering
van maatschappelijke misstanden bereikbaar is. Enkelen
staan in de e rij eener partij, die een gewelddadigen omme-
keer van alle economische verhoudingen niet schuwt. Te
midden dezer voorheen ongekende toestanden, die menigeen
angst en vreeze deden koesteren voor de reputatie onzer
geloofsgenooten, steeds geroemd om hun gehechtheid aan
land en Regeering, heeft ons Kerkgenootschap een merk-
bare herziening ondergaan.
Door een uitbreiding van de bevoegdheid van ons Kerk-
genootschap en verbetering zijner finantien, is het mogelijk


VOETLIJDERS.
Pijnlooze behandeling van
eeltzweren, likdoorns enz.
door vakkundige pedicure.
Dagelijks 1-8, ook Zondags.
Behandeling desgewenscht
aan huis.
P. DE ROOIJ.
Ex-Boofdverpleger, dipl. Witte Kruis
v. Musschenbroekstraat 15
b/h W.-P. station
AMSTERDAM
Telefoon 51228
MASSAGE INRICHTING


GOEDE Zlet htlr de BILLIJKE
WAAR vler sttlregels PRIJZEN
waarop de grondslig onzer zaak
Sede r t 1806 gebaseerd is.
PROBEERT U HET OOK EENS ?
N.V. Thee- en Koffiehandel
JW. SMITTen J.J. STERCK&Zn.
VLUGGE Toreniteg 3 I NETTO
BEDIENINO AMSTERDAM IGEWICHT


ofi n' Room ot r wordt special bereid, 8n wel bij Roomboterfabrieken, die

H0oo l n's Ro m bl er gerechtigd zijn tot ht voeren van het Rijksbotermerk,





i





geworden tal van nuttige instellingen te steunen, het Ned.
Isr. Seminarium better dan voorheen in staat te stellen zijn
verplichtingen na te komen en een verbeterde materieele
en moreele positive van de leeraren en godsdienstonderwijzers
te garandeeren, waarop de sedert jaren opgerichte Onder-
wijzersbond ,,Achawah" onvermoeid heeft aangestuurd.
Het aantalnuttigeinstellingenislegio. Zijbeoogeneensdeels
steun aan misdeelden, ongelukkigen
en lijdenden, anderdeels versterking
van godsdienstzin en verbreiding
van Joodsche kennis en wetenschap.
Om slechts enkele te noemen zij
hier herinnerd aan de oprichting
van het Apeldoornsche Bosch, de
Joodsche Invalide,deBerg-Stichting,
Misgab Lajjeled, de Rudelsheim-
Stichting, de inrichting voor zuige-
lingen, de Centrale organisatie voor
de godsd. en moreele verheffing
der Joden, de Vereeniging tot
Steun van het Seminarium, ver-
schillende weeshuizen, gestichten '
voor oude lieden, enz., enz.
Het Ned. Isr. Ziekenhuis te Bezoek Koninklijke Fi
Amsterdam nadert zijn voorgeno-
men grootsche uitbreiding. Het belooft door zijn ver-
volmaking der verschillende medische afdeelingen een sieraad
voor ons land te worden. Uit alles blijkt glashelder, dat Neer-
lands Israel zich door altriiisme blijft kenmerken en zich van
zijn hoogere plichten als volk en stam G. z. d. bewust blijft.
Velen onzer geloofsgenooten kwamen tot de hoogste col-
leges van Stad- en landsbestuur, rechtspraak en wetenschap.


am


Ook op het gebied van kunst en letteren konden we ze
ontmoeten. Niet weinigen oogstten ook op ander gebied
lauweren. Tot ontwikkeling van handel, industries en nijver-
heid droeg menigeen onvermoeid het zijne bij. Op het ge-
bied der diamantindustrie, voor onze gemeente van zooveel
beteekenis, is langzamerhand een betere verhouding ont-
staan tusschen de verschillende partijen, mede tenge-
volge van [de oprichting van den
Algemeenen Diamantbewerkers-
bond en den Bond van juweliers.
De Regeeringsvorm in ons land
bleef onveranderd. In tijden van
vrede, maar bovenal in de jaren van
nood en beproeving in de oorlogs-
jaren toonde onze Koningin
zich een ware Moeder voor al hare
onderdanen.
Ons Oranie-Vorstenhuis bleef
het symbol onzer Vrijheid in
Nederland, het land van groote
verdraagzaamheid, terwijl elders de
Jood in menig land in zijn streven
naar rust en veiligheid en in het
ilie Groote Synagoge. volbrengen zijner godsdienstplichten
belemmerd werd.
De zelfbewuste Nederlandsche Jood weet dit te waar-
deeren. Vaderlandsliefde, burgertrouw en gehechtheid aan
het Vorstenhuis zijn immers ook Joodsche plichten!
Weldra zal het 250 jaar geleden zijn, sedert de Synagoge
der Port. Isr. Gemeente hier ter stede gebouwd werd. Wij
verwachten, dat bij de herdenking van dit feest niet onver-
meld zal blijven, hoe vooral door den geest van verdraag-


,,DE BIJENKORF" AMSTERDAM
GROOTST EN MEEST GESORTEERDE MAGAZIJN VAN NEDERLAND
72 AFDEELINGEN
LUNCHROOM LEESBIBLIOTHEEK


I ~ I


I I






zaamheid, die ook Prins Maurits bezielde, onzen het land zettelijken wil van Neerlands Koningin, die zal blijven
der onverdraagzaamheid ontvloden voorouders het ver- handhaven de traditie van Haar Geslacht en ons land
gemakkelijkt is, in ons gezegend Vaderland rust en ook op dat gebied zal willen doen blijven de poolster
verademing tevinden. Zoo der beschaafde wereld".
is het steeds gebleven! --- Bij het plechtig bezoek
Ons zweeft bij dezen L der Koninklijke Familie
terugblik voor den geest: .' aan de groote Synagoge
,,hoe wonder de regeering alhier (1 April 1924), zeide
van wijlen koning Willem Opperrabbijn Onderwij-
III de emancipatie der -, zer in zijn treffende rede
Joden in Nederland tot o.a. ,,De ceremonienvan
volle waarheid is gewor- onzen eeredienst houden
den, en hoe de Konin- ihet ons reeds als duren
gin-Moeder voor Hare plicht voor, onze dank-
Joodsche onderdanen de bare hulde en trouwe
traditioneele welwillend- gehoorzaamheid te toonen
heid van het huis van jegens Haar, die nu reeds
Orange voor Israel ten 25 jaar op zoo onvol-
volle heeftverwezenlijkt!" prezen wijze Hare zorgen
Ter gelegenheid van heeft gewijd aan de wel-
het 25-jarig jubileum onzer vaart en het geluk van
Koningin schreef de Voor- al hare onderdanen".
zitter van ons Kerkge- Bij de verschijning van
nootschap, Mr. Asscher: dit jubileumboek uiten we
,,Rond den troon van Ko- den hartgrondigenwensch,
ningin Wilhelmina zweeft dat ons geheel Vorsten-
de traditie van Haar edel huis wonder Allerhoogste
en roemruchtigr; voorge- Bezoek Koninklijke Famille Portugeesche Synagoge. bescherming een lang en
slacht. Die traditie schenkt gelukkig leven beschoren
ons de diepgewortelde overtuiging, dat iedere poging om in zij, regeerend over een volk, dat eendracht nastreeft
ons Vaderland te doen ontkiemen de giftige zaden van rassen- en dat vrede en welvaart voortdurend blijve toebedacht!
haat en geloofsvervolging moet afstuiten op den onver- A. VAN CREVELD Mz.


Een jongen gboren in 1913
tusschen :


1- 2 Januarl.
3- 9
10-16
17-23
24-30
31 Jan.-6 Febr.
7-13 Febr.
14-20
21-27
28 Febr.-6 Mrt.
7-15 Maart.
16-22
23-29
30 Maart-5 April.
6-12 April.
13-19
20-26
27 April-3 Mci.
4-10 Mei.
11-17
18-24
25-31
I juni-7 Junl.
8-14 Juni.
15-21


Wordt Bar-Mitswo in 1926 op Sjabbos:


9 January.
16
23
30
6 February.
13
20
27
6 Maart.
13
20 February.
27
6 Maart.
13
20
27
10 April.
10
17
24
1 Mei.
8
15
22
29


23 Telweis.
1 Sjewat.
8
15 .,
22
29
6 Adar.
13
20
27
6 Adar 1).
13 ,, i).
20 ,, 1).
27 1).
5 Niesan.
12
26
26
3 Ijar.
10
17
24
2 Siewan.
9
16


') 5673 war ten schikktljaar, 5686 nlet.


F


*'' II. -''


REEDERS'


Kalverstraat 94
AMSTERDAM


SPEELGOED-magazijn

- -" E
m zzI Telefoon 47296 Z


Heeft altijd iets parts


i r1,, ,, g" ,il ll, J ili ,:1;,| l t i ll b "i i Nl ,' il ; . n ; l i ':!I ',! *, ,h,, II I '. ,,;I. i v i i , ;,| ",





OVEN
B EGEER

OPGERICHT AMSTERDAM 1900
HOEK LEIDSCHESTRAAT
INGANG PRINSENGRACHT
707 A

MEUBELEN, TAPIJTEN,
POTTERY, GLASWERK,
KUSSENS, TEACOSY'S
ETC.


SB. DE BEER MSTERDAM

H. ANNO 1770 A Telefoonr "

Wijnhandel Distilleerderij 1" Klasse


BAR MITSWO-TABEL VOOR HET JAAR
5686--5687


.-




- --


Ilan bet Centraal Blab voor Isradlieten in Tleberlanb.


Ter gelegenheid van uw 40-sten verjaardag vraagt u
eene bijdrage voor uw gedenkboek, dat eene retrospective
behandeling van de feiten der laatste 40 jaren wil bevat-
ten. Ge hebt daarin een plaatsje gereserveerd voor ,,het
Joodsche Vereenigingsleven".
Sta mij toe dit te komen innemen voor den Bond van
Joodsche Instellingen van Weldadigheid en Sociale Voor-
zorg.
Onderscheidt zich het Joodsche Vereenigingsleven van
eenig ander Vereenigingsleven?
Of heeft de Hongaarsche Hooggeleerde Theodor Huzella
ook ons Joden willen toeroepen wat hij zijn artsen aanbe-
veelt ,,Vereinigt euch nicht, organisiert euch nicht, da wir
nur mit der Macht der IndividualitAt iiber die Gewalt siegen
konnen".
,,Maakt het individu onafhankelijk en sterk" zegt
Huzella, ,,dan is aan ,,Vereenigingen" minder behoefte en
kunnen ze bovendien, indien ze aanwezig zijn, minder
kwaad".
Hoe staat voornoemde Bond hiertegenover?
In algemeenen zin is, dunkt mij, daarvoor wel iets te
zeggen. Het J. V. I. mag echter als eene uitzondering be-
schouwd worden die den regel der Hooggeleerden kan be-
vestigen, omdat men de geheele Jodenheid als &en
,,Individualitat" kan beschouwen, die in meer dan een
opzicht nog maar al te zeer in de groote Maatschappij op
:zchzelf staat.
Evenwel kan men des Guten auch :u viel haben" en zoo


kwam in September 1916 de Maatschappij tot Nut der
Israelieten in Nederland", naar aanleiding eener keurige
en buitengewoon zakelijke inleiding des Heeren A. J. Men-
des da Costa ter behandeling van het vraagstuk ,,Joodsche
Armenzorg in Nederland" tot het goede denkbeeld om
door hare Afdeeling Amsterdam eens te doen onderzoeken
of het J. V. I. aldaar zich niet wat erg in onderdeelen had
gesplitst en of het niet wenschelijk zou zijn, wonder dezen
of genen vorm, ,,verzamelen" te blazen? Ik laat hieronder
nu volgen wat ik dienaangaande in voornoemde Algemeene
Vergadering o.m. gezegd heb.
Dezelfde versplintering van ons volk in groepjes en hok-
jes, dezelfde specialiseering, die wij in ons maatschappelijk
leven niet overall en altijd met onverdeelde vreugde kunnen
constateeren, heeft ook zijn weg gevonden naar de behar-
tiging der belangen onzer minvermogende Joden.
In Amsterdam toch houden zich daar thans ruim 75
institute mee bezig. En evenals wij langzamerhand het
oogenblik naderen waarop een angstwekkende partijen-
vorming voor iederen staatsburger een eigen partij, en
daarbij behoorende kiesvereeniging zal creeeren en de
psychiatrische nuanceering voor ieder ziellijder een afzon-
derlijk krankzinnigengesticht gaat vorderen, is 't gevaar
niet denkbeeldig, dat eerlang voor ieder minvermogende
een afzonderlijke vereeniging in het leven zal worden
geroepen.
Na 'erschillende bcsprekingen tusschen het H. B. van
voornoemde NMlatschappi) en het Bestuur harcr Aldeeling


S. CAUVEREN SCMRIJFVMACHINES IN IUURKOOP
Utrechtschestraat 36 AMISTERDNM Tel. 33691 COPIEERINRICHTING


ROOKT he t best Seriemerk


SUMATRA SUMATRA

ZANDBLAD ZANDBLAD"

SIGAAR SIGAAR


OVERALL
VERKRIJGBAAR
VAN


TOT

25 cent


N.V. VAN OENEN & MANSSEN's SIGARENFABRIEI


I


OVERALL
VERKRIJGBAAR
VAN

5
TOT

25 cent
(EN, HILVERSUM.


~ II
__ _ _ _ _ _ _ __ _ _ _ _ _ _


I CI_~~l


--- -----~-- -- L-





te Amsterdam, werd in Maart 1918 in principle besloten
pogingen aan te wenden om de verschillende Joodsche Lief-
dadigheids-Instellingen te Amsterdam tot samenwerking
op te wekken en te trachten een afgerond beeld te krijgen
van hetgeen er, zij het al zonder cenige central leading, op
zedekundig. wetenschappelijk en menschlievend gebied
gepresteerd werd.
Werden die pogingen met success bekroond, dan zou men
trachten ook de overige Afdeelingen over te halen het
voorbeeld der Amsterdamsche Afdeeling te volgen.
Aanvankelijk heeft de Amsterdamsche Afdeeling er ern-
stig over gedacht. de leading dier pogingen zeif in handen
te houden, doch om zeer overwegende redenen, die ik hier
onbesproken wil laten, werd besloten, dat de Afdeeling
Amsterdam zich alleen zou bepalen tot het nemen van een
,,initiatief", dat er toe heeft geleid om op den 26sten Januari
1919 te Amsterdam over te gaan tot de oprichting van een
..Bond van Joodsche Iniellingen van Weldadigheid en
Sociale Voorzorg". die ten doel heeft doelmatige bevorde-
ring van weldadigheid en social voorzorg in den uitge-
breidsten zin door onderlinge samenwerking der crchil-
lende Joodsche Instellingen te Amsterdam.
Deze Bond telt thans reeds 32 leden.
In hoofdzaak heeft, zooals voor de hand ligt, diens arbeid
zich bepaald tot kennismaking van toegetreden Instituten.
Leden, onderling.
In een series \cry.ideriinqen hebben de leden der aange-
sloten vereenigingen elkander uitvoerig voorgelicht omtrent
hun doel, bestaansrecht en bestaansmogelijkheid, even en
streven. welk en en ander heeft celcid tot het maken van
aanteekeningen, die ccrl.ing zullen kunnen dienen als goede
gidsen voor te verstrekken inlichtingen en voorts een vrucht-
bare kennis opleveren van allies, wat door deze Vereenigin-
gen op het gebied van weldadigheid en social voorzorg
te Amsterdam verricht wordt.


Doch niet alleen tot intensive kennismaking met zijne
Leden heeft de Bond zich bepaald.
Zij heeft naast instructieven- ook organiseerenden arbeid
willen en kunnen verrichten.
Immers op initiative van dien Bond werd den 7en April
1921 besloten tot de oprichting van een ,,Steunfonds voor
Patienten in het Geneeskundig Gesticht ,,Het Apeldoorn-
sche Bosch" te Apeldoorn", dat zich ten doel stelt te voor-
komen: le., dat door financieele omstandigheden klasse-
patienten zullen moeten worden overgeplaatst naar de
afdeeling voor armlastige patienten en 2e., dat om diezelfde
redenen patienten voor genoemd gesticht bestemd, daarin
niet zouden kunnen worden opgenomen.
Het is mij een behoefte hier te vermelden, dat dit fonds
reeds buitengewoon nobel werk heeft verricht en menigen,
in stilte gevloeiden, traan heeft weten te drogen.
In behandeling zullen, naar de Bond hoopt, eerlang komen
Weezenverzorging (voor zoover in de Weeshuizen geen
plaats is), ,,Zwaluwnestjes" en het verkrijgen van Joodsche
Verpleegsters.
Doch daarover op uw 50sten verjaardag nadere bijzon-
derheden. Gliick auf! naar dat volgende kroonjaar.
S. J. W. v. B.


e-- <- x ,c---


'Xovuroni:
11
I izc:

Meoroniw:
u


VRUIDAQAVOND-IDYLLE.
M1aar Lize, n heb je warempel vergeten dat
mooie blad voor de thee op tafel te brengen."
,Neen, mevrooiw, kijk maar, daar staat het,
met al de mooie kopjes erop!
-Och, domme meid, dat blad bedoel ik niet.
Ik bedoel het Centraal Blad!"


II


D


SD. GESTETNER'S ROTARY.
Deze veelzljdige kantoordrukmachine maakt vrljwel al Uw drukwerk o.a. OFFERTEBRIEVEN, FORMULIEREN, TEEKENINGEN op eenvoudige, snelle en zeer billijke wijze.
Importeur: L. TREBITSCH, Keizersgracht 353, Amsterdam. Telefoon Nos. 48131 en 43489.


PREMSELA & HAMBURGERi i E V GEVESTIGD:GD
...... JUWELIERS KOEHORST & SONNEMANS
g KLOVENIERSBURGWAL 39, AMSTERDAM KLEEDERMAKERS
i ZILVEREN KERKSIERADEN KEIZERSGRACHT 453, NAAST LIBERTY
ILV N AVOORHEEN CHEF EN EERSTE COUPEUR BID FA, EDUARD DAVIDSON
GROOTSTE KEUZE ARMBAND-HORLOGES B TELEFOON 34360




SFEESTGEBOUW ,,BELLEVUE" AMSTERDAM



ZALEN TE HUUR

VOOR ALLE DOELEINDEN
S36e221 INLICHTINGEN VERSTREKT GAARNE
STELEFOON 36084 F. E. DE DEKEN, DIR.



IEmS


I


i c=i ~ --[


OC--IUL OC


--- =- ..


:c-~cloc~


oc=: -=-.cc




I I


A. SAJET Accountant.
K NTOREN:
43-4-4 Id Beurs v.d. Diamanthandel, WEESPERPLEIN 4,
AMSTERDAM
TELEFOON 51200-52192-53092

Inrichting en contr6le van Rdministratien. Behandeling
van Oprichting en Liquidatie van Vennootschappen,
belastlngzaken


I


llijn 6eluknenscti.
Gaarne voldoe ik aan uw verzoek een kleine bij-
drage te leveren voor uw Gedenkboek ter gelegen-
heid van het 40-jarig bestaan van het ,,Centraal Blad
voor Israelieten". Ik doe het daarom gaarne, omdat
ik van af het eerste nummer uw blad geregeld heb
gelezen en met genoegen heb cntwaard de stinging
van inhoud en gehalte van dit blad. Trouwens, de
waarde en de beteekenis van een blad worden mede
door zijn leeftijd vertolkt, mede, omdat onbeteeke-
nende bladen of blaadjes zich gewoonlijk niet beroe-
pen kunnen op een langen levensduur.
Dat uw blad niet enkel door zijn leeftijd die betee-
kenisvolle plaats inneemt in het Joodsche volksleven
mag volmondig getuigd worden door ieder, die uw
blad van den aanvang af kent.
Op religious zoowel als op social terrein, waar
door uw blad kon bevorderd worden het welzijn der
arbeidende klassen, deed men steeds met success
een beroep op de medewerking van het ,,Centraal
Blad". Gaarne wil ik U hier dank brengen, omdat
U altijd bereidwillig den arbeld van Handwerkers
Vriendenkring en Ziekenzorg steunde door uw
publiciteit en waardeerende kritiek bij de verschil-
lende ondernemingen, door deze vereenigingen op
touw gezet. Evenzeer danken wij U voor uwe be-
reidwilligheid tot het publiceeren van mededeelingen
omtrent en opwekking tot belangstelling in de oprich-
ting der Nijverheidsschool in buurt R.
Moge uw blad aldus steeds voortgaan en nog
veel goeds stichten. Moge het Centraal Blad voor
Israelieten steeds in aanzien en ,mvang vooruitgaan,
opdat dit steeds zij en blijve een orgaan waarop het
Nederlandsche Jodendom met trots kan wijzen -
tot eer en roem zijner redacteuren en uitgevers.
H. BARNSTEIN.






.. ...- _-_ ....^- --


* ...
IuzN~uu~u!.r~. ~


De Synagoge der Ned. Isr. Geneente
te 's-Gravenhage.


I. I 'i


M .








De ,,Penetration Pacifique" ber bleberlanbscl Joben in be tecljnisc4e oakken
geburenbe be laatste eeut.


Indien in eenigen tak van bedrijf de Nederlandsche
Joden, en allicht ook die in het buitenland, een achterstand
hebben in te halen, is het zeker in de technische vakken.
De oorzaak daarvan valt niet moeilijk op te sporen, de
handarbeiders, vroeger in de Gilden vereenigd, werden
door die Gilden, als juiste beoefenaren van een zeker
ambacht, beschermd, waarbij de toelating als leerling
een groote rol speelde en was dan ook de kans, dat Joden
tot zulk een Gilde zouden worden toegelaten, uiterst
gering.
Het gevolg was dan ook, dat het voor Joden zeer
moeilijk was, zich een leermeester te verschaffen in die
vakken, waarvan Gilden bestonden en ze waren dus wel
verplicht zich op de vrije vakken toe te leggen, of zich in
den handel te begeven.
Toen de Gilden tot het verleden behoorden, waren er
dus weinig of geen Joodsche ambachtslieden, die als leer-
meesters voor de jongeren konden optreden en zal, daar
men dientengevolge altijd bij niet-Israelieten terecht most,
om in zulk een bedrijf opgeleid te worden, de Sabbath-
kwestie een zeker struikelblok geweest zijn, dat Joden op
behoorlijke manier als beoefenaren van eenig technisch vak
zich konden ontwikkelen.
Wat Nederland betreft, stond in het geheele land de
,,techniek" v66r 1840 op zeer laag peil. Immers, de schei-
ding van Zuid- en Noord-Nederland (daar het laatste
v66r S-40 zich slechts op landbouw en veeteelt toelegde)


1926
BAR MITSWOV TABEL VOOR HET JAAR 192
Een jongcn geborn in 1913 Wordt Bar-Mitswo In 1926 op Sja
tusschen:


22-28 Junt.
29 Juni-5 Juli.
6-12 Juli.
13-19
20 Juli-16 Augustus.
17-23
24-30
31 Aug.-6 Sept.
7-13 September.
14-20
21-27
28 Sept.-4 Oct.
5-25 October.
26 Oct.-1 Nov.
2-8 November.
9-15
16-22
23-29
30 Nov.-6 Dec.
7-13 December.
14-20
21-27
28 Dec.-4 Jan. 1914.
5-11 Januari.
12-18


5 Juni.
12
19
26
24 Juli.
31
7 Augustus.
14 ,,
21
28
4 September.
11
2 October.
9 ,
16
23
30
6 November.
13
20
27
4 December.
11
18
25


23 Slewan.
30
7 Tammoe:.
14
13 Menachem.
20
27
4 Elloel.
11
18
25
3 Tisjrie 5687.
24 .
1 Chesjwan.
8 ,
15
22
29
7 Kislelw.
14
21
28
6 Telweis.
13
20


was oorzaak, dat ook Noord-Nederland zich industrial.
dus ook technisch, ontwikkelde.
Door historische oorzaken, het Gildewezen dus. waren
er weinig of geen Joodsche ambachtslieden en toen nu, na
de afscheiding van belgie, de modernere technische vakken
bij ons tot ontwikkeling kwamen, sprak het vanzelf, dat de
daarvoor noodige ambachtslieden enkel uit de groote
massa niet-Joodsche vakarbeiders gerecruteerd werden.
Toen echter de eerste industrieen een zekere vlucht ver-
kregen en door den daaruit ontstanen handel en vooral
door de havens, welke Holland bezat, die industrieen vrij
vlug in groei toenamen, gingen ook Joden, door dien
handel aangetrokken, zich op de industrieen en zeer enkelen
zich ook op de technieken, aan de industrieen directelijk
verbonden, toeleggen en maakten dus langs meer empiri-
schen weg zich die technieken eigen. De bezitloozen, van
kapitaal verstoken, konden zich bij dien handel niet inte-
resseeren en bleven daardoor ook van die industrieen ver-
wijderd.
Dit alles is oorzaak, dat men nochtans in de meeste
technische vakken de Joden niet of sporadisch vertegen-
woordigd vindt.
Gelukkig werden later de diverse onderwijs-instellingen,
in verband met den vooruitgang der techniek, gesticht en
werd in het vrije Nederland nimmer aan geloofsgenooten
de toegang daartoe ontzegd. Dat men weinig Joden in de
technische vakken aantreft, wordt ook wel eens aan


S- EIGEN -
f FABRIKAAT 1

MAISON MODERNE
Kalverstraat 14 AM ST ERDAM Telefoon 30258
Speciaal-Magazijn van
Bontmantels en Pelterijen
Eerste Rangs Huis.


I I


bbos:


I





psychologische oorzaken qeweten. Men beweert nl., dat de
Joodsche psyche zich wel voor den handel, d. i. meer de
vriie geestontwikkeling, maar niet voor het ambacht, nl. de
still, naarstige en geduld eischende arbeid leent; het be-
wegelijke en dikwijis ,,druk doen" van Joden vindt men
een tegenstrijdigheid met het rustige, volhardend volhouden,
wat de beoefening van diverse vakken en technieken ver-
eischt.
M. i. valt deze selling absoluut te verwerpen, de Jood.
die zeker een geschiktheid voor handelsman vertoont, is
echter geenszins minder geschikt voor vakbeoefenaar, al
zal het voorkomen. dat een zeker deel, allicht door hun
bewegelijkheid, welke kan voortspruiten uit hun afstam-
ming van eenige geslachten handelsmenschen, daartoe geen
,ia nleq vertoonen.
Het valt echter te constateeren, dat nu in alle vakken
en technieken in Nederland en ook in het Buitenland, Joden
worden aangetroffen. Een oorzaak daarvan is mede, het
liberalism, waardoor men zich in later jaren van het hier-
voor aangehaalde Sabbath-bezwaar minder aantrok.
Evenwel maq niet uit het oog worden verloren, dat in het
algemeen die lieden zich heel, heel dikwijls, om bet zoover te
brenqen. grootere opofferinqen moesten getroosten dan de
niet-Joden en is het ook een belangriik onderwerp te beden-
ken, dat in .,deze eeuw der techniek" bet voortbestaan van
Joden en lodendom toch wel innig verband houdt met de
ontwikkeling der cultuur, dus der technieken in het bijzon-
der, met het oog op de daaruit voortvloeiende nieuwe be-
staansmogelijkheden.

Dit qoed beschouwende. valt er voor de Joodsche ge-
meenschap ook op dit terrein nog wel wat, ja nog veel.
zeer veel te doen.


Een verheugend feit in deze aangelegenheid zijn de po-
gingen, die aangewend worden om te Amsterdam, in het
Joodsche centrum, een Nijverheidsschool op te richten, die,
slagen deze pogingen, op den voet door een Joodsche
Middelbaar Technische School zal moeten worden gevolgd.
Maar valt er, in afwachting van de resultaten daarvan,
al niet een en andere te doen?
Doet iedere Jood wel behoorlijk tegenover den de tech-
niek beoefenenden geloofsbroeder zijn plicht?
Drijft niet het feit, dat zoo weinig Joden en daarentegen
zoovele niet-Joden technische vakken beoefenen, den Jood
naar den niet-Jood, welke laatste, echter ten onrechte, als
ras-vakbeoefenaar erkend wordt?
Is dit niet een onrechtmatig steun onthouden aan hem,
die door moeizaam strijden zich dikwijls als pionier onder
de Joden een plaats in de maatschappij heeft weten te
veroveren?
Is dit niet een onnoodige onthouding van vertrouwen aan
dengene, die veeleer op eenig privilege aanspraak zou
kunnen maken?
Indien aldus een geloofsgenoot zijn ,,technischen" ge-
loofsbroeder wantrouwt, hoe moet de laatste dan het ver-
trouwen winnen van de 98Y12 % Nederlandsche niet-Joden?
Alles echter bij elkander beschouwd, kan men als een
gelukkig verschijnsel aanvaarden: ,,de penetratie der Joden
in de technische vakken".
Toonen de Joden, waaraan wij niet twijfelen, voldoende
volharding en doorzettingsvermogen en worden zij daarbij
voldoende door hunne geloofsbroeders gesteund. dan lijdt
het geen twijfel, dat er aangezien voor ons hierbij be-
trekkelijk nog veel in een beginstadium verkeert voor
vele loden in de toekomst een bestaansmoqelijkheid ge-
opend wordt. JAC. S. BAARS. Architect.


i UITGEVERSMAATSCHAPPIJ ,,DE BLAUWVOET"

. HILVERSUM AMSTERDAM =.
-1 Langestraat 65 Heerengracht 147
-- Telefoon 1603. Telefoon 48123.




L E V E RT


BOEKEN, PLAATWERK, KALENDERS, ONTWERPEN VOOR

ALLE DRUKWERKEN. EIGEN TEEKENATELIERS. EIGEN

DRUKKERIJEN. BILLIJKE PRIJZEN. EERSTE KLAS AFLEVERING.




IVRAAGT MONSTERS EN BEGROOTINGEN.
,ill ,toI II, e eg II II Io.| ,, ,ill al || | 1||| |,|| ||* ,|1||'.'|'||,,1i ll| lH |, ||||||| ,||'lllilll'll|IIII 1 II 11 11', l I ll, |||.|I | |.I |.... | |.1 ...1 ... lI ,... ......l l | ,|. ...... .. ..ll
Il, P I i I i i l i i' h '1 d 1 PI i !Y P1 II : 1 1 I ll ;I M li, ,i >; I .,! Id I,i ,1 ; i l I. I I11 'l a i, l i I l l ; il l | 'i i I" I i ,; l i i! [ I ,1I 1 'il' i II 1 ,|1 1 1 i m B


n - - i-- -




- U


Joben in be sclaakoerelb.


Het sprak wel haast van zelf, dat, toen de redactie van
het ,,Centraal Blad" het plan vormde om in een gedenkboek
een weerspiegeling te geven van het weten en kunnen van
de Jodenheid in al haar uitingen, zij o9k gedacht heeft aan
het uitgestrekte gebied van spel en sport. En dan is onge-
twijfeld een beschouwing van de prestaties van Joden op het
bord met de vier en zestig velden overwaard, want zoo
ergens, dan heeft de schaakwereld kunnen toonen, hoe gun-
stig de kennis van de theorie van iedere opening bij menige
Jood in het geheugen gegrift is, hoe verbluffend sterk, hoe
correct en zuiver het practische spel beoefend wordt. Het
oostersch temperament doet het oog schitteren, wanneer
een stand verkregen is, waarin een brillante offercombinatie
als een schitterend vuurwerk de partij beslist, doch ook aan
den anderen kant stelt de aangeboren voorzichtigheid en
berekendheid menigen speler in staat om haarfijne analyses
voor 't bord uit te rekenen en door langzaam 'verkregcn posi-
tievoordeelen, door verstandigen afruil, gunstige plaatsing
van de officieren, fijn positiespel te vertoonen. Zoo is het
verklaarbaar, dat het Jodendom groote schaakgenieen heeft
voortgebracht. Het spel der spelen, reeds in den Talmud als
.,Nardschir" vermeld, most den loden van oudsher wel in
hooge mate bekoren en vooral in die landen, waar Tal-
mudstudie ontspanning gaf, vond men ook de vereerders
en kenners van Caissa's spel. Zoo is het tevens begrijpelijk,
dat, toen allengs mannen.met wereldreputatie aller oogen
op zich vestigden, toen na een Morphy, een Bird, een


1927
BAR MITSWO-TABEL VOOR HET JAAR 7
5687-5688
Ecn jongenu gboren in 1914 Wordt Bar-Mitswo In 1927 op Sjabbos:
tusschen:


19-25 Januari. 1 Januari.
26 Jan.-I Febr. 8 ,
2- 8 Februari. 15
9-15 ,, 22
16-22 ,, 29
23-26 ,, 5 Februari.
27 5 Maart.
28 Febr.-6 Maart. 12
7-13 Maart. 19
14-20 26
21-27 ,, 2 April.
28 Maart-3 April. 9 .
4-24 April. 30
25 April-- Mel. 7 Mei.
2- 8 Mei. 14
9-15 21
16-22 ,, 28
-3-29 ,, 4 Juni.
30 Mei-5 Juni. 11 .
6-12 Juni. 18
13-19 ,, 25
20-26 ,, 2 Jull.
27 Juni-3 Juli. 9 ,
4-10 16
11 Juli-7 Aug. 13 Augustus.
') 5674 was gecn schikkeljaar. 5687 Is het wel


27 Teiweis
5 Sjewat.
12
19
26
3 Adar I.
1 Adar II 1)
8 ,, II i
15 II 1)
22 ., II 1)
29 ,, II i)
7 Niesan.
28
5 Ijar.
12
19
26
4 Siewan.
11
18
25
2 'Ta'nmni:..
9
16
15 Menachem.


Zukertort, de geweldige reus Steinitz voor onoverwinnelijk
gold, ook Joden hun krachten met hem wilden meten. En
waren er in Steinitz' bloeitijd reeds velen wonder hen, die hem,
hetzij in simultaanvoorstellingen, hetzij in matches, handen
vol werk gaven, het feit, dat de Jood Emanuel Lasker zijn
meerdere bleek, is een bewijs van wat Joodsche energie ver-
mag. Jaren lang heeft Lasker zijn roem gehandhaafd en als
na zijn overwining mannen als Tarrasch, Bernstein, Rubin-
stein, Niemzowitch, Janowski en zoovele anderen naam ver-
werven en monumental meesterpartijen scheppen, dan
blijkt daaruit hoe langer hoe meer, hoe uitstekend de Jood
het schaakspel begrijpt. Wel moet Lasker ten slotte voor
den Cubaan Capablanca het veld ruimen, wel moet hij, die
reeds de vijftig gepaseerd is, voor een jongere zwichten,
doch nog zeer onlangs bleek opnieuw de groote
capaciteit van den ex-wereldkampioen. Reeds verbaas-
de hij alien, toen hij te St. Petersburg in de twee-
de helft van het tournooi van 1914 na aanmer-
kehlken achterstand opeens een reeks schitterende overwin-
ningen op jongere krachtiqe spelers behaalde en het tour-
nooi won. maar het wereldtournooi te New York, waar hij
No. I werd en zijn grootste tegenstander met 1 2 punt
achter zich liet, toonde de verblufte schaakwereld wel heel
duidelijk, dat Lasker nog steeds tot de grootsten wonder de
grooten behoort. Maar niet alleen Dr. Lasker en de zooeven
genoemde grootmeesters zijn het, die ieder met bewonde-
ring vervullen, de nieuwe sterren als Reti, de groote mo-


- --


- I






derne theoreticus, die de schaakpartij in geheel nieuwe ba-
nen leidt, die het ingeroeste e4, e5, als afgedaan weerlegt,
de geniale Tartakower, die in de moeilijkste standen resour-
ces weet te ontdekken, Spielman en Griinfeld, wier brillante
partijen legio zijn en zoovele jongeren, toonen opnieuw, hoe
de Jood het schaken tot een hooge trap van ontwikkeling
gebracht heeft. Maar niet alleen de beroepsschakers vinden
wonder het Joodsche volk hun sterkste vertegenwoordigers.
ook zij. die als amateurs het spel beoefenen, kunnen in groote
massa's uit Joodsche kringen gerecruteerd worden. Ons Ne-
derland telt aldus heel veel Joodsche bewonderaars. Nog
steeds worden de oudere Speyer en Gans als geduchte
aanvalsspelers gevreesd. Een groote share enthousiaste
volgelingen drukt hun voetspoor. Het V. A. S., een der
grootste en sterkste schaakclubs in Nederland, telt wonder
zijn Joodsche leden vele sterke krachten. E&n hunner, Da-
vidson, wist het den vaderlandschen kampioen Euwe in een
match geducht lasting te maken. In een tweekamp bleken zij
elkander gewaagd. Zoo bloeit than overall in Joodsche krin-
gen een krachtig schaakleven en d,.qeliiks vereenigen zich
de schaakenthousiasten, meerendeels Joden. om hun partijen
te spelen.
Dat ook het organiseerend talent van den Jood in de
schaakwereld erkend wordt, blijkt uit het feit, dat de heer
H,arltcen-sis bestuurslid is van den Nederlandschen Schaak-
bond. wonder wiens leading het op veel plaatsen sluimerend
schaakleven krachtig is opgewekt.
Ook de problematiek vindt in de Joodsche kringen lief-
hebbers en bewonderaars. Het sterkst zijn wel zij. die de in
de wekelijksche bladen verschijnende problemen oplossen.
Zonder gebruik van bord en stukken lost de Joodsche
schaker een tweezet in een minimum van tijd op en sweet een







'll 1 III !11i11 !1111i 111


nevenoplossing al heel gauw te ontdekken. Componisten
zijn minder talrijk. Het buitenland heeft in Przepiorka, Sal-
kind, e..a voortreffe!ijke vertegenwoordigers. Henri Men-
des da Costa, in 1923 te Amsterdam overleden, was een
vruchtbaar componist. Moge onderstaande composite, aan
het ,,Centraalblad" opgedragen, medewerken om ook de
probleemcompositie wonder de lezers van deze regelen aan te
moedigen. J. C.

J. CAUVEREN, Doetinchem.

(opgedragen aan het ,,Centraalblad", ter gelegenheid van
zijn 40-jarig bestaan.)


8

74 I
6





3

2


Wit begint en geeft in 2 zetten mat.


1927
BAR MITSWO-TABEL VOOR HET JAAR -I7 5688
bo7-->boi


Een jonycn gborcn in 1914
usschcn :
8- 14 Augustus.
15-21
22--2S
29 Aug.-4 Sept.
5-11 September.
12-18
19-25
26 Sept.-2 Oct.
3--16 October.
17-23
24- 30
31 Oct.-6 Nov.
7-13 November.
14--20
21-27
28 Nov.--! Dec.
5--11 Decemitbr.
12-17
18-24
25-31


Word Bar-Mitswo in 1927 op Sjabbos:


20 Augustus.
27
3 September.
10
17
24
1 October.

22
29
5 November.
12
19
26
3 December.
10
17
24
31
7 January 1925.


22 Menachem.
29
6 Ellocl.
13
20
27
5 Tisjrie 56SS.
12
26
3 Chesjwan.
10
17
24
I Kisleiw.
9,
16
23
30
7 Tciweis.
14


mu II


In mijn lang even heb Ik dit
geleerd: dat er niets gaat boven
VAN NELLE's PAKJES KOFFIE.


C--------~--- ---~







Cen en anber over i]et geboortecijfer bij be Joben.


Hoewel omtrent het total aantal Joden in de wereld
door tal van omstandigheden geen al te nauwkeurige ge-
gevens te verkrijgen zijn, en de verschillende opgaven hier-
over dus ten deele op schattingen berusten, mag een con-
stante toename van het aantal Joden toch wel buiten twijfel
gesteld worden. Uit de opgegeven cijfers blijkt dit trouwens
ook. In het voor een tiental jaren verschenen werk ,,Jewish
life in modern times" van Israel Cohen, wordt de Joodsche
bevolking der aarde berekend op 13.5 million en in een
nieuwe statistiek, in Amerika opgemaakt, wordt het total
getal berekend op 15.5 million. Deze toename kan berusten
6f op een hoog geboortecijfer, gepaard gaande met een
laag sterftecijfer, 6f op een zeer laag sterftecijfer, gepaard
gaande met een vrij normal geboortecijfer. Terwijl nu de
gangbare meening is, dat het geboortecijfer bij Joden hooger
is dan bij niet-Joden, leeren verschillende statistieken, dat
als regel het tegendeel het geval is, d.w.z het Joodsche ge-
boortecijfer is in den regel lager dan het niet-Joodsche. Tot
ecnzelfde resultaat komt men, indien men voor het geboor-
tecijfer niet aanneemt het aantal levend geboren kinderen
per 1000 inwoners per jaar, maar per 1000 volwassenen, ge-
lijk o.a. Ruppin deed. Men heeft zich afgevraagd, of hier
van een raseigenschap gesproken mag worden, maar heeft


dit moeten ontkennen op ground hiervan, dat het geboorte-
cijfer der Joden niet overall gelijk is, maar op en neer gaat
met het geboortecijfer van de bevolking te midden waarvan
zi) leven: het is hoog, daar, waar het algemeene geboorte-
cijfer hoog is, en met een enkele uitzondering laag, daar,
waar het algemeene geboortecijfer laag is. Toch blijft het
als regel beneden het cijfer van de omringende bevolking.
Verschillende factoren komen ter verklaring van dit ver-
schijnsel in aanmerking. In de eerste plaats is het aantal hu-
welijken bij Joden kleiner dan bij niet-Joden, niettegen-
staande het aantal volwassenen van huwbaren leeftijd bij de
Joden relatief grooter is. Dan trouwen de Joden op lateren
leeftijd; meestal wordt het huwelijk uitgesteld tot de man
min of meer onafhankelijk is. Voorts wonen de Joden bij
voorkeur in de steden en het geboortecijfer der stadsbewo-
ners is overall lager dan die van het platteland. De willekeu-
rige beperking van het aantal geboorten, zooals die in de
West-Europeesche landen en in Amerika voorkomt, speelt
natuurlijk ook een rol. Opgemerkt dient echter te worden,
dat bij de Joden in Oost-Europa, die vroeg huwen en
waarbij de uitbreiding der families niet of althans in zeer
geringe mate wordt tegengegaan, het geboortecijfer, bere-
kend per 1000 inwoners, ook lager is dan bij hun niet-Jood-


DE EXPRESS ONDERNEMING


Voor
Boodschappen
Pakhes
Circulaires
Druhn'erh.
Afhalen van
Schoutrburg-
biljetten
en andere
Diensten.

64; 62 ^-fS I I


Tarief
op
aan'rage
verhrijgbaar.

Nette jongens
in uniform
steeds
disponibel.


VOETBOOGSTRAAT 11
bij het SPUI O
TELEFOON 37211


RIJWIELBEWAARPLAATS
t/o Centraal Station
TELEFOON 43225


-------- m


I I





sche buren, gelijk o.a. dr. Feldman te Londen in zijn boek
,,The Jewish Child", meedeelt.
De belangrijkste factor voor de verklaring van de toe-
name van het aantal Joden is dus een zeer laag sterftecijfer,
special bij de Joodsche kinderen. De kindersterfte is bij de
Joden op alle leeftijden belangrijk lager dan bij niet-Joden,
hoewel in de laatste jaren in verschillende landen de ver-
houding mede door tal van social maatregelen eenigszins
gewijzigd is in vergelijking met voorheen. Het verschil blijft
bestaan ook wanneer men het zooeven genoemde onder-
scheid in het geboortecijfer in aanmerking neemt en ook
wanneer men de sterfte vergelijkt bij kinderen beneden een
bcpaalden leeftijd, Als treffend voorbeeld moge nog steeds
genoemd worden de cijfers van Londen, die aan de Engel-
sche Immigratie-commissie destijds konden worden voorge-
legd, en welke leerden, dat van 1886-1890 de total kin-
dersterfte in Londen toenam van 153-161 per 1000 ge-
boorten, terwijl in White-Chapel, waar de groote meerder-
heid der Joden woonde, het sterftecijfer der Joden daalde
van 170 op 144. Deze large kindersterfte bij de Joden heeft
een grooten invloed op de algemeene sterftecijfers, vooral
omdat boven den leeftijd van 15 jaar de relative sterfte bij
Jcden en niet-Joden ongeveer dezelfde is.
Men heeft vaak beweerd, dat het verhoudingscijfer tus-
schen het aantal geboren jongens en het aantal geboren
meisjes bij de Joden grooter zou zijn dan bij de niet-Joden,
en wel zouden bij de Joden meer jongens op eenzelfde ge-


tal meisjes geboren worden dan bij niet-Joden. De Duitsche
onderzoeker Thury, die deze geslachtsverhouding als een
vaststaand feit aannam, heeft deze in 1864 verklaard in
verband met het Niddah-gebruik of de afzonderingswetten
die voor de Joodsche vrouw gelden. En nog voor enkele
jaren heeft men eenzelfde verklaring gegeven. Deze opvat-
ting mag echter als onjuist worden genoemd na het onder-
zoek, v66r eenige jaren door rabbijn Feldman te Londen ver-
richt. Deze stelde een lijst samen van 75 families, waarin de
ritueele voorschriften der Niddah strikt in acht werden ge-
nomen en vond. dat in deze families op een total van 402
kinderen, 205 jonges en 197 meisjes waren, wat dus een
geslachtsverhouding beteekende van 1040 manlijk en 1000
vrouwelijk. Deze verhouding bleek nu praktisch gesprol-en
dezelfde te zijn als die, welke voor de geheele bevolking
van Engeland in hetzelfde jaar bestond, nl. 1040-1000.
Van de andere factoren, die mogelijk nog van invloed
zijn op het geboortecijfer bij de Joden, dent nog genoemd
te worden het statistisch vastgestelde minder voorkomen
van meervoudige geboorten bij Joden dan bij niet-Joden.
Dr. S. VAN CREVELD.


Zonder aoede Joodsche lectar
is de Vrijdagavond toch vervelend op den duur. o
Daarom, zorg dat men u op tijd en our,
iedere week het Centraal Blad stuar II I!
11d 11o


S PECtIAL-MACHINES

I NDUSTRIE- EN HUISHOUDELTJKE MACHINES

N ARIMACHINE-LAMPEN

G ARENS VOOR INDUSTRIE- EN HIISH. GEBRUIK

E LECTRO-MOTOREN

REPARATIE-INRICHTING VOOR ALLE SYSTEMEN
NAtIMACHINES


115 EIGEN WINKELS IN NEDERLAND


SINGE RM 11TSCH PPIJ

Hoofdkantoor: AMSTERDAM, KALVERSTRAAT 60-62

I -------- *i


I I






KT A 9 Schitterende Dansgelegenheid
lederen avond dansdemonstratie.
V KO R UW FE SLI NE 's ZONDAGS:
,,KRASNAPOiSKY" Matin6e=, Diner. en Avondconcert.


VOOR UW FEESTDINERS HUIZE CATS
PL. MIDDENLAAN 12. Tel. 53143


Gedeponeerd UW vraag


landelsmerh


moet zijn
Wijn nStein
Wijnhandel
Distilleerderij
wonder tetzicht van het
Amsterd. Habbinaat
Telephoon 14072
13pinbtrgerar. 126
Amsterdam


Saestaurant 1trtist


Ealen bisponibel


boor


Mejeuner.s,

Miners enr .


S'oki tt Irberen onber Rabbinaal toePit)t, uittluitenb
berrib boor be firm E. 3. Content & Eoon, Aieutei


jitrengracit 21,


itrlrfoon 43931.


actuter ber jluffetten:

B. ban ben hu urg
Telefoon 53627


Koopt uw Schoenwerk in


SMELHADO'S1


Schonunmapgazijl
Jodenbreestr. 56, A'dam
S iroole sorterring- Concr eeret nde prijzen
'S ZTERDAIS GFSLOTEN


J. CERATI, Amsterdam, ZOUTSTEEG 4
HAARKUNDIGE. VRAAGT INLICHTINGEN.


MY VALET
FROM LONDON
Oudste zaak in
NEDERLAND voor
het Keeren. (,hemnisch-
r,',iirt'n.. Person, Repa-
rreren en ,lii,/iIg., aan
alle Dames- en Heeren-
kleeding.
eurspaslsage 14
TELEFOON 44915
Wil/emnsparkweg 175
H TELEFOON 201J1
1 1II VEHSIM.
11H'v""'n'.'nfaal .,;7
6 Th I I I I ON.


N N












Onder Toezicht van het Amsterdamsche Rabbinaat.
OpperrabbijndeWelEerw. HeerA. S.ONDERWIJZER.
NN
3


VRAAGT
ROGGEBROOD
Onder Rabbinaal Toezicht.
(G. L.)
ONOVERTREFBAAR
bij alle bakkers te verkrijgen.
N. V. Electrische Roggebrood-
en Meelfabriek
,,De Gekroonde Leeuw"
Westerstraat 98-104
Aanbevelend.
E. OOSTINGA, Directeur.


KERKSTRAAT 58
AMSTBRDAM




U


inti=Semietisme ?


,,Noemt niet samenzwering, wat dit volk noemt samen-
zwering", aldus vermaande eens de profeet Jesaja (8 : 12).
Met niet minder overtuiging had zijne vermaning
m.i. kunnen luiden: ,,Noemt niet anti-semietisme alles, wat
U Joden vijandig lijkt".
Ik denk hierbij aan de woorden, gesproken door koning
Abimelech tot onzen aartsvader Izak, als hij dezen gelast de
stad Gerar te verlaten. (Genes. 26 : 16) ,,Ga weg van ons,
want Gij zijt ons te machtig geworden".
,,Puur anti-semietisme" was en is men nog geneigd uit te
roepen en in deze opvatting worden we gesterkt, door wat
we even vroeger vernemen (vs. 14), dat de Filistijnen Izak
benijden en diens bronnen verstoppen. En als Abimelech
het niettegenstaande dit alles waagt Izak te bezoeken, dan
begrijpen we diens verontwaardiging volkomen en volgens
ons verwijt onze aartsvader hem geheel terecht. waarom
komt gij tot mij. gij haat mij toch en heht mij verdreven.
We ergeren ons dan ook terdege aan de zoo huichelachtig
schijnende woorden van Abimelech als deze zoo zoetsappig
beweert: ,,en gelijk wij U slechts goeds gedaan en U in
vrede hebben laten gaan", en we zijn het volkomen eens
met Hirsch als deze met fijne ironie Abimelech's houding
hekelt.
Evenwel ben ik overtuigd. dat just hier de in den aan-
vang geuite waarschuwing van pas is en koning Abimelech
ten opzichte van de verdenking van anti-semietisme, hier
althans, vrij uitgaat.


N.V. Nederlandsche Maatschappij tot Exploitatie
en Administratie van Onroerende Goederen.
Goedgekeurd bij Kon. Besl. van 13 Maart 1911. No. 16
Juliana van Stolbergplein 11, 's-Gravenhage
Telef. B 69 Telef. B 430


WIE

voor f


5.-


een 3% Premie-Obligatie
koopt, kan niet meer dan
f 2.50 verliezen, ontvangt
3% rente van zijn geld en heelt de
kans op 200.000 PremiEn.

Hoofdpremie f 100,000 in contanten
Verder premien van: f 50.000, f 25.000, f 10.000
f 5.000, f 1.000, f 500, f 400, enz.


Levensverzekering ,,ZIEKENZORG"
KEIZERSGRACHT 719, AMSTERDAM
I-- Telefoon 37974 -
UITKEERINGEN VAN f50.- tot f 1000 -- BIJ IN LEVEN ZIJN OP 60- en 65-JA IGEN
LEEFTIJD OF TERSTOND BIJ VROEGER OVERLIJDEN
Behalve de wiskundige reserve
80% Extra reserve aanwezig
Vraagt Prospectus aan Administratie en boden.
:. oee e.eeee ~ meoe eeeeeeeeeeeeeeeeoeee


Reeds de bijbel weet ons te verhalen van gevallen, waar-
in een goedgezinde koning door zijne raadslieden en om-
geving gedwongen werd zich tegenover een of meer onzer
geloofsgenooten vijandig te toonen.
Ik herinner hierbij aan een later Filistijnschen vorst,
koning Achis, die zich niet schaamt openlijk tegenover
David te bekennen, dat hij persoonlijk hem genegen is en
hem het volste vertrouwen schenkt, maar dat zijn dienaren
hem dwingen David te bevelen zich met zijn volgelingen te
verwijderen.
Bijna vijf eeuwen later herhaalt zich deze geschiedents
tusschen Daniel en Darius (Cyaxares II). In den loop der
tijden hebben zich dergelijke voorbeelden van gedwongen
anti-semietisme meermalen herhaald, b.v. Karel VI van
Frankrijk in 1394.
En nu, vraag ik, zou dit ook niet met koning Abimelech
het geval kunnen geweest zijn? Alvorens dit nader te on-
derzoeken, wil ik even gewag maken van Malbim's ver-
klaring van de woorden van den Opperschenker (Genes.
41 : 12). Volgens Raschie en andere commentatoren ademt
elk woord van den schenker een geest van vijandschap
jegens Jozef, terwijl volgens Malbim dezelfde woorden er
slechts op berekend zijn Jozef in de oogen van Farao te
verheffen.
En thans onze plaats. Abimelech, in zijn hart Izak wel-
willend gezind, herkent in het, ondanks zijne vroegere straf-
bedreiging (Genes. 26: 11), verstoppen der putten symp-




KOFFIE en THEE


D. DROST & ZOON
AMSTEL 306 Telef. 37114 AMSTERDAM



I(INT STEEDS (lIT DOOR PRIMR KWALITEITEN




5 N.V. Pelterijenhandel


J. Greeve &


Zoon


Maison Stuttmann


Fourrures -Robes Manteaux

Kalverstraat 162-164 :: Amsterdam
:-: Opgericht 1770
8t '- it-. .6--M- :


I ---- -~ =- -




U U-- -


tomen van Qpkomende afkeer tegen dezen. Zwichtend voor
den door deze vijandelijke daad duidelijk uitgesproken wil
van zijn volk, moet hij Izak bevelen met al zijn have en
goed op te breken. Om elken schijn van filo-semietisme te
vermijden, ziet hij zich gedwongen dit bevel een karakter
van barsche uitwijzing te geven en spreekt dan ten aan-
hoore van zijne dienaren: ..ga weg van ons, want gij zijt
ons veel te machtig geworden".
Zijn opzet, om elken zweem van vriendschap te ver-
mijden. gelukt hem dan ook zoo goed, dat zelfs Izak ver-
keerde gevolgtrekkingen maakt en, als Abimelech hem later


opzoekt. den koning verwijt: ,,waarom komt gij tot mij, gij
haat mij toch"? (vs. 27). Abimelech echter, slechts ver-
gezeld van twee aan hem verknochte dienaren en hierdoor
van allen dwang bevrijd, haast zich Izak omtrent zijn ware
gezindheid in te lichten en zept tot hem (vs. 29): ,,Wij,
persoonlijk. hebben U nimmer kwaad gedaan, integendeel,
slechts goed en toen wij ons gedwongen zagen U te heeten
weg te gaan (v.q.l. Exodus 6 : 1 Raschie en Hirsch) going dit
bevel onzerziids niet gepaard met vijandschap maar met
vriendschap. (v.g.l. Genesis 37:4 en Ps. 41: 10)
ROTTERDAM. M. COHEN.


De Joben en be oolksweloaart in iTeberlanb.


Op het punt staande voor eenigen tijd een reis naar
Spanje te ondernemen, ontving ik uw verzoek voor het ge-
denkboek dat U wilt uitgeven ter qeleaerheid van uw 40-
jarig jubileum, een bijdrage te leveren. Met het oog op den
korten tijd. die mij nog voor mijn vertrek rest, wil ik daar-
aan gaarne voldoen, als ik met een kort bericht kan vol-
staan.
Het is een niet onaardiq toeval, dat uw verzoek om iets
te schrijven over het aandeel, dat de Joden gehad hebben.
en nog hebben. in de economische ontwikkclinq van ons
land, mij bereikt terwijl ik mii voorgenomen heb naar Spanje
te gaan, het land dat de Joden in de 16e en 17e eeuw ver-
dreef en waaruit de komst der Joden in ons land. welke van
zeer groote beteekenis is qeweest voor den economischen
opbloei van ons vaderland. voortvloeide.
Volqens de Jewish Encyclonaedie, was Nederland v66r
de komst der Spaansche en Portuaeesche Joden nog een
..arm land" en wanneer men dit. zelfs met eeniqe reserve.
accepteert. dan zal uit de volgende mededeeling blijken. dat
de komst der Joden voor Nederland van z66 groote betee-
kenis is geweest, dat de overhead zich volkomen bewust was
van hoe groot belanq het was voor den opbloei van Neder-
land. dat hier de Joden zyn opgenomen na hun verdrijving
uit Spanje. Toen n.l. in December 1655 Menasseh ben
Israel voor zaken naar Enqeland going, was de Hollandsche
reoeerina bevreesd, dat deze reis verband hield met de mo-
qelijkheid dat de hier aanwezioe Toden er over dachten
naar Engeland te verhuizen. De Hollandsche regeerinq
droeg den gezant Neuport on om Menasseh ben Israel
over zijn plannen te polsen. Hierop schreef Neuport aan
zijne reaeering. dat hii met dezen had gesproken en dat het
vermoeden onqeqrond was: men dacht er niet aan uit Hol-
land te vertrekken.


Het is hier niet de plaats om uitvoerig te behandelen, welk
groot aandeel de Joden gehad hebben in den opbloei der
volkswelvaart van ons land. Van meer beteekenis zal het
zijn te doen uitkomen, hoe de positive der Joden is gedurende
den tijd, dat uw weekblad bestaat. Het lijdt geen twijfel
of het aandeel, dat onze geloofsgenooten in handel en in-
dustrie op het ooaenblik hebben, kan niet onbelanqrijk ge-
noemd worden. On elk gebied in het economische leven
staan onze geloofsgenooten mede in het gelid. Bij den
import en export, de industrieele ondernemingen, bank- en
beurshandel, grossierderij en winkelbedrijf, zal het niet
moeilijk ziin een respectabel adresboek samen te stellen van
uitsluitend Joodsche ondernemers.
Sedert de oprichting van uw blad is bii de oprichting van
qroote zaken de Naamlooze Vennootschap meer en meer
het instituut qeworden, waarvan men zich om verschillende
redenen bedient. Nu is de moqelijkheid niet uitgesloten, dat
oogenschijnlijk in meniqe onderneming het Joodsche karak-
ter niet zoo zeer op den voorgrond treedt; toch is dit in
meniq qeval minder just. Men kan er zich van overtuiqd
houden dat ook in deze maatschappijen veelal het Toodsche
element niet ontbreekt. Over het alqemeen mag worden aan-
aenomen dat. terwiil de Joden slechts 2 % van de bevol-
king van Nederland uitmaken, het aandeel, dat zil in de
door mii genoemde bedrijfstakken hebben. veel grooter is.
Zii, die zoowel met de overhead als met alle kringen der
niet-Joodsche bevolkinq in verkeer staan. komen steeds tot
de vaste overtuiging. dat ook heden ten dage, zoo goed als
in de 17e eeuw. het aandeel. dat de Joden van Nederland
hebben in de moderne ontf ikkelinq van onze volkswelvaart,
zeer bcl.in.iriik is. Neemt men nu in aanmerking, dat de Jo-
den zich gedurende den tiid dat zil hier gevestigd ziin, tot
op den huidigen dag, in deze positive mogen verheugen,


SPAARBANK VOOR DE STAD AMSTERDAM.
- -,. T OPGERICHT IN 1848
HOOFDBUREAU: SINGEL 544-546, BIJ DE VIJZELSTRAAT
Geopend iedercn wcrkdag van des morgens half 10 tot des avonds half 9. In een der
r kluizen, uitsluitend voor spaarders, LOKETTEN TE HUUR (Huurprijs f 3.- per jaar)
EIB BIJBUREAUX: Bloemgracht 33, Haarlemmerplein 4, Bilderdijkstraat 194. Ceintuur-
I IBbaan 131, ,,Zeemanshuis" Kadijksplein, le van Swindenstraat 19, Brederodestraat 103,
S Adm. de Ruijterweg 154, Krugerplein 22. Geopend iederen werkdag des morgens van
half 10 tot half 1 en des avonds van half 7 tot half 9. Nachtegaalstraat 105a (Spreeuwen-
parkschool). Geopend Maandag-, Woensdag- en Zaterdagavond van half 7 tot half 9.


T~X-Y~T~Y~-- ~ _r --~- I _L~- I~J --L ~~-_ ~ ~~_~~~___~~.




I I


dan spreekt daaruit het feit, dat de Joden zich in alle op-
zichten daarnaar hebben moeten gedragen.
Er wordt wel eens beweerd, dat elk land zijn Joden krijgt
zooals dat land het verdient, maar daar staat tegenover, dat
de liefde nooit van &en kant komt, dus hebben de Joden
hun positive hier te lande aan zich zelf te danken.
Gelukkig staat bij de Joden de talmudspreuk: ,,In het
vaderland kent men mijn naam, in den vreemde mijn klee-
ren" in hoog aanzien.
Ik wil deze beschouwing niet eindigen voordat ik u met
uw jubileum mijn hartelijke gelukwenschen heb aangeboden
en den hartgrondigen wensch heb geuit, dat het uwe re-
dactie gegeven moge zijn te blijven bijdragen tot de intel-
lectueele ontwikkeling van het Nederlandsche Jodendom.
ED. GERZON.




Te mibben ber oolken.

Het is met zeer veel sympathie, dat ik gevolg geet aan
de uitnoodiging van de redactie om een bijdrage te schrij-
ven voor het (edenkboek, ter gelegenheid van het -lI-jarig
bestaan van het Centraal Blad voor Israelieten.
Met zeer veel sympathie, omdat dit vooraanstaande
Joodsche blad wonder de voortreftelijke leading van de hee-
ren Van Creveld & Co., zich heeft weten op te hetfen uit de
gewone steer en vooral in de later jaren in hare kolommen
onderwerpen doet behandelen van actueelen aard; het
dikwijls zoo interessante buitenlandsch nieuws uitstekend
weergeeft, terwiji bij haar de behandeling van kleine nietig-
heidjes, alleen interessant voor de betrokkenen, maar even
vervelend voor de lezers, op den achtergrond wordt ge-
schoven. In hare kolommen worden behandeld alle rich-
tingen in het joodsche volk, die dikwerf hoe uiteenloopend
OOK, toch alien getuigen van de levendigheid van idecen en
idealen, die in ons volk leven, die, dik,.Ajlk elkaar bcu-ij
dend, veelal gevolg, of door middel van de pers, uiteinde-
lijk een doel nastreven.
Het schijnt mij te passen in het kader van dit gedenkboek,
eens even still te staan bij het onderwerp van deze bijdrage.
Wij, die hier in Holland rustig en vredig kunnen leven,
vrij en beschermd als iedere andere staatsburger en die te-
nauwernood denken aan hen, die morgen wellicht niet
weten, waar zij het moede hoofd ter ruste kunnen
leggen, die, het hart vol bange angst en met wanhoop in de
ziel voortleven, totdat de vijand komt om te moorden, om
te trachten te verdelgen het volk, dat t6ch niet sterven zal,
daar is het goed, dat wij even een wijie stilstaan en om ons
henen zien.
,,Te midden der volken". Tot ons spreekt dit niet, wij
weten nauwelijks dat dit zoo is, wij voelen geen ver-
strooiings-ellende, wij kennen geen rusteloosheid, hebben
eigen hof en haard en zijn fiere, vrije mannen.
0, schrille tegenstelling met onze breeders daar in het
Oosten, die niet eens meer kennen de beteekenis van
Goethe's woord in Faust:
,,0, gliicklich wer noch hoffen kann,
Aus diesem Meer des Irrtumms aufzutauschen."
Daar, waar de Gettho-muren figuurlijk en letterlijk hen
omsloten houden in bedompte krotten, in een ellendige om-
geving, waar de Joodsche godsdienst in al zijn schoonheid,
in al zijn glory en reinheid de eenige hoop, de eenige licht-
straal is in hun duister leven, die snikkend met innig gevoel
hun gebeden stamelen tot den Heer des Hemels om redding
en vrijheid, op hen is ten voile van toepassing het woord


van Leroy-Beaulieu: ,,durch sein Ritual ist Israel gerettet
worden."
Bezien we echter wat v66rdien geschiedde.
Wellicht is in de later geschiedenis van het Joodsche
volk geen dag van zoo groot gewicht geweest, als die,
waarop Columbus vanuit Palos zee koos om later Amerika
te ontdekken en toen 300.000 Joden uit Spanje naar
Navarra, Frankrijk en verder Oostwaarts trokken en zich
verspreidden over Europa. ,,Wie eine Sonne geht Israel iiber
Europa; wo es hinkommt sprieszt neues Leben empor, wo
es wegzieht. da modert alles, was bisher gebliiht hat," zegt
de bekende Duitsche econoom Werner Sombart. Want
ceze Jodenverdrijving is gebleken te zijn van groote be-
teekenis voor de landen en steden, waar de Joden zich
vestigden en tot schade van de volken, die hen verdreven.
Dat waren de gevolgen, dat zijn de lessen der historic.
Maar die massatochten van ons volk naar de Europee-
sche landen beteekenden meer dan een gewone woonplaats-
verandering. Het was veel meer voor de toekomst van het
Joodsche volk van groot gewicht, hetgeen al heel duidelijk
is gebleken. Het beteekende het actief worden van de latente
krachten, het deelnemen van duizenden intelligence Joden
aan het leven, die zich v66rdien in dorpen en kleine steden
moesten bezighouden met eenvoudige handenarbeid en klein-
handel. Het beteekende deelneming aan het volle, brui-
schende, rijke leven, bezighouden met wereldhandel en
wereldindustrie. Het beteekende van uit de ellende en ar-
moede opstijgen tot welstand en welvaart. Het was het op-
werken van onderdrukte paria's tot vrije, franke burgers.
Het beteekende eindelijk de vrije ontwikkeling van een be-
gaafd volk en ras op het wereldarbeidsveld, waar alle slui-
merende krachten en talenten zich konden uitleven en ont-
plooien .
Het is hoogst opmerkelijk, dat het Joodsche volk door de
ceuwen heen, vooral nadat de Gettho-muren waren weg-
gevallen, zoo'n &enheid is gebleven, (en volk.
Het is een voorbeeld zonder weerga in de historic der
nation, want alle beschaafde volken der oudheid, Meden en
Perzen, Grieken en Romeinen, ze zijn verdwenen en hun
beschaving en kunst, hun bloeitijdperk is slechts een his-
torisch feit meer en hun taal is nu een doode taal.
Het logisch gevolg van de verstrooiing had moeten zijn,
dat het in aantal betrekkelijk kleine volk was geabsorbeerd
door de natJen die hen omringden, dat het was opgegaan
in de groote massa. De oorzaak daarvan is niet twijfel-
achtig. Opperrabbijn Onderwijzer heeft het in zijn rede in
de groote synagoge te Amsterdam ter gelegenheid van het
bezoek van het Koninklijke gezin zoo treffend en just ge-
-cqd ,,De relig:euse en ethische waarheden, die het Joden-
dom bezit, worden op dezen geheiligden bodem gekweekt.
Hier is het brandpunt van ons godsdienstig leven."
De religieuse en ethische waarheden van ons Jodendom
zijn bewaard door onzen godsdienst. Dat is de kracht van
onze eenheid. Want godsdienst is moraliteit, geweten, is
levensrichting.
Onze levensrichting, beschreven in onze thouro, onze
heilige boeken, die het middelpunt zijn van onzen gods-
dienst. Want om de thouro scharen zich toch immer weer
de zonen van het oude volk.
Daarom konden door de ecuwen heen de Joden zich
handhaven, verstrooid over heel de waereld, maar t6ch als
een eenheid.
En daarom is bewaarheid het oude trotsche midrasj
woord: ,,Volken zullen opstaan, anderen weer verdwijnen,
maar Israel blijft eeuwig bestaan."


Helder,
Chanoeko, 5685.


M. A. GRUNWALD.


M M















































S6I









48






SJI. 8ta. & En.


tluxe= 0roob= en anhietbatkteriien

M Zmi terbam


SCeintuurbaan 406=408
Selefoon 22539 !

I ~tImtelbeenus bct)eg 101
Srlefoon 21503

| )luisStraat 54=56 58
TI elfoon 27620

V an aerIes5traat 45
Strlrfoon 26938

S J aarben=: u um
SRtambertus 'ortensiuslaan 48
M jgung1um Tdrefoon 1188








FRE= STAUCL.A NT














PORT VAN CLEVER
-AMSTERDAM-
N- Z- VOORBURGWVVAL
n f.t het Hoofdpostkantoo .



................................... .
:


Gebenkboeken.

Ons nederzettend, om aan het vereerend verzoek van de
Redactie van het Centraalblad voor Israelieten te voldoen,
n.l. een bijdrage te schrijven voor het Gedenkboek, voelen
wij ons in de eerste plaats gedrongen, onze hartelijke geluk-
wenschen aan te bieden.
Wij achten het een groot voorrecht, op dit moment
uiting te mogen even aan onze gevoelens van dankbaarheid
jegens de Redactie van een blad, hetwelk ons in zorgvolle
tijden, steeds een groote steun is geweest. En wanneer wij
ook in de toekomst op de zoo gewaardeerde medewerking
mogen blijven rekenen, dan zal dat voor ons een niet te
onderschatten hulp zijn op den moeilijken weg, dien wij
ongetwijfeld nog hebben at te leggen.
Mogen wij dan in dit mooi gedenkboek, nog even de
aandacht vestigen, op de talrijke ongelukkigen, die momen-
teel bij ons hebben gevonden, een liefderijk Tehuis en zorg-
volle verpleging.
Wilt gij, waarde lezer van dit boek der herinnering,
slechts een moment denken aan de velen bij ons, die indien
zij er toe in staat waren bladzijden zouden kunnen
schrijven over het diepe leed en het vreeselijk lijden, hetwelk
zij v66r ze bij ons waren. hebben moeten doorworstelen.
Voor hen is een uitkomst gekomen...... En de velen, die
nog wachten en hunkerend uitzien naar den tijd, dat ook
zij het laatste hoofdstuk van hun lijden in hun gedenkboek
mogen afsluiten......?
Hieronder vindt u het antwoord.


Nog dit jaar hopen wij ons nieuw gebouw te kunnen
cpenen, dank zij de onschatbare hulp, van hen. die door
hun penningske ons hiertoe in staat hebben gesteld. Echter
veel, zeer veel malen zullen wij nog moeten vragen, u bid-
den ons te blijven helpen in ons moeilijk, doch heerlijk werk.
En wanneer er heden ten d.,1c, veel van uw offervaardig-
heid wordt q.ieerid voor allerlei nuttige instellingen, die


mI









in N


Sinds 1870



SVOOR FIJNSTE

ROOMBOTER
GEZOUTEN EN ONGEZOUTEN




FIRM M L. DE LANGE
AMSTERDAM



Brillanten, Juweelen, Oud Goud
en Platina KOOPT tegen hoogsten prijs
Fa. LANGEDIJK, Frederiksplein 11, Amsterdam
GEVESTIGD SEDERT 1899. ZATERDAGS GESLO FE N




Theater

STUSCHINSKI
Het mooiste en gezelliste Etablissement
van AMSTERDAM
Iederen midday 2.15
Groote MATINEE
t ederen avond 7.15 en 9.15
i groot schitterend
Film- en Vari6t6-Programma

S Bezoekt ook ons gezellig

I CABARET ,,LA GAITI"
p le Etage in het Theater.
l lederen midday 35 /2 Th6 Dansante
lederen avond
CABARET-VOORSTELLING
^ "M " ""'11'1 11" g1^ "1'1'"1!!!!"1!


waard zijn gesteund te worden, wil dan bedenken, dat er
reeds zijn: Oude-Liedengestichten, Ziekenhuizen, Krank-
zinnigengestichten, Weeshuizen, doch waar moeten zij heen,
die oud, en bovendien arm en invalide zijn? Nergens kun-
nen zij een rustplaats vinden. Welnu voor deze onzer meest
ongelukkige geloofsgenooten is slechts en uitkomst en dat
is:
,,DE JOODSCHE INVALIDE"
Daar worden verlamden, blinden en andere hulpbehoe-
venden verpleegd en liefderijk verzorgd.
Daar tracht men hen te troosten en hun lijden te ver-
zachten......
Straks zullen de deuren van ons Nieuw Tehuis geopend
worden. Dan zullen ook zij binnenkomen...... die zoolang
moesten wachten omdat, ach...... omdat er zooveel ongeluk
is......
En wanneer over eenige maanden, dat mooi monument
van het particulier initiatief zal voltooid zijn, zorgt dan,
dat gij later in uw gedenkboek een bladzijde zult kunnen
invullen en daarop schrijven:
,,Ik heb naar krachten medegeholpen het leed te verlich-
ten van velen, die diep rampzaiig waren".
De Joodsche invaliden danken u.
I. GANS,
Directeur van ,,DE JOODSCHE INVALIDE".

L---j
Kdren rjajesbb.
Elke generate heeft steeds gedacht dat just de period,
waarin zij toevallig leefde, tot de belangrijkste behoorde die
in de wereldgeschiedenis zijn aan te wijzen. Het thans
levende geslacht behoeft op dien regel geen uitzondering te
maken, het kan zich immers, boven al zijn voorgangers, er
op ,,beroemen" een oorlog gezien te hebben, die de heele
aarde tegelijk geteisterd heett en een paar revoluties, die
alle vroegere in de schaduw stellen wat betreft het aantal
slachtoffers. Veel mooie evoluties heeft ons geslacht ook
mogen aanschouwen; tot 1914 scheen het of de ontwikke-
ling en de beschaving van het menschdom in het algemeen
in opwaartsche richting zou blijven doorgaan. Het heeft
niet mogen zijn. De oude wereld is in den ondergang.
De lijn der geschiedenis van het Joodsche volk heett niet
steeds evenwijdig geloopen met die der andere volken. Het
begin der 40-jarige period, waar dit Gedenkboek van
getuigt, de eerste helft der tachtiger jaren dus, is met bloed
en tranen in onze geschiedboeken opgeschreven. Nooit zal
de herinnering verbleeken aan de gruwelijke slachtingen en
vervolgingen waaraan ons volk in Rusland heeft bloot ge-
staan. In dien tijd heeft de Joodsche solidariteit zich ge-
manifesteerd in mede-lijdcn, in echt Joodsch Rachmonoes.
De Alliance Israelite Universelle, die alles gedaan heeft om
den onmiddellijken nood zoo goed mogelijk te lenigen, is het
teekenend symbol der geestesgesteldheid van die tijden.
Helpen waar geleden wordt, geslagen wonden met liefde
heelen, protesteeren, interventie, maar niet de kwaal aan
den wortel aantasten.
Eerst een decennium later, met de stichting der Zionis-
tische Wereldorganisatie, die alle sluimerende krachten van
joodsche energie tot 66n macht vereenigde, veranderde de
passive houding. Wakker geschud, in Oost-Europa door
Pinsker's ,,Auto-emanzipation", door Herzl's ,,Judenstaat'
in het Westen, begint een deel van het Joodsche volk
eindelijk in te zien dat afdoende redding uit den noodtoe-
stand alleen mogelijk is door herstel van, een Pubtiek-
rechtelijk gewaarborgde eigen woonplaats in Palestina voor
het Joodsche Volk. Na twintig jaren een ,,theoretisch in-


OF I






- U


zicht" gebleven te zijn een utopie volgens velen -
brengt wonderbaarlijkerwijze de verschrikkelijke oorlog,
als een van zijn heel weinige goede gevolgen, de praktische
verwezenlijking van dit ,,inzicht". De verklaring door Bal-
four namens de Engelsche regeering afgelegd, inhoudende
de als-juist-erkenning van het Zionistische doel en de be-
lofte dat doel te zullen helpen bevorderen, welke verklaring
door de regeeringen van alle groote naties plechtig be-
vestigd is, vormt den grondslag van het mandaat over
Palestina, dat de Volkenbond aan Engeland gegeven
heeft.
Palestina wordt daarbij als Joodsch Nationaal Tehuis
aangewezen. De Zionistische Organisatie wordt als voor-
loopige ,,Jewish Agency (vertegenwoordiging der Joden)
erkend, o.a. op voorwaarde dat zij stappen zal doen om zich
de medewerking te verzekeren van alle Joden die aan den
bouw van dat Joodsch Nationaal Tehuis willen medehelpen.
Ter voldoening aan die voorwaarde heeft de Zionistische
Organisatie in 1920 het Palestina Opbouwfonds Keren
Hajesdd gesticht. In dit fonds zullen alle Joden de Vol-
kenbond kent geen onderscheid tusschen Zionisten en niet-
Zionisten de middelen bijeenbrengen die noodig
zijn om van het gedurende eeuwen verwaarloosde en on-
vruchtbaar geworden land dat Palestina grootendeels thans
nog is, weer het land te maken dat in bijbelsche tijden ,,over-
vloeide van melk en honing". Geweldig groote sommen zul-
len daartoe noodig zijn, doch de nu reeds, op kleine schaal,
bereikte prachtige resultaten bewijzen, dat het land nog
steeds de er aan bestede moeite en kosten honderdvou-
dig beloont. Het land is dun bevolkt en duizenden staan
hunkerend te wachten om er toegelaten te worden. Maar
de mandaatmogendheid laat niet meer immigranten binnen,
dan het land kan onderhouden. Die onderhoudscapaciteit
kan echter voorloopig onbegrensd vergroot worden. Een
land waar alles kan groeien, alle granen, alle zuidvruchten,
rijst, tabak, suikerriet en beetwortels, bananen, olijven, etc.
etc., een land dat door zijn stroomverval over onbeperkte
electrische kracht voor industrieen zou kunnen beschikken,
zulk een land zal toch niet te vergeefs behoeven te wach-
ten op het Joodsche Seld, dat een groot deel van het Jood-
sche volk in staat zal stellen er rustig en vrij te leven, in
plaats van om te komen van honger en ellende in landen
waar het thans rechteloos rondzwerft.
Het Keren Hajes6d, als instrument van het Joodsche
volk, moet in Palestina de werken doen uitvoeren die in
alle beschaafde landen in den loop der tijden door geslacht
op geslacht zijn gemaakt, of die een moederland voor zijn
kolonies doet, als daar zijn: wegen- en sporenaanleg, land-
verbetering, drooglegging van moerassen, scholen- en zie-
kenhuizenbouw, havenaanleg, kortom alles wat cen land
bewoonbaar maakt, opdat gezondheid en welvaart er kun-
nen gedijen.
Dit is de historische taak die het Joodsche volk thans
heeft te vervullen en waarbij de geheele wereld kritisch
toeziet. Het is geen filanthropie, het is zelfbevrijding. Door
bij te dragen aan het Keren Hajes6d kan elke Jood zich van
een eereschuld kwijten.
Het teekenend symbol van onze dagen is het Keren
Hajesbd, het symbol van de hoop en het vertrouwen op
een betere toekomst.
J. HOUTHAKKER.


8 Welk
]B blad is gocd voor elk?
o ls ( dat n n n nir c w eel,
0 dot dil Centraal Blad hlcet...!


i BANK VOOR ONROERENDE ZAKEN.
SAMSTERDAM SARPHATISTRAAT 35
Telefoonnummers 53190, 53191, 53192. Tel.-Adres: MAHARBA.


Landbouw- Handels- en Bouwcredieten.
ASSURANTIE N.
Verricht alle Bankzaken op het gebied van onroerende goederen.
Geeft uit 6 pCt. Obligation in stukken van f 1.000,-
en f 500,- tegen Beurskoers.





CIGARETTES


KYRIAZI FRERES


CAIRO


EGYPTE


W. HAAXMAN & Co., AMSTERDAM
SINGEL 176 TELEFOON 45283





















ADVISERS EN
CONSTRUCTEURS
DER GROOTSTE EN NIEUWSTE
E LICHTRECLAMES


M-- I









ZENITH-HORLOGES

P HET FIJNSTE ZWITSERSCH FABRIKAAT @


- <
EISCHT ALS MEEST BETROUWBAAD,
AGCURAATST LOOPEND HORLOGE,
VOOD ZAK OF POLS, VOOR DAMES
ZOOWEL ALS VOOR NEEREN,

HET MEK: ,ZENITH".
IN ALLE METALEN VERKRIJGBAAR BIJ ELK SOLIED
HORLOGER EN BIJOUTIED.

WERELDREC ORD
OP ALLEY INTERNATIONAL WEDSTRIJDEN VOOR EERSTE KILASSE CHRONOMETERS.
L 1 ==:2--


De flatze=fabrikatie in flmsterbam.
Ongeveer een eeuw geleden, begon in de
hoofdstad, een broodbakker, de heer L. de
Klerk, zich op het bakken van matzes als zelf-
standig bedrijf toe te leggen. Het waren toen
nog slechts ,,handmatzes". Andere shorten
kende men te onzent niet. De vorderingen der
techniek deden zich echter van lieverlede in dit
bedrijf gelden. Het spreekt wel van zelf, dat de
eerste fabrieken zeer primitief waren ingericht.
Dit werd gaandeweg better. De firma Hes-
Kosman bezat de eerste machinale bakkerij, die,
althans naar de opvattingen dier dagen, aan
redelijke eischen voldeed. Na het overlijden
van den heer L. M. Hes going het bedriji, dat
sinds eenige jaren gevestiqd was aan de Val-
kenburgefstraat 188, over aan de firma A. I.
de Haan & Co., die in hetzelfde perceel ook
ouderwetsche handmatzes deed vervaardigen.
Men mag -cggen dat van dien tijd dateert de
enorme vlucht, die in technisch en hygienisch
opzicht de fabrikatie der machinale matzes in
Nederland heeft genomen. Met mengen van het
deeg met de hand werd vervangen door meng-
machines, het kneeden, dat gedeeltelijk machi-
naal geschiedde en een vermoeiende en ge-
vaarlijke bewerking was, geschiedt thans ge-
heel automatisch. Het overdragen op den arm,
van de matzes naar den oven zoowel als het
terugbrengen der deegafsnijdsels, gaat nu ook
heel wat meer hygienisch door transportbanden.
Ook andere fabrieken hebben gedeeltelijk
van deze vindingen gebruik gemaakt. Loch
deze verbeteringen hebben niet kunnen te weeg
brengen, dat de ouderwetsche handmatze ge-
heel verdrongen werd. Zoo vinden wij, als
unicum in Europa, nog een handmatzebakkerij,
in de Jodenhouttuinen, waar nog matzes ge-
maakt worden, geheel met de hand, dus wonder
gebruik van een enkele machine.



S Al bent o nog zoo zal,
S nan lles wat a at, U
S op Vrijdaolav)ond zoekt (i ni!l watt...
d1nar is 't! .. het Centraal Blad!!
.. 0


0


I I






I 1I


Toen, nu....... en straks
boor S. J. jirsci Rz.
(Rebacteur nlgemeen fjanbelsblab).


Het jubileum van dit blad voert mij in den geest terug
naar de woelige dagen van de Dreyfus-processen. De
directie en de redactie hadden mij in de gelegenheid gesteld
de eerste schreden te zetten op het glibberige pad der
journalistiek gaiarne zeg ik hun n6g uit den ground van
mijn hart dank daarvoor door een aantal merkwaardige
artikelen uit de Fransche pers te brengen binnen het bereik
van haar lezerskring. En buiten dien kring. Op den Zater-
dagavond nadat het ,,Centraal Blad" mijn vertaling van
Zola's J'accuse had opgenomen, was er in heel Amsterdam
niet 6en exemplaar meer te koop. En op de leestafels in de
koffiehuizen geen enkel meer te vinden. Ze waren on-
gemerkt...... geconsumeerd.
Wij hier hebben de Dreyfusistes .Iniigchedcn en de anti-
Dreyfusards verfoeid.
Heerlijk naief!
Mannen van een nature d'elite. Zola, Picquart, Scheurer-
Kestner, vallen buiten het kader dezer beschouwingen; hun
kan men den grondslag niet aanle.ggen waarop de gemid-
delde mensch in de openbare waardeering wordt aan-
geslagen. Zola had zijn eerste artikel, waarin hij openlijk
partij koos voor Dreyfus, Le Syndicat getiteld, gepubli-
ceerd in de Figaro. Het blad zag zijn klandizie slinken.
Zola werd uit het krantenpaleisje aan de Rue Drouot ge-
bhnnen De Fiy.lr. krecq aIiar cen .ndere c o m m e r c i-


SDE HAAN'S

MATZES


ee 1 e leading. Zola werd weer binnengehaald, maar
spoedig opnieuw uitgeworpen. Inmiddels had een groep
socialisten l'Aurore opgericht. Daar vond Zola een open
deur. Zola most voor zijn Verite en march een herberg
zoeken. Anderen hadden de herberg, maar vaak was de
Verite bij hen zoek.
Kort daarna, bij de huldigingsfeesten in 1898, waren 180
vertegenwoordigers van buitenlandsche bladen naar hier
gekomen om de blijde gebeurtenissen te verslaan. De.
Fransche pers was het sterkst vertegenwoordigd, dank zij
den ijverigen secretaries van de Association Internationale
de la Presse, Victor Taunay. Tengevolge van mijn werk-
zaamheden aan het secretariaat van het semi-officieele ,,Co-
mite tot ontvangst van de Buitenlandsche Pers" (president
was Prof. D. A. Kuyper, secretaries Jacques Deen; het doet
mij goed op deze plaats de nagedachtenis te herdenken van
dezen man, die zoo innig Joodsch voelen kon), heb ik van
nabij de fairs et gestes dier dames en heeren kunnen gade-
slaan. Paul Marion, de correspondent van de Siecle, het
blad van Yves Guyot, dat nog vuriger Dreyfusiste was dan
zelfs I'Aurore, werd gewoon vertroeteld. Dat zijn kamers
hier en te 's Gravenhage al betaald waren v66r hij kwam,
begrijpt u wel. In het hos-geroezemoes had hij zijn visite-
kaartjes verloren. Hij liep de eerste de beste graveurszaak
binnen. De graveur was toevallig Einer von unsren Leut'.


DE HAAN'S


MATZESFABRIEK


--zijn en blijven de grootste en meest moderne var
Zijn en blij~ven ."'""'"'

DE BESTE I WEST-EUROPA






.I.I. l: 1 1 1111 11u l 11, 111 I II.. Pli 1 1.1. 1 :1 I 11111 I I II 1.1.1111 11 II I I l. I l11 1.1 1 111 1I I TI I II I I I I HlI" N I I I I I


II. __ E-II
E U----- ----------I


n







Nog geen uur later lagen de fijne kartonnetjes keurig ge-
drukt gereed. Combien? C'est pay., monsieur. 'n
Paar maanden later komt Yves Guyot zelf. In 'n ommezien
was een commissie gevormd om den edelmoedigen
defenseur du droit et de la justice een waardige ontvangst
te bereiden. En hi kreeg geen etuitje met visite-kaartjes
cadeau, maar, als mijn geheugen mij niet bedriegt, een
salon-ameublement. Natuurlijk waren de Nederlanders vol-
gens de Sidcle behept met alle mogelijke en onmogelijke
deugden. Het blad gaf een feuilleton als een lintworm, met
Leeuwarden tot plaats der helaas afwezige handling,
een Friesch edelman tot held en Willem van Oranje tot
ornament. Of wij Nederlanders, ook gecoiffeerd waren!......
Guyot liet een administrateur achter om de relatives hier te
lande uit te breiden en te verstevigen. Inmiddels was ik
aangesteld tot Siecle-correspondent. Kreeg naar verhouding
meer berichten en artkecltjcs geplaatst dan de correspon-
denten uit andere landen. Tot entering kwam. De
Transvaal-oorlog had de Affaire op den achtergrond ge-
drongen. De Siecle was het cenigqc Fransche blad van be-
teekenis, dat zich aan de zijde der Engelschen schaarde.
Boer en Hollandais waren een pot nat geen haar deugde
aan hen. In de redactiebureelen in de Rue de la Grange-
Bateliere was ik in ongenade gevallen; ontslag kreeg ik
niet...... maar geen regel meer geplaatst. Toen gaf ik er
zelf de brui aan.
Nogmaals, heerlijk onze naiveteit! Laten wij ons zelf
maar overtuigen dat alles eerlijk meenens is. Dat geen
politiek of liever: de politiek van hun G6nner; achter de
Si6cle zaten de Reinach's hen drijft naar links of naar
rechts.
In Comoedia. een blad van invloed ginds, waar het
tooneel een zoo groote plaats inneemt in het cultureele


lull---------------------------



HET VERKOOPLOKAAL
H I
van de firma
W E


SW. J. GERDING & Co.

MAKELIAKARS


LEIDSCHEGRACHT 76

ALHIER,

met harc bckende wekelijksche Vellingen

van Inboedel en Kleeding, bcstacl bin-

nenkort 25 joar.

Teletoon 49900

S3 -7=-[50g 00 U s-1 M tgiE Ewn = `-11 1EMg-gx~xM Eii


leven, is onlangs een series van anti-semietische artikelen ver-
schenen. Waarop een andere medewerker er anti-anti-
semietische brieven in going schrijven. Moeten wij nu den
een haten en den ander aan het hart drukken? Och neen.
Alleen: ons niet door het vertrouwen in dergelijke be-
schermers in slaap laten sussen. Want weet wel, al draagt
kolonel Dreyfus sinds jaren de roode rozet van het Legioen
van Eer, de geest, die de Affaire deed geboren worden, is
evenmin ingesluimerd. Nergens...... Dat zien wij zelfs in
Amerika, het land van de vrijheid in pacht. Gelukkig hebben
wij een Beschermer. Die niet slaapt en niet sluimert.
Anders .....










Amsterdam, Maart 1925.


W ilt ge 1iw artikelen ofireeren ?
Wilt ye op een of ander reflecteeren ?
SWilt ge J.-ikin, effect sorteeren? o
1 Een rand: in het Cenlraal Blad adverleeren !!!



. ---- --*-**** - ---- -- *

Zuiderzeediensten Verschure & Co.
Naar LEMMER per Salonbooten (voorzien van
slaaphutten). Dagelijks behalve Zondags. Nacht-
dienst des avonds11 uur. Dagdienst van Pinksteren
tot 19 September 's morgens 9.30 uur.

Naar KAMPEN en ZWOLLE. Dagelijks behalve
Zondags. Nachtdienst 's avonds 9 uur. Dagdienst
met Pinksteren en van 13 Juli tot en met
5 September 'smorgens 9.30 uur.

Naar MEPPEL en ZWARTSLUIS. Maandag,
Woensdag en Vrijdag des avonds om 7 uur.

Naar MARKEN en VOLENDAM. Pleziervaart
met Stoomjachten. Des Zomers dagelijks, ook
Zondags 10.30 uur. Gedurende de vacantie 9.30
uur, 10 uur en 10.30 uur.
Afvaart: DE RUYTERKADE, Amsterdam
INLICHTINGEN BIJ:
J. i. KOPPE'S SCHEEPSAGENTUUR
Tel. Nos. 44253, 42208 en 49432


II -1









Rlmsterbamsche Jobenblanbel.


Veel heeft de hoofdstad, de ,,koopvorstin aan 't IJ," te
danken aan den Joodschen handel en aan de emi-
nente vertegenwoordigers van het Joodsche element; terwiji
omgekeerd de Joden alle reden hebben zich te verblijden.
dat hunne om den geloove vervolgde voorvaderen indertijd
Amsterdam als wijkplaats kozen. D.i. eene stad waar ze zich
weldra zoozeer this voelden, dat ze Amsterdam het ,,Jeru-
zalem der Ballingschap" plachten te noemen.
Maar aanvankelijk is het zoo niet geweest. In het begin
van de 16de eeuw was de hoofdstad voor de Joden nog de
.Verbodene Plaats", in gelijken geest als Mekka voor de
ongeloovigen. Bij de resolution van 1532 en 1540 was door
het Hof van Holland het verblijf in de provincien Holland
en Zeeland aan alle Joden ontzegd. Niemand mocht hen
huisvesten, ieder most hen aanbrengen. De bloedplakkaten,
door Karel V tegen de aanhangers der Hervorming afge-
kondigd, werden ook op de Joden van kracht verklaard, en
streng gehandhaafd. Eerst nadat Amsterdam in 1578 geus
was geworden, vonden zij er toelating.
Omstreeks het jaar 1590 kwamen verscheidene Joodsche
,,uitwijkelingen" in de hoofdstad. 't Waren Marranen uit
Spanje en Portugal, die hier de geloofsvervolging van de H.
Inquisitie kwamen ontvluchten. De Portugeesche Israilieten
brachten, behalve hunne kennis en beschaving, ook hun
kapitaal mede. Zij onderhielden handelsbetrekkingen met
Itali en de Levant, later ook met Indie; zij stelden zich
tevreden met geringe winst, waar het voor hen reeds veel
beteekende dat hun vermogen hier veilig was. Hunne art-
sen hadden vermaardheid als praktiseerende geneesheeren,


hunne theologen werden door Nederlandsche geleerden,
door mannen als Hugo de Groot, Caspar van Baerle, Isaac
Vossius, geraadpleegd betreffende vraagstukken over de
Hebreeuwsche oudheid en de vertaling van den bijbel.
Intusschen waren in den aanvang hunner vestiging de
Joden te Amsterdam meer geduld dan beschermd, en het
duurde nog geruimen tijd alvorens alle restricties ten hun-
nen opzichte waren opgeheven. Zoo was hun bij een keur
van het jaar 1632 alle poortersnering verboden, ook al had-
den zij hun poortersrecht gekocht. Alleen zaken van koop-
manschap mochten zij driven. Daarom kwamen de Amster-
damsche suikerraffinadeurs in verzet, toen in 1655 de
Joodsche overlieden aan de vroedschap vergunning ver-
zochten om eene suikerbakkerij te mogen oprichten. Dit
heette een nering of bedrijf, waartoe alleen Christen-poor-
ters gerechtigd waren. Doch aan dezen broodnijd werd
geene voldoening gegeven; wonder eenig voorbehoud werd
het verzoek toegestaan. De handel, vooral de kleinhandel,
was intusschen een meer algemeen middel van bestaan voor
de Joodsche burgerij dan de vaste beroepen of bedrijven, en
bij dien kleinhandel werden ze vaak oud. Op het laatst van
de 18de eeuw waren Mozes en Simon Polak, vader en zoon,
bekend wegens hun debiet van potlooden, welke zij als'n soort
van monopolie aan de beursbezoekers verkochten; en toen ze
in 1773 den gebruikelijken Nieuwjaarswensch voor hunne
klanten lieten drukken, was de vader reeds 81 jaren oud. Die
wensch was eene berijmde reclame, aanvangende met de regels:
Moses Polak zyn potlood spant alom de kroon.
Simon Polak verkoopt het mede als zyn zoon.


fllIIilIlIl illIIl il IIill ill il li llil l ml illillillill ill ilm l i

I N.V. PUBLICITEITS-ONDERNEMING





SDAMRAK 97 Telefoon 49667-49867 AMSTERDAM

I I
Onze jarenlange ervaring en tallooze eigen kantoren in schier alle steden
van Europa staan geheel te Uwer beschikking voor het plaatsen van

Advertentien in alle Binnen- en Buitenlandsche Bladen
Onze bemiddeling kost U nimmer geld, doch wel bespaart U daardoor
veel geld, tijd en moeite. Wij komen gaarne bij U.' teneinde een
en ander met U to bespreken; dit verplicht U tot niets!


I UITGEVERS VAN HET ALGEMEEN ADRESBOEK VAN NEDERLAND I
TEN DIENSTE VAN HANDEL, LANDBOUW EN NIJVERHEID.


i udoq oe- Geeft de grootst denkbare besparing! .I..q aM. _i I

l ll IlIlI l I lII illillilill illll ilillil l illillili l -lillill
I-----~ ~-------------


I ---- -I






- UI


Het vignet vertoonde twee als degens gekruiste potlooden
met een zwevend lint daarboven,waarop de woorden: ,,Triomf!
myn potlood heeft victories en daaronder het versje:
Wensch ik weer, nou 't Nieuwejaar is,
Wie Negosjant of Makelaar is;
Voorwat ook! hydere (iedere) Schribent,
Die Mausesje ien scherpe pint (punt) geeft,
En die daarvoor zyn krys en mint (geld) heeft,
Die maak ik hier dit Chomplement.
Welk complementen" uit een vijftiental coupletten bestond,
geredigeerd in Joodsch-bargoensch,ren aanvangende met:
Ik Polakje mit myn bakje
Hop wat! Sta wat rym (ruim) Messieers!
Kom ier in myn Sjabbespakje
Hart anloopen hop de Beers
Mit een Veers. Enz.
Een andere Joodsche ne- tqf
ring was die in snuif. Men n
zag op de beurs negocianten n B A D HA
rondgaan met twee snuif- RH
dozen, &n gevuld met rape,
de andere met Spaansche Q
snuif. 'tWastengerievevan Amsterdam -
de kooplieden, die 6f hun
snuifdoos vergeten hadden, 33445
6f, wanneer ze een kostbaar Telephoon
exemplaar beaten, opzette- 33225
lijk uit vrees voor zakken-
rollers die hadden this ge- n
laten. Behalve met zulke
artikelen ventten de Joden A
reeds vroeg met oude klee- n
ren, oudroest, katoentjes, 9 a a.
vellen, toddenenvodden, en SSUra flIn
wisten uit die bescheiden r 'llUi
bronnen vaak een bestaan n
op te diepen. Zij hadden een V
ruim aandeel in die straat- m
negotie, waarvan Abraham
Blankaart in zijne Brieven n
gewag maakte toen hij aan
zijn vriend Hendrik Edeling
schreef:
,,'t Is niet te beschryven, n
ja bijna niet te gelooven hoe-
veele menschen, en wel ,'h
voornaamlyk in Amster- ,,What cn
dam, de kost winnen: zwa- 1
velstokken, pypedopjes, h"
molentjes, palmpaaschen.
kaarspapiertjes, poppenhuisraad, is hier een kostwinning;
het schreeuwen met nieuwsvertelders, het lollen van liedjes,
het laaten kyken van een rarekiek, van muizen, marmot-
ten, het gillen op een fluitje zyn goede broodwinningen als
er wys op gesteld word; het trekken van de plokpenning, het
verhuuren van kruiwagens, maakt in onze stad welgezeetene
burgers; en zo ik tot morsery wilde afkomen kan ik van het
kraauwelen en opvisschen van lorren en vodden uit de stin-
kende burgwallen spreeken; verscheidene dezer vuilikken
hebben eigene huizen, en zitten er better in dan veele schraal
opgeschikte half heer half knegts."
Opmerkelijk was 't, dat reeds in die dagen repressieve
maatregelen tegen Joodsche kleinhandelaars werden bepleit,
qelijk ze nog in onzen tijd in den Amsterdamschen gemeen-
teraad ter sprake werden gebracht. In een kerkhlijk concept
over de middelen tot Jodenbekeering kwam ook dit punt
voor:
,.Te besorgen dat de Joden de christelyke rustdagen niet


profaneeren door handtwercken ende coopmanschappen."
D.i. men wilde niet dat zulke koopmanschappen luidkeels
werden aanqeprezen, vooral niet wonder de muren eener
Christenkerk. Schreeuw ik niet, zoo verkoop ik niet was
het geloof van den Amsterdamschen straatventer, en dit ge-
loof althans had de Jood met den Christen gemeen. Voorts
ergerde men zich aan het overvragen der Joodsche kooplui
in den straathandel. Justus van Effen noemde dit in zijn
Hollandsche Spectator ,,een rechtschape schelm- en dieve-
stuk", en schreef dat ze met hun kramery alle jaarmarkten in
't land afreisden zonder te kunnen verwachten dat ze met
denzelfden person ooit tweemaal te doen zouden hebben.
Doch dezelfde schrijver erkende dat dit ,,overeischen" just
niet tot Joden beperkt bleef, en ,,dat hy by deze soms meer
cerlykheid gevonden had dan-by Christenen".,,Aan deJoden
overgeleverd zyn" betee-
S kende in den volksmond
zooveel als in kwade handen
gevallen, in verband met
de bijbelplaatsen Mattheus
U XXVII en Johannes XVIII
36. Doch zoo niet alle Joden
1okin No. 72 aanspraak konden maken
op den naam van een
S Nathanael, een Isradliet
Tel.-Adres: Behaenko. zonder bedrog, hetzelfde
Swas van de Christenen te
Szeggen. Zelfs waren er
R wonder deze laatsten, die
meenden dat tegenover een
Jood alles geoorloofd was
wat niet rechtstreeks tegen
Sde strafwet indruischte. In
ip 01690 werd te Amsterdam
Selk gebiedI een korporaal, Christoffel
I Heinrichs genaamd, voor
den tijd van drie jaren
buiten de stad gebannen
Somdat hij aan twee Joden
eenig goud en zilver ver-
Skocht had, dat met tin
vervalscht was. Tot zijne
verontschuldiging voerde
de man aan dat hij gedacht
Shad dat het hier, evenals
in zijn eigen land (hij was
t be cured must be insured" een Duitscher) geoorloofd
Swas om Joden te bedriegen.
SDe geldhandel, waarop
zoovele Joden zich metvoor-
deel toelegden, werd allicht woekerhandel genoemd wanneer
een buitensporig rentecijferberekend werd; dochditverschijn-
sel in het dagelijksch leven was niet specifiek Amsterdamsch.
Het gaf in 't buitenland aan het woord Jood eene soortge-
lijke beteekenis als aan woekeraar. In het Duitsch-Spaan-
sche woordenboek van E. A. Schmidt werd het woord Jude
als het synoniem van Wucherer, usurero, genoemd. In den
,,Nouveau Vocabulaire Francais" van D. Waelly las men
op het woord Juif: ,,qui professe le Judaisme, fig. homme qui
prite A usure.' Gewis was 't een van deze. dien Huygens
bedoelde in zijn sneldicht: .,Aen een Joodschen Woeckeraer,
die op de Pic van Tenerif was geweest",
Waert gh' op het steile spits van Tenerif geklommen,
Verbastert Israelyt, wat hadt gh' er af te kommen?
Ghy hebt een schoone kans verkeken, weet dat vry.
Ghy raeckt den Hemel niet licht weder soo naby.
Evenwel gaf Christelyke nayver vaak eene verkeerde uit-
lceq:inqi aan den handel en wandel der Joden. en kreet voor


R









(


n'


M







arglistigheid en bedrog uit wat veeleer op rekening kwam
van het meerdere doorzicht en den esprit de commerce van
den stam van Juda. Het werd den Jood zoo ras niet verge-
ven, wanneer in handelszaken de Christen door hem over-
vleugeld werd. De Joodsche groothandel beschikte over
kapitalen en handelsbetrekkingen, waarvan zooveel andere
Amsterdamsche handelaren ontbloot waren. Met hunne ge-
loofsgenooten in Spanje en Portugal deden zij belangrijke
zaken; zij dreven handel in diamanten, cochenille, indigo,
wijn. enz.: den geldhandel niet het minst. Vaak verzamel-
den zij fortuinen, welke der afgunst voedsel gaven. En die
afgunst vormde wel eens de onderstrooming van agitaties.
welke tegen de joden op het getouw werden gezet. Wage-
naar verhaalt dat het hun in 1663 nagegeven werd, dat zij
eenige Christenkinderen gestolen hadden. Maar de magis-
traat liet zich ten dezen geen ooren aannaaien.en herinnerde
den Jodenhaters aan het gebod: ,,Gy zult geen valsche
getuigenis geven." Amsterdam was geen stad als Frankfort,
waar slechts 24 Israelieten in een jaar tijds huwen mochten.
opdat de Joodsche beholking niet te zeer zou toenemen en
daardoor voor de Christenbevolking de concurrentie op
handelsgebied verscherpen. .,Hier", schreef Heine in zijn
hoofdstuk over Shakespeare's Miidchen und Frauen, ,tritt
der wirkliche Grund des Judenhasses mit seinem wahren
Gesichte hervor, und dieses Gesicht trigt keine diister fana-
tische M6nchsmiene, sondern die schlaffen aufgeklArten Ziige
eines Kramers, der sich ingstigt im Handel und Wandel von
dem israelitischen Geschaftsleist iiberfliigelt zu werden."
Aan de beteekenis van het Joodsche handelsverkeer, aan
de verdienste van zoovele Joodsche financiers en de uit-
breiding welke zij aan de Amsterdamsche geldmarkt wisten
te geven, zou in later tild hulde worden gebracht door mr.
H. P. G. Quack, die zelf eenmaal eene leidende positive in de


handelswereld innam. In zijne Herinneringen verhaalt hij,
dat de Amsterdamsche handel wel inzag dat na de door-
graving van de landengte van Suez nieuwe banen moesten
worden ingeslagen, maar niet welke koers daarvoor gevolgd
kon worden. Waarna hij vervolgt:
,,Daarbij kwam het feit dat het zeer begaafde Israelitisch
element in Amsterdam zich uit het tot nu gevolgde stelsel
van isolement ophief, en overall op beursgebied werkdadig
begon in te grijpen. Uit den aard der zaak wierpen de telgen
van dat meer Oostersch geslacht zich niet zoozeer op den
grooten goederenhandel als wel op de sfeer, voor welke die
zonen van het Joodsche ras met hun fijn en verfijnd bewerk-
tuigd brein meer dan bijzonder aanleg hadden. De geld-
transacti.n waren hun eigenlijk terrein. Welnu, hun onbe-
wust streven was om van Amsterdam een geldmarkt te
maken zooals trouwens deze stad in de 18de eeuw, toen de
goederenhandel daarbij bloeide, reeds voorlang was ge-
weest. Amsterdam kon en most, naar hun oordeel, een
tweede Frankfort zijn. Men zag dan ook op de Amsterdam-
sche beurs allerlei kenteekenen die samenhingen met com-
binatien van geld en credit. Het begrip dat de kapitaal-
markt der Amsterdamsche beurs als een zelfstandig gegeven,
een macht op zichzelf. zelfs afgescheiden van den goederen-
handel kon worden beschouwd en behandeld, kwam meer
en meer op. Het waren vooral Israelieten, die dat begrepen
en uitvoerden. Sarphati. Lippmann. Fuld, Mendel, A. C.
Wertheim begonnen in die richting werkzaam te zijn, het
voorbeeld volgende van Bisschoffsheim. Cohen. Sichel,
K.,mynlv.arter en anderen, die reeds Amsterdam hadden
verlaten. Zij spanden al hun krachten in om naast de oude
Christen bankiershuizen ik noem slechts het huis Hope -
eigen bankiersfirma's of als naamlooze vennootschappen in-
gerichte banken te vestigen en te doen bloeien. S. K.


Verbouwd, Vergroot
en naar de eischen
des tijds ingericht, in
1913


Special ingericht
voor het veilen van
deftige Inboedels


De Maandelijksche Veilingen worden aan-
gekondigd in het Centraal Blad
voor Israblieten in Nederland


W= E


Veilinglokaal ,,De Zon"
Firma L. GIJSELMAN & ZOON
SINGEL 118-120 en BLAUWBURGWAL 15
Oudste Verkooplokaal te Amsterdam
OPGERICHT 1 MEI 1823


ALGEMEENE CENTRAL

Bankvereeniging voor den Middenstand
S Hoofdkantoor: AMSTERDAM, Heerengracht 580
72 Kantoren en aangesloten Banken
(
( Neemt golden A deposit
Voert effecten-orders uit
e Verzilvert coupons
( Koopt en verkoopt vreemd bankpapier,
Svreemde munt, cheques enwissels
Opent rekening-courant met
rentevergoeding
I Incasseert op binnen-
en buitenland
6 UITGEBREID CHEQUE. EN GIROVERKEER
ASSURANTIES
SMIDDENSTANDS-GIRODIENST



Algemeene SpaarbankRe
Rente Rent
S voor den Middenstand 4 o
| 4 voo ens________ _o |


I I










De Joben in Palestina.


Tengevolge van het besluit van den Volkerenbond van
29 September 1923 is Palestina geplaatst wonder Britsch
bestuur. De Zionistische Organisatie staat door hare
Executive in Jeruzalem het Britsche bestuur ter zijde, en
neemt in Palestina een zeer bijzondere positive in. Hare
verschillende afdeelingen, die doen denken aan regeerings-
departementen, hebben uit den aard der zaak in de eerste
plaats de belangen van de Joodsche vestiging en de Jood-
sche immigratie te behartigen.
Het ligt in de bedoeling om de Zionistische vertegen-
woordiging in Palestina te ecrvanglcn door een ,,Jewish
Agency", die niet slechts de Zionistische Organisatie zal
vertegenwoordigen, maar ook alle verdere groote Joodsche
organisaties en Joodsche groepen.
De Joodsche immigratie gaat gestadig voort. Er is in de
Joodsche kolonies een prachtig menschenmateriaal, dat.
indien goed geleid en onderlcqd een Joodschen boeren-
stand zal voortbrengen, die voor geen andere zal onder-
doen. De communistische theorieen, die door vele kolonis-
ten gehuldigd worden, zullen wel weer verdwijnen, zoodra
voor de goede landarbeiders het vooruitzicht geopend word
om mettertijd een eigen stukje land te kunnen verwerven.
Want de Jood wil een gezin vestiqen en een goed huis-
vader zijn.
Overleg en orde laten echter, zoowel in de kolonies als
in de steden nog wel eens te wenschen over. En vooral,
men heeft te weinig geduld.
Het best beeld van het Joodsche even en werken in


Palestina, in al zijn onevenwichtigheid, vindt men in Tel
Aviv bij Jaffa. In ruim vijftien jaren is deze stad ontstaan,
met meer dan twintig duizend inwoners. De huizen zijn
meerendeels slecht gebouwd. Men vraagt zich af hoe de
inwoners hun bestaan vinden. Een groot deel van hen leeft
van den eenen dag op den anderen. Het gevolg is een on-
gezond credietwezen. Toch manifesteert zich in Tel Aviv
ten duidelijkste het zoo diep gewortelde, en van geslacht
cp geslacht overgeerfde verlangen van het Joodsche volk,
om het Joodsche land weer op te bouwen. In plaats van
de ghetto-taal, het Jiddisch, hoort men overall Hebreeuwsch
spreken. Men ziet uitsluitend Hebreeuwsche opschriften.
Er is iets onzegbaars in de atmosfeer, dat doet voelen, dat
men te maken heeft met trotsche vrije menschen. Dit gevoel,
dat niet enkel tot Tel Aviv beperkt is, maar dat overall in
Palestina tot uiting komt, kweekt een onbevreesd geslacht.
De basis is gelegd voor een Hebreeuwsche Universiteit
in Jeruzalem. Een chemisch instituut is reeds geopend. Een
instituut voor de studied van de Joodsche wetenschappen
volgt. Een prijsvraag voor den bouw van de universiteits-
bibliotheek, die den naam van David Wolffsohn zal dragen,
is in voorbereiding.
Ook op industrieel gebied is in de laatste jaren vooruit-
gang te constateeren. In korten tijd zijn tot stand gekomen
een fabriek voor bouwsteenen en dakpannen, de Centrale
van Ruttenberg, in Tel Aviv. een groote cementfabriek.
een meelfabriek, een oliefabriek en een onderneming tot
zoutwinning.


:: *4
:: 0A \ C












I ,"a ir ,t/ ii






SAmsterdam. Fir MET 20 JAAR EANTI Z. Utrechtschestraat 27. / '
......- ...., ...


S....... ................ :
U :
:- ::




l
*;,.,,,*.<**,**.**.*********** ***********<***********************************************
i : = --- =


I







De geheele streek om Jaffa zal thans voorzien worden
van electriciteit vanuit de Centrale van Ruttenberg te Tel
Aviv. Men is begonnen met den bouw van een Centrale te
Haifa. In dit najaar zal een begin worden gemaakt met de
groote werken bij het meer van Tiberias en straks volgt
de irrigatie van de Jordaan-vallei.
De hygienische toestand in de steden is veel verbeterd.
Jeruzalem heeft thans waterleiding. De malaria wordt met
success bestreden. In Jeruzalem komt ze nog maar weinig
voor. En ook verder in het land is het aantal gevallen be-
langrijk gedaald.
Nederland heeft in Palestina een goeden naam. Er is
zeker voor velerlei, dat de inwoners en de immigranten
noodig hebben, een goed afzetgebied, waarin Nederland
voor een deel zou kunnen voorzien. Ook producten uit
Nederlandsch-Indii zullen er grage koopers vinden.
Al is er ruimschoots plaats voor kritiek, men kan den
Joden niet verv'jticn dat ze niet hun best doen om het land
vooruit te brengen. In de eerste plaats doen de Zionisten
wat zij kunnen, en op alle gebied Dan is er de Palestine
Jewish Colonization Association, die het kolonisatie-werk
heeft overgenomen, dat Baron Edmond de Rothschild ge-
durende meer dan 40 jaren ten koste van een groot deel
van zijn vermogen heeft voortgezet. En dan zijn er nog
Fransche, Duitsche, en tegenwoordig vooral Amerikaansche
vereenigingen. die ieder het hunne er toe bijdragen om
de Joodsche vestiging in Palestina te versterken.
Het is waar, dat het leven in Palestina in menig opzicht
moeilijk is. Maar er is en ding, dat tcgen allies opweegt.
Het is het gc.qoel. dat men in Palestina leeft als Jood, zoo-
als de Nederlander in Nederland leeft als Nederlander. Er
is geen dualisme. De oude band tusschen het Joodsche volk
en Palestina is weer hersteld.


De gebroeders Tharaud spreken in hun laatste boek,
,,1'An prochain A Jerusalem" ik zou bijna zeggen huns
ondanks van ,,l'invincible espoir d'Israel que sa defaite
n'est pas irremediable, et que les jours de gloire revien-
dront." Dat is voortreffelijk uitgedrukt. Het geeft weer, wat
er in het Joodsche gemoed omgaat.
Wanneer niet alle teekenen bedriegen, dan is die hoop
thans meer dan ooit gerechtvaardigd. En zal Palestina zich
op den duur ontwikkelen als ,,het Joodsche land". Maar
wij stervelingen zijn te weinig geneigd om 66k wat aan de
Voorzienigheid over te laten. Wij willen op 's werelds gang
invloed uitoefenen. Den loop der zaken verhaasten. Som-
miqen noemen dat ,,politiek".
Moge de Joodsche politiek in de komende jaren zich
gunstig onderscheiden van wat men gewoonlijk ,,politiek"
noemt. Mogen degenen. die die politiek te leiden hebben,
breede opvattingen huldigen. Niet bij alles wat zij ten op-
zichte van Palestina doen, enkel letten op het Joodsche
belang. Maar mogen zij zulke maatregelen bevorderen, die
de ontwikkelinq van geheel Palestina ten goede komen!
Ik ben er zeker van dat dan de dagen van glorie zullen
terugkeeren.
J. H. KANN.
Den Haag. December 1924.


. =. -- -- o- e--__ o=--..- 1 ---- --- -
j .Pa, pa, wamt is u kijkt zoo droef, is er wat met a ?"
Neen, kind, maar.. och, je maq 't weten.
J ik heb.. ik heb.. het Centraal blad vergeten "
0. --= -- -- --,-- --.------ LI- YO--= = oe-, e --= e.


Oeueeeee -__ evoen eee eowe@________ t















RE ABRAN DT-TH EATER
l tlll ' 1, I I m' II I 1
SYARDAZ AMS







t;i PE 1 |11,,' ',|I, l I,.
REMN (.BRAN DT-TH EATER











HEEFT DE MOOiSTE EN MEEST-
ACTUEELE FILMS EN HET
BEST-GESCHOOLDE ORKEST


UI


I






~ m


De rol her Joben in Ilet economisch leoen.


U vraagt mij in het kort uiteen te zetten welke rol de
Joden in het economisch leven spelen. Het is gemakkelijker,
daar een dik boek over te schrijven dan ook maar de aller-
voornaamste punten aan te roeren in het bestek van een
kort artikel. Er zijn trouwens dikke boeken over geschreven,
o.a. het bekende werk van Werner Sombart: .,,ie Juden
und das Wirtschaftsleben".
In de eerste helft der zeventiende eeuw werd het aandeel
der Joden in den handel van Engeland reeds op een
twaalfde van den geheelen omzet geschat. Van de be-
zoekers der beroemde Leipziger Messe waren in doorsnee
25 % loden.
In den handel op de Levant, die in de zestiende en de
zeventiende eeuw verreweg de voornaamste tak van den
wereldhandel vormde, speelden de Joden een leidende rol.
De eerste kooplieden in Animcrk.i na de ontdekking van het
nieuwe werelddeel waren joden.
De eerste industriEele ondernemingen in de Amerikaan-
sche kolonien zijn door Joden gegrondvest.
In den geldhandel en in het bankwezen hebben de Joden
van de Middeleeuwen af een leidende rol gespeeld, mede
dank zij het woekerverbod van de Katholieke Kerk.
Dit is honderden jaren lang in dien zin uitgelegd, dat alle
berekening van rente als in strijd met de voorschriften der
Christelijke religie werd beschouwd. De van huis en hof
verdreven Joodsche bevolking. die het slachtoffer was van
haat en bijgeloof. (men denke aan de \ reechlijke pest-epide-
mies. de z.g. Zwarte Dood, die een :Ic~olq heette te zijn
van vergiftiging van bronnen door de joden). werd er als
het ware toe gedreven, om te trachten zich een bestaan te
verzekeren in den geldhandel, een der zeer weinige bediij-
ven. die voor de Joden waren open gebleven.
Hun verspreiding over geheel Europa vergemakkelijkte
het aanknoopen van h,ndel, crbindiniicen Het feit. dat zij
niet werden toeclAtcii tot openbare ambten en bedieningen
dwong hen, zich meer en meer te specialisceren op de vrije
bedrijven, ook toen eenmaal het tiidperk der Jodenvervol-
gingen achter den rug was.
De groote welstand, waartoe tal xan loden in West-
Europa het geleidelijk had gebracht drn .i er toe bij, dat


zij ook in het bankwezen en aan de fondsenbeurs een
belangrijke rol zijn gaan spelen. Bij den Franschman Savary
vinden wij in een boek van 1726 de uitspraak: ,,On dit qu'un
narchand est rich come un juif, quand il a la reputation
d'avoir amassed de grands biens".
In ons land zijn het vooral de Spaansche en Portugeesche
Joden geweest, welke tijdens de 17e en 18e eeuw een
leidende plaats in den geldhandel hebben ingenomen.
De Amsterdamsche beurs stond reeds destijds voor een
belangrijk deel wonder hun invloed. Wij weten allen, dat ook
lkter onze Joodsche medeburgers een aanmerkelijk contin-
gent van de beursbezoekers zijn blijven vormen.
In de eerste helft der negentiende eeuw is vooral het bank-
wezen v'lj el geheel door de Joden beheerscht. De naam
Rothschild zegt in dit opzicht genoeg. De ontwikkeling van
het vennootschapswezen heeft echter geleidelijk ook op dit
gebied een zekere v. ijziginq teweeg gebracht.
In tal van zeer groote bedrijven spelen ook thans nog
Joden een uiterst belangrijke rol. Men denke aan de Allge-
meine Elektrizitits-Gesellschaft, die door den Jood Emil
Rathenau is opgericht en \wat ons land betreft aan mannen
als F. S. van Nierop, den vroegeren President der Amster-
damsche Bank. aan A. C. Wertheim, aan de leaders van
bet margarine-concern Van den Bergh, om nog te zwijgen
van tal van andere belangrijke industrieele en handels-on-
dernemingen. de qroote warenhuizen. etc., die door Joodsch
lapitaal tot ontwikkeling zijn gebracht.
Juist de vennootschapsvorm brengt echter mede, dat vele
door Joden opgerichte ondernemingen vaak in volgende
generaties in veel mindere mate. of zelfs in het geheel niet
meer, een specifiek Joodsch karakter hebben. In dit opzicht
is het kapitaal niet alleen international, maar ook inter-
confessioneel. Dat neemt echter niet weg. dat ook thans
nog de Joden allerwegen in het economisch leven. zoowel
in klein- als in rrootihadel. in industries als in bankwezen.
een uiterst belanqrijke rol blijven spelen. die aan de aloe-
meene economische ontwikkeling in ->or.qc mate ten goede
is gekomen.
D. KEESING.
Redacteur Financiien Alg. Handelsblad


1I M n NUM iUI CEBR, DE KRUIJFF, ROKIN 48 I
- EI- T. 0 LM H........ UI ------- ...TELEFOON 37048 .




Sport onber be Joben.


Wanneer ik dit artikeltje ih.lii wonder den titel ..Sport
wonder de Joden" is dat zeer zeker een -'ijdhli benaming,
want in kort bestek, zooals men mij dat vraagt, de sport-
beweging wonder de zonen van Israel in Nederland te be-
handelen, ge voelt 't, dat zou niet mogelijk zijn.
Laat ik me dus met mijlenschreden door Nederland be-
geven......

In de allereerste plaats moct ik dan gewagen van de
Joodsche spouihbev. cIilg in Nederland, een beweging, die
zeker tot op heden niet heel veel om het lijf heeft. V66r
1918 bestonden in verschillende plaatsen, zooals Rotterdam.
Den Haag, Hilversum, Haarlem, Leeuwarden, Groningen


en Den Bosch -port'. c'ceniinqcn doch deze waren niet
vereenigd in een Joodschen Sportbond. Dit lichaam werd
eerst in 1920 opgericht, toen het aantal Joodsche sportver-
,..niginqci tot 14 was qec.raLcid Eenige officieele Joodsche
sportdagen werden gehouden. maar na het sportfeest van
het oude Israel te Groningen bleek de bestaanszekerheid
van den bond in gevaar te zijn en inderdaad spatte het
lichaam uit elkaar, een feit, dat alleszins te betreuren mag
heeten voor hen, die een poging qc'..,iaqd hebben kloeke
sportmenschen te make van de Joodsche jongens en meis-
jes in Nederland.
Malgre tout hebben de enthousiasten van de bhc.A cini
niet still gezeten en het vorig jaar is te Assen nog een goed


I I








geslaagde Joodsche sportdag gehouden en worden er thans
opnieuw pogingen in het werk gesteld een nieuwen bond te
stichten. Bravo: nieuw bloed, nieuw leven, nieuwe hoop.
Behalve dan over het feit, dat er in het specifiek-Joodsche
niet veel bereikt is in deze lage landen aan de zee, kunnen
we met trots neerzien op vele Joden, die een vooraanstaande
plaats in het algemeene sportleven hebben ingenomen en
momenteel nog innemen.
Wanneer ik zoo de verschillende sporten in vogelvlucht
de revue laat passeeren ontwaar ik in de schermwereld
de namen van Vigeveno, de gebr. Zeldenrust, Oker.
De roem van den eerste ligt meer in de oudheid, maar de
naam van Zeldenrust vindt men nog steeds terug.
En dan het biljarten wonder de Joden! Wat is daar niet
van te vertellen. Loop maar eens een paar bekende cafe's
binnen en ge zult zien. dat het overwegend deel der spelers
op het groene laken tot de zonen Israels behoort.
Dit alleen wat de bcoefcninii betreft. Maar hoeveel meer
is er niet te schrijven van spelers, die in de biliartv.creld
uitblinken! Sterren van de eerste grootte. Arie Bos, helaas
Prof. geworden, De Rood, Groen, Waag, Kleerekooper,
Brandts. Visscher. Katoen, en nog zoovelen.
Opmerkelijk, dat dit subtiele spel. zoo ontzettend moei-
lijk, omdat er zoo'n fijn gevoel voor noodig is, zulk een
talrijke share enthousiasten wonder de Israelieten vindt. De
biljartsport neemt den laatsten tijd een groote vlucht en
thans zal iemand het wel uit z'n hoofd laten om dat bekoor-
lijke spel, met z'n eeuwig nieuwe gezichtspunten, vernede-
rend een ,.kroegspel" te noemen. zooals zekere elementen
het vroeger betitelden.
Genoeg er over. Ik sla details over en neem weer mijlen-
schreden. Kom terecht tusschen de schakers en dammers.
hoewel deze twee categorieen, meer wonder spe dan
s p o r t-beoefenaren dienen te worden gerangschikt. Of er
meer dammers dan schakers wonder de Joden zijn, ik zou het
U niet kunnen :gqeqqi' Deze ztgt: er zijn meer dammers,
gene: neen, schakers!
Soit! 't Komt er ten slotte niets op aan. Ik constateer
slechts, dat er wonder de dammers en schakers zeer vele Jo-
den zijn die uitblinken. Bij de dammers dien ik in de aller-
eerste plaats te noemen Herman de Jongh. just kampioen
van Nederland geworden, Vos, Springer. Groenteman, De
Haas, Duitz, enz. Van de schakers memoreer ik Davidson,
Speyer, Plukker, Dr. Veth. En wanneer ik buiten mijn
boekje ga en niet spreek over Nederlandsche schakers, klin-
ken de volgende namen van de buitenlandsche Joodsche
meesters overweldigend: Emanuel Lasker. Rubinstein, Tar-
takower.
Davidson heeft just een match achter den rug met den
Nederlandschen kampioen Max Euwe, maar heeft het tegen
dezen meester moeten afleggen. Toch slaagde hij er in en
partij te winnen en drie premise te maken.
Verder zie ik in mijn pijlsnellen gang Joden als bekende
boksers, b.v. Roelof Kool, die in zijn gewicht kampioen van
Nederland was (professional), Lampie, Levie (amateurs)
en een krachtig leven wonder de Joodsche krachtsportmen-
schen, waar de heer I. van Moppes iiveriq voor werkzaam


is. Steeds kan men in Handwerkers Vriendenkring talrijke
krachtsportgeestdriftigen aan het werk zien.
Dan beland ik plotseling tusschen de menochen van de
gymnastiek en met biljarten is dit een van de sporten, waar-
in de Joden excelleeren en een vooraanstaande plaats inne-
men. Hoewel deze vereenigingen geen special Joodsche
vereenigingen zijn, kunnen de A. G. V. ,,Kracht en Vlug-
heid", ,,Bato". ,,Spartacus" en ,,Pretoria" te Amsterdam
gerekend worden tot die clubs, die hun leden voor het over-
groote deel uit de Joodsche bevolking recruteeren.
Talrijk zijn de bekende turners van Joodsche afkomst. Bij
de negentien turners, wier naam met gulden letteren in ,,Den
Steen" van den Amsterdamschen Turnbond in de Turn-
zaal aan de Marnixstraat te Amsterdam gebeiteld zijn, ont-
waren we zeven Joden: M. H. Waag (A.G.V. 1903), M.
Biet (Plato 1910 en 1911), J. Rozelaar (Kracht en Vlug-
heid 1918). Em. Fortuin (Kracht en Vlugheid 1919), I.
Wiinschenk (Bato 1921 en 1923).
Ook vele Joodsche mannen en vrouwen zijn in verschil-
lende functies in het K.N.G.V. werkzaam. In de eerste
plaats dr. A. A. Weinberg. Groningen, voorzitter van het
Noordergewest en lid van het bondsbestuur en diens zus-
ter. Mevr. Jos. van Geuns-Weinberg, lid van de bonds-
technische commissie. Dr. E. van Minden te Amsterdam.
de voorzitter van Kracht en Vlugheid, die tevens lid is van
de medische commissie van K.N.G.V.. behoort eveneens
tot een der vooraanstaande personen op de vergaderingen
van het Verbond.
Dit wat de gymnastiek betreft. Ik wil ten slotte nog aan-
stippen eenige dingen uit de athletiekwereld. Vele zeer be-
kenden zijn er op dit gebied niet. maar met genoegen heb
ik ervaren, dat de animo voor de athletiek groot is en
Farro en Rabbi b.v. aardige resultaten hebben bereikt.
Ut, die afscheid van de athletiek genomen heeft, was be-
kend in Blauw-Wit en op w.edtri)den liep hij de 100 M.
vaak in 11 sec.
Onder de roeiende Joden in Nederland hebber we Bak.
van Poseidon gehad, die de riemen evenwel heeft opge-
borgen.
Op het ooqenblik trainen eenige Joodsche skiffeurs, maar
op wedstrijden konden ze nog niet veel bereiken.
Wat het kweeken van goede roei-teams betreft is er voor
Poseidon een schoone taak weggelegd.

Zoo goed en kwaad als het going heb ik in dit kort bestek
getracht een overzicht te geven van wat er wonder de sport-
beoefenaren wonder de Joden te koop is. Ik verheel mij niet.
dat hier en daar een naam, die bekend klinkt, een quaestie
die besproken diende te worden, weggelaten is.
Maar...... en dit wil ik nog wel eens nadrukkelijk stip-
puleeren...... voor menschen, die het goed meenen met de
Joodsche sportzaak is er werk aan den winkel. Veel valt
er nog te schaven en te beitelen, te verbeteren.
Tot heil van het Jodendom in Nederland.
ALEX IZAKS.
Sportredacteur Alg. Handelsblad


S,,VOLKSAPOTHEEK" JAN SOL, ROZENiRACHT 29, AMSTERDAM


. .. ... .. ..... ... .


II I








m


manuscript naar aanleibing oan een wonberbaarlijke robbing.


Cc2., % oiD,

0 _^ $ <*>'/'>'
7v 4C -
;s .'/c *,9 <-y rr r/ p < *


"1CC , 3--r>/< frfl^^


Bovcnstaande inscriple 'is gevondcn in een bock-
werk, in het bc:.t van den Heer JACQ. IACOBSON.
alhier. cen onzer medcwrrkers. die veel tot de tot-
standkonong van dlt Gedenkbc.ek hccft hiigedraien.
Het is cen onthoeremmin van dank tnn het Opper-
wezen terncergerchreven door den Grootvader van
den Heer i. naar aanleiding van diens wonder-
baarlijke ontkoming aan cen n het jaar 1833 plaats
gchad hebbcnde vrecselilke ramp.
De Hcer IACOBSON stond, her was Vrijdagmiddag
tegen Sjahbos. op de point, die hem van Grave naar
Nijmcgen zou brcngen, toen een heer evencens ver-
tocht nede te mogen vnrcn. De shipper weigerde,
er stond cen vrceselijke storm de pont was boven-
dien nctrk overblnst. Na lang bidden en smecken
istond de Hecr IACOBSON. hem z:in plants af, de
point voer af en geen mminut later werd ze door den
storm gegrepen en verging met al wart r op was.
voor de oogen van den Hetr JACOBSON,


De Synagogen
op het Jonas Daniel Mcijerplein.
tc Amsterdam.


teAtscdrr cGotcSnioet rnryo


I


,
L15
/S~ ~~h~tca~v/ ~33
C
-- --


De Groote Synagoge tc Groningen.





mI m


'IF,0
*Z94 407,^

I. AN


i lp.


SMAISON JACQUES BLITS & Co.
S Utrechtschestraat 139 "e Etage
Telephoon 37835

Gediplomeerd Dameskapper, Manicure en Pedicure.
Specialitelt in het happen van brulden.
S Moderne haarwerken, haarverven system Henne
Vibro-massage, ele'trische ontharing en hoogtezon.
Gratis Iheeuurtje Beleefd aanbevelend,
= -van 4--6 -- JACO. BLITS & Co.


r



L


Nieuwe Israilietische Begrafenis Vereeniging,
Directeur: M. BOLLE Jr.
Reserve f 105.500.- Telefoon 51362


c


Wilt gij U op solide wijze verzekeren, sluit Udan
aan bij de N. 1. BEGRAFENIS VEREENIGING.
Kantoor: N. KEIZERSGRACHT 62


ILUXEBROODBAKKERIJ
HENRI J. CARELS

't Beste adres voor:
BROOD, BESCHUIT, KOEKJES, GEBAK,
CHOCOLATE EN BONBONS
Specialiteit: WARME KALFSVLEESCH CROQUETTEN
Verkrijgbaar In onze bekende filialen. -


Fa. J. H. VAN ANDEL
Leidschestraat 59 AMSTERDAM

Huishoudelijke Artikelen
en Electrische Huishou-
delijke- en Verwarmings-
Apparaten


,,Zij, die niet slapen!"

Concert- en Theaterbureau
KEES PRUIS & Co.
Nieuwe Achtergracht 31
Teletoon 50161
AMSTERDAM
Belast zich met de vakkundige samenstel-
ling vai CABARETPROGRAMMA'S.
levering van ORKESTEN en special
ARRANGEMENT VAN JOODSCHE
FEESTEN


Moderne Banketbakkerij
le Boerhaavestraat 5-7
Telefoon 53743
ml
Gebakjes in diverse smaken
Ruime sorteering Theekoekjes
Petite fours en Caisses


Groote verscheidenheid van
mooie opgemaakte Taarten

Herodiade Gateau Cafe Glac6
Bonbops -Zoute Amandelen
Kaaswafels
Slagroom Koffievia

ALLES PRIMA KWALITEIT
STEEDS IETS NIEUWS
Aanbevelend,
P. READING Jzn.


B
t'


. 5I1


I Ir------


I-


I


*\


#






- m


Doorejen .... en tIans?


,,Er wordt gevraagd een ongehuwd person om aan
eenige kinderen godsdienstonderwijs te even, tegen een
salaries van fx.-, benevens kost en inwoning. Brieven, enz."
Soortgelijke advertentien kon men v66r circa 50 jaar
nog al eens in de Joodsche weekbladen lezen. Immers, even-
als thans, waren er ook voorheen vele dorpen in ons land,
waar slechts 1 A 2 Joodsche gezinnen woonden.
Als 15-jarige knaap solliciteerde ik op bovenstaande
advertentie en was uit 8 candidates de uitverkorene. Wilt
ge, geachte lezeressen en lezers, met mij een bezoek brengen
aan het kleine, onainzeinlijkc dorpje H., op een der
Z.-Hollandsche eilanden gelegen, waar circa 50 jaar ge-
leden 2 Joodsche gezinnen woonden? Het eene bestond uit
cen oude moeder met 3 reeds bejaarde kinderen; het andere,
waar ik u wil binnen leiden en welk bezoek ge u zeker niet
zult beklagen, bestond uit een qclukkiq echtpaar, toen ge-
zqgend met acht, later met elf kinderen. In dat gezin ont-
waren we welvaart, doch geen rijkdom, degelijkheid, doch
geen weelde, en ofschoon, of misschien wel omdat het
dorpje tamelijk ver \cr'a ijderd lag van een groote Joodsche
gemeenschap. heerschte er een echt Joodsche geest. 't Is
heusch de moeite waard, met dat gezin nader kennis te
maken. De heer des huizes is manufacturer en bezoekt
elken dag de boeren en verdere dorpsbewoners in den
omtrek, behalve 's Maandags. den dag waarop hij zijn in-
koopen moet doen in een op 5 uur afstands gelegen groote
stad. Wegens de slechte communicatiemiddelen in dien tijd
most de reis zoowel des zomers als des winters om 4 uur
in den ochtend aanvaard worden. Meen echter niet, dat
v66r het vertrek ooit werd verzuimd het ochtendgebed te
verrichten. De vrouw des huizes, gesproten uit een bekende,
strong Joodsche families, tooide haar hoofd des morgens
reeds vroeg naar de eischen van onzen godsdienst, terwiji
de kinderen wonder leading van den ,,meester" het ochtend-
gebed moesten verrichten, evenals dit ook geschiedde met


het middag- en avondgebed. Ofschoon de clienteele uitslui-
tend bestond uit niet-Israelieten werd de winkel, 't zij de
Sabbath om 312 uur of 7 uur aanving, precies op tijd ge-
sloten en niet voor het eindigen van den dag geopend.
Als op Vrijdagavond het gebed gezamenlijk was ver-
richt, schaarde men zich aan den disch en na afloop van
den maaltijd werd door vader, kinderen en meester de af-
deeling der week g e 1 a j e n d.
Als de weersgesteldheid het toeliet, wandelde men op
Sabbath en feestdagen naar het op een uur afstands gelegen
dorpje N., waar 5 Joodsche gezinnen woonden en waar dan
met M i n j a n de gebeden werden verricht. Op het Nieuw-
jaarsfeest most men daarvoor reeds 's morgens te 5 uur op
stap. Op Sabbath, na het middagmaal, moesten de kinderen
blijken even van het geleerde in de afgeloopen week. Dat
P e s a c h geheel naar den eisch gevierd werd, en dat op
Soe k k ous het 1 o e 1 o f met toebehooren niet ontbrak,
behoeft nauwelijks gezegd. Simchas Touroh en
P o e r i e m werden vroolijk gevierd. De kinderen hadden
dan een tooneelstukje geleerd, hetwelk werd opgevoerd
voor een aandachtig publiek bestaande uit, schrik niet...... 4
a 5 personen.
De laatste P o e r i e m, dien ik in dat gelukkig gezin door-
bracht, was een treur- in plaats van een vreugde-dag. Na
een verblijf van 4 jaren, was mijn vertrek bepaald op den
dag na Poeriem, en telkens. als over dit vertrek gesproken
werd (en dat geschiedde dien dag zeer dikwijls) vloeiden
de tranen van moeder, kinderen en meester rijkelijk. Zoo-
iang het echtpaar leefde, bleven de vriendschapsbanden
onbreekbaar, en bracht ik menige vacantie met mijn gezin
in hun midden door.
Zooals men zich daar dus nog al heel wat financieele of-
fers getroostte om de kinderen godsdienstonderwijs te doen
ontvangen, zoo geschiedde het voorheen in menig klein
dorpje. En thans? H. I.


Peertig jaar.. Krankzinnigenoerpleging.


Er is in ons land, behalve dit blad, nog een andere 40-
jarige jubilaris: de Krankzinnigenwet van 1884. Mag ik,
schrijvende ter eere van eerstgenoemden jubilaris, eenige
aandacht vragen voor de tweede? Aandacht al aanstonds
voor een belangrijk verschil tusschen de twee; terwijl de
eerste nog een fleurige jongkerel is, lijdt de tweede ernstig
aan ouderdomsgebreken en zinnen de Haagsche wetten-
dokters dan ook op een duchtige verjongingskuur.
Die 40-jarige Krankzinnigenwet heeft intusschen heel
wat goeds gewrocht. Een harer voornaamste verdiensten
zie ik in dit negative: dat zij niet nader omschrijft wat
wonder het woord ,,krankzinnig" is te verstaan. Mede daar.
door heeft het krankzinnigenwezen zich kunnen ontwikke-
len, overeenkomstig de vorderingen der psychiatrische


wetenschap en de zich wijzigende behoeften van het maat-
schappelijk leven. Niet belemmerd door een starre formule,
even en groeien de talrijke krankzinnigengestichten, die na
1884 zijn verrezen, in nauw verband met den groei der
maatschappij. De wijsheid van den wetgever heeft mogelijk
gemaakt, dat de gestichten heden, overeenkomstig de be-
hoeften van heden, talrijke patienten verzorgen, die hij zelf
zeker niet ,,krankzinnig" volgens zijn wet zou hebben ver-
klaard. Dat, naar veler oordeel, bij de toepassing der wet
de deur van het krankzinnigengesticht een beetje te wijd is
opengezet, is te minder erg, omdat een later wijziging en
het gelukkig initiatief van den Inspecteur Dr. J. H. Schuur-
mans Stekhoven, het xncn.hclijkc korrektief daarvoor
hebben gegeven.


M


L_uS=~C~~- - -C--~ -- -- .L__.-UC--r----(E(CI~=)- F==r ~----~_- I r_---- -- -- YC_ --CN---~








Er was een tijd, waarin de krankzinnige uit de maat-
schappij verbannen werd. en het krankzinnigengesticht zoo-
ver mogelijk van de cuttuurcentra af gebouwd. Het gesticht
en zijn bewoners vormden een wereldje apart, angstig ge-
meden door wie er niet mee in aanraking komen most. Dat


was zoo in de eerste helft van het tijdvak, dat we be-
schouwen, en die af-ondering is volstrekt nog niet geheel
opgeheven. Maar meer en meet wordt het krankzinnigen-
gesticht zich bewust van zijn roeping als instituut van maat-
schappelijke voorzorg, d.i. niet: zijn %erplkecqdcn verre
te houden van de maatschappij maar integen-
deel ze, hersteld of niet hersteld, weder aan de
maatschappij, aan het gezinsleven, als 't kan, aan hun


werk, terug te even. De krachtige opleving van de belang-
stelling voor de gezinsverpleging van krankzinnigen komt
hierbij te hulp. En ook de organisatie van de nazorg voor
onze verpleegden, die thans, o.a. door de vorming van
consultatiebureaux, allerwegen wordt ter hand genomen.
Uit de vroegere afzondering treedt nu het psychiatrische
ziekenhuis in het maatschappijverband. Het heeft zich zien
vullen met zenuw- en zielszieken, met zwakzinnigen van
bijna alle schakeeringen; het heeft den samenhang onder-
kend, die er is in het lijden van al deze zieken, den samen-
hang ook van de maatschappelijke oorzaken, die hun
tijdelijke .er,'iideiing uit de maatschappij noodig maken;
het ziet dus zijn taak wijder worden en gaat, in sanatorium-
afdecling, opvoedingsgesticht en consultatiebureau, zijn
zorg ook uitstrekken over decencni die. geestelijk lijdend of
defect, nochtans niet ,.krankzinnig" kunnen of behoeven
te worden genoemd: het gaat de pnqiin wagen den zwak-
;:imiin.e. den zielszieke te helpen door invloed te oefenen
op diens n ,ma i.ihpphlijk en huiselijk milieu.
Dat ..Het Apeldoornsche Bosch" met voile zeilen in
dezen nieuwen koers vaart. kan den lezers van dit blad
bekend zijn.
Maar dat de wet, dit 40-jarige oudje, deze vaart naar
cen nieuw en better land voor onze patienten, zij het soms
ook wat aarzelend en moeilijk. ten slotte dan toch maar
toelaat en meemaakt is dat niet verdienstelijk?

J. KAT.
Geneesheer-Directeur van
.Het Apeldoornsche Bosch".






CLASIE, CASPERS & Co.
WON INGINRICH TI NG

TEL. 37354

MODERNE LANDHUISSTOFFEN
VIJZELSTRAAT 110 126


,,DE NAAM PLAAT-INDUSTRIE" Naam- en Firmaplaten in Emaille, Glas, Koper enz,
(ADOLF CHOTTEL & CO.)
AMSTERDAM, Korte Amstelstraat 2-4-6, Telefoon 51095. LEVERING OOK AAN PARTICULIEREN.


Vocor MIelkI NIEUW F'LNCIU S
ze is gepasteuriseerd en machinaal gereinigd, daarom de beste.
ALBERT CUYPSTRAAT 222a. TELEFOON 26159

I J


Garage Moderne
N. ACHTERGRACHT 9-11, AMSTERDAM
TELEFOON 50860


Open en gesloten Toer-Auto's
Coupe's en Volg-Auto's
Special ingericht voor trouwgelegenheid


C~









Joobscle Buurtocreenigingen.


Het feit, dat velen onzer Joodsche medeburgers het cen-
trum onzer goede stad verlaten, om zich metterwoon in de
pas gebouwde buitenwijken te vestigen, is niet nieuw
Reeds aan het einde der zeventiger jaren vestigde zich
een vrij groot aantal Joodsche gezinnen in het door Dr.
Samuel Sarphati gestichte nieuwe gedeelte ten Zuiden der
stad, begrensd door de Singelgracht in het Noorden, de
Amstel in het Oosten en de Wetering (thans Ruysdael-
kade) in het Westen. Buiten deze grenzen heerschte de
stilte des lands en maakte de beruchte waskaarsenfabriek
aan de Wetering het verblijf in deze nieuwe buurt, officieel
,,Buurt Y Y" en door de spraakmakende gemeente ,,de
Nieuwe Pijp" genoemd, dikwijls ondragelijk.
Evenals thans het nieuwe ,,Plan Zuid" over zijn .j insh
breedte wordt doorsneden door het Amstelkanaal, zoo werd
ook het .ooi nlilige ,,Zuid" doorsneden door een vrij wat
smaller water, de ,,Zaagmolensloot" (thans Albert Cuyp-
straat) geheeten.
Reeds in 1879 hielden onze geloofsgenooten in deze
nieuwe wijk synagogediensten in een perceel aan de
Quellijnstraat, dat spoedig werd verwisseld voor een huis
in de Jacob van Campenstraat No. 142.
Dit lokaal, van woonhuis tot bedehuis ingericht, was vrij
ruim en voorzien van een fraai hechal en almemmor. Ook
voor de dames was een afdeeling ingeruimd.
Met de toename van de Joodsche bevolking der nieuwe
buurt werd het aantal bezoekers der synagoge grooter. Er
was voorts een damnri..ereciiqiing. die voor de gewijde
kleederen zorgde en er heerschte een opgewekt vereeni-
gingsleven.
Spoedig werd het bedehuis te klein en bovendien werd
de behoefte gevoeld aan behoorlijk godsdienstonderwijs,
dat tot dusverre ontbrak.
Den 10den Sivan 5652 werd met groote plechtigheid de
fraaie synagoge aan de Gerard Doustraat, ontworpen door
den architect Rood, ingewijd. Achter dit bedehuis, zeker
wel de grootste en fraaiste van de ,.particuliere" synagogen
onzer stad, beyond zich de.school (thans verbouwd en ge-
deeltelijk ingericht tot bestuurskamer), waar ook schrijver
dezes in de geheimen van het ..ollef beis" werd ingewijd.
Ofschoon deze school vrij primitief was ingericht (vijf
klassen in een lokaal), was het onderwijs. gegeven door
mannen als wijlen D. Klein, G. Koster en de thans nog in
leven zijnde Heer P. Hilfman. \ ,iiortrffehli) Dezelfdc school
deed eenige avonden per week dienst als ..gewre-lokaal"


waar leeraren als wijlen M. Monasch en J. Vreedenburg
de goed-bezochte leeroefeningen leidden.
Veel is thans veranderd. De school is reeds sedert jaren
ondergebracht in een stads-gebouw, doch de druk-bezochte
synagoge staat nog, verjongd en verfraaid, als getuigenis
van wat de godsdienstzin der ouderen zelfs met beperkte
middelen vermocht tot stand te brengen.
Ook in her Oosten der stad ontstond in het begin der
tachtiger jaren een nieuwe wijk en daar vestigden zich, zij
het dan ook in minderen mate als in het Zuiden, vele Jood-
sche gezinnen. De fraaie synagoge aan de Commelinstraat,
stichting van de toenmalige kleine groep van Joodsche be-
woners, voorziet daar nog in de geestelijke behoeften van
onze geloofsgenooten.
Tengevolge der ontruiming van het oude Uilenburg is
de Joodsche bevolking in het Oosten geweldig toegenomen
en dank zij de vereeniging ,,Nachaliel" wordt in ruimen
mate gestreefd om Joodsche godsdienstzin, Joodsche kennis
en Joodsche gezelligheid in dit stadsdeel te bevorderen.
De vestiging van Joodsche gezinnen in het Westen der
stad dateert eerst van de laatste tientallen jaren. Eerst den
allerlaatsten tijd schijnt ook in deze wijk de behoefte te
worden gevoeld aan Joodsch vereenigingsleven. Reeds een
twintigtal jaren geleden werd in het Jordaankwartier gods-
dienstonderwijs verstrekt, doch tot het stichten van een
bedehuis is men, dank zij het Ioffelijk streven der buurt-
vereeniging ,,Ahawo Weachawo", eerst den laatsten tijd
overgegaan en alle factoren zijn aanwezig, dat ook in de
z.g. Kinkerbuurt een bloeiende Joodsche gemeenschap zal
verrijzen.
Spreken wij over het Noorden der stad, dan bedoelen wij
den overkant van het Y en het is begrijpelijk, dat in deze
buurt de vestiging van Joodsche gezinnen van zeer recen-
ten datum is.
De vereeniging ,,Sjoloum Wereingoes" wist het in be-
triekkelijk korten tijd te brengen tot 2 godsdienstscholen,
terwijl de bovenzaal van het voormalige ,,Tolhuis" als syna-
goge is ingericht. Oak deze vereeniging doet alles wat
mogelijk is om in de geestelijke behoeften van onze geloofs-
genooten aldaar te voorzien.
Voorts dient vermeld, dat in het belang onzer geloofs-
genooten in het Museumkwartier en het nieuwe stadsge-
deelte ten Zuiden daarvan, de vereeniging voor Joodsche
leer en Joodsch leven nuttig werkzaam is. De tijdelijke sy-
nagoge aan het einde van de Jacob Obrechtstraat maq zich


Gedrukt op paper van:

N.V. HOLLANDSCHE PAPIER-INDUSTRIE


E. DE VRIES & Co.

I AMSTERDAM BRUSSEL I

ii* .I. 1 n u m imi I I h I -I I .jIIIII lI.IEm e iineumiiiimmi
I__


I








in een druk bezoek verheugen en het is te wenschen, dat
het doel van het Synagoge-fonds, ,,Amsterdam-Zuid", n.1.
het bevorderen van de tot stand koming eener monumental
Synagoge, zoo mogelijk met een Joodsche godsdienstschool,
met alle daarbij benoodigde gebouwen ten dienste van de
Nederlandsch Israelietische Hoofdsynagoge, spoedig worde
vervuld.
Inmiddels wordt aan de school in de Dufaystraat met
vrucht het godsdienstonderwijs verstrekt aan de kinderen
in dit stadskwartier woonachtig.
En nu de Benjamin onzer buurtvereenigingen, ,,Benei
Teimon". Plan Zuid, heel wat grooter dan de voormalige
buurt Y. Y., telt op dit oogenblik wellicht meer dan 1000


1928
BAR MITSWO-TABEL VOOR HET JAAR 1928-
5688-5689
Een jongen geboren in 1915
t hn gboren n 1915 Wordt Bar-Mitswo in 1928 op Sjabbos:
tussehen :


25-31 December 1914.
1-7 Januari 1915.
8-14
15-21
22-28
29 Jan.-4 Febr.
5-11 Februari.
12-18
19-25
26 Febr.-4 Maart.
5-11 Maart.
12-18
19-25
26 Maart- 8 April.
9-15 April.
16-22
23-29
30 April-6 Mei.
7-13 Mei.
14-27
28 Mei-3 Juni.
4-10 Juni
11-17
18-24
25 Juni-22 Juli.


7 January.
14
21
28
4 February.
11
18
25
3 Maart.
10
17
24 .
31
14 April.
21
28
5 Mel.
12
19
2 Juni.
9
16
23
30
28 Juli.


14 Teiweis.
21
28
6 Sjewat.
13
20
27
4 Adar.
11
18
25
3 Niesan.
10
24
1 Ijar.
8
15
22
29
14 Siewan.
21
28
5 Tammoez
12
11 Menachem.


L7


(Foto Ji Huysren.
,,De oude stoep"
Onderwerp uit de Jodenbuurt te Amsterdam.

Joodsche gezinnen en het laat zich aanzien, dat bij verdere
uitbreiding dezer buurt dit aantal sterk zal toenemen. Be-
driegen de voorteekenen niet, dan zal, na een period van
hard tobben en sukkelen, deze fraaie wijk een centrum wor-
den van opgewekt Joodsch leven. Door ,,Benei Teimon"
worden noch kosten noch moeite gespaard om Plan Zuid
ook in geestelijk opzicht voor ons Joden bewoonbaar te
maken. Reeds worden er wekelijks synagogediensten ge-
houden in het gebouw van ,,Samenwerking" aan de Tol-
straat, die door tal van buurtgenooten worden bijgewoond.
Het godsdienstonderwijs wordt verstrekt vanwege de
Nederl. Israel. Hoofdsynagoge, aan de Van Ostade-school,
welke school echter niet in het eigenlijke Plan Zuid is ge-
legen. Ofschoon het bestuur te kampen heeft met het euvel
eener zeer vlottende bevolking, is het er in geslaagd het ge-
voel van saamhoorigheid, solidariteit en vriendschap wonder
de geloofsgenooten in den Zuidelijksten uithoek onzer stad
te bevorderen en te versterken.
Zoo staan dan aan de vier hoeken onzer goede stad, als
trouwe wachters, de verschillende Joodsche buurtvereeni-
gingen, die er voor zullen waken dat de Joodsche geest,
die steeds in het centrum onzer ,,Ngier We-eim Bejisroeil"
heeft geheerscht, niet zal verdwijnen doch wordt overge-
plant naar de wijken, waarheen onze geloofsgenooten zich
tengevolge der geweldige stadsuitbreiding in steeds toene-
mende getale vestigen.D. KOKER,

Secretaris der Vereeniging ,,Benel Teimon".


V . -


SANITAIRE

OLIFANT

VLOEREN
AMSTERDAM


IT~rwmf1


I)


~ -------I
















1928
BAR MITSWO-TABEL VOOR HET JAAR 5-68 89
Een jongen geboren in 1915 Wordt Bar-Mitswo in 1928 op Sja
tusschen:


23-29 Juli.
30 Juli-5 Aug.
6-12 Augustus.
13-19
20-26
27 Aug.-2 Sept.
3-16 September.
17 Sept.-7 Oct.
8-14 October.
15-21
22-28
29 Oct.-4 Nov.
5-11 November.
12-18
19-25
26 Nov.-2 Dec.
3- 9 December.
10-16
17-23
24-30


Augustus.


September.

October.

November.


December.



January 1929.


bbos:


18 Menachem.
25 ,
2 Elloel.
9
16
23
8 Tisjrie. 5689.
29
6 Chesjwan.
13
20
27
4 Kisleiw.
11 .
18
25
2 Teiweis.
9
16
23


- - - - ----- - - ~
Menig mooie motraa?
PMenig heerlijk verhaal?
Nicaws van kol-hakail?...
t bonneert a op.. het Centraal!






CINEMA ROYAL

NIEUWENDIJK 154--156

AMSTERDFAM





GROOT MODERN BIOSCOOP-


EN


VARIETE-THEATTER


1400 PLAATSEN


GROOT ORKEST


BU ELKE VOORSTELLING BESPELING
VAN ONS SCHITTEREND ORKESTORGEL

aaB __ fet8aifeBe8RWaIa-6 I


II


Caruso.
Een schetsje, zooals de schrijver het zich gedacht heeft,
wanneer Caruso zich te Amsterdam eens had laten hooren.
In de degelijk, burgerlijk gemeubelde kamer, zaten vader,
moeder, Roos en Bram om de groote, vierkante tafel. 't Was
Vrijdagavond en de kamer had volgens oud-joodsch ge-
bruik meer feestelijk aanzien, dan andere avonden. Veel
was daar echter niet voor noodig, op de tafel een wit tafel-
laken, eenige appelen en noten op een kristallen schotel
in 't midden wonder de gaskroon, die ter eere van den Vrij-
dagavond zich inplaats van twee, in drie helder opbrandende
pitten verheugen mocht.
leader zat in leeshouding, vader de krant, moeder de
krant, Roos een boek en Bram een blaadje van den Bond,
dat hij tot 't einde toe uitlas, om dan weer opnieuw van
voren af aan te beginnen.
't Suizen van 't gaslicht was 't eenige geluid, dat tot
nog toe in de kamer gehoord werd, tot opeens moeder met
hare zangerige stem de stilte verbrak door te zeggen: ,,Roos
- geef me de notenkraker is uit de kast, dan zal ik een
paar noten even" Roos verdiept in een mooi hoofdstuk
van haar boek, hoorde 't niet en going ongestoord door met
lezen, waardoor moeder geergerd, bits uitviel: ,,Ze hoort
weer niet, juffrouw lees, dat is wat met dat kind, as die
icest, is ze voor niks te spreken".
Roosje, jong als ze was,en meer poetisch aangelegd dan
hare inoeder, een verschil dat gewoonlijk tusschen elke
jongere en oudere generate is op te merken, was ineens
uit hare hoogere sferen gerukt, en tot de alledaagsche
werkelijkheid der noten teruggekeerd, noten, die ze, als ze
heelemaal afgepeld voor haar stonden, toch wel lekker
vond. Ja! ik hoor 't wel, viel ze uit, mot dat dan nou al?
als we nog maar tijd genoeg hebben, de avond begint pas, en
meteen going ze naar de kast, waar ze vanaf een der helder
gekastrande planken, den notenkraker te voorschijn haalde
en op de tafel legde.
Moeder zei niets, doch schudde veelbeteekenend t hoofd,
also ze -a.gen wilde, dat kind kan niets velen, direct
angebrand.
De noten werden gekraakt, Roosie las de laatste gelezen
bladzijde nog eens over, omdat 't zoo mooi was. Bram be-
gon voor de zooveelste maal zijn bondskrantje, 4e jaar-
gang, 5000 exemplaren, etc., etc., en vader...... vader zat
maar steeds te turen op die eene groote advertentie, reuze-
advertentie, zooals ie 't noemde, in 't eerste blad van ,,De
Telegraaf".


CARUSO,
voor de eerste maal in Holland. |
De meest beroemde zanger der wereld.
Maandag des avonds te 8 ure in de groote zaal
van 't Concertgebouw.
Zaal f 7.50. Balcon f 5.-


Wekenlang van te voren, had de reclamewagen door
Amsterdam gereden, aangekondigd de komst van den be-
roemden man. Wekenlang had er avond aan avond een
groote advertentie in alle Amsterdamsche bladen gestaan,
en nu nog twee avonden slechts en de groote zanger zou
dair zijn, om vele muziekminnende Amsterdammers, en die
zijn er nog al wat, vooral wonder 't uitverkoren volk, te laten
genieten van zijn reeds zoo beroemde zangkunst. Tot die
muziekminnende Amsterdammers mocht onze vriend, bij


Ii








name Benjamin Winkel, gerekend worden. Van de opera
was hij een trouwe bezoeker, wel zat hij dan als 't er soms
niet zoo goed af kon, op een goedkoope rang, doch ver-
zuimen deed Benjamin niet graag. Kon ie een vrijkaartje
machtig worden, dan genoot hij dubbel. Ten eerste 't stree-
lend bewustzijn, dat hij zooveel vrienden in de muziekwereld
had, die hem zoo nu en dan een vrijkaartje bezorgden, tot
die vrienden behoorde gewoonlijk een ver familielid van een
achterste orkestlid, nog niet eens 't orkestlid zelve en ten
tweede, omdat ie dan voor niets een avond uit was. Want
ah prentte hij zichzelf in, dat 't alleen kunstgevoel was, 't
was ook een zekere mate van voorliefde voor 't uitgaan
in 't algemeen, dat hem steeds naar die uitvoeringen dreef.
Uitgaan was zijn lust en zijn leven. Een verlichte zaal met
zoo'n gegaloneerden controleur, die beleefd voor hem aan-
sloeg, omdat hij hem als trouwen bezoeker reeds kende,
zijn oordeel over 't gehoorde vragen en dan later hardop
zeggen in de foyer, dit alles streelde hem. Dat zich, door
't vele gehoorde, in 't beoordeelen van kunst, ver boven
zijn vrienden staan, gaf hem een soort kinderlijken trots,
evenals 't zoontje van den theaterdirecteur door 't ambt
van zijn vader in de gelegenheid gesteld, bij zijn kameraadjes
snoeft op 't meer weten van de dingen achter de schermen.
,,Vijf gulden" dacht ie bij zichzelf, 't is heel veel geld,
reeds een paar maal wilde hij er van beginnen, van zijn plan,
dat reeds dagen lang in hem omging, om een plaats te
nemen, balcon natuurlijk, maar hij durfde niet, hij wist, hoe
ze er over dachten, z'n vrouw zou 't zonde vinden, opspelen
en de kinderen er zich ook mede bemoeien, nogg- die had-
den tegenwoordig ook overall een groote mond in, eerst
breng je ze groot, en dan later zalle je kinderen je vertelle,
wat je doen of laten mot, was 't niet eigenlijk gekheid? was
hij de baas, of z'n kinderen? doch dan dacht ie weer, hij
kon ook niks zeggen en t6ch gaan, maar waarom? hij deed
toch niks slecht? hij zou 't wel zeggen, maar niet zoo ineens.
langzaam voorbereiden, hij had dat vroeger wel meer ge-
daan, als hij uit wilde, en dan was 't altijd zonder ruzie ge-
gaan, daarom begon ie: ,,Eh! Eh! Die Ceruso, 't mot
toch wel iets bezonders wezen, anders zoue ze d'r niet zoo'n
drukkie van make". Niemand gaf antwoord.
Hij hervatte: ,,Denk je, dat een gewoon mensch d'r in
komt, da's allemaal al besproken door de elite".
Dit laatste werd wel gehoord door z'n lieftallige ega,
want direct daarop antwoordde ze bits: ,,0! wil je er weer
naar toe? hij is lang niet uitgeweest, as je maar niet zoo
meschogge bent om vijf gulden in 't water te smijte".
Vader, wel op een dergelijk antwoord voorbereid, ant-
woordde kalm: ,,geef ik ooit vijf guide voor een concert,
ik verzeker je, ik kom er z66 wel in".
,,Hij komt er zoo wel in, hij het zich weer wat in z'n kop
gehaald, as 't concert maar door kan gaan z6nder jou".
Roosje, wederom gestoord in haar ,,of ze mekaar krijgen
of niet" keek ongeduldig op en zei: ,,He God moe, wat kan
u dat nou schelen, as pa nou toch een vrijkaartje krijgen
kan?"
,,Ja een vrijkaart! hij krijgt net zoo min een vrijkaartje,
als jij of ik, gaat ie me daar vijf guide geven, voor die frotte
Caruso".
,,He moe, wat maakt u zich toch druk", zei Roosje,
,,vader gaat er toch niet naar toe," en Bram bemoeide er
zich mee door te zeggen: ,,Wat een zonde; vijf guide! n6h,
ik wist wel wat ik liever met m'n cauchere duiten dee, en
de menschen gelooven alles, wat er in de kranten staat, de
grootste zanger der wereld, nee, ze zulle anders zegge, ik
heb hem laatst gehoord in de gramaphone, en 't ding
piepte".


,,'t Ding piept", zei vader, ,,maar Caruso piept niet, en
overall hebben die d'er mond in, vraag wat 't jullie
angaat".
,,Angaat", zei Bram, ,,angaat, maar me zijne toch geen
kindere meer, me moge toch wel zegge, hoe we er over
denke? 't is zonde, of u 't nou hooren wil of niet, vijf gulden
voor een concert is zonde".
,,En as je nou naar de opera gaat?" repliceerde vader.
,,Da's heel wat anders", zei Brain, ,,dan krijg je een heele
boel voor je center, maar vijf guide voor &en man?"
,,Maar wat voor een man? Caruso".
,,Caruso", zei moeder, ,,ja die man heet Caruso? een
gewone jood van Marke, as je 't maar zien kan an z'n
portret".
Roosje met licht ontvlambaar hart van jong meisje, kwam
er heftig tegen in: ,,Nee!op z'n portret is ie een knappe
vent".
,,Nou nog mooier", zei moeder, ,,mot je ook niet mee?
Roosje naar een concert, die wil verschtand hebbe van
meziek- n6gg-".
,,Spreek ik nu van muziek? Ik zeg alleen, dat ie een
knappe vent is".
,,Maar daar geef je toch geen vijf gulden voor, gekke
meid!" en Bram hield z'n hand op en zei met een gezicht,
grijnslachend om z'n eigen aardigheid, ,.geef mij dan vijf
guide, ik ben ook een knappe vent".
,,He, wat ben je weer aardig" en Roosje keek haar broer
daarbij aan met een gezicht, waariut men kon opmaken, dat
zij hem op 't oogenblik erg flauw vond.
,,Wat maken jullie je toch allemaal te sappel, ik ga al
niet, de gijn is er blj mijn al af".
,,Dat zeg je altijd, je gaat t6ch, met of z6nder gijn, jij
maakt wel, dat je uitkomt, en wat het m'n er an, altijd
alleen uit te gaan? een ander neemt z'n vrouw nog 's mee".
,,Ha! Ha; dacht vader, daar wringt hem weer de schoen
en hij :,q zich in z'n verbeelding reeds op weg naar 't
gebouw, z'n dikke heupige vrouw naast hem loopend, puf-
fend en hijgend, hem aanmanend, niet zulke groote stappen
te nemen, en dan was de aardigheid er werkelijk eerst af.
Hij hield wel van zijn vrouw, maar in huis, daar is de vrouw
op haar plaats, voor niks spreekt men niet van een goede
huisvrouw. En terwijl hij dacht, ratelde moeder maar steeds
door: ,,As die zanger dan zoo groot is, gekheid, dan wil
m'n hem wel is hoore".
,,En daarnet vond je vijf guide voor mij alleen al zonde,
nou kost 't toch 't dubbele".
,,Hoor is,,, zei moeder, ,,wou je mij op een goedkoopere
rang zetten? mooi figuur zal ik maken in me :ijc japon op
de galerij!"
Vader ergerde zich in stilte over de onlogische redenee-
ring van z'n vrouw, over 't zalige vooruitzicht, met haar
weer uit te moeten, maar hij beet zich op de lippen en zei
niets.
En de kinderen zeiden al lang niets meer, omdat ze
beiden reeds vooraf wisten, hoe de afloop zou zijn, vader
zou gaan en moeder going dan ook mee.
En 't was zoo. Roosje most den volgenden morgen
twee kaarten halen, elk van f 7.50, voor 't Concert van
Caruso.




'u~4


Amsterdam, 6 Juni 1911.


I ~


M






I N


Central isralictisct) WDees= en Doorgangsluis te felben.


Als jonge man van even twintig jaren was hij uit zijn
geboorteplaats Leiden vertrokken, had gezworven in vele
en verre landen, had gereisd door verre en schier onbekende
streken en was nu, na ongeveer 40 jaar, aangetrokken door
een cnweerstaanbare drang, in zijn geboortestad terugge-
komen. De nu zestigjarige most, of hij wilde of niet, zijn
geboorteplaats nog eens terug zien.
Maar wat hij terug vond was niet dezelfde stad meer,
die hij verlaten had. Straten waren afgebroken, heele stads-


wijken bijgebouwd;
in het eertijds zoo
still plaatsje
heerschte nu drukte
en bedrijvigheid, die
hij er vroeger nooit
gezien had. Ook
groote mooie en
nieuwe gebouwen
waren er verrezen,
alles was gemoder-
niseerd en veran-
derd, zooals hij dat
op z'n verre tochten
ook overall had
waargenomen. Ook
Leiden was da'arbij
niet achter gebleven.
Alles was veranderd?
Neen, toch niet.
Toen zijn tocht
hem voerde langs
de Stille Rijn ont-
waarde hij daar op


B1 L, 0) E~ Mv 1STIl~ E~ 11 hi


A)E I UL .l ,EN, A GA 1.; VF
TEi E FOO(


No. 4, van buiten
schier nog onveranderd het oude wolpakhuis van de Fam.
Speyer. Z'n eerste gedachte was: ,,Er zijn zeker geen wees-
kinderen meer, die zooals vroeger opneming in dat Gesticht
zoo brood noodig hebben". Maar spoedig was de oude wan-
delaar door Leiden's straten uit den droom geholpen.
Op z'n bellen kwam wel een dertigtal jongens en meisjes
keurig gekleed (niet zooals vroeger in zijn tijd in weeshuis-
kleeren) met blozende wangen en glunderend van jool en
plezier hem open doen en brachten den grijsaard naar bin-
nen. Weldra kwam nu ook de Directeur en Directrice te
voorschijn en nu kwam er aan het vragen van den ouden
bezoeker geen einde.


Of het heusch niet mogelijk was geweest in al die jaren
een nieuw gebouw te krijgen? of het werkelijk niet te doen
was geweest om wat meer licht en lucht in het huis te
krijgen of nog altijd Zit- lees- leer- en eetkamer in een
vertrek waren ondergebracht? of nog steeds de wind en
regen vrij spel hadden door het voor 40 jaren reeds oude
gebouw? of nog steeds de gezamenlijke Joden van Holland
niet de noodige kapitalen bij elkaar hadden gebracht om
ook dit gebouw ten bate van alle Joodsche weezen van ons
land, die om een of
andere reden in een
SR A A S M ander Gesticht geen
____onderkomen kunnen
.AJ. -, .- krijgen, te moderni-
t. ..--_ seeren?
Het antwoord op
alle deze vragen be-
.. ..-..... vredigde den ouden
u bezoekernietgeheel.
Zeker, veel goeds
was er in de afge-
1 loopen jaren ver-
-. richt, vele flinke
mannen en vrouwen
.. .. waren thans in de
1; 7 Maatschappij, die
opvoeding en ont-
T'-R wikkeling aan dit
Gesticht te danken
hebben. vele men-
N HiAl: FI.E nTRAAT i' I; schen haddenmede-
gewerkt om te zor-
,>N I1;1 gen, dat de noodige
golden voor de da-
gelijksche uitgaven er kwamen, vele leden traden toe,
hoewel ook nog niet in voldoende getale, maar wat toch
precies hetzelfde was gebleven, waaraan men nog steeds
niets had kunnen doen omrede de finantien tot heden ont-
braken, was: te zorgen voor een grooter gebouw, waarop
met meer recht het uili.haniiiiJ zal kunnen geplaatst wor-
den ,.Machseh Lajesoumin" ,,Toevlucht voor Weezen".
Hoe lang, o Joden van Nederland zullen wij nog moeten
wachten op het diiniond noodige n.l. op een gebouw het
Weezenkind waardig? IS. LEMAN,
Regent-Secretaris, Centr. Isr. Wees- en
Doorgangshuis te Leiden.


MOat ban ?

Cijfermateriaal, dor en vervelend, och kom!
Een conglomeraat, waarin de kiezel, kalk, mergel en leem
vervangen zijn door levens- en wereldbeschouwing, evolutie
en revolutie, actie en reactie; het gesteente dus, waaruit ook
de geschiedenis der Ned. Israel. Hoofdsynagoge te Amster-
dam gehouwen is.
Eene vergelijking van cijfers van de uitkomsten van 1884
met die van 1923.
Een spanne tijds van veertig jaren.
Een begrooting van rond honderd zes en zeventig mille
tegen eene in 1923 van ruim zes en halve ton.
De algemeene kerkelijke bijdrage, na 40 jaren, gestegen
van f 65800 tot f 331000; meer dan vervijfvoudigd dus.
Zeker, de Joodsche bevolking van Amsterdam is in dien


tijd meer dan verdubbeld. de koopkracht van het geld be-
duidend verminderd.
Een reden tot juichen dus? Gewis, maar niet uit voile borst!
Bekijk eens de inkomsten uit vleeschretributie van rond f40
mille in 1884 tegen f510C00.- in 1923, niettegenstaande tarief-
verhooging en dezelfde bevolkingsaanwas-vermenigvuldiger.
Wat een achteruitgang in godsdienstzin en traditie.
Naast een grootere offervaardigheid, geboren uit saam-
hoorigheidsgevoel.
Toch zal dit op den duur funest blijken!
Want nog ondenkbaarder dan een Joodsche gemeen-
schap zonder armenzorg is Joodsche armenzorg zonder
Joodsche qcnlccn-lchiap waarvan de eenige grondzuilen
zijn, thouro, ngawoude en gemillas chesed.
Op deze fundamenten en geen andere kan slechts het
Joodsche gebouw hecht en sterk opgetrokken worden, wil
het niet verzakken, niet scheuren, niet ineen storten.


=C~C~ -~--~Ci3C~ O


I ----- i


r~~c~~c








Dus Joodsche bouwers aan de Jodenheid, van het Joden-
dom: Zionisten, Agoedisten, Mizrachisten en Joden, ,,tout
Courtt, aan den noesten arbeid, metselt en beeldhouwt zoo
fraai, zoo school, zoo heerlijk als in uw vermogen, als in
uw kunnen is, ad majorem gloriam Dei.
Op die eenige fundeering, in Golus en ook this.
Daar zonder......................... na veertig jaar?
- Wat dan? A. MAYKELS Hzn.


Ijet Jobenbom en be fleberlanbsctle Kolonien.
Ten aanzien van de plaats, die de Joden in de koloniale
geschiedenis van Nederland innemen, bestaat een opmerke-
lijk verschil tusschen Oost en West.
In Oost-Indie vervulden zij nimmer een eigen rol, in
Suriname zoowel als in Curacao daarentegen vormden en
vormen zij nog steeds een groep van beteekenis.
In Suriname dagteekent de vestiging van een betrekkelijk
talrijke Joodsche bevolking van een tijdstip, dat vermoede-
lijk een dertigtal jaren vroeger ligt dan 1667, het jaar
waarin de tot dusver Britsche kolonie door een Zeeuwsch
eskader veroverd en bij den vrede van Breda definitief aan
Nederland toegewezen wordt. Er bestaat dan al een Portu-
geesch-Israelitische gemeente met ruime vrijheden, samen-
gevat in een Engelsch charter van 1665, dat (volgens de
Encyclopaedie van Nederlandsch West-Indie, waaraan
deze bijzonderheden ontleend zijn) een navolging was van
nog ruimere en oudere Hollandsche bepalingen omtrent
Joodsche kolonisten in Amerika. De Surinaamsche ge-
meente vormde waarschijnlijk de oudste blijvende vestiging
van Joden op Amerikaanschen bodem. In den loop der 18e
eeuw werd naast de Portugeesche een Hoogduitsche ge-
meente gesticht.
In Curacao waren wonder de eerste kolonisten uit Neder-
land, die zich daar na de verovering in 1634 vestigden, reeds
enkele Joden, evenals de Surinamers Portugeezen. Legden
de Surinaamsche Joden zich voornamelijk op den plantage-
landbouw toe, in Curacao waren zij meest kooplieden en
ook nu is een goed deel van den handel in hunne handen.
Er zijn twee gemeenten. een orthodox en een reformge-
meente, beide Portugeesch.
In Oost-Indie heeft voor zoover mij bekend, nooit een
Joodsche gemeente bestaan; het aantal Joden is er ook nim-
mer in verhouding tot de Nederlandsche bevolking zoo
groot geweest als in de West-Indische kolonien. Dit wil
natuurlijk niet zegqcn. dat zij geen aandeel hebben genomen
in de omvangrijke taak die het Nederlandsche volk in Oost-
Azie vervult. Men vindt er Joden onder alle kringen, vaak
in de eerste rijen der Europeesche maatschappij: bestuur,
rechtspraak, balie, handel, landbouw, nijverheid. Maar zij
vormen er geen min of meer afzonderlijke groep, zooals
de Surinaamsche en Curacaosche Joden wonder den invloed
der bijzondere plaatselijke omstandigheden en historische
traditiEn zelfs nu nog doen. Niettemin kan men zeggen, dat
ook door hun optreden in Oost-Indie de Nederlandsche
Joden een belangrijke plaats vervullen in het national even.
Voor hem, die bekend is met de toestanden in tropische
kolonien, waar de samenleving ondanks de warmte in som-
mige opzichten toch frisscher is dan in de oude landen van
Europa, behoeft er niet te worden bijgevoegd, dat de ver-
houding tusschen de Joden en hun medeburgers van ander
geloof en andere afstamming in het algemeen niets te wen-
schen laat.



Oud Vice-President van den Rand van Nederlandsch-Indie.
bg. Hoogleeraar aan de Ncderlandsche Handclshoogeschool


VOOR PIJNLIJKE VOETEN

STEUNZOLEN(sy owoiOFI)
MET OPSTAANDEN BUITENRAND
HERSTELT DOF/ PLATVOET
%. A. AMjSSIN G.
O.Z.VOORBURGWAL 334. ADA
-- MHET BINMENGASTHUIS


WORDEN NAAR MAAT GEMAAKT
i TELEF. 44974













IE IB IN IDIE IR
SHOFLEVERANCIER

A DAM LEIDEN AWNHEM R'DAM
E/ Bursposse Ar Hoowordg0 Stecnstr 5M4 Wlti E d
Vh Do.-k Withstr 3j4



MET VADER MEE.


TW E
Woorden van Dr. M. DE HOND. TW
N G.,ndce bciveging.

KINDEREN. : -: -


I


PIANO.

I


va
va
va



i


m^~i


S-I -.
S-

Inl/,

j:it-(; j.=
E. H-l-------


-der ties
-der ties
-dcr -jes


E-STEMMIG KINDERLIEDJE.


/-- s .



1. Hup pel je blij,
2. Zeg hettoch mij,
3. Waar is de tij,


'S rdi


Muziek van ISR. J. OLMAN.


S -- e. -..- - .

la., klei- ne. iii. Dar tel


Ja, klei- ne,
Ja. groo- te,

"----7
-a -- .
a


-- liI) ~
.-- 4---- ---7--
p --
~~l~iL


a a -s *
.... .... -- ... . ~
a --- --. /


zij? Oo-lij ke tuit. Sna ter je luid.
zij ? 0 ja, ik voel. 'k Wct er het doel.
zij ? Nu ben je groot. Heb je er brood.


4- V
a -*



Bab bel je al les
ij gaat met va-der -
Heb er je va-der-


iii,


en ---- --h-_

en vroo-lijk aan


Waar ga je heen toch aan
Dat je er gingtaan je


a


I-- --


1

-I _

n--


--- --*---3


met va -der tje uit?
tje mee naar z'n sjoel!
tje niet meer van nood!


-
-a


E,


Gui
Kijk.
*t Hceft
fill
. : . - --I
-.


I ia, [ ---
Gui ti e
Kijk. men- sche
t Heeft er gee
















goed op je pa
o ver te ri
leen maarnaar sij






L) : a


. E a---
a*+-~ *.


r ... a:..~


- ti ge
men schen
er geen
=^


gast.
n, kiik,
n doel.


.I.
I.i 9


cres -

.. .. .. ^ ..... ..


4-

ist?
jk!
ocl!


.n


j
V0


gast,
kijk.
doel,


r
a-.."
-F~,y _


0-


Hou ie hem vast.
'n Koning ge lijk.
Wegdom ge voel,


-
.....' .


Hou je hem vast,
'n Ko-ning ge lijk.
Wcg dom ge voel,


a -'-- ;- -


- cen - do

a --_-, -
*


N
'-'I ~*
a a
a


Ui


Nic-mand, o nec,
Nic-mand, o nee,
Niet incer, o nee,


I^----*^
-Ii


* -.r1 d __: _
.- .. .- ..


... '-....-- ---.... .----

--------'_^Z^ '~--; "-- --'*-,--*~
_
___ I.-~


- < --- "


Voel je.
Stapt hij,
Laat nu


*^ ^s a'
* *
a., *l


'4-

a--iF


Zij, met hun twee, Hij al-leenn
Is zoo te vree, Als hij, die er g
Zij, met hun twee. Al lang gaathij


*___ .. i a_
-o ,- --


voel je, hoe va der
stapt hii met va der
va der tie gaan er

----_i -. .

...r~..._. ..__ -a


- tie
- tie
al-


if


L ip
q -r--- ___







nag er met va-der-tje mee!
aat met zijn va -der tje mee!
liet meer met va -der tje mee!


"-- I;- a, ~---- I

S__- -

. .. I I -__ --'
__ _ _a __ _ _


I


~---






ONZE TUINEN. RADIO LUISTERGIDS.
Geillustreerd Weekblad voor Liefhebbers en Vaklieden, Officieel Orgaan van den Hilv. Draadloozen Omroep.
gewiid aan Tuin- en Buitenleven, met gratis bijblad Dieren Weekblad bevattende de volledige programma's van alle
van Huis en Hof.
VRAAGT EENS EEN GRATIS PROEFNUMMER. in Nederland goed hoorbare stations.
Abonnementsprijs met inbegrip van Kerstnummer en andere Abonnementsprijs / 1.50 per 3 maanden bij vooruitbetaling
extra-nummcrs, slechts f 3.- per halfjaar, franco per post. franco per post.
Uitgaven van de N.V. DRUKKERIJ JACOB VAN CAMPEN
0. Z. VOORBURGWAL 87-89, AMSTERDAM Telefoon 32983 en 33721


S Na het derde couplet. mf Gedragen. -- -<

.-3Z--- -- -- -- -- -- -- -- _-_- --*--- --t^--->-,---f--'=~'r' --f-11--
a- 1-~ __ ~ N


4. Zeg het toch mij, Jij droe- ve, jii, Ga je nu toch weer aan
It -- -- -


* ;: .*L

jf^5


I - -- ---- I--4~ 2j. t---
j q-:- *I .-__: i_
c~c '.4


----_. ._---. --.. --
S-.


Sr terugtouaen
'.9^ ---'



Zie je dat daar?Wat moet die schaar? Voet-je voorvoet-je met va-der-tjes baar!
:r ;9 .. . |
9 9 --_ ---. -. .
a- do a .

terughouden
__ :,


Kijk,


* 9 -


men schen,


kijk!



Sk*
' ----- --




Geocehol.
Nie - mand


9-I .'


Kijk, kijk men- schen,



- ------
7p


9
9
I ~


tra- nen
tra nen


rik 7--

rilk! -


: ~


-9 Y
----- .-i.

- ..

m ... e -. a


I _- ~
*. % I -


hem, die er gaa


- -- (6


mee ___


-,' -v ---.'' r -i ^ ^.-



Wit als een lijk. Loopt hij mee, loopt hij mee,


n ._.- -

- .-- .. -- -- ht :

~3cc K---i --


- ] .


.. 9 J .-- .
7 .- .y 9 7 .

Nie-mand, nie-mand, o -nee, o nee,



-- ------- ---- --- -
qm= m -mm -:

;- i
a~ ~ -~ a--- c


9t


4< i
4 '9-]


va der


in va der t-e,.
zijn va- der- tie,

I - __
2-f- '. -. ... -- .
'.*9
-i -- -


Is het zoo wee, zoo
Is het zoo wee, zoo


a
Zr-


N N-=
y* *


snik kend, geen
nf
..- =- --
..9=-\, ---^


e-- -------
'9---- 9--
:-*--- *--:






wee, als


i ---- ---- ----
, m 9-


m -e

mee!


:- .. ... T -p. -_-__

; r- r--


va- der tie





_- .I
I


___-... -


mee I
- -- -
9. -.=
:r i-
: ''


'-F. --V ---- F


-iI_


~-

c~.


*1


der tjes zi ?
der- tjes zil?


va-i

i



F-)::,-
b^-


--V


I


'I r


L "T


___ *


I--

I-~J-






- U


De Joben en l et bansen.
Heel gaarne voldoe ik aan UEd. verzoek om in uw her-
inneringsuitgave ook een bijdrage te schrijven over ,,Joden
en dansen".
Als Amsterdamsch dansleeraar, spruitende uit een dans-
meestersgeslacht eerst en daarna fungeerende in verschil-
lende function verwant aan dit beroep, o.a. dansarrangeur
in Mille Colonnes. Alhier vind ik mij (vergeef mijn arro-
gantie) capabel genoeg hier omtrent iets te schrijven.
Ik zie ze nog (ik was pasaanvangend) op bruiloften, par-
tijen en bals, de onzen, onze dansers. Hun oude quadrilles,
hun lievelings ,,Francaises". Menigmaal observeerde ik hun
passen, hun chassees, enz., en altijd lachte ik om hun ge-
weldige, drukdoenerig vaak, maar daarom niet minder vroo-
lijke gratie, de oudjes vooral, knus opgehouden rok, de man-
nen om hun zwierige jassen en zc\nsbpronn Zoo'n qua-
drille toendertijd was hun ,,dans". Op bruiloften (uit reli-
gieus oogpunt) hun ,,Menuet" (d mnaan). Al deze dansen
badden iets eigens, iets parts. Konden alleen door de onzcn
zoo gedanst worden.
Toen de verandering. De tijd der .,jazz-bands". De dan-
cings. Ja, ik zou daar vellen paper aan zoek kunnen maken.
Ik zag ze in Berlin, Brussel, Londen. Antwerpen, Parijs,
overall de onzen. Ook hier een heerlijk gevoel, ze waren de
uitblinkers.
Gek, met onze aangeboren gratie, losheid, charme, voel-
den, begrepen ze direct, het ,,rythme", de slag. Ik zag ze
op alle concoursen, ook buitenslands. 't Waren bijna altijd
Joden in de rijen der winners. Hoe 't komt? Ten eerste aan-


Picurwe jmsterbamsce gourwant

ALGEMEEN HANDELSBLAD


Nieuwsblad van het Noorden
Dir.-Uitgever R. HAZEWINKEL Jzn., GRONINGEN


Dit Dagblad wordt zoowel in de stad als in de Noor-
delijke Provincien overall en door alle standen gle/lci De
oplaag bedraagt ruim 48000 ex., dat is veel meer dan alle
andere in Groningen \ vrsc hilnlcrdc couranten tc zamen


A bonn en e n ts p rij s in de stad f 1.50, naar buiten / 2.35 per kwartaal -
Advertentieprijs 20 Cts. per regel; voor advertentien van buiten de
drie Noordelijke Provincien 30 Cts. Bij abonnement lager.


geboren muzikaal gevoel, ten tweede, 't begrijpen der syn-
copen, het doorvoelen van wat de dans vroeg. Of 't moei-
lijk is? Ja, heel erg moeilijk zelfs, maar als onze jongens en
meisjes voor een nieuwe dans gezet worden, ze vatten 't
veel gauwer (de goede niet te na gesproken) dan anderen.
Toch is er ook een jammer aan verbonden, en dat is hun
kwasie druk doen. 't Is de groote fout van hun elegance.
Ze kennen geen beheerschen. Ze geven zich te spontaan,
en dat is vaak hinderlijk. Bezoek de dancing in Amster-
dam (gek in Den Haag of Rotterdam veel minder in het
oog loopend) je haalt ze er zoo uit. Schreeuwerig vaak, en
te druk doend, aanstellerig en het heele dansparquet in be-
slag nemend. Maar bezie dan hun dansen en vergelijk. Hoe
mooi hun houding, hoe voornaam hun gang en lichaamsdei-
ning. Alles heerlijk rythmisch en in de maat. 0, ze voelen
't direct als de muziek slecht is of speelt, ze kijken elkaar
aan en begrijpen direct de touten. Ze zijn voor de danse-
ressen, ook andersdenkenden, de liefst geprefereerde dan-
sers. De ravoriets der dames, onverschillig welke, hier merkt
men bijna nooit...... geloofsverschil. Allen aanbidden een
god (godin) en dat is ,,Terpsichore". En die was neu-
traal......
Natuurlijk doelen bovenstaande regeltjes op de vroolijke
uitgaande massa's. Generaliseeren in deze is niet de bedoe-
ling. Er zijn natuurlijk heel veel van onze geloofsgenooten
die wel degelijk alle egards in 't dansparquet weten en uit-
voeren. Decent, en opgevoed hun dames correct vragend en
terug brengend, in alles ,,salon fihig" Maar hun dansen?


Ja, mooi, correct.
Maar de jongens en meisjes,
Ze dansen, o zoo mooi.




Mondarts

Spr. u. 10-12, 2-5, en op
Dinsdag- en Donderdag-
avond v. 81/-91/s. Pijnloos
trekken fl. -. Prima plaat-
looze kunstgebitten f65. -
met garantie. Gratis in-
lichtingen Amst. Tandh.
Inst. J. L. SON.
0. Z. Voorburgwal 175
bij Damstraat. Tel. 49119



;, , i t B ,LA b i1
',,, i ," l "J / i...
I ,,i i

A j*- *^S rc ri Pg t
w.. k

S. .






r 'to i
L


de onzen.
JULES MONASCH.



SCHOENMAGAZIJN
,,DE KIKKER"

H. ADEMA, Damstraat 28

GROOTSTE SPECIALITEIT IN
gevoelige-voet-schoenen











0, wist U dit maar goed,
ONS BUSJE IS ONS HARTEBLOED.
Daarvan in hoofdzaak moeten wlj
[leven,
Hoe meer er in, hoe eerder lukt
[ons streven.

DE JOODSCHE INVALID
N. Keizersgracht 70, Amsterdam
Telefoon 50248 en 53362









fiet 3ionisme.


De verwezenlijking van het oude ideaal het national
herstel in Palestina is mogelijk geworden in onze dagen.
Met rotsvaste stelligheid heeft onze generate toen zij in
de Zionistische gelederen haar plaats van dienen voor het
Jodendom vond, aan de verwezenlijking van het Zionisme
geloofd, maar wij de tweede generate die Herzls roep
volgden, stelden het ideaal voor verder toekomst, dan Herzl
ons geleerd had. De blik van den profeet was helderder
dan de geest der priesters. Wat wij zwakke volgelingen als
onbereikbaar ver meenden, was nabij.
Wie Herzls's dagboeken leest, ziet hoe het groeiende Zio-
nisme groot werd in de schaduw der wolken, die zich over
Europa's toekomst samen balden. De zeldzame politieke
intuitie van den schepper onzer organisatie heeft hem aan-
stonds midden in de problemen gebracht en met zijn geniaal
kunnen heeft hij de Europeesche politieke verhou-
dingen aan zijn volk dienstbaar gemaakt. Het is .cniak-
kelijk met Batavus Droog Stoppel Heine te hoonen, die
Herzl's person verkleinen, die, niet begrijpend de voor
hem noodzakelijke ,,bespottelijke" details 'n ijdele phantast
in hem zien, zijn de blinden voor het groote licht van het
werkelijk diepe van de wereld. lets van den phantast steekt
in elke idealist, en idealisten en phantasten bouwen de we-
reld; het zijn de phantasten van het groot kapitaal die de
wereldfirma's geschapen hebben, van de cultus van kunst
en weten die de menschheid leiden. De geregeld levend en
werkende menigte, de naar vaste schablonen produceerende
gemiddelde man schept nooit nieuwe waarden. Die zich
losmaakt van geestelijke traditie, vrijuit denkt zonder con-
ventie is exentriek maar hij is de eenige die nieuwe be-
grippen, nieuwe richting, nieuw even voortbrengen kan.
Hij zal belachelijk zijn in het oog van :ijn in vooroordeel
geroeste tijdgenooten, maar zijn geluid zal het ccniilc zijn
dat naklinkt uit zijn tijd.
Om de Zionistische beweging heeft al de hoon en al de
spot geklonken, die voor een nieuwe grootsche gedachte
op kon gaan. De spotters zijn vergeten, reeds in onze dagen,
de hoon heeft zich tegen de wankelmoedigen gekeerd. Het


ideaal wordt werkelijkheid, moeizaam en langzaam, maar
niets houdt de gang naar de vrijheid tegen. Israel is herbo-
ren, het heeft zijn eigen lot in handen genomen en het
bouwt aan zijn eigen Land. De tijd der stage arbeid is ge-
komen, de profeet kan zijn werk aan de priesters overlaten.
De Zionistische beweging, die politieke hergeboorte van
bet Jodendom is, in zijn wezen veelvuldig als het even van
elke natie. Veelvuldig in elke richting van maatschappelijk
streven, van politieke denkgang, maar &en van wil naar het
Land en naar de volmaakte vrijwording van het Jodendom
op de klassieke bodem. Politiek in uitgangspunt is met poli-
tiek als middel het doel, de uitgroei van de geestelijke
vrijheid van het kunnen zijn naar eigen geest en aard.
Zoo kwam in de kring van het Zionisme al dra de
wensch naar de Universiteit, die het orgaan van de gees-
telijke zelfstandigheid van een volk evenzeer als de taal is.
En als volk uitmuntend op het gebied van de geest- ,,als
de meest begq.afieii der Aziaten" kristalliseerde de drang
naar .gestelijkc zelfwording zich in de wil tot bouw eener
Universiteit. Een Universiteit die symbol van de herkre-
gen vrijheid. symbol van het herwonnen Judea zijn kon.
Waar wij toonen kunnen, dat wij niet door het zwaard, maar
door den geest Erets Israel veroveren willen. En moge de
stem die van den Scopus uitgaat nog zwak zijn, moge de
aan.ang klein zijn, zij is er en de enkele Instituten die er
thans zijn, toonen de wil en wijzen den weg. Het scheen
alles een droom in Alt-Neuland en een sprookje, het sla-
pende Israel had de visie in zulk een sterkte, dat toen de
verklaring van Balfour het deed ontwaken, de werkelijkheid
drong tot volvoering. Steen na steen komen de huizen, spade
aan spade vervoeren wij den ground, boom na k-om moet ge-
plant, stuwdam gebouwd, de motoren zullen weldra snor-
ren tusschen de naakte rotsen.
Het land groeit, de molgelijkhleden vermeerderen en als
symbol dat Lrael politick herboren is om den bouw van een
nieuwe geest zal Balfour naast Einstein staan als het huis
van het weten qeopendd wordt in Jeruzalem.
Utrecht. ORNSTEIN,


Joobscthe ftteratuur.


Weinig is er in Nederland over dit onderwerp geschrc-
ven, en de twee voornaamste publicaties liggen ons nog
versch in het geheugen.
Het zijn: V. E. van Vriesland's boekje .,Over den cultu-
reele Noodtoestand van het Joodsche Volk" (1915) en M.
H. van Campen's opstel over ,,Oude en Nieuwe Joodsche
Dichtkunst", in de Gids van 1916.
Van Vriesland's wat koud en wat lihrkloov'criq boekje
kan ik niet zeer bewonderen en met zijn terminologieen ben
ik het volstrekt niet eens. Van Campen's bronzen taal is mij
aangenaam en ook zijn warmte weet mij te vinden. Doch
verstandelijk bevredigt noch de ien, noch de ander mij.
Joden, en vooral wij national voelende Joden uit het
Westen, hebben twee gebreken, wanneer wij over eigen volk
aan het denken en spreken gaan, welke zeer onvriendelijk
aandoen, ons volk benadeelen en onze gedachten vertroe-
belen. Uit angst chauvinistisch te zijn, worden wij wat scep-
tisch ten opzichte van ons zelf, en meer dan dit geoorloofd
is, veeleischend.
Fanatisch volk! Onze assimilanten, die al het Joodsche
verafschuwden, zagen tot hun schrik overall nog wat
Joodsch in en gevoelden nooit die kleine. menschelijke be-
vrediging, welke wij zoo bitter noodig hebben.


En wij nationalen, wij vinden niets Joodsch genoeg, wij
wantrouwen alles. zeker als het in galuth ontstaan is, en
meestal, wanneer het uit het nog tc jonge Palestina komt.
Maar wat willen wij dan? Wij met ons lichaam, wij met
onze ziel, wij met onze hartstochten en met ons streven, met
onze idealen en onze :orqgn. wij zijn Joden, de Joden, de
&enige Joden. En omdat in het verleden onze voorouders
anders waren dan wij, of omdat in de toekomst onze zonen
anders zullen zijn dan wij, zouden wij geen Joden zijn? Wij
vormen gelid voor de heirschouw van het heden. Weg dan
met den miezerigen angst voor ons zelve. Weg dan met den
toetssteen onzer historische kennis, waaraan wij in 't donker
van ons angstzieltje ons zelf voorzichtigjes onderzoeken, of
wij nog wel gaaf zijn. Wat is, is! Buiten ons is niets anders.
Wij hebben rechten en plichten, omdat wij eens toekomst
waren en eens verleden zullen zijn.
En wat wij Joden, die ons Joden voelen, denken en
wrochten, is Joodsch en anders bestaat het Joodsche niet
meer op aarde en zal ook nooit meer kunnen komen. Toe-
komst toch groeit uit een heden, en niet spontaan.
En daarom Joden, oogsten wij, wat God ons te oogsten
geeft. Ook in galoeth, ja just in galoeth, moeten wij de
zeldzame bloesems van ons volk plukken en zoo zij


I


- - - -l~~i;~--~,- - ..-.7.C~Cr=z~,CI------c~--C~~IIC~N -----~----. - - .I - - -


=M-







anders zijn dan de overige bloemen, echt zijn zij, wiji zij
den ouden stam ontsproten.
Wie kunst op een national eenheidsmaat uitpast, heeft
ongelijk. De cultureele mogelijkheid van een volk is onbe-
grensd en wat dit volk voortbrengt, behoort toe aan zijn geest,
ook al doet de vrucht vreemd aan en lijkt niet op deoverigen.
Is er dan geen geestestype? Heel zeker, doch het typische
is niet qualitatief, doch quantitatief. De verhouding der
divergeerende geestesvoortbrengselen dient tot basis om den
volksgeest vast te leggen, doch nooit toetse men Joodsch
voortbrengsel aan het meest voorkomende product, om het
hiernaar als Joodsch of on-Joodsch te bestempelen.
On-Joodsch is dat, wat teen de Joden gericht is in
nationalen zin. Doch in aesthetischen zin noem ik slechts
on-Toodsch. dat wat niet door een Jood voortgebracht is.
Brengt een Jood lets, van het algemeen Joodsche afwijkend,
voort, dan bewijst dit mij, dat ook dit afwijkende Joodsch is,
en mee moet doen, wil ik de wetten der verhouding leeren
kennen, die mij het algemeen-Joodsche zullen leeren.
En daarom heeft van Campen ongelijk als hij Jacob Israel de
Haan aesthetisch on-Joodsch noemt, omdat hij niet ,,uitbundig"
is en ,,geen pralenden beeldenrijkdom" heeft. Principiel
ongelijk, omdat de Haan, als bewust Jood geschreven heeft
en daarom zijn werk een Joodsch genre geworden is.
In het bijzonder ongelijk, omdat de Joodsche kunst m. i.
just een evolutie heeft medegemaakt van het beeldende
naar het kaal-effen-ware: een stijl, die reeds het ons nauw-
omklemmende, naakte Bereschit-Hebreeuwsch kenmerkt
en die voor de Jiddische literatuur typeerend is. Deze
taal naast de heftig bewogen, beelden-slingerende profe-
tentaal! Hier Querido als telg en daar een Gorrelik, een
Jacob Israel de Haan.
Van Vriesland, en hij deed er als Zionist goed aan, ne-
geert het galoeth en wil het jong-Joodsche als ziek en aan-


gestoken zien. En waarom? Wijl het niet zoo is als vroeger!
Alsof hij uit een Rabelais een Racine, uit een Racine een
Rostand had kunnen voorspellen.
Wij, Joden in galoeth, zijn Joodsch en onze tragiek is niet,
dat wij niet echt zijn, doch dat wij elkander niet verstaan
kunnen, omdat onze talen verschillen. Als Querido Neder-
landsch schriift, is hij even Joodsch, als wanneer Hermann
Duitsch, en Zangwill Engelsch schrijft. Onze geestes-kin-
deren dragen andere uniformen en weten niet, dat zij
breeders zijn. Dat alleen is de tragiek. Niet aan ons zelf
moeten wij twijfelen, doch onze noodzakelijk verschillende
kleederen moeten we betreuren. Onze ziel is goed. Doch
onze tong spreekt vreemde woorden.
En daarom is het eenige, dat wij kunnen doen, ons in
galoeth niet te laten uiteenstuiven, bij elkaar te blijven, in
elkaar's Joodschheid, die goddank, genuanceerd is, te ge-
looven, en te trachten al die geestesstroomen der diaspora
te laten samenvloeien in e6n breeden stroom, die naar Zion
voert, en dien de echte Jood moet oversteken om tevens
een Ivri, een Hebreeuwer weer te zijn.
Het zijn deze opvattingen omtrent Joodsche letterkunde,
-,,Je prends mon bien o6 je le trouve" ik ben geen snoei-
er, doch een oogster, die'ik nu reeds lang tot uiting heb'mogen
brengen in het Centraalblad voor Israelieten in Nederland. het
blad, dat mij steeds zijn kolommen afstond en mij, die er naar
haakte, om der will van ons alien, mijn broeder-Joden te
bereiken, in de gelegenheid stelde ons van elkander te vertellen.
Ik dank hen daarvoor zeer, en bewonder in hen de op-
rechte doorvoering van den wijden opzet van hun blad, dat
zijn kolommen open zet voor elke strooming in het Joden-
dom, mits de grondbeginselen en idealen des Jodendoms
worden geEerbiedigd.
Het zij zoo! Vrijheid en eerbied!
SIEGFRIED VAN PRAAG.


SUW adres - Gevestigd sedert 1907 Telefoon 22544
Kleeroopers ano andel CEINTUURBAAN 243 AMSTERDAM
s INRUILEN STEMMEN REPAREEREN


GEMEEHTE I

GIRNOKANTOR T

RFNTEVFRROEDING 211 EN 4'( PROCENT,
REKENINU-COURANT EN DEPOSIT'S,
(IEEN PROVISIE, GRATIS FORMULIEREN.
BETALINOEN IN BINNEN- EN BUITEN-
LAND, OlkO OOK AUTOMATISCH, VOOR
HUREN, TELEFOON. GAS, ELECTR. ENZ.


I American Dentistry
i HENRI STALLER
0 AMSTEL 105 Tel. 53866

SSPREEKUUR van 1-3
:-: en volgens afspraak :-:

Nieuwe method voor
i PLAATLOOZE KUNSTTANDEN
SAlle operates pijnloos
Informaties kosteloos

L _~c~~--~o~ c= !


GRONINGER-LEMMER STOOMBOOT-MAATSCHAPPIJ, GRONINGEN
DIRECTIUR, H. NIEVEEN TELEFOON 106
Dagelijksche dienst tusschen Rechtstreeksche dienst van Amsterdam naar Martenshoek,
Groningen, Sneek, Lemmer, Amsterdam, Zaandam en Rotterdam Hoogezand, Sappemeer, Zuidbroek, Scheemda en Winschoten
voor passagiers, goederen en vee Dagelijks gelegenheid
Vertrek van Groningen elken werkdag v.m. 4t uur Wekelijksche dienst van
,, ,, Amsterdam ,, ,, n.m. 8 ,, Groningen naar Zwolle, Kampen, Deventer, Zu'tfen en Arnhem,
Kantoor te Amsterdam: Ruyterkade Steiger 4 Telefoon 42028 elken Maandag
I-


I~











* -* r *- =e c -* e a c: :: : * -


Teberlanbsch Isralleitiscih lrmbestuur te nmsterbam.


S Ivorens aan het verzoek der redactie van het
Central Blad voor Israelieten in Nederland
te voldoen, zij het mij vergund ter gelegenheid
van het 40-jarig bestaan van genoemd blad
mijn oprechte bewijzen van belangstelling uit
te spreken en gelukwenschen aan te bieden, waarbij de
wensch geuit wordt, dat nog menig jubileum door dit week-
blad zal mogen worden gevierd.
Met dankbaarheid grijp ik de gelegenheid, welke mij zoo
vriendelijk aangeboden wordt aan, om 't een en ander
mede te deelen omtrent het Nederlandsch Israelitisch
Armbestuur te Amsterdam,
te meer nog, daar dit bestuur
dit jaar zijn eerste Eeuwfeest
zal mogen herdenken.
De belangstelliug, welke
de Amsterdamsche Joodsche
gemeenschap gedurende de
afgeloopen honderd jaren
voor zijn armbestuur ge-
toond heeft, wettigt zulks
ten voile.
Het is niet mogelijk en -
doenlijk bij het afgestaan r
zijn van een beperkte ruimte I i
in een Gedenkboek de geheele
geschiedenis van het N. I. A.
gedurende een eeuw in ex-
tenso te behandelen. Mijn
voornemen is het dus slechts
enkele feiten in het kort
mede te deelen, ten einde
de belangstelling hierboven
genoemd, niet alleen van
blijvenden aard te doen zijn, I l
doch ook zoo mogelijk nog
te bevorderen.
Wanneer men bedenkt,
dat de Hoogduitsche Joden
zich in 1635 in Nederland
gevestigd hebben, doet het
vreemd aan te vernemen,
dat eerst in 1825 het Ned. Het Nederl. Israel. Zi(
Isr. Armbestuur benoemd is
geworden. Deze aangelegenheid wordt evenwel op-
gehelderd door het feit, dat v66r dien tijd de zorg voor
de arme geloofsgenooten was toevertrouwd aan eenige
leden van het college van Parnassijns, welke ook den
titel hadden van parnassijns-armbestuurderen.
Uit de reglementen van de Ned. Isr. Hoofdsynagoge
van 1815 blijkt dat de parnassijns het oppertoezicht hadden
over alle pieuse instellingen en het hospital, voor zoover
geen andere bepalingen bij dit reglement zijn gemaakt.
Alhoewel in het Koninklijk Besluit van 2 Mei 1818 de
scheiding van kerkbestuur en armwezen reeds bevolen
was, kwam deze dank zij de bemoeiingen van de hee-
ren Carolus Asser en Tobie Boas Jr., later tot stand en
wel in Dec. 1825 (min. dispositie van 26/12 1825).


Als eerste lid van het Ned. Isr. Armbestuur werd bij
Min. dispositie van 29/12 1825 benoemd de heer Tobie
Boas Jr., terwijl Mr. S. E. Nijkerk en de heer I. T. Philips
den 20en Juni 1826, Dr. D. Heilbron, de- heer N. J. Sy-
mons, E. B. Rubens den 19/12 1828, de heeren L. R.
Bischofsheim en D. A. Z. Jacobs den 10/12 1831 en de heer
M. S. Sterk den 2:4 1834 tot leden van het Ned. Isr. Arm-
bestuur werden benoemd.
Zooals boven vermeld, werd de Armenzorg v66r de tot-
standkoming van het N. I. A. door het college van Parnas-
sijns beoefend en bestond bij dit college onophoudelijk het
streven naast de taken van
armenzorg, welke bestonden,
te geraken tot een gesticht,
hetgeen in het jaar 1804 door
het college van Parnassijns,
Sgesteund door de H.H. Ema-
nuel Levie Alters, Salomon
Machiel Catz, Benjamin
." Meyer, Jacob Samuel Dres-
sau, David Samuel Voet en
Jacob Levie Pinto, op be-
scheiden schaalwerd ingericht
in een perceel, gelegen aan
den Rapenburgerstraat en tot
Sziekenhuis bestemd werd.
Bescheiden warren ook de
middelen en alhoewel in 1796
de Isradlieten met de andere
burgers in Nederland gelijk
werden gesteld, werd op de
begrooting van de burgerlijke
gemeente aan de Ned. Isr.
armen nog geen aandeel in de
algemeene armengelden toe-
gekend. Men was dus wel
genoodzaakt klein te be-
ginnen. Dit ziekenhuis heeft
slechts een levensduur van 15
jaar gehad en de H.H. Par-
nassijns der Ned. Isr. Hoofd-
synagoge, aan wie toen de
kenhuis te Amsterdam. zorg voor de armen toever-
trouwd was, waren toen ver-
plicht wegens de onvoldoende ruimte, om te zien naar een
ruimere gelegenheid, welke, alhoewel niet beantwoordende
aan de eischen, toch bij gebrek aan better, werd aangekocht.
Dit gebouw was qelegen op het Roeterseiland (Keerweer
Ilenaamd. thans N. Achtergracht) en was in gebruik als
militair hospital. De aankoop geschiedde in 1818. In het
jaar 1820 kon dit ziekenhuis dank zij de milde bijdragen van
de geloofsgeiooten geopend en in gebruik gesteld worden
wonder beheer van Parnassijns der Ned. Isr. Gemeente. In-
tusschen werden de geldmiddelen ruimer door jaarlijkschen
understand van de Burgerlijke gemeente en werd boven-
dien door de stadsoverheid vergund 2 maal 's jaars een col-
lecte te houden tot het inzamelen van liefdegiften aan de
huizen der burgers.


:I


e








Veel ellende heeft men door de ingebruikstelling van bo-
vengenoemd gasthuis kunnen verlichten, doch lang niet
alle, en niet het minste heeft men zijn belpende hand niet
kunnen uitstrekken tot hen, welke door hoogen leeftijd na
lange jaren van werken en zwoegen afgetobd of door
ziekte gebrekkig geworden waren en welke slochtoffers
wel tot den bedelstaf moesten vervallen. Het feit,
dat de minister, vereerd met de zorg voor de
zaken der Hervormde kerk en andere Eerediensten, gei'n-
spireerd door den wensch van den grooten Kerkeraad, na
advies ingewonnen te hebben bij hen, die de belangen van
het geheele Israel. Kerkgenootschap behartigden, het aan
het in 1826 tot stand gekomen college, het N. I. A., tot
plicht oplegde om zorg te dragen voor grijsaards en ge-
brekkigen, bracht een belangrijke verbetering te dien op-
zichte.
Geruimen tijd was geldgebrek oorzaak, dat een huis voor
gebrekkigen en grijsaards niet tot stand kwam. Men zocht
nu naar een gelegenheid, waar tegelijk zieken, ouden
ian daocn en ,clbrclliiqci konden verzorgd worden.
Toen het bekend werd, dat op de N. Keizersgracht eer
ruimte beschikbaar komen zou, werd door het N. I. A. met
behulp en voorlichtiniq an de heeren A. Polak Daniels L.
S. Norden, Akiba Lchren, H. Godefroi en P. A. Z. Jacobs,
welke heeren door den grooten Kerkeraad daartoe warren
aangezocht, de noodige stappen gedaan en kon men den
23'3 1832 op een gebouw aan de N. Kei:r-gr.,cht gele-
gen, bekend wonder den naam van de Kci:erhlike Kolfbaan.
beslag leggen. De buren van het perceel teekenden even-
wel protest daartegen aan, voorgevende dat de inrichting
van een Gesticht van Weldadigheid de rust zou verstoren,
ofschoon zij vroeger geen enkel bezwaar hadden tegen het
iuidruchtig vreugdebedrijf in dit gebouw gedreven. Dank
zii de stedelijke regeering werden deze bezwaren uit den
weg geruimd. Zoo spoedig mogelijk werd tot vcrbouwinig
overgegaan. Deze verbouwing most verhaast worden, om-
dat intusschen de Cholera Asiatica uitgebroken was en
het toenmalig ziekenhuis aan het Keerweer (Roetersei-
land) voor de choleralijders tot cholerahospitaal most
worden ingericht. De zieken werden daarom 23 Juli 1832
naar het gebouw aan de N. Keizersgracht ov'cr.gebrac.ht
Moeilijk was het, de zieken in een in verbouwing verkee-
rend perceel te huisvesten, evenwel niettegenstaande deze
moeilijke omstandigheden, was het gebouw in 9 maanden
gereed. In het jaar 1833 op den 31sten Juli kon het oude
mannen- en vrouwenhuis en het ziekenhuis ingewijd wor-
den en werd de redevoering ter inwijding gehouden door
den toenmaligen Vice-voorzitter Mr. S. E. Nijkerk.
Mr. S. E. Nijkerk noemde de taak der stichting moeilijk
en grootsch, wanneer men de geringe geldmiddelen in aan-
merking neemt'en er waren toen op 20.000 geloofsgenooten
meer dan 11.000 bedeelden. Behalve de zieken besloot men
toen 30 deugdzame bcjaardcn op te ncmen, welke voor-
taan voor gebrek en ellende bewaard zouden blijven. Het
N. I. A. was voldaan over hetgccn tot stand was gekomen
en met vreugde werd het inwijdingsfeest wonder koraalge-
zang gevierd.
Een steen thans op de binnenplaats der terreinen aanwe-
zig, herinnert aan deze inwijding.
Allerwege werd aan Armbestuur en zijn helpers dank be-
tuigd voor het tot stand gebrachte werk.
Het N. I. A. had dus naast zijn taak van zuivere armen-
zorg. welke bestond in bedeeling met paaschbrood en aard-
appelen gedurende het Paaschfeest, het verschaffen van wa-
kers bij zieltogenden, van doodskleeren, van understand aan
rouwbedrijvenden, het verleenen van genees-, heel- en ver-
loskundige hulp, het verschaffen van gcneesmiddelen, van
turf, vlcesch en soep aan huiszittende armen, van onder-


stand in geld aan kraamorouwen, het verschaffen van chirur-
gische instrumenten, het betalen der onkosten van vervoer
van overledenen naar de begraafplaatsen der N. I. Ge-
meente, het vergoeden van huisvesting aan zieken, die niet in
het ziekenhuis konden worden opgenomen, het vergoeden
der onkosten van verpleging vier hier ter stede gedomili-
ceerde behoeftigen, die elders ter verpleging waren opgeno-
men, het bedeelen met geld, het uitreiken van aardappelen
en brood gedurende den winter, het verzorgen van wezen,
welke destijds in de kolonies der Mij. van weldadigheid wer-
den opgenomen, nu nog een zeer groote taak op zich ge-
nomen, n.l. de exploitatie van een oude mannen- en vrou-
wenhuis, als ook van een ziekenhuis. Een eeresaluut zij hier
gebracht aan de armenverzorgers van die dagen, welke zulk
een zware taak op zich durfden nemen. Onnoodig te zeggen
dat veel geld vereischt werd om die taak uit te voeren. Aller-
wege vloeide dan ook zoowel van de zijde van de Burgerlijke
Gemeente en de N. I. Hoofdsynagoge, alsook van particu-
lieren het benoodigde geld toe.Zelfs van den kant van het
Vorstelijk Hui:; 'ocht het N. I. A. middelen verkrijgen.
Z. M. Willem I had in Zijn eigenhandig geschreven
testament van die 10en Juni 1828 f 10.000.- aan de alge-
meene armen d( r stad Amsterdam vermaikt en mocht het
N. I. A. hiervan zijn evenredig deel groot f 2195.80 (waar-
onder de rente) ontvangen. Bovendien ontving het N. I. A.
als onvervreemldaar kapitaal een met het Joodsche zielen-
tal evenredig gi-deelte van een door den beminden Vorst
aan de algereene armen der stad Amsterdam vermaakt
kapitaal, groot f 100.000.-, welk kapitaal destijds door aan-
koop kon verkregen worden voor f 63.000.-. De Konink-
lijke erfgenamen keerden evenwel f 100.000.- in contan-
ten uit. Het N. I. A. kwam hierdoor in het bezit van
J 33.600.- 21/, % Grootboekinschrijving.
Met buitengewonen dank wordt dit feit in het verslag
van het jaar 1845 herdacht. Tevens word in datzelfde ver-
slag medegedeeld, dat wijlen Z. M. Koning Willem I in
1818 het besluit had geteekend, waarbij aan alle Israel. ge-
meenten in den lande een jaarlijksche toelage voor hare be-
hoeftigen op de stedelijke begrootingen wordt verzekerd,
het recht toegekend werd tot het houdcn van een of meer
jaarlijksche collecten aan de huizen der burgerij en de af-
scheiding van het Armbestuur van het Kerkbestuur en de
dienovereenkomstige splitsing der jaailijksche begrootin-
gen wordt bevolen. In Koning Willem I zac Mr. S. E. Nij-
kerk dan ook de .IrondlcgL.cr van het Israil. Armwezen.
Alhoewel men veel x\oruitLe'i.aanl was met de verzor-
ging der aan zijne :org,:n toevertrouwde behoeftige zieken
en oude licden, was het N. I. A. toch niet tevreden: men
zocht naar meer ruimte voor de oude lieden en naar
een gebouw voor de inrichting van een afzonderlijk zieken-
huis. Deze ruimte werd gevonden door aankoop van drie
huizen aan het Weesperveld (N. Kerkstraat) achter den
tuin van het Oudeliedengesticht gelegen. In 1840 werd het
ziekenhuis aldaar gcbou'. d De ruimten aan de N. Keizers-
.ra.cht werden daardoor uitsluitend bestemd voor Oude-
liedengesticht en S, naiqogc. terwijl de zich in den tuin be-
vindende 1.olb 1.11 tot krankzinnigengesticht werd ingericht;
naast het ziekenhuis werd een vierde huis gekocht ter inrich-
ting van een ape heek. De ruimte voor het krankzinnigen-
gesticht was wc!dra te klein en werd daarom het daarnaast
gelegen huis, het Wapen van Turnhout a.ing.qckcht voor
f 7000.--, waarbij de stad 2000.- subsidies gaf. De kolf-
baan werd :imi,.n :ni ii.t i:inniqeniqlti lit het Wapen van
Turnhout vrouwenkrankzinnigengesticht. Tevreden was
men nog niet met het bcreIkie en, on te voldoen aan de
eischen do- het Staatstoezicht gc;t-ld werd aan de N.
Keizersgracht nog een terrein aangekocht, waarop in het
jaar 1865 het nieuwe vrouwenkrankzinnigengesticht ver-


I


_







rees, waardoor dus het Wapen van Turnhout geheel voor
mannenkrankzinnigen kon worden ingericht. Zoo was ten
slotte het N. I. A. eigenaar van een krankzinnigenafdeeling,
welke destijds gchouden werd te zijn up to date.
Door den bouw van de krankzinnigengestichten kon het
oudeliedengesticht worden uitgebreid en werden daar wel
eens -+- 140 oudcn van dagen en invaliden verpleegd.
In het jaar 1847 trof het N. I. A. een gevoelige slag en
wel het verscheiden van Tobie Boas Jr., den man, die het
N. I. A. gesticht heeft niet alleen, maar ook zijn medeleden
uitkoos voor het hem zoo zeer geliefde werk. Aan hem was
het te wijten dat het N. I. A. gescheiden werd van het
Kerkbestuur, dank zij zijn invloed op den grooten Kerke-
raad der N. I. gemeente en de heeren in Den Haag. Aan
hem dankt dus het N. I. A. zijn autonomie. Aan hem is het
ook te danken, dat in samenwerking met Mr. Carolus Asser
de subsidie van de burgerlijke gemeente, welke in het
jaar 1826 f7000.-- bedroeg, later in overeenstemming
werd gebracht met de verhouding der bevolking.
Het N. I. A. had niet allcen iet voorrecht cen man als
Tobie Boas Jr., welke zooveel voor de Israelieten te Am-
sterdam gedaan heeft, wonder zijn medeleden te tellen maar
ook Mr. S. E. Nijkerk en I. T. Philips. welke beiden als
krachtige steunpilaren voor de instellingen, hun beste krach-
tt n daaraan wijden.
Laat het mij vergund zijn nog andere mannen hier te
vermelden, welke in later jaren een buitengewone werk-
zaamheid aan den dag hebben gelegd niet alleen, maar ook
aan het N. I. A. een grocten finantieelen steun waren nlk.:
Dr. J. B. Stokvis, Elias Fuld, Prof. B. 1. Stokvis, Amandus
May, welke allen als voorzitter van het N. I. A. werk ver-
richt hebben, w; arop wij heden no trotsch zijn.
Ook zorgde in den loop der tijden het N. I. A. nog voor


blinden en doofstommen in het Blindeninstituut te Amster-
dam en het doofstommeninstituut te Groningen. Voor ver-
pleging in de verschillende institute werden bijdragen ver-
strekt en werd voor godsdienstonderricht en ritueel voedsel
gezorgd.
Ter bestrijding van den woeker is het N. I. A. eveneens
werkzaam geweest en wel door verstrekking van rentelooze
voorschotten tot behoud of verkrijging van middelen en wel
door eene installing, zooals er in Hamburg een dusdanige
met groot success werkte en waarop de gestichtsdokter Dr.
V. M61ler indertijd opmerkzaam heeft gemaakt, en welke,
opgericht zijnde in 1849, als Leenfonds wonder de hoede ge-
steld werd van het N. I. A. en thans nog met veel success
werkt. Het grondkapitaal werd gevonden in het door het
N. I. A. ontvangen aandeel in de gift, welke Z. M. Koning
Willem III aan de armen der stad Amsterdam bij zijn
troonsbestijging geschonken heeft, hetwelk f 1212.25
Ledroeg.
Hier zij nog vermeld, dat in den loop der tijden door den
Kerkeraad van de Ned. Isr. Hoofdsynagoge is ingesteld een
Vaste Commissie (art. 60 lett. a. van het reglement der
Ned. Isr. Hoofdsynagoge), welke ten doel had aan den
Kerkeraad een voordracht in te dienen ter bepaling van het
bedrag, dat aan het N. I. A. elk jaar ten goede komen zou,
alsook leden van het N. I. A. te herbenoemen en nieuwe
leden, gehoord de leden van het N. I. A.. te benoemen.
Voor ongeveer 5 jaar is een wijziging in de verordening
van den Kerkeraad daaromtrent gekomen en is aan deze
commissie, welke sinds dien tijd den naam draagt van Com-
missie coor het Armwezen en Sociale voorzorgen een rui-
mere taak opgedragen geworden. Deze nieuwe commissie
heeft met het oog op de ruimere wijze van subsidieering
de bevoegdheid verkregen alle onderwerpen betreffendc


Indien gij nog geen ,,HIS M ASTER'S VOICE" |
instrument bezit, is dat alleen toe te schrijven aan het feit, dat gij nog niet weet, hoe volmaakt dit instrument
Uw lievelingsmuziek, zooals door den kunstenaar voortgebracht, weergeeft!

De nieuwe ,,HIS MASTER'S Wij zijn zoo overtuigd van
VOICE"-Instrumenten en de superioriteit der ,,HIS
-Records vervaardigd volgens MASTER'S VOICE"-lnstru-
ons nieuw procedd, ver- menten en -Records, dat wij
eenigen in zich alle ver- U aanraden, alvorens tot aan-
beteringen, in den laatsten tijd I schaffing over te gaan, elk
op het gebied van geluidweer- ander bestaand merk met het
gave toegepast! onze te vergelijken.
Bligeluiden ziin verdwenen.
MOTORS en kECORDS ziin geruischloos. His Master-Voice
Dealer reproductive bestaat niet!


THE AMERICAN IMPORT COMPANY
Uitsluitend vertegenwoordigers der
GRAMOPHONE COMPANY LTD., AMST. VEERKADE 22A, DEN HAAG
|W Catalogi, benevens adres van den meest nabijzijnden Agent, franco op aanvrage.


I --------~----1








het N. I. A. meer ingaand te onderzoeken, deel te nemen
aan de discussion van de begrooting voor het opvolgend
jaar, voordrachten bij den Kerkeraad in te dienen, zoowel
wat subsidie als leden van het Armbestuur betreft, welke
laatsten nu voortaan door de leden van den Kerkeraad wor-
den benoemd.
Zooals boven vermeld, werd in 't jaar 1847 het N. I. A.
getroffen door een zwaren slag en wel door het afsterven
van zijn beminden voorzitter Tobie Boas Jr. Een niet minder
groot verlies was in het jaar 1872 de dood van zijnen vice-
voorzitter I. T. Philips, van wien in het verslag van dat jaar
vermeld wordt, dat hij 46 jaar onafgebroken heeft ge-
werkt ten nutte van het Israelitische armwezen, het werk
van Mr. Carolus Asser en Tobie Boas, de twee onver-
moeide bevorderaars van den maatschappelijken en zede-
lijken vooruitgang der Israelieten hier te lande, inzonder-
heid te Amsterdam, voortzette en tot een volkomenheid
wist te brengen als voor 40 jaar nauwelijks denkbaar was,
en waarin, zonder andere armbestuurderen te kort te doen,
hem de cerepalm werd toegekend. Ter herinnering aan zijn
verscheiden werd dan ook in de synagoge van het Oudelie-
dengesticht een gedenksteen aangebracht.
Zooals begrijpelijk is, werden in verloop van tijden aan
het N. I. A. ook hoogere eischen gesteld en nadat, voor-
namelijk op geneeskundig gebied, de eischen steeds hooger
werden, besloot het N. I. A. in 1878 het Oudeliedengesticht,
hetgeen bouwvallig was geworden, af te breken, het gebouw,
waarin het ziekenhuis toen gevestigd was, tot Oudelieden-
gesticht in te richten, alsook een nieuwe gestichtskeuken te
bouwen, waar de spijzen op stoom werden toebereid. De
zieken werden toen tijdelijk verpleegd op de bovenzalen van
het Oudeliedengesticht.
Toen het Oudeliedengesticht in de N. Kerkstraat gereed
was, konden de oude lieden in 1879 daarin worden opgeno-
men, en werd het oude Oudeliedengesticht wonder bijtrekking
van een terrein aan de N. Keizersgracht, waarop drie pak-
huizen stonden, in twee gedeelten verbouwd- tot ziekenhuis.
Dit ziekenhuis gebouwd voor 90 patienten, geopend in
t jaar 1882, werd later door in gebruikneming van de
ruimte wonder den kap gelegen, bestemd voor 120 patienten.
De burgerlijke gemeente gaf voor den bouw f 50.000.-,
- 10 jaren achtereen telkens 5000.-, en werd er boven-
dien een 4 % leening gesloten van f 250.000.-, terwijl de
Ned. Isr. Hoofdsynagoge voor de prompted rentebetaling en
aflossing garant bleef. Ofschoon dit ziekenhuis gebouwd is
door een knap architect heeft het toch in later jaren niet
voldaan aan de eischen daaraan gesteld.
Ook het krankzinnigengesticht werd verouderd en eischte
verbetering, doch van afdoende verbetering werd door
gemis van middelen afgezien.
In den loop der tijden was de behuizing van den Genees-
heer-Directeur in het ziekenhuis onvoldoende en werd
daarom een groot gedeelte van een nog niet verbouwd pak-
huis verbouwd en ingericht tot woning van een Geneesheer-
Directeur.
Het jaar 1902 is voor het N. I. A. een jaar geweest,
waarin veel gewijzigd is. De Burgerlijke Gemeente had tot
dit jaar jaarlijks aan het N. I. A. een subsidie verstrekt en
wel een zeer belangrijke, waartegen het N. I. A. zich ver-
plicht had alle taken van armenzorg voor de arme Israelie-
ten uit te oefenen. Genoemde subsidie, afkoopsom genoemd,
werd jaarlijks grooter en was steeds een bron van strijd
tusschen de Burgerlijke Gemeente en het N. I. A.. De sub-
sidie steeg steeds en ten stadhuize meende men, dat ook
het N. I. A. niet alles deed om in aanmerking te komen
voor een subsidie, waarvan de grootte bepaald werd door
de verhouding tusschen het aantal bewoners der stad en
het aantal der in Amsterdam wonende Israelieten. De toe-


kenning van een zoodanige subsidie stuitte voornamelijk
af op het feit dat het N. I. A. geen weezenzorg voor zijn re-
kening nam. Dit was evenwel niet noodig, daar de beide Isr.
Weeshuizen dezen tak van armenzorg uitoefenden, maar
het N. I. A. verzorgde toch enkele weezen in het Centraal
Isr. Weeshuis te Utrecht.
In het jaar 1902 is dientengevolge in de werkzaamheden
van het N. I. A. een wijziging gekomen, welke niet dan na
grooten strijd tot stand kwam, daar het N. I. A. van de taak
van Burgerlijke Armenzorg, 76 jaar door hem uitgeoefend,
niet gaarne afstand wenschte te doen. V66r dien tijd
was reeds de verzorging van den Geneeskundigen Buiten-
dienst door nieuwe regelingen, getroffen door de Burgerlijke
Gemeente, namelijk de installing van den Gemeentelijken
Geneeskundigen Dienst, aan de Burgerlijke Gemeente over-
gegaan, waardocr onze zoogenaamde wijkdoctoren en ver-
loskundigen door de Burgerlijke Gemeente werden overge-
nomen. Onder het wethouderschap van den heer Gerritsen
werd aan den Gemeenteraad voorgesteld en is door dezen
besloten, dat de zoogenaamde afkoopsom, jaarlijks aan het
N. I. A. uit te keeren, niet meer zou toegestaan worden
door de Burgerlijke Gemeente, en dat voor hen, die wensch-
ten opgenomen te worden in het N. I. ziekenhuis en daar-
voor in aanmerking kwamen, door de Burgerlijke Gemeente
aan het N. I. ziekenhuis zou worden uitgekeerd per ver-
pleegdag een bedrag van f 0.90 per patient. Mede werd
voor de krankzinnigen per jaar een subsidie toegekend,
welke naar mate van de behoefte gewijzigd werd. Intus-
schen ontving het N. I. A. zooals voorheen van het Rijk en
de Provincie een gedeelte der kosten.
De zoogenaamde Burgerlijke Armenzorg zou dus niet
meer door het N. I. A. worden uitgeoefend, maar door de
Burgerlijke Gemeente, terwijl aan het N. I. A. slechts de
Diaconale Armenzorg bleef.
Noodgedwongen most het N. I. A. tevreden zijn met
deze regeling. Immers de zieken kostten meer, de verpleging
der krankzinnigen vorderde grootere uitgaven en bovendien
was voor de Diaconale Armenzorg veel geld noodig. Ter-
wijl voor dezen laatsten tak van armenzorg vroeger
f 25.000.- per jaar werd uitgegeven, most dit bedrag tot
f 5000.- ingekrompen worden. De armen van de Ned. Isr.
Gemeente hebben daarvan geen nadeel ondervonden, daar
het Burgerlijk Armbestuur in de later jaren, vroeger niet in
die mate, veel ruimer ondersteunde. Thans zijn wij weder
in de gelegenheid -- f 30.000.- per jaar aan bedeeling te
kunnen besteden.
De bijdragen van wege de Burg. Gemeente over den ver-
pleegdag in ons ziekenhuis zijn in den loop der jaren even-
eens gestegen, maar niet zonder moeite en strijd. De f 0.90
zijn sinds korten tijd opgevoerd tot f 3.75, welk bedrag lang
niet voldoende is om de kosten te dekken. Het is niet te
verwonderen, dat door deze wijzigingen de financiEn in het
nauw gebracht werden, en dikwijls hebben wij zulke groote
finantieele zorg gehad, dat ten einde raad aan den Gemeete-
raad en de vaste commissie werd medegedeeld, dat onze
krachten te kort schoten en dat de opheffing van het zieken-
huis en krankzinnigengesticht overwogen werd. In die tijden
vooral heeft de Vaste Commissie zich beijverd onze inkom-
sten te vergrooten, waarbij vooral de heer B. Gompertz
zich zeer verdienstelijk maakte en werd er een propaganda-
rede in de Beurs v. d. Diamanthandel gehouden door Mr.
B. E. Asscher. Als gevolg van een en ander kwamen vele en
groote vijfjarige contribution binnen.
De verpleging van de krankzinnigen heeft het N. I. A.
eveneens veel moeilijkheden veroorzaakt. Het kon niet ge-
ven wat eigenlijk gewenscht was en bovendien werd meer
en meer de meening gekoesterd, dat het het belang der
krankzinnigen is om buiten verpleegd te worden in een om-


- m


I








geving waar de mooie natuur een gunstigen invloed kan
hebben op de arme geesteszieken en waar ruimte in over-
vloed is. Ook elders werd het onjuist bevonden in steden,
waar geen frissche lucht te vinden is, krankzinnigengestich-
ten te exploiteeren.
Het was dan ook een gelukkige gedachte van Prof. B. J.
Stokvis en A. C. Wertheim om te geraken tot een Centraal
Isr. krankzinnigengesticht. Dat was voor het N. I. A. een
ultkomst, maar niet minder voor de ongelukkige zielszieken,
en wij verbonden ons toen ook tegenover het geneeskun-
dige gesticht het Apeldoornsche Bosch te Apeldoorn, om al
onze krankzinnigen daarheen te doen overplaatsen. Het
noodlot was ons evenwel niet gunstig. De alles vernieti-
gende wereldoorlog heeft den bijbouw van het Apeldoorn-
sche Bosch of liever de uitbreiding van deszelfs gebouwen,
waardoor het mogelijk zou worden al onze krankzinnigen
aldaar te doen verplegen, vertraagd. Evenwel in Juli 1920
konden wij het mannenkrankzinnigengesticht opheffen en in
Maart 1921 het vrouwenkrankzinnigengesticht.
Gelukkig was het voor het N. 1. A. dat nu ruimte vrij
kwam om zijn ziekenhuis te vergrooten, waaraan zoozeer
behoefte was, het Oudeliedengesticht uit te breiden, en
aldaar weder invaliden te doen opnemen.
Het N. I. A. was echter volstrekt niet tevreden over den
toestand, waarin zijne instellingen verkeerden: alles was
verouderd en bouwvallig, geringe herstellingen konden geen
verbetering aanbrengen, bovendien was ei gebrek aan
ruimte om het verplegend personnel, hetgeen in den loop
der jaren was uitgebreid, behoorlijk te kunnen huisvesten.
Laaraan te voldoen was moeilijk, maar dank zij de krachtige
finantieele hulp van onze Eere-Regentes Mevrouw Sophie
Rosenthal--May en de onvermoeide pogingen van de arm-
bestuurderen zelf geraakten wij tot het resultaat, dat in het
voorjaar van 1915 het Sophie Rosenthal-May Zusterhuis,
een modelzusterhuis voor 60 a 70 zusters bestemd, kon ge-
opend worden. Thans hebben wij daarop een heele verdie-
ping doen plaatsen, omdat 100 zusters daarin huisves-
ting moesten vinden.
Als een roode draad loopt door alle verslagen, hetzij
uitgebracht door Mr. S. E. Nijkerk, hetzii door I. T. Phi-
lips, hetzij door de opvolgende besturen (vroeger werd
jaarlijks een openbare vergadering gehouden, waarop de
lotgevallen werden medegedeeld en de loting tot het plaat-
sen van vier oude lieden plaats vond, vanaf 1872 evenwel
bracht het bestuur de verslagen uit) de verzuchting, dat de
geldmiddelen steeds onvoldoende waren om ten uitvoer te
brengen al hetgeen men wenschte, zoodat elk armbe-
stuur gehandicapt werd om naar zijn meening aan de hem
gegeven opdracht, de verzorging van de arme Israilietische
geloofsgenooten, te voldoen.
De Isr. bevolking heeft steeds door contribution, giften en
erfstellingen bijgedragen tot stijving van de kas, niet het
minst ook de N. I. Hoofdsynagoge, welke haar bijdragen
van eenige duizenden guldens per jaar verhoogde tot
f 37.000.-, en eindelijk sinds 5 Jaren het N. I. A. steunt
met 26 O/ % van zijn eigen inkomste uit hoofde van de ker-
kelijke bijdragen, hetgeen wel eens _+ f 100.000.- bedroeg,
waardoor onze groote belangrijke nadeelie saldi ten slotte
verdwenen zijn en waarvoor het N. I. A. buitengewoon
dankbaar is. Maar ook zijn de financing van het N. I. A.
sterk vooruitgegaan door het feit bovenvermeld, dat de
bijdragen in de kosten voor verpleegden van het N. I.
ziekenhuis van de zijde van de Burg. Gemeente van f 0.90
tot f 3.75 zijn gestegen.
Een zeer belangrijke verbetering in de financing is tot
stand gekomen door installing van de commissie tot ver-
sterking van de financien van het N. I. A.. Deze commissie
heeft met buitengewoon success gewerkt en hulde dient


gebracht te worden aan den heer L. Slijper, Dr. C. Hijmans
en mevrouw S. Levison--Asscher, om van alle andere leden
van die commissie niet te gewagen. Met erkenning dient
vermeld te worden de families Speyer, welke een zeer be-
langrijk bedrag geschonken heeft, ter nagedachtenis van
hun te vroeg ontslapen zoon Maurits Speyer. Het N. I. A.
heeft dan ook zijn naam vereeuwigd door een der zieken-
zalen zijn naam te geven. Dankbaar is het N. I. A. ook aan
de beide commission welke belangrijke bedragen verzameld
hebben om een herbouw van onze instellingen ten deele
mogelijk te maken, en ten slotte moet hier met innige dank-
baarheid melding gemaakt worden van het vorstelijk legaat
het N. I. A. vermaakt door het echtpaar A. S. van Wezel-
van Meekren. Zonder deze gift zou het N. I. A. niet tot
stand hebben kunnen brengen hetgeen het zich voorstelde te
doen. Hoe jammer dat dit philantropische echtpaar niet zelf
heeft kunnen aanschouwen, hetgeen het voor de Israel.
armen van de hoofdstad gedaan heeft. Het N. I. A. heeft
het voornemen aan de Israelieten in Amsterdam en nun
nakomelingschap te bewijzen, hoezeer het de philantropische
daad van het echtpaar Van Wezel-van Meekren op prijs
stelt.
Nog steeds kan ik niet ophouden met te wijzen op de vele
weldaden, welke het N. I. A. in den loop der jaren genoten
heeft, en wil ik herinneren aan het feit, dat onze Eere-re-
gentes, mevrouw S. Rosenthal-May, nadat door schrijver
cezes aan den toenmaligen voorzitter Amandus May was
medegedeeld, dat het hem gebleken was, dat gelden, eigen-
dom van het Oudeliedengesticht bij den bouw van het N. I.
Ziekenhuis in het jaar 1881 waren besteed voor dien bouw,
een vorstelijke gift aan het N. I. A. heeft doen toekomen,
waardoor jaarlijks een bedrag van f 6000.- aan het Oude-
ledengesticht ten goede komt met de bepaling, dat het kapi-
taal daarvoor benoodigd niet vervreemd zou mogen wor-
den en daarom can ook op het Grootboek geplaatst is ge-
worden. Deze daad teekent den philantroop May.
Als appendix voeg ik hieraan nog toe, dat een stadge-
noot het H. C. S.-fonds heeft gesticht met een kapitaal
groot f 50.000.-, waarvan de renten na den dood des
stichters, gedeeltelijk aan T.b.c. lijders, gedeeltelijk aan het
ziekenhuis ten goede komen zullen.
Volledigheidshalve vermeld ik nog het bestaan van het
Dina- en Carelfonds, Kogelfpnds en J. G. Tabaks[onds voor
de opname van oude lieden,, cen Mulderfonds voor uit het
ziekenhuis ontslagen patienten, een Stokvisfonds ten be-
hoeve van oude lieden, welke nog niet in het Oudelieden-
gesticht kunnen worden opgenomen en het Florette Keyser-
fonds ten behoeve van zieke kinderen, terwijl de rente van
het fonds Patronaat, bestemd voor ontslagen krankzinnigen,
thans nu en dan als reisgeld gebruikt wordt voor families van
krankzinnigen te Apeldoorn verpleegd.
Te vermelden valt hier nog het bestaan der Commissie
tot Kostelooze Spijsverstrekking aan armen aller gezindten,
welke installing van het jaar 1809 dagteekent en door
Koning Lodewijk Napoleon in het leven geroepen is. Tot
1858 werd zij door een Cie. van particulieren bestuurd en
nadien door een Cie. van 5 leden door het armbestuur
benoemd; rekenplichtig is zij aan dat bestuur en de voor-
zitter van de Instelling moet zijn een lid van het Armbestuur.
De inkomsten worden verstrekt door particulieren en omdat
vele niet-geloofsgenooten daarin een belangrijk aandeel
hebben, werd in later jaren de naam van ,,Soepcommissie
Llilenburg" in bovengencemden naam veranderd.
Bovengenoemde schenkingen brachten een groote verbe-
tering in onze financien, het werd ons mogelijk gemaakt
onze inrichtingen te vernieuwen en te verbeteren, het vrou-
wenkrankzinnigengesticht te verbouwen tot Ziekenhuis, be-
stemd voor inwendigen zieken, het N. I. Ziekenhuis te ver-


.


I






I U


bouwen tot chirurgische afdeeling, een kraam- en kinder-
afdeeling in te richten, zoodat 240 zieken kunnen worden
opgenomen, een geheel nieuwe operatie-afdeeling te stich-
ten, een up to date ingerichte R6ntgenafdeeling voor
diagnostiek en therapie te installeeren, terwijl wij bezig
zijn met de vergrooting van het Oudeliedengesticht, zoodat
het aantal op te nemen oude lieden en invaliden 150 zal
kunnen bedragen, en ten slotte zal tot stand komen een
nmeuwe economische afdeeling met alle eetkamers voor het
personnel in en complex, ruimte voor de huisvesting van
de dienstboden, een waschinrichting, strijk- en mangelin-
richting, linnenkamer, een desinfectieoven, koelcellen, een
inrichting tot het maken van ijs, een slagerij, een verbeterde
keukeninrichting (voor den algemeenen pot stoomkokerij
en fornuis voor de extravoeding en voeding voor het perso-
neel) en ten slotte een nieuw ketelhuis met stoomketels -
dus &n central vuurhaard welke het geheele complex
van gebouwen voorzien zullen van central verwarming.
van warmwatervoorziening, van badwater en tevens dienen
zullen voor de waschinrichting met stoommangel en
den desinfectieoven.
Zeer beknopt heb ik medegedeeld hetgeen ik voor dit
oogenblik gewenscht acht, maar indien alles, wat in her
voornemen van het N. I. A. ligt, tot stand gekomen zal
zijn, dan is veel in het belang van de armen geschied, maar
dan zal ook de bodem van de brandkast van het N. I. A.
zichtbaar worden of liever gezegd zijn.
Moeilijk, ja moeilijk was het aan al deze verbeteringen
te ontkomen, de eischen des tijds noodzaakten ons deze te
bewerkstelligen. Het N. I. A. twijfelt er niet aan, dat alle
Israelieten hier ter stede, welke daartoe in staat zijn, zeer
zeker ter gelegenheid van het honderdjarig bestaan van het


N. I. A. hun feestgave zullen offeren op het altaar der wel-
dadigheid en het N. I. A. ten behoeve van zijn aan zljn-
zorgen toevertrouwde armen zullen steunen, zoodat het in
de gelegenheid zal zijn zijn instellingen te blijven exploitee-
ren en op waardige wijze te onderhouden.
Aan het slot mijner mededeelingen wil ik niet nalaten
den lezers er op te wijzen, dat de instellingen van het N. I.
A. in de 100 jaren van zijn bestaan bewezen hebben aan de
verwachtingen te voldoen en kan ik vaststellen, dat duizen-
den en duizenden geloofsgenooten van zijn instellingen ge-
noten hebben. Hieruit meen ik de gevolgtrekking te moeten
maken, dat het de plicht van het N. I. A. is te blijven
voortwerken op den ingeslagen weg, zijn zorgen steeds
meer en meer uit te breiden, maar dat het ook de plicht is
van de geloofsgenooten te blijven steunen, opdat het N. I.
A. steeds zijn plicht zal kunnen nakomen. Het is de taak des
armbestuurs voor alle hulpbehoevenden te zorgen; wie dit
zijn of zullen zijn valt moeilijk te zeggen, uit welke omgeving
zi) zullen komen weet men niet. De fortuin is nu aan dezen
dan aan genen gunstig. Het is mogelijk, dat dit personen
zijn uit slecht- of uit better gesitueerde- of uit rijke familien.
Allen moeten geholpen worden, dus alien, arm of rijk, moe-
ten naar hun veimogen steunen. Laat mij dus de hoop uit-
spreken, dat, als het Jubileum daar is, iedereen zijn bijdrage
zoo groot mogelijk aan het armbestuur zal doen toekomen.





Voorzitter van het N. I. A. te Amsterdam.


I pot~gf I^Iilk ci~dbe^(t |

A8 gannBrIS MiWi b Ilsons. Reaftairani! A la 6(afit.











pL1 =AkI0BNBO TER
NED. PLANTENBOTERFABRIEK.AM5TERDAM.





Sigarenimagazln LOUIS VAN DEN BERG
TELEFOON 43444.
KALVERSTRAAT 141a bii het SPUI, AMSTERDAM.
3BEKEND ADRES VOOR HOLLANDSCHE HAVANA'S.
I .I









Joobscl)e saaml)joriglilb.
Het is een merkwaardig feit, maar niettemin een vast-
staand feit, dat zoo menigeen, die zich Jood noemt, niet
vermag op te geven, op welken ground hij dit doet.
Onder de Nederlandsche Joden special zijn er zeer
velen, die de national 66nheid der Joden ontkennen, die
van een ,,Joodsch Volk" niet willen hooren, noch van een
voor alle Joden gelijken Godsdienst.
Toch voelen zij zich Joden; is hier sprake van een stem
in hun binnenste? Is hier quaestie van onderbewuste trots te
behooren tot het volk, dat het monotheisme heeft gebracht
en der wereld een reeks van groote mannen heeft geleverd,
die bij Mozes begint en bij Einstein, naar wij vertrouwen,
niet zal eindigen?
Het doet er niet toe. Met uitzondering van een klein per-
centage, dat uit het Jodendom vlucht en daarbij als hulp-
middel de doop of het gemengde huwelijk gebruikt, voelt
iedere Jood in meerdere of mindere mate zijne saamhoorig-
heid met de veertien million Joden, die aan alle vier hoe-
ken der aarde leven.
Het is in andere landen in veel sterker mate het geval
dan in Nederland. In Oost-Europa, in een deel van Mid-
den-Europa, in Engeland en in Amerika spreken de Joden,
althans de Joodsche massa's, ,,Jiddisj" en lezen de Jiddisje
tijdschriften en couranten. Ontmoeten zij elkaar, dan heb-
ben zij deze gemeenschappelijke taal te hunner beschik-
king. (Dit zij erkend ook door hem, die gelooft in den
voortgang van de herleving van het Hebreeuwsch).
In Nederland zijn er slechts zeer weinigen, die Jiddisj
verstaan, nog minder die het spreken. De Nederlandsche
Jood neemt slechts uit dikwijs slechte vertalingen
kennis van de Jiddisje litteratuur.
Zoo bezien, is het niet vreemd, dat de Nederlandsche
Jood zich in mindere mate dan anderen solidair voelt met
zijne over de geheele wereld verspreide breeders en zusters.
Wanneer echter een pogrom heeft gewoed, wanneer er
hongersnood heerscht in een Joodsch centrum, dan gaat
ook het hart van den Nederlandschen Jood spreken: dan
komt het solidariteitsgevoel met de geteisterde Joden boven.
Gelukkig gaat dan tegelijk met zijn hart ook zijn porte-
monnaie open.
De Joden in Oost-Europa, die v66r den wereldoorlog
steeds hebben kunnen voorzien in eigen behoeften, die
slechts bij rampen de hulp van hunne gelukkiger breeders
hebben ingeroepen, verkeeren sinds 1914 voortdurend in
catastrophale omstandigheden.
In Sovjet-Rusland behooren zij in groote meerderheid tot
de gedeclasseerden, absoluut aangewezen op hulp van het
buitenland.
Het is waarschijnlijk, dat dit nog zeer vele jaren het
geval zal zijn. Emigratie, het radical middel om aan de
ellende te ontkomen, is slechts op kleine schaal mogelijk
nu de in aanmerking komende landen voor immigratie de
deur hebben gesloten of hoogstens op een kier hebben
gezet.
Onder deze omstandigheden wordt een ernstig beroep
gedaan op de Joodsche solidariteit. De in 1920 en 1924
bijeengekomen Joodsche Wereld-Hulpconferentie besloot
in hare laatste vergadering tot de oprichting van een
Joodsch wereldverbond voor social hulp, dat den steun
aan de door catastrophes getroffen Joden zal centraliseeren
en organiseeren.
Het Nederlandsche Jodendom zal zich stellig niet onbe-
tuigd laten; het zal zijn aandeel nemen in de noodzakelijke
zorg voor de in Oost-Europa wonende Joden.
Zooals het in 1809 zich met de Joden uit heel de wereld


samen vereenigde om het toenmalig Palestijnsche Joden-
dom in stand te houden, zal het nu zijne Joodsche saam-
hoorigheid uiten door het hulpwerk voor buitenlandsche
Joden naar de mate van zijne krachten te steunen.
Moge daartoe eene sterke Nederlandsche organisatie
worden gevormd en ter will van het goede doel en als
getuigenis van de ook hier te lande, zij het dan dikwijls
latent, aanwezige Joodsche saamhoorigheid.
Dr. A. VAN RAALTE.
November 1924.


De zenbing onber be Joben.
Als een der verschijnselen, die heden ten dage het Joden-
dom afbreuk trachten te doen, mag zeer zeker worden ge-
noemd de ,,Zending wonder Israel". Is assimilatie in den
meest krassen vorm van het gemengde huwelijk een onheil,
waaraan onze stamgenooten in den regel zelf schuldig staan,
de ..Zending" is een gevaar, waarmede het Jodendom van
buiten af wordt bedreigd.
Als oud-voorzitter van de Vereeniging ,,Mikweih
Jisroeil" te Rotterdam, eene vereeniging, die is opgericht
met het hoofddoel de ending onder de Joden te bestrijden,
is het mij een groot voorrecht, te mogen verklaren, dat
sedert het bestaan dier vereeniging, het pogen der ending
voor een groot deel is mislukt. Vooral is mislukt het af-
schuwelijk gedoe, om wonder de armsten in ons midden
zieltjes te winnen en onze kinderen te vangen en te lokken
met middelen, die met het volste recht schandelijk, onwaar-
dig en verfoeielijk mogen worden genoemd.
Toch is en blijft het de plicht van elken Jood, die het
met zijne geloofsgenooten en zijn godsdienst wel meent,
steeds op wacht te blijven staan, want de vijand loert nog
immer op zijn prooi. Deze prooi is daarom voor haar zoo
begeerlijk, omdat zij later weder heeft dienst te doen als
lokmiddel. Het moet helaas warden geconstateerd,
dat de lokvinken der ending meestal afvallige Joden
zijn, die hun geloof alleen verzaakten, om hun onzalig be-
drijf te kunnen uitoefenen ter will van wat geld. Zulke
menschen, die getoond hebben geenerlei besef of gevoel
van eigenwaarde te bezitten, moeten dienst doen, om ons
te helpen bekeeren!
Ik stel ten zeerste op prijs elk geoorloofd middel, dat
aangewend wordt, om het kwaad, door de ending veroor-
zaakt, te helpen bestrijden en ik dank ieder, die in den loop
der jaren, door woord en daad, ons bij de bestrijding der
ending hulp hebben verleend. Ik mag mij gelukkig prijzen,
dat er vooral te Rotterdam, waarover ik uit den aard der
zaak het beste kan oordeelen, zeer velen zijn, die hebben
getracht, de kinderen onzer minvermogenden tegen afval
te sterken en te wapenen, maar toch kan en mag men nog
niet tevreden zijn. Het blijft nog zoozeer gewenscht, dat de
voormannen in Israel, nog meer dan thans, door hun gezag-
hebbend woord iederen Jood konden bereiken, om hem van
het besef te doordringen, dat het aller plicht is, mede te
werken aan het beoogde doel.
Dat dit woord ook vooral buiten de synagoge mocht
worden gehoord, zou voor mij eene groote voldoening zijn,
want het zijn naar mijn oordeel vooral de menschen, die
wcn'oonlid k niet ter !lsyna.,le verschiinen, voor wie dit
word in de eerste plaats bestemd is. Dit zou niet alleen
het kwaad der ending doen verminderen, doch ook het
tegengaan van de verderfelijke assimilatie in hooge mate
kunnen bevorderen.
De praktische middelen ter bestrijding van de ending,
noeten overigens in de eerste plaats worden toegepast op
ie Joodsche jeugd. Indien onze jongeren worden overtuigd


:I


'---- --~----~






m -


van hetgeen hun plicht is als Joden dan zullen zij ook min-
der vatbaar worden voor de verlokkingen der ending. Onze
jongeren van heden zullen toch eens de steunpilaren van
ons geloof moeten worden; van hen hangt de toekomst van
ons Jodendom af! Vooral in de groote gemeenten van ons
land zal het daarom in den uitgebreidsten zin des words
moeten komen tot de oprichting van z.g. ,,te huizen", waar
jongelieden van beiderlei kunne en ook volwassenen -
zich in hunne vrije uren kunnen bezig houden en waar aan
hunne social opheffing in Joodschen zin door daartoe be-
voegden wordt gearbeid. Aan zoodanige inrichtingen is in-
derdaad de meeste behoefte, zij zullen de kinderen van de
straat houden en het bezoeken der lokalen toeng.,.ili. al-
waar de zieltjesjagers hen zoo gaarne zien en die zoo dik-
werf het begin vormen van hunnen onderiinig in godsdien-
stig opzicht.
De bestrijding der ending is aldus 0olgens mijne er-
varing vooralsnog een voorname factor voor het behoud
van het Jodendom en hoezeer waardeerende de pogingen,
die in de later jaren, zoo te Rotterdam als elders, in dat
opzicht zijn gedaan, is het mijne conclusie dat in dezen nlo
veel meer, dat werkelijk niet genoeg kan worden gedaan. 1k
weet, dat ook het ,,Centraalblad" met ons behoort tot de
vurige bestrijders van het groote gqe.:aar. dat ons voort-
durend dreigt. Doch mogen ook alle anderen individuen,
corporation, persorganen etc. die met ons van meening
zijn, dat alle middelen, die tot het keeren van het onheil
kunnen worden aangewend, ook moeten worden beproefd.
zich aan onze zijde scharen! Dan zal de strijd niet zwaar
en onze zege zeker zijn!
A. SANDERS.
Rotterdam, 18 December 1924.


Gencrskunbig Gesticlt fjet 11pelboornscbel Boscb
Dankbaar ben ik de heeren Van Creveld en Co., dat zij
mij in de gelegenheid willen stellen in deze Jubileumsuitgave,
die ongetwijfeld door velen zal worden .celczen. cenige
woorden te wijden aan de stichting Steunfonds voor Patien-
ten, in het Geneeskundig Gesticht Het Apeldoornsche Bosch
te Apeldoorn.
Het Centraal blad voor Israelieten in Nederland is in
onze Joodsche gezinnen des Donderdagavonds een zeer
welkome gast en ik ben er van overtuigd, dat wiar het
komt, het nimmer cningezien terzijde werd gelegd.
Waar de heeren Van Creveld en Co. altijd bereid gevon-
den worden om, wanneer het een liefdadig doel betreft, het-
zij voor het Comit4, voor de Ukraine, voor Hongarije, Oos-
tenrijk of Duitschland, gaarne de noodige plaatsruimte in
haar blad af te staan en den oproep van een opwekkend
woord vergezeld te laten gaan, daar ben ik blij, voor den
betoonden steun hier openlijk een woord van dank uit te
mogen spreken.
Tevens grijp ik deze gelegenheid met beide handen aan
om aan bovengenoemd Fonds eenige meerdere bekendheid
te verschaffen.




D. H. PIMENTEL
MAKELAAR IN EFFECTEN AMSTERDAM
Groote Koopmanbeoure, Kamers 40.41-42
Telefoon Interc. No*. 30461-45363-45502
BEHANDELING VAN ALLE EFFECTENORDERS


Het doel van genoemde Stichting is volgens Art. 2 harer
Statuten: ,het verleenen van geldelijken steun aan patienten
verpleegd wordende in bovenvermeld gesticht, teneinde zoo-
veel mogelijk te voorkomen:
le dat door financieele omstandigheden Klasse-patien-
ten worden overgeplaatst naar de afdeeling voor
armlastige patiinten, en
2e dat om diezelfde redenen voor het gesticht bestemde
patienten daarin niet kunnen worden opgenomen.
terwijl volgens Art. 3 de inkomsten zullen bestaan uit:
a. een voor de oprichting afgezonderd kapitaal;
b. gelden verkregen door schenkingen, erfstellingen en
legaten;
c. renten van tijdelijk daartoe door personen aan de
stichting in vruchtgebruik afgestane fondsen en gel-
den (hierna genoemd vruchtgebruikgevers).
In den korten tijd van ons bestaan mocht het ons reeds in
ca. tien ye'vallen jelukken door tijdige hulpverleening te
voorkomen, dat patienten, wier families of vrienden niet in
staat waren het oenoodigde geld bijeen te brengen, in een
mindere klasse geplaatst werden, dan die waarin zij uit den
aard hunner afkomst of maatschappelijke positive this
behooren, of wat nog noodlottiger zou zijn geweest -
c'e inrichting ,,Her Apeldoornsche Bosch" hadden moeten
verlaten.
Slaagden wij er tot dusverre dan ook in, de meest drin-
<,ende gevallen te beheerschen, toch mogen wij, gezien de
bescheiden middelen, welke ons daartoe ter beschikking
staan, niet verwachten in de steeds toenemende aanvragen
te kunnen voorzien, tenzij ons meerdere steun door welda-
lige Joden verleend wordt. Daarbij komt nog, dat de steun,
lie ons gewerd, nagenoeg geheel uit Amsterdam kwam, ter-
wijl verzoeken om steun uit de verschillende deelen van ons
i;nd tot ons kwamen.
Het aantal personen, dat ons tijdelijk fondsen in vrucht-
9ychriLik heeft afgestaan is uiterst gering. Het vruchtge-
not loopt van jaar tot jaar en kan door Vruchtgebruikge-
vers ieder jaar beeindigd worden. De toestand, waarin het
fonds momenteel verkeert, is van dien aard, dat indien een
der grootste Vruchtgebruikgevers zijne fondsen zou terug-
vorderen, onze Stichting al dadelijk in financieele moeilijk-
heden zou geraken. Afgescheiden van golden in vruchtge-
bruik, houdt zich onze Stichting voor een vaste jaarlijksche
bijdrage eveneens gaarne aanbevolen.
Gezien het goede doel, ben ik er zeker van, dat deze
cprocp niet tevergeefs zal zijn.
Ik ben er van overtuigd, dat er nog heel wat weldadige
menschen zijn in ons land, die indien zij wilden, onze Stich-
ting zouden kunnen steunen en...... waar een wil is, is een
weg!
En die weg is, slechts een enkel woord te richten tot
den Secretaris Peningmeester
M. L. ROSENBERG,
Koningslaan 56, Amsterdam.


Red Star Sodawater
eenig Imporleur

P. J. VERAAR, Amstelveld


VOOR
FAMILIEBERICHTEN
HET
CENTRAL BLAD!


UI






M


De Joobscje 6emeenscllap en Kinberzorg.


Zorg voor kinderen was reeds lang een onderwerp van
de daadwerkelijke belangstelling van de Joodsche gemeen-
schap in ons land. De verschillende plaatselijke weeshuizen
en de central inrichtingen, voor de opneming van weezen
bestemd, mogen het bewijzen. Doch zij wijzen tevens op
het beperkte van het terrein, waarover die zorg zich uit-
strekte. Weezen troffen de harten der Joodsche liefdadigen,
openden hunne beurzen, wekten velen tot liefdevollen en
toewijdenden arbeid. Dat er behalve deze, nog vele andere
kinderen waren, voor wie most worden gezorgd, had
siechts de aandacht van weinigen. Toen nu ongeveer 20
jaar geleden bij de invoering der Kinderwetgeving ook van


De Berg-Stichting te Laien.
Joodsche zijde voor de verwaarloosde, de ontouderde kin-
deren maatregelen moesten worden getroffen, duurde het
lang eer de Joodsche maatschappij zich van haar plicht be-
wust werd. Van de officieele vertegenwoordiging van het
kerkgenootschap most het initiatief uitgaan, dat Misgab
Lajeled, de vereeniging voor de gezinsverpleging, deed ge-
boren worden; betrekkelijk toevallige invloeden werkten
mede tot het ontstaan van de Berg-Stichting, waar aan de
verwaarloosde jeugd de noodzakelijke gestichtsverpleging
kon worden gegeven.
Noch de eene noch de andere vereeniging mag zich ver-
heugen in de buitengewone belangstelling van de Joodsche
maatschappij. Ik denk nu niet allereerst aan de moeilijkheid
voor beide om zich de noodzakelijke inkomsten te ver-
schaffen; zij deelen het lot van de meeste vereenigingen bij
andere gezindten; zij lijden als deze wonder den druk der
tijden. Ik denk veeleer daaraan, dat een goede gezinsver-
pleging bij de Joden buitengewoon moeilijk is gebleken; de
geschikte gezinnen, genegen om een pleegkind op te nemen,


zijn bijna niet te vinden. Ik denk aan de groote bezwaren
verbonden aan het vinden van geschikt verplegend perso-
neel, het hoogere en het lagere; ik denk ook hieraan, dat de
weeshuizen veelmeer bedacht worden met kleine en grootere
giften bij feestelijke gelegenheden dan een gesticht als de
Berg-Stichting. Het bestaan van weezen kent men; aan hen
denkt men; naar de groep der verwaarloosde kinderen gaat
de gedachte niet; het heeft den schijn, alsof er nog zeer
vele Joden zijn, die in den waan leven, dat in de Joodsche
maatschappij kinderverwaarloozing niet voorkomt en dus
voorziening hier niet noodig is.
Helaas, zij die zoo denken, maken zich aan eene ernstige
dwaling schuldig. De toestanden in de Joodsche maatschap-
pij in ons land zijn zoodanig, dat het aantal verwaarloosde
kinderen, waarvoor moet worden gezorgd, steeds toeneemt.
Wat de oorzaak daarvan is, kan ik thans niet nagaan; ik
constateer het feit als feit, de ervaring van elken dag leert
het ons als een droeve waarheid kennen. Daarom grijp ik
de mij geboden gelegenheid aan, het nog eens met diepen
ernst uit te spreken: er is bij de verzorging van het ver-
waarloosde kind een ernstige Joodsch-sociale plicht te ver-
vullen, waarbij de Joodsche gemeenschap niet tegenover
andere gezindten mag achterblijven. Natuurlijk allerminst
ten koste van de nog altijd niet minder noodzakelijke wee-
zenverpleging, doch de belangstelling voor de verwaarloosde
jeugd moet toenemen in alle richtingen en in alle krin-
gen; die toenemende belangstelling moet zich toonen in
geldelijke offers, doch vooral in persoonlijke toewijding.
In de geheele Joodsche maatschappij moet het besef door-
dringen. dat wie meewerkt om het kind te redden, het te
bewaren voor zedelijk verval, ondeugd en misdaad, een
plicht vervult niet slechts van echten Joodschen weldadig-
heidszin maar tevens van diepe religieuse beteekenis en van
waren gemeenschapszin.
Bij haar jubileum vroeg de redactie van dit blad ook van
mij een enkel woord. Ik meen door wat ik schreef te han-
delen in haar geest. Zij zal het als een voorrecht beschou-
wen, indien haar feestnummer voor velen tot eene opwek-
king zal worden na te denken over wat ik hun voorlegde en
zich mede aan te gorden voor het doel, dat ik voor hen
ontwikkelde.
De Joodsche pers staat in dienst der Joodsche gemeen-
schap; een belang van die gemeenschap is dus tevens haar
belang. Ik voel mij dus gerechtigd aan het slot van dit korte
woord beide te vereenigen. Haar feestdag worde tot een
dag ten goede voor een hoog en edel belang der Joodsche
maatschappij!
D. SIMONS.
Utrecht, 30 December 1924.


fjet Jobenbom en be muziek.


Men mag Richard Wagner's brochure ,,das Judentum in
der Musik" bekend veronderstellen. Ruim zeventig jaar
geleden heeft hij dezen aanval op de Joodsche muziek -
kunstenaars ondernomen en het resultaat is geweest, dat
meer dan ooit Joodsche music hunne superioriteit als repro-
duceerende kunstenaars- procentsgewijze bewezen hebben.
Dit artikel beoogt allerminst een poging te willen zijn,
Wagner's van anti semietisme doortrokken geschrijf te wil-
Slen bestrijden. Het zou overbodig zijn. Anderen hebben het


zooveel better gedaan en wat nog meer zegt: de feiten heb-
ben zijn beweringen weerlegd.
Het door hem geuite verwijt, dat de Joden geen national
kunst hebben wordt het niet weersproken door het enkele
feit, dat de Joden geen natie vormen in de staatsrechterlijke
beteekenis van het woord?
En werd zijn anti-Joodsche publicatie niet ingegeven
door een weinig afgunst, dat de drie meestgespeelde com-
ponisten van dien tijd Joden waren: Mendelssohn, Meyer-


---~- -~-L_-~- -- ~~ -- ~__CJL-~-~C-~C-CICICIIC-C~C-_i;_hC; --_CU~- ---L~1 C1


I






E m


beer, Haldvy behalve nog de vele, mindere Joden, die
hem een doorn in het oog waren. Misschien was Wagner
wel vergeten, dat het tekstboek van een zijner grootste,
vroegere successen ,,Der Fliegende Hollander" ontleend
was en geinspireerd door een gedicht van den Jood Hein-
rich Heine......
26 Juli 1882 zou een dag van groote beteekenis in het le-
ven van Richard Wagner worden. Toen werd het meest
volmaakte werk, dat zijn geniale geest geschapen heeft, voor
het eerst opgevoerd.
Parsifal weerklonk in den door hem ontworpen model-
schouwburg te Bayreuth. En wanneer hijin spanning zag
naar den kleinen grijzen man, di evoor het orkest stond en
wien men het leiden van dit monumental werk was toe-
vertrouwd misschien flitste hem toen wel zijn brochure
,,das Judentum in der Muzik" door het hoofd. Want het is
de congeniale Jood Hermann Levi geweest die de meest
geschikte dirigent van een vorige period der muziekge-
schiedenis was door den anti-semiet Wagner uitverkoren
dien Parsifal voor het eerst te doen klinken. Zoo wreekt
zich de geschiedenis.
Wagner heeft eens gezegd: Men kan onze orkesten niet
aanschouwen of men ziet zwarte haren en kromme neuzen.
Inderdaad welk een compliment.
Niet alleen in de orkesten nemen ook de Joden van
onzen tijd eervolle plaatsen in.
Onder de grootste virtuozen, wonder de grootste compo-
risten en dirigenten het zijn Joden die den prachtigen
strijd om den voorrang met hunne andersdenkende broe-
ders in de kunst voeren.


I VOEDSEL VOOR SUIKERZIEKEN I


SEerste Ned, Gluten en Aleuronaaffabriek
N G. C. F. KOHLER
RE |WEESPERSTRAAT 27 -
0 AMSTERDAM
U03 TELEFOON 50162
II ANNEX LUXE BROOD EN KOEKBAKKERIJ
I1i
OR] FIRFRITS I FIRIMIRIIRE 0


Namen als Jascha Heifetz, Fritz Kreisler, Carl Flesch,
MischaeElman, Alfred Griinfeld, Leopold Godonski, Mo-
ritz Rosenthal, Auer, David Popper, Wellerson, Bruno
Walter, Pierre Monteux, Leopold Auer, Schmuller, de ge-
broeders de Reszke, om slechts heel enkele der meest be-
rcemde namen te releveeren, het zijn Joden, die hunne ga-
ven ten dienste stellen aan de beschavingsgeschiedenis der
menschheid.
De machtigste componist en dirigent van onzen tijd:
Gustav Makles wiens kunst ten onzent door den niet
tc overtreffen kunstenaar die Willem Mengelberg is, op
mtensieve wijzen gepropageerd wordt ook hij behoorde
eens tot het Oude Volk.
Palestrina, Bach, Haydn, Mozart, Beethoven, Brahms -
geen der groote klassieken was Jood. Degarimi noch Liszt
- de grootste violist en pianist die ooit leefden, waren
Joden.
Maar met gerechtvaardigden trots zij geconstateerd, dat
wonder de Joden aller tijden, herscheppende kunstenaars zijn
geweest, die tot de allerbeste vertegenwoodigers hunner
kunst gerekend mochten worden.

MAX TAK.


Het is geen man, j
die niet rooken kan.
Het is geen man van geest,
die geen Centraal Bnad leest
. =.-,- c .Y14-C=) OC3-~--L-C =-- -.--


CLICHE'S VAN LEER



I I


S Makelaar Directeur van het J

J. LEEFSONJzn. VEILING( EBOUW
Taxateur
van Roerende Nieuw
en
Onroerende zaken Heerenlogement

KEIZERS(iRACHT 129-131 Amsterdam. Tel. 45180


I











M M_ ME M ^ ., __ _ ___ ^_____


De Joben en be Beelbenbe Kunst.


Elke waardebepaling van een volk wordt beheerscht door
de vraag of en in hoeverre het heeft deelgenomen aan en bij-
gedragen tot het cultuurleven. Alleen langs dezen weg is
het mogelijk de cultureele waarde van een groep of stam
aan te wijzen. En het ligt voor de hand, dat het Joodsche
volk, met zijn zuiver geestelijke en religieuze kenmerken,
hierbij in een zeer bijzonder licht beschouwd moet wor-
den. Want het monotheistisch karakter van dit volk heeft
in de oudheid veroorzaakt, dat de Joden feitelijk geen, in
ieder geval slechts uiterst bescheiden, hebben deelgenomen
aan het kunstleven in het algemeen. Niet omdat den Joden
de begaafdheid ontbrak, doch hunne zuiver religieuze ge-
stemdheid was oorzaak van hunne vroegere kunstver-
vreemding. Als stamp bekeken had het Joodsche volk een
sterk ideologischen aanleg, doch dit kwam bijna uitsluitend
tot uiting in het godsdienstig leven, hetwelk op zijn beurt
weer het geheele even, geestelijk zoowel als maatschap-
pelijk beheerschte. En wanneer wij eens zuiver zouden wil-
len nagaan, hoe groot de kunstzin van het Joodsche volk
reeds in de oudheid was, dan zouden wij terug moeten
gaan tot den tijd, toen Israel nog als zelfstandige natie een
groot en eigen staatkundig even leidde. Het ligt echter
voor de hand, dat wij in deze beschouwingen niet zoover
terug willen treden. En dit is, om de plaats aan te duiden,
die de Joden thans in het cultureele even innemen, ook niet
noodig. Want wij willen hier alleen bekijken hunne deel-
name daaraan in het laatst der negentiende en het begin der
twintigste eeuw.
En dan blijkt, althans met betrekking tot het aandeel, dat
de Joden in Nederland hebben gehad aan het artistieke
even, meer special ten opzichte van de beeldende kunsten,
dat zij daaraan met eere en roem hebben deelgenomen.
In ons land wordt, vooral op het gebied der picturale
kunst, in afwijking van vele andere landen, zeer veel ge-
liefhebberd en niet ten onrechte is er de laatste jaren door
de kunstcritici een ware champagne geopend tegen dit
bederf in de kunst. en dat nog wel in het land van Rem-
brandt! Maar de Joden, die de laatste twee geslachten in
ons land aan de schilderkunst hebben deelgenomen, waren
bijna uitsluitend ware kunstenaars. En wij kunnen daar-
voor slechts dankbaar zijn, daar ons dit het verwijt bespa-
den zal, dat wij groot zouden zijn in het dilettantisme. Neen,
wat het Nederlandsche Jodendom de laatste vier decenniin
aan schilders heeft opgeleverd, behoort tot het allerbeste.
Wij willen ons hierbij opzettelijk niet vermeien bij het noe-
men van special namen, omdat dit in de eerste plaats te
veel zijn en bovendien allicht onrecht zou bercekcnen voor
de verzwegenen. Op de beroemde Vicrjaarlijklsche hebben
de schilders van Joodschen huize altijd een uitstekend figuur
gemaakt en ons ras steeds op waardige wijze vertegen-
woordigd, terwiji in menig museum in ons land het Joodsche
element op welverdiende wijze in het licht is gesteld. Ook
wonder de winnaars der Prix de Rome zal men niet tever-
geefs de namen van stamgenooten zoeken.
Maar niet alleen de beoefening der kunst bij de Joden
mag bevredigend genoemd worden, ook de belangstelling
bij het Joodsche volk voor de beeldende kunst, waar het zoo


langen tijd welhaast onverschillig voor was, is gaandeweg
grooter geworden. Het inzicht, dat het kunstwezen van een
volk zoo buitengemeen belangrijk voor het geestesleven kan
zijn, heeft gaandeweg baan gebroken en op de kunstten-
toonstellingen van allerlei aard ontdekt men de later jaren
een toenemende Joodsche belangstelling. Hiertoe heeft de
Joodsche pers, die vroeger nog op een eenigszins puri-
teinsch standpunt stond, niet weinig bijgedragen door in
haar organen een ruimere plaats te geven aan de beschou-
wing der beeldende kunst, iets waartoe men zich vroeger
maar niet kon opwerken. De al te angstvallige schroom om
de aandacht der lezers op te eischen voor beschouwingen
over profane kunst, heeft gaandeweg plaats gemaakt voor
het inzicht, dat door de betrachting en beschouwing der
edele kunsten toch nimmer de hooge geestelijke goederen
van het Joodsche volk aangetast konden worden, omdat wel
eerstens die geestelijke goederen te diep en te levend in dat
volk verankerd lanen, maar ook bovendien de algemeene
deelname en belangstelling in het artistieke leven van het
land. waarin men zich door de verstrooiing nu eenmaal be-
vond, slechts verbreeding en dus verrijking most brengen.
Want de kunst der Joden in ons land is maar tot zekere
hoogte Joodsche kunst. Wij leven in dit vrije land zoozeer
als oer-Nederlanders, dat wii in alles en dus ook in ons
kunstleven ons ingesteld hebben op de hier te lande gel-
dende inzichten en merites. Wat natuurlijk niet wegneemt,
dat toch dikwijls in het schilderwerk der Joden
typische specifiek Joodsche kwaliteiten te onderken-
nen zijn. Doch die treden niet op den voorgrond. Kunst is
een te universeele zaak, dan dat het just en rechtvaardig
zou zijn, om hierin slechts een resultante van bepaalde ras-
igqenschappeu te ontdekken. Maar veelal hebben toch die
zuiver joodsche kwaliteiten en allures bijgedragen tot de
hoogere luister van het vervaardigde. En tot meerdere eer
van het Jodendom in Nederland.
Waar wij dus in het verleden zoo bevredigend naar voren
mochten treden en het heden zijn waardige representanten
van Joodsche kunstenaars in volle activiteit bezit, daar zijn
wij met goede hoop voor de toekomst vervuld. Het Jood-
sche artistieke kunnen is ons een waarborg, dat door alle
tijden der toekomst heen in Nederland de Joden in de beel-
dende kunst hunne gerechtvaardigde goede plaats zullen
weten te veroveren en te handhaven.
December 1924. J. VILBACH.


MI n-









Jozef Isra5ls.
Slechts vluchtig -- de ruimte in dit werk laat niet toe in
den breede uit te meten, de groote rol die de Joden in de
kunst hebben gespeeld en nog spelen heeft de heer J.
Vilbach in zijn artikel dit onderwerp behandeld. Toch
mogen we een special woord omtrent Jozef Israels, onzen
beroemden kunstenaar hier niet achterwege laten.
De heer Vilbach schreef in ons blad van 25 Januari 1924
in een artikel omtrent Israels o.m. het volgende:
,,Sterker dan in menig ander schilder van zijn tijd getuigt
in het werk van Jozef Israels die opperste stemming der ziel.
welke wij harmonies noemen. Heel zijn leven door is deze
kunstenaar zichzelf gebleven. Strijdend en worstelend naar
een steeds hoogere volmaking, is Israils gestegen naar die
hoogten, vanwaar zijn werk als uit den hemel als een ver-
troosting op de menschheid neerdaalde.
Men had anders met den kleinen Jozef gansch andere
plannen. Als kind van rasechten Joodschen huize, waren
reeds alle voorbereidingen getroffen voor een rabbinale
studied en het was in den beginne een voldongen feit, dat
Jozef Israels het seminarium zou volgen. Maar zijn groote
liefde voor teekenstift en palet hebben het ten slotte na vele
bedenkingen gewonnen en groot moet de blijdschap zijn
geweest van den jongeling, die zijn dierbaarste wensch,
schilder te worden, in vervulling zag gaan. Aanvankelijk in
de leer bij den Amsterdamschen Kruzeman, de fijne schilder
van zulke subtiele stukken, trok hij weldra naar Parijs en
werkte daar langen tijd wonder Picot. Als wij de werken
uit zijn jongere period aandachtig beschouwen, dan zien
we, dat de Fransche invloed niet bijster groot is geweest,
hoewel het natuurlijk buiten geding is, dat het verblijf in de


Fransche hoofdstad, in een voortdurende omgeving van be-
kwame schilders, zijn onmiskenbare vormgevende working
op Israels gehad heeft, maar van Franschen invloed of


IOZEF ISRAELS.


Fiansche neigingen valt in zijn werk welhaast niets te be-
speuren.
Israels behoorde tot de schilders der Haagsche school.
Hij was een tijdgenoot der Marissen, maar met het werk
van laatsgenoemden had het zijne slechts dat gemeen, dat


DE WOLMETDE B1UZONDERE EIGENSCIHAPPEN B
PR'S PER KNOT VAN 100GRAMJ /1.25


O GOUDSCHAAPWOL is de eenige wolsoort

die door het wasschen zachter en glanzender word. |

I Die glans blijft dan steeds behouden.
SGegarandeerd lrimpvrij. Solider dan alle andere wolsoorten.
DE SPECIAL WOL VOOR SOKKEN, KOUSEN EN ONDERGOEDEREN.
i ... ~.. .. .. ... ..


I I








het even hoog gestemd was. Overigens was de taal van
Israels een geheel andere; hij sprak, laten we zeggen, duide-
lijker en sloeg een an-
deren toon aan, die in
onze ziel heftiger trillingen
verwekte. Bij de Marissen
ontroerde v66r alles een
wonderbare weergave der
geheime natuur; de stem-
ming van een vijver in
den namiddag, het teeder
gefluister van het riet,
waardoor zachtkens een
zoel windje zingt, de nooit
volprezen raakheid van
wuivende grashalmen,
heel de gebenedijde in-
timiteit van een klein
broke land of vijver.
Neen, het lijkt ons niet
denkbaar, dat er ooit
weder een stemmingskunst
zal komen, die de waardi-
ge zuster der Haagsche
school genoemd kan wor-
den. En diezelfde stem-
ming, dat ondoorgron-
delijk diepe, dat alles
omvattend wijde, vinden Het Joodsch
wij ook in de kunst van
Israels, doch zijn toon is wat heftiger, meer raak, meer
bewust op het doel af, meer een bewuste reflectie van
het levende leven zeif. Het 'geluid, dat wij uit Israels'


ie


kunst vernemen, klinkt krachtiger tot ons door en ruischt
langer in onze ziel na. Wanneer wij de genrestukken uit
zijn rijpere period be-
schouwen, vragen wij ons
onwillekeurig af, waarom
het leven toch zoo druk
en zoo jachtig moet zijn.
En dit is het wonder
in de kunst van Israels,
dat zich in haar zeer
bepaaldelijk manifesteert,
een harmonie, welke hare
beschouwing tot een steeds
hernieuwd genot maakt.
Het is niet doenlijk de
lange reeks zijner werken
van stukje tot beetle te
bespreken; het is ook niet
noodig. Een greep hier en
daar is voldoende om een
beeld te even van de rijke
schat, die hij de mensch-
heid gegeven heeft. Stel
u eens rustig voor het
in ons Stedelijk Museum
hangend schilderij ,,Na
den storm" en let op, welk
een reeks van wonder
Bruidspaar. emoties dit doek in u wekt.
Stel u daartegenover cin
van zijn talrijke genre-stukken, oude verschrompelde
vrouwtjes, arm land- en visschersvolk en overweeg de
groote menschelijkheid, die in dit werk getuigt. Bij Israils


1i~~Illlillli 111111111111111H (11llll1




FAMILIEBERICHTEN



PLAATST MEN NIET UIT RUIM 80.000 BETALENDE
TIJDVERDRIJF OF VOOR ABONNE'S NEMEN ELKEN
DE GRAP -OF OM DE KRANT DAG GOEDE NOTA VAN DIE
EEN PLEZIER TE DOEN. IN ,,DE TELEGRAAF" STAAN.



IN RUIL VOOR MOEITE EN NATUURLIJK HEEFT DEZE
KOSTENWILMEN DEVOLLE VOORNAME RUBRIEK IN
OVERTUIGING HEBBEN, ALLE OPZICHTEN ONZE
DAT ZE GELEZEN WORDEN. BIJZONDERE ATTENTIE







i llllllll


U








going het waarlijk niet om het beeld als zoodanig alleen,
veeleer gaf hij nog mier aan wat niet op het doek zelf te
ontdekken was, doch wat een mijmerstille beschouwing als
vanzelf in u wekte. Groot moet de liefde van dezen kunste-
naar zijn geweest voor de eenvoudigen ep misdeelden, wier
slovend, droef bestaan hij zoo innig levend heeft weerge-
geven. Bij Israels ontdekt ge nooit eenig spoor van een
opzettelijke manifestatie, nooit en te nimmer is hij afgedaald
tot wat we tendenzkunst noemen. Strevend naar een steeds
hoogere volmaking heeft zijn meesterlijk talent hem toege-
staan te stijgen tot die hoogten, waarop de ware groote
kunstwerken ontstaan. En het is also hij nimmer tevreden
is met zichzelf, also hij in een wijdschen omhelzing van alle
menschelijke leed, getracht heeft, dit met den balsem van
zijn begrip te verzachten. Israels is wat dat betreft dan ook
n;et te beschouwen als Joodsche schilder alleen; zijn kunste-
naarschap was te universeel om terug te voeren te zijn tot de
emoties en beschouwingen van de vertegenwoordiging van
&n enkel ras. Hij was mensch boven alles en zijn werk be-
hoort als zoodanig niet aan ien volk, doch aan de gansche
mcnschheid, zooals alle groote kunstwerken niet aan enke-
len, doch aan alien geschonken worden. Maar dit brengt
niet mede, dat Israels ook in zijn werk zoo nu en dan er niet
aan herinnerd zou hebben Jood te zijn. En als zoodanig kan
de Jodenheid in het algemeen met rechtmatigen trots van
dezen Zoon getuigen.

~~- ----;=-=-- =*= -L--=----- --

1n11 -may i3'3 aily ilot1' 1i

lerinneringen.
Gedenk de dagen van den voortijd. tracht
inzicht te verkrijgen in de jaren van vorige
geslachten. (Deut. 32.7)

Wie herinnert zich niet uit zijn kinderjaren het verhaaltje
van den man, die liep op den weg met een zak in de hand
en alles, alles, wat hij ontmoette, roerende- doch ook onroe-
rende goederen, levenlooze voorwerpen, doch ook dieren en
menschen, van den bedelaar tot den goochelaar in dien
zak bergde? Toen we het lazen, wisten we niet, met wat
voor soort mensch wij te doen hadden, met een aartsdief
of een toovenaar of wel met een dief-toovenaar. Die man
vertegenwoordigde echter niet anders. dan het type van
den normalen mensch. We gaan alien rond met een zak.
waarin we alles, dat we ontwaren, stoppen. Die zak is......
ons geheugen. Wat we op onzen levensweg ontmoeten,
nemen we in ons op en later, in onze rustige uren, zoeken
we er naar. Dan blijkt wel veel, waarvan we meenden. dat
we het gaaf in den verzamelbuidel gedaan te hebben, defect
en nog meer kunnen we, al zoeken we nog zoo lang en
ijverig niet terugvinden. Het wist aan onze verzamelwoede
te ontsnappen of ook, het heeft zich verborgen in een van
de donkere schuilhoekjes, waar het, doordat we geen orde
gebracht hebben in hetgeen we uit alle deelen der wereld
bijeenbrachten en wegbergden, terecht gekomen is. Maar
er blijft toch heel wat over, waarover we beschikken en
dat levert ons denkstof. En als we denken, dan zijn we er 1).
En we zijn, wat we denken.
De mensch is op de historic gebouwd. De mensch en de
maatschappij in haar diverse schakeeringen. Als er een
volk is, dat dat altijd begrepen heeft, dan is het wel het
Joodsche. Zijn godsdienst wortelde en wortelt in het ver-


1; Cogito ergo sum.


leden. Toen we nog in Palestina woonden, vooral tijdens
het bestaan van den eersten tempel, speelde de uittocht uit
Egypte de voornaamste rol in het godsdienstleven. Sabbat
en feestdagen herinnerden eraan. In de diaspora bleef de
exodus een belangrijke plaats innemen in het Joodsche ge-
dachtenleven, maar er kwam nog zooveel bij. Zijn geheugen
was immers een van de grootste schatten, die het Joodsche
volk meedroeg door de landen der volkeren! De arme, ver-
achte, miskende en verschoppelingen teerden op hun
grootsch verleden. Doch ook in de diaspora vormde zich
historic. De joodsche geest bleef niet in diep gepeins ver-
zonken, als een ridder der droevige figuur. terneder zitten;
hij bleef werken en zich ontwikkelen, ook in den vreemde.
Er werd door den Jood op velerlei gebied gearbeid, vooral
op dat der letterkunde. Met o, zoo'n klein, zij het dan ook
hoogst waardevol bibliotheekje wonder den arm verliet Israel
zijn vaderland en thans kunnen zalen en zalen gevuld wor-
den met de pennevruchten der Joodsche natie. Al sterker
en sterker wordt het streven, om te wroeten in den bodem
der goloeslanden, om het verstrooide Jodendom zijn historic
te ontwoekeren. Israel is interessant in alle phasen zijner
ontwikkeling. Tot voor korten tijd achtte men alleen dat-
gene, wat de Jood wrochtte op het gebied zijner taal en
religie en al. wat daarmede nauw verband hield, Joodsche
wetenschap, in den laatsten tijd betrekt men ookde geestes-
porducten van Joden, zelfs wanner deze zich van den
godsdienst geemancipeerd hebben, als ze maar nu en dan
blijken van belangstelling voor hun rasgenooten of de
Joodsch national zaak gegeven hebben, erin.
De zak, uit het sprookje, is van karakter veranderd. Naast
het natuurlijke geheugen kwam het kunstgeheugen en ver-
ving en verzwakte het eerste al meer en meer. Men ont-
houdt lang zoo veel niet meer, als vroeger. Het is niet
noodig. Er zijn maar weinig analphabeten meer. We schrij-
ven zeer veel op en de boekdrukkunst zorgt ervoor, dat
niet gemakkelijk meer iets, dat we ,,onthouden" willen,
teloorgaat.
De courant is voor ons niet alleen het middel, waardoor
we te weten komen, wat er in de wereld omgaat, wat er in
het volk bruist en gist, ze is ook een gedeelte van het
volksgeheugen geworden. Maar we moeten zorgen, dat we
hetgeen in deze zak, die nooit vol is, gedaan wordt, bij
gelegenheid ook kunnen vinden. Daarvoor is systematisee-
ring noodig. En daarom geeft het ,,Centraal Blad voor
Israelieten" ter gelegenheid, dat het 40 jaren lang op voor-
treffelijke wijze geijverd heeft voor de Joodsche zaak en
getracht heeft zijn lezers goede en hoogstaande lectuur te
verschaffen, waardoor het voor talloozen onmisbaar gewor-
den is. een gedenkboek uit, dat niet anders wil zijn, dan een
Boek van Herinnering!

G. DE LANGE.



Joobscte Journalistlek.

In een Gedenkboek als het onderhavige zou een be-
schouwing over het aandeel dat Joden hebben gehad aan de
Nederlandsche journalistiek der laatste 40 jaren minder op
haar plaats zijn. Dat is wel jammer, omdat een eerlijk oor-
deel daarover stellig heel wat gunstiger zou kunnen luiden
dan een opinie over de Joodsche journalistiek qua talis, in
de 40 jaren, die achter ons, en achter het Centraalblad, lig-
gen.
Zeker, van ontwikkeling en van verbetering mag worden
getuigd. Doch een vergelijking van de Joodsche pers in het


U______________________________________


3








buitenland, in de landen waar het aantal onzer geloofsge-
nooten niet, of niet beduidend, grooter is dan hier te lande
(en ik reken daartoe ook afzonderlijke staten van Noord-
Amerika), met de onze, kar onmogelijk uitvallen ten gunste
van de Nederlandsch-Joodsche pers. Noch typografisch,
noch technisch, noch wat den inhoud betreft, staat die pers
met de buitenlandsch-Joodsche op een lijn.
Is het roet in het feest-eten werpen door dit ruiterlijk te
erkennen? Ik geloof het niet. Waar fouten worden gezien
en toegegeven, is de verbetering reeds ten halve tot stand
gebracht.
Bovendien ligt de schuld, dat die verbetering niet sneller
is gekomen, grootendeels aan het publiek, aan de lezers der
Joodsche weekbladen. Zij hebben voor hun abonnement
slechts luttele dubbeltjes over gehad, in de later jaren wel
enkele kwartjes (omdat alles duurder werd). Doch zij zijn
daarenboven van een mentaliteit geweest, die een wezen-
lijke verbetering van den inhoud der Joodsche bladen in
den weg stond. Een enkele maal is een poging beproefd om
het niveau van de Joodsche pers op te voeren tot dat van de
confessioneele bladen van andersgezinden. Veelal zijn die
pogingen na korten tijd met mislukking- en geldverlies ge-
eindigd, en ik heb oprechte professioneele bewondering voor
degenen die het telkens weder probeeren.
De ontwikkeling van de Joodsche pers is, deels door de
schuld van het lezend publiek, anderdeels door de schuld
der uitgevers, niet een zoodanige geweest, dat in strikten zin
ven het bestaan van Joodsche journalistiek in Nederland
kan worden gesproken. Er zijn in dit land, in de gewone
dagbladpers, Joden werkzaam die beroeps-journalisten zijn.
Maar er ziin geen Joodsche journalisten in den zin en de be-
teekenis als het buitenland ze kent. Geen enkele beroeps-
jcurnalist kan in Nederland in de Joodsche pers een zelf-
standig bestaan vinden. De Joodsche journalistiek en
hetgeen daarvoor, nebbisch! doorgaat wordt in Neder-
land uitsluitend als bijbaantje en om bij-verdienste beoe-
fend. Joodsche beroeps-journalistiek heeft in Nederland
geen toekomst. Tenzij......

Er is kans op blijvende verbetering. De generate van le-
zers van de laatste 40 jaren is bezig te verdwijnen; een
jong geslacht is in opkomst, met andere idealen, met andere
opvattingen, andere wenschen en eischen. Dat jongere ge-
slacht stelt niet langer belang in kleine kehillo-politiek. niet
in aanvallen op, en verdachtmaking van personen, n6ch in
,,admiration mutuelle". Het voelt niets meer voor ,,gehalt-
volle"redevoeringen; erkent niet de eerwaardigheid van
menschen die op dit epitheton ornans geen aanspraak heb-
ben; kan zich niet opwerken tot bewondering voor den jon-
geheer X te Y, die met goed gevolg het eindexamen gym-
nasium heeft afgelegd, zonder en Sjabbos of Jomtof op
school te zijn geweest. Dat jonge geslacht is toegankelijk
voor populair-wetenschappelijke en religieuse artikelen,
voor de wijsheid en de schoonheden van Talmoed- en
Midrasj-litteratuur; het wenscht voorlichting omtrent de
groote vraagstukken die het Jodendom in beroering, soms in
vervoering, brengen; het wil ,,bij" zijn in de kennis van den
politieken en economischen toestand der Joden in de Dias-
pora.
Het jonge geslacht zal, ook in Nederland, de Joodsche
journalistiek moeten krijgen, die het verdient en die het be-
geert. Daar is geen ontkomen aan. Zoowel degenen die
thans in Joodsche bladen schrijven, als de uitgevers daar-
van. zullen de teekenen des tijds hebben te begrijpen, op
straffe van hun plaats aan anderen te moeten afstaan.
Men kan het niemand kwalijk duiden dat hij, een Joodsch
weekblad exploiteerend, heeft toegegeven aan den smaak
van een publiek,dat v66r alles op het kleinzielig-persoonlijk,


niet op het zakelijk karakter van de berichtgeving den
nadruk wenschte te zien gelegd. Ook de bekwaamste jour-
nalist kan gewijzigde inzichten bij het publiek slechts z66
snel volgen, dat hij het air kan aannemen de publieke opinie
te leiden. Maar tempora mutantur et nos mutamur in
illis. Zoo zal ook de Joodsche pers moeten veranderen. Het
,,Centraalblad" is reeds geruimen tijd in de geschetste richt-
ting werkzaam; het heeft de lijn slechts door te trekken.
Dat is een voorsprong, die een gelukwensch waard is.

J. E. VAN DER WIELEN.
L~L-E-- -_ IIC_-- -- -3


Joobscte Diamantbewerkers.

De redacteur van ,,Centraal Blad voor Israelieten in Ne-
derland" vroeg mij een en ander te schrijven van het even
der diamantbewerkers, meer special van dat der Joodsche,
v66r het ontstaan van den A.N.D.B.
Gaarne voldoe ik hieraan, omdat de herinneringen uit
het tijdperk 1888-90, toen ik Voorzitter was van de Ned.
Diamantbewerkersvereeniging, mij nog altijd zijn bij-
gebleven.
Vooral van 1888 af tot ongeveer Mei 1889, heerschte in
de diamantindustrie een werkeloosheid, tevoren door mij
nimmer gekend. De bitterste armoede werd daardoor ge-
leden, terwijl vooruitzicht op het verkrijgen van werk zoo
goed als buitengesloten was. Werd er bovendien door
enkelen af en toe gewerkt, dan waren, door allerlei om-
standigheden, de verdiensten z66 gering, dat de gezinnen
er niet van konden even. Meermalen gebeurde het dan
ook, dat de kinderen en zelfs de vrouw er op uit gingen,
om te trachten met straathandel iets bij te verdienen, het-
geen in den regel niet gelukte, orndat de koopkracht van
het publiek gelijken tred hield met de meerdere of mindere
welvaart van de diamantbewerkers. In Maart 1889 was er
nog niet het minste vooruitzicht dat het werk zou kunnen
worden hervat.
Pesach stond voor de deur, en de diamantbewerkers had-
den zoo graag wat willen verdienen, om zich op Jomtof
tenminste van het allernoodzakelijkste te kunnen voorzien.
Kinderen hadden letterlijk geen kleertjes; van matzes koo-
pen in die dagen, iets, waarop de groote massa der Joodsche
diamantbewerkers in die jaren bijzonder gesteld was, geen
sprake. Kortom: het was een wanhopige toestand. Ten einde
raad, kwam het toenmalige bestuur van bovegenoemde ver-
eeniging op de gedachte, een commissie te constitueeren,
die zou trachten geld bij elkander te krijgen, om de dia-
mantbewerkers tenminste op de Jomtofdagen van het
hoogstnoodige te voorzien.
De medewerking werd ingeroepen van wijlen A. C.
Wertheim, die in nobele welwillendheid met de Heeren
Mr. G. van Tienhoven, J. J. Burgmeier, I. M. Chumaceiro,
Dr. A. Kuiper, Dr. Laurillard, Dr. W. S. Loman, Dr. Joh.
de Meyere, Mr. F. S. van Nierop, Frits Oly, A. J. Stokvis,
A. S. van Wezel, N. Willeumier en J. D. Wijnkoop cen
commissie vormde, welke zich met het inzamelen der gel-
den belastte.
Hoe goed ook bedoeld, was het ingekomen bedrag ech-
ter z66 gering, dat men, ondanks alle berekeningen, tot
geen behoorlijke uitkeering kon komen. In het manifest.
den ingezetenen toendertijd gezonden, stond o.m. het
volgende:
Niet minder dan 7000 diamantbewerkers zijn werkeloos
en het oogenblik is nog niet gekomen, dat een betere toe-
komst voorspelt. Zij, die krachtig bijdroegen tot den bloei


I


I -







en de welvaart onzer stad, missen het noodzakelikste; be-
hoorlijke voeding, kleeding en ligging.
Dit gaf wel een beeld, waaronder de diamantbewerkers
toen leefden. De solidariteit wonder de Jiddische families was
echter eenig. Met het weinige dat zij hadden, hielpen zij
elkaar en toen Pesach daar was, kon men aan de Seider-
tafel, gedekt met het traditioneel witte tafellaken, heele
families zien, die botje bij botje hadden gelegd, om op de
meest voordeelige wijze de Jomtof te kunnen vieren. Zij,
die heelemaal niets bezaten, werden toch in de Ghawroese
cpgenomen. Na Jomtof echter dezelfde misere; opnieuw be-
gon de worsteling voor levensbehoud; opnieuw begonnen
weer de kwellingen van den honger z;ch te doen gevoelen
en die paar dagen van z.g. zorgeloosheid maakten weer
plaats voor den bitteren strijd om het bestaan. Werd er
weer gewerkt en wat verdiend, dan waren de diamant-
bewerkers toch weer vervuld van ragmonoes tegenover
anderen, die er op zulke momenten nog erger aan toe
waren. Hoe wanhopig zij zich ook gevoelden, hoe dikwijls
de moedeloosheid zich ook van hen meester maakte, toch
waren zij met de gedachte bezield, dat eens betere, zonni-
ger dagen voor hen zouden aanbreken, die hun althans
minder zorg zouden geven.
Ging het in de volgende jaren een ietsje better, de wor-
steling most toch worden voortgezet, tot de A.N.D.B. zijn
intrede deed en niet alleen begon aan de toenmaals heer-
schende wantoestanden een einde te maken, doch bovendien
regelingen trof, waardoor de werkeloosheid, zooveel moge-
lijk, tot een minimum beperkt zou kunnen worden.
In hoeverre de Bond daarin slaagde is. ..... de feiten
zijn daar, naar welke een ieder het beoordeelen kan.
BERN. A. WINS.


M. CORTISSOS Amsterdam
Importeur van

WEST-IND. BANANEN
Kantoor: RAPENBURGERSTRAAT 90-90,
Telefoon 43268
Filialen: HAARLEM en HILVERSUM



N.V. VAN THIN'S BAKKERIJEN
N Eerste Electrische Luxe Brood-, Beschuit-,
Koek- en Banketbakkerij
ONDER RABBINAAL TOEZICHT
AMSTERDAM
TELEFOON 46824


C. SAUR "n.
Mofleverancler
VISCHHANDEL VISCHRESTAURANT
ROKIN 134 Tel. 40240-49971 AMSTERDAM


Tmijn gelukwenscl).
Bij zijn 40-jarig jubileum mag het ,,Centraal Blad voor
Israelieten in Nederland" stellig met trots terugblikken.
Van een betrekkelijk onbeteekenend blaadje wist het zich
op te werken tot een orgaan, dat zoowel in het Joodsch
milieu als daarbuiten waardeering vindt. Zeker, het heeft
zijn doel, n.l. een blad te zijn voor Israelieten, nimmer uit het
oog verloren. De taak was daardoor beperkt, maar werd
niet z66 opgevat, dat uitsluitend naar belangetjes werd ge-
zien of belangen werden voorgestaan, alleen omdat het ult-
sluitend Joodsche belangen zouden zijn. Integendeel, er is
getracht naast dat special doel al datgene wat in het be-
lang van de gansche menschheid wonder de aandacht der
lezers most worden gebracht zoo goed mogelijk te doen.
Dat op maatschappelijk en social gebied dit niet kon en
mocht uitblijven is stellig een gevolg van het feit, dat in
Joodsche arbeiderskringen een machtige en warm gevoelde
belangstelling is ontstaan voor maatschappelijke vraagstuk-
ken en dat uit haar midden hoogst bekwame en talentvolle
krachten naar voren traden als gidsen in den strijd naar
verheffing. Anders gezegd, de levensopvattingen stelden
andere eischen waarmede het ,,Centraal Blad" rekening
hield op verschillend gebied.
Het zou stellig de moeite loonen den inhoud van de Jood-
sche blaadjes van voor 40 jaar eens te vergelijken met die
van het ,,Centraal Blad" van than. Doch zonder vergelij-
king, enkel afgaande op mijn herinnering, mag met zeker-
heid gezegd worden, dat het ,,Centraal Blad" innerlijk en
uiterlijk ontzaglijk veel verschil ten goede vertoont met het
vroegere, waarover ieder, die belang stelt in het openbaar
leven, zich slechts zal kunnen verheugen en waarmede het
jubileerend orgaan hartelijk gelukgewenscht mag worden.
Amsterdam, 12 Januari 1925. JAN A. v. Z.




IRIJPE BANANEN I


I zijn

SVoedzaam, Lekker

en


SLicht Verteerbaar




I UITSLUITEND ENGROS

SNaaml. Venn. BANANAS EN ZUID-
VRUCHTEN IMPORT COMPANY
TELEFOON 48718


------U


U








Doer Joobscbe Toonelkunst.


Een artikel van S. Kalff in ,,Het Tooneel" van October
1924, verlicht mij den taak een bijdrage te leveren voor uw
gedenkboek; een artikel, welks inhoud dunkt mij, zeer be-
langwekkend voor de Joden in Nederland en vooral in
Amsterdam zijn kan.
Dat de dramatische kunst bij de Joden zeer geliefd was,
bewijst de oprichting van een special gezelschap in Am-
sterdam in 't laatst der 17e eeuw, dat zijne uitvoeringen gaf
in een pakhuis aan de Oude Schans. Door tegenwerking
der Stadsregenten (en vooral die van het Burgerweeshuis)
werden echter de voorstellingen verboden.
Pas in 1874 vinden wij een nieuw Joodsch gezelschap
wonder directie van J. H. Dessauer, optredende in ,,Utile et
Amusante", een lokaal in de Utrechtsche dwarsstraat, dat
in 1791 verhuisde naar de Hoogduitsche schouwburg in de
Amstelstraat (nu het Grand Theater). Groot was
de tegenwerking der Hollandsche Tooneelisten, die on-
gaarne deze uitvoeringen zagen plaats vinden, groot ook de
tegenwerking vooral van de Maatschappij tot nut van 't
Algemeen, zoodat een blad ,,de Ster" van 29 Mei 1806 zijne
afkeuring uitsprak over de uitsluiting door genoemde Maat-
schappij van de Joden en de voorstellingen van 't gezel-
schap en de leading van Dessauer ten zeerste prees.
Voornamelijk kwamen zangspelen tot uitvoering, o.a.
,Esther und Mordichai, oder die geretteten Juden". Al
zwervende door Holland, men speelde ook in Rotterdam,
Den Haag. Utrecht, enz.. gaf de Directeur ook opvoeringen
voor weldadigheid, zooals in 1807 ten voordeele van de
slachtoffers der groote ramp (het springen van een kruit-
schip) te Leiden. Gespeeld werd Paer's Opera ,,Die Wege-
lagerer", gevolgd door eene allegorische voorstelling der
stad Leiden, in welke Dessauer zelf als acteur optrad. Deze
weldadigheidsvoorstelling bracht achthonderd en vijf gul-
den in de kas van het steuncomite.
Deze tijd is het bloeitijdperk van Dessauer's gezelschap,
doch hieraan werd een einde gemaakt door Koning Lode-
wvijk Napoleon, die in den Schouwburg in de Amstelstraat
een Italiaansch gezelschap deed optreden. Dit gezelschap,
gesteund door het Hof en de hovelingen verdreef het
Joodsche van Dessauer, die verplicht was te verhuizen naar
een gebouw in de Kerkstraat bij de manege.
De wensch, uitgesproken om den Joden een eigen gezel-
schap te doen oprichten, werd door de inlijving van Neder-
land bij het Fransche keizerrijk te niet gedaan. Na het her-
stel der onafhankelijkheid in 1814 trad het gezelschap van
Dessauer weer op in zijn vroegeren schouwburg. Als eerste
voorstelling gaf het een klucht van den directeur: ,.Wir
diirfen wieder spielen", doch ook dit tijdperk duurde slechts
kort, de kosten werden te groot en na eenige maanden ver-
dween het Joodsche Tooneel en de leden werden gedwon-
gen een goed heenkomen te zoeken met de ietwat schrale
troost, dat hun heengaan betreurd werd door al hunne
vrienden. Wel bleven enkelen hun leider trouw, maar de
troep daalde af tot een kermisgezelschap, dat gedurende
den kermis van 1818 in een tent op de Botermarkt speelde,
welke door vele kunstliefhebbers gekwalificeerd werd als
een plaats, het Joodsche Tooneel onwaardig. Doch Des-
sauer kende Lessing's woord: ,,Die Kunst geht nach Brot".
Intusschen had hij, gedurende de Fransche overheer-
sching eene andere installing opgericht, die een meer
blijvend karakter zou dragen, n.l. de Dramatische Lyrische
Kweekschool, uitsluitend bestemd voor Joden en door vele
aanzienlijken uit de Gemeente gesteund. Hier vormde hij
jonge lieden van beiderlei kunne voor het tooneelbedrijf
en voegde bij de theorie de praktijk.


Als mededirecteur van deze tooneelschool trad op de
voormalige acteur van het Joodsche gezelschap: Fransman;
oe uitvoeringen vonden 's winters plaats in het Casino op
den Zwanenburgwal en 's zomers in Tivoli in het Park
(nu de Plantage). Dr. H. C. Rogge schreef hierover: ,,het
was bekend als het Tooneel der jonge tooneelisten, dat
zelfs opera's als Don Juan, ,,Freischiitz", enz., durfde ten
tooneele te brengen. Dat Dessauer de ziel van deze leer-
school was, bleek duidelijk.
Een orgaan van de drukpers dier dagen, het ,,Kritische
Lampje" bracht hem ,,hulde voor zijne onverdroten toewij-
ding aan de vorming der tooneelisten, al spaarde hij geens-
zins, getrouw aan zijn naam, zijn kritiek op de uitvoeringen".
Ifet was te betreuren, dat een man van zooveel toewijding
en verdienste zich genoodzaakt zag de muze Thalia op de
I ermis te brengen, om ten slotte aan lager wal te geraken.
Als paedagoog had hij meer success dan als directeur; als
acteur bleef zijn naam niet bewaard. Ook voor hem gold
het woord van Goethe: ,,Den Mimen flicht der Nachwelt
keine Krinze!" Maar de eer komt hem toe, dat hij het
Joodsche tooneel op een hoog standpunt bracht en dat hij
een Joodsche tooneelschool stichtte, lang voor de Christe-
li'ke Dramatiek het zoover had gebracht.
Na dit tijdperk had het kunstminnende Joodsche publiek
zich te vergenoegen met de in een Joodsche wereld spelende
stukken, die nu en dan in de Amsterdamsche Schouwburgen
verden vertoond, vooral in denzelfden schouwburg in de
Amstelstraat, waar eenmaal Dessauer zijn goed geschoold
gezelschap had doen optreden, een gezelschap, waarvan
Hilman in .,Ons Tooneel" getuigt: ,,Overal waar zij op-
traden, erlangden zij de grootste toejuichingen". Die
schouwburg, waar de firma A. van Lier de erfenis harer
voorgangers aanvaard had, ondervond een niet geringen
steun van Joodsche tooneelliefhebbers.
In 1873 schreef Potgieter aan den in Indie vertoevenden
Busken-Huet: ,.Den volgenden avond zaten wij in het
Grand Theater, een huis met een geheel ander publiek om
ons heen; hier geen Duitscher, louter Holland en...... Israel.
Inderdaad heeft de plutocratie der Joden bij die onzer land-
genooten eene belangstelling in Wetenschap en Kunst voor,
over welker afwezigheid de laatste zich schamen moeten!"
In het zooeven aangehaald artikel van S. Kalff, schrijft
o'eze, dat het Joodsche Tooneel in Amsterdam wellicht nog
ccns zijn geschiedschrijver zal vinden, vooral door biogra-
fieEn van de Joodsche acteurs en actrices van naam, een
von Heltwald, een Wijbrands, een Mendes da Costa. Stof
is er te over van een Tooneel, waarvan prof. Rogge in Oud
Holland getuigt, dat het ,.eene inrichting was, die eene
cpzettelijke behandeling verdient en waaromtrent eene zorg-
vuldig onderzoek misschen nog wel vele bijzonderheden
van 't licht kan brengen".
Moge dit artikel bijdragen tot een nieuwe opbloei der
belangstelling bij de Joden voor 't Tooneel, zooals dit be-
staat, gelukkig, voor muziek en zang. Het Tooneel heeft die
belangstelling niet, doch wellicht komt de tijd spoedig, dat
vooral het Klassieke en het Romantische weer die belang-
stelling, vooral ook bij de Joden opwekt. Laten wij niet
vergeten, dat het Tooneel onze opvoeding voltooit en
vooral niet, dat de Joden, v66r anderen, de ware Kunst
ciienden.
Dessauer, de dichter, componist, regisseur en tooneel-
speler, wiens naam vooral bij de Joden in herinnering moge
blijven, breng ik hier een eeresaluut, als den grooten man
in de Joodsche Tooneelkunst.
LOUIS DE VRIES.


U


I I











* o c e *
o


f'ouore be 1'flllance Israflite en 1924.
par I. Bigart.


Action Politique. L'attention de l'Alliance est demeu-
ree eveillee sur tous les problems que soulive encore la
situation des juifs dans plusieurs pays d'Europe ofi, en
depit des traits, les droits ne leur sont pas assures.
En collaboration etroite avec le Joint Foreign Committee,
de Londres, l'Alliance est intervene pour que la citoyennete
roumaine soit enfin octroyee
aux ressortissants juifs de la
nouvelle Roumanie aussi bien
qu'elle l'a ete aux sujets *.,.. .F A
juifs de l'ancienne Roumanie. "-."".. ...I-
Le trait de paix de St. Ger- '"
main est formel a cet regard; :.. "
mais les gouvernants roumains
se sont efforcis d'en eluder
les dispositions en ce qui con- >B*.r Is

stations ont eu lieu a ce sujet / ,-tt *oon **,S p .tit
A Geneve entire les delegues / ... trtk hoMY 4
roumains a la Societe des tn, no8 fmI.*lt tll*. I
Nations et M. Lucien Wolf, ,i..IL" "l"or. d. 1.
de Londres, parlant au nom toujoun t lor a .t *l e
du Joint et de l'Alliance. .tout. olr..t,"**. 11 p
De meme les deux orga- boiatlt pV4cao*dost nq u 1
nisations continent a con-
certer leurs efforts dans la tiu.. k 1s. p.rourl. ast. n
question du numerous clausus gar be. de. ter 1t nt
en Hongrie: s'il n'est pas 1.. .p ns. sl..
donned satisfaction aux reven-
dications des juifs hongrois,
1'Alliance presentera avec le
Joint un Memoire A la Cour
permanent de la Haye.
L'Alliance est vivement
preoccupde de la situation
des israelites de Salonique. 1" .I.. .I m n ol.
Cette ville constituait autre-
fois un centre prosp&re
d'activite juive. La population
israelite, notamment les ele-
ments les plus fortunes, I'abandonnent de plus en plus
en raison des measures recemment prises. La plus grave
est l'obligation du repos du dimanche qui, s'ajoutant
A la pratique du sabbat, cause le plus grave preju-
dice materiel a des milliers d'artisans, de boutiquiers,
demeures fiddles A leur foi religieuse. D'autre part, il est
question de consacrer par la legislation une separation des
electeurs juifs de Salonique: ils constitueraient un bloc
electoral special.
L'Alliance a eu, A propos de ces problems, des entretiens
renouvelks avec les representants du gouvernement hell6-
nique et il est permis d'esperer que le danger de ces mesu-
res pourra etre ecartL.
Activity Philanthropique. Au course de exercise, le
concours charitable de l'Alliance a ete constamment sollicite
par les populations de l'Europe orientale, principalement


en faveur d'institutions scolaires et professionnelles et de
groupements israelites particulierement eprouves par les
suites de la geurre et les troubles de Russie et en faveur
des milliers de refugies russes et polonais que la fermeture
de l'Amerique aux immigrants ballotte depuis de longs mois
comme de miserables paves d'un pays A l'autre.
Le Comite Central a no-
tamment vote les credits
suivants:
ALLIANCE ISRAELITE USI.ERSELLE 30.000 francs pour les juifs
..... r .. ". de la Russie carpathique qui
r-,.L_ w ( .... .,- fait parties actuellement de
la Tcheco-Slovaquie;
15.000 francs pour les
seminaires rabbiniques de
D"ie**te= Lithuanie;
,oa do. n e ..p.I. .. '" 100.000 francspoursecourir
aUtm. .ur 'x.niu=. ,rsAut.. les professeurs, ecrivains,
y""r p... "'""dre... "n &" savants, artistes juifs en
lu. p.ysailas. k l'ocsstor. du Russie sovietique, menaces
ld"stian d* otre 1?r1-.. 40 de mourir de faim;
.t .i ,i4 do jdre.. houllnda.i. 25.000 francs pour ces
tl k l'Alune I.1Mt une call&.- immes categories de juifs
ut ialu grndement recanr.n t ent.
ruleivet e and" "...rr.l.r. russes refugies A Berlin;
1.. weu nTit. eour 1. p c,. 60.000 francs pour les
o.nllags d... t ut. I. J.. orphelinats de Pologne, ofu
our. ...-. .1o0. ..nti.-nt. sont recueillies les victims
des pogromes et de la famine;
L. 3se.At.,i. en septembre, un nouveau
.---- credit de 20.000 francs pour
les refugies russes en Bessa-
rabie, s'ajoutant au credit de
50.000 francs votes en sep-
tembre 1923 pour cet objet;
15.000 francs pour la con-
n' struction d'une cole pro-
tsrm. fessionelle A Czernowitz, en
Bukovine; enfin, des subsides
moins elevds pour diverse
autres categories mais don't
l'ensemble represente un chiffre important.
Oeuvre Scolaire. Apris la crise qui avait marque la
period de guerre, il fallut proceder a une veritable recon-
struction de l'eddfice scolaire. Les difficulties etaient mul-
tiples: elles ne sont pas encore toutes resolutes, notam-
ment pour des raisons exterieures a l'Alliance.
En Turquie, le gouvernement avait vu d'un mauvais
oeil toutes les institutions non musulmanes. Les ecoles
de l'Alliance avaient te6 englobees parmi celles don't
il prenait ombrage. Eles s'efforcaient crependant unique-
ment de reliever, comme elles Font toujours fait, le niveau
intellectueel et moral de la jeunesse israelite confine a
leurs soins, sans aucune preoccupation d'ordre politique
et avec le seul souci de former des generations pleines
de loyalisme pour leur pays. Des concessions ont ete
faites aux exigences du gouvernement; une place plus


l


r

al







considerable a ete reserve a lenseignement de la langue
turque: les ecoles ont repris leur march normal.
A Salonique, une population scolaire de plus de 4.000 enfants
est actuellement,
sinon totalement,
du moins partiel-
lement, privee
d'instruction, du
fait que les locaux
scolaires de l'Alli-
/ J \ ance ont ete rd-
quisitionnes pour
servir d'abri a
des centaines de
refugies. Malgre
r des demarches
c I l reitrees, il n'a
S. puetre mis encore
fin A cet o tat de
choses: le gouver-
nement helleni-
que a toutefois
done rcemment
A l'Alliancel'assu-
rance qu'aussit6t
qu'il en aura la
possibility, ii ren-
dra les edifices
ADOLF CREMIEUX. scolaires A leur
Een der oprichters van de destination.
Alliance Israelite Universelle. Au Maroc,
l'oeuvre scolaire
de I'alliance a requ une extension nouvelle et considCrable.
Dans le z6ne d'action francaise, le gouvernement du Protec-
torat avait crde des ecoles franco-juives; I'Alliance avait cede
ses institutions dans six Illet Marrakesch, Meknks, Sale,
Saffi, Seffrou, Azemour. Le gouvernement vient non seule-
ment de restituer ces &coles i l'Alliance, mais encore de
lui creder toutes les dcoles qu'il avait fondees. L'Alliance
aura ainsi de-
sormais entire les
mains education
de toute la jeu-
nesse israilite du
Maroc.
En Palestina,
malgrv une pro-
pagande inergi-
que menee centre 2 _V
les institutions de
I'Alliance par les
mileux sionistes,la
derniere rentree I
a constitud un : "
succs sans pre-
cedent. C'est ainsi
que 1'effectif sc -
laire de Jaffa, qui
itait de655 (lIves
en 1923 est passe
a 1014 en octobre Het gebouw te Parijs waarin de bureaux der
1924. Des faits Alliance Israclite Universelle gevestigd zijn.
analogues se sont
products A Jeru-
salem, a Safed et i Tib6riade. A Jerusalem, en particulier,
un nouvel immeuble va etre amdnage pour recevoir les
jeunes filles.
Paris, Janvier 1925.


- I











AUTOKOFFERS
KASTKOFFERS
LADENKOFFERS
HUTKOFFERS
HOEDENKOFFERS
I BOEKENKOFFERS
IN LEER, FIBRE, CANE EN DIVERSE HOUTSOORTEN
I--
SUIT CASES ATTACHE CASES
GLADSTONE BAGS KIT BAGS

TEA-, PICNIC-, MENAGE-
MANDEN EN OFFERS


REISBENOODIGDHEDEN

REGENJASSEN
REGENMANTELS
REGENHOEDEN
IN OILSILK (DOORSCHIJNEND),
LODEN, GABARDINE, WHIPCORD

TRADING CO. LATE

PERRY & CO.!
AMSTERDAM DEN HAAG
KALVERSTRAAT 93-99 HOOGSTRAAT 20
UTRECHT
OUDE GRACHT 143
ARNHEM GRONINGEN
SKETELSTRAAT 35 H EEREST RAAT 68
iI... i i ... l i i i i i i i i ii ..i l ..i.llllmi


UI


I






* -U=


j ^ << << <$ '


fjet Centraal Blab en iet 3ionisme.


Aan de uitnoodiging van de Redactie van het Centraal
Blad voor Israelieten in Nederland, om iets te schrijven in
het door haar uit te even gedenkboek ter gelegenheid van
het 40-jarig bestaan van genoemd blad, voldoe ik gaarne.
De Redactie heeft zich vanaf haar bestaan tot taak ge-
steld, iedere nieuwe
beweging in het Jo-
dendom, indien deze
niet strijdig is met de ..... -
Godsdienstbegrip- ,
pen, krachtdadig te D ... -
steunen. Zij deed dit '[._l .-l.
door hare kolommen ''
voor dit doel open l.i'
te stellen, waarbij zij ^
zoo objectief moge-
lijk te werk going, S 1
niettegenstaande de
Redactie wist, dat
it-- PEIiN PN i.etLk
zij door opname van .
dergelijke artikelen -" 7
in sommige gevallen .'l T
het misnoegen van L.
eenige harer lezers u
opwekte. Oi
Inzonderheid her- -.r ~NIN m
inner ik mij nog met 'INe ItJ O
veel genoegen den Ila.llnii/or urrNooDI
grooten steun dien .. .eann..nnn Irm
het Zionisme, nu n -
ruim 25 jaar geleden, r OOT .
van haar mocht on-
dervinden. Het Cen- .U MAa nTr LD.zoL.L Ch u.uV
traalBladvoorIsrae- MRe enK y T W ENI 1
lieten was het eenige nze OOKONI)E Lr oP
Joodsche weekblad oon tt-ar M.ua'ln~t ts
in Nederland, dat ':. E
dadelijk artikelen ten Li. .
gunste van deze be-
weging opnam en \ -..
dat later bij de stich- '
ting van den Neder-
landschenZionisten- I
bond een deel van i,,.,, -,.. ,
het blad afstond aan
het Bestuur van den Ir_ '
Bond, om daarin te
plaatsen al datgene '
wat het Bestuur van A
pateall dteeruT r u:N. L
den Bond nuttig en
noodig oordeelde,
zonderdatdeRedac- Oorkonde opgemaakt ter gelegenheid van h
tie daarop eenige in Apr
cencuur uitoefende. Dit cliche is ons welwillend ter rcprcduccerinn afGestaa
Daarvan is door
het Bestuur in de eerste jaren een ruim gebruik gemaakt,
hetgeen den Bond in deze moeilijke jaren van groot voor-
deel is geweest. Daarvoor is zij door de RedactiOn
van de overige Joodsche weekbladen zeer hard ge-
vallen en niettegenstaande velen het optreden van de
Redactie van het Centraal Blad hebben afgekeurd, bleef


et
ril
n


deze Redactie toch haar eenmaal gedane toezegging gestand.
Voor de jonge beweging was deze houding inder-
daad van groote beteekenis, en zij, die deze tijden
hebben meegemaakt, waaronder schrijver dezes ook be-
hoorde, hebben dit steeds zeer op prijs gesteld.
Toen later door
de afdeeling Am-
sterdam van ge-
..... :.. melden Bond' het
.- initiatief genomen
.; werd, om wonder
S [4: a medewerking van de
'i ', andere op Joodsch
gebied werkzaam
zijnde instellingen
een Toynbee-Hall
in de Jodenwijk te
S stichten, heeft de
A ,.24 I, Redactie ook dit
RN ,IIESTEIi plan niet alleen toe-
- gejuicht, doch door
,- het plaatsen van alle
-. . daarop betrekking
,.,1. ..... ,' i hebbende artikelen
het tot stand komen
ND IAr iNDEN van de Toynbee-
YTE N_-JI-u m, >,. Hall ten zeerste be-
S,\ nM ne-uuM. nD -, vorderd.
i[Tl.ll: nMootInINOGc -n 1 r Zooginghetvroe-
W +,M-nti 'm ger en gaat het thans
.nog. Iedere bewe-
ging, mits niet anti-
.CCN Ic:nieN a4 n D u.ir rL, godsdienstig, kan op
bTsN GorinGeMN WAA _A ,hare medewerking
.uAKT e. ON cTE-ND *' rekenen.
o N 1 ZKB P 1 Ofschoon niet al-
Sles, wat sedert deze
./J 40 jaren in het Cen-
S.'L' traal Blad is ver-
.i schenen, steeds mijn
Svoile instemming
...... heeft, waardeer ik
-. ;v toch zeer de goede
bedoeling, die bij
S' e Redactie steeds
Svoor zit, om het
SNederlandsche Jo-
S ,dendom in al hare
,,o i,' bewegingen kracht-
dadig te steunen.
In vele gevallen
Koninklijk Bezock aan de Grcote Synagoge heeft zij op hare wij-
1924. ze medegewerkt, om
door het Kerkbestuur der Ned. Isr. loofdsynagoge, alhier. den bloei der Jood-
sche instellingen te
bevorderen, waarin zij vele malen is geslaagd.
Ik hoop, dat zij steeds op dien weg mag voortgaan en dat
haar arbeid de schoonste vruchten voor het Jodendom moge
opleveren. Hoogachtend,
A. J. MENDES DA COSTA.
Oud-Voorzitter v. d. Nederl. Zionistenbond.


a






M M


Bereibing van artikelen onber rabbinaal toeziclt.
Hoewel in de laatste 10 jaren de regeeringscontr6le op
levensmiddelen in Nederland en mogelijk ook in het Buiten-
land werd verscherpt, heeft toch het toezicht op de berei-
ding van artikelen die Koscher worden verkocht, niets van
zijn groote beteekenis verloren.
Kiezen wij als voorbeeld de bereiding van Koschere
volvette Boerenkaas, zooals dit in Zuid-Holland op de
boerderij geschiedt.
Kaas is bij ons Joden al duizenden jaren bekend. In het
Boek ,,Job" leest men in hoofdstuk 10, vers 10: ,Deedt
gij mij niet als melk vloeien en stremmen als kaas?"
In het eerste boek van Samuel, hoofdstuk 17, vers 17,
zegt Isai tot Koning David: ,,Deze tien stukken melkkaas
moet gij den Overste over duizend brengen", wat wel als
bewijs kan gelden, dat kaas als een hoogst belangrijk ge-
schenk beschouwd werd.
De Talmud noemt 3 wijzen van kaasbereiding, namelijk:
door natuurlijke stolling van melk (zuur worden), door de
melk in lederen zakken te bewaren en door toevoeging
van zekere stoffen, die het meest gelijkt op de tegen-
woordige wijze van bereiden.
Koschere volvette Boerenkaas wordt op de boerderij
tweemaal per dag bereid, onmiddellijk na het melken. De
stolling wordt veroorzaakt door toevoeging van een zeer
kleine hoeveelheid Koschere Leb, dat is aftreksel van de
lebmaag van Koschere geslachte ,,nuchtere" kalveren, die
minstens 8 dagen oud waren.
Na de stolling wordt de ,.kaasstof" doorsneden met een
soort rooster van messen, tijn verdeeld, de wei (dat is de
vloeistof die buiten het gestolde overblijft) wordt verwijdc rd.


De kaasstof wordt in kaasvaten gebracht, geperst, ver-
volgens in pekelbakken gezouten en dan naar den kelder
gebracht, om na drie of vier weken als ze vervoerbaar is
geworden, te worden gebracht naar de opslagplaats van
den handelaar, waar ze wordt bewaard op de wijze, zooals
dit in verband met het seizoen en de omstandigheden be-
hoort.
Van hoe groot belang het ritueele toezicht bij de berei-
ding van kaas is, kan worden afgeleid door vermelding
van enkele voorschriften uit instructies van de sjoumerim.
Alle gereedschappen bij de bereiding van Koschere kaas
noodig, mogen slechts daarvoor worden gebruikt. Bij het
schoonmaken van deze gereedschappen mogen tegelijker-
tijd geen andere voorwerpen worden schoongemaakt. Het
zoogenaamde ,,Waterfornuis" dat voor het koken van
water wordt gebruikt, moet door den opzichter worden af-
gesloten en mag voor geen enkel ander doel worden
gebruikt.
In de kaas mag volstrekt geen kleursel gebruikt worden,
de pekelbakken mogen slechts worden gebruikt voor
Koschere kaas, in den kelder en opslagplaats van de boer-
derij mogen absoluut geen andere levensmiddelen worden
bewaard, enz.
De hierboven aangehaalde bepalingen doen duidelijk
opmerken, van hoe groot belang de ritueele contr6le bij
de bereiding van kaas is, niet alleen wat het kasroeth be-
treft, doch ook uit hygienisch oogpunt; slechts contr6le bij
de bereiding, blijkende uit het Koschermerk, kan de zeker-
heid even, dat de bereiding heeft plaats gehad overeen-
komstig de hygienische en ritueele eischen, als in een goed
Joodsch huishouden gebruikelijk is.
Gouda, 15 Adar 5685. W.


.il'"'Y j (ss .;i .S "i.C= i n'2



In in ,-
n'lB-' rn''itaS XLSJ nnsi r".\'l "'a S>i"
*a *Si-? nw?" naa,"' s'lyi7n 1-110l ;='3

:no "I2n '22 P.s


R 1C R


* w *nt *nmnn -uni nwi


Firma A. Hz. van feider
Kaashandel Nii)I t !lMland)


VOLVETTE BOERENKAAS
bereid wonder rabbinaal toezicht
van Dr. B. L. RITTER


FULL CREAM tlHf[FSI
EXPORT TO ALL PARTS


BATTEFELD'S
SIGARENMAGAZIJN


>U ITSLUITEND

SIPAREN

^^ SIGAREN


SPUI 3 TEL. 49944 AMSTERDAM


I~ ~






S I




BERNARD HOUTHAKKER


OUDE SCHILDERIJEN

S PRENTEN TEEKENINGEN s
S

L AMSTERDAM N.Z. VOORBURGWAL 332


____I___________________-____________ I
U ..-..-..-..-. ... .. ... .. I-*- ---------.--*---------- -.- -


i INTRI LBLAD
VOOR ISRAELIETEN IN NEDERLAND
HET CENTRAL BLAD VOOR ISRAELIETEN IN NEDERLAND street naar de bevordering van de belangen
des Jodendoms en de verheffing van de positive der Joden zoorvel in het binnen- als in het buitenland.
Abonnementsprijs per jaar ./' 2.-, oor het buitenland / 06.- bij vooruitbetaling te voldoen.
Advertentien: Prijs 1-3 regels ./' 1.45, elke regel meer / 0.45.
Bureaux van Redactie en Administratie: AMSTERDAM, J. D. neijerplein 8-10. Telefoon 41136. ('s Avonds 3222T.)
SUPERIEUR JOODSCH BLAD, ivat inhoud en streven betreft .......
Door zijn verspreiding het meest doeltreffend ADVERTENTIE-BLAD.

i INHOUD. .

IN HOU D.


Pag.
In Memoriam Opperr. A. v. Loen ....................................... 3
Brief van Minister Dr. J. Th. de Visser ............................ 4
Inleiding ................ ............ ....... ........... ....... 5
Onstaan Centraalbl. v. Israelieten ..................................... 7
Brief Burgemeester W. de Vlugt ......................... ............... 14
Wethouder Dr. I. H. J. Vos ................................. 141
S M r. B. E. Asscher ....................................... ..... ....... 17
Agoedas Jisroeil .......................... Opperr. Dr. T. Lewenstein 18
Joodsche Kalender .......................... Opperr. I. van J. Palache 19
Veertig Jaren ....................................... Prof. Dr. D. Cohen 24
Mizrachisme ........................................ S. Ph. de Vries Mz. 26
Veertig ........................................................Dr. M. de Hond 27
De beteekenis van her Centraal Blad ................. Henri Polak 28
Een vluchtige terugblik .......................... A. v. Creveld Mz. 30
Aan het Centraal Blad v. Isr. ................... S. J. W. v. Buuren 34.
Mijn gelukwensch ........................................1. H. Barnstein 35
De ,,Penetration pacifique" der Ned Joden in de techn. vakken
Jac. S. Baars 37
Joden in de Schaakwereld ................................... J. Cauveren 38
Een en ander over het iCi.O'buL.rrcIler bij de Joden, Dr. S. v. Creveld 40
Anti-Semitisme ....................................... Rabbijn M. Cohen 43
De Joden en de volkswelvaart in Nederland........... Ed. Gerzon 44
Fe midden der volken ................................ M. A. Grunwald 45
Gedenkboeken ..................................... I. Gans 47
Keren Hajesod ............................ ................. J. Houthakker 48
De Matze-fabrikatie in Amsterdam ...................................... 50
Toen, nu...... en straks ................................ S. J. Hirsch Rz. 51
Amsterdamsche Jodenhandel ........................................ S. K. 53
De Joden in Palestina ......................................... J. H. Kann 56


De rol der Joden in het economisch leven .............. D. Keesing
Sport wonder de Joden ........................................ Alex Izaks
M manuscript ......................................................... .....
Voorheen...... en thans ......................... .................. H. Italie
Veertig jaar Krankz. verpleging .................................... Kat
loodsche Buurtvereenigingen ................................ J. D. Koker
,aruso ................................ .................... Boris tensky
C. I. W eeshuis Leiden ........................................ Is. Leman
W at Dan? ................................................. A. Maykels Hz.
Het Jodendom in de Ned. Kolonin ............... Prof. E. Moresco
Met vader mee (Compositie) ............................. Isr. J. Olman
De Joden en het dansen ................................. Jules Monasch
Het Zionisme ..................................... Prof. L. S. Ornstein
Joodsche Litteratuur ............................... Siegfried van Praag
Ned. Isr. Armnbestuur te Amsterdam ............... Dr. S. J. Philips
Joodsche Saamhoorigheid ......................... Dr. A. van Raalte
Geneesk. Gest. het Apeld. Bosch .................... M. L. Rosenberg
De Joodsche Gemeenschap cn Kinderzorg ...... Prof. Dr. D. Simons
Het Jodendom en de Muziek ................................. Max Tak
De Joden en de Beeldende Kunst ......................... J. Vilbach
Jozef Israels ..........................................................................
Herinneringen ....................................... More G. de Lange
Joodsche Journalistiek ................................ J. E. v. d. W iden
Joodsche Diamantbewerkers ........... ................. Bern. A. W ins
Mijn gelukwensch ................ ............... Jan. A. v. Zutphen
Over Joodsche Tooneelkunst .......................... Louis de Vries
L'oeuvre de 1'Alliance Israelite Universelle ................. J. Bigart
Het Centraalblad en het Zionisme ........... A. J. Mendes da Costa
Bereiding artikelen 0. R. Toezicht .................................. W .


HET PAPER VOOR HETOMSLAG VAN DIT ALBUM IS GELEVERD DOOR DEN
PAPIERGROOTHANDEL FIRMA ADOLF MEIER & CO.,
PRINSENGRACHT 783 AMSTERDAM

I II





iI IiI lm iIllilln llIil i Ii II M IIII nil i Itnil illi lilIln

II In
OH DEZE NIEUWSTE
II II
I AMERIKAANSCHE I|

|I SCHRIJFMACHINE I|
I!I. II






Ibiedt buitenge-
wone voordeelen
tegenover elk
Sander merk.
11 ii
S De naam
II II
In t I!

II zegt allies II
II EEN DEMONSTRATE ZAL HET U BEWIJZEN II
I nVRAAGT DE MACHINE ZONDER
EENIGE VERPLICHTING OP PROEF
SIMPORTEURS VOOR NEDERLAND:
I M. LINDENBAUM & Co. AMSTERDAM II
S HEERENGRACHT 457 Telefoon Nos. 31304, 42519, 44945, 44946
gII I: ; i I I II A a l IM O T r V rAm I m : r lN 11:11m11 .i i